Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 47 9506020 9442146 2026-11-02T03:12:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Antarctica (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 14 425 000 |Loĝantoj = 0 permanentaj loĝantoj (2015)<ref>{{cite web |title=The World Factbook: Population |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 |arkivdato=2018-12-25 |accessdate=2015-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |archivedate=2018-10-04 }}</ref> <br /> ~ 5 000 intertempaj loĝantoj |Landoj = 0 |Dependaj teritorioj = 4 (kaj 8 [[Antarkta traktato#Terenopostuloj|terenpostuloj]]) |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Hispana lingvo|hispana]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] <br /> [[Norvega lingvo|norvega]] |Horzonoj = neniu |Plej grandaj urboj = neniu }} [[Dosiero:Antarctica-eo.svg|eta|250ra|dekstre|Topografia mapo de Antarkto, nur parte en Esperanto.]] [[Dosiero:Adelie Penguins on iceberg.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en Antarkto.]] [[Dosiero:Kp160-antarkto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri antartiko.]] '''Antarkto''' (alinome '''''Antarktio''''' aŭ '''''Antarktido''''' aŭ '''Aŭstralo''' <ref>Aŭstralo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#aŭstralo_kdu]</ref>) estas [[kontinento]], kiu situas en la plej [[Sudo|suda]] parto de la [[Tero]], nome en la Antarkta regiono de la [[Suda Hemisfero]], plejparte sude de la [[polusa cirklo|Antarkta Cirklo]], ĉirkaŭata de la [[Suda Oceano]] kaj ĉirkaŭ la [[Suda Poluso]]. Ĝi estas la kvina plej granda kontinento (kompare, Antarkto estas preskaŭ dufoje la grando de [[Aŭstralio]]), kaj la malplej [[Loĝantaro|loĝata]] kontinento surtere kaj nenia [[lando]] kuŝas tie, ĉar la malaltegaj [[temperaturo]]j estas tre malfacile elteneblaj de homoj. Tamen, kelkaj gravaj ŝtatoj ĉu teorie aŭ praktike alproprigis al si parton de ĝi. El entute 14 425 000 [[Kvadrata kilometro|km²]], 13 720 000 estas ĉiam kovrita de [[glacio]], kio estas ĉirkaŭ 98 %; tiu glacio estas averaĝe 1.9&nbsp;km dika,<ref>British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. [http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> kaj etendas al la tuto escepte la plej nordorientaj pintoj de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Antarkto, averaĝe, estas la plej malvarma, plej seka, kaj plej venta kontinento, kaj havas la plej altan averaĝan alton el ĉiuj kontinentoj.<ref>{{cite web |authors=National Satellite, Data, and Information Service |title=National Geophysical Data Center |publisher=Government of the United States |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |accessdate=9a de Junio 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613001502/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |archivedate=13a de Junio 2006 |deadurl=no}}</ref> Antarkto estas [[dezerto]], kun jara [[precipitaĵo|precipitkvanto]] de nur 200&nbsp;mm laŭlonge de la marbordo kaj multe malpli interne.<ref>{{cite web |last=Joyce |first=C. Alan |date=[[18-a de januaro]] [[2007]]|title=The World at a Glance: Surprising Facts |work=The World Almanac |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |accessdate=7a de Februaro 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |archivedate=4a de Marto 2009 |deadurl=no}}</ref> La temperaturo en Antarkto atingis {{GdC|−89.2}}, kvankam la averaĝo por la tria kvarono (la plej malvarma parto de la jaro) estas {{GdC|−63}}. Tamen el 1 000 al 5 000 perosnoj loĝas la tutan jaron ĉe la [[Esploraj stacioj en Antarkto|esploraj stacioj]] disaj tra la kontinento. Organismoj indiĝenaj de Antarkto estas multaj tipoj de [[algo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[planto]]j, [[protistoj]], kaj kelkaj [[animaloj]], kiaj [[akaro]]j, [[nematodo]]j, [[pingveno]]j, [[Fokuloj|fokoj]] kaj [[tardigradoj]]. Vegetaĵaro, kie ĝi ekzistas, estas [[tundro]]. Kvankam mitoj kaj spekulativaĵoj pri ia ''[[Terra Australis]]'' ("Suda Tero") datas el la antikveco, Antarkto estas notita kie la lasta regiono en la Tero en la registrita historio kiu estis malkovrita kaj koloniigita de homoj, estante la unuafoje vidata nure en 1820 fare de la [[Rusoj|rusaj]] [[esploristo]]j [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]] kaj [[Miĥail Lazarev]] sur la ŝipoj ''[[Vostok (ŝipo)|Vostok]]'' kaj ''[[Mirni (militŝipo)|Mirni]]'', kiuj vidis la [[Fimbul Glacikampo|Fimbulan Glacikampon]]. La kontinento, tamen, restis dumlonge forgesita dum la cetero de la 19a jarcento pro sia malfacila medio, manko de facile alireblaj rimedoj, kaj izoleco. En 1895, la unua konfirmita surteriĝo estis estrita de teamo de [[norvegoj]]. Antarkto estas ''[[de facto]]'' [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]], regata fare de la koncernaj partoj kiuj havas konsultan statuson ĉe la [[Antarkttraktata Sistemo]]. Dekdu landoj subskribis la Antarkta Traktaton en 1959, kaj 38 subskribis ĝin ekde tiam. Tiu traktato malpermesas militajn aktivaĵojn kaj mineralminadon, malpermesas atomeksplodojn kaj atomruban disponon, subtenas sciencan esploradon, kaj protektas la kontinentan [[ekozono]]n. Pliiĝantaj eksperimentoj estas faritaj de pli ol 4 000 sciencistoj el multaj landoj. {{Portalo|Geografio}} == Etimologio == [[Dosiero:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|eta|dekstre|"Aristotelo" de [[Francesco Hayez]] (1791–1882). Jam Aristotelo parolis pri antarkta regiono.]] La nomo Antarkto estas la [[Latinigo de greka|latinigita versio]] de la greka kunmetaĵo ἀνταρκτική (ántarktiké), femenino de ἀνταρκτικός (ántarktikós),<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert. "Antarktikos". In Crane, Gregory R. A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library. Tufts University. Alirita la 18an de Novembro 2011.</ref> signife "Malarkton", "malnordon".<ref>Hince, Bernadette (2000). The Antarctic Dictionary. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.</ref> En la helena lingvo ''árktos'' signifas [[urso]]n. Pro tio, Arkto estas la lando sub la konstelacio de la [[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]. La helena ''anti'' signifas ''kontraŭ'', do Antarkto ([[greke]]: ''Ανταρκτική'') signifas "Malarkton". [[Aristotelo]] skribis en sia libro ''Meteologio'' pri antarkta regiono en ĉ. 350 a.K<ref>Aristotelo. [http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html Meteorologica.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627200800/http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html |date=2015-06-27 }} Book II, Part 5. 350 BC. Angla traduko de E. Webster. Oxford: Clarendon Press, 1923. 140 pp.</ref>. Marino de Tiro laŭdire utiligis la nomon en sia nekonservita mondomapo de la dua jarcento a.K. La romiaj verkintoj [[Higeno (verkisto)|Higeno]] kaj [[Apuleo]] (1-2 jarcentoj a.K.) uzis por la suda poluso la latinigitan grekan nomon ''polus antarcticus''<ref>Hyginus. [https://books.google.com/books?id=GlWM1eMefB8C&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De astronomia.] Ed. G. Viré. Stuttgart: Teubner, 1992. 176 pp.</ref><ref>Apuleii. [https://books.google.com/books?id=MJ8MAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Opera omnia.] Volumen tertium. London: Valpy, 1825. 544 pp.</ref>, de kio derivis la [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''pole antartike'' (moderne ''pôle antarctique'') atestita en 1270, kaj de tie la [[Meza angla lingvo|mezangla]] ''pol antartik'' en teknika disertaĵo el 1391 de [[Geoffrey Chaucer]] (moderne ''Antarctic Pole'')<ref>G. Chaucer. [http://art-bin.com/art/oastro.html A Treatise on the Astrolabe.] Approx. 1391. Ed. W. Skeat. London: N. Trübner, 1872. 188 pp.</ref>. Antaŭ akirado de ĝiaj nunaj geografiaj implicoj, la esprimo estis uzita por aliaj lokoj kiuj povus esti difinitaj kiel "kontraŭoj en la nordo". Ekzemple, la mallongdaŭra franca kolonio establita en [[Brazilo]] en la 16-a jarcento estis nomita "France Antarctique". La unua formala uzo de la nomo "Antarctica" kiel kontinenta nomo en la 1890-aj jaroj estas atribuita al la skota [[Kartografio|kartografo]] John George Bartholomew.<ref>John George Bartholomew and the naming of Antarctica, CAIRT Issue 13, National Library of Scotland, Julio 2008, ISSN 1477-4186, kaj ankaŭ "The Bartholomew Archive". [http://digital.nls.uk/bartholomew/highlights/antarctica.html] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260ra|maldekstra|Reliefo de Antarkto]] Ĉirkaŭ 98 % el tiu kontinenta tero konsistas el [[glaĉero]]j aŭ [[bankizo]], kun [[alto]] inter 2000 kaj 4000 metroj. Preskaŭ 90 % de la monda [[glacio]], tio estas 29 000 000&nbsp;km<SUP>3</SUP>, troviĝas sur Antarkto. La Antarkta bankizo, kun meza [[diko]] de 3 kilometroj, enhavas pli da dolĉa [[akvo]] ol la cetero de la tuta tero. Sed malgraŭ tio, la kontinento estas plejparte [[dezerto]]: malmulte da [[pluvo]] kaj [[neĝo]] falas tie. La [[suda poluso]], ekzemple, ricevas nur po 2 centimetrojn da nova neĝo ĉiujare. Sed la neĝo neniam degelas... En la "sekaj valoj" de Antarkto, pluvo lastfoje falis nur antaŭ 2 milionoj da jaroj. Antarkto estas pli malvarma ol la [[Arkto]], ĉar: # La Arkto estas [[oceano]], ne tero, kaj akvo retenas varmon pli bone ol tero. # Antarkto havas pli da neĝo, kiu reflektas 80 % de la varmo de la Suno. # La meza alto de Antarkto estas 2300 metroj, multe pli alta ol la [[maro]] de la Arkto. Tial la [[aero]] estas pli maldensa, do pli malvarma. # La [[vento]] en Antarkto estas tre forta. La meza vintra temperaturo de Antarkto estas {{GdC|-55}} (218 K). [[Dosiero:Mt Herschel, Antarctica, Jan 2006.jpg|eta|dekstre|260ra|Antarkto.]] Se la neĝo kaj glacio iam degelus: * Antarkto aperus ne kiel unu granda insula kontinento, sed kiel [[insularo]]. * La tero de Antarkto, kiu nun estas subpremita de la glacio, leviĝus 500 metrojn (dum 10 000 jaroj). * [[Dosiero:Leviĝantaj Akvoj Malekvilibritaj glaciaj tavoloj - scivolemo - nasa.webm|eta|Video pri leviĝantaj akvoj kaj la degelo de Antarkto kreita de NASA, tradukita de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]La maroj leviĝus je 73 m tutmonde. [[Orienta Antarkto]], ankaŭ nomata '''Granda Antarkto''', konstituas la plimulton (pli-malpli du trionojn) de la Antarkta [[kontinento]]. Ĝi situas oriente de la [[transantarkta montaro]], direkte al la [[Hinda Oceano]]. La teritorio estas la plej malvarma, plej alta, plej venta, plej seka kaj plej izolitaj termaso de la planedo [[Tero]] kaj inkludas kelkajn altegajn [[monto]]jn, krom la [[Antarkta Altebenaĵo|Antarktan Altebenaĵon]]. [[Okcidenta Antarkto]] estas unu el la du ĉefaj regionoj de Antarkto. Temas pri la parto de la kontinento, kiu kuŝas ene de la [[Okcidenta Hemisfero]] inkluzive de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Ĝi estas apartigita de [[Orienta Antarkto]] pere de la [[transantarkta montaro]] kaj estas kovrita per la okcidenta [[Antarkta Glacitavolo]]. En Okcidenta Antarkto interalie situas la [[Monto Vinson]] {{nombro|4892}} metrojn alta, kiu estas la plej alta punkto de Antarkto. Antarkto havas bedon de [[karbo]], do la kontinento iam estis varma kaj [[marĉo|marĉa]]. En Antarkto troveblas la plej multaj [[roko]]j alvenintaj de la [[Marso (planedo)|Marso]] al la [[Tero]]. Pro la blanka glacio, [[meteorito]]j estas multe pli videblaj en Antartko ol aliloke. === Orografio === La [[Transantarkta montaro]] estas ĉefa montaro de Antarkto, tiriĝanta en longo ĉirkaŭ 3200&nbsp;km de [[Lando de Viktoria]] super [[Maro de Ross]] ĝis [[Lando de Coats]] super [[Maro de Weddell]]. Transantarkta montaro apartigas Antarkton en [[Orienta Antarkto|Antarkton Orientan]] kaj [[Okcidenta Antarkto|Antarkton Okcidentan]]. * [[Monto Pierre]] estas masivo (2200 m) situanta tuj norde al Monto Goossens en la Montaro Reĝino Fabiola, en Antarkto. * [[Monto Amundsen]] estas [[nunatako]] kiu kuŝas oriente de la Glaĉero Denman, je ĉirkaŭ 20&nbsp;km nordoriente de Monto Sandow. * [[Monto Sidley]] estas la plej alta dormanta vulkano en Antarkto, kaj membro de la Sep Vulkanaj Montopintoj (la plej altaj vulkanoj sur ĉiu el la sep kontinentoj) kun pinta alteco de 4 284 m. === Aliaj geografiaj elementoj === [[Dosiero:King Edward VII Land map.png|eta|maldekstre|210ra|Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.]] [[Lando Reĝo Eduardo la 7-a]] aŭ '''Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a''' estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la [[Lando de Marie Byrd]]. La duoninsulo projekcias sin en la [[Ross Maro]] inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la [[Ross Glacitavolo]], kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / [[Suda Oceano]]. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je {{Koord|77|40|S|155|00|W|}}. La [[Maro Amundsen]], branĉo de la [[Suda Oceano]] ĉe la Lando de Marie Byrd en okcidenta Antarkto, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente. La [[Glaĉero Axel Heiberg]] estas vala glaĉero, 48&nbsp;km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud. La [[Glaĉero Amundsen]] ({{Koord|85|35|S|159|00|W|type:glacier_region:AQ|display=inline,title}}) estas grava antarkta [[glaĉero]], ĉirkaŭ 6 al 10&nbsp;km larĝa kaj 128&nbsp;km longa, elfluanta el la [[Antarkta Altebenaĵo]] kie ĝi drenas la areon sude kaj okcidente de la Altebenaĵo Nilsen, kaj descendanta tra la [[Montoj Reĝino Maud]] kaj eniranta en la [[Ross Glacitavolo]] ĝuste okcidente de la MacDonald [[Nunatako]]j. [[Ferrigno Rifto]] estas [[rifto]] kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth. La [[Valo Wright]] estas la plej granda laŭ areo de la tri proksimume paralelaj antarktaj sekaj valoj kiuj situas sur la okcidenta marbordo de McMurdo Sound kontraŭ Insulo de Ross. Ĝi kuŝas inter la Valo Viktoria en la nordo kaj la Valo Taylor en la sudo. La malgranda [[Lago Don Juan]] estas malgranda akvoareo situanta en la valo Wright sur Viktoria Lando. Tiu estas konsiderita la plej saleca akvo sur la Tero. [[Lago Vanda]] estas lago en la Valo Wright, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. == Terhistoria evoluo == [[Dosiero:Snider-Pellegrini Wegener fossil map-de.svg|260ra|eta|Helpe de la bunte reprezentitaj [[Biogeografio|paleobiogeografiaj]] disvastiĝejoj de la [[reptilo]]j ''[[Cynognathus]]'', ''[[Mesosaurus]]'' kaj ''[[Lystrosaurus]]'', kaj tiuj de la [[filiko]] ''[[Glossopteris]]'' rekonstrueblas la ordigo de nuntempe disiĝintaj kontinentoj al [[Gondvano]].]] La terareoj de Antarkto estis antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj parto de la grandkontinento [[Gondvano]] kaj situis sude de la nuntempa pozicio de [[Afriko]]. Post la disiĝo de Gondvano pro la [[kontinenta drivo]] Antarkto malrapide moviĝis suden. Komence de la [[paleogeno]], tio estas antaŭ ĉirkaŭ 65 milionoj da jaroj, kiam la kontinento estis ankoraŭ ligita al la [[aŭstralia kontinento]], ĝia klimato estis ankoraŭ [[Tropikoj|tropika]] ĝis [[Subtropiko|subtropika]]. Pro la kontinenta drivo suden la klimato tamen pli kaj pli malvarmiĝis. Antaŭ ĉirkaŭ 30 milionoj da jaroj estiĝis la unuaj grandaj [[glaciejo]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, dum la ŝanĝo de la [[oligoceno]] al la [[mioceno]] malfermiĝis inter Antarkto kaj Sudameriko la [[Drake-pasejo]]. La rezultinta [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|antarkta ĉirkaŭpolusa marfluo]] rapidigis la procedon de glaciiĝo kaj la arbaroj kovrintaj ĝis tiam la kontinenton estis neniigitaj. Nur ekde ĉirkaŭ kvin milionoj da jaroj la kontinento estas tute kovrita de dikega glacitavolo. == Historio == === Supozoj kaj alproksimiĝo === [[Dosiero:Typus Orbis Terrarum drawn by Abraham Ortelius.jpg|eta|maldekstra|Mondomapo de [[Abraham Ortelius]], ĉirkaŭ [[1570]].]] Jam longe antaŭ la malkovro de Antarkto en la jaro [[1820]] oni supozis la ekziston de grandega suda [[kontinento]], kiu estus kontraŭpezo al la termasoj sur la norda duonsfero. Tiu kontinento, nomata ''[[Terra australis]]'' troviĝas sur multaj mondomapoj de la komenco de la [[moderna epoko]]. Iuj el tiuj bildigoj, kiel ekzemple la [[mapo de Piri Reis]] el la jaro [[1513]], la mapo de [[Orontius Finaeus]] el la jaro [[1531]], la mapo de [[Gerhard Mercator]] el la jaro [[1569]] aŭ la mapo de [[Philippe Buache]] el la jaro [[1754]], montras similecojn kun la reala situo kaj formo de Antarkto; tial iuj aŭtoroj supozas, ke Antarkto malkovriĝis jam longe antaŭ la oficiala jaro [[1820]]. Ĉefe pri la mapo de Piri Reis temas tamen nek pri la ununura, nek pri la plej logika klarigo. Fakte tamen ne ekzistas pruvoj pri la ĉeesto de homoj en la Antarkto antaŭ la [[19-a jarcento]]. Tamen oni ja entreprenis esplorvojaĝojn al la sudpolusa regiono, tiel la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] estis verŝajne malkovritaj jam en [[1599]] fare de [[Dirck Gerritz]] aŭ de [[Gabriel de Castilla]] en [[1603]]. [[James Cook]] travojaĝis la sudan oceanon en la jaroj [[1772]] ĝis [[1775]] kaj tiel verŝajne unua trapasis en [[1773]] la [[Polusa cirklo|sudan polusan cirklon]], sed la [[bankizo]] malhelpis lin vidi Antarkton. === Malkovro kaj polusoesploroj === [[Dosiero:James Clark Ross.jpg|eta|dekstra|200ra|James Clark Ross.]] {{Ĉefartikolo|Heroa epoko de antarkta esplorado|Antarktaj ekspedicioj}} Post 1800, fokistoj kaj balenistoj ĉasis en la [[Antarkta Oceano]], kaj certe atingis la kontinenton. La unua dokumentita ekvido de Antarkto okazis la [[28-an de januaro]] [[1820]]. Preskaŭ samtempe okazis la observoj de la kapitano [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian von Bellingshausen]] de la rusa mararmeo, de la kapitano [[Edward Bransfield]] de la brita mararmeo kaj de la usona fokisto [[Nathaniel Palmer]]. El ili verŝajne Bellingshausen estis la unua. La unua alteriĝo okazis la postan jaron fare de la usona fokisto John Davis, la [[7-an de februaro]] [[1821]]. Pro bonaj veterkondiĉoj la angla maristo [[James Weddell]] atingis la de li nomatan [[Maro de Weddell|maron de Weddell]] je 74°&nbsp;15′&nbsp;sudo. Sekve la franca reĝo postulis de [[Jules Dumont d'Urville]], ke li plibonigu tian rekordon, sed tio sukcesis nur dum la dua provo de la vojaĝo ([[1837]]-[[1838]]), kiam li ekvidis la [[Adelilando|teron de Adelio]]. En [[1838]], la usonano [[Charles Wilkes]] pruvis, ke Antarktio estas vere [[kontinento]]. Post kiam oni trovis la ekzaktan lokon de la magneta [[norda poluso]] en [[1831]], [[James Clark Ross]] ekvojaĝis en [[1839]] per siaj ŝipoj ''[[HMS Erebus]]'' kaj ''[[HMS Terror]]'' al la magneta suda poluso. Serĉante ĝin, Ross ja povis lokigi proksiman pozicion, sed ne atingi ĝin. Li mapigis ankaŭ la [[Maro de Ross|maron de Ross]], kiu poste estis nomata laŭ li. La vera konkero de Antarktio tamen komenciĝis en [[1895]] el la klopodoj de la 6-a internacia geografia kongreso, kiu okazis en la londona ''Imperial Institute''. La [[3-an de aŭgusto]] oni decidis dum tiu kongreso, ke ''"tiu kongreso notas sian opinion, ke la esploro de Antarktaj regionoj estas la plej granda parto de geografia esplorado ankoraŭ farota''"<ref>[[Angle]]: ''„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“''</ref> kaj proponis al la sciencistoj de la tuta mondo plani ekspediciojn tien. [[Dosiero:Amundsen-in-ice.jpg|eta|Roald Amundsen.]] La [[11-an de decembro]] [[1911]], la [[Norvegio|norvego]] [[Roald Amundsen]] estris la unuajn homojn, kiuj atingis la [[Suda poluso|sudan poluson]]. {{Citaĵo|''Sovaĝa kiel neniu alia lando de nia Tero, ĝi kuŝas nevidita kaj netretita.''|[[Roald Amundsen]], [[1911]]}} 35 tagojn poste ankaŭ la [[Britujo|brito]] [[Robert Falcon Scott]] atingis la poluson, sed li kaj lia grupo pereis tie. Tiutempe, kiam la tuta mondo ŝajnis jam esplorita, la Antarkto similis al la lasta nekonata loko surtere kaj la konkero de tiu parto de la tero iĝis metaforo de la triumfo de [[imperiismo]]. Tiel diris Leonard Darwin, le prezidanto de la [[Royal Geographical Society]] dum adiaŭa vespermanĝo por [[Robert Falcon Scott]], antaŭ ties ekvojaĝo: {{Citaĵo|''Scott pruvos denove, ke la vireco de nia nacio ne mortas kaj ke la ecoj de niaj prauloj, kiuj gajnis la imperion, daŭre floras inter ni.''<ref>[[Angle]]: „''Scott is going to prove once again that the manhood of our nation is not dead and that the characteristics of our ancestors who won the Empire still flourish among us.''“</ref>|Leonard Darwin}} === Nuntempa loĝantaro === Nuntempe, inter 1 000 kaj 4 000 [[sciencisto]]j de proksimume 29 malsamaj landoj loĝas en esploraj stacioj en Antarkto, depende de la sezonoj, sed Antarkto ne havas konstantan loĝantaron. Ĉiujare, pli ol 10 000 turistoj vizitas Antarkton. == Flaŭro kaj faŭno == === Bestoj === {{Ĉefartikolo|Antarkta ekozono}} [[Dosiero:Emperor penguin.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Imperiestra pingveno|Imperiestraj pingvenoj]] en [[Maro de Ross]], Antarkto.]] [[Marsupiulo]]j iam loĝis en Antarkto. Ili alvenis al Antarkto el [[Aŭstralio]] dum la [[eoceno]], kiam la du kontinentoj estis ankoraŭ kunligitaj. Antarkto ne disiĝis de [[Aŭstralio]] antaŭ la [[Mioceno]]. La kontinento nun estas plejparte loĝejo de [[baleno]]j, [[foko]]j, [[pingveno]]j kaj aliaj birdoj. [[Sciencisto]]j, do [[homo]]j, estas la nuraj grandaj animaloj, kiuj nun loĝas en la kerno de la kontinento. Malmultaj surteraj [[vertebrulo]]j loĝas en Antarkto.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|title=Land Animals of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=9a de Novembro 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|archivedate=7a de Oktobro 2008|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|arkivdato=2008-10-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> Senvertebruloj estas mikroskopaj [[akaro]]j kiel la ''[[Alaskozetes antarcticus]]'', [[laŭso]]j, [[nematodoj]], [[tardigradoj]], [[rotiferoj]], [[krilo]] kaj [[vostsaltuloj]]. La neflugkapabla malgranda [[muŝo]] ''[[Belgica antarctica]]'', ĝis 6 mm granda, estas la plej granda pure surtera animalo en Antarkto.<ref>{{Cite web|title=Antarctic Bestiary – Terrestrial Animals|url=http://www.units.muohio.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica|publisher=Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University|accessdate=22a de Oktobro 2011|author=Sandro, Luke|author2=Constible, Juanita}}</ref> La [[neĝa petrelo]] estas unu el nure tri birdoj kiuj reproduktiĝas nur en Antarkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3876&m=1|titolo=Snow Petrel Pagodroma nivea|alirdato=20a de Oktobro 2009|eldoninto=BirdLife International}}</ref> Kelkaj specioj de marbestoj ekzistas kaj dependas, rekte aŭ nerekte, el la fitoplanktono. Antarkta marvivo inkludas [[pingveno]]jn, [[blua baleno|bluajn balenojn]], [[Granda orcino|orkojn]], [[Kolosa kalmaro|kolosajn kalmarojn]] kaj [[felfoko]]jn. La [[imperiestra pingveno]] estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarkto, dum la [[Adelia pingveno]] reproduktiĝas pli sude ol ajna alia pingveno. La [[flavtufa pingveno]] havas distingigajn plumojn ĉirkaŭ la okuloj, kio havigas la aspekton de prilaboritaj okulharoj. Ankaŭ la [[Reĝa pingveno|reĝaj pingvenoj]], la [[Mentonbenda pingveno|mentonbendaj pingvenoj]], kaj la [[Papua pingveno|papuaj pingvenoj]] reproduktiĝas en Antarkto. La [[Antarkta marurso]] estis [[troĉasado|troĉasita]] en la 18a kaj 19a jarcentoj pro ties felo fare de fokoĉasistoj el Usono kaj el la Unuiĝinta Reĝlando. La [[Vedela foko]], nome "[[Fokedoj|vera foko]]", estas nomita laŭ [[James Weddell|Sir James Weddell]], komandanto de britaj fokoĉasaj ekspedicioj en la [[Maro de Weddell]]. [[Antarkta krilo]], kiu ariĝas en grandaj [[Fiŝaro|arkvantoj]], estas la [[ŝlosila specio]] de la [[ekosistemo]] de la [[Suda Oceano]], kaj estas grava manĝebla organismo por balenoj, fokoj, [[marleopardo]]j, felfokoj, [[kalmaroj]], [[Notothenioidei|glacifiŝoj]], pingvenoj, [[albatrosoj]] kaj multaj aliaj birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|title=Creatures of Antarctica|accessdate=6a de Februaro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|archivedate=14a de Februaro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|arkivdato=2005-02-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |date=2005-02-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |arkivdato=2005-02-14 }}</ref> Censo de marvivo farita dum la [[Internacia Polusjaro]] kaj kiu engaĝigis ĉirkaŭ 500 esploristojn estis publikigita en 2010. La esplorado estas parto de la tutmonda [[Censo de Marvivo]] kaj ĝi malkovris kelkajn rimarkindajn trovitaĵojn. Pli ol 235 maraj organismoj vivas en ambaŭ polusaj regionoj, kaj por tio ili pontis super la spaco de 12 000 km. Grandaj animaloj kiaj kelkaj cetacoj kaj birdoj faras tiun veturadon ĉiujare. Pli surpriza estas la fakto ke oni trovis malgrandajn formojn de vivo kia [[markukumo]]j, kaj marhelikoj en ambaŭ polusaj oceanoj. Variaj faktoroj povas helpi en ties distribuado – tre uniformaj temperaturoj en la profunda oceano ĉe la polusoj kaj en la ekvatoro kiuj diferencas laŭ ne pli ol 5 {{GdC|}}, kaj la ĉefaj marfluaj sistemoj aŭ maraj transportaj bendoj kiuj transportas ovojn kaj larvajn stadiojn.<ref>{{Cite news|last=Kinver|first=Mark|date=15a de Februaro 2009|title=Ice oceans 'are not poles apart'|newspaper=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7888558.stm|accessdate=22a de Oktobro 2011}}</ref> === Fungoj === [[Dosiero:Lichen squamulose.jpg|eta|Ĉirkaŭ 400 specioj de [[likeno]]-n-formantaj fungoj estas konataj kiel ekzistantaj en Antarkto.]] Ĉirkaŭ 1 150 specioj de fungoj estis registritaj el Antarkto, el kiuj ĉirkaŭ 750 estas ne-liken-formanta kaj 400 estas liken-formantaj.<ref name="basplants" /><ref>{{Cite journal|author=Bridge, Paul D.|author2=Spooner, Brian M.|author3=Roberts, Peter J.|date=2008|title=Non-lichenized fungi from the Antarctic region|journal=Mycotaxon|volume=106|pages=485–490|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|accessdate=22a de Oktobro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|arkivdato=2013-08-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |date=2013-08-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> Kelkaj el tiuj specioj estas [[endolito|kriptoendolitoj]] kiel rezulto de evolucio en tre ekstremaj kondiĉoj, kaj estis grave kontribuintaj al ŝanĝo de la impresaj rok-formacioj de la [[Sekaj Valoj McMurdo]] kaj ĉirkaŭaj montaroj. La ŝajne simpla morfologio, malmulte diferencaj strukturoj, metabolaj sistemoj kaj enzimoj ankoraŭ aktivaj je tre malaltaj temperaturoj, kaj limigitaj vivocikloj montritaj de tiaj fungoj faras ilin partikulare taŭgaj por akraj medioj kiaj la Sekaj Valoj McMurdo. Partikulare, ties dik-muraj kaj forte melanigitaj ĉeloj faras ilin rezistaj al la [[ultraviola radiado]]. Tiuj trajtoj povas ankaŭ esti observataj en algoj kaj [[cianobakterio]]j, kio sugestas ke tiuj estas adaptaĵoj al la kondiĉoj kiuj hegemonias en Antarkto. Tio estis kondukinta al la spekulado ke, se vivo iam estis sur [[Marso (planedo)|Marso]], ĝi povus aspekti simila al la Antarktaj fungoj kiaj ''[[Cryomyces antarcticus]]'', kaj ''[[Cryomyces minteri]]''.<ref>{{Cite web|url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|title=Survival of Black Fungi in Space, Preliminary Results|author=Onofri, S.|author2=Selbmann, L.|author3=Zucconi, L.|author4=Scalzi, G.|author5=Venkateswaran, K.J.|author6=de la Torre, R.|author7=de Vera, J.-P.|author8=Ott, S.|author9=Rabbow, E.|author10=Horneck, G.|last-author-amp=yes|accessdate=13a de Marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|archivedate=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |arkivdato=2021-02-24 }}</ref> Kelkaj el tiuj fungoj estas ankaŭ ŝajne endemiaj el Antarkto. Endemiaj Antarktaj fungoj inkludas ankaŭ kelkajn sterko-loĝantaj specioj kiuj devis evolui kiel reago al la duobla defio de ekstrema malvarmo dum kreskas en [[sterko]], kaj la neceso survivi pasadon tra la [[intesto]] de varm-sangaj animaloj.<ref>{{Cite journal|author=de Hoog, G.S.|date=2005|title=Fungi of the Antarctic: evolution under extreme conditions|journal=Studies in Mycology|volume=51|pages=1–79}}</ref> === Plantoj === La klimato de Antarkto ne permesas la formadon de etenda vegetaĵaro. Kombino de frostigaj temperaturoj, malriĉa [[grundo]]-kvalito, manko de humideco, kaj manko de sunlumo malhelpas la plantokreskon. Kiel rezulto, la diverseco de plantavivo estas tre malalta kaj limigita en distribuado. La [[flaŭro]] de la kontinento ege konsistas el [[briofito]]j. Estas ĉirkaŭ 100 specioj de [[musko]]j kaj 25 specioj de [[hepatikoj]], sed nur tri specioj de [[Angiospermoj|angiospermaj]] [[planto]]j, ĉiuj el kiuj troviĝas en la Antarkta Duoninsulo: ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Antarkta hararherbo), ''[[Colobanthus quitensis]]'' (Antarkta perloherbo) kaj la ne-indiĝena ''[[Poa annua]]'' (unujara bluherbo).<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/S0032247414000916|title=''Poa annua'' L. in the maritime Antarctic: an overview|url=http://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Chwedorzewska/publication/270217066_Poa_annua_L._in_the_maritime_Antarctic_an_overview/links/54a30c080cf267bdb9042e47.pdf|journal=Polar Record |volume =51|issue =6 |date=2015|pages=637–643|author=Chwedorzewska, K.J. | issn = 0032-2474 }}</ref> La kresko estas limigita al malmultaj semajnoj en la somero.<ref name="basplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/plants/index.php|title=Plants of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=12a de Julio 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607115623/http://www.antarctica.ac.uk//about_antarctica/wildlife/plants/index.php|archivedate=7a de Junio 2011 |deadurl=no}}</ref><ref name="aadplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|title=Antarctic Wildlife|author=Australian Antarctic Division|publisher=Government of Australia|accessdate=27a de Septembro 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828190048/http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|archivedate=28a de Aŭgusto 2010 |deadurl=no}}</ref> == Politika situacio == [[Dosiero:Booth and Mount Scott.jpg|eta|260ra|dekstra|Monto Scott en Antarkto.]] En la [[20-a jarcento]] sep ŝtatoj postulis teritoriojn en Antarktio, ĉu pro [[malkovro]], ĉu pro posedo de lando pli norde de la suda poluso. Tiuj landoj estis: * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Britio]] * [[Ĉilio]] * [[Francio]] * [[Nov-Zelando]] * [[Norvegio]]. Tio okazis spite al la [[Antarkta traktato]] de [[1959]], laŭ kiu neniu regno rajtas posedi areojn tie - Antarktio estu la ununura kontinento virga, apartenanta al la [[naturo]] kaj ne al la homoj. La ceteraj regnoj ne akceptis tiujn postulojn. === Terenopostuloj === {{Ĉefartikolo|Teritoriaj postuloj en Antarkto}} [[Dosiero:Karte antarktis2.png|eta|dekstra|300ra|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj]] Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn. Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj): * {{Argentino}} (25°U ĝis 74°U, anoncita en [[1943]], parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la [[provinco]] [[Fajrolando]] * {{Aŭstralio}} (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, [[1933]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |titolo=Australian Antarctic Division – Australian environmental law and guidelines<!-- Bot generated title --> |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090519011927/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |arkivdato=2009-05-19 }}</ref> * {{Brazilo}} (28°U ĝis 53°U, [[1986]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Ĉilio}} (53°U ĝis 90°U, [[1924]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Francio}} (142°E ĝis 136°E, [[1924]]) * {{Nov-Zelando}} (150°U ĝis 160°E, [[1923]])<ref name="stuffSunday">Hotere, Andrea. [http://www.stuff.co.nz/stuff/sundaystartimes/3902305a6442.html "South Pole death file still open".] ''Sunday Star Times'', December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="DPA">Deutsche Presse-Agentur. [http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php |date=2007-09-01 }} ''Monstersandcritics.com'', December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="TelegraphChapman">Chapman, Paul. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070327103228/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml |date=2007-03-27 }} ''The Daily Telegraph'', (December 14, 2006), reprinted in [http://www.nysun.com/article/45132 ''The New York Sun''] (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="nzherald">Booker, Jarrod. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10415310&ref=rss "South Pole scientist may have been poisoned".] ''The New Zealand Herald'', (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="Sunday Star Times Jan21">[http://www.stuff.co.nz/3935255a11.html "South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?"] ''Sunday Star Times'' (January 21, 2007)</ref> * {{Norvegio}} (45°E ĝis 20°U, [[1938]]) * {{Britio}} (20°U ĝis 80°U, [[1908]], parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio) Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed [[Usono]], [[Rusio]] kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo. [[Ross Dependaĵo]] estas regiono de Antarkto difinita de sektoro originanta en la [[Suda Poluso]], pasante laŭlonge de longitudoj 160° oriente al 150° okcidente, kaj fine ĉe latitudo 60° suda. Ĝi estas postulita de [[Novzelando]]. Ĉar la [[Antarkta Traktato]] ekvalidiĝis en 1961, kies Artikolo IV asertas: "Neniu ago aŭ aktiveco okazanta dum ĉi Traktato validos konstitutos bazon por aserti, subteni aŭ malakcepti postulon al teritoria suvereneco en Antarkto aŭ krej ajnan rajton de suvereneco en Antarkto," plej landoj ne agnoskas teritorian postulon en Antarkto. === Flagoj === Pro la eksterordinara karaktero de la teritorio - nura kiu laŭ [[internacia juro]] kaj la [[Antarkta Traktato]] apartenas al neniu ŝtato, ankaŭ neniu [[flago]] oficiale estas hisita en la kontinento, kvankam estis almenaŭ ok flagoproponoj, inklude tiun kiu reprezentas la Antarktan Traktaton, krom kvin por la postulitaj teritorioj.<ref>José M. Rodríguez, "La flago de la blanka kontinento", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 3-12.</ref> == Esperanto en Antarkto == En Majo 2022 la unua Esperanto klubo de Antarkto estis fondita en la [[Polusa stacio Amundsen-Scott]].<ref>Anonco de Esperanto klubo en Antarkto en Instagramo de la Uzanto "Celas" [https://www.instagram.com/p/CdfZmkQuTjS/]</ref> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gonzalez M.J. 1956 : Lukto de la antarktaj ekspedicioj, ''[[Geografia Revuo]]'', 1(1), 13-15 * Anonimo 1957 : La unua transiro de la Antarkto, ''Geografia Revuo'', 2(2), 22-23 * Ivanov, L. [http://livingston-island.weebly.com/ General Geography and History of Livingston Island.] In: ''Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis''. Eds. C. Pimpirev kaj N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp.&nbsp;17–28. ISBN 978-954-07-3939-7 == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Livingston-Greenwich-map.jpg|eta|Mapo de la insuloj Livingston kaj Greenwich.]] [[Dosiero:1956 Geografia Revuo 1(1) 13.jpg|eta|Mapo de Antarkto (Geografia Revuo, 1956).]] * [[Antarkta ekozono]] * [[Antarkta Konverĝareo]] * [[Antarkta flaŭro]] * [[Antarkta traktato]] * [[Glacio]] * [[Flosanta glacimonto]] * [[Glaĉero]] * [[Krilo]] * [[Fokuloj]] * [[Marleono]] * [[Marleopardo]] * [[Listo de aŭstraliaj kaj antarktaj dinosaŭroj]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Arkto]] * [[Flosglacio]] * [[Monto Erebus]] * [[Naĝanta glacimonto]] * [[Listo de polusesploristoj]] * [[2404 Antarctica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Antarctica|n=Portalo:Antarkto|ReVo=antark}} * [http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070102091201/http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ |date=2007-01-02 }} * [http://www.scar.org retejo de da Scienca Komitato pri Antarkta Esploro] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html La monda faktolibro de CIA pri Antarkto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029213557/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html |date=2005-10-29 }} * [http://www.comnap.aq Retejo de la konsilio de estroj de naciaj antarktaj programoj] * [http://www.antarctica.ac.uk Brita retejo pri la Antarkta topografio] {{Trad|en|Antarctica|768478233|es|Antártida|97323998}} {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Antarkto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antarkto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] s78bsw9latln91drylafp4bs7hog7i7 0 95 9506108 9472556 2026-11-02T07:39:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Հայաստանի Հանրապետություն | transskribo = Hajastani Hanrapetutjun | eonomo = Armena Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Armenio.svg|150ra|dekstra|Flago de Armenio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Armenia.svg|100ra]] | nacia himno = [[Himno de Armenio|Մեր Հայրենիք]] <br /> Nia Patrio | nacia devizo = | lingvoj = [[Armena lingvo|armena]] | ĉefurbo = [[Erevano]] | religio = Armena-gregoria [[kristanismo]] | km2 = 29.743 | akvo =4.71 | loĝantoj = [[Armenoj]] | loĝantaro = 2986000 | loĝdenso = 101 | valuto = [[armena dramo|dramo]] | valuta kodo = AMD | horzono = +4 | ttt = am | landkodo = AM | tel = 374 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = prezidento [[Vahagn Ĥaĉaturjan]] | ĉefministro = [[Nikol Paŝinjan]] | nacia tago = [[21-a de septembro]] (tago de sendependeco) | sendependeco = [[21-a de aŭgusto]] [[1990]] (deklaro)<br />[[21-a de septembro]] [[1991]] (malfondo de [[Sovetunio]]) | esperanto-asocio = |[[Dosiero:ArmeniaMapArmenian+.jpg|eta]]}} '''Armenio''' aŭ '''Armenujo''' ({{lang-hy|Հայաստան}} [Hajastán], el ''{{lang|hy|Հայք}}'' '''Hajkh'''), oficiale '''Armena Respubliko''', estas montara [[lando]], [[Lando sen maraliro|sen maraliro]], situanta en [[Suda Kaŭkazio]]<ref>http://www.proel.org/index.php?pagina=mundo/caucaso/caucasomap</ref>. Ĝi kundividas [[Limo (geografia linio)|landlimojn]] okcidente kun [[Turkio]]<ref>http://www.tccb.gov.tr/</ref>, norde kun [[Kartvelio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.government.gov.ge/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025095755/http://government.gov.ge/ |arkivdato=2007-10-25 }}</ref>, oriente kun [[Azerbajĝano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.azerb.com/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110421183828/http://azerb.com/ |arkivdato=2011-04-21 }}</ref> kaj [[Irano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www2.irna.ir/occasion/es/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090429211214/http://www2.irna.ir/occasion/es/index.htm |arkivdato=2009-04-29 }}</ref>, kaj sude kun la azerbajĝana [[enklavo]] [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ndu.edu.az/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210503043801/http://www.ndu.edu.az/ |arkivdato=2021-05-03 }}</ref>. Armenio estas eks-[[Sovetunio|soveta]] [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|respubliko]], unitara, [[Multpartia sistemo|plurpartia]] kaj [[Demokratio|demokratia]] [[ŝtato]] kiu originas el unu el la plej antikvaj [[civilizo]]j de la [[mondo]]. Donacata de riĉa kultura [[heredaĵo]], elstaris kiel la unua [[nacio]] en la adoptado de la [[kristanismo]] kiel oficiala [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]]. [[kulturo|Kulture]], [[politiko|politike]] kaj [[historio|historie]], Armenio sin konsideras parto de [[Eŭropo]] <ref>http://www.libertas-institut.com/de/PDF/Armenia%20ante%20portas.pdf</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.insideeurope.org/index.php?id=401 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090224235603/http://insideeurope.org/index.php?id=401 |arkivdato=2009-02-24 }}</ref>. Tamen, ĝia situo en la suda [[Kaŭkazio]] situas ĝin en la arbitra landlimo inter [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]: kio igas ĝin transkontinenta [[nacio]]<ref>[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm classification of world regions] places Armenia in [[Western Asia]]; the [[Central Intelligence Agency|CIA]] [[CIA World Factbook|World Factbook]] [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#Geo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101010101707/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#Geo|date=2010-10-10}}, [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=asia&Rootmap=armeni&Mode=d National Geographic], and ''[http://concise.britannica.com/ebc/article-9355805/Armenia Encyclopædia Britannica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080209114817/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355805/Armenia|date=2008-02-09}}'' [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1108052.stm], ''Oxford Reference Online'' [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?entry=t186.e21064&srn=1&ssid=416740626#FIRSTHIT], ''[http://www.m-w.com/dictionary/Armenia Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]''</ref>. Nuntempe, Armenio estas membro de pli ol [[35]] internaciaj [[organizaĵo]]j, inkluzive de [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Konsilio de Eŭropo]], la [[Banko por Azia Disvolviĝo]], la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]], la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] kaj la [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaboro ĉe la Nigra Maro]]. == Origino de la vorto «Armenio» == La origina [[nomo]] en la [[armena lingvo]] por nomi la landon estis «Hayk‘» (hajk). Tiu ĉi nomo evoluis dum la [[Mezepoko]] al «Hayastan», kio estas kombino de la [[vorto]]j '''Hayasa''' ('''Հայասա''') aŭ '''Hayk‘''' ('''Հայկ''') kun la persa sufikso «-stan» kiu signifas «tero». La nomo estis tradicie derivata de '''Haik''' aŭ '''Hayq''' <ref>http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/8*.html</ref> ('''Հայկ'''), legenda [[patriarko]] de la armenoj. Laŭ la [[tradicio]] [[Hajko (Armenio)|Hajko]] estis la pra-pranepo de [[Noa]]. Armenio estis proponita de la armenaj kredantoj kiel la loko kie estis la [[Biblio|biblia]] [[Edena ĝardeno]] kaj tre populare ili kredas ke la [[monto]] [[Ararato]]<ref>Razmik Panossian, The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars, Columbia University Press (2006), ISBN 978-0-231-13926-7, p. 106.</ref> estas la biblia monto sur kiu ripozis la [[arkeo de Noa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://es.geocities.com/dfsandin/Santo/Arca1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2003-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030508195539/http://es.geocities.com/dfsandin/Santo/Arca1.htm |arkivdato=2003-05-08 }}</ref> post la [[Tutmonda diluvo|universala diluvo]] ([[Genezo]] 8:4). Hajko estis [[kaciko]] de la «'''armens'''», armena [[tribo]] el la Aratta [[epoko]] (la nomo ankaŭ similas al [[Ararat]], kaj fakte la monto situas en la loko kie eble iam estis Aratta). La persa termino estas «'''armani'''», unue registrita en la surskribo de [[Behistuno]] (521 a. K.). La greka termino «Armenoi» estas konfirmita en la skriboj de [[Herodoto]] {{Lang-el|Ἀρμένιοι δὲ κατά περ Φρύγες ἐσεσάχατο, ἐόντες Φρυγῶν ἄποικοι.}}, kiu diras ke la armenoj estis [[kolonio]] de [[frigoj|Frigio]]. Laŭ la historiistoj, la unua mencio de la vorto «Armina» aperis en la [[kojnoskribo]]j de la epoko de la reĝo [[Dario la 1-a]] de [[Persa Imperio]] (6a kaj 5a jc. a. K.). Sed la nomo donita al la [[armenoj]] «Gai» (aŭ Jai), venas de la [[lando]] '''Gaiasa''' aŭ '''Jaiasa''', menciita en la [[Keramiko|keramikaj]] [[Hitita lingvo|hititaj skriboj]] de la [[12-a jarcento]] a.K. Kelkaj [[jardeko]]j poste, [[Ksenofono]], greka generalo, kiu batalis kontraŭ la [[persoj]], priskribas multajn aspektojn de la vivo de la [[armenoj|armena popolo]] kaj de ĝia [[gastamo]]. Li rakontas ke la popolo parolas lingvon similan, laŭ la [[akĉento]], al la [[Persa lingvo|lingvo de la persoj]]. Kelkaj [[Judoj|judaj]] kaj [[Kristano|kristanaj]] erudiciuloj, skribas ke la nomo «Armenio» venas de Har-Minni, tio estas, la «Minni-montaro» (aŭ de Mannai). Pluraj armenaj erudiciuloj inkluzive de [[Ishkhanyan]] (1989), identigas la persan terminon kun «Armani» (Armanum, kiu ankaŭ legeblas kiel Armanim) menciata inter la venkitaj malamikoj fare de la [[Akado|akada]] reĝo [[Naram-Sin]] (2300 a. K.), situigante ĝin en la montaro de la norda Armenio. La historiisto [[Arnold J. Toynbee|Arnold Toynbee]]<ref>[http://davidderrick.wordpress.com/a-toynbee-bibliography/]</ref> diras ke «Armenio» povas veni de «Erimena», [[patro]] de la lasta regento de [[Urarto]], [[Russas la 3-a]]. Li aldonas ke alia alternativo estas «Aruma-ni», kio signifas «lando de la arameoj», popolo kiu alvenis el la nordo de la arabaj [[stepo]]j kaj fine de la 11-a aŭ komence de la [[10-a jarcento]]j konkeris [[Nairi]]-n == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Armenio}} === Antikveco === [[Dosiero:Urartu743.png|eta|maldekstra|250ra|La reĝlando de [[Urarto]] en la epoko de [[Sarduris la 2-a de Urarto]] en la jaro 743 a.K.]] Armenio estis loĝata ekde [[Prahistorio|prahistoriaj epokoj]]. La [[arkeologo]]j daŭre trovas restaĵojn kiuj demonstras ke Armenio kaj ĝia montaro estis inter la unuaj lokoj kie la homa [[civilizo]] ekloĝis. Ekde 4000 a. K. ĝis 1000 a. K., [[Laborilo|iloj]] kaj [[Ornamo (arto)|ornamaĵoj]] el [[kupro]], [[bronzo]] kaj [[fero]] estis ellaborataj en Armenio kaj ofte vendataj en najbaraj regionoj kie tiuj materialoj estis malabundaj. La teritorio de Armenio ankaŭ estas fama pro la gastado de la monto ''[[Ararato]]'' al la [[Arkeo de Noa]] post la universala [[diluvo]] rakontata en la [[Biblio]] kaj en multaj aliaj skribaĵoj. Dum la [[Bronzepoko]], kelkaj ŝtatoj prosperis, inkluzive de la [[Hititoj|Hitita Imperio]]<ref>http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/AnatoliaHittites.htm</ref> (en ĝia pleja splendoro), [[Mitano]] (historia Armenio en sudokcidento) kaj de [[Hayasa-Azzi]] (15-a jarcento a.K.) kaj en la [[Ferepoko]], la [[Hindeŭropa|hindeŭropaj]] [[frigoj]]<ref>http://encyclopedia.jrank.org/PER_PIG/PHRYGIA.html</ref> kaj [[muŝkio]]j alvenis kaj detruis la reĝlandon [[Mitano]], ankaŭ floris la popolo de [[Nairi]] (jc. 12a a.K.) kaj la reĝlando [[Urarto]].<ref>http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/home.html</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East|familia nomo=Movsisyan|persona nomo=Artak|jaro=2000|eldoninto=Yerevan}}</ref>(jc. 9a a.K.), sed la aldonaĵo de ĉiu popolo en la formado de la armena popolo ankoraŭ ne estas certa. Kelkaj diskutas pri pli da influo de la [[Huritoj]] en la frua Armenio, sed bazata laŭ diversaj drastaj patronoj de la [[lingvo]], la plimulto akceptas ke la armenoj apartenas al la aro de hindeŭropaj popoloj dume [[Urarto]] apartenas al la [[Huro-Urartana]] familio. [[Erevano]], la moderna [[ĉefurbo]] de Armenio, estis fondata en 782 a. K. de la [[reĝo]] [[Argiŝti la 1-a]] de [[Urarto]]. Ĉirkaŭ la jaro 600 a. K., estis establita la Armena Reĝlando sub la [[Orontidoj|Orontida Dinastio]] kaj ĝi ekzistis sub pluraj lokaj [[dinastio]]j ĝis [[428]]. Post la detruado de la [[Seleŭkia Imperio|Seleŭka Imperio]], la sukceda ŝtato de la imperio de [[Aleksandro la Granda]], helena armena ŝtato, estis fondata ĉirkaŭ 190 a.K., kun [[Artaŝes la 1-a|Artashes]] kiel la unua reĝo kaj al la fondinto de la dinastio [[Artashesid]] (190&nbsp;a.&nbsp;C.). Samtempe, nova ŝtato disigita sub [[Zariadris]], kiu estis konata kiel «malgranda Armenio» dume la ĉefa reĝlando akiris la nomon [[Granda Armenio]]<ref>[historio de antikva Armenio en livius.org]</ref> [[Dosiero:Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif|250ra|maldekstra|La reĝlando Armenio sub [[Tigranes la Granda]].]] La Reĝlando Armenio atingis sian plejan ekspansion inter la 95a a.K. kaj 66a a.K. sub la regado de [[Tigrano la Granda]] el la [[Artaksidoj|Artaksia Dinastio]], kiam konvertiĝis en unu el la reĝlandoj kiuj plej ekspansiiĝis en sia epoko. Tra ĝia historio, la reĝlando Armenio ĝuis portempajn sendependajn periodojn kaj aŭtonomiajn periodojn de la tiutempaj imperioj. Reĝoj, apogataj aŭ altrudataj de la [[Romia Imperio]] aŭ de [[Partoj|Partujo]], aŭ konsentite inter ambaŭ, fondis kaj detruis dinastiojn, kiaj la [[Arŝakidoj|Arsakida Dinastio]] establita ekde la jaro [[53]] de [[Tiridato la 3-a (Armenio)|‎Tiridato la 1-a de Armenio]]. La strategia situo de Armenio inter la du kontinentoj (Eŭropo kaj Azio) fariĝis ĝin scenejo de sinsekvaj invadoj de la imperioj, inkluzive de la asiria, helena, romia, bizanca, araba, mongola, persa, otomana kaj rusa. [[Dosiero:Armenia (Romia Imperio).svg|eta|dekstra|250ra|la romia provinco [[Armenia (Romia Imperio)|Armenia]], jen malhelruĝe akcentita en la [[Romia Imperio]] (limoj de la jaro [[117]])]] [[Dosiero:Stgregoryilluminator.jpg|150ra|eta|maldekstre|[[Sankta Gregorio la Iluminanto]]; lia influo atingis la adoptadon de la Kristanismo en Armenio en la jaro [[301]] kelkajn jarojn antaŭ ĝia adoptado en [[Romio]]. Li estas la sankta patrono de la [[Armena Apostola Eklezio]].]] En la jaro [[301]], Armenio konvertiĝis en la unua lando de la tuta mondo kiu adoptis la [[kristanismo]]n kiel oficiala [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]],<ref name="CIA">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |titolo=CIA World Factbook: Armenia |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101010101707/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |arkivdato=2010-10-10 }}</ref><ref name="almanac">Brunner, Borgna. ''Time Almanac with Information Please 2007'', p. 685 (ISBN 1-933405-22-8).</ref> de la ŝtato pro la influo de [[Gregorio la Iluminanto|Sankta Gregorio la Iluminanto]] hodiaŭ konsiderata kiel sankta patrono de la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj de Armenio. [[Tiridato la 3-a (Armenio)|Tiridato la 3-a de Armenio]] (238-314) estis la unua reganto kiu oficiale proponis kristanigi la popolon kaj lia kristaniĝo okazis dek jarojn antaŭ la toleremo koncedita al la kristanismo fare de la [[Romia Imperio]]<ref>http://roman-empire.info/</ref> sub Galerio kaj 36 jarojn antaŭ la baptado de [[Konstantinopolo]]. En la jaro [[405]], [[Mesrop Maŝtoc]] kreis la [[armena alfabeto|armenan alfabeton]]<ref>http://am.translit.cc/</ref>. === Persa Armenio === Post la falo de la armena reĝlando en la [[jaro]] [[428]], la plejparto de Armenio estis aneksita kiel marzpanato ene de la [[Sasanida Imperio]]<ref>http://www.humanities.uci.edu/sasanika/</ref>, regata de marzpanestro. Post armena ribeliĝo en la jaro [[451]], la [[armenoj|kristanaj armenoj]] konservis la religian liberecon, dume Armenio gajnis [[aŭtonomio]]n kaj la [[rajto]]n esti regata de armena marzpanestro, kiam tiutempe aliaj imperiaj teritorioj estis ekskluzive regata de persoj. La Armena Marzpanato ekzistis ĝis [[630]], kiam la Sasanida Persio estis detruata de la Araba Kaliflando. Post la [[Araba konkero de Armenio]] kaj post la marzpanata periodo (428-636), Armenio estiĝis aŭtonoma princlando ene de la [[Araba imperio|Araba Imperio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/historia/historia1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080413050003/http://www.armenia.com.uy/historia/historia1.htm |arkivdato=2008-04-13 }}</ref>, kunigante ankaŭ la antaŭajn konkeritajn armenajn teritoriojn de la [[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]. La princlando estis regata de armena princo, agnoskata de la kalifo kaj la bizanca imperiestro. Ĝi estis parto de la emirlando kreata de la araboj, kiu ankaŭ inkluzivis teritoriojn de [[Kartvelio]] kaj de Kaŭkaza Albanio kaj havis sian centron en la armena [[urbo]] [[Dvin]]. La Armena princlando ekzistis ĝis la jaro [[884]], kiam ĝi rekuperis la sendependiĝon de la malforta [[Araba imperio|Araba Imperio]]. === Mezepoko === [[Dosiero:Armenianmeds.gif|eta|300ra|La reĝlando Kilikio, 1199-1375.]] La armena reĝlando reaperis regata de la [[Bagratidoj|Bagratida dinastio]], kiu regis ĝis 1045. Samtempe, pluraj regionoj de la bagratida Armenio estis disigitaj formante sendependajn reĝlandojn kaj princlandojn kiel la reĝlando [[Vaspurakano]] regata de la nobeldomo [[Arcruni]], sed ĉiuj agnoskis la plejaltan regadon de la bagratidaj reĝoj. En 1045, la [[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.imperiobizantino.com/portada.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161021183457/http://www.imperiobizantino.com/portada.html |arkivdato=2016-10-21 }}</ref> konkeris la bagratidan Armenion. Baldaŭ, la aliaj armenaj ŝtatoj falis sub la bizanca kontrolo. La bizanca dominado estis mallonga ĉar la turkoj venkis en 1071 la bizancanojn kaj konkeris Armenion dum la batalo de [[Malazgirt|Manzikert]], formante la [[Selĝukoj|Selĝukan Imperion]]. Pro eskapado de la morto aŭ sklavigado de tiuj kiuj murdis lian parencon [[Gagiko la 2-a]], reĝo de [[Anio (urbo)|Ani]], armeno nomata [[Rubeno la 1-a de Armenio]] eniris tra la montaro [[Taŭruso]] kun kelkaj sampatrianoj. Poste li alvenis al [[Tarso (Turkio)|Tarsus]], en [[Kilikio]], kie la bizanca reganto protektis lin kaj kie estis finfine establita la [[Armena reĝlando en Kilikio]]. [[Dosiero:Arakelots Vank, Tavush 0.jpg|eta|maldekstra|<center>armena [[monaĥejo]] de la [[13-a jarcento]] 3 kilometrojn sudokcidente de la [[vilaĝo]] Kiranc en [[Tavuŝo]]]] La [[Selĝukoj|Selĝuka Imperio]] baldaŭ ekdetruiĝis. Komence de la [[jaro]] [[1100]], la armenaj princoj de la nobelaj [[Mĥargrdzeli|zakaridoj]] establis duonsendependan armenan princlandon en norda kaj orienta Armenio, konata kiel [[Zakarida Armenio]] . La nobela familio [[Orbeljan]] kundividis la regadon kun la Zakarida en kelkaj regionoj de la lando, speciale en la provincoj [[Vajoco-Dzoro]] kaj [[Sjunika provinco|Sjuniko]]. Tamen la sudo de Armenio restis sub la regado de la kurdaj dinastioj Ŝadadids kaj Ajubids. === Eksterlanda okupado === [[Dosiero:ArmenianOblast.jpg|eta|290ra|Mapo de la oblasto Armenio.]] En [[1230]] la mongola kanato konkeris la [[Princlando Zakarjano|Princlandon Zakarjano]], same kiel la reston de Armenio. La mongolaj invadoj baldaŭ estis sekvataj de aliaj centr-aziaj triboj, kiuj daŭris de [[1200]] ĝis [[1400]]. Post senfinaj invadoj, pro ĉiu detruo okazigata al la lando, Armenio malfortiĝis. En la jaro [[1500]], la [[Otomana Imperio]] kaj la Safavida Persio disdonis Armenion inter si. La [[Rusa Imperio]] pli malfrue aneksis la orientan Armenion (kiu konsistis el la kanatoj de Erivano kaj de Karabaĥo ene de Persio) en [[1813]] kaj [[1828]]. === Otomana Armenio === {{Ĉefartikolo|Otomana Armenio}} Armenio fariĝis ano de la Otomana Imperio<ref>http://www.armenianhighland.com/</ref> per la regado de [[Selimo la 2-a]] (1524—1574). Tamen, la komenca aneksiĝo ekis dum la regado de [[Mohamedo la 2-a|Mohmedo la 2-a]] (15-a jc.), kiu ofertis la protektadon de la imperio al la [[Armena Patriarkejo de Konstantinopolo]]. Tiu ĉi situacio daŭris 300 jarojn, ĝis la [[Rus-Turka Milito (1828-1829)]], kiam la orienta teritorio de Armenio estis cedata al la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. La resto, ankaŭ konata kiel [[Otomana Armenio]] aŭ okcidenta Armenio, restis sub la regado de la Otomana Imperio ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]]. === Unua Mondmilito kaj Armena Genocido === {{Ĉefartikolo|Armena Genocido}} [[Dosiero:They Shall Not Perish.png|150ra|eta|maldekstre|[[Usono]] grandkvante helpis la armenan popolon dum la genocido. Tio ĉi estas afiŝo por la Helpa Komitato en Mezoriento kiu ekkrias ''Ili (la armenoj inter ni) ne forpasos''.]] Dum la ekdetruado de la imperio la [[Junaj Turkoj]] venkis la registaron de la sultano [[Abd-ul-Hamid la 2-a]]. La armenoj kiuj loĝis en la imperio esperis favoran ŝanĝon de ilia duaklasa stato. Tamen, pro la impakto de la [[Unua Mondmilito]] kaj la invado de la otomana imperio sur la rusan imperion, la nova registaro ekrigardis la armenojn per malkonfido. Tio ŝuldiĝis al tio ke la rusaj trupoj havis armenan kontingenton. La 24-an de aprilo 1915 la otomanaj aŭtoritatoj ekarestis la armenajn intelektulojn. [[Dosiero:Ismail Enver.jpg|eta|200ra|[[Enver Paŝao]], unu el la ĉefaj aŭtoroj de la [[armena genocido]].]] Per la Tehcir-leĝo, granda kvanto da armenoj kiuj loĝis en Anatolio forpasis kiel rezultato de la armena genocido. Sed estis loka armena rezistado en la regiono, disvolvita kontraŭ la aktivecoj de la otomana imperio. La okazintaĵoj de 1915 al 1917 estis konsiderataj de la armenoj kaj la plimulto de la okcidentaj historiistoj kiel amasmurdadoj gvidataj de la ŝtato (''[[armena genocido]]'')<ref>http://www.genocidioarmenio.org/</ref>. Malgraŭ la evidencoj de la genocido, la turkaj aŭtoritatoj neas tiun fakton kaj asertas ke tiuj forpasoj estis la konsekvencoj de intercivitana milito, kune kun la malsato kaj malsanoj, inkluzive de la forpaso kaj de armenoj kaj de turkoj. La plejmulto de la ĉirkaŭkalkuloj rilate al la nombro de mortigitaj armenoj komenciĝas je 650.000 ĝis miliono kaj duono da personoj. Armenio kaj ĝia [[armena diasporo]] ade kampanjas, dum pli ol 30 jaroj, serĉante la oficialan agnoskadon de tiuj okazintaĵoj kiel genocido. Tiu ĉi genocido estas solene memorata ĉiujare la 24-an de aprilo, la kristana armena tago de la Martiro aŭ de la armena genocido. Kvankam la rusa armeo sukcesis okupi la plejparton de Armenio dum la [[Unua Mondmilito]], ĝiaj gajnitaĵoj estis perditaj pro la [[Rusia revolucio de 1917|rusa revolucio]]. En tiu momento, Armenio, [[Kartvelio]], kaj orienta [[Azerbajĝano]] regata de la rusoj, intencis arigi ilin en unusola lando: [[Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko]]. Tiu ĉi federacio, tamen, nur ekzistis de februaro al majo 1918, kiam la tri partioj decidis disigi ĝin. Kiel rezulto, orienta Armenio sendependiĝis kiel [[Armena Respubliko (1918-1920)|Armena Demokratia Respubliko (1918-1920)]] la [[28-a de majo]]. === Armena Demokratia Respubliko === {{Ĉefartikolo|Armena Demokratia Respubliko}} [[Dosiero:11thRedArmyYerevan.jpg|250ra|eta|La [[11-a Ruĝa Armeo]] eniris en [[Erevano]] en [[1920]], metante finon al la sendependeco de Armenio.]] Malbonŝance, la mallonga sendependiĝo de la DRA finis per milito, teritoriaj konfliktoj, amasa enmigrado de rifuĝintoj de la turka Armenio, malsanoj kaj malsato. Malgraŭ tio, la Entento, hororigata de la agado de la otomana registaro, intencis helpi la novan ŝtaton pere de fondusoj kaj aliaj rimedoj. Post la fino de la milito, oni decidis disigi la otomanan imperion. Subskribata inter la aliancitaj potencoj kaj la [[Otomana Imperio]] en [[Sèvres]] la [[10-a de aŭgusto]] [[1920]], la [[Traktato de Sèvres]] promesis restigi la ekzistadon de la Armena Demokratia Respubliko kaj aneksi la teritoriojn kiuj apartenis al la turka Armenio al la respubliko. Pro tio ke la novaj landlimoj devis esti desegnataj de la usona prezidanto [[Woodrow Wilson]], la [[Otomana Armenio]] ankaŭ estas konata kiel la «Wilsona Armenio». Eĉ estis konsiderata la eblon konverti Armenion en usona protektorato. La traktato, tamen, estis rifuzita de la nacia turka movado kaj neniam efektiviĝis. La movado gvidata de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal ''Atatürk'']], uzis la traktaton kiel la okazo por deklari la laŭleĝan registaron de [[Turkio]] kaj anstataŭis la monarkion kaj ĉefurbon en [[Istanbulo]] al respubliko kun ĉefurbo en [[Ankaro]]. En 1920, Armenio kaj Turkio ekmilitis, akra konflikto kiuj finiĝis per la [[Traktato de Aleksandropolo]] (la [[2-a de decembro]] [[1920]]). La Traktato de Aleksandropolo devigis al Armenio senarmigi la plimulton de ĝia armeo, cedi pli ol 50% de ĝia teritorio antaŭ la milito, rezigni ĉiujn teritoriojn ceditajn je ĝia favoro per la [[Traktato de Sèvres]]. Samtempe, la Dekunua Soveta Armeo sub la gvido de [[Grigorij Orĝonikidze]], invadis Armenion en Karavansarai (nuna Ijevan) la [[29-a de novembro]]. La 4-an de decembro la trupoj de Ordzhonikidze eniris en [[Erevano]]n kaj la efemera Armena Respubliko malaperis. === Soveta Armenio === {{Ĉefartikolo|Armena Soveta Socialisma Respubliko}} [[Dosiero:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|eta|250ra|[[Blazonŝildo de soveta Armenio]]]] En 1920, Armenio kaj [[Turkio]] konfrontiĝis en la [[Turk-armena milito (1920)|Turk-armena milito (1920]]), akra konflikto kiu finiĝis per la Traktato de Aleksandropolo per kiu la armenoj liveris la plimulton de ĝiaj armiloj kaj teritorio al la turkoj. Samfoje, Armenio estis invadita de la [[Ruĝa Armeo]], kio kondukis al la establiĝo de soveta dominado en Armenio en decembro 1920. Dum pluraj monatoj la armenaj naciistoj kontrolis la regionon [[Montara Karabaĥo]], kiuj fine estis okupata de la komunistoj. La Traktato de Aleksandropolo, subskribata de la antaŭaj armenaj funkciuloj (forigataj pro la establiĝo de soveta registaro), neniam estis ratifita de la nova komunisma registaro. En 1922, la lando estis aneksita al Sovetunio kiel parto de la [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]], je mallonga ekzistado, kune al [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]]. La Traktato de Aleksandropolo tiam anstataŭita de la [[Traktato de Kars]], inter [[Turkio]] kaj Sovetunio. Per ĝi, Turkio cedis la provincon Ajaro al Sovetunio ŝanĝe de la suvereneco de la teritorioj [[Kars]], Ardahan kaj Iğdır. Ĝis la nuntempo Armenio ne agnoskas tiun traktaton kiel valida, ĉar la armenoj ne partoprenis ĝin. Tamen, ĝis nun Armenio ne reklamis tiujn provincojn kiuj transiris al Turkio. [[Dosiero:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg|eta|250ra|maldekstre|Flago de la SSR de Armenio.]] La Transkaŭkaza Soveta Respubliko ekzistis de [[1922]] ĝis [[1936]], kiam ĝi estis dividita en tri apartaj respublikoj (SSR Armenio, SSR Azerbajĝano inkluzive de la armena aŭtonoma regiono [[Montara Karabaĥo]], kaj SSR Kartvelio. La armenoj ĝuis relativan stabilan periodon dum la soveta regado. La lando ricevis medicinojn, nutraĵojn kaj aliajn provizojn el Moskvo, kaj la komunisma dominado estis balzamo kontraste kun la lastaj jaroj de la Osmanida Imperio. La situacio estis malfacila por la [[Armena Apostola Eklezio|eklezio]], kiu batalis sub la soveta regado. Post la forpaso de [[Lenin]], [[Josif Stalin|Stalin]] ekregis Sovetion kaj komencis timan kaj hororan epokon renovigata por la armenoj. Kiel aliaj {{J|etna malplimulto}} kaj eĉ la rusoj mem, travivis grandan purigadon de Stalin; dek mil armenoj estis ekzekutitaj aŭ deportitaj. La timoj malpliiĝis kiam Stalin forpasis en 1953 kaj [[Nikita Ĥruŝĉov]] iĝis la nova reganto de la [[lando]]. === Nikita Ĥruŝĉov === [[Dosiero:Nikita Khrusjtsjov.jpg|180ra|eta|Nikita Ĥruŝĉov ĉefulo de [[Sovetio]]]] Post la forpaso de Stalin en [[1953]], [[Nikita Ĥruŝĉov]] fariĝis la nova reganto de la lando. La soveta registaro iĝis multe pli permesiva antaŭ la naciismaj demonstradoj de la diversaj respublikoj. La proceso pri senstalinigado promociita de Ĥruŝĉov mildigis la timojn de multaj sovetianoj. Krome, li uzis pli da rimedoj por la produktado de komsumaĵoj. Dum tiu ĉi epoko. Armenio ĝuis kreskantan kulturan kaj ekonomian renaskiĝon, kie estis permesataj la religiaj praktikadoj kiuj videblis per la entroniĝo de la armena [[katolikoso]] [[Vazgen la 1-a]] en [[1955]]. La [[24-a de aprilo]] [[1965]], miloj da armenoj surstrate manifestaciiĝis en Erevano okaze de la 50a datreveno de la armena genocido. La sovetaj trupoj eniris en la urbon kaj intencis ordigi ĝin. Por preventado kontraŭ nova tia manifestado, la Soveta registaro akceptis la konstruadon de monumento honore al la viktimoj dum tiuj amasmurdadoj fare de la turka registaro. En [[1967]], la monumento, verkata de la arkitektoj Kalaŝjan kaj Mkrĉjan estis finita en [[Erevano]]. La monumento je 44 [[metro]]j signifis la nacian renaskiĝon de la [[armenoj]].<ref>[http://www.ourararat.com/eng/e_24Arm.htm April 24th in Armenia.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070209023017/http://www.ourararat.com/eng/e_24Arm.htm |date=2007-02-09 }}.</ref> Estis metitaj 12 encirklaj sojloj, reprezentante la 12 perditajn provincojn, ankoraŭ en turka teritorio. En la centro de la cirklo, kun 1,5 [[metro]]j profunde estas la eterna flamo. Laŭlonge de la memorejo estas 100-metra muro kun la nomoj de la vilaĝoj kie la amasmurdadoj okazis. === Perestrojko === {{Ĉefartikolo|Perestrojko}} [[Dosiero:Gorbatschow DR-Forum 129 b2.jpg|180ra|eta|Gorbaĉov aŭtoro de la Perestrojko]] La politiko de [[Miĥail Gorbaĉov]], la t.n. [[Perestrojko]], nutrigis la esperon pri pli bona vivnivelo sub la sovetia regado en Armenio. La [[hamŝenizoj]] kiuj estis deportitaj de [[Josif Stalin|Stalin]] al [[Kazaĥio]] petis la rajton je reveno al la patrolando, reveno kiu ne estis akceptata de la supera soveta registaro pro timo je konfliktoj inter la islamaj armenoj (hamŝenizoj) kaj la kristanaj armenoj loĝantaj en Armenio. La armenoj de la regionoj [[Montara Karabaĥo]], kiu estis promesita al Armenio de la [[Bolŝeviko|bolŝevikoj]] sed aneksata al Azerbajĝano de Stalin, komencis pacan kaj demokratian movadon por unuigi la regionon al Armenio. La plimulto de la armena loĝantaro ne plu eltenis la perfortan adaptadon al la kulturo de Azerbajĝano.<ref>Karagiannis, Emmanuel (2002). Energy and Security in the Caucasus. Routledge (UK), p. 37. ISBN 0-7007-1481-2.</ref> La [[20-a de februaro]] [[1988]], la armenaj deputitoj de la Nacia Konsilio de Montara Karabaĥo votis por la unuiĝo kun Armenio. Tamen, la {{J|etna konflikto}} baldaŭ akriĝis per rompado inter la loĝantaro de Armenio kaj Azerbajĝano kio malebigis la pacan kunvivadon en la regiono. === Sendependiĝo === [[Dosiero:Yerewan with Ararat.jpg|eta|255ra|maldekstre|La ĉefurbo de Armenio, Erevano, fone la monto Ararato.]] La regperiodo de [[Miĥail Gorbaĉov|Gorbaĉov]] en la 80-aj jaroj, karakteriziĝis je la streĉaj rilatoj inter Armenio kaj [[Azerbajĝano]] rilate al la regiono [[Montara Karabaĥo]]<ref>http://www.nkrusa.org/</ref>. En [[1991]], la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko]], oficiale deklaras sian sendependon. En [[1992]] Armenio kun apogo de Karabaĥo deklaras malferman militon kontraŭ [[Azerbajĝano]]<ref>http://www.president.az/</ref>, kiu ricevas la apogon de Turkio. En la milito partoprenis ĉeĉenajn batalantojn kaj afganajn muhadijojn, malgraŭ tio, Armenio sukcesis liberigi [[Montara Karabaĥo|Arcaĥon]] kaj okupi regionojn kiuj historie apartenis al ĝi, kiel sekur-ŝnuro. La milito finiĝis en 1994 pro perado de Rusio. Ekde tiam, Armenio kaj ĝia najbaro negocadas la pacon pere de la Organizaĵo por la Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo. La ŝtato Karabaĥo ankoraŭ estas nedeterminata kaj la ekonomio de ambaŭ landoj estas damaĝataj pro manko de kompleta rezolucio. Tamen, malgraŭ la alta maldungado, Armenio povis efektivigi kelkajn ekonomiajn reformojn kaj en 2006, estis klasigita kiel la 27a ŝtato «ekonomie plej libera» en la mondo. Ĝiaj rilatoj kun [[Eŭropo]], [[Mezoriento]], kaj la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]], permesis la pliiĝon de la armena komerco. La gaso, petrolo kaj aliaj energifontoj estas ricevataj tra du gravaj vojoj: [[Irano]] kaj Kartvelio, kun kiuj Armenio havas bonajn rilatojn. La [[Armena revolucio de 2018]] (plej ofte konata en Armenio kiel #MerzhirSerzhin (armene: ՄերժիրՍերժին), kun la signifo "ForĵetuSerĵ-on") estis serio de kontraŭregistaraj protestoj en Armenio de aprilo ĝis majo 2018 de diversaj politikaj kaj civilaj grupoj gviditaj de membro de la parlamento [[Nikol Paŝinjan]] (estro de la Partio Civila Kontrakto). Protestoj kaj marŝoj okazis komence kiel respondo al la tria sinsekva periodo de [[Serĵ Sargsjan]] kiel la plej potenca reprezentanto en la registaro de Armenio kaj poste kontraŭ la ĝenerala regado de la Armena Respublikana Partio. == Registaro kaj politiko == {{Ĉefartikolo|Politiko de Armenio}} La [[politiko]] de Armenio estas efektivigata kadre de [[prezidanto]] de la demokratia [[respubliko]]. Laŭ la armena [[konstitucio]], la prezidanto estas la ŝtatestro el plurpartia sistemo. La leĝdona sistemo estas kontrolata de la registaro kaj la leĝdona sistemo de la [[Registaro]] kaj la [[Parlamento]]. La unuĉambra parlamento (ankaŭ nomata Azgayin Zhoghov aŭ Nacia [[Asembleo]]) estas formata de koalicio de tri politikaj partioj: la konservativa Respublikana [[Partio]], la Prospera Armenio kaj la [[Armena Revolucia Federacio]]. La ĉefaj opoziciaj partianoj estas Artur Baghdasarian el Rajto-Ŝtato kaj Raffi Hovannisian de Armenia Heredaĵo, kiu favorigas la aliĝon de Armenio kiel membro de la [[Eŭropa Unio]] kaj [[NATO]]. La ĉefa celo de la armena registaro estas la konstruado de okcidentstila [[parlamenta demokratio]] kiel bazo por la enlanda regado. Tamen, la internaciaj observantoj de la [[Konsilio de Eŭropo]] kaj la Ŝtata Departemento de [[Usono]] dubas pri la politika travideblo de Armenio dum la lastaj prezidentaj kaj parlamentaj balotadoj kaj de la konstitucia referendumo ekde 1995, pro dubindaj balotadoj, la manko de kunlaborado flanke de la Elekta [[Komisiono]] kaj la malbonkvalita konservado de la balotaj listoj kaj de la balotejoj === Registaro === [[Dosiero:Serzh Sargsyan cropped.jpg|eta|Serĵ Sargsjan]] La prezidanto de Armenio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fp-es.org/armenia-ante-la-indiferencia-de-europa |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080807180643/http://www.fp-es.org/armenia-ante-la-indiferencia-de-europa |arkivdato=2008-08-07 }}</ref> estas la ŝtatestro, elektata rekte per [[universala voĉdonrajto]]. La plej alta leĝdona organismo estas la Nacia [[Asembleo]]. En [[1990]] okazis la unuaj demokratiaj [[Voĉdono|balotadoj]] (voĉdonoj) kaj en [[1991]] estis elektata la unua prezidanto de la Respubliko. La prezidanto nomumas la ĉefministron, kiu samtempe elektas la registarajn ministrojn. Armenio estas membro de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ). [[Robert Koĉarjan]], la nuna prezidanto de la lando ekde [[1998]], ne estas ano de la [[komunista partio]], ankoraŭ tre forta pro la heredo kiun lasis la eksa Sovetunio en Armenio. Tiu ĉi registaro estas konsiderata kiel naciisma. La [[Ĉefministro de Armenio]] estas la estro de registaro kaj plej altranga ministro en la registaro de Armenio, kaj la konstitucio postulas "determini la ĉefajn direktojn de la registaro, administri la agadojn de la registaro kaj kunordigi la laboron de la membroj de la Registaro". Laŭ la [[konstitucio de Armenio]], la ĉefministro estras la Sekurecan Konsilion, kiu priskribas la ĉefajn direktojn de la defenda politiko de la lando; tiel, la ĉefministro efektive estas la ĉefkomandanto de la [[Armeo de Armenio]]. <br />'''Konstitucio''': [[5-a de julio]] [[1995]]. <br />'''Laŭleĝa sistemo por voĉdonrajto''': 18 jaroj, universala. <br />'''Plenumpova sistemo''': Prezidento de la Respubliko (Ŝtatestro, Vic-prezidento, Ĉefministro kaj Konsilio de Ministroj). <br />'''Leĝdona sistemo''': Nacia Asembleo (190 membra) <br />'''Jura sistemo''': Supera Kortumo, Ĝenerala Prokuroro kaj malgrandaj kortumoj. <br />'''Politika divido''': 10 regionoj kaj 21 urboj. <br />'''Subdivida registaro''': ĉiu distrikto havas siajn proprajn lokajn registarojn. === Internacia politiko === [[Dosiero:ArmenianEmbassyWashingtonDC01.jpg|eta|La armena ambasado en [[Vaŝingtono]].]] Nuntempe Armenio havas bonajn rilatojn kun preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalaffairs.es/index.php?name=News&file=article&sid=187&theme=Printer |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071104050048/http://globalaffairs.es/index.php?name=News&file=article&sid=187&theme=Printer |arkivdato=2007-11-04 }}</ref>, kun la grava escepto de ĝiaj du proksimaj najbaroj, [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]]. La streĉaj rilatoj kreskis inter la [[armenoj]] kaj la [[azeroj]] dum la lastaj jaroj de [[Sovetunio]]. La [[milito en Montara Karabaĥo (1988-1994)]] regis la politikon de la [[regiono]] dum la 90-a jardeko. La landlimo inter du rivalaj landoj restas fermata ĝis la nuntempo, sen trovado de solvo por fini la konflikton malgraŭ la perado de kelkaj organizaĵoj kaj landoj. [[Turkio]] havas longan historion je malbonaj rilatoj kun Armenio<ref>[http://www.informador.com.mx/internacional/2009/92702/6/obama-insta-a-turquia-y-armenia-a-resolver-conflicto-sobre-matanzas-de-1915.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090409065637/http://www.informador.com.mx/internacional/2009/92702/6/obama-insta-a-turquia-y-armenia-a-resolver-conflicto-sobre-matanzas-de-1915.htm|date=2009-04-09}} Obama instigas al Turkio kaj Armenio solvi siajn problemojn</ref> ĉefe pro la neado de la armena genocido de [[1915]]. La konflikto en Karabaĥo fariĝis ekskuzo por fermi la landlimon kun Armenio en 1993. Ankoraŭ ĝi ne retiris la blokadon malgraŭ la internaj interesoj en la armena merkato. Pro ĝia situo inter [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]], Armenio havas mallarĝajn sekurec-rilatojn kun [[Rusio]]. Je peto de la armena registaro, Rusio havas militbazon en la nordoriento de la armena urbo [[Gjumri]] kiel preventiva elemento kontraŭ Turkio. Malgraŭ tio, Armenio alproksimiĝis al la eŭroatlantikaj strukturoj en la lastaj jaroj. Ĝi havas bonajn rilatojn kun [[Usono]], ĉefe pro la [[armena diasporo]]. Laŭ la [[popolnombrado]] (censo) de [[2000]] [[Usono]], ĉirkaŭ 385.488 armenoj loĝas en Usono. Armenio estas ano de la [[Konsilio de Eŭropo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Member_states/e_ar.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2003-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20031228071333/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Member_states/e_ar.asp |arkivdato=2003-12-28 }}</ref>, ĝi havas amikajn rilatojn kun [[Eŭropa Unio]]<ref>http://europa.eu/index_es.htm</ref>, speciale kun du el la membroŝtatoj, [[Francio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/es/fichas-paises_1/armenia_9/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081125091512/http://www.diplomatie.gouv.fr/es/fichas-paises_1/armenia_9/index.html |arkivdato=2008-11-25 }}</ref> kaj [[Grekio]], ĉar enketo de 2005 informis ke 64% de la armena loĝantaro favoras aŭ deziras la aliĝon al la Eŭropa Unio kaj pluraj funkciuloj esprimis ilian deziron ke Armenio fariĝu membroŝtato, ĉar kelkaj antaŭvidas oficialan oferton post kelkaj jaroj. Granda parto de la armena [[socio]] ankaŭ deziras aliĝi al [[NATO]]<ref>http://www.nato.int/cps/en/natolive/index.htm</ref>. Tamen, la [[prezidanto]] [[Robert Koĉarjan]] deziras restigi Armenion en rilatoj kun [[Rusio]] kaj la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]. === Armeo === {{Ĉefartikolo|Armeo de Armenio}} [[Dosiero:Armenianarmya.jpg|eta|250ra|Armena Armeo defiladas.]] La armena armeo, la aera armeo, la aera defenda armeo kaj la landlima gardistaro estas la kvar branĉoj de la tuta armena [[armeo]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_Armenia</ref>. Tiu ĉi strukturo de la armenaj militistoj estis pretigata post la malapero de [[Sovetunio]] en 1991 per la kreado de la Ministerio de Defendo en 1992. La Ĉefkomandanto estas la [[prezidanto]] de Armenio, [[Robert Koĉarjan]]. La [[Ministerio]] de Defendo okupiĝas pri la politika gvidado, nuntempe gvidata de Serzh Sargsyan, dume ekzistas militkomando sub la Plejalta Ŝtato, gvidata de la [[Kolonelo]] [[Generalo]] Mikael Harutiunian. La aktiva armeo havas ĉirkaŭ 60.000 [[soldato]]jn, kun aldona rezervo je 32.000, kaj «rezervo de la rezervo» de 350.000. La landlimaj gardistoj okupiĝas pri la sekureco kaj gvidado de la landlimoj [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]], dume la rusaj trupoj okupiĝas pri la [[Limo (geografia linio)|landlimoj]] kun [[Irano]] kaj [[Turkio]]. En la supozata kazo je eventuala invado, Armenio estas preparata por la mobilizado de ĉiu sana [[viro]] inter 15 kaj 59, ĉiuj kun antaŭaj militistaj studoj. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Armenio}} [[Dosiero:Armenia_Product_Exports_(2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Armenio, 2019]] Antaŭ ĝia sendependo, la [[ekonomio]]<ref>http://www.proyectocaucaso.cl/Armenia.html</ref> de Armenio baziĝis sur la industria produktado de kemiaĵoj, elektronikaĵoj, maŝinoj, procesitaj nutraĵoj, sinteta [[kaŭĉuko]] kaj teksaĵoj, cetere, ĝi estis alte sendependa de eksteraj rimedoj. La terkultivado nur kontribuis la 20% de la [[Malneta enlanda produkto|Malneta Enlanda Produkto]] kaj la 10% de la dungado antaŭ la malapero de [[Sovetunio]] en [[1991]]. La [[respubliko]] disvolvigis modernan industrian sektoron kiu eksportis al la proksimaj sovetaj respublikoj kiel interŝanĝo de la materialoj kaj [[energio]]. La armenaj [[minejo]]j enhavas [[kupro]]n, [[zinko]]n, [[oro]]n, kaj [[plumbo]]n. La plejparto de la energio estas generata per la importado el [[Rusio]], inkluzive de la gaso kaj nuklea energifonto (por la sola atomenergia planto). {| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" | Eksportaĵoj al ! colspan="2" | Importaĵoj el |- ! Lando ! Procento ! Lando ! Procento |- | {{BEL}} | 23 % | {{RUS}} | 15 % |- | {{RUS}} | 15 % | {{USA}} | 12 % |- | {{USA}} | 13 % | {{BEL}} | 10 % |- | {{IRN}} | 10 % | {{IRN}} | 9 % |- | Aliaj | 39 % | Aliaj | 54 % |- |} En [[junio]] [[1994]] estis aprobata liberala [[leĝo]] favore de la eksterlanda investado, kaj en [[1997]] estis adoptata leĝo pri la privatigo. La daŭra progreso dependos de la kapablo de la [[registaro]] konsolidi la makroekonomion, plibonigi la investadon kaj grandaj paŝoj kontraŭ koruptado. En la internacia ĉarto [[2005]] de la CPI de la ekonomia travideblo (indekso laŭ la opinio pri koruptado), Armenio estis en la rango 88a (de 1 al 158), kio signifas ke ĝi estas unu el la malplej koruptaj [[lando]]j inter la antaŭaj sovetaj respublikoj. Laŭ la informo pri homa disvolvo de 2005 UN., Armenio estas en la rango 83a (de 1 al 177) la plej alta inter la transkaŭkazaj landoj. En la listo de [[2006]] pri la ekonomia libereco, Armenio estis en la rango 27a, la plej bona kune al [[Japanio]] kaj antaŭ landoj kiel [[Norvegio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Italio]]. Kio faras ĝin la plej ekonomie libera el la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20060720174729/http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |arkivdato=2006-07-20 }}</ref>. La [[Centra Banko de Armenio]] (en la armena Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկ) estas la centra banko de Armenio kun ĝia ĉefsidejo en Erevano. La banko estas sendependa institucio, kiu respondecas pri la elsendado de ĉiuj monbiletoj kaj moneroj en la lando, prizorgante kaj reguligante la bankan sektoron kaj konservante la monajn rezervojn de la registaro. === «Nederlanda malsano» de Armenio === Kiel informas armena fakulo [[Grigor Badaljan]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://regnum.ru/news/718944.html |titolo=Григор Бадалян: "Голландская болезнь" армянской экономики: диагноз и лечение |alirdato=2006-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070114204747/http://www.regnum.ru/news/718944.html |arkivdato=2007-01-14 }}</ref>, ekde 2005 la loka valuto signife plifortiĝis, montrante probleman situacion, kiun Badalan nomas «nederlanda malsano» de ekonomio. Ekzistas unu tre floranta sektoro de la [[ekonomio]], kiu negative influas la aliajn, artefarite plifortigas la lokan valuton kaj povas kaŭzi krizon. Temas pri konstrua [[industrio]], kiu kreskis je 42% dum la [[jaro]] [[2005]]. La signifa kresko en konstruado estas kaŭzita de nestabila situacio en [[Libano]] kaj [[Irano]], kiu igas multajn etnajn armenojn el ekster Armenio investi en nemoveblaĵojn en sia «metropolio». Alfluo de valuto el ekster la [[lando]] kaŭzas pli altan mendadon de dramo, la loka valuto, kiu rezulte kreskas rilate la ceterajn [[valuto]]jn. === Transportoj === [[Armavia]] (armene Արմավիա) estis flugentrepreno en 1996–2013, kiu funkciis kiel la flagkompanio de Armenio, kun sidejo kaj oficejo ĉe la [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano|Internacia Flughaveno Zvartnoco-Erevano]]. Ĝi ĉesis funkcii la {{daton|1|4|2013}}. == Teritoria organizo == {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Armenio}} [[Dosiero:Armenia map numbered.svg|eta|250ra|la 11 ''marzoj'' (« provincoj ») de Armenio.]] Armenio dividiĝas en 11 [[Provinco|provincoj]]. Ili nomiĝas ''marzer'' (''մարզէր'') aŭ singulare ''marz'' (''մարզ'') en la [[armena lingvo]]. {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:left" !width="140px"| Marzo !!width="80px"| Ĉefurbo !!width="80px"| Areo !!width="80px"| Loĝantaro </tr> |- | 1-[[Aragacotno]] ({{lang|hy|Արագածոտն}}) || [[Aŝtarako]] ({{lang|hy|Աշտարակ}}) || style="text-align:right"|2,753&nbsp;km²|| style="text-align:right"|126,278 |- | 2-[[Ararat]] ({{lang|hy|Արարատ}}) || [[Artashat]] ({{lang|hy|Արտաշատ}}) ||style="text-align:right"|2,096&nbsp;km²|| style="text-align:right"|252,665 |- | 3-[[Armaviro (provinco)|Armaviro]] ({{lang|hy|Արմավիր}}) || [[Armaviro (urbo)|Armavir]] ({{lang|hy|Արմավիր}}) || style="text-align:right"|1,242&nbsp;km²|| style="text-align:right"|255,861 |- | 4-[[Gegharkunik]] ({{lang|hy|Գեղարքունիք}}) || [[Gavar]] ({{lang|hy|Գավառ}}) || style="text-align:right"|5,348&nbsp;km²|| style="text-align:right"|215,371 |- | 5-[[Kotajko]] ({{lang|hy|Կոտայք}}) || [[Hrazdan]] ({{lang|hy|Հրազդան}}) ||style="text-align:right"|2,089&nbsp;km²|| style="text-align:right"|241,337 |- | 6-[[Lori]] ({{lang|hy|Լոռի}}) || [[Vanadzor]] ({{lang|hy|Վանաձոր}}) || style="text-align:right"|3,789&nbsp;km²|| style="text-align:right"|253,351 |- | 7-[[Ŝirako]] ({{lang|hy|Շիրակ}}) || [[Gyumri]] ({{lang|hy|Գյումրի}}) || style="text-align:right"|2,681&nbsp;km²|| style="text-align:right"|257,242 |- | 8-[[Sjuniko]] ({{lang|hy|Սյունիք}}) || [[Kapan]] ({{lang|hy|Կապան}}) || style="text-align:right"|4,506&nbsp;km²|| style="text-align:right"|134,061 |- | 9-[[Tavuŝo]] ({{lang|hy|Տավուշ}}) || [[Ijevano]] ({{lang|hy|Իջևան}}) || style="text-align:right"|2,704&nbsp;km²|| style="text-align:right"|121,963 |- | 10-[[Vajoco-Dzoro]] ({{lang|hy|Վայոց Ձոր}}) || [[Yeghegnadzor]] ({{lang|hy|Եղեգնաձոր}}) || style="text-align:right"|2,308&nbsp;km²|| style="text-align:right"|53,230 |- | 11-[[Erevano]] ({{lang|hy|Երևան}}) || – || style="text-align:right"|227&nbsp;km²|| style="text-align:right"|1,091,235 |} == Geografio == {{Ĉefartikolo|Geografio de Armenio|Orienta Armenio}} [[Dosiero:Armenien topo.jpg|eta|225ra|Topografia mapo de Armenio, kie videblas la regado de montaro.]] Nuntempe Armenio estas lando sen marelirejo situanta en [[Malgrandazio]], inter la maroj [[Nigra maro|Nigra]] kaj [[Kaspio|Kaspia]]. Ĝi havas limojn norde kaj oriente kun [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]], kaj sude kaj okcidente kun [[Irano]] kaj [[Turkio]]. La armena teritorio estas ĉefe montara, kun mallongaj riveroj kaj malmultaj arbaroj. La klimato estas kontinenta: varmaj someroj kaj malvarmaj vintroj. Neniu punkto de la lando estas sub 400 metroj sur la marnivelo. La monto [[Ararato]], armena simbolo, estas la plej alta monto de la regiono kaj de longa tempo troviĝas en turka teritorio. La [[Zangezur-montaro]], en armena lingvo "Զանգեզուրի լեռնաշղթա" [Zangezuri lernaŝĥt'a], konsistas el montoĉeno kiu difinas la landlimon inter la suda provinco de Armenio (Sjuniko) kaj la [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko]] ([[Azerbajĝano]]). La [[Geghama montaro]] (armene: Գեղամա լեռնաշղթա) kovras basenon de altebenaĵo de la lago Sevan en la oriento, enfluoj de riveroj Araks kaj Hrazdan de nordaj kaj okcidentaj riveroj Azat kaj Vedi de suda-okcidento kaj Arpaĉai-rivero de sudo. La poluado rezultate el la toksaj kemiaĵoj, kiel [[DDT]], malfavoras la riĉigadon de la armena grundo, kiu estas malbonkvalita. Komunikadblokado de Turkio okaze de la konflikto kun [[Azerbajĝano]] rezultigis procezon de senarbarigadon. Armenio intencas solvi ĝiajn naturmediajn problemojn. Estis kreata la Ministerio por la Naturprotektado, samtempe estis kreataj impostoj pro la poluado de la aero kaj akvo, kaj ankaŭ pro la verŝado de solidaj toksiaj restaĵoj, kies kolekto estas uzata por naturmediaj projektoj kaj naturmedia rekuperado. La armena registaro intencas fermi la solan nuklea-energian bazon de la lando, kiu datiĝas el la soveta epoko, kiam estos atingata la uzado de aliaj alternativaj energifontoj. === Plantaro kaj bestaro === [[Dosiero:Ursus arctos syriacus.jpg|eta|200ra|Bruna siria urso (''[[Ursus arctos syriacus]]'').]] [[Dosiero:Armenischegebirgseidechse-02.jpg|200ra|eta|[[Darevskia armeniaca|Armena roka lacerto]].]] La [[teritorio]] de la Armena Respubliko estas riĉa je multnombraj endemiaj specoj. Ĉe la [[valo]] Arakso troviĝas [[halofito|halofitaj]] plantoj. Ekde altaĵo je 1400 m estas komunaj la [[artemizio]]j. En la montara areo kreskas multaj dornaj arbustoj kaj aliaj plantoj. En la alta montaro troviĝas la [[kserofito]]j. Ĉirkaŭ la jaroj [[1900]] la arboj kaj arbustoj kovris proksimume 25 % de la areo, en 1964 ĉirkaŭ 15 % kaj en 2005 nur inter 8 kaj 10 %. En ka [[Sjunika provinco]], en la suda parto de la [[lando]], la limoj de la [[arbaro]] atingas 2400 metrojn alte. Inter la bestaro abundas la [[reptilioj]], inter ili la [[Darevskia armeniaca|armena roka lacerto]] kaj kelkaj venenaj [[serpentoj]]. Ankaŭ [[araneoidoj]], kiaj la [[skorpio]]j. Ĉe la humidaj valoj vivas la sovaĝaj [[porko]]j, [[ŝakalo]]j, [[cervo]]j, [[musteloj]] kaj [[aglo]]j; sur la stepoj vivas montaraj ronĝuloj; kaj en la arbaroj [[Bruna urso|brunaj ursoj]] (''ursus arctos''), [[Sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]] kaj [[Lupo|lupoj]]. En la protektata [[areo]] [[Ĥosrov]] ankoraŭ troveblas [[linko]]j kaj kelkaj [[leopardo|kaŭkaziaj leopardoj]]. La latinlingva vorto por ''abrikoto'', venas de la [[armena lingvo|armena]]. La [[abrikoto]] (''prunus armeniaca'') havas grandan famon kaj apartenas al la naciaj [[simbolo]]j de Armenio, reprezentata de la [[koloro]] de la malsupera strio en la [[Flago de Armenio|flago]]. === Ĉirkaŭo === Armenio situas en [[Suda Kaŭkazio|Transkaŭkazio]], la [[regiono]] de la sudoriento de [[Rusio]], inter la [[Nigra maro]] kaj la [[Kaspio|Kaspia maro]]. La moderna Armenio okupas parton de la historia Armenio, kies centro estis en la [[valo]] de la [[Aras|rivero Aras]] kaj la regiono ĉirkaŭ la [[Van (lago)|Lago Van]] en [[Turkio]]. == Loĝantaro == {{Ĉefartikolo|Armenoj}} [[Dosiero:Armenian children.jpg|eta|250ra|Armenaj infanoj]] Armenio havas 3.215.800 loĝantojn laŭ la [[popolnombrado]] de [[aprilo]] 2006, kaj ĝi estas la dua plej dense loĝata [[lando]] el la eks-sovetaj [[respubliko]]j. Tamen, ekestis problemo pro la malpliiĝo de la loĝantaro pro la kreskanta pliiĝo de la elmigrado post la malapero de Sovetunio. Tamen, la elmigrado kaj malpliiĝo de la loĝantaro draste reduktiĝis dum la lastaj [[jaro]]j, per moderata alveno de armenoj kiuj revenas al Armenio; oni esperas la daŭron de tiu alveno. Fakte, Armenio atendas pozitivan kreskadon de la loĝantaro en [[2010]]. La 97,9% de la [[loĝantaro]] estas el armena etno. La [[jezidoj]] konsistas el 1,3%, kaj la [[rusoj]] la 0,5%. Aliaj malplimultoj inkluzivas la [[asirianoj]]n, [[ukrainoj]]n, [[grekoj]]n, [[kurdoj]]n, [[kartveloj]]n kaj [[belorusoj]]n. Ankaŭ ekzistas pola kaj [[germanoj|germana]] malplimultoj el [[Kaŭkazio]], kvankam tre rusigitaj.<ref name="minorities">Garnik Asatryan kaj Victoria Arakelova, ''[http://www.osce.org/documents/oy/2002/01/148_en.pdf Las Minorías Etnixas de Armenia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070710071814/http://www.osce.org/documents/oy/2002/01/148_en.pdf|date=2007-07-10}}'', Routledge, part of the [[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]], 2002</ref> Dum la soveta epoko, la [[azeroj]] estis la historie dua etno kiu plej loĝis la landon (ĉ. 10% en 1939<ref name="1939census">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=6 The All-Union Population Census of 1939] ([[rusa lingvo|ru]]). ''Demoscope.ru''</ref>. La [[azeroj]] kiuj loĝis en Armenio pro la konflikto kun [[Azerbajĝano]] pro la [[Montara Karabaĥo]], preskaŭ ĉiuj elmigris de Armenio. Male, Armenio ricevis grandan nombron de armenaj rifuĝintoj de Azerbajĝano kiu pliigis la [[armenoj]]n. Armenio havas grandan [[diasporo]]n (8 milionoj laŭ kelkaj kalkuloj, kiu amplekse superas la loĝantaron de la lando mem), kun komunumoj en la tuta mondo. La plej multnombraj komunumoj troviĝas en [[Rusio]], [[Francio]], [[Irano]], [[Usono]], [[Kartvelio]], [[Sirio]], [[Libano]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Kanado]], [[Kipro]], [[Ukrainio]] kaj [[Israelo]]. Oni ankaŭ devas konsideri la nombron de 40.000 al 70.000 armenoj kiuj ankoraŭ loĝas en Turkio (la plimulto en [[Istanbulo]]).<ref>[http://www.bolsohays.com Bolsohays:Istanbul Armenians] http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1</ref> Pri tiu diasporo agadas [[Birthright Armenia]]. Cetere, ĉirkaŭ 130.000 armenoj loĝas en la disputata [[Arcaĥa Respubliko]] (Respubliko Montara Karabaĥo), kie estas la plimulta etno.<ref>[http://www.nationmaster.com/country/aj/People Nationmaster.com: Azerbaijan]</ref> [[Virinoj en Armenio]] ricevas oficiale [[Seksegaleca konsiderado|seksegalecon konsideradon]] ekde la establado de la Respubliko Armenio en 1991. Tio rajtigis [[virino]]jn aktive partopreni ĉiujn sferojn de armena vivo. Armenaj virinoj ekhavis eminentecon en [[Amuzo|distro]], [[politiko]] kaj aliaj kampoj. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Armenio}} La armenoj havas siajn proprajn [[armena alfabeto|alfabeton]] kaj [[armena lingvo|lingvon]] kiuj distingas ilin. La alfabeto estis ellaborata de [[Mesrop Maŝtoc]] kaj konsistas el 36 literoj, tri el ili estis aldonataj dum la ekzistado de la [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]]. 96 % de la enlandaj loĝantoj parolas la armenan lingvon, dume 75,8 % de la loĝantaro ankaŭ parolas la [[rusa lingvo|rusan]] rezulte de la soveta lingva politiko. La adolta alfabetismo en Armenio estas je 98 % [https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/am.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050707211252/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook//geos/am.html |date=2005-07-07 }}. La plimulto de la adoltoj de Erevano povas komunikiĝi en la rusa, dume la populareco de la [[angla lingvo|angla]] kreskas. La Nacia Akademio de Sciencoj de la Respubliko Armenio ([[Armena lingvo|armene]]:Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիա, ՀՀ ԳԱԱ,) estas la ĉefa korpo, kiu esploras kaj kunordigas agadojn en la kampoj de [[scienco]] kaj [[Socia scienco|sociaj sciencoj]] en Armenio. La [[Eduka Fondaĵo Ajb]] celas formi kulturon de plejboneco en lernado kaj subteni la disvolviĝon de armena edukado. == Arkitekturo == {{Ĉefartikolo|Armena arkitekturo}} [[Dosiero:Hripsime3.jpg|eta|270ra|Preĝejo Sankta Ripsime]] Armenio posedas riĉan arkitektan heredaĵon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kamit.jp/18_armenia/gallery_eng.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120623011841/http://www.kamit.jp/18_armenia/gallery_eng.htm |arkivdato=2012-06-23 }}</ref> konsistante el [[monaĥejo]]j, [[preĝejo]]j kaj [[kapelo]]j. Oni trovas kaj en la [[lando]] kaj en la historia armena [[teritorio]] — tipan armenan arkitekturon ĉefe eklezia. La otomana regado bremsis la disvolviĝon de la armena [[arkitekturo]] kaj tio ŝajnas kvazaŭ paŭzo en la kronologio de la arkitektura armena historio ekde la [[14-a jarcento]] ĝis la invado de la [[Turano|turananoj]] al la [[Armena reĝlando en Kilikio]]. Post efemera sendependeco post la [[Armena genocido]] fare de la turka registaro, Armenio fariĝis respubliko de [[Sovetunio]]. La soveta influo estis tiom granda ke ĝi estis la sola arta inspiro ĝis la sendependeco en [[1991]]. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Armena literaturo}} La literaturo komenciĝis en Armenio ĉirkaŭ la jaro 400 a.K.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://es.geocities.com/inkisis/arm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2005-01-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050116001445/http://es.geocities.com/inkisis/arm.html |arkivdato=2005-01-16 }}</ref> La plimulto de la literaturaĵoj estis kreataj ĉirkaŭ [[Moseo de Ĥoreno]], en la [[5-a jarcento]]. Kun la paso de la jaroj, la elementoj de la origina armena literaturo ŝanĝis kiaj la historioj kaj mitoj kiuj estis tre gravaj tra la generacioj. Dum la [[19-a jarcento]], la verkisto [[Mikael Nalbandjan]] agadis por la kreado de literatura armena identeco. La poemo de Nalbandian «kanto de la itala knabino» eble estis la inspiro por la nacia armena himno, [[Himno de Armenio|Mer Hayreniq]]. En la 12-a kaj 13-a jarcentoj rimarkeblas renaskiĝon de la armena [[literaturo]] kiu estas konsiderata kiel la arĝenta epoko de la literaturo en Armenio kies ĉefaj temoj estas [[religio]] kaj [[historio]]. Dum tiu [[epoko]] elstaras Nerses la 4-a Schnorhali (1102-1172), poligrafo, aŭtoro de religiaj [[poemo]]j, prievangeliaj komentoj kaj historio de la [[armenoj]]. De la [[13-a jarcento]] ekiĝas lirika popola [[poezio]], plena de sensual mistikismo, kun eksterlandaj influoj, ĉefe de la trobadoroj. La pleja reprezentanto de tiu epoko estos [[Arutjun Sajadjan]] ([[1712]]-[[1795]]), nomata Sajat Nova; menciendas, pro la verkaĵo pri profana amorado, al Nahapet Kuchak. Oni supozas ke en tiu epoko naskiĝis la populara epopeo de [[Davido de Sasuno]], kiu konserviĝis kiel pervoĉa tradicio ĝis 1873<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://maubkn.imingo.net/contes/david_sassoun.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090430023349/http://maubkn.imingo.net/contes/david_sassoun.htm |arkivdato=2009-04-30 }}</ref>. [[Dosiero:Sargis Pitsak.jpg|eta|220ra|maldekstre|Unua paĝo de la [[Evangelio laŭ Sankta Marko]], en la [[armena lingvo]].]] La politikaj okazintaĵoj je la fino de la [[14-a jarcento]] okazigas literaturan dekadencon kiu daŭras ĉirkaŭ 4 jarcentoj, sed la historia literatura [[tradicio]] ne interrompiĝas. La renaskiĝo de la literaturo kaj de la [[klasika lingvo]] ŝuldiĝas al la agado de Meĥitaro ([[1676]]-[[1749]]), aŭtoro de klasika [[gramatiko]], kaj de lia kongregacio (meĥitaranoj), kiu establiĝis en [[Venecio]], ĝi havis humanistan influon, ĉefe en la literatura aspekto; al ili oni ŝuldas gravan [[vortaro]]n kaj la presadon de originalaj kaj klasikaj verkaĵoj. Aldonendas grava faktoro por la literatura disvolvado: disvastigado de la preso kaj pliiĝo de lernejoj en Armenio dum la [[19-a jarcento]]. Ekde tiu dato la literaturo en Armenio sekulariĝas kaj spertas proceson de alproksimiĝo al la okcidenta [[literaturo]]. En la orienta flanko, Armenio trovas inspiron en [[Rusio]], dume la okcidenta trovas ĝin en [[Francio]]. En la moderna literaturo videblas unua ŝtupo kie regas tradiciismo kaj patriotismo sekvataj poste de [[realismo]]. Inter la ĉefaj aŭtoroj menciindas Ĥaĉaturo Abovjan (1805-1848), kiun oni konsideras kiel la [[patro]] de la armena literaturo, aŭtoro de patriotismaj verkaĵoj; inter la poetoj el realisma skolo troviĝas [[Daniel Varuĵan]] (1884-1915). En la rakonta ĝenro elstaras [[Akop Paronjan]] (1842-1891), dramaturgo el popola stilo; la literatura kritikanto Ĉobanjan, kaj la plej fama romanverkisto, Akop Melik-Akopjan (1835-1888), nomata Raffi. Ankaŭ menciindas la plej elstara dramaturgo, Gabriel Sundukjan (1825-1912), kiu bildigas la armenan socion loĝantan en [[Tbiliso]] (Kartvelio). Inter la elstaruloj dum la soveta Armenio troviĝas [[Avetik Isahakjan]] (1875-1957). == Muziko kaj danco == {{Ĉefartikolo|Armena muziko|Armena danco}} [[Dosiero:Armenian Musicians.jpg|eta|200ra|Armenaj muzikistoj]] Armenio estas la [[Patrujo|patrio]] de la komponisto kaj klasika-nuntempa muzikestro [[Aram Ĥaĉaturjan]]. Ĥaĉaturjan estas unu el la grandaj [[muzikisto]]j de la [[20-a jarcento]]. Lia [[kariero]] ĉefe disvolviĝis en [[Moskvo]]. Li populariĝis danke al la popularega ''Sabra Danco'' kaj al la elektado de kelkaj eroj de lia verkaĵo fare de la genia [[Stanley Kubrick]] por la muzikbando de [[2001]] 'Galaksia Odiseado'. Inter liaj verkaĵoj elstaras, Gayaneh, Spartako kaj kontribuado per liaj partituroj al la soveta [[baleto]]. En Armenio, ekzistas pluraj muzikgrupoj kaj soluloj kiuj interpretas modernajn kaj tradiciajn stilojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armsongs.com/index1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090514060203/http://www.armsongs.com/index1.htm |arkivdato=2009-05-14 }}</ref>. Inter ili elstaras [[Hajko (Armenio)|Hajko]], [[Arsen Safarjan]], [[Miŝo]], [[Nana]], [[Arminka]], [[Siruŝo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sirusho.am/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190528174028/https://sirusho.am/ |arkivdato=2019-05-28 }}</ref> kiu reprezentis Armenion en la [[Eŭrovizia kantfestivalo]] en [[2008]], [[Inga kaj Anuŝ]] (Eŭrovido 2009), [[Sofi Mĥejan]], [[Ŝuŝan Petrosjan]], [[Alla Levonjan]], [[Silva Hakobjan]] kaj aliaj. [[Jarĥuŝto]], en armena lingvo Յարխուշտա, prononcite kiel 'jarĥuŝta' estas tre malnova popola kaj bataldanco armena asociita kun la altebenaĵoj de la historia regiono Sasuno en [[Okcidenta Armenio]], nuna [[Turkio]]. La jarĥuŝto apartenas al pli larĝa kategorio de armenaj "aplaŭdodancoj" (ծափ-պարեր). Ĝin dancas la viroj, kiuj dancas ĝin pare. La pivota elemento de la danco estas antaŭa movado kiam partoprenantoj rapide aliras unu la alian kaj forte aplaŭdas sur la manpalmoj de dancistoj en la kontraŭa vico. La origino de la [[Nacia Ĉambra Orkestro de Armenio]] estas la soveta epoko. Ĝi estis fondita de la violonisto Zareh Sahakianc kiel la armena ŝtatĉambra orkestro en 1961. En 1997 ĝi kunfandiĝis kun la Ĉambra Orkestro Erevano por formi la novan ĉambran orkestron. En septembro 2010 la ĉefdirektisto kaj muzika direktoro estas Vahan Mardirossian. == Kuirarto == [[Dosiero:Armenian cuisine.jpg|eta|200ra|Armenaj tipaj pladoj.]] {{Ĉefartikolo|Armena kuirarto}} La armena kuirarto baziĝas sur la pladoj kaj kuirarta tradicio de la armena popolo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cocinadelmundo.com/paises/armenia/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080501111055/http://www.cocinadelmundo.com/paises/armenia/index.html |arkivdato=2008-05-01 }}</ref>, inkluzive de la [[armena diasporo]]. La [[historio de Armenio]] rakontas ke post la detruado de la [[Seleŭkia Imperio]] naskiĝis la unua armena sendependa ŝtato, fondita en 190 a.K de la [[Artaksidoj|Artaksia Dinastio]] kaj poste en la 20a jarcento membro de [[Sovetunio]], lasta okazaĵo kiu markis kelkajn kuirartajn tradiciojn en tiu ĉi lando kaj fiksis ŝanĝon en la tradicioj de multaj jarcentoj. La armena kuirarto estas en la mezo de la mediteranea kuirarto kaj la kaŭkaza, do, ĝi estas aro da ellaboraĵoj de nomada loĝantaro kiu loĝas en malvarma regiono. Kun granda influo de la mezorienta kuirarto, rusa kaj balkana. == Religio == {{Ĉefartikolo|Armena Apostola Eklezio|Katolika Armena Eklezio|Armena Evangelia Eklezio}} La ĉefa [[religio]] de Armenio estas la [[kristanismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wcc-coe.org/wcc/news/press/01/06feat-s.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090417163125/http://www.wcc-coe.org/wcc/news/press/01/06feat-s.html |arkivdato=2009-04-17 }}</ref>. La radikoj de la armena [[eklezio]] komenciĝas en la [[1-a jarcento]]. Laŭ la [[tradicio]], la armena eklezio estis fondita de du el la dek du [[apostolo]]j de [[Kristo]], [[Judaso Tadeo]] kaj [[apostolo Bartolomeo|Bartolomeo]], kiuj predikis la kristanismon en Armenio inter la [[jaro]]j [[40]] kaj [[60]]. Pro tiuj du apostoloj, la oficiala nomo de la armena eklezio estas [[Armena Apostola Eklezio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/pro_ortodoxia/07/ARMENIA.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2004-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040509233722/http://www.geocities.com/pro_ortodoxia/07/ARMENIA.htm |arkivdato=2004-05-09 }}</ref>. Armenio estis la unua [[nacio]] kiu adoptis la kristanismon kiel ŝtata religio, en la jaroj [[301]]. Ĉirkaŭ 93% de armenaj [[Kristano|kristanoj]] apartenas al la Armena Apostola Eklezio, unu el la antikvaj orientaj eklezioj same kiel la [[Kopta Eklezio]] kaj [[Siria Ortodoksa Eklezio]]. Armenio ankaŭ havas romkatolikajn kredantojn ([[Katolika Armena Eklezio]]) kiuj estas ĉirkaŭ 180.000 kaj evangelianoj. La [[jezidoj]], kiuj loĝas en la okcidenta parto de la lando, praktikas la propran antaŭislaman kredon. Plejmulto da jezidoj-islamanoj rifuĝas el Armenio en 1980-aj. Fine 1990-aj en la lando restis ĉirkaŭ 1000 jezidoj-islamanoj<ref>[http://altlaw.org/v1/cases/1359143 Maiane Mgoian v. Immigration and Naturalization Service]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}. United States Court of Appeals for the Ninth Circuit</ref>. La hierarkio de la Armena Katolika Eklezio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/athens/delphi/9395/html/menu-fr.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/query?id=1256545453030448&url=www.geocities.com/athens/delphi/9395/html/menu-fr.html |arkivdato=2009-10-26 }}</ref> troviĝas en [[Bzoummar]], [[Libano]]. == Sportoj == En Armenio estas ludataj multaj sportludoj inter la plej menciindaj estas [[luktosporto]], [[halterlevado]], [[ĵudo]], [[futbalo]], [[Ŝako|ŝakludo]] kaj [[boksado]].<ref>[http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Armenia&page=2 World info]</ref>. Armenio estas montara lando kaj adekvatas por kelkaj sportoj kiaj [[skiado]] kaj alpismo estu amase praktikataj. Malgraŭ ĝi ne havas marelirejon, la akvaj sportoj nur povas esti praktikataj en lagoj, ĉefe en la lago [[Sevan]]. Konkurence, Armenio sukcesas en halterlevado kaj luktosportoo. Armenio estas aktiva partoprenanto en la internacia sportiva komunumo kiu plene apartenas al la [[UEFA]] (Unuiĝo de Eŭropaj Futbal-Asocioj). Tamen, Armenio estas monda potenco rilate al la ŝakludo. Dum la lasta Ŝak-Olimpiado celebrata en [[Torino]], la vira teamo proklamiĝis ĉampiono kaj la ina atingis la sepan lokon. [[Levon Aronjan]], [[Vladimir Akopjan]], [[Karen Asrjan]], [[Smbat Lputjan]], [[Gabriel Sarkissjan]] kaj [[Artaŝes Minasjan]] formis la viran teamon. [[Lilit Mkrtĉjan]], [[Elina Danielan]], [[Nelli Aginjan]] kaj [[Siranuŝ Andriasjan]] la inan. La teknika skipo estis formata de [[Arĵak Petrosjan]] kaj [[Tigran Nalbandjan]]. * [[Dosiero:Olympic flag.svg|50ra]] [[Armenio en la Olimpikoj]] La [[Tut-armenaj Ludoj]] ([[Armena lingvo|armena]]: Համահայկական խաղեր) estas mult-sporta aranĝo, okazinta inter konkurencantoj de la [[armena diasporo]], [[Arcaĥa Respubliko|Arcaĥo]] kaj Armenio. Ili konsistas el diversaj konkuroj en individuaj kaj teamaj sportoj inter la armenaj atletoj. Ĝi okazas en Erevano, la ĉefurbo de Armenio, kaj en aliaj urboj. La Ludoj estas malfermitaj al armenaj pasport-posedantoj (sendepende de nacia deveno) kaj civitanoj de aliaj landoj, kiuj havas armenan devenon. Ankaŭ nearmenaj geedzoj de armendevenaj sportistoj rajtas konkurenci. == Armendevenaj famuloj == * [[Cher (kantistino)|Cher]] * [[Diana Spencer|Princino Diana]] * [[Charles Aznavour]] * [[Kim Kardashian]] * [[Ivan Ajvazovskij]] * [[Atom Egoyan]] * [[System of a Down]], usona-armena muzikgrupo * [[Siruŝo|Sirusho]], armena kantisto * [[David Nalbandjan]] * [[Andre Agassi]] * [[André Manoukian]] == Esperanto en Armenio == * [[Armenia Esperantista Unuiĝo]] estis fondita en [[1991]] kaj aliĝis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] en [[1997]]. * [https://monainformado.wordpress.com/about/ MONA Informado] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}}{{Portalo Kaŭkazio}} == Vidu ankaŭ == * [[Armena lingvo]] * [[Parko de la armena alfabeto]] * [[Armena lingvoreformo]] * [[Armenaj studoj]] * [[Armena reĝlando en Kilikio]] * [[Flago de Armenio]] * [[Historio de Armenio]] * [[Armena Apostola Eklezio]] * [[Armena genocido]] {{Projektoj|n=Kategorio:Armenujo|q=Armenio|wikt=Armenio|ReVo=armeni}} == Eksteraj ligiloj == * (esperanto) Mireille Grosjean, [https://www.youtube.com/watch?v=EDrPXkojz5I Armenio, forta kredo, vundita popolo], prelego en YouTube * (esperanto) [https://uea.org/vikio/Armenujo Informoj pri Armenio kaj Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180624015609/https://uea.org/vikio/Armenujo |date=2018-06-24 }} en la vikio de UEA * (esperanto) [https://web.archive.org/web/20171225035030/https://aresun.weebly.com/rimarkinda308oj.html Rimarkindaĵoj en Armenio] en la retejo de la [[Armenia Esperantista Unuiĝo]] (AEU). * (angla) [https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/print_am.html Faktoj pri Armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171225034759/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/print_am.html |date=2017-12-25 }} * (angla) [http://www.armenica.org Armenica.org - Historio de Armenio] * (franca) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/armenie.htm Lingvaj situacio kaj leĝaro en Armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041205035834/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/armenie.htm |date=2004-12-05 }} * (rusa) [[HayLife.ru]]: armenoj tra la tuta mondo {{elstara}} {{ADLS|2009|24}} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenio| ]] [[Kategorio:Respublikoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Armenio]] m421v36lia0qn5wmov206m5dhfw3thy 0 164 9506083 9472590 2026-11-02T06:59:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Tables generales aritmetique MG 2108.jpg|eta|Aritmetikajn tabelojn por infanoj, [[Laŭzano]], 1835.]] '''Aritmetiko''' estas branĉo de [[matematiko]], studanta la naturon kaj proprecojn de [[nombro]]j kaj speciale la proprecojn de la [[Operacio (matematiko)|tradiciaj operacioj]] kiujn oni faris pere de ili — nome [[adicio]], [[subtraho]], [[multipliko]] kaj [[divido]]. Ĝi inkluzivas ankaŭ la studon pri [[algoritmo]]j kaj [[operacioj per nombroj|operacioj]] super [[entjera nombro|entjeroj]] kaj [[frakcio]]j, [[kvociento]]j, [[proporcio]]j, [[procento]]j. La nomo devenas de la vorto {{Lang-el|ἀριθμός}} ''arithmos'', kiu signifas "nombron" en [[greka lingvo]]. La moderna aritmetiko ne okupiĝas nur pri elementaj [[kalkulo]]j, sed pri gravaj ecoj de entjeroj ([[primo|primeco]], [[plej granda komuna divizoro]], [[Faktoro|primaj faktoroj]] ktp.) kaj similaj ecoj de aliaj objektoj (ekzemple elementoj de [[Ringo-teorio|ringoj]]). Evoluo de Aritmetiko venigis al apartigo de novaj matematikaj branĉoj: [[Algebro]] kaj [[Nombroteorio]]. == Historio == La prahistorio de aritmetiko estas limigita al malgranda nombro de artifaktoj kiuj povas indiki la koncepton de adicio kaj subtraho, kies plej bone konata restaĵo estas la [[osto de Iŝango|Iŝanga osto]] el [[Demokratia Respubliko Kongo|centra Afriko]], kiu datas el iam inter 20,000 kaj 18,000 jaroj a.K., kvankam ties interpretado estas disputata.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=How Mathematics Happened: The First 50,000 Years|url=https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm|familia nomo=Rudman|persona nomo=Peter Strom|jaro=2007|eldoninto=Prometheus Books|ISBN=978-1-59102-477-4|paĝo=[https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm/page/64 64]}}</ref> La plej fruaj verkitaj registroj indikis ke jam en [[Antikva Egipto]] kaj [[Babilono]] oni uzis ĉiujn operaciojn de elementa aritmetiko tiom frue kiom ĉe 2000 a.K. Tiuj artifaktoj ne ĉiam pruvas la specifan procezon uzitan por solvi numerajn problemojn, sed la karakteroj de la partikulara [[nombrosistemo]] forte influas la komplikecon de metodoj. La [[Hieroglifo|hieroglifa sistemo]] de la [[egiptaj ciferoj]], same kiel la postaj [[Romaj ciferoj]], descendis el la kalkulaj markoj uzitaj populare por kalkuladi. Ambaŭokaze, tiu deveno rezultis en [[Valoro (komputado)|valoroj]] kiuj uzis [[Dekuma nombrosistemo|dekuman]] [[Bazo (nombrosistemo)|bazon]], sed ne inkludis [[Pozicia nombrosistemo|pozician nombrosistemon]]. Kompleksa kalkulado pere de romaj ciferoj postulis la helpon de [[Multipliktabulo|kalkultabulo]] aŭ de [[abako]] por havi la rezultojn. La plej fruaj nombrosistemoj kiuj inkludis [[Pozicia nombrosistemo|pozician nombrosistemon]] ne estis dekumaj, kiel la [[sesdekuma sistemo]] (kun bazo de 60) de la [[Babilonaj ciferoj]] kaj la [[dudekuma sistemo]] (kun bazo de 20) en kiu konsistis la [[Majaaj ciferoj|ciferoj]] de [[Majaoj]]. Pro tiu pozici-valora [[koncepto]], la kapablo reuzi la samajn ciferojn por diferencaj valoroj kontribuis al pli simplaj kaj pli efikaj metodoj de [[kalkulo]]. [[Dosiero:EuclidStatueOxford.jpg|eta|dekstra|Skulptaĵo reprezentanta [[Eŭklido]]n, Oxford University Museum.]] La kontinua historia disvolvigo de la moderna aritmetiko startas ĉe la [[Helenisma Epoko]] de [[Antikva Grekio]], kvankam ĝi originiĝis multe pli poste ol la menciitaj ekzemploj de Babilonanoj kaj Egiptianoj. Antaŭ la verkoj de [[Eŭklido]] de ĉirkaŭ la jaro 300 a.K., Grekaj matematikistoj koincidis kun la filozofiaj kaj mistikismaj kredoj. Por ekzemplo, [[Nikomaĥo (matematikisto)|Nikomaĥo]] resumis la vidpunktojn de la pli frua [[Pitagorismo|Pitagorisma]] alproksimiĝo al nombroj, kaj ties rilataro de unu kun alia, en sia ''Enkonduko al Aritmetiko''. La [[Grekaj ciferoj]] estis uzitaj de [[Arkimedo]], [[Diofanto]] kaj aliaj en [[pozicia notacio]] ne tre diferenca el la nuntempa. Mankis al la antikvaj grekoj simbolo por [[nulo]] ĝis la Helenisma Epoko, kaj ili uzis tri apartajn seriojn de simboloj kiel [[cifero]]j: nome unu serio por la lokoj de unuoj, alia por la lokoj de dekoj, kaj alia tria por la lokoj de centoj. Por la loko de miloj ili uzis la simbolojn de la unuoloko, kaj tiel plu. Ties aldona [[algoritmo]] estis sama al tiu nuntempa, kaj ties [[multiplika algoritmo]] estis nur tre malmulte diferenca. Ties [[Longa divido|longa divida]] algoritmo estis la sama, kaj la algoritmo por kalkuli [[Kvadrata radiko|kvadratajn radikojn]], populare uzita ĝis tiom ĵuse kiom ĝis la 20a jarcento, estis konata jam de Arkimedo, kiu eble inventis ĝin. Li fakte preferis ĝin al la metodo de [[Herono]] de sinsekva alproksimiĝo ĉar, kalkulita, [[cifero]] ne ŝanĝas, kaj la [[Kvadrata radiko|kvadrataj radikoj]] de [[Perfekta kvadrato|perfektaj kvadratoj]], kiaj {{nombro|7485696}}, finas tuj kiel {{nombro|2736}}. Ĉe ciferoj kun [[Frakcio (matematiko)|frakcia]] parto, kiel {{nombro|546.934}}, ili uzis negativajn [[Potenco (matematiko)|potencojn]] de 60 anstataŭ negativajn potencojn de 10 por la frakcia parto, nome {{nombro|0.934}}.<ref>''The Works of Archimedes'', Chapter IV, ''Arithmetic in Archimedes'', eldonita de T.L. Heath, Dover Publications Inc, New York, 2002.</ref> La [[Antikva Ĉinio|antikvaj ĉinoj]] progresis en aritmetikaj studoj el la [[Dinastio Ŝang]] kaj pluis tra la [[Dinastio Tang]], el bazaj ciferoj al antaŭenirinta [[algebro]]. La antikvaj ĉinoj uzis [[Pozicia notacio|pozician notacion]] similan al tiu de la grekoj. Ĉar ankaŭ al ili mankis simbolo por [[nulo]], ili havis unu serion de simboloj por la loko de unuoj, kaj duan serion por la loko de dekoj. Por por la loko de centoj, ili reuzis la simbolojn de la loko de unuoj, kaj tiel plu. Iliaj simboloj estis bazitaj sur la antikvaj [[kalkulbastono]]j. Estas komplika demando determini precize kiam la ĉinoj ekkalkulis per pozicia reprezentado, sed ĝi certe okazis definitive antaŭ la jaro 400 a.K.<ref>Joseph Needham, ''Science and Civilization in China'', Vol. 3, p. 9, Cambridge University Press, 1959.</ref> La antikvaj ĉinoj estis la unuaj kiuj klare malkovris, komprenis, kaj aplikis [[Negativa nombro|negativajn nombrojn]] kiel oni klarigas en la verko ''Naŭ ĉapitroj pri la matematika arto'' (''Ĝiuĵang Suanŝu''), kiu estis verkita de [[Liu Hui]]. La laŭgrada disvolvigo de la [[Arabaj ciferoj|Hind–arabaj ciferoj]] sendepende de la difinita loko-valora koncepto kaj [[pozicia notacio]], kiu kombinis la pli simplajn metodojn por kalkuloj per dekuma bazo kaj la uzadon de cifero reprezentante [[nulo]]n. Tio ebligis ke la sistemo konsiste reprezentu kaj grandajn kaj malgrandajn [[entjero]]jn. Tiu alproksimiĝo finfine anstataŭis ĉiujn aliajn sistemojn. En la komenco de la 6a jarcento p.K., la hindia matematikisto [[Aryabhata]] aligis ekzistintan version de tiu sistemo en sia verko, kaj eksperimentis per diversaj notacioj. En la 7a jarcento, [[Brahmagupta]] establis la uzadon de 0 (nulo) kiel aparta cifero kaj determinis la rezultojn por multiplikado, divido, sumo kaj subtraho de nulo kaj de ĉiuj aliaj ciferoj, escepte ĉe la rezulto de divido per nulo. Liatempa, la siriaka episkopo Severo Seboĥt (650) diris, "Hindianoj posedas kalkulmetodon kiu ne estas sufiĉe laŭdita. Ties racia sistemo de matematiko, aŭ ties kalkulmetodo. Mi celas la sistemon kiu uzas naŭ simbolojn."<ref>Reference: Revue de l'Orient Chretien de François Nau pp.327-338. (1929)</ref> Ankaŭ la [[araboj]] lernis tiun novan metodon kaj nomis ĝin ''ĥesab'' (la arablingva radiko por kalkulo). [[Dosiero:Leibniz Stepped Reckoner.png|eta|200ra|La [[Radokalkulilo]] de Leibniz estis la unua [[kalkulilo]] kiu povis plenumi la kvar aritmetikajn operaciojn.]] Kvankam la ''[[Codex Vigilanus]]'' priskribis fruan formon de [[Arabaj ciferoj]] (sen 0) ĉirkaŭ la jaro 976, [[Leonardo da Pisa|Leonardo de Pisa]] ([[Fibonacci]]) estis ĉefa respondeco pri la etendo de ties uzado tra Eŭropo post la publikigo de sia libro ''[[Liber Abaci]]'' en 1202. Li verkis, "La metodo de hindianoj ({{Lang-la|Modus Indoram}}) surpasas ajnan konatan metodon por kalkuli. Ĝi estas mirinda metodo. Ili faras siajn kalkulojn uzante naŭ ciferojn kaj simbolon por [[nulo]]".<ref>Reference: Sigler, L., "Fibonacci's Liber Abaci", Springer, 2003.</ref> En la [[Mezepoko]], aritmetiko estis unu el la [[sep liberaj artoj]] instruataj en [[universitato]]j. La florado de [[algebro]] en la [[Islama Orepoko|mezepoka]] [[Islama mondo]] kaj en la [[Renesanco|renesanca]] [[Eŭropo]] estis elkreskaĵo de la enorma simpligo de kalkulado pere de dekuma notacio. Variaj tipoj de iloj estis inventitaj kaj amplekse uzataj por helpi en la tasko de nombra kalkulado. Antaŭ la [[Renesanco]], ili estis variaj tipoj de [[abako]]j. Pli ĵusaj ekzemploj estas [[glitkalkulilo]]j, [[Abako (grafikaĵo)|nomografoj]] kaj [[Mekanika kalkulilo|mekanikaj kalkuliloj]], kiaj la [[paskala kalkulilo]]. Nuntempe, ili estis anstataŭitaj de elektronikaj [[kalkulilo]]j kaj [[komputilo]]j. == Aritmetikaj operacioj == La bazaj aritmetikaj operacioj estas [[adicio]], [[subtraho]], [[multipliko]] kaj [[divido]]. Ĉiuj el ili estas du[[argumento|argumenta]] operacio, t.e. ĝi ricevas du [[nombro]]jn kaj finkalkule eldonas alian trian. Kvankam oni inkludas ankaŭ pliajn antaŭenirintajn operaciojn, kiel manipulado de [[procento]]j, [[Kvadrata radiko|kvadrataj radikoj]], [[Potenco (matematiko)|eksponentado]], kaj [[logaritmo|logaritmaj funkcioj]]. Aritmetiko estas plenumita laŭ ordo de operacioj. En matematiko, la bazaj duargumentaj operacioj estas la jenaj: === Adicio === {{Ĉefartikolo|Adicio}} [[File:Arithmetic operations.svg|thumb|alt=Diagram of symbols of arithmetic operations|La ĉefaj aritmetikaj operacioj estas adicio, subtraho, multipliko kaj divido.]] Adicio estas operacio por trovi la sumon de nombroj aŭ kvantoj. La signo de adicio estas + (plus). Se oni adicias 5 kaj 3, oni ricevos 8. 5 kaj 3 estas la adiciatoj, 8 estas la sum-valoro. Precize, oni nomu la termon '5 + 3' sum-termon aŭ sum-esprimon, sed fak-mallonge ofte ankaŭ nur sumon. La tradicia maniero koncerne la skribforman adicion - ekz-e de la naturaj nombroj 295 kaj 107 ([[dekuma sistemo|dekume prezentitaj]]) - okazus jene: <math> {\begin{matrix} \ &2_{\ } &9_{\ } &5 \\ +&1_{\color{Red}1} &0_{\color{Red}1} &7 \end{matrix}\over \begin{matrix} \quad &4_{\ } &0_{\ } &2 \end{matrix}} </math> La kalkulado reduktiĝas al relative facila (elementa) sumado de unu-[[arabaj ciferoj|cifera]]j [[nombro]]j. Unu-cifera nombro de unuoj de la sum-valoro estas skribenda sub la sum-streko, kaj la unucifera nombro de dekoj estas ŝovenda maldekstren super la strekon. Tiu restaĵo estas la ''ŝovenda nombro'' ([[w:de:Übertrag|de:Übertrag]]). La ruĝaj ciferoj sur la bildo estas tia ''ŝovenda nombro'' (de dekoj), kiu estas ricevita post for-apartigo de la dekstraflanka cifero (nombro de unuoj). === Subtraho === {{Ĉefartikolo|Subtraho}} Subtraho estas operacio por trovi la diferencon inter unua nombro (aŭ kvanto) kaj dua nombro (aŭ kvanto), en tiu ordo; la signo de subtraho estas − (minus). Ekz. ĉe la subtraho: 9−6=3 oni diras, ke 9 estas la malpliigato, 6 estas la subtrahanto, 3 estas la diferenco. Ĝia [[kontraŭa operacio]] estas la adicio. === Multipliko === {{Ĉefartikolo|Multipliko}} En matematiko, multipliko aŭ [[obligo]] estas duargumenta operacio. Ĝi povas esti aplikata al diversaj objektoj. Argumentoj de multipliko estas [[faktoro]]j kaj la rezulto estas [[produto]]. Multipliko povas esti skribata per kelkaj manieroj. Ekzemple multipliko de 5 kaj 2: :5×2 :5·2 :5*2 La [[asterisko]] (*) estas ofte uzata en komputiloj ĉar ĝi estas simbolo sur ĉiu klavaro, sed ĝi estas malofte uzata kiam oni skribas permane. Ĉi tiu uzado devenis en la [[programlingvo]] [[Fortrano]]. Ofte, multipliko estas subkomprenata sen uzo de aparta signo. Ĉi tiu estas normo en [[algebro]], ekzemple: :5''x'' :''xy'' Ĉi tiu potenciale povas misigi se nomoj de variabloj povas havi pli ol unu literon. Ĉi tiu skribmaniero estas ne uzata inter nombroj sola: 52 ne estas 5 × 2. Kodo de la multiplika signo × estas [[deksesuma]] D7 en [[unikodo]], en [[HTML]] ĝi povas esti skribata kiel ×. === Divido === {{Ĉefartikolo|Divido}} En matematiko, aparte en elementa aritmetiko, '''divido''' estas aritmetika operacio kiu estas la inverso de [[multipliko]]. Specife, se <math>c \times b = a</math> kie ''b'' estas ne [[nulo]], tiam :<math>\frac ab = c</math> kio estas, ''a'' dividita per ''b'' egalas al ''c''. Oni povas pli koncize legi kiel "a sur b egala al c". Ekzemple, <math>\frac 63 = 2</math> ĉar <math>2 \times 3 = 6\,</math>. En la pli supre esprimo, ''a'' estas nomita la '''dividato''' aŭ '''numeratoro''', ''b'' la '''dividanto''' aŭ '''denominatoro''' kaj ''c'' la '''kvociento'''. [[Divido per nulo]] (do kiam la dividanto estas nulo) estas kutime ne difinita. Divido estas plej ofte montrita per skribado de la ''dividato'' super la ''dividanto'' kun horizontalo inter ili. Ekzemple, ''a'' dividita per ''b'' estas skribata kiel <math>\frac ab</math>. Maniero esprimi dividon tute sur unu linio estas skribi la ''dividaton'', tiam [[oblikvo]]n, tiam la ''dividanton'', tiamaniere: <math>a/b\,</math>. Ĉi tio estas la kutima maniero precizigi dividon en plej multaj komputilaj [[Programlingvo|programadaj lingvoj]] ĉar ĝi povas facile esti tajpita kiel simpla vico de signoj. Presa variado kiu estas meze inter ĉi tiuj du formoj uzas [[oblikvo]]n sed altigas la dividaton, kaj malaltigas la dividanton: ^a⁄_b Iu ajn el tiuj formoj povas ordinare elmontri [[Frakcio (matematiko)|frakcion]]. Frakcio estas divida esprimo kie kaj dividato kaj dividanto estas [[Entjero|entjeroj]] (kvankam tipe nomitaj la ''numeratoro'' kaj ''denominatoro'' respektive), kaj ne estas [[implico]], ke la divido bezonas esti plue pritaksita. == Nombroteorio == {{Ĉefartikolo|Nombroteorio}} '''Nombroteorio''' estas branĉo de [[matematiko]], dediĉita al la studo de proprecoj de [[entjera nombro|entjeroj]] kaj ĝiaj ĝeneraligoj (ekz. [[Algebra entjero|algebraj entjeroj]]). La demandoj pri la [[plej granda komuna divizoro]], la [[plej malgranda komuna oblo]], [[Malkomponado (informadiko)|malkomponado]] je [[primo]]j, prezento de [[naturaj nombroj|natura nombro]] en iu certa formo, ĝia [[dividebleco]] kaj aliaj temoj estas studobjektoj de la nombroteorio. Ĝi inkluzivas ankaŭ: [[Teorio de komparo|teorion de komparoj]], [[diofanta ekvacio|diofantaj ekvacioj]], [[ĉena frakcio]], diofantaj alproksimiĝoj, [[Transcenda nombro|transcendaj ekvacioj]] k.a. Ekde la [[1980-aj jaroj]] nombroteorio trovis surprizajn aplikojn en [[ĉifrado]] ([[kriptografio]]); ĝi ebligis la unuajn [[Nesimetria ĉifro|nesimetriajn ĉifrojn]]. En speciala literaturo oni ofte trovas ankaŭ sinonimajn terminojn – '''Teorio de Nombroj''' aŭ '''Teorio pri Nombroj'''. == Aritmetikaj konceptoj == * [[Resto]] * [[Fundamenta teoremo de aritmetiko]] * [[aroj de nombroj]] * [[nombrosistemo]] * [[dekuma nombrosistemo]] * [[aritmetika meznombro]] * [[aritmetika vico]] == Operacioj == * [[adicio]] * [[subtraho]] * [[multipliko]] * [[divido]] * [[procento]] * [[kvadrata radiko]] * [[potenco (matematiko)|potenco]] * [[logaritmo]] == Vidu ankaŭ == * [[Algebro]] * [[Geometrio]] * [[Kalkulo]] * [[Matematiko]] * [[Trigonometrio]] == Notoj == {{Referencoj}} ==Bibliografio== * {{cite book |last1=Achatz |first1=Thomas |last2=Anderson |first2=John G. |title=Technical Shop Mathematics |date=2005 |publisher=Industrial Press Inc. |isbn=978-0-8311-3086-2 |url=https://books.google.com/books?id=YOdtemSmzQQC&pg=PA18 |language=en}} * {{cite book |last1=Adamowicz |first1=Zofia |editor1-last=Joseph |editor1-first=Anthony |editor2-last=Mignot |editor2-first=Fulbert |editor3-last=Murat |editor3-first=François |editor4-last=Prum |editor4-first=Bernard |editor5-last=Rentschler |editor5-first=Rudolf |title=First European Congress of Mathematics: Paris, July 6-10, 1992 Volume I Invited Lectures (Part 1) |date=1994 |pages=299–320 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0348-9110-3 |language=en |chapter=The Power of Exponentiation in Arithmetic|doi=10.1007/978-3-0348-9110-3_9 }} * {{cite book |last1=Adhami |first1=Reza |last2=Meenen |first2=Peter M. |last3=Meenen |first3=Peter |last4=Hite |first4=Denis |title=Fundamental Concepts in Electrical and Computer Engineering with Practical Design Problems |date=2007 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-58112-971-7 |url=https://books.google.com/books?id=9nqkVbFPutYC&pg=PA77 |language=en}} * {{cite journal |last1=Ali Rahman |first1=Ernna Sukinnah |last2=Shahrill |first2=Masitah |last3=Abbas |first3=Nor Arifahwati |last4=Tan |first4=Abby |title=Developing Students' Mathematical Skills Involving Order of Operations |journal=International Journal of Research in Education and Science |date=2017 |page=373 |doi=10.21890/ijres.327896}} * {{cite book |last1=Ang |first1=Tian Se |last2=Lam |first2=Lay Yong |title=Fleeting Footsteps: Tracing The Conception Of Arithmetic And Algebra In Ancient China |date=2004 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-981-4483-60-5 |url=https://books.google.com/books?id=GxDJCgAAQBAJ&pg=PA170 |language=en |edition=Revised }} * {{cite book |last1=Asano |first1=Akihito |title=An Introduction to Mathematics for Economics |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-00760-4 }} * {{cite book |last1=Askew |first1=Mike |editor1-last=Ian |editor1-first=Thompson |title=Issues In Teaching Numeracy In Primary Schools |date=2010 |publisher=McGraw-Hill Education (UK) |isbn=978-0-335-24153-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yqbSaXf0RKwC&pg=PA33 |language=en |chapter=It Ain't (Just) What You Do: Effective Teachers of Numeracy}} * {{cite book |last1=Aubrey |first1=Carol |title=A Developmental Approach to Early Numeracy: Helping to Raise Children's Achievements and Deal with Difficulties in Learning |date=1999 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-4411-9164-9 |url=https://books.google.com/books?id=_NhpY_VPdCsC&pg=PA49 |language=en}} * {{cite web |last1=Bagaria |first1=Joan |title=Set Theory |url=https://plato.stanford.edu/entries/set-theory/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=19 November 2023 |date=2023 }} * {{cite book |last1=Barnes |first1=Andrew J. |last2=Rice |first2=Thomase |last3=Hanoch |first3=Yaniv |chapter=Using Behavioral Economics to Improve People's Decisions About Purchasing Health Insurance |editor-last1=Hanoch |editor-first1=Yaniv |editor-last2=Barnes |editor-first2=Andrew |editor-last3=Rice |editor-first3=Thomas |title=Behavioral Economics and Healthy Behaviors: Key Concepts and Current Research |date=2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-26952-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yzMlDwAAQBAJ&pg=PA196 |language=en}} * {{cite book |last1=Berch |first1=Daniel B. |last2=Geary |first2=David C. |last3=Koepke |first3=Kathleen Mann |title=Development of Mathematical Cognition: Neural Substrates and Genetic Influences |date=3 October 2015 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-801909-2 |url=https://books.google.com/books?id=XS9OBQAAQBAJ&pg=PA124 |language=en}} * {{cite book |last1=Bird |first1=John |title=Bird's Engineering Mathematics |date=2021 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-367-64378-2 |language=en}} * {{cite book |last1=Bloch |first1=Ethan D. |title=The Real Numbers and Real Analysis |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-72177-4 |url=https://books.google.com/books?id=vXw_AAAAQBAJ&pg=PA52 |language=en}} * {{cite web |last=Bohacek |first=Peter |year=2009 |title=Introduction to Measurement |website=Teaching Quantitative Skills in the Geosciences |publisher=Carleton College Science Education Resource Center; American Association of Physics Teachers |url=https://serc.carleton.edu/quantskills/teaching_methods/uncertainty/examples/example1.html |access-date=2024-03-06 }} * {{cite book |last1=Booker |first1=George |last2=Bond |first2=Denise |last3=Sparrow |first3=Len |last4=Swan |first4=Paul |title=Teaching Primary Mathematics |date=2015 |publisher=Pearson Higher Education AU |isbn=978-1-4860-0488-1 |url=https://books.google.com/books?id=lTLiBAAAQBAJ&pg=PA308 |language=en}} * {{cite book |last1=Bradley |first1=Michael J. |title=The Birth of Mathematics: Ancient Times To 1300 |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-7910-9723-6 |url=https://books.google.com/books?id=EIdtVPeD7GcC&pg=PA82 |language=en}} * {{cite book |last1=Brent |first1=Richard P. |last2=Zimmermann |first2=Paul |title=Modern Computer Arithmetic |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49228-7 |url=https://books.google.com/books?id=-8wuH5AwbwMC |language=en}} * {{cite book |last1=Bronshtein |first1=I. N. |last2=Semendyayev |first2=K. A. |last3=Musiol |first3=Gerhard |last4=Mühlig |first4=Heiner |title=Handbook of Mathematics |date=2015 |publisher=Springer |isbn=978-3-662-46221-8 |url=https://books.google.com/books?id=5L6BBwAAQBAJ&pg=PA2 |language=en}} * {{cite book |last1=Brown |first1=David |chapter=The Measurement of Time and Distance in the Heavens Above Mesopotamia, with Brief Reference Made to Other Ancient Astral Science |editor-last1=Morley |editor-first1=Iain |editor-last2=Renfrew |editor-first2=Colin |title=The Archaeology of Measurement: Comprehending Heaven, Earth and Time in Ancient Societies |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11990-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=TzrNgAsJY1MC&pg=PA184 |language=en}} * {{cite book |last1=Bruderer |first1=Herbert |title=Milestones in Analog and Digital Computing |date=4a de Januaro 2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-40974-6 |url=https://books.google.com/books?id=Gh8SEAAAQBAJ&pg=PA543 |language=en}} * {{cite book |last1=Budd |first1=Christopher J. |last2=Sangwin |first2=Christopher |title=Mathematics Galore!: Masterclasses, Workshops and Team Projects in Mathematics and Its Applications |date=17a de Majo 2001 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-850770-3 |url=https://books.google.com/books?id=x8hoAsL_JL4C&pg=PA209 |language=en}} * {{cite web |last1=Bukhshtab |first1=A. A. |last2=Nechaev |first2=V. I. |title=Elementary Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Elementary_number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619191035/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Elementary_number_theory |archivedate=2023-06-19 }} * {{cite web |last1=Bukhshtab |first1=A. A. |last2=Nechaev |first2=V. I. |title=Natural Number |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Natural_number |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713164315/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Natural_number |archivedate=2023-07-13 }} * {{cite web |last1=Bukhshtab |first1=A. A. |last2=Pechaev |first2=V. I. |title=Arithmetic |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Arithmetic |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004230123/http://eom.springer.de/a/a013260.htm |archivedate=2009-10-04 }} * {{cite book |last1=Burgin |first1=Mark |title=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective |date=2022 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-3685-3 |url=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&pg=PA25 |language=en}} * {{cite book |last1=Cafaro |first1=Massimo |last2=Epicoco |first2=Italo |last3=Pulimeno |first3=Marco |title=Encyclopedia of Bioinformatics and Computational Biology: ABC of Bioinformatics |date=2018 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-811432-2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=rs51DwAAQBAJ&pg=PA7 |language=en |chapter=Techniques for Designing Bioinformatics Algorithms}} * {{cite book |last1=Cai |first1=Tianxin |title=A Brief History of Mathematics: A Promenade Through the Civilizations of Our World |date=2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-26841-0 |url=https://books.google.com/books?id=DFLNEAAAQBAJ&pg=PA110 |language=en}} * {{cite book |last1=Campbell |first1=Stephen R. |chapter=Understanding Elementary Number Theory in Relation to Arithmetic and Algebra |editor-last1=Zazkis |editor-first1=Rina |editor-last2=Campbell |editor-first2=Stephen R. |title=Number Theory in Mathematics Education: Perspectives and Prospects |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-50143-2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yoEFp-Q2OXIC&pg=PT33 |language=en}} * {{cite book |last1=Campbell-Kelly |first1=Martin |last2=Croarken |first2=Mary |last3=Flood |first3=Raymond |last4=Robson |first4=Eleanor |title=The History of Mathematical Tables: From Sumer to Spreadsheets |date=2007 |publisher=OUP |isbn=978-0-19-850841-0 |language=en}} * {{cite journal |last1=Caprio |first1=Michele |last2=Aveni |first2=Andrea |last3=Mukherjee |first3=Sayan |title=Concerning Three Classes of Non-Diophantine Arithmetics |journal=Involve, A Journal of Mathematics |date=2022 |volume=15 |issue=5 |pages=763–774 |doi=10.2140/involve.2022.15.763|arxiv=2102.04197 |s2cid=231847291 }} * {{cite book |last1=Carraher |first1=David W. |last2=Schliemann |first2=Analucia D. |editor1-last=English |editor1-first=Lyn D. |editor2-last=Kirshner |editor2-first=David |title=Handbook of International Research in Mathematics Education |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-62664-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=lpFGCgAAQBAJ&pg=PA197 |language=en |chapter=Powerful Ideas in Elementary School Mathematics}} * {{cite book |last1=Cavanagh |first1=Joseph |title=Computer Arithmetic and Verilog HDL Fundamentals |date=19a de Decembro 2017 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-83411-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=pAlEDwAAQBAJ&pg=SA5-PA32 |chapter-url-access=limited |language=en |chapter=6. Fixed-Point Multiplication}} * {{cite book |last1=Chakraverty |first1=Snehashish |last2=Rout |first2=Saudamini |title=Affine Arithmetic Based Solution of Uncertain Static and Dynamic Problems |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-02424-5 |url=https://books.google.com/books?id=D4ByEAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last1=Chemla |first1=Karine |last2=Keller |first2=Agathe |last3=Proust |first3=Christine |title=Cultures of Computation and Quantification in the Ancient World: Numbers, Measurements, and Operations in Documents from Mesopotamia, China and South Asia |date=2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-98361-1 |url=https://books.google.com/books?id=afKkEAAAQBAJ&pg=PA47 |language=en}} * {{cite book |last1=Cignoni |first1=Gioanni A. |last2=Cossu |first2=Giovanni A. |chapter=The Global Virtual Museum of Information Science & Technology, a Project Idea |editor-last1=Tatnall |editor-first1=Arthur |editor-last2=Leslie |editor-first2=Christopher |title=International Communities of Invention and Innovation: IFIP WG 9.7 International Conference on the History of Computing, HC 2016, Brooklyn, NY, USA, May 25-29, 2016, Revised Selected Papers |date=2016 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-49463-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LridDQAAQBAJ&pg=PA103 |language=en}} * {{cite book |last1=Cohen |first1=Joel S. |title=Computer Algebra and Symbolic Computation: Mathematical Methods |date=3a de Januaro 2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-6370-1 |url=https://books.google.com/books?id=URK2DwAAQBAJ&pg=PA37 |language=en}} * {{cite web |last1=Colyvan |first1=Mark |title=Indispensability Arguments in the Philosophy of Mathematics |url=https://plato.stanford.edu/entries/mathphil-indis/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=20 March 2024 |date=2023}} * {{cite book |last1=Confrey |first1=Jere |editor1-last=Harel |editor1-first=Guershon |editor2-last=Confrey |editor2-first=Jere |title=The Development of Multiplicative Reasoning in the Learning of Mathematics |date=28 June 1994 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-0580-3 |url=https://books.google.com/books?id=4MwZlzgvaGYC |language=en |chapter=Splitting, Similarity, and Rate of Change: A New Approach to Multiplication and Exponential Functions}} * {{cite book |last1=Conradie |first1=Willem |last2=Goranko |first2=Valentin |title=Logic and Discrete Mathematics: A Concise Introduction |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-76109-0 |url=https://books.google.com/books?id=D3jCCAAAQBAJ&pg=PA268 |language=en}} * {{cite book |last1=Cryer |first1=C. W. |title=A Math Primer for Engineers |date=2014 |publisher=IOS Press |isbn=978-1-61499-299-8 |url=https://books.google.com/books?id=_x3pAwAAQBAJ&pg=PA450 |language=en}} * {{cite book |last1=Cunningham |first1=Daniel W. |title=Set Theory: A First Course |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-68204-3 |url=https://books.google.com/books?id=fdigDAAAQBAJ&pg=PA83 |language=en}} * {{cite book |last1=Curley |first1=Robert |title=Computing: From the Abacus to the iPad |date=2011 |publisher=Britannica Educational Publishing |isbn=978-1-61530-707-4 |url=https://books.google.com/books?id=EdGbAAAAQBAJ&pg=PA5 |language=en}} * {{cite book |last1=Cuyt |first1=Annie A. M. |author1-link= |last2=Petersen |first2=Vigdis |last3=Verdonk |first3=Brigitte |last4=Waadeland |first4=Haakon |last5=Jones |first5=William B. |title=Handbook of Continued Fractions for Special Functions |date=2008 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4020-6949-9 |url=https://books.google.com/books?id=DQtpJaEs4NIC&pg=PA182 |language=en}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Andrew |last2=Goulding |first2=Maria |last3=Suggate |first3=Jennifer |title=Mathematical Knowledge for Primary Teachers |date=2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-21901-9 |url=https://books.google.com/books?id=7T8lDwAAQBAJ&pg=PA11 |language=en}} * {{cite book |last1=De Cruz |first1=Helen |last2=Neth |first2=Hansjörg |last3=Schlimm |first3=Dirk |editor1-last=Löwe |editor1-first=Benedikt |editor2-last=Müller |editor2-first=Thomas |title=PhiMSAMP: Philosophy of Mathematics : Sociological Aspsects and Mathematical Practice |date=2010 |publisher=College Publications |isbn=978-1-904987-95-6 |url=https://kops.uni-konstanz.de/server/api/core/bitstreams/08a99b71-10aa-4c26-8cd0-9fff4e1e5427/content |language=en |chapter=The Cognitive Basis of Arithmetic}} * {{cite book |last1=Dowker |first1=Ann |title=Individual Differences in Arithmetic: Implications for Psychology, Neuroscience and Education |date=27a de Marto 2019 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-62743-2 |url=https://books.google.com/books?id=GQaQDwAAQBAJ&pg=PA114 |language=en}} * {{cite book |last1=Dreeben-Irimia |first1=Olga |title=Patient Education in Rehabilitation |date=2010 |publisher=Jones & Bartlett Publishers |isbn=978-1-4496-1775-2 |url=https://books.google.com/books?id=L3gqsXsoiiAC&pg=PA102 |language=en}} * {{cite book |last=Drosg |first=Manfred |year=2007 |title=Dealing with Uncertainties |publisher=Springer |isbn=978-3-540-29606-5 }} * {{cite book |last1=Duffy |first1=Daniel J. |title=Financial Instrument Pricing Using C++ |date=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-17048-8 |url=https://books.google.com/books?id=BTttDwAAQBAJ&pg=PT1225 |language=en}} * {{cite book |last1=Duverney |first1=Daniel |title=Number Theory: An Elementary Introduction Through Diophantine Problems |date=2010 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4307-46-8 |url=https://books.google.com/books?id=sr5S9oN1xPAC&pg=PR5 |language=en}} * {{cite book |last1=Ebby |first1=Caroline B. |last2=Hulbert |first2=Elizabeth T. |last3=Broadhead |first3=Rachel M. |title=A Focus on Addition and Subtraction: Bringing Mathematics Education Research to the Classroom |date=2020 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-22087-2 |url=https://books.google.com/books?id=shEHEAAAQBAJ&pg=PA24 |language=en}} * {{cite book |last1=Emerson |first1=Jane |last2=Babtie |first2=Patricia |title=The Dyscalculia Solution: Teaching Number Sense |date=2014 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-2099-7 |url=https://books.google.com/books?id=NQ-aBQAAQBAJ&pg=PA147 |language=en}} * {{cite book |last1=Eriksson |first1=Kenneth |last2=Estep |first2=Donald |last3=Johnson |first3=Claes |title=Applied Mathematics: Body and Soul: Volume 2: Integrals and Geometry in IRn |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-05798-8 |url=https://books.google.com/books?id=FD8mBQAAQBAJ&pg=PA474 |language=en}} * {{cite book |last1=Farmer |first1=William M. |title=Simple Type Theory: A Practical Logic for Expressing and Reasoning About Mathematical Ideas |date=1a de Januaro 2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-21112-6 |url=https://books.google.com/books?id=VfOkEAAAQBAJ&pg=PA139 |language=en}} * {{cite book |last1=Ferreiros |first1=Jose |title=Labyrinth of Thought: A History of Set Theory and Its Role in Modern Mathematics |date=2013 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0348-5049-0 |url=https://books.google.com/books?id=-WL0BwAAQBAJ&pg=PA251 |language=en}} * {{cite book |last1=Gallistel |first1=C. R. |last2=Gelman |first2=R. |year=2005 |chapter=Mathematical Cognition |editor1-last=Holyoak |editor1-first=K. J. |editor2-last=Morrison |editor2-first=R. G. |title=The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-53101-6}} * {{cite book |last1=Geary |first1=David C. |chapter=Development of Mathematical Understanding |editor-last1=Damon |editor-first1=William |editor-last2=Lerner |editor-first2=Richard M. |editor-last3=Kuhn |editor-first3=Deanna |editor-last4=Siegler |editor-first4=Robert S. |title=Handbook of Child Psychology, Cognition, Perception, and Language |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-05054-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=bLZyrZHd1QkC&pg=PA796 |language=en}} * {{cite book |last1=Gellert |first1=W. |last2=Hellwich |first2=M. |last3=Kästner |first3=H. |last4=Küstner |first4=H. |title=The VNR Concise Encyclopedia of Mathematics |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-011-6982-0 |url=https://books.google.com/books?id=1jH7CAAAQBAJ&pg=PA33 |language=en}} * {{cite journal |last1=Gerardi |first1=Kristopher |last2=Goette |first2=Lorenz |last3=Meier |first3=Stephan |title=Numerical Ability Predicts Mortgage Default |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=2013 |volume=110 |issue=28 |pages=11267–11271 |doi=10.1073/pnas.1220568110 |pmid=23798401 |pmc=3710828 |bibcode=2013PNAS..11011267G |doi-access=free }} * {{cite book |last1=Goodstein |first1=R. L. |title=Fundamental Concepts of Mathematics |date=2014 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-4831-5405-3 |url=https://books.google.com/books?id=EHjiBQAAQBAJ&pg=PA33 |language=en}} * {{cite journal |last1=Grice |first1=Matt |last2=Kemp |first2=Simon |last3=Morton |first3=Nicola J. |last4=Grace |first4=Randolph C. |title=The Psychological Scaffolding of Arithmetic |journal=Psychological Review |date=2023 |volume=131 |issue=2 |pages=494–522 |doi=10.1037/rev0000431|pmid=37358523 |s2cid=259251163 |url=https://psyarxiv.com/myq4n/ }} * {{cite book |last1=Grigorieva |first1=Ellina |title=Methods of Solving Number Theory Problems |date=2018 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-319-90915-8 |url=https://books.google.com/books?id=mEpjDwAAQBAJ&pg=PR8 |language=en}} * {{cite journal |last=Griffin |first=Carroll W. |title=Significant Figures |journal=National Mathematics Magazine |year=1935 |volume=10 |number=1 |pages=20–24 |doi=10.2307/3028249 |jstor=3028249}} * {{cite book |last1=Gupta |first1=Rajesh Kumar |title=Numerical Methods: Fundamentals and Applications |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-68660-0 |url=https://books.google.com/books?id=vcmcDwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}} * {{cite book |last1=Hafstrom |first1=John Edward |title=Basic Concepts in Modern Mathematics |date=2013 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-31627-7 |url=https://books.google.com/books?id=mj_DAgAAQBAJ&pg=PA6 |language=en}} * {{cite book |last1=Hamilton |first1=Norman T. |last2=Landin |first2=Joseph |title=Set Theory: The Structure of Arithmetic |date=2018 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-83047-6 |url=https://books.google.com/books?id=9aReDwAAQBAJ&pg=PA133 |language=en}} * {{cite book |last1=Hart |first1=Roger |title=The Chinese Roots of Linear Algebra |date=1a de Januaro 2011 |publisher=JHU Press |isbn=978-0-8018-9958-4 |url=https://books.google.com/books?id=zLPm3xE2qWgC&pg=PA69 |language=en}} * {{cite book |last1=Haylock |first1=Derek |last2=Cockburn |first2=Anne D. |title=Understanding Mathematics for Young Children: A Guide for Foundation Stage and Lower Primary Teachers |date=2008 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4462-0497-9 |url=https://books.google.com/books?id=hgAr3maZeQUC&pg=PA49 |language=en}} * {{cite web |last1=HC staff |title=Numeral |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=numeral&submit.x=58&submit.y=14 |website=American Heritage Dictionary |publisher=HarperCollins |access-date=11 November 2023 |date=2022 }} * {{cite web |last1=HC staff |title=Number System |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=number+system&submit.x=58&submit.y=14 |website=American Heritage Dictionary |publisher=HarperCollins |access-date=11 November 2023 |date=2022a }} * {{cite web |author1=HC staff |title=Arithmetic |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=arithmetic&submit.x=58&submit.y=14 |website=American Heritage Dictionary |publisher=HarperCollins |access-date=19 October 2023 |date=2022b }} * {{cite book |last=Higham |first=Nicholas |year=2002 |title=Accuracy and Stability of Numerical Algorithms |edition=2nd |publisher=SIAM |doi=10.1137/1.9780898718027 |isbn=978-0-89871-521-7 |url=http://eprints.maths.manchester.ac.uk/238/4/asna2_cover.pdf }} * {{cite book |last1=Hindry |first1=Marc |title=Arithmetics |series=Universitext |date=2011 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4471-2131-2 |isbn=978-1-4471-2130-5 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4471-2131-2}} * {{cite book |last1=Hodgkin |first1=Luke |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |date=21a de Februaro 2013 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-166436-6 |url=https://books.google.com/books?id=nSO5iMujRUYC&pg=PR168 |language=en}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=Joe D. |last2=Frankel |first2=Steven |title=Numerical Methods for Engineers and Scientists |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-7060-0 |url=https://books.google.com/books?id=F5K3DwAAQBAJ&pg=PA161 |language=en}} * {{cite book |last1=Hofweber |first1=Thomas |title=Ontology and the Ambitions of Metaphysics |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876983-5 |url=https://books.google.com/books?id=EYDADAAAQBAJ |language=en |chapter=The Philosophy of Arithmetic}} * {{cite web |last1=Horsten |first1=Leon |title=Philosophy of Mathematics |url=https://plato.stanford.edu/entries/philosophy-mathematics/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=22 November 2023 |date=2023 }} * {{cite book |last1=Hua |first1=Jueming |last2=Feng |first2=Lisheng |title=Thirty Great Inventions of China: From Millet Agriculture to Artemisinin |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-6525-0 |url=https://books.google.com/books?id=6_sOEAAAQBAJ&pg=PA119 |language=en}} * {{cite book |last1=Husserl |first1=Edmund |last2=Willard |first2=Dallas |title=Philosophy of Arithmetic: Psychological and Logical Investigations with Supplementary Texts from 1887–1901 |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-010-0060-4 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxftCAAAQBAJ&pg=PR44 |language=en |chapter=Translator's Introduction}} * {{cite book |last1=Igarashi |first1=Yoshihide |last2=Altman |first2=Tom |last3=Funada |first3=Mariko |last4=Kamiyama |first4=Barbara |title=Computing: A Historical and Technical Perspective |date=2014 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-2741-3 |url=https://books.google.com/books?id=58ySAwAAQBAJ&pg=PA18 |language=en}} * {{cite book |author1=International Organization for Standardization |title=ISO 80000-2: 2019 Quantities and units Part 2: Mathematics |date=2019 |publisher=International Organization for Standardization |url=https://cdn.standards.iteh.ai/samples/64973/329519100abd447ea0d49747258d1094/ISO-80000-2-2019.pdf}} * {{cite book |author=ITL Education Solutions Limited |title=Introduction to Computer Science |date=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-6030-7 |url=https://books.google.com/books?id=CsNiKdmufvYC&pg=PA28 |language=en}} * {{cite book |last1=Jackson |first1=Janna M. |editor1-last=Flippo |editor1-first=Rona F. |title=Handbook of College Reading and Study Strategy Research |date=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-70373-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=tLuPAgAAQBAJ&pg=PA152 |language=en |chapter=Reading/Writing Connection}} * {{cite book |last1=Jena |first1=Sisir Kumar |title=C Programming: Learn to Code |date=2021 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-000-46056-8 |url=https://books.google.com/books?id=qRpSEAAAQBAJ&pg=PA17 |language=en}} * {{cite book |last1=Kaiser |first1=Sarah C. |last2=Granade |first2=Christopher |title=Learn Quantum Computing with Python and Q#: A Hands-on Approach |date=2021 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-61729-613-0 |url=https://books.google.com/books?id=IxIxEAAAQBAJ&pg=PA283 |language=en}} * {{cite web |last1=Karatsuba |first1=A. A. |title=Analytic Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Analytic_number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004135534/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Analytic_number_theory |archivedate=2023-10-04 }} * {{cite web |last1=Karatsuba |first1=A. A. |title=Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030195815/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory |archivedate=2023-10-30 }} * {{cite book |last1=Karlsson |first1=Anders |editor1-last=Goldfeld |editor1-first=Dorian |editor2-last=Jorgenson |editor2-first=Jay |editor3-last=Jones |editor3-first=Peter |editor4-last=Ramakrishnan |editor4-first=Dinakar |editor5-last=Ribet |editor5-first=Kenneth |editor6-last=Tate |editor6-first=John |title=Number Theory, Analysis and Geometry: In Memory of Serge Lang |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4614-1259-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AoEUJ4L7Ao8C&pg=PA309 |language=en |chapter=Applications of Heat Kernels on Abelian Groups}} * {{cite book |last1=Kay |first1=Anthony |title=Number Systems: A Path into Rigorous Mathematics |date=2021 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-429-60776-9 |url=https://books.google.com/books?id=aw81EAAAQBAJ&pg=PA57 |language=en}} * {{cite book |last1=Khan |first1=Khalid |last2=Graham |first2=Tony Lee |title=Engineering Mathematics with Applications to Fire Engineering |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-59761-6 |url=https://books.google.com/books?id=vy73DwAAQBAJ&pg=PA9 |language=en}} * {{cite book |last1=Khattar |first1=Dinesh |title=The Pearson Guide To Objective Arithmetic For Competitive Examinations, 3/E |date=2010 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-2673-0 |url=https://books.google.com/books?id=I3rCgXwvffsC&pg=PA1 |language=en}} * {{cite book |last1=Khoury |first1=Joseph |last2=Lamothe |first2=Gilles |title=Mathematics That Power Our World, The: How Is It Made? |date=12a de Majo 2016 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4730-86-0 |url=https://books.google.com/books?id=T162DAAAQBAJ&pg=PA2 |language=en}} * {{cite book |last1=Klaf |first1=A. Albert |title=Trigonometry Refresher |date=30a de Novembro 2011 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-15104-5 |url=https://books.google.com/books?id=YRNeBAAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}} * {{cite journal |last1=Klein |first1=Elise |last2=Moeller |first2=Korbinian |last3=Dressel |first3=Katharina |last4=Domahs |first4=Frank |last5=Wood |first5=Guilherme |last6=Willmes |first6=Klaus |last7=Nuerk |first7=Hans-Christoph |title=To Carry or Not to Carry — Is This the Question? Disentangling the Carry Effect in Multi-digit Addition |journal=Acta Psychologica |date=2010 |volume=135 |issue=1 |pages=67–76 |doi=10.1016/j.actpsy.2010.06.002|pmid=20580340 |doi-access=free }} * {{cite book |last1=Klein |first1=Andreas |title=Stream Ciphers |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-5079-4 |url=https://books.google.com/books?id=GYpEAAAAQBAJ&pg=PA249 |language=en}} * {{cite book |last1=Klein |first1=Jacob |title=Greek Mathematical Thought and the Origin of Algebra |date=2013a |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-31981-0 |url=https://books.google.com/books?id=EkPDAgAAQBAJ&pg=PT12 |language=en}} * {{cite book |last1=Kleiner |first1=Israel |title=Excursions in the History of Mathematics |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-8268-2 |url=https://books.google.com/books?id=7NcEIteAfyYC&pg=PA255 |language=en}} * {{cite book |last1=Klose |first1=Orval M. |title=The Number Systems and Operations of Arithmetic: An Explanation of the Fundamental Principles of Mathematics Which Underlie the Understanding and Use of Arithmetic, Designed for In-Service Training of Elementary School Teachers Candidates Service Training of Elementary School Teacher Candidates |date=2014 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-4831-3709-4 |url=https://books.google.com/books?id=rG7iBQAAQBAJ&pg=PA110 |language=en}} * {{cite book |last1=Knobloch |first1=Eberhard |last2=Komatsu |first2=Hikosaburo |last3=Liu |first3=Dun |title=Seki, Founder of Modern Mathematics in Japan: A Commemoration on His Tercentenary |date=13a de Novembro 2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-4-431-54273-5 |url=https://books.google.com/books?id=JgDFBAAAQBAJ&pg=PA123 |language=en}} * {{cite book |last1=Koepf |first1=Wolfram |title=Computer Algebra: An Algorithm-Oriented Introduction |date=2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-78017-3 |url=https://books.google.com/books?id=rOU3EAAAQBAJ&pg=PA49 |language=en}} * {{cite book |last1=Koetsier |first1=Teun |title=The Ascent of GIM, the Global Intelligent Machine: A History of Production and Information Machines |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-96547-5 |url=https://books.google.com/books?id=9jF7DwAAQBAJ&pg=PA255 |language=en}} * {{cite book |last1=Koren |first1=Israel |title=Computer Arithmetic Algorithms |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-6371-8 |url=https://books.google.com/books?id=wUBZDwAAQBAJ&pg=PA71 |language=en}} * {{cite book |last1=Körner |first1=T. W. |title=Where Do Numbers Come From? |date=24 October 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-77594-6 |url=https://books.google.com/books?id=z-y2DwAAQBAJ&pg=PA109 |language=en}} * {{cite book |last1=Krenn |first1=Stephan |last2=Lorünser |first2=Thomas |title=An Introduction to Secret Sharing: A Systematic Overview and Guide for Protocol Selection |date=2023 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-28161-7 |url=https://books.google.com/books?id=RRi2EAAAQBAJ&pg=PA8 |language=en}} * {{cite web |last1=Kubilyus |first1=I. P. |title=Number Theory, Probabilistic Methods in |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory,_probabilistic_methods_in |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2018 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web |last1=Kudryavtsev |first1=L. D. |title=Real Number |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Real_number |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23an de Oktobro 2023 |date=2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230930202718/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Real_number |archivedate=2023-09-30 }} * {{cite book |last1=Kupferman |first1=Raz |title=Elementary School Mathematics For Parents And Teachers - Volume 1 |date=2015 |publisher=World Scientific Publishing Company |isbn=978-981-4699-93-8 |url=https://books.google.com/books?id=Cd87DQAAQBAJ&pg=PA92 |language=en}} * {{cite book |last1=Křížek |first1=Michal |last2=Somer |first2=Lawrence |last3=Šolcová |first3=Alena |title=From Great Discoveries in Number Theory to Applications |date=2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-83899-7 |url=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&pg=PA23 |language=en}} * {{cite book |last1=Lang |first1=Serge |title=Short Calculus: The Original Edition of "A First Course in Calculus" |date=2002 |publisher=Springer |isbn=978-1-4613-0077-9 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4613-0077-9_14 |language=en |chapter=Taylor’s Formula|series=Undergraduate Texts in Mathematics |pages=195–210 |doi=10.1007/978-1-4613-0077-9_14 }} * {{cite book |last1=Lang |first1=Philippa |title=Science: Antiquity and its Legacy |date=13an de Oktobro 2015 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85773-955-1 |url=https://books.google.com/books?id=wbiKDwAAQBAJ&pg=PA160 |language=en}} * {{cite book |last1=Lange |first1=Kenneth |title=Numerical Analysis for Statisticians |date=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4419-5944-7 |url=https://books.google.com/books?id=AtiDhx2bsiMC&pg=PA248 |language=en}} * {{cite journal |last1=Laski |first1=Elida V. |last2=Jor’dan |first2=Jamilah R. |last3=Daoust |first3=Carolyn |last4=Murray |first4=Angela K. |title=What Makes Mathematics Manipulatives Effective? Lessons From Cognitive Science and Montessori Education |journal=SAGE Open |date=2015 |volume=5 |issue=2 |doi=10.1177/2158244015589588|s2cid=11722953 |doi-access=free |hdl=1808/20642 |hdl-access=free }} * {{cite book |editor1-last=Lerner |editor1-first=Brenda Wilmoth |editor2-last=Lerner |editor2-first=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |date=2008 |publisher=Thompson Gale |isbn=978-1-4144-2877-2 |edition=4th |chapter=Modular Arithmetic |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/modular-arithmetic}} * {{cite journal |last1=Li |first1=Yeping |last2=Schoenfeld |first2=Alan H. |title=Problematizing Teaching and Learning Mathematics as 'Given' in STEM Education |journal=International Journal of STEM Education |date=2019 |volume=6 |issue=1 |doi=10.1186/s40594-019-0197-9 |doi-access=free }} * {{cite book |last1=Liebler |first1=Robert A. |title=Basic Matrix Algebra with Algorithms and Applications |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-429-85287-9 |url=https://books.google.com/books?id=Ozb3DwAAQBAJ&pg=PA36 |language=en}} * {{cite book |last1=Lockhart |first1=Paul |title=Arithmetic |date=2017 |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-97223-0}} * {{cite book |last1=Lozano-Robledo |first1=Álvaro |title=Number Theory and Geometry: An Introduction to Arithmetic Geometry |date=2019 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-1-4704-5016-8 |url=https://books.google.com/books?id=ESiODwAAQBAJ&pg=PR13 |language=en}} * {{cite book |last1=Luderer |first1=Bernd |last2=Nollau |first2=Volker |last3=Vetters |first3=Klaus |title=Mathematical Formulas for Economists |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-12431-4 |url=https://books.google.com/books?id=rSf0CAAAQBAJ&pg=PA9 |language=en}} * {{cite book |last1=Lützen |first1=Jesper |title=A History of Mathematical Impossibility |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-286739-1 |url=https://books.google.com/books?id=joikEAAAQBAJ&pg=PA19 |language=en}} * {{cite journal |last=Lustick |first=David |year=1997 |title=The Numbers Game: Playing up the importance of significant figures and scientific notation |journal=The Science Teacher |volume=64 |number=5 |pages=16–18 |jstor=24152064 }} * {{cite book |last1=Ma |first1=Liping |title=Knowing and Teaching Elementary Mathematics: Teachers' Understanding of Fundamental Mathematics in China and the United States |date=2020 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-02734-1 |url=https://books.google.com/books?id=2Tr3DwAAQBAJ&pg=PA35 |language=en}} * {{cite book |last1=Madden |first1=Daniel J. |last2=Aubrey |first2=Jason A. |title=An Introduction to Proof Through Real Analysis |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-31472-1 |url=https://books.google.com/books?id=6EkzDwAAQBAJ&pg=PP18 |language=en}} * {{cite book |last1=Mahajan |first1=Sanjoy |title=Street-Fighting Mathematics: The Art of Educated Guessing and Opportunistic Problem Solving |date=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-26559-1 |url=https://books.google.com/books?id=VrkZN0T0GaUC&pg=PA66 |language=en}} * {{cite book |last1=Marcus |first1=Russell |last2=McEvoy |first2=Mark |title=An Historical Introduction to the Philosophy of Mathematics: A Reader |date=2016 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4725-3291-6 |url=https://books.google.com/books?id=x29VCwAAQBAJ&pg=PA285 |language=en}} * {{cite book |last1=Mazumder |first1=Pinaki |last2=Ebong |first2=Idongesit E. |title=Lectures on Digital Design Principles |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-000-92194-6 |url=https://books.google.com/books?id=7oS_EAAAQBAJ&pg=PA18 |language=en}} * {{cite book |last1=Mazzola |first1=Guerino |last2=Milmeister |first2=Gérard |last3=Weissmann |first3=Jody |title=Comprehensive Mathematics For Computer Scientists 1: Sets And Numbers, Graphs And Algebra, Logic And Machines, Linear Geometry |date=2004 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-20835-8 |url=https://books.google.com/books?id=CkFCCA-2sRgC&pg=PA66 |language=en}} * {{cite book |last1=Meyer |first1=Carl D. |title=Matrix Analysis and Applied Linear Algebra: Second Edition |date=2023 |publisher=SIAM |isbn=978-1-61197-744-8 |url=https://books.google.com/books?id=-X-_EAAAQBAJ&pg=PA234 |language=en}} * {{cite book |last1=Monahan |first1=John F. |editor1-last=Gentle |editor1-first=James E. |editor2-last=Härdle |editor2-first=Wolfgang Karl |editor3-last=Mori |editor3-first=Yuichi |title=Handbook of Computational Statistics: Concepts and Methods |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-642-21551-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=aSv09LwmuRYC&pg=PA18 |language=en |chapter=2. Basic Computational Algorithms}} * {{cite book |last1=Moncayo |first1=Raul |title=Lalangue, Sinthome, Jouissance, and Nomination: A Reading Companion and Commentary on Lacan's Seminar XXIII on the Sinthome |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-91554-3 |url=https://books.google.com/books?id=J-pTDwAAQBAJ&pg=PT25 |language=en}} * {{cite book |last1=Mooney |first1=Claire |last2=Briggs |first2=Mary |last3=Hansen |first3=Alice |last4=McCullouch |first4=Judith |last5=Fletcher |first5=Mike |title=Primary Mathematics: Teaching Theory and Practice |date=2014 |publisher=Learning Matters |isbn=978-1-4739-0707-2 |url=https://books.google.com/books?id=_dPgAwAAQBAJ&pg=PT148 |language=en}} * {{cite book |last1=Moore |first1=Ramon E. |last2=Kearfott |first2=R. Baker |last3=Cloud |first3=Michael J. |title=Introduction to Interval Analysis |date=2009 |publisher=SIAM |isbn=978-0-89871-669-6 |url=https://books.google.com/books?id=kd8FmmN7sAoC&pg=PA10 |language=en}} * {{cite book |last1=Muller |first1=Jean-Michel |last2=Brisebarre |first2=Nicolas |last3=Dinechin |first3=Florent de |last4=Jeannerod |first4=Claude-Pierre |last5=Lefèvre |first5=Vincent |last6=Melquiond |first6=Guillaume |last7=Revol |first7=Nathalie |author7-link=Nathalie Revol|last8=Stehlé |first8=Damien |last9=Torres |first9=Serge |title=Handbook of Floating-Point Arithmetic |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-4705-6 |url=https://books.google.com/books?id=baFvrIOPvncC&pg=PA13 |language=en}} * {{cite book |last1=Muller |first1=Jean-Michel |last2=Brunie |first2=Nicolas |last3=Dinechin |first3=Florent de |last4=Jeannerod |first4=Claude-Pierre |last5=Joldes |first5=Mioara |last6=Lefèvre |first6=Vincent |last7=Melquiond |first7=Guillaume |last8=Revol |first8=Nathalie|author8-link=Nathalie Revol |last9=Torres |first9=Serge |title=Handbook of Floating-Point Arithmetic |date=2018 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-319-76526-6 |url=https://books.google.com/books?id=h3ZZDwAAQBAJ&pg=PA539 |language=en}} * {{cite book |last1=Musser |first1=Gary L. |last2=Peterson |first2=Blake E. |last3=Burger |first3=William F. |title=Mathematics for Elementary Teachers: A Contemporary Approach |date=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-48700-6 |url=https://books.google.com/books?id=8jh7DwAAQBAJ&pg=PA347 |language=en}} * {{cite web |author1=MW staff |title=Definition of Arithmetic |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/arithmetic |website=www.merriam-webster.com |access-date=19an de Oktobro 2023 |language=en |date=2023 }} * {{cite book |last1=Nagel |first1=Rob |title=U-X-L Encyclopedia of Science |date=2002 |publisher=U-X-L |isbn=978-0-7876-5440-5 |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/mathematics/mathematics/arithmetic |language=en}} * {{cite book |last1=Nagel |first1=Ernest |last2=Newman |first2=James Roy |title=Godel's Proof |date=2008 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-5837-3 |url=https://books.google.com/books?id=WgwUCgAAQBAJ&pg=PA4 |language=en}} * {{cite book |last1=Nakov |first1=Svetlin |last2=Kolev |first2=Veselin |title=Fundamentals of Computer Programming with C#: The Bulgarian C# Book |date=2013 |publisher=Faber Publishing |isbn=978-954-400-773-7 |url=https://books.google.com/books?id=xYgCAQAAQBAJ&pg=PA271 |language=en}} * {{cite web |author1=NCTM Staff |title=Number and Operations |url=https://www.nctm.org/Standards-and-Positions/Principles-and-Standards/Number-and-Operations/ |website=www.nctm.org |publisher=National Council of Teachers of Mathematics |access-date=21 November 2023}} * {{cite book |last1=Nelson |first1=Gerald |title=English: An Essential Grammar |date=2019 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-12273-3 |url=https://books.google.com/books?id=xTiDDwAAQBAJ&pg=PR31 |language=en}} * {{cite book |last1=Null |first1=Linda |last2=Lobur |first2=Julia |title=The Essentials of Computer Organization and Architecture |date=2006 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-3769-6 |url=https://books.google.com/books?id=QGPHAl9GE-IC&pg=PA40 |language=en}} * {{cite book |last1=Nurnberger-Haag |first1=Julie |editor1-last=Jao |editor1-first=Limin |editor2-last=Radakovic |editor2-first=Nenad |title=Transdisciplinarity in Mathematics Education: Blurring Disciplinary Boundaries |date=2017 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-63624-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Uls6DwAAQBAJ&pg=PA215 |language=en |chapter=Borrow, Trade, Regroup, or Unpack? Revealing How Instructional Metaphors Portray Base-Ten Number}} * {{cite book |last1=O'Leary |first1=Michael L. |title=A First Course in Mathematical Logic and Set Theory |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-90588-3 |url=https://books.google.com/books?id=Ci6kBgAAQBAJ&pg=PA190 |language=en}} * {{cite book |last1=O'Regan |first1=Gerard |title=A Brief History of Computing |date=5a de Marto 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-2359-0 |url=https://books.google.com/books?id=QqrItgm351EC&pg=PA24 |language=en}} * {{cite book |last1=Oakes |first1=Elizabeth |title=Encyclopedia of World Scientists, Updated Edition |date=2020 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-9545-2 |url=https://books.google.com/books?id=RtyPEAAAQBAJ&pg=PA330 |language=en}} * {{cite book |last1=Odom |first1=Samuel L. |last2=Barbarin |first2=Oscar A. |last3=Wasik |first3=Barbara Hanna |chapter=Applying Lessons from Developmental Science to Early Education |editor-last1=Barbarin |editor-first1=Oscar A. |editor-last2=Wasik |editor-first2=Barbara Hanna |title=Handbook of Child Development and Early Education: Research to Practice |date=2009 |publisher=Guilford Press |isbn=978-1-60623-302-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MIuyhc8W-A8C&pg=PA589 |language=en}} * {{cite book |editor1-last=Honderich |editor1-first=Ted |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |url=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |isbn=978-0-19-926479-7 |chapter=Arithmetic, Foundations of |last1=Oliver |first1=Alexander D. }} * {{cite book |last1=Omondi |first1=Amos R. |title=Cryptography Arithmetic: Algorithms and Hardware Architectures |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-34142-8 |url=https://books.google.com/books?id=_m7NDwAAQBAJ&pg=PR8 |language=en}} * {{cite book |last1=Ongley |first1=John |last2=Carey |first2=Rosalind |title=Russell: A Guide for the Perplexed |date=2013 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4411-9123-6 |url=https://books.google.com/books?id=x-_KDwAAQBAJ&pg=PT24 |language=en}} * {{cite book |last1=Ore |first1=Oystein |title=Number Theory and Its History |date=1948 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-486-65620-5 |language=en |oclc=1397541 |url=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC}} * {{cite book |last1=Orr |first1=David B. |title=Fundamentals of Applied Statistics and Surveys |date=1995 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-412-98821-9 |url=https://books.google.com/books?id=DMTqRnoE8iMC&pg=PA49 |language=en}} * {{cite book |last1=Otis |first1=Jessica Marie |title=By the Numbers: Numeracy, Religion, and the Quantitative Transformation of Early Modern England |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-760877-7 |url=https://books.google.com/books?id=07jiEAAAQBAJ&pg=PA15 |language=en}} * {{cite book |last1=Paar |first1=Christof |last2=Pelzl |first2=Jan |title=Understanding Cryptography: A Textbook for Students and Practitioners |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-642-04101-3 |url=https://books.google.com/books?id=f24wFELSzkoC&pg=PA13 |language=en}} * {{cite book |last1=Page |first1=Robert L. |title=Encyclopedia of Physical Science and Technology |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227410-7 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B0122274105005032 |chapter=Number Theory, Elementary |edition=Third }} * {{cite book |last1=Payne |first1=Andrew |title=The Teleology of Action in Plato's Republic |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879902-3 |url=https://books.google.com/books?id=qMU2DwAAQBAJ&pg=PA202 |language=en}} * {{cite book |last1=Peirce |first1=Charles S. |title=Arithmetic |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-086970-5 |url=https://books.google.com/books?id=oI_yCQAAQBAJ&pg=PA109 |language=en}} * {{cite book |last1=Pharr |first1=Matt |last2=Jakob |first2=Wenzel |last3=Humphreys |first3=Greg |title=Physically Based Rendering: From Theory to Implementation |edition=4 |date=2023 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-37403-3 |url=https://books.google.com/books?id=kUtwEAAAQBAJ&pg=PA1057 |language=en}} * {{cite book|first=Carl|last=Pomerance|author-link= |chapter=IV.3 Computational Number Theory|chapter-url=https://math.dartmouth.edu/~carlp/PDF/pcm0049.pdf|pages=348–362|title=The Princeton Companion to Mathematics|editor1-first=Timothy|editor1-last=Gowers|editor1-link=Timothy Gowers|editor2-first=June|editor2-last=Barrow-Green|editor2-link=June Barrow-Green|editor3-first=Imre|editor3-last=Leader|editor3-link=Imre Leader|publisher=Princeton University Press|year=2010|isbn=978-1-4008-3039-8}} * {{cite book |last1=Pomerance |first1=C. |last2=Sárközy |first2=A. |editor1-last=Graham |editor1-first=R. L. |title=Handbook of Combinatorics |date=11a de Decembro 1995 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093384-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5ktBP5vUl5gC&pg=PA969 |language=en |chapter=Combinatorial Number Theory}} * {{cite book |last1=Ponticorvo |first1=Michela |last2=Schmbri |first2=Massimiliano |last3=Miglino |first3=Orazio |chapter=How to Improve Spatial and Numerical Cognition with a Game-Based and Technology-Enhanced Learning Approach |editor-last1=Vicente |editor-first1=José Manuel Ferrández |editor-last2=Álvarez-Sánchez |editor-first2=José Ramón |editor-last3=López |editor-first3=Félix de la Paz |editor-last4=Moreo |editor-first4=Javier Toledo |editor-last5=Adeli |editor-first5=Hojjat |title=Understanding the Brain Function and Emotions: 8th International Work-Conference on the Interplay Between Natural and Artificial Computation, IWINAC 2019, Almería, Spain, June 3–7, 2019, Proceedings, Part I |date=2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-19591-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zSiXDwAAQBAJ&pg=PA33 |language=en}} * {{cite book |last1=Prata |first1=Stephen |title=C Primer Plus |date=2002 |publisher=Sams Publishing |isbn=978-0-672-32222-8 |url=https://books.google.com/books?id=MsizNs-zVMAC&pg=PA138 |language=en}} * {{cite book |last1=Quintero |first1=Ana Helvia |last2=Rosario |first2=Hector |title=Math Makes Sense!: A Constructivist Approach To The Teaching And Learning Of Mathematics |date=2016 |publisher=World Scientific |isbn=978-1-78326-866-5 |url=https://books.google.com/books?id=YAXyCwAAQBAJ&pg=PA74 |language=en}} * {{cite book |author1-link= |last1=Rajan |first1=Hridesh |title=An Experiential Introduction to Principles of Programming Languages |date=2022 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-36243-6 |url=https://books.google.com/books?id=OCE6EAAAQBAJ&pg=PA17 |language=en}} * {{cite book |last1=Reilly |first1=Norman R. |title=Introduction to Applied Algebraic Systems |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-970992-2 |url=https://books.google.com/books?id=q33he4hOlKcC&pg=PA75 |language=en}} * {{cite book |last1=Reitano |first1=Robert R. |title=Introduction to Quantitative Finance: A Math Tool Kit |date=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01369-7 |url=https://books.google.com/books?id=JYX6AQAAQBAJ&pg=PA42 |language=en}} * {{cite book |last1=Resnick |first1=L. B. |last2=Ford |first2=W. W. |title=Psychology of Mathematics for Instruction |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-55759-0 |url=https://books.google.com/books?id=xj-j8pw2HN8C&pg=PA110 |language=en}} * {{cite book |last1=Reynolds |first1=Barbara E. |editor1-last=Selin |editor1-first=Helaine |title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |date=12a de Marto 2008 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4020-4559-2 |url=https://books.google.com/books?id=kt9DIY1g9HYC&pg=PA1 |language=en |chapter=Abacus}} * {{cite book |last1=Riesel |first1=Hans |title=Prime Numbers and Computer Methods for Factorization |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4612-0251-6 |url=https://books.google.com/books?id=ITvaBwAAQBAJ&pg=PA2 |language=en}} * {{cite book |last1=Rising |first1=Gerald R. |last2=Matthews |first2=James R. |last3=Schoaff |first3=Eileen |last4=Matthew |first4=Judith |title=About Mathematics |date=2021 |publisher=Linus Learning |isbn=978-1-60797-892-3 |url=https://books.google.com/books?id=hjVZEAAAQBAJ&pg=PA110 |language=en}} * {{cite book |last1=Robbins |first1=Neville |title=Beginning Number Theory |date=2006 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-3768-9 |url=https://books.google.com/books?id=TtLMrKDsDuIC&pg=PR12-IA1 |language=en}} * {{cite book |last1=Rodda |first1=Harvey J. E. |last2=Little |first2=Max A. |title=Understanding Mathematical and Statistical Techniques in Hydrology: An Examples-based Approach |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-07659-9 |url=https://books.google.com/books?id=cb_dCgAAQBAJ&pg=PA7 |language=en}} * {{cite book |last1=Roe |first1=John |last2=deForest |first2=Russ |last3=Jamshidi |first3=Sara |title=Mathematics for Sustainability |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-76660-7 |url=https://books.google.com/books?id=3ppYDwAAQBAJ&pg=PA24 |language=en}} * {{cite book |last1=Romanowski |first1=Perry |editor1-last=Lerner |editor1-first=Brenda Wilmoth |editor2-last=Lerner |editor2-first=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |date=2008 |publisher=Thompson Gale |isbn=978-1-4144-2877-2 |edition=4th |chapter=Arithmetic |url=https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/mathematics/mathematics/arithmetic}} * {{cite book |last1=Rooney |first1=Anne |title=Think Like a Mathematician |date=2021 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-4994-7092-5 |url=https://books.google.com/books?id=WnVeEAAAQBAJ&pg=PA34 |language=en}} * {{cite book |last1=Rossi |first1=Richard J. |title=Theorems, Corollaries, Lemmas, and Methods of Proof |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-03057-8 |url=https://books.google.com/books?id=kSwVGbBtel8C&pg=PA101 |language=en}} * {{cite book |last1=Ruthven |first1=Kenneth |chapter=12. Calculators in the Mathematics Curriculum: The Scope of Personal Computational Technology |editor-last1=Bishop |editor-first1=Alan |editor-last2=Clements |editor-first2=M. A. (Ken) |editor-last3=Keitel-Kreidt |editor-first3=Christine |editor-last4=Kilpatrick |editor-first4=Jeremy |editor-last5=Laborde |editor-first5=Colette |title=International Handbook of Mathematics Education |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-009-1465-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RjZzAgAAQBAJ&pg=PA435 |language=en}} * {{cite book |last1=Sally |first1=Judith D. |last2=Sally (Jr.) |first2=Paul J. |title=Integers, Fractions, and Arithmetic: A Guide for Teachers |date=2012 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-8798-1 |url=https://books.google.com/books?id=Ntjq07-FA_IC&pg=PA3 |language=en}} * {{cite book |last1=Seaman |first1=William |last2=Rossler |first2=Otto E. |last3=Burgin |first3=Mark |title=Chaos, Information, And The Future Of Physics: The Seaman-rossler Dialogue With Information Perspectives By Burgin And Seaman |date=2023 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-7138-0 |url=https://books.google.com/books?id=213PEAAAQBAJ&pg=PA226 |language=en}} * {{cite book |last1=Shiva |first1=Sajjan G. |title=Introduction to Logic Design |date=2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-98983-1 |language=en}} * {{cite book |last1=Sierpinska |first1=Anna |last2=Lerman |first2=Stephen |chapter=Epistemologies of Mathematics and of Mathematics Education |title=International Handbook of Mathematics Education: Part 1 |date=1996 |pages=827–876 |publisher=Springer Netherlands |isbn=978-94-009-1465-0 |language=en |doi=10.1007/978-94-009-1465-0_23 |series=Kluwer International Handbooks of Education, vol. 4 |editor1=Alan J. Bishop|editor2=Ken Clements|editor3=Christine Keitel|editor4=Jeremy Kilpatrick|editor5=Colette Laborde }} * {{cite book |last1=Smith |first1=David E. |title=History of Mathematics |date=1958 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-20430-7 |url=https://books.google.com/books?id=uTytJGnTf1kC&pg=PA7 |language=en}} * {{cite book |last1=Smyth |first1=William |title=Elementary Algebra: For Schools and Academies |date=1864 |publisher=Bailey and Noyes |url=https://books.google.com/books?id=BqQZAAAAYAAJ&pg=PA55 |language=en |oclc=3901163143}} * {{cite book |last1=Sophian |first1=Catherine |title=The Origins of Mathematical Knowledge in Childhood |date=2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-54175-6 |url=https://books.google.com/books?id=8FYPEAAAQBAJ&pg=PA84 |language=en}} * {{cite book |last1=Sperling |first1=Abraham |last2=Stuart |first2=Monroe |title=Mathematics |publisher=Elsevier Science |isbn=978-0-7506-0405-5 |date=1981 }} * {{cite book |last1=Stakhov |first1=Alexey |title=Mathematics Of Harmony As A New Interdisciplinary Direction And 'Golden' Paradigm Of Modern Science - Volume 2: Algorithmic Measurement Theory, Fibonacci And Golden Arithmetic's And Ternary Mirror-symmetrical Arithmetic |date=2020 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-1348-9 |url=https://books.google.com/books?id=Fkn9DwAAQBAJ&pg=PA73 |language=en}} * {{cite book |last1=Sternberg |first1=Robert J. |last2=Ben-Zeev |first2=Talia |title=The Nature of Mathematical Thinking |date=12an de Oktobro 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-48750-7 |url=https://books.google.com/books?id=q7F777rDl1AC&pg=PA95 |language=en}} * {{cite book |last1=Stevenson |first1=Angus |last2=Waite |first2=Maurice |title=Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition |date=2011 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-960111-0 |url=https://books.google.com/books?id=sYScAQAAQBAJ&pg=PA70 |language=en}} * {{cite book |last1=Stewart |first1=David E. |title=Numerical Analysis: A Graduate Course |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-08121-7 |url=https://books.google.com/books?id=twafEAAAQBAJ&pg=PA26 |language=en}} * {{cite book |last1=Strathern |first1=Paul |title=Turing And The Computer |date=31 October 2012 |publisher=Random House |isbn=978-1-4481-0656-1 |url=https://books.google.com/books?id=NJm7Z5iQE24C&pg=PP9 |language=en}} * {{cite book |last1=Swanson |first1=Irena |title=Introduction To Analysis With Complex Numbers |date=18a de Februaro 2021 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-12-2587-1 |url=https://books.google.com/books?id=cHshEAAAQBAJ&pg=PA107 |language=en}} * {{cite book |last1=Swartzlander |first1=Earl E. |editor1-last=Oklobdzija |editor1-first=Vojin G. |title=Digital Design and Fabrication |date=2017 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-8604-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VOnyWUUUj04C&pg=SA11-PA19 |language=en |chapter=High-Speed Computer Arithmetic}} * {{cite book |last1=Tarasov |first1=Vasily |title=Quantum Mechanics of Non-Hamiltonian and Dissipative Systems |date=2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-055971-1 |url=https://books.google.com/books?id=pHK11tfdE3QC&pg=PA57 |language=en}} * {{cite book |last1=Taylor |first1=Joseph L. |title=Foundations of Analysis |date=2012 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-8984-8 |url=https://books.google.com/books?id=0ky2W1loV-QC&pg=PA8 |language=en}} * {{cite book |last1=Thiam |first1=Thierno |last2=Rochon |first2=Gilbert |title=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism |date=2019 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-22180-5 |url=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&pg=PA164 |language=en}} * {{cite book |last1=Tiles |first1=Mary |editor1-last=Irvine |editor1-first=Andrew D. |title=Philosophy of Mathematics |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093058-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mbn35b2ghgkC&pg=PA243 |language=en |chapter=A Kantian Perspective on the Philosophy of Mathematics}} * {{cite book |last1=Uspenskii |first1=V. A. |last2=Semenov |first2=A. L. |chapter=Solvable and Unsolvable Algorithmic Problems |editor-last1=Tabachnikov |editor-first1=Serge |title=Kvant Selecta: Combinatorics, I: Combinatorics, I |date=2001 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-2171-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yID37VIW-t8C&pg=PA113 |language=en}} * {{cite book |last1=Vaccaro |first1=Alfredo |last2=Pepiciello |first2=Antonio |title=Affine Arithmetic-Based Methods for Uncertain Power System Analysis |date=2022 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-323-90503-9 |url=https://books.google.com/books?id=tZxBEAAAQBAJ&pg=PA9 |language=en}} * {{cite book |last1=Verschaffel |first1=Lieven |last2=Torbeyns |first2=Joke |last3=De Smedt |first3=Bert |editor1-last=Seel |editor1-first=Norbert M. |title=Encyclopedia of the Sciences of Learning |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4419-1427-9 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=xZuSxo4JxoAC&pg=PA2177 |language=en |chapter=Mental Arithmetic}} * {{cite web |author1=Victoria Department of Education Staff |title=Numeracy for All Learners |url=https://www.education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/discipline/maths/Pages/numeracy-for-all-learners.aspx |website=www.education.vic.gov.au |access-date=22 November 2023 |language=en |date=2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231122145400/https://www.education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/discipline/maths/Pages/numeracy-for-all-learners.aspx |archivedate=2023-11-22 }} * {{cite web |last1=Vinogradov |first1=A. I. |title=Algebraic Number Theory |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Algebraic_number_theory |website=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer |access-date=23 October 2023 |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104195108/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Algebraic_number_theory |archivedate=2023-11-04 }} * {{cite book |last1=Vullo |first1=Vincenzo |title=Gears: Volume 3: A Concise History |date=2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-40164-1 |url=https://books.google.com/books?id=g67QDwAAQBAJ&pg=PA140 |language=en}} * {{cite book |last1=Waite |first1=Maurice |title=Pocket Oxford English Dictionary |date=2013 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-966615-7 |url=https://books.google.com/books?id=xqKcAQAAQBAJ&pg=PA42 |language=en}} * {{cite book |last1=Wallis |first1=W. D. |title=A Beginner's Guide to Discrete Mathematics |date=2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-8286-6 |url=https://books.google.com/books?id=18W4_LJ5bL0C&pg=PA303 |language=en}} * {{cite book |last1=Wallis |first1=W. D. |title=A Beginner's Guide to Discrete Mathematics |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4757-3826-1 |url=https://books.google.com/books?id=ONgRBwAAQBAJ&pg=PA20 |language=en}} * {{cite book |last1=Wang |first1=Hao |title=A Logical Journey: From Gödel to Philosophy |date=1997 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-26125-8 |url=https://books.google.com/books?id=pckvCy6L_ocC&pg=PA334 |language=en}} * {{cite book |last1=Ward |first1=J. P. |title=Quaternions and Cayley Numbers: Algebra and Applications |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-011-5768-1 |url=https://books.google.com/books?id=LVDvCAAAQBAJ&pg=PA55 |language=en}} * {{cite book |last1=Wedell |first1=Moritz |editor1-last=Classen |editor1-first=Albrecht |title=Handbook of Medieval Culture. Volume 2 |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-037763-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Uh5pCgAAQBAJ&pg=PA1235 |language=en |chapter=Numbers}} * {{cite book |last1=Weil |first1=André |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |date=2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-8176-4571-7 |url=https://books.google.com/books?id=Ar7gBwAAQBAJ&pg=PR9 |language=en}} * {{cite web |last1=Weir |first1=Alan |title=Formalism in the Philosophy of Mathematics |url=https://plato.stanford.edu/entries/formalism-mathematics/ |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=22 November 2023 |date=2022 }} * {{cite book |last1=Wheater |first1=Carolyn |title=Algebra I |date=2015 |publisher=Dorling Kindersley Limited |isbn=978-0-241-88779-0 |url=https://books.google.com/books?id=Q7R3EAAAQBAJ&pg=PP19 |language=en}} * {{cite book |last1=Wilson |first1=Robin |title=Number Theory: A Very Short Introduction |date=2020 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879809-5 |url=https://books.google.com/books?id=fcDgDwAAQBAJ&pg=PA1 |language=en}} * {{cite book |last1=Wright |first1=Robert J. |last2=Ellemor-Collins |first2=David |last3=Tabor |first3=Pamela D. |title=Developing Number Knowledge: Assessment, Teaching and Intervention with 7-11 Year Olds |date=2011 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4462-8927-3 |url=https://books.google.com/books?id=3yqdEAAAQBAJ&pg=PA136 |language=en}} * {{cite book |last1=Xu |first1=Zhiwei |last2=Zhang |first2=Jialin |title=Computational Thinking: A Perspective on Computer Science |date=1a de Januaro 2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-16-3848-0 |url=https://books.google.com/books?id=s2RXEAAAQBAJ&pg=PA121 |language=en}} * {{cite book |last1=Yadin |first1=Aharon |title=Computer Systems Architecture |date=2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-315-35592-4 |url=https://books.google.com/books?id=KzeLDQAAQBAJ&pg=PT24 |language=en}} * {{cite book |last1=Yan |first1=Song Y. |title=Number Theory for Computing |date=2002 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-642-07710-4 |language=en}} * {{cite book |last1=Yan |first1=Song Y. |title=Computational Number Theory and Modern Cryptography |date=2013a |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-18858-3 |url=https://books.google.com/books?id=74oBi4ys0UUC&pg=PA15 |language=en}} * {{cite book |last1=Young |first1=Cynthia Y.|author1-link= |title=Precalculus |date=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-75684-2 |url=https://books.google.com/books?id=9HRLAn326zEC&pg=RA1-PA994 |language=en}} * {{cite book |last1=Young |first1=Cynthia Y.|title=Algebra and Trigonometry |date=2021 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-77830-1 |url=https://books.google.com/books?id=hpVFEAAAQBAJ&pg=RA1-PA4 |language=en}} * {{cite book |last1=Zhang |first1=G. |title=Logic of Domains |date=6 December 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4612-0445-9 |url=https://books.google.com/books?id=GRTSBwAAQBAJ&pg=PA130 |language=en}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aritmetiko|ReVo=aritme}} * http://www.orthopedagogiek.info/Testen%20onderwijs.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060218142716/http://www.orthopedagogiek.info/Testen%20onderwijs.htm |date=2006-02-18 }} * http://www.cito.nl/po/vakken/rekwisk/eind_fr.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060216135727/http://www.cito.nl/po/vakken/rekwisk/eind_fr.htm |date=2006-02-16 }} * http://www.music.indiana.edu/tml/9th-11th/ODOREG_TEXT.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051110081849/http://www.music.indiana.edu/tml/9th-11th/ODOREG_TEXT.html |date=2005-11-10 }} Reguloj pri abako * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Arithmetic|revizio=850358590}} {{Havenda artikolo|Aritmetiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Aritmetiko| ]] fhjmvwviy096ogunncxv9x92gqgdmdq 0 165 9505911 9496707 2026-11-01T21:35:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505911 wikitext text/x-wiki {{informkesto muzika artisto | nomo = Amplifiki | dosiero = | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = 300ra | larĝa dosiero = | fono = muzikgrupo | deveno = {{Danio}} kaj {{Svedio}} | ĝenro = [[Rok-muziko]]<br />[[Popmuziko]] | aktivaj jaroj = [[1982]] - 1995/2014 | eldoninto = [[LF-koop]], [[Vinilkosmo]] | ttt = |parencaj temoj = |nuntempaj membroj = [[Kim J. Henriksen]], [[Bertilo Wennergren]] kaj [[Micke Englund]], pli vidu tekste |antaŭaj membroj = }}{{Unua}} '''Amplifiki''' estis [[Esperanto]]-[[rok-muziko|rokmuzik]]-[[muzikgrupo|grupo]], fondita de [[Kim J. Henriksen]], [[Bertilo Wennergren]] kaj [[Micke Englund]] en la jaro 1982. Ĝi signis la komencon de la moderna junula Esperanto-muzika [[kulturo]]. [[LF-koop]] eldonis ilian unuan [[kasedo|kasedon]] en [[1986]]; aliaj membroj de la bando tiam estas [[Martin Wiese]], [[Aline Boulet]] kaj [[Isabelle Rome]]. Kvankam Amplifiki ne plu ekzistas, kelkaj membroj ankoraŭ estas tre famaj kaj ofte ludas ĉe [[Esperanto-kongresoj]] kun novaj grupoj, ekzemple Kim en [[Esperanto Desperado]], kaj Bertilo kaj Martin en [[Persone]]. La nomo estas [[vortludo]] (pro enteno de la vorto ''fiki''), kaj tiel komenciĝis [[tradicio]] de vortludado en nomoj de la Esperanto-muzikkomunumo. Indas noti ke precipe la kantoj de la unua albumo "Tute negravas" iĝis tre famaj. Inter ili troviĝas "IS" (himno de la [[Internacia Seminario]]) kaj "Sola". Registritaj dum la [[Internacia Junulara Festivalo]] en [[Castelsardo|Kastel’ Sarda]] ’2014 rememoroj pri Amplifiki fare de [[Kim J. Henriksen]], [[Bertilo Wennergren]], Isabelle Rome, [[Micke Englund]] kaj Aline Boulet - [https://www.podkasto.net/ Varsovia Vento Elsendoj] - [https://www.podkasto.net/arkivejo/la-mikrofona-renkontigo-kun-amplifiki/ La mikrofona renkontiĝo kun Amplifiki]. Diskaro: * ''[[Vinilkosmo-kompil'|Vinilkosmo-kompil' 2]]'' (1996) - [[Micke Englund]] kontribuas al la kompilaĵo per unu kanto. * ''[[Vinilkosmo-kompil'|Vinilkosmo-kompil' 1]]'' (1995) - Ili kontribuas al la kompilaĵo per unu kanto, nome: ''Banala travivaĵo de juna knabo''. * ''Ĉu ne?'' (1991) *# La puŝĉareto (Micke) *# Promesoj (Juhani) *# Nur vi estas ŝanco mia - [[Ĵomart Kaj Nataŝa]] kantas sian kanton, kiu troviĝas en albumo "Vi kuras de vi", kie ĝi nomiĝas "Ni perdas unu alian". *# Lunlumo (Micke) *# Nokturno (Juhani) *# Mi volas ŝin (Micke) *# Vi (Micke kaj Juhani) *# Vagabond' (Micke) *# Direndaj vortoj (Juhani) *# Mi sopiras - Ĵomart Kaj Nataŝa kantas sian kanton, kiu troviĝas en albumo "Vi kuras de vi". *# Paco (Micke) *# kaj milit' (Micke) *# Ĉu ne? (Micke) * "''Vinilkosmo-disketo''" (1990) (kun ''La Rozmariaj Beboj'', tiama grupo de [[JoMo]], je alia flanko) *# Estas tiel (Aline kaj Isabelle) *# Mi volas ŝin (Micke) * ''Festo de Kristnask' '' (1990) *# Meznokt' regas *# Blanka jul' *# Ĉe l' rando de l' ŝose' *# Sledveturado *# Sankta nokt' *# Fest' de kristnasko *# Boaco *# Sankta Nikolao *# Venu sankta nokt' *# Stelo de l' dezir' * ''Esperanto ne konas landlimojn'' (1989) *# Nur pro la am' (Micke) *# Estas tiel (Aline kaj Isabelle) *# Nacia fronto (Aline kaj Isabelle) *# Mi ne volas (Micke) *# Mi ne amas vin (Aline kaj Isabelle) *# Dario (Micke kaj Bertilo) *# Nun iras mi for (Aline kaj Micke) *# La arbar' (Aline kaj Isabelle) * ''Tute ne gravas'' (1986) *# Sed tute ne gravas *# Domo en Bonn *# IS *# Aline *# Brava bardo *# Por ĉiam *# Kafo kaj te' *# Guma suito *#* Enkonduko *#* La nupto *#* La marŝo *#* Adaĝo *#* La nokto *#* Finalo *# Somera temp' *# Mi kaj ŝi *# Ruĝo kaj blu' *# Sola - troviĝas ankaŭ sur la kompaktdisko "broKANTAĴOJ" (2000) de [[Esperanto Desperado]] (en iom alia versio) == Bita eldono 2018 == En oktobro 2018 [[Vinilkosmo]] en [[Donneville]] aperigis bitan eldonon de la unua albumo de Amplifiki, ''Tute ne gravas'' kun la sama muziko sed kun nova son-vesto. <ref>[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/blogo/92-bita-eldono-de-l-albumo-tute-ne-gravas-de-amplifiki-alvenis.html Novaĵopaĝo de Vinilkosmo: Bita eldono de l' albumo TUTE NE GRAVAS de AMPLIFIKI alvenis!], la 6-a de oktobro 2018 {{eo}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=EvwSyqrTMc8&feature=youtu.be Varbfilmeto] realigita de [[Kim J. Henriksen]] * [https://web.archive.org/web/20230109184426/https://kantaro.ikso.net/amplifiki Amplifiki] en [https://web.archive.org/web/20230109182002/https://kantaro.ikso.net/ Kantarviki] {{Projektoj}} [[Kategorio:Amplifiki| ]] [[Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1982]] p3y0102rot0pozchk7igykbecmxrcok 0 285 9505711 9347298 2026-11-01T14:33:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505711 wikitext text/x-wiki La '''akuzativo''' aŭ objektkazo estas [[gramatika kazo]], kies baza rolo estas montri la [[gramatika objekto|gramatikan objektecon]] en [[transitiva verbo|transitivaj frazoj]]. Ne konfuzu kun [[absolutivo]] de [[ergativa lingvo|ergativaj lingvoj]]. Ĝi estas ankaŭ uzata por indiki direktojn. La vorto ''akuzativo'' venas de la [[Latino|latina]] adjektivo ''accusativus'', kiu estis misa traduko de la [[Helena lingvo|helena]] termino por "objekta". == Akuzativo en transitivaj frazoj == Kun transitivaj verboj oni uzas objekton markitan per la finaĵo -'''n'''. Ekzemploj: * Mi lernas Esperanto'''n''' * Mi lernis du fremdaj'''n''' lingvoj'''n'''. * Mi ne scias tio'''n''' * Tio'''n''' mi ne scias * Kio'''n''' vi volas? * Mi amas vi'''n''' * Vi'''n''' mi amas, ne via'''n''' fratino'''n'''. Kiel videbla en la supraj ekzemploj, la pozicio de la objekto ne gravas. En vortaroj, ekz. en NPIV, la transitivaj verboj estas indikitaj. == N-finaĵo en aliaj lokoj == En Esperanto, la N-finaĵo povas ne nur montri la rektan objekton de frazo, sed estas ankaŭ aliaj uzoj. === Direkto === [[Dosiero:IriSuomien.png|dekstra|350px|Skemo por kompreni la uzon de akuzativo]] Uzo kiel '''[[Alativo]]''': Akuzativo en Esperanto kaj en [[Latino]] estas ankaŭ direktindikanta kazo (''Alativo''). Ekzemploj: Kun substantivo: * Mi iras '''Finnlando<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi iras al Finnlando. Kun adverbo: * Mi iras '''Finnlande'''. = Mi iras en Finnlanda maniero. * Mi iras '''Finnlande<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi iras al Finnlando. Akuzativo precizigas la signifon de la '''prepozicioj''' ''»'''en'''«'', ''»'''sur'''«'' ktp kiam temas pri direkto: * Mi iras en la '''domo'''. = Mi iras ene de la domo. * Mi iras en la '''domo<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi eniras la domon. * Mi metas ion sur la tablon, sub la tablon, apud la tablon, antaŭ la tablon, malantaŭ la tablon. === Mezuro === Aldonado de la n-finaĵo al tempaj esprimoj eblas por montri longecon, oftecon aŭ daŭron de tempo.<ref>WENNERGREN, Bertilo. PMEG. 12.2.3 https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html</ref> * '''Unu monaton''' mi verkis la libron. ("Unu monaton" respondas al la demando "Dum kiom da tempo vi verkis la libron?") * Mi perdis ĝin '''du fojojn'''. ("Du fojojn" montras kiel ofte okazis io.) La n-finaĵo povas esti uzata ĉe aliaj mezuraj esprimoj. * Ĉiutage mi ŝatas kuri '''tri mejlojn'''. ("Tri mejlojn" montras la distancon kuratan.) === Anstataŭ prepozicio === Se la senco de la frazo estas sufiĉe klara, oni povas anstataŭigi prepozicion per la n-finaĵo. == Duobla akuzativo == Ekzistas lingvoj, kiuj permesas duoblan akuzativon kun unu verbo. Ekzemple [[Latina lingvo|latine]] eblas diri ''docere discipulum linguam'' (instrui lernanton lingvon). En Esperanto tio ne eblas; la ekzemplon necesas traduki per "instrui al lernanto lingvon", "instrui lernanton pri lingvo" aŭ simile. [[Neologismo]], kiu en Esperanto kapablas solvi tiun ĉi (krom aliajn) problemon ŝajnas esti la eksperimenta prepozicio ''[[na (prepozicio)|na]]'' (instrui na lernanto lingvon), kiu estas aldona maniero per kiu oni povas esprimi akuzativon en situacioj, kie la finaĵo ''-n'' ne taŭgas. == [[Akuzativo kun infinitivo]] == "Akuzativo kun infinitivo" estas fenomeno, kiu uzas infinitivon anstataŭ akuzativa participo. Ekzemplo {| |- | ||Mi vidas hundon forkuri. |- |''anstataŭ'' ||Mi vidas hundon forkurantan. |- |''aŭ'' ||Mi vidas la forkuron de hundo. |- |''aŭ'' ||Mi vidas, ke hundo forkuras. |} Tiu fenomeno, gramatika malfacilaĵo por lernantoj, kies lingvo ne konas ĝin, ekzistas ankaŭ en Esperanto kaj estas sufiĉe kutima. == Ne-uzo de la akuzativo == En multaj aliaj lingvoj oni uzas la akuzativon, [[dativo]]n, [[genitivo]]n aŭ [[lokativo]]n post prepozicioj. En Esperanto oni uzas post prepozicioj la [[nominativo]]n, '''ne''' la akuzativon, krom por indiki direkton post »en«, »sur« ktp. Do oni nepre devas simple diri: per tio, por tio, pri tio, al tio, kun tio, sen tio, post tio, ... Sed se troviĝas verbo en la prepozicia frazo, oni uzu akuzativon se necesas, kompreneble: Vi bezonas monon por tion fari = por fari tion == Akuzativo en eseoj kaj ĝenerale en kulturo == [[Gonçalo Neves]] en sia eseo ''Niaj verboj sen veproj'' [1999]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, UEA, Roterdamo, 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj.</ref> pere de [[dialogo]] inter amikoj kiuj parolas pri seriozaj temoj, nome akuzativo, kaj diversaj manieroj de [[transitiveco]] de [[verbo]]j, sed kvazaŭ temus pri banala babilado trinkeje, prikomentas dekomence sufiĉe oftajn verbojn (skribi, konstrui. lerni), sed poste unu post alia ĉefe verbojn kiujn la parolantaro ne ĉiam utiligas ĝuste, kiaj enui, ĵongli, kuri, fumi, lumi, pafi. miri, remi, movi, plori kaj pasi, inter kiuj ne ĉiuj funkciigas transitivecon same. La resumo de la esea sinteno estas ke ''akuzativo estas signo de energia transigo''.<ref>Paĝo 207.</ref> La akuzativo ankaŭ multfoje aperas en [[Esperanto-kulturo|Esperanta kulturo]]. En kelkaj kantoj estas la akuzativo menciita ([[La Perdita Generacio]] - ''Lernu'') kaj eĉ ekzistas kantoj rekte inspiritaj de ĝi ([[Carina Gerlach]] - ''Akuzativo'', [[Wolfram Diestel]] - ''La Balado de l' Akuzativo''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kantaro.ikso.net/balado_pri_akuzativo |titolo=KantarViki - La Balado de l' Akuzativo |alirdato=2023-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230601020226/https://kantaro.ikso.net/balado_pri_akuzativo |arkivdato=2023-06-01}}</ref>). Nature ĝi ankaŭ aperas en multaj ŝercoj rakontataj inter homoj aŭ disdonataj per [[Interreto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akuzativo|ReVo=akuzat}} * [[Kazo]] * [[Sisterona akuzativo]] * [[Na (prepozicio)]] * [[Akuzativo kun infinitivo]] * [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/Memorando/Akuzativo|notetoj pri la esperanta akuzativo]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jun-96/26-1-83-107.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050523201051/http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jun-96/26-1-83-107.pdf |date=2005-05-23 }} * {{it}} http://www.latinovivo.com/debito_formativo/Accusativo.htm {{Kazoj}} [[Kategorio:Gramatikaj kazoj]] [[Kategorio:Gramatiko de Esperanto]] [[tr:İsmin hâlleri#-i hâli (belirtme hâli)]] 5oidn2t15isj9ah3urntohb20lqjkza 0 517 9505560 9243804 2026-11-01T12:12:23Z ThomasPusch 1869 9505560 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Brooklyn Heights from lower manhattan.jpg|1000px}} {{Informkesto urbo |sen banderolo=jes | titolo de administra unuo1 = Ŝtato | administra unuo1 = {{Usono}} | titolo de administra unuo2 = [[subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo2 = {{Nov-Jorkio}} | titolo de administra unuo3 = Kantono | administra unuo3 = Kingzo (vidu tekste) | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- nur por eviti tro longan nombron, se la informo rekte preniĝas el vikidatumoj --> | regiono-ISO=US-NY | situo sur mapo2=Usono | zomo=9 |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | tipo1=reliefo | tipo2=reliefo }} '''Broklino''' ({{lang-en|Brooklyn}}) estas urboparto de [[Novjorko]], havis loĝantaron de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} (laŭ la censo de {{WikidataLoĝantaroDato}}). La nederlandanoj fondis la urbon, nomis ĝin ''{{lang|nl|Breuckelen}}'' (laŭ la vilaĝo [[Breukelen]] en Nederlando), sur la insulo [[Longinsulo]] en [[1636]]. Ĝi estas identa al '''Kantono Kingzo''', {{lang-en|Kings County}}. Broklino korporaciiĝis kiel urbo en 1834, kaj ĝi unuiĝis kun [[Novjorko]] en 1898. Tri pontoj kunigas Broklinon kun [[Manhatano]] el kiuj plej fama estas la [[Broklina Ponto]], kaj la Verrazano-Mallarĝejo Ponto kunigas ĝin kun [[Staten-Insulo]]. La Broklino-Baterio Tunelo estas 35m profunda tunelo inter Broklino kaj ''"{{lang|en|the Battery}}"'' en Manhatano. Oni povas facile atingi Broklinon de aliaj burgoj en metroo. Broklino havas multajn bonajn parkojn, muzeojn, preĝejojn, kaj historiajn najbarejojn. En la suda parto estas ''Coney Island'', fama kaj populara amuzejo kaj oceana plaĝo. == Servoj == * [[Brooklyn College]] == Partneraj urboj == Inter la partnerurboj estas: * {{flago|Italio}} [[Anzio]] en [[Italio]] * {{flago|Pollando}} Gdinio / [[Gdynia]] en nuna [[Pollando]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Leopoldstadt]], parto de [[Vieno]] en [[Aŭstrio]] * {{flago|Turkio}} [[Konak]] en [[Turkio]] == Konataj lokuloj == * ''[[Brooklyn Nets]]'' * [[John Romita Sr.]], do John Romita la pli aĝa (1930-2023), usona desegnisto de bildliteraturo, naskiĝis en Broklino * [[Samantha Mathis]], aktorino * [[Neil Blonstein]], esperantisto == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) == Bildaro == <gallery> Dosiero:Map of New York highlighting Kings County.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|(Reĝoj, Reĝas) Graflando en (Nov-Jorkio, Novjorko) (Ŝtato, Stato, Stati) --> Dosiero:Currier & Ives Brooklyn2.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|La Urbo de Broklino _thrived_ en la _1890s_, kun _consolidation_ en (Reĝoj, Reĝas) Graflando kaj [[Novjorko|Pli granda (Nov-Jorkio, Novjorko)]] --> Dosiero:Usgs photo five boroughs brooklyn.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Broklino _et_ _les_ 5 [[_borough_|_boroughs_]] _de_ Novjorko --> Dosiero:Brooklyn Highlight New York City Map.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Mapo de [[Novjorko]], _highlighting_ Broklino. --> </gallery> {{-}}{{projektoj}} {{Kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Novjorko]] [[Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] timv1sgdxmmljxls1zv90gkqqod8tkf 0 1066 9505929 9361780 2026-11-01T22:01:54Z Taylor 49 126294 Taylor 49 movis paĝon [[Radiko (lingvo)]] al [[Radiko (lingvoscienco)]]: ne estas lingvo "Radiko", malsame al lingvo "Novial" ekzemple 9361780 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Radiko}} '''Radiko''' en [[lingviko]] estas la parto de la [[vorto]] senkalkulinte la finaĵon, ekzemple en la [[vorto]] ''ĉevalo'' la radiko estus ''ĉeval-'' kaj la finaĵo ''-o''. '''Etimo''', aŭ '''vortodeveno''', estas studobjekto de [[etimologio]], nome pli fruaj aŭ alilingvaj formoj de [[vorto]] aŭ radiko. Ekzemple, la etimo de la vorto ''ĉevalo'' estas la [[Franca lingvo|Franca]] vorto ''cheval'', kies etimo siavice estas la [[Latina lingvo|Latina]] ''caballus''. == Disvolvigo == La '''radikoj''' estas la [[elemento]]j kiuj ne estas [[afikso]]j, [[finaĵo]], aŭ [[primitiva vorto]]. Disdividiĝas en: * [[Ekstersistema radiko|Ekstersistemaj radikoj]] * [[Normala radiko|Normalaj radikoj]] (ĉiam finaĵbezonaj) [[Christian Rivière]], en sia eseo ''Vortfarado kaj radikfarado'',<ref>[[Christian Rivière]], ''Vortfarado kaj radikfarado'', en ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 67-94.</ref> eliras el la diferenco inter [[vorto]] kiel "radiko (radikalo) kun finaĵo" kaj radiko kiel "iu ajn eblo de vorto sen finaĵo". Li uzas matematikajn operaciojn aŭ formulojn por distingi inter la diversaj kombinebloj, ĉefe por distingi kunmetadon disde kungluadon. Aliaj studataj konceptoj estas supervortoj, radikkategorioj, reguloj en la ordo de vorteroj ktp. Praktike temas pri revizio de la ĝenerala studo de la [[Plena Analiza Gramatiko]]. En [[etimologio]], radiko estas la kerna formo de vorto, kutime en naciaj lingvoj en formo de pratempa atesto aŭ [[Lingva rekonstruo|rekonstruo]]. Radikaj formoj havas gravecon por dedukti la lingvan strukturon de lingvaj familioj, kiel la Semitaj kaj Dravidaj lingvoj. == Radikoj kaj sufiksoj en Esperanto == En la libro [[La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin]] norvega esperantisto [[Otto Prytz]] en sia artikolo ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj'' analizas la funkciadon de [[sufikso]]j en Esperanto;<ref>[[Otto Prytz]], ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj'', En: La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 386-304.</ref> por tio sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la [[hispana lingvo]] aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de [[vorto]], gramatika finaĵo, [[radiko]], radikaĵo, [[prefikso]], [[sufikso]] kaj [[afikso]]. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj;<ref>La arto..., pp. 387-390.</ref> kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas."<ref>La arto..., p. 391.</ref> En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo ([[moskeo]] kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.<ref>La arto..., p. 393.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Morfologio]] [[Kategorio:Vortoj]] phudffbxufgjv1hjn3r2fo2dvie58rw 9505934 9505929 2026-11-01T22:09:22Z Taylor 49 126294 {{Prisupre|pri=lingvoscienca termino|botanika termino|Radiko (planto)|apa=Radiko}} 9505934 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lingvoscienca termino|botanika termino|Radiko (planto)|apa=Radiko}} '''Radiko''' en [[lingviko]] estas la parto de la [[vorto]] senkalkulinte la finaĵon, ekzemple en la [[vorto]] ''ĉevalo'' la radiko estus ''ĉeval-'' kaj la finaĵo ''-o''. '''Etimo''', aŭ '''vortodeveno''', estas studobjekto de [[etimologio]], nome pli fruaj aŭ alilingvaj formoj de [[vorto]] aŭ radiko. Ekzemple, la etimo de la vorto ''ĉevalo'' estas la [[Franca lingvo|Franca]] vorto ''cheval'', kies etimo siavice estas la [[Latina lingvo|Latina]] ''caballus''. == Disvolvigo == La '''radikoj''' estas la [[elemento]]j kiuj ne estas [[afikso]]j, [[finaĵo]], aŭ [[primitiva vorto]]. Disdividiĝas en: * [[Ekstersistema radiko|Ekstersistemaj radikoj]] * [[Normala radiko|Normalaj radikoj]] (ĉiam finaĵbezonaj) [[Christian Rivière]], en sia eseo ''Vortfarado kaj radikfarado'',<ref>[[Christian Rivière]], ''Vortfarado kaj radikfarado'', en ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 67-94.</ref> eliras el la diferenco inter [[vorto]] kiel "radiko (radikalo) kun finaĵo" kaj radiko kiel "iu ajn eblo de vorto sen finaĵo". Li uzas matematikajn operaciojn aŭ formulojn por distingi inter la diversaj kombinebloj, ĉefe por distingi kunmetadon disde kungluadon. Aliaj studataj konceptoj estas supervortoj, radikkategorioj, reguloj en la ordo de vorteroj ktp. Praktike temas pri revizio de la ĝenerala studo de la [[Plena Analiza Gramatiko]]. En [[etimologio]], radiko estas la kerna formo de vorto, kutime en naciaj lingvoj en formo de pratempa atesto aŭ [[Lingva rekonstruo|rekonstruo]]. Radikaj formoj havas gravecon por dedukti la lingvan strukturon de lingvaj familioj, kiel la Semitaj kaj Dravidaj lingvoj. == Radikoj kaj sufiksoj en Esperanto == En la libro [[La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin]] norvega esperantisto [[Otto Prytz]] en sia artikolo ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj'' analizas la funkciadon de [[sufikso]]j en Esperanto;<ref>[[Otto Prytz]], ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj'', En: La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 386-304.</ref> por tio sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la [[hispana lingvo]] aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de [[vorto]], gramatika finaĵo, [[radiko]], radikaĵo, [[prefikso]], [[sufikso]] kaj [[afikso]]. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj;<ref>La arto..., pp. 387-390.</ref> kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas."<ref>La arto..., p. 391.</ref> En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo ([[moskeo]] kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.<ref>La arto..., p. 393.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Morfologio]] [[Kategorio:Vortoj]] 2kji8co5sgzywsgngwh4xra4827q5cn 0 1228 9506116 9169851 2026-11-02T08:14:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506116 wikitext text/x-wiki '''Arta lingvo''' estas [[konstruita lingvo]] kreita por uzo en [[arto|arta]] verko aŭ por esti arta verko en si mem. Tiele, ĝi kontrastas al praktikcela [[planlingvo]] aŭ [[filozofia lingvo]]. Dum tiu lasta esence estas komunikilo aŭ esplorilo, artaj lingvoj vere estas ''[[arto|artaĵoj]]''. La kategorioj ne estas ekskluzivaj; se la kreinto de lingvo celas ĝin esti kaj bela kaj utila, ĝi povas esti arta lingvo kaj ankaŭ helplingvo, filozofia lingvo aŭ eksperimenta lingvo. La terminon "arta lingvo" oni jam en la frua tempo de Esperanto uzis por [[planlingvo]]j aŭ [[konstruita lingvo|konstruitaj lingvoj]] ĝenerale; ĝi uziĝas plurfoje en "[[Esenco kaj Estonteco de la Internacia Lingvo]]" de [[L. L. Zamenhof]] kaj aliaj liaj verkoj por priskribi Esperanton, Volapukon ktp. Pli lastatempe ĝi uziĝis kontraste al "planlingvo" kaj "internacia helplingvo" por signifi la lingvojn, kiujn homoj kreis ĉefe por artaj kaj ne por praktikaj celoj. Ĉi tiu artikolo temas pri "artaj lingvoj" laŭ ĉi tiu pli moderna uzo. Estas diversaj skoloj pri la farado de artaj lingvoj, ĉefe la ''naturisma'' skolo, kiu celas fari lingvojn kun natureca komplikeco kaj historia profundo, aparte per farado de fikcia pralingvo el kiu oni evoluigas unu aŭ plurajn aliajn artajn lingvojn. Tiel faris [[J. R. R. Tolkien]], ekzemple, en sia familio de elfaj lingvoj, kaj [[Mark Rosenfelder]] en sia familio [[Verdurian]]. Aliaj skoloj faras lingvojn intence malnaturajn, kredeble parolataj de ne-homaj estaĵoj, aŭ lingvojn tiel regulajn kiel ekz. Esperanto sed sen ties helplingva celo. == Specoj de artaj lingvoj == === Fikcilingvoj === ''⇒ Vidu ĉefartikolon: [[Fikcilingvo]]'' Fikcilingvo estas lingvo, kiun homo konscie konstruis kuntekste de fikcia mondo. Iujn oni faras por doni kredeblon, alimondecon, aŭ realismon al [[fikcio|fikcia]] verko; je aliaj, la lingvo mem estas la ĉefa celo, kaj la fikcia mondo estas nur skeĉe farita por doni kuntekston al la lingvo. === Mikrolandaj lingvoj === '''Mikrolandaj lingvoj''' estas kreitaj por la uzo de [[mikrolando]]j. Verŝajne la plej fama estas [[Talossan]] de [[R. Ben Madison]], uzata oficiale de la [[Reĝlando de Talossa]] kaj parolata flue de manpleno da talosaanoj. === Personaj lingvoj === '''Personaj lingvoj''' estas lingvoj kreitaj por la propra uzo de la kreinto. Multaj el ties kreintoj faras multajn personajn lingvojn kaj ne multe uzas iun ajn el ili,<ref>[http://archives.conlang.info/wu/seifi/phirqondal.html "Average life of a conlang"], mesaĝaro en la listgrupo CONLANG, aŭgusto 2008</ref> sed iuj faras unu lingvon tre detale dum multaj jaroj, kaj uzas ilin multe por personaĵoj, ekzemple por verki taglibrojn. Kelkaj eĉ iĝas pli-malpli fluaj parolantoj de sia lingvo. Ekzemploj inkluzivas [[Taneraic]] de Javant Biarujia, mna Vanantha de Paul Burgess,<ref>[http://archives.conlang.info/ji/phoelque/bhilvheilghian.html "Introducing Paul Burgess and his radioactive imagination!"], mesaĝaro en la listgrupo CONLANG, marto 2003</ref> K de [[Robert Dessaix]], [[Vabungula]] de Bill Price, [[Loglio]] de Marcos Cramer, kaj [[gjâ-zym-byn]] de Jim Henry. En la angla la termino "hermetic language" estas uzata de kelkaj farantoj de tiaj personaj lingvoj; pli-malpli "kaŝlingvo" aŭ "sekreta lingvo", sed kun ia kromsenco de mistikismo. Javant Biarujia priskribas sian [[Taneraic]], "privata negoco inter la mondo ĉirkaŭ mi kaj la mondo en mi; publikaj vortoj simple ne povis garantii al mi la privatan esprimon, kiun mi celis."<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.phreacs.com.au/tanerai/ |titolo=Taneraic on the Web |alirdato=2008-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050731075734/http://www.phreacs.com.au/tanerai/ |arkivdato=2005-07-31}}</ref> Robert Dessaix diras pri sia K: "Mi volis vortojn, kiuj priskribis la realon. Do mi elpensis ilin."<ref>[https://web.archive.org/web/20050130233538/http://www.abc.net.au/rn/arts/ling/stories/s693291.htm "The Language of K"], ''Lingua Franca'', la 19-an de Decembro 1998</ref><!-- kiam mi finverkos mian artikolon pri homoj fluaj en sia persona lingvo, mi aldonos tre trafan diron de Jim Hopkins pri sia Itlani, "Itlani estas la lingvo de mia animo". --> === Ŝercaj lingvoj === '''Ŝercaj lingvoj''' estas lingvoj kreitaj ĉefe por amuzo. La humoro povas deveni el amuza sono de la lingvo, aŭ el satiraĵo pri iu aspekto de lingvoj. Ekzemploj inkluzivas [[Europanto]], [http://www.dilingo.com DiLingo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161027135104/http://www.dilingo.com/ |date=2016-10-27 }}, kaj [http://kisa.ca/oou.html Oou]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de [[Sonja Lang]]. Oni povas distingi ŝercajn lingvojn, kiuj estas pli-malpli memstaraj artaj lingvoj, de lingvo-ludoj kiuj modifas naturan lingvon en ŝerca maniero (ekz. ''[[Pig Latin]]'' surbaze de la angla, aŭ [[Verlan]] surbaze de la franca). === Artaj lingvotavoloj === '''Arta lingvotavolo''' aŭ '''arta registro''' estas aparta [[lingvotavolo|maniero de parolo]] uzata en artaj kaj ceremoniaj kuntekstoj. En multaj lingvoj ekzistas vortoj, kiuj preskaŭ nur estas uzataj en poezio. En kelkaj lingvoj tio estas sistemigita, tiel ke granda nombro da ordinaraj vortoj estas anstataŭigataj per aliaj en tia kunteksto. La plej konata ekzemplo estas la ''kawi''-registro de la [[java lingvo]]. En tiu lingvo jam ekzistis du tiaspecaj registroj, nomataj ''ngoko'' kaj ''krama''. ''Ngoko''n oni uzas parolante kun samranguloj, dum ''krama'' estas postulata parolante al persono de pli alta rango. Estas pli ol 300 vortoj, kiuj malsamas. La poetoj aldonis al tiu sistemo trian registron (''kawi'' signifas 'poeto'). === Arta lingvo kun socia funkcio === Tute apartan kazon reprezentas '''[[damino]]''', kiun oni povas konsideri aŭ kiel ekstreman formon de registro de la [[lardila lingvo]] de Aŭstralio, aŭ pli ĝustadire kiel apartan lingvon ceremonian, artan kaj [[eksperimenta lingvo|eksperimentan]]. En tiu kazo, la tuta vortaro estis anstataŭigita, kaj ankaŭ la fonetismo estis draste ŝanĝita. La lingvo havis socian funkcion, sed estas sendube esprimo de arto. Pro siaj eksterordinaraj ecoj kaj la vasta praktikado de la lingvo, oni eĉ povas konsideri [[damino]]n la plej eminenta el ĉiuj artaj lingvoj. == Bibliografio == * Barnes, Myra E. ''Linguistics and languages in science fiction - fantasy''. New York: Arno Press, 1974 (196 p.) * Higley, Sarah L. ''Hildegard of Bingen's Unknown Language''. Palgrave Macmillan, 2007. Enhavas ne nur longan diskuton de la [[Lingua Ignota]], sed ankaŭ sufiĉe ampleksan ĉapitron pri moderna farado de artaj lingvoj. == Vidu ankaŭ == * [[Fikciskribo]] * [[Planlingvo]] * [[Eksperimenta lingvo]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Artaj lingvoj| ]] [[Kategorio:Lingvotipoj]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[nl:Kunsttaal#Artistieke talen]] cbj8uaiyve8qkdyzp2kmovbu3avyjsv 0 5244 9506056 9481641 2026-11-02T06:15:10Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9506056 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''16-a de aprilo''' estas la 106-a tago de la jaro (la 107-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 259 tagoj restas. Je la 16-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[73]]: [[Unua Juda-Romia Milito]]: romia [[militisto]] ''Flavius Silva'' post kolektiva [[sinmortigo]] de la defendintoj okupis judan [[fortreso]]n [[Masada]] * [[556]]: [[Pelagio la 1-a]] iĝis papo * [[1071]]: [[Robert Guiscard]] konkeris [[Bari]], forprenante ĝin de la [[Bizanca Imperio]] * [[1209]]: [[Sankta Francisko el Asizo]] ricevas papan buŝan konsenton fondi monakan [[ordeno (eklezio)|ordenon]] de [[franciskanoj]] * [[1245]]: Unua pola vojaĝisto [[Benedykt Polak]] ekiras kun misio al [[Karakorumo]] * [[1346]]: [[Stefan Duŝan]] iĝis imperiestro de [[serboj]] kaj [[grekoj]] - unua [[caro]] de Serba [[Imperio]] * [[1520]]: [[Toledo]]: [[Milito de la Komunumoj de Kastilio]] komenciĝis - sub gvidado de [[Johano de Padilla]] kontraŭ la hispana imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]], la ribelantoj preferis [[Johana de Kastilio]] sur la trono * [[1521]]: [[Konkero de Meksiko]]: [[Hernán Cortés]] konkeris [[aztekoj|aztekan]] urbon [[Ŝoĉimilko]] * [[1582]]: [[Pollando]]: [[incendio]] tute detruis urbon [[Głogówek]] * [[1597]]: Apud [[enfluejo]] de [[Vistulo]] setliĝis spertuloj pri [[grundprilaborado]] venintaj de [[Malaltaj Landoj]] * [[1746]]: [[Dua jakobita ribelo]]: en la [[batalo de Culloden]] brita armeo de [[Hanovra dinastio]] venkis [[jakobitismo|jakobitojn]] * [[1797]]: [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] surtroniĝis kiel imperiestro de la [[Rusia Imperio]] * [[1799]]: [[Francaj revoluciaj militoj]]: signife malplimultitaj francaj trupoj repuŝis [[Otomana Imperio|otomanan]] atakon ĉe la [[Batalo de Monto Tabor]] * [[1856]]: Fine de [[Krimea Milito]] okazis en [[Parizo]] packonferenco inter la Rusia imperio, Anglio, Francio, [[Reĝlando Sardio]] kaj Turkio * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj]] en batalo de Borowe Młyny ([[Kongresa Pollando]]) * [[1881]]: [[Rusia Imperio]]: en [[Kropivnicko|Elisavetgrad]] en [[Ukrainio]] finiĝis dutaga [[pogromo]] de [[judoj]] * [[1888]]: Germanoj aneksis [[Oceanio|oceanian]] insulon [[Nauro]] * [[1913]]: [[Unua Balkana milito]]: [[Turkio]] proponis [[armistico]]n al la [[koalicio]] de [[Balkanoj|balkanaj]] ŝtatoj; [[Albert Schweitzer]] kaj lia edzino Helene alvenis al Lambaréné en [[Ekvatora Franca Afriko]] - samjare ili ekkonstruis misian stacion * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Nivelle-ofensivo]]: dua batalo de [[Aisne]] komencita - franca malsukcesa provo rompi la germanan fronton inter [[Soissons]] kaj [[Reims]]; [[Lenin]] revenis de [[Svislando]] al [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] kun grupo de [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]], kaj aliĝis al [[bolŝeviko|bolŝevika]] movado * [[1919]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: komenciĝis pola ofensivo celanta rekonkeri [[Vilno]]n; [[Mahatma Gandhi]] organizis tagon de "[[preĝo]] kaj [[fastado]]", responde al mortigo de hinduaj manifestaciantoj en la [[masakro de Amritsar]] tri tagojn antaŭe * [[1921]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[fluglinio]] [[Varsovio]]-[[Parizo]] ekfunkciis * [[1922]]: [[Vajmara Respubliko]] kaj [[Sovetunio]] subskribis la [[Traktato de Rapallo|traktaton de Rapallo]] * [[1925]]: [[Atenco en la katedralo de Sveta Nedelja]]: bulgaraj [[komunisto]]j masakris ĉirkaŭ 150 personojn, 500 estis vunditaj * [[1927]]: [[Pola Radio]] unuan fojon disaŭdigis [[trumpeto|trumpet]]signalon de preĝejturo en [[Krakovo]] - la plej malnova radia disaŭdigaĵo en la mondo aŭdebla tagmeze * [[1938]]: [[Rumanio]]: pluraj [[Legiana movado (Rumanio)|legiaj gvidantoj]] estis arestitaj kaj kondamnitaj al mallibero, kune kun kapitano [[Corneliu Zelea Codreanu]] * [[1939]]: Reĝlando [[Albanio]] fondiĝis sub itala [[protektorato]] * [[1940]]: Malkovro apud [[Taniso]], fare de profesoro Pierre Montet, de la nerompita [[volbo]] kun la [[faraono]] Amenemope el la [[dudekunua egipta dinastio]]; [[Dua mondmilito]]: kabineto de [[Władysław Sikorski]] voĉdonis pri kreo de [[Pola Partizana Ŝtato]] difinante kompetentecon de si, de Politika Interkonsent-Komitato kaj de Sekretaj Juĝejoj de la [[Asocio de Armita Batalado]]; [[Atlantiko]]: brita armeo albordiĝis al [[Ferooj]]; [[Operaco Weserübung]]: tritaga elŝarĝo de brita 148 Infanteria Brigado apud Åndalsnes ([[Rauma (Norvegio)|Rauma]]) komencita * [[1941]]: [[Mediteraneo]]: agantaj de [[Malto]] britaj "Fortoj K" (4 [[destrojero]]j) detruis apud [[Kerkennah-insuloj]] italan [[konvojo]]n, transportantan kun eskorto de 3 destrojeroj soldatojn kaj armilaron por la germana [[Afrikakorps]]: oni sinkigis 5 [[ŝipo]]jn kaj unu britan destrojeron - sekvan tagon italaj ŝipoj savis 1248 ŝiprompiĝintojn el ĉ. 3 mil; nokte de la 16-a/17-a de aprilo [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n * [[1942]]: Frumatene la [[brita aerarmeo]] atakis [[Dortmund]]; Filipina Fronto: grupiĝo de japana armeo grundiĝis sur insulo [[Panajo]]; Japana ĉef[[sidejo]] konturis planon por la "dua etapo de la milito" * [[1943]]: [[Pola ekzila registaro]] turnis sin al [[Ruĝa Kruco]] por esplori cirkonstancojn de la [[masakro de Katin]] - [[Stalin]] malhelpis - samtempe eŭropa grupo de spertuloj pri jura [[medicino]] alvenis esplori la masakron en [[Katin]]; la [[brita aerarmeo]] atakis fabrikojn de [[Škoda]] - pro malbona navigado plimulto de bomboj trafis apudan [[Mladá Boleslav]], alia grupo atakis [[Ludwigshafen]]; germana aerarmeo atakis [[Londono]]n; [[Albert Hofmann]] hazarde malkovris la psikajn efikojn de [[LSD]] * [[1944]]: [[Ukrainoj|Ukrainaj]] volontulaj soldatoj de [[SS (organizaĵo)|SS]] masakris 250-862 polajn vilaĝanojn de [[Ternopila provinco]]; [[Pola Rezistomovado]]: frumatene kaŝe apud Bełżec ([[distrikto Tomaszów (Lublinio)|distrikto Tomaszów en Lublinio]]) surteriĝis [[aliancanoj|alianca]] aviadilo kun alvenintaj [[mutobskuruloj]], instruitaj por flankataka batalo; pli ol 1100 personoj pereis pro bombado de [[Beogrado]] de la brita kaj usona [[aviado]]; usona aerarmeo atakis [[aerodromo]]jn en [[Bavario]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la sovetunia 3-a ukraina fronto trairis [[Dnestro]]n sude de [[Tiraspolo]], en [[Krimeo]] Memstara Apudmara Armeo okupis [[Jalto]]n; [[Militŝiparo]] de [[Azova maro]] disformiĝis; nokte de la 16-a/17-a de aprilo soveta aviado atakis [[Galați (urbo)|Galați]] * [[1945]]: apud [[Hel (terlango)|terlango Hel]] estis sinkigita de soveta [[submarŝipo]] germana transporta ŝipo ''Goya'' kun ne malpli ol 6 mil rifuĝintoj de [[Orienta Prusio]] kaj [[Dancigo]]; [[Batalo de Berlino]] komencita, kaj kadre de ĝi [[batalo de Seelower Höhen]] - en la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]] pola kaj soveta [[armeo]]j komencis ofensivon: polaj trupoj post akraj bataloj transpaŝis la riverojn [[Odro]] kaj [[Neiße]]; usona aviado atakis fervojan transporton en suda Germanio; [[Jugoslavio|Jugoslaviaj]] [[partizano]]j komencis lastan ofensivon kontraŭ [[Wehrmacht|germana armeo]]; brita terarmeo liberigis [[militkaptito|militkaptitejon]] en [[Bad Fallingbostel|Fallingsbostel]]; en [[Karintio]] la sovetunia 3-a ukraina fronto ekregis [[Fürstenfeld]]; [[Kampanjo de Italio]]: en [[Romanjo]] [[Dua Pola Korpuso|pola unuo]] konkeris [[Medicina]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en suda Germanio brita armeo ekregis [[Brinkum]], en [[Nederlando]] kanada armeo liberigis [[Groningen]] kaj [[Leeuwarden]]; Birma Fronto: barata armeo konkeris Shwebo; lasta kunsido de [[Itala Socia Respubliko]] en [[Gargnano]]; rumanaj aviadiloj bombis [[Uherské Hradiště]], precipe [[sukerrafinejo]]n kaj [[stacidomo]]n * [[1947]]: Sur tereno de estinta [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]-Birkenau estis [[pendumo|pendumita]] ties fondinto kaj komandanto [[Rudolf Höß]]; usona entreprenisto kaj politikisto Bernard Baruch la unuan fojon uzis [[termino]]n [[malvarma milito]]; en [[haveno]] de [[Teksasurbo (Teksaso)|Teksasurbo]] pro [[eksplodo]] de 2300 [[tuno]]j da [[amonia nitrato]] en [[holdo]]j de franca ŝipo ''SS Grandcamp'' 581 personoj pereis kaj miloj vundiĝis * [[1949]]: Kadre de la [[berlina aerponto]] al [[Okcidenta Berlino]], dum ununura tago 12.849 tunoj da varoj estis transportitaj per aviadiloj en la [[blokado de Berlino|blokitan urbon]]. Neniam plu oni atingis tian kvanton * [[1952]]: [[Vojevodio|Vojevodia]] Juĝejo en [[Varsovio]] kondamnis al [[mortpuno]] generalon [[August Emil Fieldorf]] * [[1963]]: Responde al [[malferma letero]] skribita de [[blankulo|blankaj]] [[kleriko]]j kvar tagojn pli frue, [[Martin Luther King]] skribis [[letero el la Birmingama prizono|leteron de Birmingama prizono]], defendante la [[strategio]]n de neviolenta rezistado kontraŭ [[rasismo]] * [[1964]]: En [[Vieno]] ekfunkciis [[Danuba Turo]] * [[1967]]: Sur la tereno de estinta germana [[ekstermejo]] ''Auschwitz-Birkenau'' oni inaŭguris monumenton omaĝe al la viktimoj de [[genocido]] - dum la ceremonio okazis premiero de "Dies irae" de [[Krzysztof Penderecki]] * [[1976]]: [[Barato]] alprenis [[Leĝo (juro)|leĝon]] pri [[akuŝo]] * [[1988]]: Israelaj soldatoj komandataj de estonta ĉefministro [[Ehud Barak]] mortigis en lia hejmo en [[Tunizo]] Abu Ĝihad, la plej proksiman kunlaboranton de la ĉefo de [[Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] [[Jaser Arafat]] * [[1991]]: Germana [[konzerno]] [[Volkswagen]] aĉetis la ĉeĥan firmaon [[Škoda Auto]] * [[2003]]: Subskribo de la traktato de [[Ateno]] koncernanta eniron de [[Ĉeĥio]], [[Estonio]], [[Hungario]], [[Kipro]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Malto]], [[Pollando]], [[Slovakio]] kaj [[Slovenio]] en [[Eŭropa Unio]] * [[2004]]: [[James Alix Michel]] iĝis prezidento de [[Sejŝeloj]] * [[2007]]: La [[usono|Usona]] [[universitato]] [[Virginia Polytechnic Institute and State University|Virginia Tech]] estis la loko de [[masakro de Virginia Tech|multviktima mortpafado]], kie 33 homoj estis mortigitaj kaj 29 aliaj vunditaj * [[2009]]: [[Dua ĉeĉenia milito]] finiĝis; [[Afganio]]: en [[tertremo]] en [[Provinco Nangarhar]] 19 personoj pereis kaj 37 vundiĝis * [[2010]]: Pola [[akuzisto|akuzistaro]] deklaris, ke ĝi ne transdonis, laŭ peto de [[Rusio]], dokumentojn pri la [[Aviadila katastrofo en Mirosławiec]] * [[2011]]: En [[Egiptio]] malfondiĝis [[Naci-demokratia partio (Egiptio)|Naci-demokratia partio]] * [[2012]]: [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis pri plendo de parencoj de la viktimoj de [[NKVD]], kiuj akuzis la rusian registaron pri la [[masakro de Katin]], juĝante i.a. pri rompo flanke de la nunaj rusiaj regopovoj de la [[Eŭropa Konvencio pri Homaj Rajtoj]], kiu malpermesas nehomecan kaj humiligan traktadon, kio okazis rilate al la familianoj pro kaŝo de enterigejoj de murditaj [[poloj|polaj]] [[oficiro]]j kaj negado de la [[militkrimo]] kiel fiksitan historian fakton * [[2016]]: [[Ekvadoro]]: en [[tertremo]] en [[Provinco Esmeraldas]] pli ol 500 personoj pereis * [[2017]]: [[Turkio]]: en nacia [[referendumo]] plimulto de voĉdonantoj apogis la proponon pri anstataŭigo de parlamenta sistemo per prezidenta * [[2019]]: [[Ŝosea biciklista konkurso]]: en meksika urbo [[Aguascalientes (urbo)|Aguascalientes]] belgo Victor Campenaerts akiris mondan ĉampionecon dum unuhora kurbiciklado (55 km 89 m) * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: al [[Boris Johnson]], [[Liz Truss]] kaj Ben Wallace kun 10 aliaj membroj de brita registaro estis malpermesite eniri [[Rusio]]n; [[Rumanio]] malpermesis al rusaj [[ŝipo]]j navigi al siaj [[haveno]]j * [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: nokte en [[Zaporiĵa provinco]] rusa [[pafaĵo]] S-300 falis al ortodoksa [[kirko]], en [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]] okazis unua [[Pasko|paska]] [[Meso (diservo)|meso]] de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]] kun [[ukraina|ukrainlingva]] [[preĝo]] intence de la defendantoj de Ukrainio; ĉ. 130 ukrainaj [[militkaptito]]j revenis al hejmoj kadre de "granda [[Pasko|paska]] interŝanĝo"; nombro de la mortigitoj de rusia raketa atako kontraŭ [[kolektiva loĝejo]] en [[Slavjansk]] kreskis ĝis 15; [[Italio]] deklaris liberecon de la [[energetiko|energetika]] dependeco de Rusio kaj anoncis baldaŭan transdonon al Ukrainio de memmovaj [[haŭbizo]]j M109; [[Nederlando]] transdonos 100 mln da eŭroj por [[farmo]]j kaj aĉeto de [[generatoro]]j; regopovoj de [[Kazaĥio]] komencis 10 procesojn kontraŭ civitanoj, kiuj batalis flanke de Ukrainio * [[2026]]: [[Ukraina Aer-Armeo]] informis, ke nokte al teritorio de la lando falis 44 rusiaj raketoj kaj 659 senpilotaj aviadioj. Pro atakoj i.a. al [[Kievo]], [[Odeso]] kaj [[Dnipro]] mortis 13 personoj, kaj 99 estis vunditaj ==[[Esperantujo]]== * [[1917]]: Entombigo de [[L. L. Zamenhof]] sur la [[Hebrea tombejo de Varsovio]] == Naskiĝoj == * [[1045]]: [[Mieszko Kazimierzowic]], pola princo (m. [[1065]]) * [[1319]]: [[Johano la 2-a (Francio)|Johano la 2-a]], reĝo de Francio (m. [[1364]]) * [[1495]]: [[Petrus Apianus]], germana [[humanismo|humanisto]], filologo, matematikisto, astronomo, geografo, kartografo (m. [[1552]]) * [[1605]]: [[Andreas Toppius]], germana teologo kaj historiisto (m. [[1677]]) * [[1612]]: [[Abraham Calov]], germana matematikisto, filozofo kaj [[luterismo|luterisma]] teologo (m. [[1686]]) * [[1635]]: [[Frans van Mieris]], nederlanda pentristo (m. [[1681]]) * [[1660]]: [[Hans Sloane]], brita kuracisto, kies [[kolektado|kolekto]] iĝis bazo por la [[Brita Muzeo]] (m. [[1753]]) * [[1671]]: [[John Law]], skota ekonomikisto kaj financa spekulisto (m. [[1729]]) * [[1728]]: [[Joseph Black]], skota kemiisto (m. [[1799]]) * [[1755]]: [[Élisabeth Vigée Le Brun]], franca pentristino (m. [[1842]]) * [[1786]]: [[John Franklin]], angla maroficiro, esploristo de [[Arkto]] (m. [[1847]]) * [[1811]]: [[Carl Niebergall]], germana kuracisto kaj pioniro de [[banoterapio]] (m. [[1890]]) * [[1812]]: [[Juraj Dobrila]], kroata katolika sacerdoto, diakono kaj episkopo de Poreč-Pula kaj Triesto, presisto, pedagogo kaj politikisto (m. 1882) * [[1820]]: [[Georg Curtius]], germana filologo (m. [[1885]]) * [[1822]]: [[Karl Theodor Robert Luther]], germana astronomo (m. [[1900]]) * [[1838]]: [[Karel Bendl]], ĉeĥa komponisto kaj korusestro (m. [[1897]]) * [[1838]]: [[Sándor Wagner]], hungara pentristo, altlerneja instruisto (m. [[1919]]) * [[1844]]: [[Anatole France]], franca verkisto Nobelpremiita (m. [[1924]]) * [[1846]]: [[Béla Erődi]], hungara lingvisto, poligloto, tradukisto kaj [[orientalisto]] (m. [[1936]]) *[[1857]]: [[Julius Kaerst]], germana historiisto * [[1867]]: [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]], usona pioniro de [[aviado]] (m. [[1912]]) * [[1871]]: [[John Millington Synge]], irlanda dramisto (m. [[1909]]) * [[1872]]: [[Oscar A. H. Schmitz]], germana verkisto, eseisto, [[astrologo]], [[psikanalizo|psikanalizisto]] kaj kulturpsikologo (m. [[1931]]) * [[1882]]: [[Mihály Nádor]], hungara komponisto kaj dirigento (m. [[1944]]) * [[1885]]: [[Leó Weiner]], hungara komponisto (m. [[1960]]) * [[1886]]: [[Christian Ringstrup Ege]], dana policestro kaj [[esperantisto]] (m. nekonata) * [[1886]]: [[Ernst Thälmann]], germana politikisto (m. [[1944]]) * [[1889]]: [[Charlie Chaplin]], brita aktoro, reĝisoro, [[produktoro]], scenaristo kaj humuristo (m. [[1977]]) * [[1895]]: [[Czesław Kaczmarek]], pola episkopo, persekutata pro esplorado de la [[pogromo de Kielce]] (m. [[1963]]) * [[1896]]: [[Tristan Tzara]], franca-rumana poeto kaj eseisto (m. [[1963]]) * [[1904]]: [[Josef Kožený]], [[ĉeĥa esperantisto]], aŭtoro de ''Gramatiko de Esperanto'', tradukisto enestanta en ''[[Ĉeĥoslovaka antologio]]'' (m. [[1960]]) * [[1905]]: [[Ludwig Fischer]], germana [[guberniestro]] de Varsovia Distrikto de la [[Ĝenerala Gubernio]] dum [[okupado]] de Pollando, [[militkrimo|militkrimulo]] (m. [[1947]]) * [[1905]]: [[Gábor Kovács]], rumania hungara pentristo (m. [[1983]]) * [[1909]]: [[Raul-Jurij Ervje]], sovetia geologo, unu el kreintoj de la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]] (m. [[1991]]) * [[1910]]: [[Simeon St. Ĥesapĉiev]], bulgara [[esperantisto]], redaktoro de "[[Bulgara Esperantisto]]" (m. nekonata) * [[1915]]: [[István Juhász]], rumania hungara historiisto (m. [[1984]]) * [[1921]]: [[Peter Ustinov]], angla aktoro, reĝisoro, scenaristo, produktoro, verkisto, desegnisto kaj ambasadoro de [[UNICEF]] (m. [[2004]]) * [[1921]]: [[Wolfgang Leonhard]], aŭstra-germana kritikisto de [[komunismo]], profesoro (m. [[2014]]) * [[1922]]: [[Kingsley Amis]], angla verkisto kaj poeto (m. [[1995]]) * [[1923]]: [[Alina Janowska]], pola aktorino (m. [[2017]]) * [[1924]]: [[John Harvey-Jones]], brita entreprenisto (m. [[2008]]) * [[1926]]: [[Boris Voznickij]], ukraina historiisto pri [[arto]] (m. [[2012]]) * [[1927]]: [[Benedikto la 16-a]] (Joseph Ratzinger), [[papo]] (m. [[2022]]) * [[1934]]: [[Béla Nagy (numismato)|Béla Nagy]], rumania hungara kuracisto, [[Numismatiko|numismato]] * [[1935]]: [[Sarah Kirsch]], germana verkistino (m. [[2013]]) * [[1940]]: [[Margareta la 2-a (Danio)|Margareta la 2-a]], [[listo de danaj reĝoj|reĝino de Danio]] 1972-2024 * [[1941]]: [[Ilona Mester]], rumania hungara grafikistino * [[1941]]: [[Péter Pál Puskel]], rumania hungara redaktoro, lokhistoriisto * [[1943]]: [[Barna Deák]], rumania hungara pentristo kaj scenejornamanto * [[1944]]: [[István Oláh]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto *[[1946]]: [[Harald Haarmann]], germana lingvisto kaj kultursciencisto * [[1952]]: [[Michel Blanc]], franca aktoro (m. [[2024]]) * [[1955]]: [[Ferenc Pozsony]], rumania hungara etnografo, universitata profesoro * [[1958]]: [[Madonna]], usona popkantistino, komponistino, reĝisorino kaj aktorino * [[1965]]: [[Tibor Kolozsi]], rumania hungara skulptisto * [[1971]]: [[Selena Quintanill Pérez]], meksika-usona kantistino (m. [[1995]]) * [[1973]]: [[Paweł Janeczek]], pola viktimo de la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1973]]: [[Andrzej Poczobut]], pola [[ĵurnalisto]], publicisto, [[blogo|bloganto]], aktivulo de la [[Poloj en Belorusio|pola malplimulto]] en [[Belorusio]] * [[1974]]: [[Áron Beczásy]], hungara aktoro * [[1986]]: [[Marek Blahuš]], [[ĉeĥa esperantisto]], [[informadiko|informadikisto]] kaj [[Vikipedio en Esperanto|vikipediisto]] == Mortoj == * [[69]]: [[Oto]], imperiestro de [[Romio]] (n. [[32]]) * [[1496]]: [[Karlo la 2-a de Savojo]], duko de Savojo (n. [[1488]]) * [[1689]]: [[Aphra Behn]], angla verkistino (n. [[1640]]) * [[1697]]: [[Johann Daniel Kraft]], germana kemiisto kaj entreprenisto (n. [[1624]]) * [[1722]]: [[Johann Jacob Bach la 3-a]], germana muzikisto kaj komponisto (n. [[1682]]) * [[1783]]: [[Benoît Joseph Labre]], franca [[pilgrimado|pilgrimo]], katolika sanktulo (n. [[1748]]) * [[1787]]: [[Moise Dragoș]], rumana grekokatolika episkopo (n. [[1725]]) * [[1788]]: [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], franca sciencisto kaj esploristo (n. [[1707]]) * [[1825]]: [[Johann Heinrich Füssli]], brita pentristo kaj verkisto (n. [[1741]]) * [[1828]]: [[Francisco de Goya]], hispana pentristo, gravuristo (n. [[1746]]) * [[1830]]: [[József Katona]], hungara dramverkisto kaj tradukisto (n. [[1791]]) * [[1850]]: [[Marie Tussaud]], svisa fondintino de la muzeo ''[[Madame Tussauds]]'' en [[Londono]] (n. [[1761]]) * [[1859]]: [[Alexis de Tocqueville]], franca politikisto, historiisto, sociologo kaj ministro pri eksteraj aferoj (n. [[1805]]) * [[1877]]: [[Hermann Baumeister]], germana politikisto kaj juristo (n. [[1806]]) * [[1878]]: [[Raphael Kühner]], germana klasika filologo, instruisto kaj gramatikisto (n. [[1802]]) * [[1885]]: [[Emil Herrmann (juristo)|Emil Herrmann]], germana juristo, akademiano (n. [[1812]]) * [[1888]]: [[Zygmunt Wróblewski]], pola fizikisto (n. 1845) * [[1908]]: [[Fritz Werner]], germana pentristo kaj [[kuprogravurado|kuprogravuristo]] (n. [[1827]]) * [[1911]]: [[Wilhelm von Scherff]], germana oficiro kaj armea fakverkisto (n. [[1834]]) * [[1915]]: [[Richard Lydekker]], angla [[geologo]] (n. [[1849]]) * [[1923]]: [[Károly Révai]], hungara poeto, tradukisto (n. [[1856]]) * [[1930]]: [[Miklós Jancsó (kuracisto)|Miklós Jancsó]], hungara kuracisto kaj profesoro (n. [[1868]]) * [[1935]]: [[Panait Istrati]], rumana verkisto franclingva (n. [[1884]]) * [[1947]]: [[Rudolf Höß]], germana komandanto de koncentrejo [[Aŭŝvico]], membro de [[SS (organizo)|SS]], [[militkrimo|militkrimulo]] kaj [[genocido|genocidisto]] (n. [[1900]]) * [[1958]]: [[Rosalind Franklin]], brita [[molekula biologio|molekula biologiistino]], kunmalkovrantino de [[DNA]] (n. [[1920]]) * [[1968]]: [[Edna Ferber]], usona verkistino (n. [[1885]]) * [[1970]]: [[Richard Neutra]], usona arkitekturisto de [[modernismo]] (n. [[1892]]) * [[1970]]: [[Mihály Váci]], hungara poeto, tradukisto, politikisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1924]]) * [[1970]]: [[Péter Veres (verkisto)|Péter Veres]], hungara verkisto kaj politikisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1897]]) * [[1972]]: [[Kawabata Yasunari]], japana Nobelpremiita verkisto kaj poeto (n. [[1899]]) * [[1975]]: [[Sarvepalli Radhakrishnan]], [[Hindujo|hinda]] [[brahmanismo|brahmano]], filozofo, prezidento de [[Barato]] (n. [[1888]]) * [[1991]]: [[David Lean]], angla filmreĝisoro (n. [[1908]]) * [[1993]]: [[Géza Sipos]], rumania hungara eklezia verkisto (n. [[1905]]) * [[1994]]: [[Ralph Ellison]], usona verkisto kaj eseisto (n. [[1913]]) * [[2003]]: [[Lili Muráti]], hungara aktorino (n. [[1914]]) * [[2007]]: [[Cho Seung-Hui]], korea amasmurdisto, aŭtoro de la [[masakro de Virginia Tech]] (n. [[1984]]) * [[2012]]: [[Sári Barabás]], hungara-germana operkantistino ([[soprano]], [[koloratursoprano]]), [[primadono]] (n. [[1914]]) * [[2014]]: [[Gyude Bryant]], liberia politikisto kaj entreprenisto, provizora prezidento de [[Liberio]] (n. [[1949]]) * [[2019]]: [[Ferenc Bács]], hungara aktoro kaj voĉaktoro (n. [[1936]]) * [[2020]]: [[Luis Sepúlveda]], ĉilia verkisto, ĵurnalisto kaj filmreĝisoro (n. [[1949]]) * [[2020]]: [[Christophe (kantisto)|Christophe]], franca kantisto (n. [[1945]]) * [[2021]]: [[Mari Törőcsik]], hungara aktorino, voĉoaktoro (n. [[1935]]) * [[2023]]: [[Ahmad Jamal (pianisto)|Ahmad Jamal]], usona ĵazpianisto (n. [[1930]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Benoît Joseph Labre]], franca [[pilgrimulo]], [[almozo|almozulo]] de [[Sekulara franciskana ordeno]], sanktulo * [[Nacia tago]] de la [[Danio|Danoj]] eksterlande (naskiĝjubileo de la reĝino); komparu: [[5-a de junio]] * [[Pollando]]: Tago de [[sapeo|Sapeisto]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{projektoj|wikinewscat=16-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:16-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0416]] tbaykpxo2i3or53vx47eggw7qkd8ztf 0 6277 9506069 9407045 2026-11-02T06:20:36Z Sj1mor 12103 9506069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Robert DE NIRO''' (naskiĝis la [[17-an de aŭgusto]] [[1943]] en [[Novjorko]], do nun {{aĝo|1943|8|17}}-jara) estas [[Usono|usona]] [[aktoro]]. La filo de artistoj – la patrino estis pentristino kaj la patro estis pentristo, skulptisto kaj poeto - jam kiel 10-jarulo staris sur la scenejo de [[teatro]]: kiel leono en la teatraĵo ''The wizard of Oz''. En la jaro 1963 li unuafoje aperis en filmo: ''The wedding party'' estis la titolo. Internacian famon li gajnis per la filmo ''Mean streets''; per ĝi ankaŭ komenciĝis plurjara sukcesoplena laboro kune kun la reĝisoro [[Martin Scorsese]]. Sian unuan [[Akademia Premio|Akademian Premion]] Robert de Niro gajnis en la jaro 1974, pro la plej bona epizoda rolo en la filmo ''[[The Godfather, Part II]]'', direktita de [[Francis Ford Coppola]]. Dua Oskaro sekvis en 1981, pro ''[[Raging Bull]]'', en kiu li transprenis la rolon de la boksisto [[Jake La Motta]]. Rimarkinde estas, ke Robert de Niro ĉiam ege intense preparas siajn rolojn. Por ''Taxi driver'' li akiris la licencon por ŝofori taksion, por ''New York, New York'' li lernis ludi saksofonon, kaj por ''Raging bull'' li dum unu jaro ĉiutage trejnis bokson, krome li ene de tri monatoj peziĝis je 30 kilogramoj por konvinke prezenti sin kiel la boksisto maljuniĝanta. Robert De Niro kun [[Jane Rosenthal]] en 1989 fondis la filmproduktan firmaon Tribeca Productions, en la urbokvartalo Tribeca de [[Malalta Manhatano]], centra parto de la urbego [[Novjorko]], per kiu ili sekve produktis filmojn. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 1965 || Encounter || The Nephew || Norman C. Chaitin |- | 1965 || Three Rooms in Manhattan || Client at the dinner || Marcel Carné |- | 1968 || Les Jeunes Loups || Client at the club Chez Popov || |- | 1968 || Greetings || Jon Rubin || Brian De Palma |- | 1969 || Sam's Song || Sam || Jordan Leondopoulos |- | 1969 || The Wedding Party || Cecil || Brian De Palma, Wilford Leach, Cynthia Munroe |- | 1970 || Bloody Mama || Lloyd Barker || Roger Corman |- | 1970 || Hi, Mom! || Jon Rubin || Brian De Palma |- | 1971 || Jennifer on My Mind || Mardigian || Noel Black |- | 1971 || Born to Win || Officer Danny || Ivan Passer |- | 1971 || The Gang That Couldn't Shoot Straight || Mario Trantino || James Goldstone |- | 1973 || Bang the Drum Slowly || Bruce Pearson || John D. Hancock |- | 1973 || Mean Streets || John "Johnny Boy" Civello || Martin Scorsese |- | 1974 || The Godfather Part II || Vito Corleone || Francis Ford Coppola |- | 1976 || Taxi Driver || Travis Bickle || Martin Scorsese |- | 1976 || [[1900 (filmo)|1900]] || Alfredo Berlinghieri || Bernardo Bertolucci |- | 1976 || The Last Tycoon || Monroe Stahr || Elia Kazan |- | 1977 || New York, New York || Jimmy Doyle || Martin Scorsese |- | 1978 || [[The Deer Hunter]] || Michael Vronsky || Michael Cimino |- | 1979 || The Swap || Sam Nicoletti || Jordan Leondopoulos |- | 1980 || [[Raging Bull]] || Jake LaMotta || Martin Scorsese |- | 1981 || True Confessions || Monsignor Desmond "Des" Spellacy || Ulu Grosbard |- | 1982 || The King of Comedy || Rupert Pupkin || Martin Scorsese |- | 1984 || Once Upon a Time in America || David "Noodles" Aaronson || Sergio Leone |- | 1984 || Falling in Love || Frank Raftis || Ulu Grosbard |- | 1985 || Brazil || Archibald "Harry" Tuttle || Terry Gilliam |- | 1986 || The Mission || Rodrigo Mendoza || Roland Joffé |- | 1987 || Angel Heart || Louis Cyphre || Alan Parker |- | 1987 || The Untouchables || Al Capone || Brian De Palma |- | 1988 || Midnight Run || Jack Walsh || Martin Brest |- | 1989 || Jacknife || Joseph "Jacknife" Megessey || David Jones |- | 1989 || We're No Angels || Ned || Neil Jordan |- | 1990 || Stanley & Iris || Stanley Everett Cox || Martin Ritt |- | 1990 || [[Goodfellas]] || James "Jimmy the Gent" Conway || Martin Scorsese |- | 1990 || Awakenings || Leonard Lowe || [[Penny Marshall]] |- | 1991 || Guilty by Suspicion || David Merrill || Irwin Winkler |- | 1991 || Backdraft || Donald "Shadow" Rimgale || Ron Howard |- | 1991 || [[Cape Fear (1991)|Cape Fear]] || Maximilian "Max" Cady || Martin Scorsese |- | 1992 || Mistress || Evan M. Wright || Barry Primus |- | 1992 || Night and the City || Harry Fabian || Irwin Winkler |- | 1993 || Mad Dog and Glory || Wayne "Mad Dog" Dobie || John McNaughton |- | 1993 || This Boy's Life || Dwight Hansen || Michael Caton-Jones |- | 1993 || A Bronx Tale || Lorenzo Anello || |- | 1994 || Mary Shelley's Frankenstein || The Creature || Kenneth Branagh |- | 1995 || Casino || Sam "Ace" Rothstein || [[Martin Scorsese]] |- | 1995 || Heat || Neil McCauley || [[Michael Mann]] |- | 1995 || ''[[Les cent et une nuits de Simon Cinéma]]'' || La edzo de fantoma stelulino || [[Agnès Varda]] |- | 1996 || The Fan || Gilbert "Gil" Renard || Tony Scott |- | 1996 || [[Sleepers]] || Father Bobby || Barry Levinson |- | 1996 || Marvin's Room || Dr. Wally || Jerry Zaks |- | 1997 || Cop Land || Lt. Moe Tilden || James Mangold |- | 1997 || Jackie Brown || Louis Gara || [[Quentin Tarantino]] |- | 1997 || Wag the Dog || Conrad Brean || Barry Levinson |- | 1998 || Great Expectations || Arthur Lustig || Alfonso Cuarón |- | 1998 || Ronin || Sam Regazolli || John Frankenheimer |- | 1999 || Analyze This || Paul Vitti || Harold Ramis |- | 1999 || Flawless || Walter Koontz || Joel Schumacher |- | 2000 || The Adventures of Rocky and Bullwinkle || Fearless Leader || Des McAnuff |- | 2000 || Men of Honor || Chief Leslie William "Billy" Sunday || George Tillman Jr. |- | 2000 || Meet the Parents || Jack Tiberius Byrnes || Jay Roach |- | 2001 || 15 Minutes || Det. Eddie Flemming || John Herzfeld |- | 2001 || The Score || Nick Wells || Frank Oz |- | 2002 || Showtime || Det. Mitch Preston || Tom Dey |- | 2002 || City by the Sea || Vincent Anthony LaMarca || Michael Caton-Jones |- | 2002 || Analyze That || Paul Vitti || Harold Ramis |- | 2004 || Godsend || Dr. Richard Wells || Nick Hamm |- | 2004 || Shark Tale || Don Lino || Bibo Bergeron/Vicky Jenson/Rob Letterman |- | 2004 || Meet the Fockers || Jack Tiberius Byrnes || Jay Roach |- | 2005 || Hide and Seek || David Callaway / Charlie || John Polson |- | 2006 || The Good Shepherd || General Bill Sullivan || |- | 2006 || Arthur and the Invisibles || Emperor Sifrat XVI || Luc Besson |- | 2007 || [[Stardust (filmo de 2007)|Stardust]] || Captain Shakespeare || Matthew Vaughn |- | 2008 || Righteous Kill || Det. Thomas "Turk" Cowan || Jon Avnet |- | 2008 || What Just Happened || Ben || Barry Levinson |- | 2009 || Everybody's Fine || Frank || Kirk Jones |- | 2010 || Machete || Senator John McLaughlin || [[Robert Rodriguez]] |- | 2010 || Stone || Jack Mabry || John Curran |- | 2010 || Little Fockers || Jack Tiberius Byrnes || Paul Weitz |- | 2011 || The Ages of Love || Adrian || Giovanni Veronesi |- | 2011 || Killer Elite || Hunter || Gary McKendry |- | 2011 || Limitless || Carl Van Loon || Neil Burger |- | 2011 || [[New Year's Eve (filmo)|New Year's Eve]] || Stan Harris || Garry Marshall |- | 2012 || Being Flynn || Jonathan Flynn || Paul Weitz |- | 2012 || Red Lights || Simon Silver || Rodrigo Cortés |- | 2012 || Freelancers || Sarcone || Jessy Terrero |- | 2012 || Silver Linings Playbook || Pat Solitano, Sr. || [[David O. Russell]] |- | 2013 || The Big Wedding || Don Griffin || Justin Zackham |- | 2013 || Killing Season || Col. Benjamin Ford || Mark Steven Johnson |- | 2013 || [[Malavita]] || Fred Blake / Giovanni Manzoni || [[Luc Besson]] |- | 2013 || Last Vegas || Patrick "Paddy" Connors || Jon Turteltaub |- | 2013 || American Hustle || Victor Tellegio || David O. Russell |- | 2013 || Grudge Match || Billy "The Kid" McDonnen || Peter Segal |- | 2014 || The Bag Man || Dragna || David Grovic |- | 2015 || The Intern || Ben Whittaker || Nancy Meyers |- | 2015 || The Audition || sin mem || Martin Scorsese |- | 2015 || Ellis || || JR |- | 2015 || Heist || Frank "The Pope" Silva || Scott Mann |- | 2015 || Joy || Rudy Mangano || David O. Russell |- | 2016 || Dirty Grandpa || Dick Kelly || Dan Mazer |- | 2016 || Hands of Stone || Ray Arcel || Jonathan Jakubowicz |- | 2016 || The Comedian || Jackie || Taylor Hackford |- | 2019 || [[Joker]] || Murray Franklin || Todd Phillips |- | 2019 || [[The Irishman (filmo)|The Irishman]] || Frank "The Irishman" Sheeran || Martin Scorsese |- | TBA || The Comeback Trail Films that have not yet been released || Max Barber || George Gallo |- | TBA || The War with Grandpa Films that have not yet been released || Ed || Tim Hill |- | 2019 || [[Killers of the Flower Moon (filmo)|Killers of the Flower Moon]] || William King Hale || Martin Scorsese |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1992–2019 || Saturday Night Live || Sin mem/Pluraj/[[Robert Mueller]] |- | 2006 || Extras || Sin mem |- | 2007 || Sesame Street || Sin mem / Dog / Cabbage / Elmo |- | 2011 || 30 Rock || Sin mem |- | 2017 || The Wizard of Lies || [[Bernie Madoff]] |} === Produktoro === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo |- | 1989 || We're No Angels |- | 1991 || Cape Fear |- | 1992 || Thunderheart |- | 1992 || Mistress |- | 1993 || TriBeCa |- | 1993 || The Night We Never Met |- | 1993 || A Bronx Tale |- | 1994 || Mary Shelley's Frankenstein |- | 1995 || Panther |- | 1996 || Faithful |- | 1996 || Marvin's Room |- | 1997 || Wag the Dog |- | 1998 || Witness to the Mob |- | 1999 || Entropy |- | 1999 || Flawless |- | 2000 || The Adventures of Rocky & Bullwinkle |- | 2000 || Meet the Parents |- | 2000 || Holiday Heart |- | 2001 || Prison Song |- | 2002 || About a Boy |- | 2004 || Stage Beauty |- | 2004 || Meet the Fockers |- | 2005 || Rent |- | 2006 || The Good Shepherd |- | 2008 || What Just Happened |- | 2009 || Public Enemies |- | 2010 || Little Fockers |- | 2010 || 20% Fiction |- | 2010 || 36 |- | 2011 || Warrior Queen |- | 2011 || The Undomestic Goddess |- | 2012 || NYC 22 |- | 2014 || About a Boy |- | 2017 || The Wizard of Lies |- | 2019 || When They See Us |- | 2019 || The Irishman Films that have not yet been released |- | 2020 || Artemis Fowl Films that have not yet been released |} === Dokumentfilmoj === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1982 || Elia Kazan, Outsider || Interviewee |- | 1987 || Dear America: Letters Home from Vietnam || Great Sewer |- | 1990 || Hollywood Mavericks || Interviewee |- | 1990 || More than a Movie || Partoprenanto |- | 1992 || Stella Adler: Awake and Dream! || Interviewee |- | 1998 || Junket Whore || Interviewee |- | 1998 || [[Lenny Bruce]]: Swear to Tell the Truth || Rakontisto |- | 2001 || America: A Tribute to Heroes || Performer |- | 2001 || The Concert for New York City || Performer |- | 2002 || 45239 || Host |- | 2003 || Hans Hofmann: Artist/Teacher, Teacher/Artist || Rakontisto |- | 2004 || Biography: Liza Minnelli || Interviewee |- | 2006 || Tony Bennett: An American Classic || Performer |- | 2011 || Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel || Performer |- | 2014 || The Man Who Saved the World || Sin mem |- | 2014 || Remembering the Artist: Robert De Niro, Sr. || Sin mem |} === Teatro === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1953 || The Wizard of Oz || Cowardly Lion |- | 1970 || One Night Stand of a Noisy Passenger || Nekonata |- | 1986 - 1986 || Cuba and His Teddy Bear || Cuba |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.imdb.com/name/nm0000134 Informo ĉe imdb.com] (angla) * [http://movies.yahoo.com/shop?d=hc&id=1800010759&cf=movies&intl=us kompleta filmaro] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/01/la-irlandano-perfekta-dramo-pri-la.html | titolo = “La Irlandano”: perfekta dramo pri la fideleco, amikeco kaj murdo | titolo-aldono = | alirdato = 2020-01-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-01-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }} ''(recenzo pri lia filmo)'' * {{Amg nomo|17593}} * {{IBDB nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Metacritic nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|De Niro, Robert}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro]] [[Kategorio:Premio Ora Globo]] [[Kategorio:Usonaj katolikoj]] 3gq7836diig2fvc3mbb0pbnwfibhdut 0 6938 9505788 7869718 2026-11-01T17:00:38Z ThomasPusch 1869 9505788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = Blera Brothers | dosiero = | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = muzikgrupo | naskonomo = | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = | morto = | deveno = {{Flago|Italio|nomo=jes}} | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = | profesio = | aktivaj jaroj = | eldoninto = | parencaj temoj = [[Esperanto-muziko]] | ttt = | nuntempaj membroj = [[Giuseppe Castelli]]<br />[[Federico Breda]] | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = [[gitaro]] }} Malgraŭ la anglalingva nomo ("Blera-fratoj") temas pri Esperanto-grupo. La duopo [[Giuseppe Castelli]] kaj [[Federico Breda]] el [[Italio]] kantas humurajn kantojn kaj ludas la gitaron. {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Esperanto-muziko]] [[Kategorio:Italaj muzikaj grupoj]] 2232u16ke2kmolbaimqoqqd1xe2v4ok 0 8879 9505918 9125874 2026-11-01T21:47:30Z Taylor 49 126294 ĉio cetera apartenas al la unuopas artikoloj aŭ al vikivortaro 9505918 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto msed vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio == * [[Radiko (planto)]] -- estas parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{apartigilo}} 9qvt9dls4adfeqtm8l58j3y7buzla17 9505919 9505918 2026-11-01T21:48:22Z Taylor 49 126294 ĉio cetera apartenas al la unuopaj artikoloj aŭ al vikivortaro 9505919 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto msed vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{apartigilo}} slaa9rm77p7i5jql9s8j9as248mvj7k 9505920 9505919 2026-11-01T21:48:56Z Taylor 49 126294 9505920 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} ib4oj323bj6x2q1mmace05vjdu0d6s2 9505921 9505920 2026-11-01T21:49:16Z Taylor 49 126294 Q 9505921 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} 0i07um050dxnurq9rho8jrcwbmgzal7 9505925 9505921 2026-11-01T21:54:32Z Taylor 49 126294 == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] ** [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon 9505925 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] ** [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} tuhnlr501m0zr0swobcvwht3ljnks4i 9505926 9505925 2026-11-01T21:54:47Z Taylor 49 126294 /* Biologio kaj medicino */ 9505926 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] * [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon == Cetere == * [[Radiko (matematiko)]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} 14mv1nbwwiqt3ob20h3zpdgon0q7lrw 9505927 9505926 2026-11-01T21:58:43Z Taylor 49 126294 == Matematiko == * [[Kvadrata radiko|Radiko]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Radiko (matematiko)]] -- solvo de polinoma ekvacio == Cetere == * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} 9505927 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvo == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] * [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon == Matematiko == * [[Kvadrata radiko|Radiko]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Radiko (matematiko)]] -- solvo de polinoma ekvacio == Cetere == * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} na74sccosqd9ap6o2qwo6s1opm08yg7 9505928 9505927 2026-11-01T22:00:52Z Taylor 49 126294 == Lingvoscienco == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto 9505928 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvoscienco == * [[Radiko (lingvo)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] * [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon == Matematiko == * [[Kvadrata radiko|Radiko]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Radiko (matematiko)]] -- solvo de polinoma ekvacio == Cetere == * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} 2scr51r144t5rimxmr9xzyrstlnmula 9505940 9505928 2026-11-01T22:21:54Z Taylor 49 126294 * [[Radiko (lingvoscienco)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj 9505940 wikitext text/x-wiki '''Radiko''' povas esti: == Lingvoscienco == * [[Radiko (lingvoscienco)]] -- ĉefa signifoporta parto de vorto sen afiksoj ** [[Ekstersistema radiko]] -- en Esperanto ** [[Normala radiko]] -- en Esperanto == Biologio kaj medicino == * [[Radiko (planto)]] -- parto de planto kiu estas malsupre de la tereno kaj ensuĉas akvon kaj mineralaĵojn ** [[Aerradiko]] ** [[Tirradiko]] * [[Radikokanala kuraco|Radiko]] -- malsupra parto de dento kiu foje postulas multekostan kuracon == Matematiko == * [[Kvadrata radiko|Radiko]] -- matematika operacio kaj inverso de potencco * [[Radiko (matematiko)]] -- solvo de polinoma ekvacio == Cetere == * [[Ĉefuzanto]] -- en uniksaj komputilaj sistemoj * [[d:Q10859793|Radiko]] -- japana reta radio {{Apartigilo}} 497j6wd9rf3exsi9u50n5n9jppcifvy 1 8950 9505840 1686794 2026-11-01T17:56:04Z Sj1mor 12103 /* Apartigilo */ nova sekcio 9505840 wikitext text/x-wiki Artikoloj en la Esperanta Vikipedio estu en Esperanto! Se oni ne havas tempon fintraduki artikolojn el alilingvaj vikipedioj, tiam prefere tute ne komencu! --[[Vikipediisto:Bab|Bab]] :Aŭ ne inkludu la parton en la alia lingvo. Interesa estas ankaŭ havi parton de la alilingva artikolo tradukita, anstataŭ havi nenion. ---- Jen mi ekpensis ke la alilingvaj ligiloj ne devus mencii nur la lingvon al kiuj ili apartenas sed ankaŭ vidigi al kiu preciza artikolo ili celas. En la kazo de ĉi artikolo al la e-oartikolo respondas unu angla artikolo (''Root'') sed (almenaŭ) tri germanaj (''Root, Wurzel, Wurzel(Mathematik)'' kaj unu franca kiu parte rilatas al parto de la artikolo (''Racine grecque'' apartenas al Etimologio). Estus interese rekte vidi ĉion tion en la alilingvaligaro ekzemple tiel<br> <font color="green">Angla : <u>Root</u> Germana : <u> Root,</u> <u> Wurzel,</u> <u>Wurzel(Mathematik)</u> Franca : <u>Racine Grecque</u></font><br> [[Vikipediisto:ArnoLagrange|Arno]] :Mi kredas ke devas iri al ĝenerala paĝo pri radiko en la germana lingvo, kaj ekde tie al la specifaj artikoloj ( ekzemple, al la matematikaj artikoloj). Pri alilingvaj tekstoj: mi estas pacienca. Ne nervoziĝu. Trankvile laboru.--[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 20:53, 27. Apr 2008 (UTC) == Apartigilo == Ĉu menciendas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:56, 1 nov. 2026 (UTC) 4qqnz9cnh6stk7ydg11hph3yv3am6j3 9505844 9505840 2026-11-01T17:58:34Z Sj1mor 12103 /* Ligileco */ nova sekcio 9505844 wikitext text/x-wiki Artikoloj en la Esperanta Vikipedio estu en Esperanto! Se oni ne havas tempon fintraduki artikolojn el alilingvaj vikipedioj, tiam prefere tute ne komencu! --[[Vikipediisto:Bab|Bab]] :Aŭ ne inkludu la parton en la alia lingvo. Interesa estas ankaŭ havi parton de la alilingva artikolo tradukita, anstataŭ havi nenion. ---- Jen mi ekpensis ke la alilingvaj ligiloj ne devus mencii nur la lingvon al kiuj ili apartenas sed ankaŭ vidigi al kiu preciza artikolo ili celas. En la kazo de ĉi artikolo al la e-oartikolo respondas unu angla artikolo (''Root'') sed (almenaŭ) tri germanaj (''Root, Wurzel, Wurzel(Mathematik)'' kaj unu franca kiu parte rilatas al parto de la artikolo (''Racine grecque'' apartenas al Etimologio). Estus interese rekte vidi ĉion tion en la alilingvaligaro ekzemple tiel<br> <font color="green">Angla : <u>Root</u> Germana : <u> Root,</u> <u> Wurzel,</u> <u>Wurzel(Mathematik)</u> Franca : <u>Racine Grecque</u></font><br> [[Vikipediisto:ArnoLagrange|Arno]] :Mi kredas ke devas iri al ĝenerala paĝo pri radiko en la germana lingvo, kaj ekde tie al la specifaj artikoloj ( ekzemple, al la matematikaj artikoloj). Pri alilingvaj tekstoj: mi estas pacienca. Ne nervoziĝu. Trankvile laboru.--[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 20:53, 27. Apr 2008 (UTC) == Apartigilo == Ĉu menciendas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:56, 1 nov. 2026 (UTC) == Ligileco == Ĉu oni bezonas ŝanĝi la ligilecon por ĉiu el la 322 artikoloj kiuj nuntempe ligas [[radiko]] al [[Radiko (planto)]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:58, 1 nov. 2026 (UTC) 6mv5iws09ldqyam11nrh304odx3z892 9505912 9505844 2026-11-01T21:35:39Z Taylor 49 126294 +2 9505912 wikitext text/x-wiki == Lingvo == Artikoloj en la Esperanta Vikipedio estu en Esperanto! Se oni ne havas tempon fintraduki artikolojn el alilingvaj vikipedioj, tiam prefere tute ne komencu! -- [[Uzanto:Bab]] :Aŭ ne inkludu la parton en la alia lingvo. Interesa estas ankaŭ havi parton de la alilingva artikolo tradukita, anstataŭ havi nenion. ---- Jen mi ekpensis ke la alilingvaj ligiloj ne devus mencii nur la lingvon al kiuj ili apartenas sed ankaŭ vidigi al kiu preciza artikolo ili celas. En la kazo de ĉi artikolo al la e-oartikolo respondas unu angla artikolo (''Root'') sed (almenaŭ) tri germanaj (''Root, Wurzel, Wurzel(Mathematik)'' kaj unu franca kiu parte rilatas al parto de la artikolo (''Racine grecque'' apartenas al Etimologio). Estus interese rekte vidi ĉion tion en la alilingvaligaro ekzemple tiel<br> <font color="green">Angla : <u>Root</u> Germana : <u> Root,</u> <u> Wurzel,</u> <u>Wurzel(Mathematik)</u> Franca : <u>Racine Grecque</u></font><br> [[Uzanto:ArnoLagrange]] :Mi kredas ke devas iri al ĝenerala paĝo pri radiko en la germana lingvo, kaj ekde tie al la specifaj artikoloj ( ekzemple, al la matematikaj artikoloj). Pri alilingvaj tekstoj: mi estas pacienca. Ne nervoziĝu. Trankvile laboru.--[[Uzanto:Hans]] 20:53, 27. Apr 2008 (UTC) == Apartigilo == Ĉu menciendas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:56, 1 nov. 2026 (UTC) : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Radiko&action=edit Malbona paĝo] kiu ne povis decidiĝi inter artikolo kaj apartigilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 1 nov. 2026 (UTC) == Ligileco == Ĉu oni bezonas ŝanĝi la ligilecon por ĉiu el la 322 artikoloj kiuj nuntempe ligas [[radiko]] al [[Radiko (planto)]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:58, 1 nov. 2026 (UTC) : JES. Krom tio InterWikioj per WikiData estis fuŝaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 1 nov. 2026 (UTC) 5xr5tl3f69t44vkda2jxcjdbaa8br8q 9505913 9505912 2026-11-01T21:36:50Z Taylor 49 126294 /* Apartigilo */ 9505913 wikitext text/x-wiki == Lingvo == Artikoloj en la Esperanta Vikipedio estu en Esperanto! Se oni ne havas tempon fintraduki artikolojn el alilingvaj vikipedioj, tiam prefere tute ne komencu! -- [[Uzanto:Bab]] :Aŭ ne inkludu la parton en la alia lingvo. Interesa estas ankaŭ havi parton de la alilingva artikolo tradukita, anstataŭ havi nenion. ---- Jen mi ekpensis ke la alilingvaj ligiloj ne devus mencii nur la lingvon al kiuj ili apartenas sed ankaŭ vidigi al kiu preciza artikolo ili celas. En la kazo de ĉi artikolo al la e-oartikolo respondas unu angla artikolo (''Root'') sed (almenaŭ) tri germanaj (''Root, Wurzel, Wurzel(Mathematik)'' kaj unu franca kiu parte rilatas al parto de la artikolo (''Racine grecque'' apartenas al Etimologio). Estus interese rekte vidi ĉion tion en la alilingvaligaro ekzemple tiel<br> <font color="green">Angla : <u>Root</u> Germana : <u> Root,</u> <u> Wurzel,</u> <u>Wurzel(Mathematik)</u> Franca : <u>Racine Grecque</u></font><br> [[Uzanto:ArnoLagrange]] :Mi kredas ke devas iri al ĝenerala paĝo pri radiko en la germana lingvo, kaj ekde tie al la specifaj artikoloj ( ekzemple, al la matematikaj artikoloj). Pri alilingvaj tekstoj: mi estas pacienca. Ne nervoziĝu. Trankvile laboru.--[[Uzanto:Hans]] 20:53, 27. Apr 2008 (UTC) == Apartigilo == Ĉu menciendas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:56, 1 nov. 2026 (UTC) : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9125874 Malbona paĝo] kiu ne povis decidiĝi inter artikolo kaj apartigilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 1 nov. 2026 (UTC) == Ligileco == Ĉu oni bezonas ŝanĝi la ligilecon por ĉiu el la 322 artikoloj kiuj nuntempe ligas [[radiko]] al [[Radiko (planto)]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:58, 1 nov. 2026 (UTC) : JES. Krom tio InterWikioj per WikiData estis fuŝaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 1 nov. 2026 (UTC) n7us932w3sayptni20u0u4ppvvcs1j4 9505939 9505913 2026-11-01T22:19:17Z Taylor 49 126294 : JES. Restas 321 ligiloj kiujn nepras apartigi al la diversaj signifoj (NE nur botaniko). Krom tio InterWikioj per WikiData estis fuŝaj. Mi devis eĉ redakti la idan vikipedion. ~~~~ 9505939 wikitext text/x-wiki == Lingvo == Artikoloj en la Esperanta Vikipedio estu en Esperanto! Se oni ne havas tempon fintraduki artikolojn el alilingvaj vikipedioj, tiam prefere tute ne komencu! -- [[Uzanto:Bab]] :Aŭ ne inkludu la parton en la alia lingvo. Interesa estas ankaŭ havi parton de la alilingva artikolo tradukita, anstataŭ havi nenion. ---- Jen mi ekpensis ke la alilingvaj ligiloj ne devus mencii nur la lingvon al kiuj ili apartenas sed ankaŭ vidigi al kiu preciza artikolo ili celas. En la kazo de ĉi artikolo al la e-oartikolo respondas unu angla artikolo (''Root'') sed (almenaŭ) tri germanaj (''Root, Wurzel, Wurzel(Mathematik)'' kaj unu franca kiu parte rilatas al parto de la artikolo (''Racine grecque'' apartenas al Etimologio). Estus interese rekte vidi ĉion tion en la alilingvaligaro ekzemple tiel<br> <font color="green">Angla : <u>Root</u> Germana : <u> Root,</u> <u> Wurzel,</u> <u>Wurzel(Mathematik)</u> Franca : <u>Racine Grecque</u></font><br> [[Uzanto:ArnoLagrange]] :Mi kredas ke devas iri al ĝenerala paĝo pri radiko en la germana lingvo, kaj ekde tie al la specifaj artikoloj ( ekzemple, al la matematikaj artikoloj). Pri alilingvaj tekstoj: mi estas pacienca. Ne nervoziĝu. Trankvile laboru.--[[Uzanto:Hans]] 20:53, 27. Apr 2008 (UTC) == Apartigilo == Ĉu menciendas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:56, 1 nov. 2026 (UTC) : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9125874 Malbona paĝo] kiu ne povis decidiĝi inter artikolo kaj apartigilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 1 nov. 2026 (UTC) == Ligileco == Ĉu oni bezonas ŝanĝi la ligilecon por ĉiu el la 322 artikoloj kiuj nuntempe ligas [[radiko]] al [[Radiko (planto)]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:58, 1 nov. 2026 (UTC) : JES. Restas 321 ligiloj kiujn nepras apartigi al la diversaj signifoj (NE nur botaniko). Krom tio InterWikioj per WikiData estis fuŝaj. Mi devis eĉ redakti la idan vikipedion. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:19, 1 nov. 2026 (UTC) bwfhh5gn3qko7vj8uov058fcpxx2ub8 0 9032 9505607 9268494 2026-11-01T12:48:08Z Sj1mor 12103 9505607 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Strigedoj |dosiero = Eastern Screetch-Owl.jpg |dosiero larĝo = 200px |priskribo de dosiero = ''Megascops asio'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Strigoformaj]] ''Strigiformes'' |familio = '''Strigedoj''' ''Strigidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]]j |subdivizio2 = 25, vidu tekston |sinonimo = Striginae <small>''sensu'' Sibley & Ahlquist</small> |vikispecio = |komunejo = }} '''Strigedoj''' (''Strigidae'') estas familio de [[noktulo|noktaj]] [[rabobirdo]]j kun okuloj direktitaj antaŭen kaj piedfingroj plumkovritaj; oreloj kutime starigitaj; ĝi entenas 194 speciojn. En fabeloj kaj fabloj ili estas simbolo de [[saĝeco]]. Tiuj '''veraj strigoj''' aŭ '''tipaj strigoj''' estas unu el la du ĝenerale akceptitaj familioj de [[strigoj]], dum la alia estus la [[Titonedoj]] (Tytonidae). La taksonomio de [[Sibley-Ahlquist]] unuigas la [[Kaprimulgoformaj]]n ene de la [[ordo (biologio)|ordo]] de la Strigoformaj; tiele, la tipaj strigoj estus [[subfamilio]] '''Striginae'''. Tio ne estas konfirmita de pli ĵusaj pristudoj (vidu ''Cypselomorphae'' ekzemple), sed la rilatoj de la strigoj ĝenerale estas ankoraŭ nesolvitaj. Escepte de la [[Antarkta ekozono]], la strigedoj prezentas {{N|kosmopolita distribuo}}. == Morfologio == [[File:Strix nebulosa plumage.jpg|maldekstre|eta|upright|[[Lapona strigo]] kun montro, kiom granda estas la birdo mem relative al ĝia [[plumaro]]. Zoologia Muzeo, Kopenhago]] [[File:Squelette de Strigidae MHNT.jpg||maldekstre|eta|upright|Skeleto de strigedo]] [[File:Pulsatrix perspicillata.jpg|thumb|[[Okulvitra strigo]] (''Pulsatrix perspicillata'')]] [[File:Bubo blakistoni.jpg|thumb|[[Granda fiŝgufo]] (''Ketupa blakistoni'') unu el la plej grandaj strigoj.]] [[File:Tawnyowl03.jpg|thumb|upright|[[Arbarstrigo]] (''Strix aluco'')]] Tipaj strigoj (iam nomataj simple strigoj por simpleco) estas tre variaj je grando. La plej malgranda striga specio estas la [[elfostrigo]], kiu pezas ĉirkaŭ 40&nbsp;g; la plej grandaj, la [[gufo]] kaj la [[granda fiŝgufo]], povas pezi ĝis 4.5&nbsp;kg, pli ol centoble pli. Tamen, malgraŭ tiu ĉi varieco, la korpoplano de ĉiuj strigoj estas tre simila.<ref name = "HBW">Marks, J. S.; Cannings, R.J. and Mikkola, H. (1999). "Family Strigidae (Typical Owls)". ''In'' del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (eds.) (1999). ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 5: Barn-Owls to Hummingbirds.'' Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-25-3}}</ref> Ili ĉiuj havas relative grandajn kapojn, mallongajn vostojn, tre dikan [[plumaro]]n, pro kiu la birdo aspektas kelkoble pli granda ol ĝi estus sen plumoj, kaj plumajn diskojn sur vizaĝo ĉirkaŭ la okuloj. Plejparto de strigoj vivas en diversspecaj [[arbaro]]j (unu el malmultaj esceptoj estas la [[kuniklostrigo]]) kaj ĉasas predon flugante. Ili havas grandajn, longajn, vastajn kaj rondecajn flugilojn. Strigaj plumaroj estas adaptitaj por kvietigi la bruon dum flugado, pro tio strigoj flugas preskaŭ tute sensone.<ref>{{cite journal |last1=Wagner |first1=Hermann |last2=Weger |first2=Matthias |last3=Klaas |first3=Michael |last4=Schröder |first4=Wolfgang |title=Features of owl wings that promote silent flight |journal=Interface Focus |date=6 February 2017 |volume=7 |issue=1 |pages=20160078 |doi=10.1098/rsfs.2016.0078 |pmid=28163870 |pmc=5206597 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=Rozhin |last1=Hajian |first2=Justin W. |last2=Jaworski |name-list-style=amp |title=The steady aerodynamics of aerofoils with porosity gradients |journal= Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=473 |issue=2205 |pages=20170266 |date=2017 |doi=10.1098/rspa.2017.0266 |pmid=28989307 |pmc=5627374 |bibcode=2017RSPSA.47370266H }}</ref><ref name="American Physical Society's Division of Fluid Dynamics">{{cite web |title=The secrets of owls' near noiseless wings |date=24 November 2013 |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2013/11/131124093515.htm |website=Science Daily |access-date=1 December 2019}}</ref> Inter aliaj plumaraj adaptaĵoj estas la vizaĝdiskoj, kiuj efektive helpas transdoni sonon al oreloj de la birdo kaj helpas al ĝi rapide trovi fonton de ĉiu sono kaj kapti predon dum ĉasado.<ref name="Stanford University Medical Center">{{cite web |title=An owl's early lessons leave their mark on the brain |url=https://www.sciencedaily.com/releases/1998/03/980306043618.htm |website=Science Daily |date = 6 March 1998 |access-date=22 November 2019}}</ref> Iuj specioj havas plumtufojn sur kapo, kiu obskuras la silueton de la birdo kaj helpas al ĝi kaŝiĝi. Aliaj, aparte tiuj de malvarmaj regionoj, havas pluman kovrilon de piedoj aŭ [[tarso]]j, kio helpas travivi ekstremajn fridojn.<ref name=Kelso>{{cite journal|vauthors=Kelso L, Kelso E|year=1936|title=The relation of feathering of feet of American owls to humidity of environment and to life zones|journal=Auk|volume=53|issue=1|pages= 51–56|url=http://sora.unm.edu/node/16974|doi=10.2307/4077355|jstor=4077355 |doi-access=free}}</ref> Preskaŭ ĉiuj strigoj estas [[noktulo]]j aŭ [[krepuskulo]]j. Kiel aliaj noktumaj birdoj, ili ne havas brilkolorajn plumarojn, kaj ilia kolorigo estas kamufliga, helpanta al la birdo esti nevidebla dum ĉasado aŭ embuskado. Pro la sama kialo ili ne havas drastan {{N|seksa duformismo}} je koloro de plumaroj. La duformismo je grando, tamen, estas sufiĉe rimarkebla: kiel kutimas por [[rabobirdo]]j, ĉe strigoj inoj estas notinde pli grandaj kaj pezaj ol iĉoj.<ref name=Earhart>{{cite journal|author1=Earhart, Caroline M. |author2=Johnson, Ned K. |name-list-style=amp |year=1970|title=Size dimorphism and food habits of North American owls|journal=Condor|volume=72|issue=3|pages= 251–264|url=http://sora.unm.edu/node/101954|doi=10.2307/1366002|jstor=1366002 }}</ref> Strigoj havas grandajn [[okulo]]jn kaj tre bonan vidkapablon, kio kontribuas al ilia efikeco de ĉasado kune kun la aŭdkapablo. Iliaj okuloj estas plej grandaj relative al grando de kapo el ĉiuj birdoj. Kontraŭe al populara stereotipo, strigoj bonege kapablas vidi en luma tago, sed ne havas meĥanismojn por vidi en profunda mallumo.<ref name ="HBW"/> Iliaj okuloj, tamen, estas tute nemovivaj en siaj [[Orbito (anatomio)|orbitoj]], kaj por fokusigi rigardon sur iu objekto la birdo devas turni la tutan kapon. Nevidate sub plumoj, strigoj havas relative longajn kaj tre flekseblajn kolojn, kiuj kapablas rotacii la kapon je ĝis 270 [[grado]]j je ĉiu direkto. La kolaj {{J|sanga vaskulo}} havas multajn adaptaĵojn por ne ŝiriĝi, ne iĝi romppremitaj kaj ne ĉesu la konstantan sangoprovizon al la [[cerbo]] dum tiuj ekstremaj kapoturnoj.<ref name="Johns Hopkins Medicine">{{cite web |title=Scientists explain how bird can rotate its head without cutting off blood supply to the brain |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2013/01/130131144102.htm |date = 31 January 2013 |website=Science Daily |access-date=1 December 2019}}</ref> == Taksonomio == La [[familio (biologio)|familion]] ''Strigidae'' originale enkondukis angla zoologo [[William Elford Leach]] en gvidlibro al kolektoj de la [[Brita Muzeo]] en jaro 1819.<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1819 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | location=London | publisher=British Museum | edition=15th | pages=63–68 [64] | chapter-url=https://books.google.com/books?id=YSlhAAAAcAAJ&pg=PA67 }} Although the name of the author is not specified in the document, Leach was the Keeper of Zoology at the time.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | author-link= | year=1994 | title=History and Nomenclature of Avian Family-Group Names | series=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume= 222 | publisher=American Museum of Natural History | location=New York | pages=142, 245 | hdl=2246/830 | url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/830 }}<!--Linked page allows download of the 48MB pdf--><!-- Bock cites the 17th edition from 1820 but the name was included in the 15th edition published in 1819--></ref> [[Molekula filogenetiko|Molekulfilogenetika]] esploro de jaro 2020 far Jessie Salter k. al. montris, ke tradicia laŭ tiama sistematiko familio ''Strigidae'' estas fakte du [[fratogrupo|frataj]] [[klado]]j, kaj iuj el la tiam tradiciaj [[genro (biologio)|genroj]] estis [[parafiletika]]j. Ekde tiam la taksonomio de la familio estis draste reviziita, sed pozicio de tri [[monotipa]]j genroj restas necerta pro malgranda kvanto kaj kvalito de atingeblaj ekzemploj de [[DNA]].<ref name=salter>{{Cite journal | last1=Salter | first1=J.F. | last2=Oliveros | first2=C.H. | last3=Hosner | first3=P.A. | last4=Manthey | first4=J.D. | last5=Robbins | first5=M.B. | last6=Moyle | first6=R.G. | last7=Brumfield | first7=R.T. | last8=Faircloth | first8=B.C. | date=2020 | title=Extensive paraphyly in the typical owl family (Strigidae) | journal=The Auk | volume=137 | issue=ukz070 | doi=10.1093/auk/ukz070| doi-access=free | hdl=2346/93048 | hdl-access=free }}</ref> La kontrollisto de la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), administrata far [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela Rasmussen]] kaj David Donsker estas ĝisdatigita laŭ tiuj ĉi malkovroj.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2023 | title=Owls | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/owls/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=31a de Januaro 2022 }}</ref> La ĉi-suba [[kladogramo]] baziĝas je rezultoj de esploro far Salter k. al. de jaro 2020.<ref name=salter/> La [[subfamilio]]j estas tiuj difinitaj far [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[James Van Remsen, Jr.|James Van Remsen Jr.]] en 2013.<ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | pages=258–277 }}</ref> Genetika esploro de jaro 2021 sugestis, ke ''Scotopelia'' eble estu unuigita kun ''Ketupa''.<ref>{{ cite journal | last1=Wink | first1=Michael | last2=Sauer-Gürth | first2=Heidi | date=2021 | title=Molecular taxonomy and systematics of owls (Strigiformes) - An update | journal=Airo | volume=29 | pages=487–500 | url=https://www.airo-spea.com/_files/ugd/8fea7e_6357cc4f0f3c481caf86b62c97cac1e0.pdf }}</ref> {{Clade| style=font-size:90%;line-height:90% |label1=Strigidae |1={{clade |1={{clade |1={{clade |label1=Ieraglaucinae |1={{clade |1=''[[Ninox]]'' – 36 specioj: nizostrigoj kaj bubukoj |2=''[[Uroglaux]]'' – Papua akcipitrostrigo (necerta pozicio) }} |label2=Surniinae |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Aegolius]]'' – 5 specioj |2={{clade |1=''[[Athene (genro)|Athene]]'' – 9 specioj |2={{clade |1=''[[Glaucidium (genro)|Glaucidium]]'' – 29 specioj: nanaj strigoj |2=''[[Surnia]]'' – norda nizostrigo }} }} }} |2={{clade |1=''[[Margarobyas]]'' – nudkrura strigo (necerta pozicio) |2={{clade |1=''[[Taenioptynx]]'' – 2 specioj |2={{clade |1=''[[Micrathene]]'' – elfostrigo |2=''[[Xenoglaux]]'' – longliphara strigo }} }} }} }} }} }} |label2=Striginae |2={{clade |1=''[[Otus (genro)|Otus]]'' – 58 specioj: malgrandaj orelstrigoj |2={{clade |1={{clade |1=''[[Asio]]'' – 9 specioj: orelstrigoj |2=''[[Ptilopsis]]'' – 2 specioj }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Jubula (genro)|Jubula]]'' – kolhara strigo (necerta pozicio) |2={{clade |1=''[[Bubo (genro)|Bubo]]'' – 10 specioj: gufoj kaj la neĝostrigo |2={{clade |1=''[[Ketupa]]'' – 12 specioj: fiŝgufoj |2=''[[Scotopelia]]'' – 3 specioj: fiŝkaptostrigoj }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Megascops]]'' – 25 specioj: kriĉostrigoj |2={{clade |1=''[[Gymnasio]]'' – Puertorika kriĉostrigo |2=''[[Psiloscops]]'' – fajrstrigo }} }} |2={{clade |1=''[[Strix (genro)|Strix]]'' – 22 specioj: kutimaj aŭ senorelaj strigoj |2={{clade |1=''[[Lophostrix]]'' – kresta strigo |2=''[[Pulsatrix]]'' – 3 specioj }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} == Klasado == La familio dispartiĝis je 235 vivantaj aŭ antaŭnelonge formortintaj [[specio]]j en 23 [[genro (biologio)|genroj]] kaj 3 [[subfamilio]]j:<ref name=ioc/> ===Subfamilio ''Ieraglaucinae''=== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Ninox rufa - Rufous owl 2281.jpg|175px]] ||'''''[[Ninox]]''''' ([[bubukoj]])|| * [[Rufa strigo]], ''Ninox rufa'' * [[Forta strigo]], ''Ninox strenua'' * [[Bojanta strigo]], ''Ninox connivens'' * [[Sumba bubuko]], ''Ninox rudolfi'' * [[Aŭstralia bubuko]], ''Ninox boobook'' * [[Rote-insula bubuko]] ''Ninox rotiensis'' * [[Timora bubuko]] ''Ninox fusca'' * [[Alor-insula bubuko]], ''Ninox plesseni'' * [[Tasmania bubuko]], ''Ninox leucopsis'' * [[Ruruo]], ''Ninox novaeseelandiae'' * [[Norda bubuko]], ''Ninox japonica'' * [[Bruna bubuko]], ''Ninox scutulata'' * [[Malhela bubuko]], ''Ninox obscura'' * [[Ĉokolada bubuko]], ''Ninox randi'' * [[Andamana bubuko]], ''Ninox affinis'' * [[Filipina bubuko]], ''Ninox philippensis'' * [[Mindanaa bubuko]], ''Ninox spilocephala'' * [[Kamigina bubuko]], ''Ninox leventisi'' * [[Sulua bubuko]], ''Ninox reyi'' * [[Cebua bubuko]], ''Ninox rumseyi'' * [[Romblona bubuko]], ''Ninox spilonotus'' * [[Mindora bubuko]], ''Ninox mindorensis'' * [[Malgranda bubuko]], ''Ninox sumbaensis'' * [[Togiana bubuko]], ''Ninox burhani'' * [[Oĥraventra bubuko]], ''Ninox ochracea'' * [[Cinabra bubuko]], ''Ninox ios'' * [[Halmahera bubuko]], ''Ninox hypogramma'' * [[Burua bubuko]], ''Ninox hantu'' * [[Serama bubuko]], ''Ninox squamipila'' * [[Tanimbara bubuko]], ''Ninox forbesi'' * [[Kristnaska bubuko]], ''Ninox natalis'' * [[Manusa bubuko]], ''Ninox meeki'' * [[Papua bubuko]], ''Ninox theomacha'' * [[Punktohava bubuko]], ''Ninox punctulata'' * [[Novbritia bubuko]], ''Ninox odiosa'' * [[Novirlanda bubuko]], ''Ninox variegata'' |- |[[File:Uroglaux dimorpha (cropped).jpg|175px]] ||'''''[[Uroglaux]]''''' || * [[Papua akcipitrostrigo]], ''Uroglaux dimorph'' |} ===Subfamilio ''Surniinae''=== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Aegolius-funereus-001.jpg|175px]] ||'''''[[Aegolius]]''''' ([[segilakrigaj strigoj]]) || * [[Funebra strigo]], ''Aegolius funereus'' * [[Norda akrigostrigo]], ''Aegolius acadicus'' * † Bermuda akrigostrigo, ''Aegolius gradyi'' (formortinta) * [[Senpunkta akrigostrigo]], ''Aegolius ridgwayi'' * [[Sablofrunta strigo]], ''Aegolius harrisii'' |- |[[File:Athene noctua.jpg|175px]] ||'''''[[Athene (genro)|Athene]]''''' ([[noktuoj]]) || * [[Punkteca strigeto]], '' Athene brama'' * [[Noktuo]], '' Athene noctua'' * [[Arbara strigeto]], ''Athene blewitti'' * [[Kuniklostrigo]], ''Athene cunicularia'' * [[Blankabrova strigeto]], ''Athene superciliaris'' * [[Salomona strigeto]], ''Athene jacquinoti'' * [[Gvadalkanala strigeto]], ''Athene granti'' * [[Malaita strigeto]], ''Athene malaitae'' * [[Makira strigeto]], ''Athene roseoaxillaris'' |- |[[File:Glaucidium capense.jpg|175px]] ||'''''[[Glaucidium]]''''' ([[nanaj strigoj]]) || * [[Paserstrigo]], ''Glaucidium passerinum'' * [[Perlostrigo]], ''Glaucidium perlatum'' * [[Nordkalifornia strigeto]], ''Glaucidium californicum'' * [[Montostrigeto]], ''Glaucidium gnoma'' * [[Gvatemala strigeto]], ''Glaucidium cobanense'' * [[Sudkalifornia strigeto]], ''Glaucidium hoskinsii'' * [[Kostarika strigeto]], ''Glaucidium costaricanum'' * [[Nubostrigo]], ''Glaucidium nubicola'' * [[Anda strigeto]], ''Glaucidium jardinii'' * [[Bolivia strigeto]], ''Glaucidium bolivianum'' * [[Kolima strigeto]], ''Glaucidium palmarum'' * [[Tamaŭlipa strigeto]], ''Glaucidium sanchezi'' * [[Centramerika strigeto]], ''Glaucidium griseiceps'' * [[Centranda strigeto]], ''Glaucidium parkeri'' * [[Amazona strigeto]], ''Glaucidium hardyi'' * [[Nordbrazila strigeto]], ''Glaucidium mooreorum'' * [[Eta strigeto]], ''Glaucidium minutissimum'' * [[Ruĝeca strigeto]], ''Glaucidium brasilianum'' * [[Tukumana strigeto]], ''Glaucidium tucumanum'' * [[Perua strigeto]], ''Glaucidium peruanum'' * [[Sudsudamerika strigeto]], ''Glaucidium nana'' * [[Kuba strigeto]] aŭ [[Siĥuo]], ''Glaucidium siju'' * [[Ruĝecbrusta strigeto]], ''Glaucidium tephronotum'' * [[Sjostedta strigeto]], ''Glaucidium sjostedti'' * [[Kukolstrigeto]], ''Glaucidium cuculoides'' * [[Java strigeto]], ''Glaucidium castanopterum'' * [[Ĝangala strigo]], ''Glaucidium radiatum'' * [[Aveldorsa strigeto]], ''Glaucidium castanotum'' * [[Afrika stristrigeto]] , ''Glaucidium capense'' * [[Alberta strigeto]], ''Glaucidium albertinum'' |- |[[File:Surnia-ulula-002.jpg|175px]] ||'''''[[Surnia]]''''' || * [[Nizostrigo]], ''Surnia ulula'' |- |[[File:Gymnoglaux lawrencii.jpg|175px]] ||'''''[[Margarobyas]]''''' || * [[Nudkrura strigo]], ''Margarobyas lawrencii'' |- |[[File:Collared Owlet1.jpg|175px]] ||'''''[[Taenioptynx]]''''' || * [[Koluma strigeto]], ''Taenioptynx brodiei'' * [[Sunda strigeto]], ''Taenioptynx sylvaticus'' |- |[[File:Micrathene whitneyi 29APR12 Madera Canyon AZ.jpg|175px]] ||'''''[[Micrathene]]''''' || * [[Elfostrigo]], ''Micrathene whitneyi'' |- |[[File:Xenoglaux loweryi 114619287.jpg|175px]] ||'''''[[Xenoglaux]]''''' || * [[Longliphara strigo]], ''Xenoglaux loweryi'' |- |} ===Subfamilio ''Striginae''=== {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Mimizuku gurneyi.jpg|175px]] ||'''''[[Otus (genro)|Otus]]''''' ([[malgrandaj orelstrigoj]]) || * [[Giganta orelstrigo]], ''Otus gurneyi'' * [[Blankfrunta orelstrigo]], ''Otus sagittatus'' * [[Andamana orelstrigo]], ''Otus balli'' * [[Ruĝa orelstrigo]], ''Otus rufescens'' * [[Sabla orelstrigo]], ''Otus icterorhynchus'' * [[Sokoka orelstrigo]], ''Otus ireneae'' * [[Floresa orelstrigo]], ''Otus alfredi'' * [[Montara orelstrigo]], ''Otus spilocephalus'' * [[Rajaha orelstrigo]], ''Otus brookii'' * [[Java orelstrigo]], ''Otus angelinae'' * [[Hindia orelstrigo]], ''Otus bakkamoena'' * [[Koluma orelstrigo]], ''Otus lettia'' * [[Sunda orelstrigo]], ''Otus lempiji'' * [[Japana orelstrigo]], ''Otus semitorques'' * [[Ĝangala orelstrigo]], ''Otus silvicola'' * [[Rinjani-monta orelstrigo]], ''Otus jolandae'' * [[Palavana orelstrigo]], ''Otus fuliginosus'' * [[Filipina orelstrigo]], ''Otus megalotis'' * [[Negrosa orelstrigo]], ''Otus nigrorum'' * [[Orelstrigo de Everett]], ''Otus everetti'' * [[Mindanaa orelstrigo]], ''Otus mirus'' * [[Luzona orelstrigo]], ''Otus longicornis'' * [[Mindora orelstrigo]], ''Otus mindorensis'' * [[Pala orelstrigo]], ''Otus brucei'' * [[Araba orelstrigo]], ''Otus pamelae'' * [[Afrika orelstrigo]], ''Otus senegalensis'' * [[Anobona orelstrigo]], ''Otus feae'' * [[Sokotra orelstrigo]], ''Otus socotranus'' * [[Malgranda orelstrigo]], ''Otus scops'' * [[Kipra orelstrigo]], ''Otus cyprius'' * [[Orienta orelstrigo]], ''Otus sunia'' * [[Moluka orelstrigo]], ''Otus magicus'' * [[Vetara orelstrigo]], ''Otus tempestatis'' * [[Sula orelstrigo]], ''Otus sulaensis'' * [[Mantanana orelstrigo]], ''Otus mantananensis'' * [[Rjukjua orelstrigo]], ''Otus elegans'' * [[Sulavesa orelstrigo]], ''Otus manadensis'' * [[Bangaja orelstrigo]], ''Otus mendeni'' * [[Sangihea orelstrigo]], ''Otus collari'' * [[Biaka orelstrigo]], ''Otus beccarii'' * [[Sejŝela orelstrigo]], ''Otus insularis'' * [[Simeuluea orelstrigo]], ''Otus umbra'' * [[Engana orelstrigo]], ''Otus enganensis'' * [[Mentavaja orelstrigo]], ''Otus mentawi'' * [[Nikobara orelstrigo]], ''Otus alius'' * [[Pemba orelstrigo]], ''Otus pembaensis'' * [[Komora orelstrigo]], ''Otus pauliani'' * [[Siaŭa orelstrigo]], ''Otus siaoensis'' * [[Anjuana orelstrigo]], ''Otus capnodes'' * [[Mohelia orelstrigo]], ''Otus moheliensis'' * † Reunia orelstrigo, ''Otus grucheti'' (formortinta) * † Maŭricia orelstrigo, ''Otus sauzieri'' (formortinta) * † Rodrigesa orelstrigo, ''Otus murivorus'' (formortinta) * [[Malagasa orelstrigo]], ''Otus rutilus'' * [[Majota orelstrigo]], '' Otus mayottensis'' * [[Torotoroka orelstrigo]], ''Otus madagascariensis'' * [[Srilanka strigeto]], ''Otus thilohoffmanni'' * [[Santomea orelstrigo]], ''Otus hartlaubi'' * [[Palaŭa orelstrigo]], ''Otus podarginus'' * [[Principea orelstrigo]], ''Otus bikegila'' |- |[[File:Coruja-orelhuda.jpg|175px]] ||'''''[[Asio]]''''' ([[orelstrigoj]]) || * [[Jamajka orelstrigo]], ''Asio grammicus'' * [[Stigia orelstrigo]], '' Asio stygius'' * [[Orelstrigo]], ''Asio otus'' * [[Afrika orelstrigo]], '' Asio abyssinicus'' * [[Madagaskara orelstrigo]], '' Asio madagascariensis'' * [[Marĉostrigo]], '' Asio flammeus'' * [[Afrika strigo]], '' Asio capensis'' * [[Stristrigo]], ''Asio clamator'' * [[Salomona strigo]], ''Asio solomonensis'' |- |[[File:Northern white-faced owl arp.jpg|175px]] ||'''''[[Ptilopsis]]''''' ([[blankvizaĝaj strigoj]]) || * [[Norda blankvizaĝa strigo]], ''Ptilopsis leucotis'' * [[Suda blankvizaĝa strigo]], ''Ptilopsis granti'' |- |[[File:Jubula lettii.jpg|175px]] ||'''''[[Jubula (genro)|Jubula]]''''' || * [[Kolhara strigo]], ''Jubula lettii'' |- |[[File:Bengalese Eagle Owl.jpg|175px]] ||'''''[[Bubo (genro)|Bubo]]''''' ([[gufoj]]) || * [[Neĝostrigo]], ''Bubo scandiacus'' * [[Granda kornostrigo]], ''Bubo virginianus'' * [[Magelana kornostrigo]], ''Bubo magellanicus'' * [[Gufo]], ''Bubo bubo'' * [[Bengala gufo]], ''Bubo bengalensis'' * [[Faraona gufo]], ''Bubo ascalaphus'' * [[Araba gufo]], ''Bubo milesi'' * [[Kablanda gufo]], ''Bubo capensis'' * [[Afrika gufo]], ''Bubo africanus'' * [[Griza gufo]], ''Bubo cinerascens'' |- |[[File:Brown fishing owl.jpg|175px]] ||'''''[[Ketupa]]''''' ([[fiŝgufoj]]) || * [[Fiŝgufo de Fraser]], ''Ketupa poensis'' * [[Ĝangala fiŝgufo]], ''Ketupa leucosticta'' * [[Lakta fiŝgufo]], ''Ketupa lactea'' * [[Fiŝgufo de Shelley]], ''Ketupa shelleyi'' * [[Granda fiŝgufo]], ''Ketupa blakistoni'' * [[Bruna fiŝgufo]], ''Ketupa zeylonensis'' * [[Himalaja fiŝgufo]], ''Ketupa flavipes'' * [[Malaja fiŝgufo]], ''Ketupa ketupu'' * [[Sumatra fiŝgufo]], ''Ketupa sumatrana'' * [[Punktoventra fiŝgufo]], ''Ketupa nipalensis'' * [[Hindia fiŝgufo]], ''Ketupa coromanda'' * [[Filipina fiŝgufo]], ''Ketupa philippensis'' |- |[[File:Pel's fishing owl, Scotopelia pel.jpg|175px]] ||'''''[[Scotopelia]]''''' ([[fiŝostrigoj]]) || * [[Marmora fiŝostrigo]], ''Scotopelia bouvieri'' * [[Strieca fiŝostrigo]], ''Scotopelia peli'' * [[Rufa fiŝostrigo]], ''Scotopelia ussheri'' |- |[[File:Megascops asio-gray.jpg|175px]] ||'''''[[Megascops]]''''' ([[kriĉostrigoj]]) || * [[Liphara kriĉostrigo]], ''Megascops trichopsis'' * [[Nudkrura kriĉostrigo]], ''Megascops clarkii'' * [[Blankagorĝa kriĉostrigo]], ''Megascops albogularis'' * [[Tropika kriĉostrigo]], ''Megascops choliba'' * [[Barba kriĉostrigo]], ''Megascops barbarus'' * [[Pacifika kriĉostrigo]], ''Megascops cooperi'' * [[Okcidenta kriĉostrigo]], ''Megascops kennicottii'' * [[Orienta kriĉostrigo]], ''Megascops asio'' * [[Balsasa kriĉostrigo]], ''Megascops seductus'' * [[Alagoasa kriĉostrigo]], ''Megascops alagoensis'' * [[Gvatemala kriĉostrigo]], ''Megascops guatemalae'' * [[Kriĉostrigo de Koepcke]], ''Megascops koepckeae'' * [[Rufeca kriĉostrigo]], ''Megascops ingens'' * [[Cinama kriĉostrigo]], ''Megascops petersoni'' * [[Nebula kriĉostrigo]], ''Megascops marshalli'' * [[Jungaa kriĉostrigo]], ''Megascops hoyi'' * [[Ŝingua kriĉostrigo]], ''Megascops stangiae'' * [[Ĉokoa kriĉostrigo]], ''Megascops centralis'' * [[Roraima kriĉostrigo]], ''Megascops roraimae'' * [[Longtufa kriĉostrigo]], ''Megascops sanctaecatarinae'' * [[Sanktamarta kriĉostrigo]], ''Megascops gilesi'' * [[Perua kriĉostrigo]], ''Megascops roboratus'' * [[Amazonia kriĉostrigo]], ''Megascops watsonii'' * [[Nigraĉapa kriĉostrigo]], ''Megascops atricapilla'' |- |[[File:Megascops nudipes-Mucarito-Screech Owl of Puerto Rico.jpeg|175px]] ||'''''[[Gymnasio]]''''' || * [[Puertorika kriĉostrigo]], ''Gymnasio nudipes'' |- |[[File:Flammulated owl.jpg|175px]] ||'''''[[Psiloscops]]''''' || * [[Fajrstrigo]], ''Psiloscops flammeolus'' |- |[[File:Strix nebulosaRB.jpg|175px]] ||'''''[[Strix (genro)|Strix]]''''' ([[senorelaj strigoj]]) || * [[Makula arbarstrigo]], ''Strix seloputo'' * [[Okulmakula arbarstrigo]], ''Strix ocellata'' * [[Bruna arbarstrigo]], ''Strix leptogrammica'' * [[Arbarstrigo]], ''Strix aluco'' * [[Magreba strigo]], ''Strix mauritanica'' * [[Himalaja strigo]], ''Strix nivicolum'' * [[Dezerta strigo]], ''Strix hadorami'' * [[Omana strigo]], ''Strix butleri'' * [[Okcidenta strigo]], ''Strix occidentalis'' * [[Varia strigo]], ''Strix varia'' * [[Cindra strigo]], ''Strix sartorii'' * [[Flaveca strigo]], ''Strix fulvescens'' * [[Rustostria strigo]], ''Strix hylophila'' * [[Ĉakoa strigo]], ''Strix chacoensis'' * [[Rufpieda strigo]], ''Strix rufipes'' * [[Urala strigo]], ''Strix uralensis'' * [[Lapona strigo]], ''Strix nebulosa'' * [[Afrika arbarstrigo]], ''Strix woodfordii'' * [[Makula strigo]], ''Strix virgata'' * [[Nigrablanka strigo]], ''Strix nigrolineata'' * [[Nigrabenda strigo]], ''Strix huhula'' * [[Rufbenda strigo]], ''Strix albitarsis'' |- |[[File:Lophostrix cristata -Panama-8.jpg|175px]] ||'''''[[Lophostrix]]''''' || * [[Kresta strigo]], ''Lophostrix cristata'' |- |[[File:Pulsatrix perspicillata chapmani (Costa Rica).jpg|175px]] ||'''''[[Pulsatrix]]''''' || * [[Okulvitra strigo]], ''Pulsatrix perspicillata'' * [[Brunbrova strigo]], ''Pulsatrix koeniswaldiana'' * [[Striventra strigo]], ''Pulsatrix melanota'' |- |} === Prahistoriaj birdoj de Malfrua [[Kvaternaro]] === * Genro ''Grallistrix'', 4 specioj ** Kaua strigo, ''Grallistrix auceps'' ** Mauia strigo, ''Grallistrix erdmani'' ** Moloka strigo, ''Grallistrix geleches'' ** Oahua strigo, ''Grallistrix orion'' * Genro ''Ornimegalonyx'' - Karibaj gigantaj strigoj, 1-2 specioj ** Kuba giganta strigo, ''Ornimegalonxy oteroi'' ** ''Ornimegalonyx'' sp. - probable subspecio de ''O. oteroi'' == Referencoj== {{referencoj}} == Literaturo == * {{aut|Feduccia, J. Alan}} (1970): Some birds of prey from the Upper Pliocene of Kansas. ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''87'''(4): 795-797. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n04/p0795-p0797.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606111215/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n04/p0795-p0797.pdf |date=2011-06-06 }} * {{aut|Olson, Storrs L.}} (1985): The fossil record of birds. ''In:'' Farner, D.S.; King, J.R. & Parkes, Kenneth C. (eds.): ''Avian Biology'' '''8''': 79-238. Academic Press, New York. * {{aut|Sánchez Marco, Antonio}} (2004): Avian zoogeographical patterns during the Quaternary in the Mediterranean region and paleoclimatic interpretation. ''Ardeola'' '''51'''(1): 91-132. [http://www.ardeola.org/files/Ardeola_51(1)_91-132.pdf PDF plena teksto] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Strigidae|ReVo=strige}} * [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=177854 ITIS – Taksonomio de Strigedoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040820172227/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=177854 |date=2004-08-20 }} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=77 Filmoj de strigoj]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.xeno-canto.org/browse.php?query=strigidae Sonoj de Strigedoj el Neotropiko] ĉe xeno-canto.org * [http://www.owlpages.com/ Strigejo] pri strigoj - fotoj, voĉoj, libroj, arto, mitologio kaj plie. [[Kategorio:Strigoformaj]] [[Kategorio:Strigedoj| ]] cseegdm7zyltv9ffe94sxut63k3e7g0 0 9873 9506025 8948077 2026-11-02T04:16:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:BiskupEltschkner.jpg|eta|Blazono de episkopo Eltschkner enhavas [[verda stelo|verdan stelon]] el la flago de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista|IKUE]].]] '''Antonín ELTSCHKNER''' [elĉkner] estis [[ĉeĥa esperantisto]], d-ro pri [[teologio]], [[episkopo]] en [[Prago]], titola episkopo de [[Zefirio]]. Naskiĝis la [[4-an de junio]] [[1880]] en [[Polička]], mortis la [[22-an de februaro]] [[1961]]. Esperantisto de [[1924]]. Prez. de [[Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] en [[Ĉeĥio]]. Depost [[1925]] ano de Esperanta sekcio de l' "[[Katolika Konsilantaro]]". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160124013222/http://www.ikue.org/cz/historio-1/historio1.htm Historio de la katolika E-movado en Ĉeĥio ĝis la jaro 1989] * [http://rodopisna-revue-online.tode.cz/lhenicko/06_eltschkner-1943.pdf Rok 1943 - biskup ThDr. Antonín Eltschkner (1880 - 1961)] {{cs}} {{EdE|E}} {{Ĝisdatigenda}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Eltschkner, Antonin}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] 8an86mn03sgol4mj12zokd32fwlqjye 0 10147 9505815 9124940 2026-11-01T17:31:58Z Charp238 176653 aldoni ligilojn al nova artikolo [[vipako]] 9505815 wikitext text/x-wiki {{budhisma termino | sa = कर्म (''karma'') | pi = ''kamma'' | ja = 業 (''gō'') }} '''Karmo kaj [[vipako]]''' (sanskrite ''karma-vipâka'', palie ''kamma-vipâka''): ĉiuj agoj kaj faktoj (karmo) kaj ties sekvoj ([[vipako]]) laŭ iuj religioj, interalie [[Hinduismo]], [[Ĝajnismo]], [[Budhismo]], [[Antropozofio]] kaj [[Spiritismo]]. Foje la vorto "karmo" estas erare uzita por inkluzivi kaj agojn kaj sekvojn, sed tio estas evitinda. Laŭ la budhismo, karmo estas fakte ne la ago mem, sed la intenco malantaŭ la ago; senintenca ago do ne estas karma. La ĝajnismo havas alian interpreton, kaj inkluzivas ankaŭ senintencajn agojn en la karmokoncepto. [[Spiritismo]] nomas la karmon ''Leĝo de Kaŭzo kaj Efiko''. ==Filozofia analizo== ===La problemo de malbono=== Iuj fakuloj<ref>Ursula Sharma (1973), Theodicy and the doctrine of karma, ''Man'', Vol. 8, No. 3, pp. 347–364</ref> atentigas, ke [[Neteismo|neteismaj]] hindaj religioj ne postulas ĉiel bonvolan kreinton, kaj ke iuj teismaj skoloj atribuas komplikan personecon al la dioj. Ili estas personaj kaj kosmaj faciligantoj, en iuj skoloj similaj al la [[Demiurgo]] de Platono.<ref name="bilimoria2013">P. Bilimoria (2013), Toward an Indian Theodicy, in The Blackwell Companion to the Problem of Evil (Editors: McBrayer and Howard-Snyder), 1-a eldono, John Wiley & Sons, {{ISBN|978-0-470-67184-9}}, ĉap. 19</ref> Ĉi tiuj fakuloj asertas, ke rilatigo de karmo kaj la problemo de malbono estas misinterpreto sub la influo de okcidentaj tradicioj, troiganta aŭ miskomprenanta la naturon de teodiceo en la plej grandaj hindaj religioj.<ref>G. Obeyesekere (I968), Theodicy, sin and salvation in a sociology of Buddhism, in Practical religion (Ed. Edmund Leach), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-05525-3}}</ref> (Unu escepto estas la hindua skolo Nyāya-Vaiśeṣika, kiu konceptas ĉiel bonvolan kaj ĉionpovan kreinton, simile kiel kristanismo.) Multaj hindaj religioj pli elstarigas la evoluigon de la karma principo por la unua kaŭzo kaj natura justo fokuse al la homo, kontraste al okcidentaj religiaj principoj, kiuj fokusiĝas al la ecoj kaj povoj de Dio kaj dia juĝo.<ref>B. Reichenbach (1998), Karma and the Problem of Evil, in Philosophy of Religion Toward a Global Perspective (Editor: G.E. Kessler), Wadsworth, {{ISBN|978-0-534-50549-3}}, pp. 248–255</ref> Iuj fakuloj, precipe pri la hindua skolo [[Njaja|Nyāya]] kaj Śaṅkara en sia ''Brahmasūtrabhāṣya'', asertas ke la karma doktrino implicas ekziston de Dio, kiu administras la medion de homo laŭ ties karmo, sed ili agnoskas, ke laŭ ĉi tiu interpreto karmo estas nenepra kaj nekapabla solvi la problemon de malbono.<ref>Bruce R. Reichenbach (1989), Karma, Causation, and Divine Intervention, Philosophy East and West, Vol. 39, No. 2, pp. 135–149</ref> Arthur Herman opinias, ke la teorio de karmo kaj transmigrado solvas ĉiujn tri historiajn formulojn de la problemo de malbono, tamen agnoskante la teodiceajn konstatojn de Śaṅkara kaj Rāmānuja.<ref>Arthur Herman, The problem of evil and Indian thought, 2-a eldono, Motilal Banarsidass Publishers, {{ISBN|81-208-0753-7}}, pp. 5, partoj II kaj III</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=karm}} * [[Darmo]] * [[Vipako]] * [[Jogo]] * [[Reenkarniĝo]] * [[Peko]] * [[Teozofio]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Terminaro de Budhismo]] [[Kategorio:Hinduismo]] [[Kategorio:Jogo]] [[Kategorio:Spiritismo]] 2d1h2nlbfk90jwzvc87g93comysef6h 0 11233 9505848 9338149 2026-11-01T18:06:48Z Robin van der Vliet 66411 /* Estraro */ 9505848 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|NEJ}} {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = Nederlanda Esperanto-Junularo |nomo = Nederlandse Esperanto-Jongeren |emblemo = EŭroEsperanto.svg <!-- tiu nespecifa bildo estu nur provizora solvo ĝis kiam alŝutiĝis specifa emblemo--> |fondiĝdato = [[9-an de januaro]] [[1965]] |fondiĝloko = [[Amsterdamo]] |lando = Nederlando |tipo = |ttt-ejo = [https://esperantojongeren.nl/ Oficiala retejo] (en la nederlanda) }} La '''Nederlanda Esperanto-Junularo''' ('''NEJ'''; {{lang-nl|Nederlandse Esperanto-Jongeren}}) estas la landa sekcio de la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) por [[Nederlando]] kaj havas sian sidejon en [[Amsterdamo]]. Laŭ la statuto ĝi celas disvastigi Esperanton, speciale inter junuloj en Nederlando, kaj konsciigi junulojn en Nederlando pri la lingvaj problemoj en la mondo. La asocio estis fondita la [[9-an de januaro]] [[1965]] en [[Amsterdamo]]. La antaŭan jaron okazis [[IJK 1964]] en Amsterdamo. Ekde tiam, NEJ ĉiujare organizas kunvenojn. Ekde 1975 ''[[Jongeren Esperanto Nieuws|Jen]]'' (''Jongeren Esperanto Nieuws'', aŭ Junularaj Esperanto-Novaĵoj) estis la asocia revuo. Ĝi estis eldonita kune kun la [[Flandra Esperantista Junulara Asocio]] (FLEJA) ĝis 2006. == Agadoj == Ĝis la jaro 2006 NEJ ĉiujare organizis renkontiĝon antaŭ la somero, la [[Printempa Renkontiĝo|Printempan Renkontiĝon]]. Ekde 2012 organiziĝas renkontiĝo post la somero, la [[KlaĉKunveno PostSomera]]. Cetere regule okazas ludsemajnfinoj. == Estraro == {{Ĉefartikolo|estraro de NEJ}} La estraro elektita je la [[1-a de novembro]] [[2026]] dum la 12-a [[Klaĉ-Kunveno Post-Somera]] en [[Ommel]], [[Nederlando]], por la oficperiodo 2026-2027<ref>[https://t.me/esperantojongeren/92 anonco] je 2026-11-01 en la oficiala [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]]-kanalo de NEJ. Alirita 2026-11-01.</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Frank van Hertrooij]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Arnold Averink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Giulio Dioguardi: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia junulara konsilio de Nederlando]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://esperantojongeren.nl/ Oficiala retejo] (en la nederlanda) * {{Twitter}} {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Nederlanda Esperanto-Junularo| ]] [[Kategorio:Nederlandaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Nederlando]] lq7l1zy8gbe696xn4ibzdf3c197hibo 0 11986 9505769 9503635 2026-11-01T15:42:12Z RG72 11847 /* Estreco */ 9505769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo = Josif Visarionoviĉ Stalin<br /> <small>{{fremdlingve|ka|იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი}}<br />{{fremdlingve|ru|''Иосиф Виссарионович Сталин''}}</small> | dosiero = JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg | grandeco de dosiero =230px | priskribo = Josif Stalin en 1942 | vico = 1-a | ofico = Ĝenerala Sekretario de Centra Komitato de [[Komunista Partio de Sovetunio]] | de = [[3-a de aprilo]] [[1922]] | ĝis = [[5-a de marto]] [[1953]] | antaŭulo = neniu ''(pozicio kreita en 1922)'' | sekvanto = [[Nikita Ĥruŝĉov]] | vico2 = | ofico2 = Prezidanto de Konsilio de Ministroj de [[Sovetunio]] | de2 = [[6-a de majo]] [[1941]] | ĝis2 = [[5-a de marto]] [[1953]] | antaŭulo2 = [[Vjaĉeslav Molotov]] | sekvanto2 = [[Georgij Malenkov]] | loko de naskiĝo = {{flago|Kartvelio}} [[Gori]], [[Kartvelio]], [[Rusa imperio]] | loko de morto = {{flago|Sovetunio}} [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] | nacieco = [[kartveloj|kartvelo]] | edzo/ino = [[Nadeĵda Allilujeva]] kaj Jekaterina Svanidze | partio = [[Komunista Partio de Sovetunio]] | rilatoj = | infanoj = [[Jakov Ĝugaŝvili]], [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], [[Svetlana Allilujeva]] | sidejo = [[Moskvo]] | alma_mater = | okupo = | profesio = | religio = ''nenia ([[ateisto]])'' | subskribo = | ttt-paĝo = | notoj = }} '''Josif STALIN''' ({{lang-ru|Иосиф Виссарионович Сталин}}, signifante "Homo de [[ŝtalo]]", esperantigita '''Jozefo Stalino'''; denaske '''Ioseb''' '''Besarionis dze ĜUGAŜVILI''', {{lang-ru|Иосиф Виссарионович Джугашвили}}, {{lang-ka|იოსებ ჯუღაშვილი}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|18|12|1878|ligilo="jes"|akuzativo=jes}}, mortis la {{daton|5|marto|1953}}) estis [[Sovetunio|soveta]] [[politikisto]] kaj partia [[Gvidanto (politiko)|gvidanto]] kaj [[ŝtatestro]] de [[Kartvelio|kartvela]] deveno kaj la dua reganto de [[Sovet-Unio]]. Stalin estis elektita [[Ĝenerala Sekretario de Komunista Partio de Sovetunio|ĝenerala sekretario de la Komunista Partio de Sovetunio]] en 1922, malgraŭ la rekomendoj de [[Lenin]], kiu preferis [[Trockij|Trockij'n]] super li. Post la morto de Lenin en 1924 ĝis la fino de la [[1920-aj jaroj]], Stalino iom post iom plifortigis sian pozicion kiel sola reganto de Sovet-Unio, gvidante la Komunistan Partion kaj la sovetian ŝtaton ĝis sia morto. Stalino estis unu el la plej grandaj [[Amasmurdisto|amasmurdistoj]] en la historio: takso de la nombro de liaj viktimoj ŝvebis ĉirkaŭ 11 milionoj kaj foje eĉ nombris kiel 40 milionoj, kaj li estas konsiderata unu el la plej grandaj [[Tirano (reganto)|tiranoj]] de la [[dudeka jarcento]]. Stalin starigis [[Diktatoreco|diktatoran reĝimon]] de teruro bazita sur radikala [[Kulto al personeco|kulto de personeco]] (interalie li estis propagande nomita ''Suno de la Popoloj'') kaj karakterizita per sekvenco de murdoj de [[disidento]]j kaj tiuj kiuj estis suspektitaj disidentoj ("[[Granda purigo|purigoj]]"), malliberigo de milionoj da homoj en [[Punlaboro|punlaborejoj]] ([[Gulago]]j) kaj en politiko de deviga [[kolektivigo]] kiu rezultigis la mortojn de milionoj pro [[malsatego]] (la tielnomita "[[holodomoro]]"). Per tiuj metodoj li antaŭenigis procezon de [[industriiĝo]] en Sovet-Unio kaj turnis ĝin en komunistan [[superpotenco]]n. En [[1939]], Stalin subskribis ne-agresan pakton kun [[Nazia Germanio]], [[Pakto Ribbentrop-Molotov]], sub kiu [[Orienta Eŭropo]] estis dividita inter la du potencoj. Post la [[Operaco Barbaroso|germana invado de Sovetunio]] en junio 1941, li gvidis Sovetunion decideme ĝis la fina venko super la nazioj. Malgraŭ lia respondeco por la enormaj malvenkoj suferitaj de la [[Ruĝa Armeo]] en la fruaj stadioj de la milito sur la [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|orienta fronto]], Stalino ludis ŝlosilan rolon en [[mobilizado]] de sovetiaj rimedoj por venki Nazian Germanion, kaj en milito kontraŭ ĝi. Sekvante la venkon en [[Dua Mondmilito]], la internacia statuso de Sovet-Unio, sub lia gvidado, estis establita kiel unu el la du gvidaj [[superpotenco]]j en la mondo dum la [[Malvarma Milito]]. == Vivo == === Junaĝo === Li naskiĝis en la urbo [[Gori]]<ref>Conquest 1991, p. 2; Khlevniuk 2015, p. 11.</ref> ([[Kartvelio]], tiam en [[Tiflisa gubernio]] de la [[Rusia Imperio]] kie estis hejmo de mikso de [[Kartveloj]], [[Azerioj]], [[Armenoj]], [[Rusoj]] kaj [[Judoj]].<ref>Service 2004, p. 15.</ref>) en familio de [[ŝuisto]]. Li naskiĝis en la 18a de Decembro [malnovstile 6a de Decembro] 1878<ref>Service 2004, p. 14; Montefiore 2007, p. 23.</ref> kaj baptita la 29an de Decembro.<ref>Service 2004, p. 16.</ref> Lia naskonomo estis Ioseb Besarionis dze Jughashvili, kaj li estis kromnomita "Soso", diminutivo de "Ioseb".<ref>Conquest 1991, p. 11; Service 2004, p. 16; Montefiore 2007, p. 23; Kotkin 2014, p. 17.</ref> Lia patro [[Besarion Ĝugaŝvili]] (ბესარიონ ჯუღაშვილი) estis [[ŝuisto]] el [[Gori]]. Lia patrino [[Ketewan Geladse]] (ქეთევან გელაძე) estis filino de [[servuteco|servutulo]]. Conquest 1991, pp.&nbsp;1–2; Volkogonov 1991, p.&nbsp;5; Service 2004, p.&nbsp;14; Montefiore 2007, p.&nbsp;19; Khlevniuk 2015, p.&nbsp;11; Deutscher 1966, p.&nbsp;26. La gefratoj de Stalin mortis kelkajn monatojn post la naskiĝo, tiel ke li kreskis kiel [[sola infano]] de la familio.<ref>Volkogonov 1991, p. 5; Service 2004, p. 16; Montefiore 2007, p. 22; Kotkin 2014, p. 17; Khlevniuk 2015, p. 11.</ref> [[Dosiero:Stalin 1894 Colour.jpg|eta|160px|Stalin en la jaro [[1894]].|alternative=|maldekstra]] Unue la familia vivo estis komforta. La ŝuista patro laboris en ateliero de alia posedanto,<ref>Conquest 1991, p. 5; Service 2004, p. 14; Montefiore 2007, p. 22; Kotkin 2014, p. 16.</ref> sed poste li prosperis, sendependiĝis kaj eĉ dungis dek laboristojn kaj kelkajn metilernistojn. En la fruaj [[1880-aj jaroj]] li dekadencis<ref>Service 2004, p. 16; Montefiore 2007, pp. 22, 32.</ref> kaj la familio malriĉiĝis.<ref>Conquest 1991, p. 11; Service 2004, p. 19.</ref> Li iĝis disputema [[alkoholismo|alkoholulo]],<ref>Service 2004, p. 17; Montefiore 2007, p. 25; Kotkin 2014, p. 20; Khlevniuk 2015, p. 12.</ref> kiu elspezis sian monon por alkoholaĵoj kaj regule batis la edzinon kaj filon.<ref>Conquest 1991, p. 10; Volkogonov 1991, p. 5; Service 2004, p. 17; Montefiore 2007, p. 29; Kotkin 2014, p. 24; Khlevniuk 2015, p. 12.</ref> Tiama amiko de Stalin skribis poste: ''"Tiaj nemerititaj kaj teruraj bategoj iĝis la knabo tiel sensentema kiel estis lia patro."'' Krome li neniam vidintus la knabon plori. Ioseb Iremaŝvili, alia amiko de Stalin, skribis, ke la bategoj alvokis malamon kontraŭ aŭtoritato ĉe Stalin, ĉar ĉiu homo, kiu havis pli da potenco ol li mem, memorigis lin pri lia patro. Ekaterine kaj Stalin lasis la hejmon ĉirkaŭ 1883 kaj komencis vagantan vivon, translokiĝante tra naŭ diversaj luitaj ĉambroj laŭlonge de la sekva jardeko.<ref>Montefiore 2007, pp. 30–31; Kotkin 2014, p. 20.</ref> En 1886, ili translokiĝis al la hejmo de familia amiko, Pastro Kristoforo Ĉarkviani.<ref>Conquest 1991, p. 12; Montefiore 2007, p. 31; Kotkin 2014, pp. 20–21.</ref> Ekaterine laboris kiel dompurigistino kaj vestolavistino kaj estis determinita sendi ŝian filon al la lernejo.<ref>Montefiore 2007, pp. 31–32.</ref> Unu el la klientoj de lia patrino, la [[judo|juda]] [[komercisto]] David Papismedov, donis monon kaj librojn al la juna Stalin, kiu tiam portis la kromnomon „Soso“, helpis al lia patrino en ŝia laboro, kaj kuraĝigis lin en studado. Jardekojn poste la maljuna Papismedov iros al la [[Moskva Kremlo]] por vidi, kio okazis al la eta Soso. Stalin mirigis siajn kunulojn, ĉar li ne nur akceptis la maljunan judon, sed ankaŭ babilis kun li publike. En [[1888]] la patro de Stalin foriris al [[Tiflis]] postlasinte sian familion. En septembro [[1888]] Iosseb Ĝugaŝvili aliĝis al la Ortodoksisma Eklezia Lernejo de Gori,<ref>Dović & Helgason 2019, p. 256.</ref> pere de la helpo de Ĉarkviani.<ref>Conquest 1991, p. 11; Service 2004, p. 20; Montefiore 2007, pp. 32–34; Kotkin 2014, p. 21.</ref> Lia klaso estis miksita grupo de lernejanoj, kiuj parolis multajn lingvojn. Sed la lernejana lingvo estis la rusa. Kvankam li enmiksiĝis en multaj kvereloj,<ref>Service 2004, p. 20; Montefiore 2007, p. 36.</ref> Stalin brilis akademie,<ref>Conquest 1991, p. 12; Service 2004, p. 30; Montefiore 2007, p. 44; Kotkin 2014, p. 26.</ref> montranta talenton en [[pentrarto]] kaj teatro,<ref>Montefiore 2007, pp. 43–44.</ref> verkante sian propran poezion,<ref>Montefiore 2007, p. 44.</ref> kaj kantante kiel ĥorano.<ref>Conquest 1991, p. 13; Service 2004, p. 30; Montefiore 2007, p. 43; Kotkin 2014, p. 26.</ref> Stalin frontis kelkajn gravajn sanproblemojn: en 1884 infekto de [[variolo]] lasis lin kun vizaĝaj cikatroj;<ref>Conquest 1991, p. 12; Volkogonov 1991, p. 5; Service 2004, p. 19; Montefiore 2007, p. 31; Kotkin 2014, p. 20.</ref> kaj estante 12-jaraĝa li estis grave vundita kiam li estis frapita de vehiklo, probable tio estis la tialo de porviva diskapablo en lia maldekstra brako.<ref>Conquest 1991, p. 12; Service 2004, p. 25; Montefiore 2007, pp. 35, 46; Kotkin 2014, pp. 20–21.</ref> Liaj kunklasanoj estis socie pli altrangaj kaj mokis lin komence pro liaj jam trouzita lernejana uniformo kaj [[variolo|variolcikatra]] vizaĝo. Sed pro sia observemo, Iosseb Ĝugaŝvili baldaŭ transprenis la estrecon de la klaso. Kvankam Stalin poste tute ne parolis pri sia [[kartvelio|kartvela]] deveno, li multe ŝatis la tieajn rakontojn en sia junaĝo. Unu el tiuj rakontoj parolis pri la montmigranto Koba, kiu batalis por la sendependeco de Kartvelujo. Stalin tre admiris lin, kaj de tiam postulis en la klaso, ke oni nomu lin ''Koba''. Por kaŝi sian devenon Stalin pruvis esti la plej bona en ĉio, kion li entreprenis. Tial li rimarkiĝis pro sia inteligenteco kaj forlasis la lernejon en [[1894]] kiel la plej bona lernanto. [[Dosiero:The Orthodox Theological Seminary.jpg|eta|Ortodoksisma Teologia Seminario de [[Tbiliso]].|alternative=|maldekstra]] Post la fino de siaj studoj en Goria [[seminario]] ([[1894]]), li studis en [[Tbiliso|Tbilisa]] Ortodoksisma Teologia Seminario. Oni proponis al li viziti la [[Tiflisano|tiflisan]] pastroseminarion, la tiam plej grava altlernejo de Kartvelujo, kio eblis pere de [[stipendio]] kio permesis al li studi je malalta kotizo.<ref>Deutscher 1966, p. 28; Montefiore 2007, pp. 51–53; Khlevniuk 2015, p. 15.</ref> Li kuniĝis kun 600 aspirantoj al pastreco kiu estis tie aliĝintoj,<ref>Montefiore 2007, pp. 54–55.</ref> kaj li atingis altajn gradojn.<ref>Conquest 1991, p. 19; Service 2004, p. 36; Montefiore 2007, p. 56; Kotkin 2014, p. 32; Khlevniuk 2015, p. 16.</ref> Li plue verkis poezion; kvin el liaj poemoj, pri temoj kiel naturo, lando kaj patriotismo, estis publikigitaj sub la pseŭdonimo "Soselo" en la gazeto de Ilia Ĉavĉavadze nome Iveria (Kartvelio).<ref>Conquest 1991, p. 18; Service 2004, p. 38; Montefiore 2007, p. 57; Kotkin 2014, p. 33.</ref> Laŭ la biografo de Stalin Simon Sebag Montefiore, ili iĝis "minoraj kartveliaj klasikoj"<ref name="Montefiore 2007, p. 58">Montefiore 2007, p. 58.</ref> kaj estis inkluditaj en variaj antologioj de kartvela poezio en la sekvaj jaroj.<ref name="Montefiore 2007, p. 58"/> Dum li aĝiĝis, Stalin perdis intereson en pastraj studoj, liaj gradoj faliĝis,<ref>Montefiore 2007, p. 69; Kotkin 2014, p. 32; Khlevniuk 2015, p. 18.</ref> kaj li estis ripete enfermita en ĉelo pro sia ribelema konduto.<ref>Conquest 1991, p. 19; Montefiore 2007, p. 69; Kotkin 2014, pp. 36–37; Khlevniuk 2015, p. 19.</ref> La gazeto de la seminario notis, ke li deklaris sin mem ateisto, forestis el preĝado kaj malakceptis omaĝe elĉapeligi antaŭ la monaĥoj.<ref>Montefiore 2007, pp. 70–71.</ref> La seminario estis krome centro de la opozicio kontraŭ [[Rusia Caro|carismo]]. Post kiam Stalin 15-jara finis la duan studjaron de la seminario, li kontaktiĝis kun sekretaj [[marksismo|marksismaj]] cirkloj. Li vizitis la librejon de iu Schelidse, kie junaj radikaluloj povis legi maldekstrajn verkojn. En [[1897]] la tiama vicintendanto skribis, ke li trovis Ĝugaŝvili-on legante ''"La literara evoluo de nacioj"'' de Letourneaus. Jam antaŭe li vidis lin kun la verkoj ''La laboristoj de la maro'' kaj ''1793'' de [[Victor Hugo]] kaj entute dektrifoje kun malpermesitaj libroj. Stalin aliĝis al eksterleĝa libroklubo de la lernejo;<ref>Conquest 1991, p. 19; Montefiore 2007, p. 62; Kotkin 2014, pp. 36, 37; Khlevniuk 2015, p. 18.</ref> li estis partikulare influita de la prorevolucia novelo de 1863 de [[Nikolaj Gavriloviĉ Ĉerniŝevskij|Nikolaj Ĉerniŝevskij]] nome ''Chto délat'' (Kion faru?)<ref>Montefiore 2007, p. 63.</ref> Alia influa teksto estis "La patromurdisto" de [[Aleksander Kazbegi]], el kiu Stalin adoptis la kromnomon "Koba" el tiu de la bandita protagonisto de la libro.<ref>Conquest 1991, p. 14; Volkogonov 1991, p. 5; Service 2004, pp. 27–28; Montefiore 2007, p. 63; Kotkin 2014, pp. 23–24; Khlevniuk 2015, p. 17.</ref> La pseŭdonimo eble estis ankaŭ omaĝo al sia riĉa bonfaranto, Jakobi "Koba" Egnataŝvili, kiu pagis por lia aligo en la Tiflisa seminario. ("Koba" estas la kartvela diminutivo de Jakobi, aŭ Jakobo, kaj Stalin poste nomis tiel sian unuenaskitan filon omaĝe al Egnataŝvili.)<ref>Brackman 2004, p. 7; Montefiore, 6a de Septembro 2007.</ref> Li legis ankaŭ ''[[Das Kapital]]'', la libro de 1867 de la germana sociologia teoriulo [[Karl Marx]].<ref>Deutscher 1966, p. 38; Montefiore 2007, p. 64.</ref> Stalin dediĉis sin al la soci-politikal teorio de Marx, nome [[Marksismo]],<ref>Montefiore 2007, p. 69.</ref> kiu estis tiam aperanta en Kartvelio, unu el variaj formoj de socialismo opozicie al la regantaj caristaj aŭtoritatoj de la imperio.<ref>Service 2004, p. 40; Kotkin 2014, p. 43.</ref> Nokte, li partoprenis en sekretaj kunsidoj de laboristoj<ref>Montefiore 2007, p. 66.</ref> kaj li estis prezentita al Silibistro "Silva" Jibladze, marksista fondisto de Mesame Dasi ("Tria Grupo"), kartvela socialisma grupo.<ref>Montefiore 2007, p. 65; Kotkin 2014, p. 44.</ref> Stalin lasis la seminarion en Aprilo 1899 kaj neniam revenis.<ref>Service 2004, p. 41; Montefiore 2007, p. 71.</ref> === 1899–1904: Rusa Social-Demokrata Laborpartio === En [[1897]] Ĝugaŝvili estis akceptita 18-jara en la unua socialisma organizaĵo de Kartvelujo, la ''Messame-Dassi-grupo'' (kartvele ''La tria grupo''), gvidata de [[Noj Ĝordania]], [[Nikoloz Ĉĥeidze]] kaj G. Cereteli, kiuj poste iĝis [[menŝevikoj]]. En la sekva jaro Stalin gvidis studcirklon por laboristoj. Tiam li jam estis leginta verkojn de [[Georgij Pleĥanov]] kaj unuajn tekstojn de [[Lenin]]. En [[1898]] li membriĝis en [[Kartvela Social-Demokrata Organizo]] "[[Mesame Dasi]]". kaj samjare li oficiale aliĝis al la [[Rusia Social-Demokrata Laborista Partio]] (RSDLP). En [[1899]] li estis eksigita el la patroseminario, ĉar pro tiuj politikaj agadoj li mistrafis plurajn gravajn ekzamenojn. Anstataŭ [[pastro]], Stalin iĝis do profesia [[revoluciulo]]. [[Dosiero:Stalin 1902 Colour.jpg|eta|170px|dekstra|Stalin en la jaro [[1902]]. Kolorigita versio de polica foto farita kiam li estis 23-jaraĝa.]] Post tio Stalin laboris kiel propagandisto de la SDLPR kaj organizis sub la pseŭdonimo „Koba“ interalie [[striko]]jn kaj manifestaciojn kun fervojistoj. En oktobro 1899, Stalin elkaboris kiel meteologo en la Tiflisa observatorio.<ref>Deutscher 1966, p. 54; Conquest 1991, p. 27; Service 2004, pp. 43–44; Montefiore 2007, p. 76; Kotkin 2014, pp. 47–48.</ref> Li havis malpezan laborsarĝon kaj tial li havis multan tempon por la revolucia aktiveco. Li altiris grupon de subtenatoj pere de siaj klasoj pri socialisma teorio<ref>Montefiore 2007, p. 79.</ref> kaj kunorganizis sekretan amaskunsidon de laboristoj por la [[Tago de la Laboro]] en 1900,<ref>Deutscher 1966, p. 54; Conquest 1991, p. 27; Montefiore 2007, p. 78.</ref> en kiu li sukcese kuraĝigis multajn laboristojn entrepreni [[striko|strikan]] agadon.<ref name="Montefiore 2007, p. 78">Montefiore 2007, p. 78.</ref> Ĉirkaŭ tiu epoko, la imperia sekreta polico, nome [[Oĥrano]], jam konis la aktivecojn de Stalin en la Tiflisaj revoluciaj etosoj.<ref name="Montefiore 2007, p. 78"/> Ili klopodos por aresti lin en marto 1901, sed li fuĝis kaj ekvivis eksterleĝe,<ref>Conquest 1991, p. 27; Service 2004, p. 45; Montefiore 2007, pp. 81–82; Kotkin 2014, p. 49.</ref> vivtenante sin per donacoj de amikoj kaj simpatiantoj.<ref>Montefiore 2007, p. 82.</ref> Restante eksterleĝe, li helpis plani manifestacion por la [[Tago de la Laboro]] en 1901, en kiu 3 000 marŝantoj kverelis kontraŭ la aŭtoritatoj.<ref>Conquest 1991, p. 28; Montefiore 2007, p. 82; Kotkin 2014, p. 50.</ref> Li plue evitis areston uzante falsajn nomojn kaj dormante en diversaj loĝejoj.<ref>Montefiore 2007, p. 87.</ref> En Novembro 1901, li estis elektita por la Tiflisa Komitato de la [[Rusia Social-Demokrata Laborista Partio]] (RSDLP), marksisma partio fondita en 1898.<ref>Deutscher 1966, p. 63; Rieber 2005, pp. 37–38; Montefiore 2007, pp. 87–88.</ref> En [[1902]] li estis arestita unuan fojon, ĉar li gvidis laboristan manifestacion en la kartvela [[havenurbo]] [[Batumi]], kien li venis tiucele.<ref>Conquest 1991, p. 29; Service 2004, p. 52; Rieber 2005, p. 39; Montefiore 2007, p. 101; Kotkin 2014, p. 51.</ref> Fakte lia aktivula retoriko montriĝis dividiga inter la marksistoj de la urbo, ĉar kelkaj el ili suspektis, ke li povus esti provoka agento laboranta por la registaro.<ref>Montefiore 2007, pp. 91, 95; Kotkin 2014, p. 53.</ref> Li trovis laborlokon en la stokejo de la rafinejo de Rothschild, kie li kunorganizis du [[striko]]jn de laboristoj.<ref>Montefiore 2007, pp. 90–93; Kotkin 2014, p. 51; Khlevniuk 2015, pp. 22–23.</ref> Post kelkaj strikestroj estis arestitaj, li kunorganizis amasan publikan manifestacion kiu kondukis al atako al la prizono; trupoj pafis al la manifestaciantoj, el kiuj 13 estis mortigitaj.<ref>Conquest 1991, p. 29; Service 2004, p. 49; Montefiore 2007, pp. 94–95; Kotkin 2014, p. 52; Khlevniuk 2015, p. 23.</ref> Stalin organizis alian amasmanifestacion la tagon de ilia funebro,<ref>Montefiore 2007, pp. 97–98.</ref> antaŭ esti li mem arestita en Aprilo 1902.<ref>Conquest 1991, p. 29; Service 2004, p. 49; Rieber 2005, p. 42; Montefiore 2007, p. 98; Kotkin 2014, p. 52.</ref> Dekomence enprizonita en Batumi<ref>Deutscher 1966, p. 67; Service 2004, p. 52; Montefiore 2007, p. 101.</ref> kaj poste en Kutaisi,<ref>Deutscher 1966, p. 67; Conquest 1991, p. 29; Service 2004, p. 52; Montefiore 2007, p. 105.</ref> meze de 1903 li estis kondamnita al tri jaroj de ekzilo en orienta Siberio.<ref>Deutscher 1966, p. 68; Conquest 1991, p. 29; Montefiore 2007, p. 107; Kotkin 2014, p. 53; Khlevniuk 2015, p. 23.</ref> Post kiam li sukcesis fuĝi el la [[ekzilo]], li estis denove — entute okfoje — arestita kaj ekzilita. Stalin fakte lasis Batum en oktobro, kaj alvenis al siberia urbeto Novaja Uda, en la [[Irkutska provinco]], fine de novembro 1903.<ref>Deutscher 1966, p. 75; Conquest 1991, p. 29; Service 2004, p. 52; Montefiore 2007, pp. 108–110.</ref> Tie, li loĝis en duĉambra kamparana domo, dormante en la manĝostokejo de la konstruaĵo.<ref>Montefiore 2007, p. 111.</ref> Li faris du fuĝoklopodojn: en la unua, li venis ĝis Balagansk, ankoraŭ en la [[Irkutska provinco]], antaŭ reveni pro [[frostiĝo]].<ref>Service 2004, p. 52; Montefiore 2007, pp. 114–115.</ref> Lia dua klopodo, en januaro 1904, estis sukcesa kaj tiam li revenis ĝis Tiflis.<ref>Service 2004, p. 52; Montefiore 2007, pp. 115–116; Kotkin 2014, p. 53.</ref> Tie, li kunredaktis kartvelian marksisman gazeton, nome ''Proletariatis Brdzola'' ("Proletara Lukto"), kun Filip Maĥaradze.<ref>Service 2004, p. 57; Montefiore 2007, p. 123.</ref> Li alvokis al kartvela marksista movado disiĝi el sia rusia partnero, rezulte en la fakto ke kelkaj membroj de la RSDLP akuzis lin teni vidpunktojn kontraŭ la ĉeftendenco de marksisma [[internaciismo]] kaj petis lian forpelon el la partio; li tuj rezignis pri siaj opinioj.<ref>Service 2004, p. 54; Montefiore 2007, pp. 117–118; Kotkin 2014, p. 77.</ref> Dum sia ekzilo, fakte la RSDLP estis disiĝinta inter la "[[Bolŝeviko]]j" de [[Vladimir Lenin]] kaj la "[[Menŝeviko]]j" de [[Julius Martov]].<ref>Conquest 1991, pp. 33–34; Service 2004, p. 53; Montefiore 2007, p. 113; Kotkin 2014, pp. 78–79; Khlevniuk 2015, p. 24.</ref> Stalin malamis multajn el la menŝevikojn de Kartvelio kaj aliĝis al la Bolŝevikoj.<ref>Deutscher 1966, p. 76; Service 2004, p. 59; Kotkin 2014, p. 80; Khlevniuk 2015, p. 24.</ref> Kvankam li establis fortan bolŝevikaj organizon en la minurbo [[Ĉiatura]],<ref>Montefiore 2007, p. 131.</ref> [[Bolŝevismo]] restis minoritata forto en la Menŝevik-hegemonia kartvela revolucia etoso.<ref>Conquest 1991, p. 38; Service 2004, p. 59.</ref> ===1905–1912: Revolucio de 1905 kaj ties sekvo === [[Dosiero:Lenin at Tampere.JPG|eta|maldekstre|Stalin por la unua fojo renkontiĝis kun [[Vladimir Lenin]] en la tutrusa konferenco de la bolŝevikoj en [[Tampereo]]. Lenin iĝis la "nemalhavebla mentoro de Stalin".{{sfn|Kotkin|2014|p=81}}]] Post la partikunveno en [[Londono]] en [[1903]] kaj la sekva disiĝo de la partio en [[menŝevikoj]] kaj [[bolŝevikoj]], Stalin anis la bolŝevikojn sub Lenin, kiu subtenis, ke la politika ŝanĝo povus alveni nur per centra partio gvidata de ''"profesiaj"'' revoluciuloj. En la jaro [[1905]] li unue persone renkontiĝis kun Lenin dum tutrusa konferenco de la bolŝevikoj en [[Tampereo]], [[Grandprinclando Finnlando]]. En tiu antaŭrevolucia epoko, kiam Stalin jam organizis multajn strikojn, li ne montriĝis granda teoriisto, sed ĉefe subtenis praktike la neleĝajn agadojn de la bolŝevikoj. En januaro 1905, registaraj trupoj [[Sanga dimanĉo (1905)|masakris protestantojn]] en [[Sankt-Peterburgo]]. Tumultoj tuj etendiĝis tra la tuta Rusa Imperio en tio kio iĝis konata kiel la [[Revolucio de 1905]].<ref>Deutscher 1966, p. 80; Service 2004, p. 56; Montefiore 2007, p. 126.</ref> Kartvelio estis aparte tuŝita.<ref>Deutscher 1966, pp. 84–85; Service 2004, p. 56.</ref> Stalin estis en [[Baku]] en Februaro kiam [[Armena-tataraj masakroj|etna perforto]] eksplodis inter Armenoj kaj Azeroj; almenaŭ 2 000 personoj mortiĝis.<ref>Service 2004, p. 58; Montefiore 2007, pp. 128–129.</ref> Li publike kritikis la "pogromojn kontraŭ Judoj kaj Armenoj" kiel parto de la klopodoj de la caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] por "plifortigi sian malaprezendan tronon".{{sfn|Montefiore|2007|p=129}} Stalin formis Bolŝevikan Batalroton kiun li uzis por apartigi la etnajn frakciojn en Baku; li uzis la tumultojn ankaŭ kiel kovro por ŝteladi presekipaĵaron.{{sfn|Montefiore|2007|p=129}} Inter la kreskanta perforto tra tuta Kartvelio li sukcesis formi siajn Batalrotojn, dum la Menŝevikoj faris same.{{sfn|Montefiore|2007|pp=131–132}} La rotoj de Stalin sukcesis malarmi lokajn policojn kaj trupojn,{{sfn|Montefiore|2007|p=132}} rabadis registarajn armilarojn,{{sfn|Montefiore|2007|p=143}} kaj kolektis financojn pere de [[protektomono]] el grandaj lokaj negocistoj kaj minoj.{{sfn|Montefiore|2007|pp=132–133}} Ili lanĉis atakojn kontraŭ la registaraj [[kozakoj|kozakaj]] trupoj kaj pro-carismaj "Nigraj Centanoj",<ref>Deutscher 1966, p. 87; Montefiore 2007, pp. 135, 144.</ref> kunordigante kelkajn el iliaj operacoj kun la Menŝevikaj milicanoj.{{sfn|Montefiore|2007|p=137}} Novembre 1905, la kartvelaj Bolŝevikoj elektis Stalin kiel unu el siaj delegiton por Bolŝevika kongreso en Sankt-Peterburgo.<ref>Deutscher 1966, pp. 89–90; Service 2004, p. 60; Montefiore 2007, p. 145.</ref> Je sia alveno tien, li renkontiĝis kun la edzino de Lenin nome [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu informis lin, ke la evento estis translokigita al [[Tampereo]] en la [[Grandprinclando Finnlando]].{{sfn|Montefiore|2007|p=145}} En la Tamperea kongreso de 1905 Stalin renkontiĝis kun Lenin por la unua fojo.<ref>Deutscher 1966, p. 90; Conquest 1991, p. 37; Service 2004, p. 60; Kotkin 2014, p. 81.</ref> Kvankam Stalin montris respekton al Lenin, li arde montris ankaŭ sian malkonsenton kun la opinio de Lenin ke Bolŝevikoj kandidatiĝu por la venonta ĝenerala balotado de 1906 al la [[Ŝtata Dumao (Rusa Imperio)|Ŝtata Dumao]]; Stalin vidis la parlamentan procezon kiel tempoperdo.<ref>Deutscher 1966, p. 92; Montefiore 2007, p. 147; Kotkin 2014, p. 105.</ref> Aprile 1906, Stalin partoprenis en la 4-a Kongreso de la RSDLP en [[Stokholmo]]; tiu estis lia unua forveturo ekster la Rusa Imperio.<ref>Deutscher 1966, p. 94; Conquest 1991, pp. 39–40; Service 2004, pp. 61, 62; Montefiore 2007, p. 156.</ref> En la kongreso, la RSDLP — tiam estrita de la menŝevika majoritato — interkonsentis ne kolekti monon uzante armitan rabadon.<ref>Deutscher 1966, p. 96; Conquest 1991, p. 40; Service 2004, p. 62; Khlevniuk 2015, p. 26.</ref> Lenin kaj Stalin prie malkonsentis<ref>Deutscher 1966, p. 96; Service 2004, p. 62; Kotkin 2014, p. 113.</ref> kaj poste private studis kiel ili pluigu sian rabadon por la Bolŝevika tendaro.<ref>Montefiore 2007, p. 168; Kotkin 2014, p. 113.</ref> Stalin edziĝis al [[Kato Svanidze]] en ortodoksisma ceremonio en [[Senaki]] en julio 1906.<ref>Service 2004, p. 64; Montefiore 2007, p. 159; Kotkin 2014, p. 105; Semeraro 2017, p. ? [https://books.google.es/books?id=bAXMDwAAQBAJ&dq=Kato+Svanidze+stalin+orthodox+church+1906&pg=PT87&redir_esc=y#v=onepage&q=Kato%20Svanidze%20stalin%20orthodox%20church%201906&f=false].</ref> En Marto 1907 ŝi naskis filon, [[Jakov Ĝugaŝvili|Jakov]].<ref>Service 2004, p. 64; Montefiore 2007, p. 167; Kotkin 2014, p. 106; Khlevniuk 2015, p. 25.</ref> Ĉirkaŭ tiun jaron — laŭ la historiisto Robert Service — Stalin estis establinta sin kiel la "ĉefa Bolŝeviko de Kartvelio".{{sfn|Service|2004|p=65}} Li partoprenis en la 5-a Kongreso de la RSDLP, okazinta en la preĝejo de la ''Brotherhood Church'' en Londono en Majo–Junio 1907.<ref>Conquest 1991, p. 41; Service 2004, p. 65; Montefiore 2007, pp. 178–180; Kotkin 2014, p. 108.</ref> Reveninta en Tiflison, Stalin organizis la [[Atako je banko de Tbiliso|rabon de granda monliverado al la Imperia Banko]] en junio 1907. Lia bando embuskis la armitan aŭtaron en [[Placo de la Libereco (Tbiliso)|Erivan Placo]] per pafiloj kaj hejmfaritaj bomboj. Ĉirkaŭ 40 personoj mortis, sed ĉiuj el la bandanoj sukcesis fuĝi vive kun 250 000 rubloj.<ref>Conquest 1991, pp. 41–42; Service 2004, p. 75; Kotkin 2014, p. 113.</ref> Post la rabo, Stalin setliĝis en Baku kun sia edzino kaj filo.<ref>Deutscher 1966, p. 100; Montefiore 2007, p. 180; Kotkin 2014, p. 114.</ref> Tie, Menŝevikoj kritikis Stalin pri la rabado kaj voĉdonis forpeli lin el la RSDLP, sed li ignoris tion.<ref>Deutscher 1966, p. 100; Conquest 1991, pp. 43–44; Service 2004, p. 76; Montefiore 2007, p. 184.</ref> [[Dosiero:Stalin's Mug Shot.jpg|eta|dekstra|Polica [[Foto|fotaro]] de Stalin farita en 1911 de la [[Oĥrano|carisma sekreta polico]].]] Tiel li partoprenis en la sekvaj jaroj la organizadon de diversaj bankraboj por plenigi la kason de la partio. Dum [[1906]]-[[1907]] li aktivis en [[Suda Kaŭkazio]] kaj estis unu el la organizantoj de la [[Bakuo|Bakua]] [[Komitato]] de [[RSDLP]] ([[Rusia Social-Demokrata Laborista Partio]]). Stalin estis fervora adepto de [[Lenino]], laŭ kies iniciato Stalin estis aligita al la Centra Komitato kaj [[RSDLP|Rusa Buroo de RSDLP]] en [[1912]]. En Baku, Stalin sekurigis la bolŝevikan hegemonion de la loka branĉo de la RSDLP<ref>Montefiore 2007, p. 190.</ref> kaj eldonis du bolŝevikajn gazetojn, nome ''Bakinskij Proletari'' kaj Gudok ("Fajfo").<ref>Montefiore 2007, p. 186.</ref> En aŭgusto 1907, li partoprenis en la Sepa Kongreso de la [[Dua Internacio]] — internacia socialisma organizaĵo — en [[Stutgarto]], [[Germanio]].<ref>Montefiore 2007, p. 189.</ref> En novembro 1907, lia edzino mortis pro [[tifo]],<ref>Montefiore 2007, p. 191; Kotkin 2014, p. 115.</ref> kaj li lasis sian filon kun ŝia familio en Tiflis.<ref>Conquest 1991, p. 44; Service 2004, p. 71; Montefiore 2007, p. 193; Kotkin 2014, p. 116.</ref> En Baku li rekuniĝis kun sia grupo, nome la bando,<ref>Montefiore 2007, p. 194.</ref> kiu plue atakis la Nigrajn Centojn kaj kolektis financojn pee de [[protektomono]], falsigante monon, kaj plenumante rabaĵojn.<ref>Service 2004, p. 74; Montefiore 2007, p. 196; Kotkin 2014, p. 115.</ref> Ili ankaŭ kidnapis filojn de kelkaj riĉuloj por akiri elaĉetan monon.<ref>Montefiore 2007, pp. 197–198; Kotkin 2014, p. 115.</ref> Komence de 1908, li veturis al la svisa urbo [[Ĝenevo]] por renkontiĝis kun Lenin kaj la elstara rusa marksisto [[Georgij Pleĥanov]], kvankam tiu fakte tute ne plaĉis al li.<ref>Montefiore 2007, p. 195.</ref> En marto 1908, Stalin estis arestita kaj malliberigita en la prizono Bailov en Baku.<ref>Conquest 1991, p. 44; Service 2004, p. 68; Montefiore 2007, p. 203; Kotkin 2014, p. 116.</ref> Tie li estris la enprizonigitajn bolŝevikojn, organizis diskutgrupojn, kaj ordonis la mortigon de supozeblaj informantoj.<ref>Conquest 1991, p. 45; Montefiore 2007, pp. 203–204.</ref> Li estis finfine kondamnita al du jaroj de ekzilo en la vilaĝo [[Solviĉegodsko]], [[Vologda provinco]], kaj alvenis tien en februaro 1909.<ref>Conquest 1991, p. 45; Service 2004, p. 68; Montefiore 2007, pp. 206, 208; Kotkin 2014, p. 116.</ref> En junio, li fuĝis el la vilaĝo kaj alvenis al [[Kotlas]] maskita kiel virino kaj el tie li iris al Sankt-Peterburgo.<ref>Conquest 1991, p. 46; Montefiore 2007, p. 212; Kotkin 2014, p. 117.</ref> En marto 1910, li estis arestita denove kaj sendita reen al Solviĉegodsko.<ref>Conquest 1991, p. 46; Montefiore 2007, pp. 222, 226; Kotkin 2014, p. 121.</ref> Tie li havis amaferojn kun almenaŭ du virinoj; lia domposedantino, Maria Kuzakova, poste naskis lian duan filon, [[Konstantin Kuzakov|Konstantin]].<ref>Service 2004, p. 79; Montefiore 2007, pp. 227, 229, 230–231; Kotkin 2014, p. 121.</ref> En junio 1911, Stalin ricevis permeson translokiĝi al [[Vologda]], kie li restis dum du monatoj,<ref>Conquest 1991, p. 47; Service 2004, p. 80; Montefiore 2007, pp. 231, 234; Kotkin 2014, p. 121.</ref> kaj havis rilaton kun Pelageja Onufrieva.<ref>Service 2004, p. 79; Montefiore 2007, p. 234; Kotkin 2014, p. 121.</ref> Li fuĝis al Sankt-Peterburgo,<ref>Montefiore 2007, p. 236; Kotkin 2014, p. 121.</ref> kie li estis arestita en septembro 1911 kaj kondamnita al plua trijara ekzilo en Vologda.<ref>Montefiore 2007, p. 237; Kotkin 2014, pp. 121–22.</ref> ===1912–1917: Centra Komitato kaj redaktorado de Pravda=== [[Dosiero:First Issue of PRAVDA.jpg|eta|maldekstre|La unua numero de ''[[Pravda]]'', la bolŝevika gazeto kies redaktoro estis Stalin.]] Por ne perdi kontakton kun Lenin kaj fuĝi la persekuton de la cara polico, li fuĝis decembre [[1912]] al [[Aŭstrujo-Hungarujo]], kie li pasigis kelkajn monatojn en [[Krakovo]] kaj [[Vieno]]. Kiam li revenis al Rusujo somere de la jaro [[1913]], li estis arestita denove. Post tiam li pasigis la jarojn de [[1913]] ĝis [[1917]] ekzile apud [[Turuĥansk]]. Ekzistas pluraj klarigoj por tiuj oftaj arestoj kaj fuĝoj. Unu el ili estus ekzemple la malbona organizado de la cara polico. La caraj policoj persekutis revoluciulojn nur duonkore. La „fuĝantaj“ bolŝevikoj povis ekzemple uzi senprobleme ĉiajn veturilojn. Krome subtenis ilin la popolo per nutraĵoj kaj aliaj helpiloj. Kiam oni arestis la revoluciulojn, ili akceptis senreziste ekzilon, sed la tagon post sia alveno ili jam ekiris hejmen{{Mankas fonto|dato=decembro 2021}}. Kiam restado estis pli longa, tion kaŭzis senpaga loĝejo proponata al la ekzilitoj kaj sufiĉe bona monsumo por vivi{{Mankas fonto|dato=decembro 2021}}. Alia klarigo por rapida liberigo estus la kontaktoj al la [[Oĥrano|Oĥrana]], la sekreta cara polico.<ref>Unu fonto por tio estas la NKVD-oficiro [[Aleksandro Miĥailoviĉ Orlov]], kiu fuĝis dum la epoko de la granda purigo en [[1938]] al [[Usono]] kaj kaŝis sin tie ĝis la morto de Stalin. En [[1953]] Orlov publikigis siajn memorojn, en kiuj li priparolas la spionadon de Stalin por la cara sekreta polico [[Oĥranka]]{{Mankas fonto|dato=decembro 2021}}.</ref> Kaze de la lasta ekzilrestado de Stalin, la komenco de la [[unua mondmilito]] estis kaŭzo por li ne tuj reveni, ĉar li timis, ke post sekva aresto, li estos enarmeigata en la rusan armeon. Ekde [[1912]] laŭ postulo de Lenin, li estis membro de la centra komitato de la bolŝevikoj kaj alprenis la kaŝnomon Stalin, kiu signifas ''"la [[ŝtalo|ŝtaleca]]"''. En la {{daton|24|marto|1919}} li edziĝis al [[Nadeĵda Allilujeva]], kiu en la nokto de la 8-a al la 9-a de novembro 1932 pafis sin en la koron per malgranda pistolo, ŝajne pro teruraj kapdoloroj. Iliaj gefiloj estis [[Vasilij Stalin]] (1921-1962) kaj [[Svetlana Allilujeva]] (1926-2011). == Estreco == En [[1917]] li iĝis membro de partia gazeto "[[Pravda]]", [[Politburoo]] de Centra komitato de bolŝevikoj kaj Milita-Revolucia Centro]. Dum 1917-1922 Stalin okupis postenon de [[Popolkomisaro|popola komisaro]] pri naciaj aferoj, kaj ankaŭ pri [[ŝtata kontrolo]]. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] en la 1920-aj jaroj miris pri lia tioma influo, ege kontrasta kun modera rolo de Stalin en la revolucio. {{Citaĵo |teksto = Tiu ĉi aganto estis inter la plej centraj figuroj de la bolŝevista partio, do unu el kelkaj personoj, tenintaj (kaj tenantaj ĝis nun) en siaj manoj la sorton de la revolucio kaj la ŝtato. Kial tio okazas, mi ne povas diri: influoj en la altaj, malproksimaj de la popolo, fremdaj je malfermiteco, senrespondecaj sferoj estas tiom kapricaj! Sed iel aŭ tiel rilate la rolon de Stalin oni povas nur miri. La bolŝevista partio ĉe malalta nivelo de sia "oficiraro", en amaso de malkleruloj kaj hazarduloj, havas vicon da grandegaj figuroj kaj dignaj gvidantoj en la "generalaro". Stalin ja dum la tuta periodo de sia modesta agado en la Ekzekutiva Komitato impresis — ne nur min — kiel griza makulo, foje videbla malklare kaj senspure. Mankas io plia por diri pri li. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 280 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Этот деятель — одна из центральнейших фигур большевистской партии и, стало быть, одна из нескольких единиц, державших (держащих до сей минуты) в своих руках судьбы революции и государства. Почему это так, сказать не берусь: влияния среди высоких, далеких от народа, чуждых гласности, безответственных сфер так прихотливы! Но во всяком случае, по поводу роли Сталина приходится недоумевать. Большевистская партия при низком уровне ее «офицерского корпуса», в массе невежественного и случайного, обладает целым рядом крупнейших фигур и достойных вождей среди «генералитета». Сталин же за время своей скромной деятельности в Исполнительном Комитете производил — не на одного меня — впечатление серого пятна, иногда маячившего тускло и бесследно. Больше о нем, собственно, нечего сказать. }} En [[1922]] Stalin estis elektita [[Ĝenerala Sekretario de Komunista Partio de Sovetunio|Ĝenerala Sekretario de Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]] (la plej altranga posteno en [[Sovetunio]]) kaj restis en la posteno ĝis sia morto ([[1953]]). En la [[1920-aj jaroj]], post la batalo por la gvidrolo en la partio kaj ŝtato], li uzis la partian aparaton kaj politikajn rimedojn, rezulte de kio, Stalin fariĝis unupersona gvidanto de la partio kaj starigis [[Totalismo|totalisman reĝimon]] en la lando. Li efektivigis intensan [[industriigo]]n kaj devigan [[kolektivigo]]n en [[USSR]]. En sekvaj jaroj, dum la periodo de amasa [[terorpolitiko]], ĉiuj realaj aŭ potencaj konkurantoj de Stalin estis ekstermitaj. De la fino de la 1930-aj jaroj, li efektivigis [[politiko]]n de alproksimiĝo kun la [[Nazia Germanio]], per kontrakto Molotov- Ribbentrop , tamen ne evitis la tragedion de la [[Dua Mondmilito]]. De la jaro [[1941]] li estis prezidanto de [[Konsilio de Ministroj de Sovetunio|Konsilio de Ministroj de USSR]], dum la tutaj militjaroj - ankaŭ prezidanto de [[Ŝtata Defenda Komitato]] kaj [[Ĉefa Militestro]]. Dum la milito li partoprenis en la [[antifaŝisma koalicio]].- Nur en la lastaj jaroj de Dua Mondmilito Usono decide helpis al ruĝa armeo venki kontraŭ la tria regno de diktatoro Adolf Hitler. [[Dosiero:Wien - Stalin-Gedenktafel.JPG|eta|Memortabulo pri la restado de Stalin en [[Vieno]], instalita dum la sovetia okupado.|alternative=|maldekstra]] En jaro 1952 Stalin publikigis artikolon en jhurnalo Pravda pri la lingva monda problemo - kaj Esperanto. ==Post lia morto== Vidu [[Pri la kulto de personeco kaj ĝiaj konsekvencoj]] Unu el la famaj paroladoj de [[Nikita Ĥruŝĉov]] estas parolado dum la 20-a kongreso de [[Komunista Partio de Sovetunio]] en 1956, en kiu li akre kritikis la personecon kaj la agadon de Stalin. Tra tiu parolado en partia kongreso, Ĥruŝĉov oficiale kritikis diktaturojn kaj krimojn sub regado de Josif Stalin. La parolado grande influis al aliaj socialismaj ŝtatoj, kiuj gvidiĝis sub la [[Stalinismo]]. Poste tiu parolado simboligis komencon de [[Degelo (Sovetunio)|politika degelo en Sovetunio]]. [[Hoĝaismo]] estas variaĵo de Marksismo-Leninismo, kiu disvolviĝis pro rompo kun [[Maoismo]] en la malfruaj 1970-aj jaroj. La ideologio nomiĝas laŭ [[Enver Hoĝa]], la albana komunisma gvidanto, kiu funkciis kiel Unua Sekretario de la Laborista Partio. Hoĝaismo estas priskribita kiel strikta defendo de la heredaĵo de Josif Stalin, nome la organizo de Sovetunio sub Stalinismo, kaj furioza kritiko de preskaŭ ĉiuj aliaj komunistaj grupoj, nomante ilin "reviziistoj". La post-stalinisma periodo montras, ke la Stalina fenomeno estas tre komplika kaj taksi ĝin unusence ne eblas, almenaŭ ĉe la popoloj de iama USSR. De Stalin restis multaj verkoj pri politika teorio, ankaŭ literaturaĵoj de lia junaĝa periodo. Lia tombo troviĝas en [[Moskvo]], ĉe la [[Ruĝa Placo]]. Interalie, en lia naskiĝurbo Gori staras verŝajne la sola monumento de Stalin apud lia domo-muzeo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== === En Esperanto === * {{eo}} Jozefo V. Stalino : Pri la mankoj de la partilaboro kaj la disponoj por lik­vidi la trockistajn kaj ceterajn falslangulojn. Referaĵo kaj finparolo en la plenkunsido de la CK de la VKP(b), la 3-an kaj 5-an de marto 1937. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Kun biografietoj de Jurij Finkel. [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2016, 232 p., ISBN 978-2-36960-058-9 * {{eo}} Martemjan Nikitiĉ Rjutin, ''Stalino kaj krizo de la proletara diktaturo''. El la rusa tradukis Jurij Finkel. [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2015, 168 p., ISBN 978-2-36960-034-3 Vidu ankaŭ bibliografion sub [[Stalinismo]]. === Fontoj de la artikolo === * Brackman, Roman (2001). ''The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life''. London kaj Portland: Frank Cass Publishers. ISBN 978-0-7146-5050-0. * Brackman, Roman (2004). ''The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life''. London: Frank Cass Publishers. * Conquest, Robert (1991). ''Stalin: Breaker of Nations''. Novjorko kaj Londono: Penguin. ISBN 978-0-14-016953-9. * Deutscher, Isaac (1966). ''Stalin'' (reviziita eld.). Harmondsworth: Penguin. * Dović, Marijan; Helgason, Jón Karl, eld. (2019). [https://books.google.es/books?id=nimVDwAAQBAJ&redir_esc=y Great Immortality: Studies on European Cultural Sainthood.] National Cultivation of Culture. Vol. 18. ISBN 9789004395138. Alirita la 29an de Aprilo 2022. * Khlevniuk, Oleg V. (2015). ''Stalin: New Biography of a Dictator''. Tradukita de Nora Seligman Favorov. New Haven kaj Londono: Yale University Press. ISBN 978-0-300-16388-9. * Kotkin, Stephen (2014). ''Stalin: Paradoxes of Power, 1878–1928''. London: Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9944-0. * Kotkin, Stephen (2017). ''Stalin: Waiting for Hitler, 1929–1941''. London: Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9945-7. * Montefiore, Simon Sebag (2003). ''Stalin: The Court of the Red Tsar''. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-1-84212-726-1. * Montefiore, Simon Sebag (2007). ''Young Stalin''. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-85068-7. * Rieber, Alfred J. (2005). "Stalin as Georgian: The Formative Years". En Sarah Davies; James Harris (eld.). ''Stalin: A New History''. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;18–44. ISBN 978-1-139-44663-1. * Service, Robert (2000). ''Lenin: A Biography''. London: Macmillan. ISBN 978-0-333-72625-9. * Service, Robert (2004). ''Stalin: A Biography''. London: Macmillan. ISBN 978-0-333-72627-3. * Volkogonov, Dimitri (1991). ''Stalin: Triumph and Tragedy''. Tradukita de Harold Shukman. London: Weidenfeld kaj Nicolson. ISBN 978-0-297-81080-3. == Vidu ankaŭ == * [[Granda purigo]] ''(pri teroro fare de Stalin)'' * [[Ekziloj en Sovetunio]] * [[Stalin kaj Esperanto]] ([[La danĝera lingvo|La Danĝera Lingvo]]) * [[Stalinismo]] * [[Stalin-notoj]] * [[Senstalinigo]] * [[Patro de la Lando]] * [[Nadeĵda Allilujeva]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marxists.org/esperanto/stalin/index.htm Verkista arkivo de J. Stalin] en la [[Marksista Interreta Arkivo]] * Jessica Gorter: filmo '''[https://zeppers.websites.xs4all.nl/film/rode-ziel/ De Rode Ziel']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (la ruĝa animo), Zeppers {{Marŝaloj de USSR}} {{Estroj de Sovetunio}} {{Malvarma milito}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Joseph Stalin|revizio=1151003017}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Stalin, Josif}} [[Kategorio:Josif Stalin| ]] [[Kategorio:Bolŝevistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] [[Kategorio:Personoj de la Malvarma milito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Stalinismo]] [[Kategorio:Homoj de Holodomoro]] [[Kategorio:Sovetianoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] dv96qzf9jf5c01kfmc6c14xulj7acbt 0 17169 9505582 9298670 2026-11-01T12:26:26Z Sj1mor 12103 9505582 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Ribozo|Arabinozo|Galaktozo|Fruktozo|Laktozo}} {{Informkesto organizaĵo}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|'''Glukozo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|[[Dosiero:Alpha-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|200ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Seĝoforma strukturo de la Glukozo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|[[Dosiero:Alpha-D-Glucopyranose.svg|200ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Haworth projekcio de la Glukozo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|[[Dosiero:Glucose 3D.png|220ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Glukozo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|[[Dosiero:D-glucose-chain-2D-Fischer.png|150ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fischer projekcio de la Glukozo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j)<br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Dekstrozo * Vinbera sukero |- ||[[Ĥemia formulo]]||{{KemiaFormulo|'''C|6|H|12|O|6}}'''''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=50-99-7 50-99-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5589.html 5589] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5793 5793] |- |'''Merck Index'''|| 14,4459 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka pulvoro |- |[[Molmaso]]||180,063388 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||1.54 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|146}} |- |[[Bolpunkto]]||malkomponiĝas |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||25800 mg/kg (buŝe)<ref>[https://datasheets.scbt.com/sc-214796.pdf Santa Cruz Biotechnology]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R21|R21]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R46|R46]] [[Listo da R-Deklaroj#R62|R62]] [[Listo da R-Deklaroj#R63|R63]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S53|S53]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|Xi}} |- |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS etikedigo de ĥemiaĵoj]] |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||ne disponebla |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||{{GHS08}} |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||ne disponebla |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]||ne disponebla |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj<br />kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small> |} '''Glukozo''' (aŭ '''glikozo''') estas simpla [[monosaĥarido|monosaĥarida]] sukero, unu el la plej gravaj [[karbonhidrato]]j, kaj estas uzata en la [[plantoj]] kaj [[bestoj]] kiel energifonto. La glukozo estas unu el la ĉefaj produktoj de la [[fotosintezo]] kaj bazmaterialo por la spirado. Ĝia natura formo (D-glukozo) estas nomata (ĉefe en la nutroindustrio) dekstrozo. [[Dosiero:Glucose Haworth.png|eta|maldekstre|Glukozo]] Glukozo (kun [[formulo kruda|kruda formulo]] '''[[Karbono|C]]₆[[Hidrogeno|H]]₁₂[[Oksigeno|O]]₆''') estas [[heksozo]] – monosaĥarido, konsistanta el ses karbonatomoj. Glukozo estas [[aldehido]] (ĝi enhavas -CHO grupon). Kvin karbonatomoj kaj unu hidrogenatomo formas la t.n. "piranozan ringon", la plej stabilan formon de la seskarbonaj [[aldozo]]j. Ĉiu karbonatomo de la ringo estas ligita al hidroksilo kaj hidrogeno, escepte de la kvina karbonatomo, kiu ligiĝas al la sesa karbonatomo, kiu esterringe formas la CH₂OH grupon. La ringa strukturo restas en ekvilibro kun la neringa formo, kiu havas 0,0026% ĉe [[pH (kemia parametro)|pH]] 7. La glukozo havas du [[enantiomero]]jn (spegulizomerojn) nome -- D-glukozon kaj L-glukozon, sed en la naturo troviĝas nur la D-[[izomero]]. La ringa strukturo povas formi du tipojn: α (alfa) glukozo kaj β (beta) glukozo. Ili diferenciĝas en la oriento de la karboksila grupo ligita al karbonatomo de la ringa strukturo. La alfa-formo havas la hidroksilan grupon ''sub'' la hidrogeno (kiam la molekulo estas tradicie desegnita kiel la desegnaĵo supre), ĉe la beta-formo la hidroksila grupo lokiĝas ''super'' la hidrogeno. La du formoj de la glukozo transformiĝas en akva solvaĵo ĉiam al proporcio 36:64 kiel α:β formoj . Tiu ĉi proceso nomiĝas ''mutarotaciado''. La glukozo estas oksidita dum la spirado en enzim-katalizigataj reakcioj al karbon-dioksido kaj [[akvo]], donante energion en la formo de [[ATP]] (adenozina trifosfato). La glukozo kaj [[fruktozo]] formas la gravan disaĥaridon: la [[saĥarozo]]n. La [[amelo]], [[celulozo]] kaj [[glikogeno]] estas glukozaj [[polimero]]j ([[polisaĥarido]]j). La vorto '''glukozo''' oficialiĝis en [[8OA]]; la pli malnova formo '''glikozo''' en [[1OA]]. <gallery> Dosiero:Glucose Fisher to Haworth.gif|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Glukozo forŝoviĝante de [[_Fischer_ (projekcio, projekciaĵo)]] al [[_Haworth_ (projekcio, projekciaĵo)]]. --> Dosiero:DL-Glucose.svg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|''La ĉena formo de <minuskla>D</minuskla>-glukozo'' --> Dosiero:Alpha-D-Glucopyranose.svg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Ĥemiaĵa strukturo de Glukozo --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Glikolizo]] * [[Glukozometro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=glikoz}} * http://wiki.cotch.net/index.php/Glucose {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070711071418/http://wiki.cotch.net/index.php/Glucose |date=2007-07-11 }} <!-- Pli pri la ĥemio kaj funkcio de glukozo en biologio je _EvoWiki_ --> * http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Glucose {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090213034450/http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Glucose |date=2009-02-13 }} <!-- _Computational_ Ĥemia Vikio --> * http://www.biochemj.org/bj/360/0265/bj3600265.htm <!-- _ref_ --> * http://en.wikipedia.org/wiki/glucose <!-- _Glucose_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Glukozo| ]] qm2br4z71p5fefih3jacgty9arjow96 0 17171 9505576 9431730 2026-11-01T12:24:42Z Sj1mor 12103 9505576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cornstarch_mixed_with_water.jpg|eta]] '''Amelo''' (aŭ '''amelfaruno''' aŭ '''fekulo''') estas [[organika kombinaĵo]], [[polisaĥarido]], priskribebla per la kemia formulo (C₆H₁₀O₅)_n. Ĝi estas grava [[polimero|polimera]] [[karbonhidrato]] de la plantoj, kiu deponas, kolektas la superfluan [[energio]]n tiuforme. Troviĝas ĉefe, grandkvante en la [[grajno]]j de [[legumenacoj]] kaj [[poacoj]] kaj la tuberoj de [[terpomo]]j. La ĉeesto de amelo pruveblas per [[jodo]], kiam aperas malhele blua koloriĝo. La amelo havas helikoforman konstruon, en kiu la jodo troviĝas en la interna parto de la [[helico]]. Dum amelo estas unu el la ĉefaj kaloriaj [[resurso]]j por homoj kaj bestoj, ĝi estas ankaŭ uzata por rigidigi [[tolaĵo]]jn aŭ densigi [[bakaĵo]]jn kaj [[saŭco]]jn. == Bibliografio == * Kawamura, Sin'itirô, 1963, Studoj pri ameloj de legumenoj, Kawamura, Mikityô, Faculty of Agriculture, Kagawa University, 49 p. {{Portalo Kemio}} == Vidu ankaŭ == * [[Gluteno]] * [[Maizamelo]] * [[Maiza siropo]] * [[Manioko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=amelo|ReVo=amel.0o}} * http://164.195.100.11/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&Sect2=HITOFF&d=PALL&p=1&u=/netahtml/srchnum.htm&r=1&f=G&l=50&s1=2,000.WKU.&OS=PN/2,000&RS=PN/2,000{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- nn:US2000 Forbetringar i produksjonen av stive nn->eo:_US2000_ _Forbetringar_ _i_ _produksjonen_ _av_ amelo en:US2000 Improvement in the manufacture of starch en->eo:_US2000_ _Improvement_ (in, en) la _manufacture_ (da, de) amelo su:US2000 Improvement in the manufacture of starch --> * http://www.cojeco.cz * En la angla vikipedio: [[:en:starch]] * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060419071726/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87 |date=2006-04-19 }} <!-- fa:دانشنامه رشد --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polisaĥaridoj]] [[Kategorio:Nutrado]] [[Kategorio:Botaniko]] dho3enhqcookox4qmdhacf9xje99mmg 0 17337 9505835 8885976 2026-11-01T17:52:32Z Sj1mor 12103 9505835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Angia kambiumo''' estas posttempa meristematika histo. Estas la kaŭzo de la dikiĝo de la [[Tigo|tigoj]] kaj la [[Radiko (planto)|radikoj]] de la [[Semplantoj|spermatofitoj]]. Ĝi eligas [[ksilemo]] interne kaj [[floemo]] ekstere<ref>Harder, R., Firbas, F., Schumacher, W., von Denffer, D. (1963). ''Tratado de botánica''. Barcelona, España: Marín</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Arboŝelo]] <gallery> Dosiero:Holz querschnitt.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|0 = Marko; 1 = _Jahresringgrenze_; 2 = _Harzkanäle_; 3 = _Primäre_ _Holzstrahlen_; 4 = _Sekundäre_ _Holzstrahlen_; 5 = Kambiumo; 6 = _Holzstrahlen_ _des_ _Bastes_; 7 = _Korkkambium_; 8 = _Bast_; 9 = _Borke_ --> Dosiero:Phloem siebrörchen.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_lengtedoorsnede_: _geheel_ _rechts_ [[ksilemo]] _en_ _midden_ _en_ _rechts_ _van_ _het_ _midden_ [[_floeem_]]. _Tussen_ _het_ ksilemo _en_ _het_ _floeem_ _zit_ _het_ kambiumo _bestaande_ _uit_ _één_ _cellaag_ _van_ _brede_ _cellen_. --> Dosiero:Kambium.png|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> Dosiero:Cambium1.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px| --> </gallery> {{-}} {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Planthistoj]] 5zzw8bur635ytwpkd9oecm8c7ei9znj 0 17631 9505580 8425083 2026-11-01T12:25:24Z Sj1mor 12103 9505580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''polisaĥaridoj''' aŭ '''polisakaridoj''' estas [[karbonhidrato]]j, konsistantaj el multaj [[monosaĥarido]]j. La ĝenerala [[kemia formulo|formulo]] de polisaĥaridoj estas: : <math>\mathrm{[C_x(H_2O)_y]_n \ }</math>, kie x, y n estas [[entjero]]j plej ofte kun x = 5 aŭ 6 kaj y = x−1 . Unu parto de la polisaĥaridoj estas depona materialo kiel [[amelo]] ĉe plantoj kaj [[glikogeno]] ĉe bestoj. La amelo konstruiĝas el [[amelozo]] (ne disbranĉanta [[glukozo|glukoz]]ĉeno) kaj [[amilopektino]] (disbranĉanta). La glikogeno similas al la amilopektino, sed pli ofte disbranĉiĝas. La alia parto de polisaĥaridoj estas struktura materialo kiel [[celulozo]], [[pektino]]. La celulozo estas longa, ne disbranĉanta ĉeno el kelkaj mil glukozmolekuloj. En la celulozo estiĝas [[hidrogena ligo|hidrogenaj ligoj]], kiujn povas biologie malligi nur [[bakterio]]j. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Fruktano]] * [[Glukano]] * [[Hemicelulozo]] * [[Polimero]] [[Kategorio:Polisaĥaridoj| ]] ji1zlkhv9b1xa9j7mz74f9spsirbtfo 0 17658 9505584 9255913 2026-11-01T12:27:29Z Sj1mor 12103 9505584 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Glukozo|Ribozo|Arabinozo|Galaktozo|Laktozo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:DL-Fructose.svg|eta|200ra|Struktura formulo de la fruktozo]] [[Dosiero:Fructose 3D eo.png|eta|200ra|<center>3D Struktura formulo de la fruktozo</center>]] [[Dosiero:Table fructose.JPG|eta|Fruktozo]] '''Fruktozo''' aŭ fruktosukero estas la formo de la [[sukero]] troviĝanta en la [[frukto]]j kaj en [[mielo]]. Ĝi estas *livoĝira [[monosaĥarido]] kiu havas la saman formulon kiel la glukozo, sed ĝi havas alian strukturon. Kvankam la fruktozo estas [[heksozo]] (havas 6 karbonajn atomojn), ĝi ĝenerale ekzistas en la formo de 5-karbonatoma hemiketala ringo kiel [[furanozo]] (la 6. karbonatomo ligiĝas al la ringo ekstere). Ĉiu frukto enhavas nature certan kvanton da fruktozo (ofte ligitan kun [[glukozo]]) kaj oni povas ĝin ekstrakti kaj koncentri por produkti alternativan sukeron. La fruktozo estas ofte uzata por nutraĵoj de [[diabeto|diabetuloj]] aŭ por homoj, kiuj havas problemon pri [[hipoglikemio]], ĉar ĝi malkonstruiĝas pli malrapide ol la kan[[sukero]] ([[saĥarozo]]) kaj ĝi estas pli dolĉa ol sakaĥozo, tiel ĝi havas pli favoran efikon al la sangosukera nivelo. Tamen kelkaj homoj malbone akceptas fruktozon, tiel la fruktozo ne estas konvena por ĉiu, kiuj havas saĥarozan netoleron. '*'livoĝira molekulo: ĝi deflankas maldekstren la alvenantan polarigitan lumon (glukozo turnas la lumon dekstren – dekstroĝira) <gallery> Dosiero:Alpha-D-Fructofuranose.svg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|he:אלפא-D-פרוקטוז he->eo:_אלפא_-D-Fruktozo en:alpha-D-Fructose en->eo:_alpha_-D-Fruktozo --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Karbonhidrato]] * [[Maiza siropo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fruktoz}} * http://www.matalk.co.il/docy/25_102c.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217133129/http://www.matalk.co.il/docy/25_102c.htm |date=2005-12-17 }} <!-- he:ממתיקים טבעיים ומלאכותיים בסוכרת --> * http://endo.endojournals.org/cgi/content/full/139/3/827 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080926025752/http://endo.endojournals.org/cgi/content/full/139/3/827 |date=2008-09-26 }} <!-- en:Fulltext --> * http://www.ajcn.org/cgi/content/full/76/5/911 <!-- en:Fulltext --> * http://www.nutrition.org/cgi/content/full/128/9/1442 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060210014523/http://www.nutrition.org/cgi/content/full/128/9/1442 |date=2006-02-10 }} <!-- en:Fulltext --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nutrado]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Unusaĥaridoj]] em69okwrwhg2uqglo4vin22ii6c40fe 0 18055 9506112 9497034 2026-11-02T08:09:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Venn A intersect B.svg|eta|[[Venn-a diagramo]], kiu montras la [[komunaĵo]]n de du [[Aro (matematiko)|aroj]].]] '''Aro-teorio''' aŭ '''aroteorio''' (aŭ '''arteorio''')<ref>Ne konfuzu kun [[Artoteorio]]!</ref> estas branĉo de [[matematiko]] kreita ĉefe de la germana [[matematikisto]] [[Georg Cantor]] fine de la [[19-a jarcento]]. Ĝi komence estis disputata, sed baldaŭ iĝis grava en la fundamenta teorio por difini bazajn matematikajn konceptojn kiel ''[[nombro]]'', ''[[funkcio]]'' k.a. Komence oni evoluigis la t.n. '''naivan''' aroteorion, kiun oni povas difini jene: La bazaj konceptoj de aroteorio estas [[Aro (matematiko)|aroj]] kaj membreco. [[Aro (matematiko)|Aro]] estas kolekto de objektoj nomataj membroj (aŭ [[elemento]]j) de la aro. La membroj povas esti ekzemple [[nombro]]j, [[funkcio]]j aŭ aroj mem. Oni difinas arojn per la ondkrampoj '''{''' kaj '''}'''. Tiel, {1,2} estas aro, kaj ankaŭ {1,2,3,4,...} (la [[infinito|nefinia]] aro de la [[naturaj nombroj]] kutime nomata '''N''') kaj eĉ {2,3,'''N'''}, do la membroj ne devas esti de la sama klaso. Ankaŭ la [[malplena aro]] {} estas konsiderata valida [[Aro (matematiko)|aro]]. Al tiaj aroj oni povas apliki diversajn operaciojn, kiel la [[kunaĵo]]n kaj la [[komunaĵo]]n. Tamen montriĝis ke, se oni aplikas ĉiujn operaciojn senlime, aperas paradoksoj kiel la [[paradokso de Russell]]. Por solvi tiujn problemojn, oni rekonstruis la aroteorion, uzante [[aksiomo|aksioman]] metodon. == Historio == [[Dosiero:Georg Cantor 1894.jpg|eta|190px|[[Georg Cantor]].]] La matematikaj aferoj plej ofte aperas kaj evoluas tra la interagado inter multaj esploristoj. La aroteorio, male, estis fondita per unusola artikolo en 1874 fare de [[Georg Cantor]]: nome ''Pri propreco de la kolekto de ĉiuj reelaj algebraj nombroj''.<ref>Cantor, Georg (1874), [https://digizeitschriften.de/main/dms/img/?PPN=GDZPPN002155583 «Ueber eine Eigenschaft des Inbegriffes aller reellen algebraischen Zahlen»,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210624201345/https://www.digizeitschriften.de/main/dms/img/?PPN=GDZPPN002155583 |date=2021-06-24 }} Journal für die reine und angewandte Mathematik (en germana) 1874 (77): 258-262, S2CID 199545885, doi:10.1515/crll.1874 .77.258</ref><ref>Johnson, Philip (1972), [[iarchive:mathematicalcirc0000eves x3z6|historio de aroteorio]], Prindle, Weber & Schmidt, ISBN 0-87150-154-6.</ref> Ekde la 5-a jarcento a.K., dekomence el la greka matematikisto [[Zenono de Elajo]] en Okcidento kaj la unuaj hindiaj matematikistoj en Oriento, la matematikistoj estis baraktintaj kontraŭ la koncepto de [[infinito]]. Speciale elstara estas la laboro de [[Bernard Bolzano]] en la unua duono de la 19-a jarcento.<ref>Bolzano, Bernard (1975), Jan, eld., Einleitung zur Größenlehre und erste Begriffe der allgemeinen Größenlehre, Bernard-Bolzano-Gesamtausgabe, editado por Eduard Winter et al., Vol. II, A, 7, Stuttgart, Bad Cannstatt: Friedrich Frommann Verlag, p. 152, ISBN 3-7728-0466-7.</ref>​ La moderna kompreno de la infinito ekis en 1870-1874, kaj ĝi estis motivita de la verko de Cantor pri reela analizo.<ref>Dauben, Joseph (1979), Georg Cantor: His Mathematics and Philosophy of the Infinite, Harvard University Press, pp. 30-54, ISBN 0-674-34871-0.</ref>​ Kunsido en 1872 inter Cantor kaj [[Richard Dedekind]] influis sur la pensaro de Cantor, kio rezultis en la artikolo de Cantor de 1874. La verko de Cantor polusigis dekomence la matematikistojn siaepokajn. Dum [[Karl Weierstrass]] kaj Dedekind apogis Cantor, Leopold Kronecker, konsiderata nuntempe kiel la fondinto de la matematika konstruismo, ne faris tion. La aroteorio de Cantor finfine ĝeneraliĝis, pro la utileco de la cantor-aj konceptoj, kiel la [[Inversigebla funkcio|reciproke unuvalora rilato]] inter aroj, lia pruvaro ke estas pl da [[Reelo|reelaj nombroj]] ol entjeraj nombroj, kaj la "senfineco de senfinecoj" (la paradizo de Cantor) rezultanta de la operacio aro de potencoj. Tiu utileco de la aroteorio kondukis al la artikolo "Mengenlehre", havigita en 1898 de Arthur Schoenflies al la enciklopedio de Klein. [[Dosiero:Portrait of Bertrand Russell in 1893.jpg|eta|maldekstre|[[Bertrand Russell|Russell]] en [[Trinity College (Kembriĝo)|Trinity College]] en 1893.]] La sekva tajdo de entuziasmo pri aroteorio okazis ĉirkaŭ 1900, kiam oni malkovris, ke kelkaj interpretoj de la aroteorio de Cantor kondukas al kontraŭdiroj, nome "antinomioj" aŭ [[paradokso]]j. [[Bertrand Russell]] kaj [[Ernst Zermelo]] trovis sendepende la plej facilan kaj plej konatan paradokson, nuntempe nomatan [[Paradokso de Russell]]: oni konsideru "la aron de ĉiuj aroj, kiuj ne estas membroj de si mem", kio kondukas al kontraŭdiro, ĉar tiu devas esti samtempe membro de si mem kaj ne esti membro de si mem. En 1899, Cantor men estis stariginta la demandon "Kio estas la kardinala nombro de la aro de ĉiuj aroj?", kaj li atingis rilatan paradokson. Russell uzis sian paradokson kiel temon en sia revizio de la kontinenta matematiko de 1903 en sia verko "La principoj de la matematikoj". En 1906, la britaj legantoj povis alveni al la libro "Theory of Sets of Points"<ref>Young, William; Young, Grace Chisholm (1906), [https://org/stream/theoryofsetsofpo00youniala#page/n3/mode/2up{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Teorio de aroj de punktoj]{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Cambridge University Press.</ref> fare de la geedzoj William Henry Young kaj Grace Chisholm Young, publikigita de Cambridge University Press. La elano de la aroteorio estis tia ke la debato pri la paradoksoj ne kondukis al ĝia forlaso. La verkoj de Zermelo en 1908 kaj tiuj de Abraham Fraenkel kaj Thoralf Skolem en 1922 rezultis en la aro de [[aksiomo]]j [[ZFC]], kiu iĝis la aro de aksiomoj plej uzata por la aroteorio. La laboro de analizistoj, kiel tiu de [[Henri Lebesgue]], pruvis la grandan matematikan utilecon de la aroteorio, kiu ekde tiam iĝis fako de la moderna matematiko. La aroteorio estas uzata ofte kiel fonda sistemo, kvankam en kelkaj areoj - kiel la algebraj [[geometrio]] kaj [[topologio]] - oni konsideras, ke la [[teorio de kategorioj]] estas preferebla fundamento. == Ontologio == [[Image:Von Neumann Hierarchy.svg|thumb|dekstre|250px|Komenca segmento de la hierarkio de von Neumann.]] Aro estas pura, se ĉiuj ĝiaj membroj estas aroj, ĉiuj membroj de ĝiaj membroj estas aroj, ktp. Ekzemple, la aro enhavanta nur malplenan aron estas nemalplena pura aro. En moderna aroteorio, oftas limigi atenton al la "von Neumann-universo" de puraj aroj, kaj multaj sistemoj de aksioma aroteorio estas dezajnitaj por aksiomatigi nur la purajn arojn. Estas multaj teknikaj avantaĝoj por ĉi tiu restrikto, kaj malmulte da ĝeneraleco perdiĝis, ĉar esence ĉiuj matematikaj konceptoj povas esti modeligitaj per puraj aroj. Aroj en la von Neumann-universo estas organizitaj en akumulan hierarkion, surbaze de kiom profunde iliaj membroj, membroj de membroj, ktp., estas komprenataj. Ĉiu aro en ĉi tiu hierarkio estas asignita (per [[Transfinia indukto#transfinia rikuro|transfinia rikuro]]) [[ordonombro]] <math>\alpha</math>, konata kiel ĝia ''rango''. La rango de pura aro <math>X</math> estas difinita kiel la malplej orda kiu estas strikte pli granda ol la rango de iu ajn el ĝiaj elementoj. Ekzemple, la malplena aro ricevas rangon 0, dum la aro {{math| <nowiki></nowiki> }} enhavanta nur la malplenan aron ricevas rangon 1. Por ĉiu orda <math>\alpha</math>, la aro <math>V_{\alpha}</math> estas difinita por konsisti el ĉiuj puraj aroj kun rango malpli ol <math>\alpha</math>. La tuta "von Neumann-universo" estas indikita <math>V</math>. == Aplikoj == Multaj matematikaj konceptoj povas esti difinitaj precize uzante nur ar-teoriajn konceptojn. Ekzemple, matematikaj strukturoj tiom diversaj kiel [[grafeo]]j, [[sternaĵo]]j, [[Ringo (algebro)|ringoj]], [[Vektora spaco|vektoraj spacoj]], kaj rilataj [[algebro]]j povas ĉiuj difinitaj kiel aroj kiuj kontentigas variajn (aksiomajn) proprecojn. [[Ekvivalentrilato|Ekvivalento]] kaj ordorilatoj estas ĉieaj en matematiko, kaj la teorio de matematikaj rilatoj povas esti priskribitaj en aro-teorio.<ref>{{Cite web |date=2019-11-25 |title=6.3: Equivalence Relations and Partitions |url=https://math.libretexts.org/Courses/Monroe_Community_College/MTH_220_Discrete_Math/6%3A_Relations/6.3%3A_Equivalence_Relations_and_Partitions |access-date=2022-07-27 |website=Mathematics LibreTexts |language=en |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816192743/https://math.libretexts.org/Courses/Monroe_Community_College/MTH_220_Discrete_Math/6:_Relations/6.3:_Equivalence_Relations_and_Partitions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://web.stanford.edu/class/archive/cs/cs103/cs103.1132/lectures/06/Slides06.pdf|title=Order Relations and Functions|website=Web.stanford.edu|access-date=2022-07-29|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727205803/https://web.stanford.edu/class/archive/cs/cs103/cs103.1132/lectures/06/Slides06.pdf|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:NewtonsPrincipia.jpg|eta|maldekstre|230ra|''[[Principia Mathematica]]'' estas la plej grava verko de [[Isaac Newton]]. Tie startis la evoluo de la aro-teorio.]] Aroteorio ankaŭ estas promesplena fundamenta sistemo por multo da matematiko. Ekde la publikigo de la unua volumo de ''[[Principia Mathematica]]'', estis postulite ke la plej multaj (aŭ eĉ ĉiuj) matematikaj [[teoremo]]j povas esti derivitaj uzante trafe dezajnitan aron de [[aksiomo]]j por aroteorio, pliigita kun multaj difinoj, uzante [[Predikatkalkulo|unuan]] aŭ duaordan logikon. Ekzemple, ecoj de la [[Natura nombro|naturaj]] kaj [[Reelo|reelaj nombroj]] povas esti derivitaj ene de aroteorio, ĉar ĉiu el tiuj nombrosistemoj povas esti difinita reprezentante siajn elementojn kiel aroj de specifaj formoj.<ref>{{citation | last = Mendelson | first = Elliott | mr = 357694 | publisher = Academic Press | title = Number Systems and the Foundations of Analysis | zbl = 0268.26001 | year = 1973}}</ref> Aro-teorio utilas kiel fundamento por [[matematika analizo]], [[topologio]], [[abstrakta algebro]], kaj [[diskreta matematiko]] same estas nediskutebla; matematikistoj akceptas (principe) ke teoremoj en ĉi tiuj areoj povas esti derivitaj de la koncernaj difinoj kaj la aksiomoj de aroteorio. Tamen, restas ke malmultaj plenaj derivaĵoj de kompleksaj matematikaj teoremoj de aroteorio estis formale kontrolitaj, ĉar tiaj formalaj derivaĵoj ofte estas multe pli longaj ol la naturlingvaj pruvoj kiujn matematikistoj ofte prezentas. Unu konfirmprojekto, nome ''Metamath'', inkludas hom-skribitajn, komputil-kontrolitajn derivaĵojn de pli ol 12 000 teoremoj komencantaj de Zermelo–Fraenkel aroteorio, [[Predikatkalkulo|unuaorda logiko]] kaj [[Asertologiko|propozicia logiko]].<ref>{{cite web|url=https://www.ams.org/bull/1956-62-05/S0002-9904-1956-10036-0/S0002-9904-1956-10036-0.pdf|title=A PARTITION CALCULUS IN SET THEORY |website=Ams.org|access-date=2022-07-29}}</ref> == Aksioma ar-teorio == [[Dosiero:Axiome du choix.png|eta|250px|Bildo pri la [[Aksiomo de elekto]], kun [[Indeksita familio|indeksitaj familioj]] kiel kruĉoj kaj membroj kiel koloraj buletoj.]] La [[aksiomo]]j por la aroteorio nuntempe plej ofte uzataj estas nomataj la Zermelo-Fraenkel-aksiomoj. Verdire, la aksiomoj estas ĉenoj de [[logiko|logikaj]] [[simbolo]]j. Ĉi sube aperas iliaj "tradukoj" al natura lingvo: # [[Aksiomo de etendo]]: Du aroj estas samaj [[se kaj nur se]] ili havas la samajn membrojn. # [[Aksiomo de malplena aro]]: Ekzistas aro sen iuj ajn membroj. Oni skribas ĝin kiel {}. # [[Aksiomo de parigo]]: Se ''x'' kaj ''y'' estas aroj, tiam {''x'',''y''} estas aro, aro kiu havas nur ''x'' kaj ''y'' kiel siajn membrojn. # [[Aksiomo de kunigo]]: Por ĉiu aro ''x'' ekzistas aro ''y'' tiel ke la membroj de ''y'' estas precize la membroj de la membroj de ''x''. # [[Aksiomo de senfineco]]: Ekzistas aro ''x'' tiel ke {} estas membro de ''x'', kaj se ''y'' estas membro de ''x'', tiam ankaŭ la kunaĵo ''y'' U {''y''} estas membro de ''x''. # [[Aksiomo de apartigo]]: Se ''x'' estas aro kaj P(''y'') estas predikato, tiam ekzistas [[subaro]] de ''x'' kies membroj estas precize tiuj, por kiuj P(''y'') estas vera. # [[Aksiomo de anstataŭigo]]: Se ''x'' estas aro, kaj P(y,z) difinas [[bildigo]]n (do P(y,z) kaj P(y,w) entenas z=w) tiam ekzistas aro enhavanta precize la [[bildo (matematiko)|bildojn]] de la membroj de ''x''. # [[Aksiomo de potenca aro]]: Ĉiu aro havas [[potenca aro|potencan aron]]. Do, por ĉiu aro ''x'' ekzistas aro ''y'' tiel ke la membroj de ''y'' estas ĉiuj [[subaro]]j de ''x''. # [[Aksiomo de reguleco]]: Ĉiu ne-malplena aro ''x'' havas membron ''y'' tiel ke ''x'' kaj ''y'' estas [[disa aro|disaj aroj]]. # [[Aksiomo de elekto]]: Se ''x'' estas aro de reciproke disaj ne-malplenaj aroj, ekzistas aro ''y'' kiu enhavas precize unu membron de ĉiu membro de ''x''. La aksiomoj de reguleco kaj de elekto restas disputataj de malmultaj matematikistoj. == Studfakoj == Ar-teorio estas grava areo de esplorado en matematiko kun multaj interrilataj subfakoj: === Kombina ar-teorio === [[Dosiero:30. Frank Ramsey.jpg|eta|maldekstre|210ra|La teoremo de [[Frank P. Ramsey|Ramsey]] malfermiĝis al la Kombina Ar-teorio.]] ''Kombina ar-teorio'' temas pri etendoj de finia [[kombinatoriko]] por nefinitaj aroj. Tio inkludas la studon de kardinala aritmetiko kaj la studon de etendoj de la teoremo de [[Frank P. Ramsey|Ramsey]] same kiel de la [[Paŭlo Erdős|teoremo Erdős–Rado]]. === Priskriba ar-teorio === ''Priskriba ar-teorio'' estas la studo de subaroj de la [[Nombra akso|reela linio]] kaj, pli ĝenerale, de subaroj de "Polaj spacoj". Ĝi komenciĝas kun la studo de punktoklasoj en la [[Émile Borel|Borel-hierarkio]] kaj etendiĝas al la studo de pli kompleksaj hierarkioj kiel ekzemple la projekcia hierarkio kaj la Wadge-hierarkio. Multaj trajtoj de Borel-aroj povas esti establitaj en ZFC, sed pruvi tiujn trajtojn necesaj por pli komplikaj aroj postulas kromajn aksiomojn ligitajn al decidemo kaj grandaj kardinaloj. La kampo de efika priskriba aroteorio estas inter aroteorio kaj rikura teorio. Ĝi inkludas la studon de lumfacaj punktoklasoj, kaj estas proksime rilatita al hiperaritmetika teorio. En multaj kazoj, rezultoj de klasika priskriba aroteorio havas efikajn versiojn; en kelkaj kazoj, novaj rezultoj estas akiritaj pruvante la efikan version unue kaj poste etendante ("relativigante") ĝin por igi ĝin pli larĝe aplikebla. Lastatempa areo de esplorado koncernas Borel-ekvivalentajn rilatojn kaj pli komplikajn difineblajn [[Ekvivalentrilato|ekvivalentrilatojn]]. Tio havas gravajn aplikojn al la studo de [[Invarianto (matematiko)|invariantoj]] en multaj subfakoj de matematiko. === Svaga ar-teorio === En aroteorio kiel Cantor difinis kaj Zermelo kaj Fraenkel aksiomatigis, objekto estas aŭ membro de aro aŭ ne. En svaga aroteorio tiu kondiĉo estis malstreĉita fare de Lotfi A. Zadeh, tiel ke objekto havas ''gradon da membreco'' en aro, nome nombro inter 0 kaj 1. Ekzemple, la grado de membreco de persono en la aro de "altaj homoj" estas pli fleksebla ol simpla jesa aŭ nea respondo kaj povas esti reala nombro kiel ekzemple 0,75. === Interna modelo de ar-teorio === [[Dosiero:Axiom of choice.svg|thumb|250px|(S_''i'') estas senfina [[indeksita familio]] de aroj indeksitaj super la [[Reelo|reelaj nombroj]] '''R'''; tio estas, ekzistas aro S_''i'' por ĉiu reela nombro ''i'', kun malgranda specimeno montrita supre. Ĉiu aro enhavas almenaŭ unu, kaj eble senlime multajn, elementojn. La aksiomo de elekto permesas elekti ununuran elementon el ĉiu aro, formante korespondan familion de elementoj (''x''_''i'') ankaŭ indeksitaj super la reelaj nombroj, kun ''x''_''i'' desegnita de S_''i''. Ĝenerale, la kolektoj povas esti indeksitaj super iu aro <span style="font-family:serif;">''I''</span>, (nomita indeksaro kies elementoj estas utiligitaj kiel indeksoj por elementoj en aro) ne nur '''R'''.]] ''Interna modelo'' de Zermelo-Fraenkel ar-teorio (ZF) estas transitiva propra klaso kiu inkludas ĉiujn ordajn nombrojn kaj kontentigas ĉiujn aksiomojn de ZF. La kanona ekzemplo estas la konstruebla universo ''L'' evoluigita fare de Gödel. Unu kialo kial la studo de internaj modeloj estas interesaj estas ke ĝi povas esti uzita por pruvi konsekvencrezultojn. Ekzemple, povas esti montrite ke nekonsiderante ĉu modelo ''V'' de ZF kontentigas la [[Kontinuumo-hipotezo|kontinuuman hipotezon]] aŭ la [[Aksiomo de elekto|aksiomon de elekto]], la interna modelo ''L'' konstruita ene de la origina modelo kontentigos kaj la ĝeneraligitan kontinuuman hipotezon kaj la aksiomon de elekto. Tiel la supozo ke ZF estas konsekvenca (havas almenaŭ unu modelon) implicas ke ZF kune kun ĉi tiuj du principoj estas konsekvenca. La studo de internaj modeloj estas ofta en la studo de persistemo kaj de grandaj kardinaloj, precipe dum pripensado de aksiomoj kiel ekzemple la aksiomo de persistemo, kiu kontraŭdiras la aksiomon de elekto. Eĉ se fiksa modelo de aroteorio kontentigas la aksiomon de elekto, eble interna modelo malsukcesus kontentigi la aksiomon de elekto. Ekzemple, la ekzisto de sufiĉe grandaj kardinaloj implicas ke ekzistas interna modelo kontentiganta la aksiomon de determineco (kaj tiel ne kontentiganta la aksiomon de elekto).<ref>{{citation | last1=Jech | first1=Thomas | author1-link=| title=Set Theory | edition= Third Millennium | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | series=Springer Monographs in Mathematics | isbn=978-3-540-44085-7 | year=2003 | zbl=1007.03002 | page=642 | url=https://books.google.com/books?id=CZb-CAAAQBAJ&pg=PA642 }}</ref> === Grandaj kardinaloj === ''Granda kardinalo'' estas kardinala nombro kun kroma propreco. Multaj tiaj trajtoj estas studitaj, kiel ekzemple nealireblaj kardinaloj, mezureblaj kardinaloj, kaj multaj pli. Tiuj trajtoj tipe implicas, ke la kardinalo devas esti tre granda, kun la ekzisto de kardinalo kun la precizigita propreco nepruvebla en Zermelo-Fraenkel aroteorio. === Persistemo === ''Persistemo'' rilatas al la fakto ke, sub konvenaj supozoj, certaj du-ludantaj ludoj de perfektaj informoj estas determinitaj de la komenco en la senco ke unu ludanto devas havi venkan strategion. La ekzisto de tiuj strategioj havas gravajn sekvojn en priskriba aroteorio, ĉar la supozo ke pli larĝa klaso de ludoj estas determinita ofte implicas, ke pli larĝa klaso de aroj havos topologian proprecon. La aksiomo de determineco (AD, persistemo) estas grava studobjekto; kvankam malkongrua kun la aksiomo de elekto, AD, implicas ke ĉiuj subaroj de la reela linio estas bone kondutitaj (aparte, mezureblaj kaj kun la perfekta aro-posedaĵo). AD povas esti uzita por pruvi, ke la Wadge-gradoj havas elegantan strukturon. === Devigado === Paul Cohen inventis la metodon de ''devigado'' serĉante [[Modeloteorio|modelon]] de [[ZFC]] en kiu la [[kontinuumo-hipotezo]] malsukcesas, aŭ modelon de ZF en kiu la [[aksiomo de elekto]] malsukcesas. Devigo aldonas al iu antaŭfiksita modelo de aroteorio kromajn arojn por krei pli grandan modelon kun trajtoj determinitaj (t.e. "devigitaj") per konstruado kaj la origina modelo. Ekzemple, la konstruo de Cohen aldonas kromajn subarojn de la [[Natura nombro|naturaj nombroj]] ne ŝanĝanta iujn ajn da la kardinalaj nombroj de la origina modelo. Devigado ankaŭ estas unu el du metodoj por pruvi relativan konsistencon per finitismaj metodoj, dum la alia metodo estas la [[George Boole|Bule]]-valoraj modeloj. === Kardinalaj invariantoj === [[Dosiero:Robert Lee Moore.jpg|eta|maldekstre|150ra|Fama problemo de Ar-teoria topologio estas la normala Moore-spaca demando, demando en ĝenerala topologio kiu estis la temo kaj celo de intensa esplorado. La respondo al la normala Moore-spac-demando estis poste pruvita sendepende de ZFC. ]] ''Kardinala invarianto'' estas eco de la reela linio mezurita per kardinala nombro. Ekzemple, bone studita invarianto estas la plej malgranda kardinaleco de kolekto de ''magraj aroj'' de reeloj, kies kuniĝo estas la tuta reela linio. Ĉi tiuj estas invariantoj en la senco ke ĉiuj du izomorfaj modeloj de aroteorio devas doni la saman kardinalon por ĉiu invarianto. Oni studis multajn kardinalajn invariantojn, kaj la rilatoj inter ili ofte estas kompleksaj kaj rilataj al aksiomoj de aroteorio. === Ar-teoria topologio === ''Ar-teoria topologio'' studas demandojn de ĝenerala [[topologio]] kiuj estas ar-teoria en naturo aŭ kiuj postulas progresintajn metodojn de ar-teorio por sia solvo. Multaj el tiuj teoremoj estas sendependaj de ZFC, postulante pli fortajn aksiomojn por sia pruvo. Fama problemo estas la normala Moore-spaca demando, demando en ĝenerala topologio kiu estis la temo kaj celo de intensa esplorado. La respondo al la normala Moore-spac-demando estis poste pruvita sendepende de ZFC. == Operacioj per aroj == [[Dosiero:Venn0111.svg|eta|dekstra|150px|Kunaĵo de du aroj]] === Kunaĵo === {{Ĉefartikolo|Kunaĵo}} La [[kunaĵo]] de du aroj ''A'' kaj ''B'' konsistas el ĉiuj elementoj, kiuj estas en ''A'', en ''B'' aŭ en ambaŭ. La operacio nature ĝeneraliĝas al pli ol du aroj; ĝi estas ĝeneraligebla ankaŭ al nefinie da aroj. Ĝi estas [[komuteco|komuta]] kaj [[asocieco|asocia]]. Oni notas ĝin per la kunigo-signo (∪), kiu similas al pelveto aŭ al litero "U". [[Dosiero:Venn0001.svg|eta|dekstra|150px|Komunaĵo de du aroj]] === Komunaĵo === {{Ĉefartikolo|Komunaĵo}} La [[komunaĵo]] de du aroj ''A'' kaj ''B'' konsistas el ĉiuj elementoj, kiuj estas kaj en ''A'' kaj en ''B''. La operacio nature ĝeneraliĝas al pli ol du aroj; ĝi estas ĝeneraligebla ankaŭ al nefinie da aroj. Ĝi estas [[komuteco|komuta]] kaj [[asocieco|asocia]]. Oni notas ĝin per la komunaĵiga signo (∩), kiu similas al inversigita pelveto. La kunigo kaj la komunaĵigo estas reciproke [[distribueco|distribuecaj]]. La aroj do kun tiuj du operacioj formas [[latiso]]n. == Polemiko == De la komenco de aroteorio, kelkaj matematikistoj protestis kontraŭ ĝi kiel fundamento por matematiko. La plej ofta obĵeto kontraŭ aroteorio, esprimita de Leopold Kronecker en la plej fruaj jaroj de aroteorio, komenciĝas de la konstruisma rigardo ke matematiko estas loze rilata al komputado. Se ĉi tiu vidpunkto estas akceptita, tiam la traktado de senfinaj aroj, kaj en [[Naiva aroteorio|naiva]] kaj en aksioma aroteorio, enkondukas en matematikajn metodojn kaj objektojn kiuj ne estas komputeblaj eĉ principe. La farebleco de konstruismo kiel anstataŭa fundamento por matematiko estis tre pliigita per la influa libro de Errett Bishop nome ''Foundations of Constructive Analysis''.<ref>{{citation|title=Foundations of Constructive Analysis|last=Bishop|first=Errett|publisher=Academic Press|year=1967|isbn=4-87187-714-0|location=New York|author-link= |url=https://books.google.com/books?id=o2mmAAAAIAAJ}}</ref> Malsama obĵeto prezentita fare de [[Henri Poincaré]] estas ke difini arojn uzantajn la aksiomajn skemojn de specifo kaj anstataŭigo, same kiel la aksiomon de potencoaro, enkondukas nediktivecon, specon de cirkleco, en la difinojn de matematikaj objektoj. La amplekso de predikative fondita matematiko, dum malpli ol tiu de la ofte akceptita Zermelo-Fraenkel-teorio, estas multe pli bonega ol tiu de konstruiva matematiko, ĝis la punkto ke Solomon Feferman diris ke, "ĉio el science uzebla analizo povas esti evoluigita [uzante predikativajn metodojn]".<ref>{{citation|title=In the Light of Logic|last=Feferman|first=Solomon|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-195-08030-0|location=New York|pages=280–283, 293–294|author-link=|url=https://books.google.com/books?id=1rjnCwAAQBAJ}}</ref> [[Dosiero:Ludwig Wittgenstein.jpg|eta|maldekstre|150ra|[[Ludwig Wittgenstein]] kondamnis la ar-teorion filozofie pro ĝiaj konotacioj de matematika [[platonismo]].]] [[Ludwig Wittgenstein]] kondamnis la ar-teorion filozofie pro ĝiaj konotacioj de matematika [[platonismo]].<ref> Rodych, Victor (31an de Januaro, 2018), [https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/ "Wittgenstein's Philosophy of Mathematics",] en Zalta, Edward N. (eld.), Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2018 eld.) Alirita la 17an de majo 2025.</ref> Li skribis ke "aroteorio estas malĝusta", ĉar ĝi konstruas sur la "sensencaĵo" de fikcia simboleco, havas "malutilajn idiomaĵojn", kaj ke estas sensence paroli pri "ĉiuj nombroj".<ref>{{citation |last=Wittgenstein |first=Ludwig |year=1975 |title=Philosophical Remarks, §129, §174 |publisher=Oxford: Basil Blackwell |isbn=0-631-19130-5 }}</ref> Wittgenstein identigis matematikon kun algoritma homa dedukto;{{Sfn|Rodych|2018|loc=[https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/#WittInteConsForm §2.1]|ps=: "When we prove a theorem or decide a proposition, we operate in a purely formal, syntactical manner. In doing mathematics, we do not discover pre-existing truths that were 'already there without one knowing' (PG 481)—we invent mathematics, bit-by-little-bit." Notu, tamen, ke Wittgenstein ''ne'' identigas tiun dedukton kun la filozofia [[logiko]]; cf. Rodych [https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/#WittMathTrac §1], paras. 7-12.}} la bezono de certa fundamento por matematiko ŝajnis, al li, sensenca.{{Sfn|Rodych|2018|loc=[https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/#WittLateCritSetTheoNonEnumVsNonDenu §3.4]|ps=: "Given that mathematics is a 'motley of techniques of proof' (RFM III, §46), it does not require a foundation (RFM VII, §16) and it cannot be given a self-evident foundation (PR §160; WVC 34 & 62; RFM IV, §3). Since set theory was invented to provide mathematics with a foundation, it is, minimally, unnecessary."}} Krome, ĉar homa fortostreĉo estas nepre finhava, la filozofio de Wittgenstein postulis ontologian engaĝiĝon al radikala konstruismo kaj finitismo. Meta-matematikaj deklaroj - kiuj, por Wittgenstein, inkludis ajnan deklaron kvantigantan super senfinaj domajnoj, kaj tiel super preskaŭ ĉiu moderna aroteorio - ne estas matematiko.{{Sfn|Rodych|2018|loc=[https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/#WittInteFini §2.2]|ps=: "An expression quantifying over an infinite domain is never a meaningful proposition, not even when we have proved, for instance, that a particular number ''n'' has a particular property."}} Malmultaj modernaj filozofoj adoptis la opiniojn de Wittgenstein post sensacia eraro en ''Bemerkungen über die Grundlagen der Mathematik'' (Rimarkoj pri la Fundamentoj de Matematiko): Wittgenstein provis refuti la [[Teoremoj de nekompleteco|nekompletecajn teoremojn de Gödel]] leginte nur la resumon. Kiel recenzistoj Georg Kreisel, [[Paul Bernays|Bernays]], Michael Dummett kaj R. L. Goodstein ĉiuj substrekis, multaj el liaj kritikoj ne validis por la publikaĵo entute. Nur lastatempe filozofoj kiel Crispin Wright komencis rehabiliti la argumentojn de Wittgenstein.{{Sfn|Rodych|2018|loc=[https://plato.stanford.edu/entries/wittgenstein-mathematics/#WittGodeUndeMathProp §3.6]}} [[Teorio de kategorioj|Kategoriteoriuloj]] proponis ''topos''-teorion kiel alternativon al la tradicia aksioma aroteorio. ''Topos''-teorio povas interpreti diversajn alternativojn al tiu teorio, kiel konstruismo, finhava aroteorio kaj [[Maŝino de Turing|komputebla]] aroteorio.<ref>{{citation|last1=Ferro|first1=Alfredo|last2=Omodeo|first2=Eugenio G.|last3=Schwartz|first3=Jacob T.|date=September 1980|title=Decision Procedures for Elementary Sublanguages of Set Theory. I. Multi-Level Syllogistic and Some Extensions|journal= ''Communications on Pure and Applied Mathematics''|volume=33|issue=5|pages=599–608|doi=10.1002/cpa.3160330503}}</ref><ref>{{citation|url=https://archive.org/details/computablesetthe00cant/page/|title=Computable Set Theory|last1=Cantone|first1=Domenico|last2=Ferro|first2=Alfredo|last3=Omodeo|first3=Eugenio G.|publisher= Clarendon Press |year=1989|isbn=0-198-53807-3|series=International Series of Monographs on Computer Science, Oxford Science Publications|location=Oxford, UK|pages=[https://archive.org/details/computablesetthe00cant/page/ xii, 347]|url-access=registration}}</ref> ''Topos'' ankaŭ donas naturan agordon por ''devigado'' kaj studoj pri la sendependeco de elekto de ZF, same kiel disponigante la kadron por sencela topologio kaj Stone spacoj.<ref>{{citation|title=Sheaves in Geometry and Logic: A First Introduction to Topos Theory|last1=Mac Lane|first1=Saunders|last2=Moerdijk|first2=leke|publisher=Springer-Verlag|year=1992|isbn=978-0-387-97710-2|author-link= |url=https://books.google.com/books?id=SGwwDerbEowC}}</ref> Aktiva areo de esplorado estas la unuvalentaj fundamentoj kaj rilata al ĝi homotopia tipo-teorio. Ene de homotopia tipoteorio, aro povas esti rigardita kiel homotopia 0-speca, kun universalaj trajtoj de aroj ekestiĝantaj de la induktaj kaj rikursaj trajtoj de pli altaj induktaj tipoj. Principoj kiel ekzemple la [[aksiomo de elekto]] kaj la [[Leĝo de neekzisto de tria eblo|leĝo de la ekskludita mezo]] povas esti formulitaj en maniero koresponda al la klasika formuliĝo en aroteorio aŭ eble en spektro de apartaj manieroj unikaj al tipteorio. Kelkaj el tiuj principoj povas esti pruvitaj kiel sekvo de aliaj principoj. La vario de formuligoj de tiuj aksiomaj principoj ebligas detalan analizon de la formuligoj necesaj por derivi diversajn matematikajn rezultojn.<ref>[https://ncatlab.org/nlab/show/homotopy+type+theory homotopy type theory] ĉe nLab, alirita la 17an de majo 2025. </ref><ref>[http://homotopytypetheory.org/book/ ''Homotopy Type Theory: Univalent Foundations of Mathematics''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210122000000/https://web.archive.org/web/20210122181140/http://homotopytypetheory.org/book/ |date=2021-01-22 }}. The Univalent Foundations Program. [[Institute for Advanced Study]].</ref> == Bildaro == <gallery> Venn A subset B.svg|<math>A \subseteq B</math> Von Neumann Hierarchy.svg|Komenca segmento de la hierarkio de von Neumann </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Devlin, Keith (1993), The Joy of Sets (2a eldono), Springer Verlag, ISBN 0-387-94094-4. * Ferreirós, Jose (2007), Labyrinth of Thought: A history of set theory and its role in modern mathematics, Basel: Birkhäuser, ISBN 978-3-7643-8349-7. * Ivorra, Carlos, [https://www.uv.es/ivorra/Libros/Logica.pdf Lógica y teoría de conjuntos,] Konsultita la 18an de Junio 2021. * Jech, Thomas. [https://stanford.library.sydney.edu.au/entries/set-theory/ «Set Theory».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210619042436/https://stanford.library.sydney.edu.au/entries/set-theory/ |date=2021-06-19 }} Stanford Encyclopedia of Philosophy (Aŭtuno 2011) (en angla). Konsultita la 18an de Junio 2021. * Johnson, Philip (1972), A History of Set Theory, Prindle, Weber & Schmidt, ISBN 0-87150-154-6, (requiere registro). * Kunen, Kenneth (1980), Set Theory: An Introduction to Independence Proofs, North-Holland, ISBN 0-444-85401-0. * Monk, J. Donald (1969), Introduction to Set Theory, McGraw-Hill Book Company, ISBN 978-0898740066. * Potter, Michael (2004), Set Theory and Its Philosophy: A Critical Introduction, Oxford University Press. * Smullyan, Raymond M.; Fitting, Melvin (2010), Set Theory And The Continuum Problem, Dover Publications, ISBN 978-0-486-47484-7. * Tiles, Mary (2004), The Philosophy of Set Theory: An Historical Introduction to Cantor's Paradise, Dover Publications, ISBN 978-0-486-43520-6. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=ar.0teorio|wikibooks=Discrete mathematics/Set theory}} * [[Matematika logiko]] == Eksteraj ligiloj == * Daniel Cunningham, [http://www.iep.utm.edu/set-theo/ Set Theory] artikolo en la ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. * Jose Ferreiros, [https://plato.stanford.edu/entries/settheory-early/ The Early Development of Set Theory] artikolo en la ''[Stanford Encyclopedia of Philosophy]''. * Foreman, Matthew, Akihiro Kanamori, eld. ''[http://handbook.assafrinot.com/ Handbook of Set Theory.]'' 3 vol., 2010. Ĉiu ĉapitro studas kelkan aspekton de nuntempa esplorado pri aroteorio. Pri elementa aroteorio, vidu Devlin (1993). * {{Springer |title=Axiomatic set theory |id=p/a014310}} * {{Springer |title=Set theory |id=p/s084750}} * Schoenflies, Arthur (1898). [https://archive.org/stream/encyklomath101encyrich#page/n229 Mengenlehre] en Enciklopedio de Klein. * {{cite web |first=Walter B. |last=Rudin |author-link=Walter Rudin |date=6a de Aprilo, 1990 |title=Set Theory: An Offspring of Analysis |work=Marden Lecture in Mathematics |location=[[University of Wisconsin-Milwaukee]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=hBcWRZMP6xs&list=PLvAAmIFroksMKHv5O4lwpJJzfmUL0cQ7A&index=3 |via=[[YouTube]] }} * [http://plato.stanford.edu/entries/set-theory Aroteorio] * [http://www.math.niu.edu/~rusin/known-math/index/03EXX.html Artikolo en Matematika Atlaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070118212159/http://www.math.niu.edu/~rusin/known-math/index/03EXX.html |date=2007-01-18 }} * [http://planetmath.org/encyclopedia/SetTheory.html Artikolo en ''PlanetMath''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060624063728/http://planetmath.org/encyclopedia/SetTheory.html |date=2006-06-24 }} * [http://www.mathe-online.at/mathint/mengen/i.html Matematiko rete] * [http://www.settheory.net/ Aroteorio] {{Havenda artikolo|Aroteorio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aro-teorio| ]] [[Kategorio:Matematiko]] tfnmbwhuibzjm76q4x1qs1ph700p5d6 0 18104 9505586 9072247 2026-11-01T12:28:00Z Sj1mor 12103 9505586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stroop.jpg|eta|dekstra|100ra|Sukersiropo en botelo]] '''Siropo''' (el la araba "ŝarab" per la latina ''syrupus'') estas koncentrita sukersolvaĵo aŭ sukerriĉa solvaĵo kun aldonitaj [[aromo|aromaj]], fruktosukaj aŭ [[medikamento|medikamentaj]] substancoj. Esprimoj: kontraŭtusa siropo, [[granato|granata]] siropo, fruktosiropo, [[sukeracero|acera]] siropo. == Vidu ankaŭ == * [[Bermuda junipero]] * [[Maiza siropo]] * [[Mielo]] * [[Julepo]] * [[Limonado]] {{-}} {{Projektoj|ReVo=sirop}} [[Kategorio:Siropoj| ]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Dolĉaĵoj]] [[Kategorio:Kuraciloj]] jcjf2zgo4v8dt72ahw45u1bcy3yuyh2 0 18532 9505858 7857071 2026-11-01T19:42:16Z Sj1mor 12103 9505858 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pinofitoj |troveblo de fosilioj = Malfrua [[Karbonio]] - ĉi-epoke |dosiero = Araucaria heterophylla 01.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Arboj de pinofita specio: <br />''[[Araucaria heterophylla]]'' ([[Araucariaceae]]) |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |klado1 = ''[[Archaeplastida]]'' |klado2 = [[Verda planto]] ''Chlorobionta'' |klado3 = Streptofitoj ''[[Streptophyta]]'' |klado4 = [[Embriofitoj]] ''Embriophyta'' |klado5 = [[Vaskulaj plantoj|Trakeofitoj]] ''Tracheobionta'' |klado6 = [[Spermatofitoj]] ''Spermatophyta'' |regno2 = planto |divizio = '''Pinophyta''' |klaso = '''[[Pinopsida]]''' |specioj de subdivizio = Ordoj k Familioj |subdivizio2 = [[Cordaitales]] †<br /> [[Pinaloj]] ''Pinales''<br /> &nbsp;&nbsp;[[Pinacoj]] ''Pinaceae''<br /> &nbsp;&nbsp;[[Araŭkariacoj]] ''Araucariaceae''<br /> &nbsp;&nbsp;[[Podokarpacoj]] ''Podocarpaceae''<br /> &nbsp;&nbsp;[[Sciadopityaceae]] <br /> &nbsp;&nbsp;[[Kupresacoj]] ''Cupressaceae''<br /> &nbsp;&nbsp;[[Cephalotaxaceae]] <br /> &nbsp;&nbsp;[[Taksusacoj]] ''Taxaceae''<br /> [[Vojnovskyales]] †<br /> [[Voltziales]] † |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Haeckel_Coniferae.jpg|eta|300px|Иллюстрация из книги Эрнста Геккеля [[Kunstformen der Natur]], 1904]] La '''pinofitoj''' aŭ '''koniferoj''', [[Latina lingvo|latine]]: '''''Pinophyta''''' aŭ '''''Coniferophyta''''', estas unu el la 13 aŭ 14 divizioj en la regno [[Planto]]j. Ili produktas [[strobilo]]jn kaj estas {{J|ligna planto}}, kaj la plejmulto estas [[arbo]]j. Tipaj ekzemploj estas [[cedro]]j, [[kupresacoj]], [[abio]]j, [[junipero]]j, [[pino]]j, [[sekvojo]]j, [[piceo]]j, kaj [[taksusacoj]]. Ĉi tiu divizio enhavas nur unu klason ''Pinopsida'' kaj proksimume 630 vivantajn speciojn. == Sistematiko == Pinophitoj enhavas nur unu klason [[Pinopsidoj]]. [[Dosiero:Pinophyta.png|350px|Laŭ artikoloj de A. Farjon kaj C. J. Quinn & R. A. Price en ''Proceedings of the Fourth International Conifer Conference'', ''Acta Horticulturae'' 615 (2003).]] {{Portalo|Biologio}} {{projektoj|commonscat=Pinophyta}} {{ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Pinofitoj| ]] 2lzk39f7v6hs3turgh415xzfc5ohlz4 0 18987 9505782 9043077 2026-11-01T16:40:49Z DidCORN 34571 Kukumetoj 9505782 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kukumo |dosiero = Cucumis sativus1.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Plantoj]] ‘‘Plantae’’ |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kukurbaloj]] ''Cucurbitales'' |familio = [[Kukurbacoj]] ''Cucurbitaceae'' |genro = [[Kukumiso]] ''Cucumis'' |specio = '''''C. sativus''''' |dunomo = ''Cucumis sativus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Kukumo''' (''Cucumis sativus'') estas unujara [[legomo]] de la [[Familio (biologio)|familio]] de [[kukurbacoj]] kaj disvastiĝis el [[Hindio]] kaj [[Ĉinio]] tra la tuta mondo. Praplanto estas la ''C. Hardwickii''. Ĝi estas hortikultura planto grava por konserva [[industrio]]. Sur la ĉeftigo kreskas ĉefe androceaj floroj, la gineceaj floroj kreskas sur la flankŝosoj. Pro tio oni depinĉas la ŝosopinton de la ĉeftigo en la 3-4 folia stato de la [[planto]]. Ĝia frukto povas atingi eĉ la longon de 100 cm. Ĝi havas krude agrablan guston, entenas multan [[vitamino C|c-vitaminon]]. Ĝi havas multajn variaĵojn. == Kultivarioj == Plej grava kultivario en [[Hungario]] estas la ĉirkaŭaĵo de [[Nagykőrös]] kaj [[Kecskemét]]. En multaj kulturoj, ĝi estas uzata por fari [[peklaĵo]]jn. Specialaj varioj de kukumoj estas selektitaj por esti rikoltataj malgrandaj. Tial la fruktoj nomiĝas [[kukumeto]]j, ili estas ordinare uzataj post [[marinado]] kaj konservado en [[vinagro]] por igi ilin [[spicaĵo]]j. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=kukum}} * [[serpentkukumo]] [[Dosiero:CDC cuke2.jpg|eta|maldekstra|Kukumoj]] {{Portalo Biologio}} <!--{{Commons|Cucumis sativus}} {{Wikispecies|Cucumis sativus}}--> [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Orientalisa flaŭro]] kt8ty2owtdnaetnl73pgoaqfldr8l0z 0 19117 9505915 9494651 2026-11-01T21:42:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505915 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Amsterdam (Nov-Jorkio)}} {{Informkesto geografiaĵo | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Amsterdamo | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-nl|Amsterdam}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Amsterdam | moto = | kromnomo = Venezio de Nordo <!-- *** Dosiero *** --> | dosierfaldo = 1 | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Amsterdam Montages 2016.jpg | dosiero2 = Sights in Amsterdam.jpg | dosiero3 = Amsterdam sights.jpg | dosiero4 = Amsterdam airphoto.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Amsterdam.svg | blazono = Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Nederlando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Norda Holando | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Amsterdamo | regiono_tipo = COROP | distrikto = Randstad | distrikto_tipo = Kunurbaĵo | municipo = Hansa ligo | municipo_tipo = Historia ligo | histregiono = [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Sep Unuiĝintaj Provincoj]] | histregiono1 = Batava Respubliko <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | rivero_tipo = | montaro = | montaro_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = Rijksmuseum | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = Reĝa palaco en Amsterdamo | konstruaĵo1 = ING Domo | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | urbo = | urbo_tipo = | biomo = | geologio = | geologio_tipo = | planto = Vondelparko | planto_tipo = Parko | trafika arterio = {{vojo|NLD|A|1}} {{vojo|NLD|A|2}} {{vojo|NLD|A|4}} {{vojo|NLD|A|5}} {{vojo|NLD|A|8}} {{vojo|NLD|A|9}} {{vojo|NLD|A|10}} {{vojo|NLD|E|19}} {{vojo|NLD|E|22}} {{vojo|NLD|E|35}} <!-- *** Situo *** --> | situo = Amsterdamo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 2 | lat_d = 52 | lat_m = 22 | lat_s = 23 | lat_NS = N | long_d = 4 | long_m = 53 | long_s = 32 | long_EW = E | regiono-ISO = NL | plej_alta_punkto = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_punkto = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 219.0 | areo_rondumo = 1 | areo1 = 166 | areo1_tipo = de lando | areo2 = 53 | areo2_tipo = de akvo | areo_metropolo = 1.815 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 767849 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1275 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} ({{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P102|parameter=link}}) <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | areo_kodo = +31 20 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = [[Grachtengordel (Amsterdamo)|Grachtengordel]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo ene de Nederlando | mapo1_lokumilo = Nederlando | mapo2 = Location map Netherlands Greater Amsterdam.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba mapo | mapo2 lokumilo = | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.amsterdam.nl/ www.amsterdam.nl] | commons = Amsterdam | notoj = }} [[Dosiero:Amsterdam_Grachten_2.jpg|eta|maldekstra|Bone konservita kanalo en la urbocentro]] '''Amsterdamo''' estas la [[ĉefurbo]] de la [[Reĝlando de Nederlando]] laŭ la nederlanda [[konstitucio]]<ref>Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden" (nederlande). Ĉapitro 2a, Artikolo 32a. [https://nl.wikisource.org/wiki/Grondwet_voor_het_Koninkrijk_der_Nederlanden] Alirita la 2016-05-30. "...de hoofdstad Amsterdam..."</ref> (kvankam la [[sidejo]] de la nederlanda registaro situas en [[Hago]])<ref>Permanent Mission of the Netherlands to the UN. "General Information". Arkivita el la originalo la 2013-10-05. [https://web.archive.org/web/20131005025411/http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo] Alirita la 2015-05-30.</ref> kaj estas la plej granda urbo de la provinco [[Nord-Holando]] en la okcidento de la lando. Kiel [[Mondurbo|monda urbo]], ĝi havas ĉirkaŭ {{nombro|839360}} loĝantojn, en la urba areo {{nombro|1336383}}<ref>"CBS Statline - Population Development; region per month". [http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=17&D2=39,77&D3=118-119,131-132,144-145,157-158,170-171,182-185&HDR=G2&STB=G1,T&VW=T] Alirita la 2016-05-30.</ref> kaj la [[metropola areo]] ĉirkaŭ {{nombro|2431000}}.<ref>"Economische Verkenningen Metropool Regio Amsterdam" (PDF). [http://www.ois.amsterdam.nl/pdf/2015_evmra.pdf] Alirita la 2016-05--30.</ref> La urbo enhavas multon de la norda parto de [[Randstad]], unu el la plej grandaj [[kunurbaĵo]]j en Eŭropo, kun proksimume 7 milionoj da loĝantoj.<ref>"Randstad2040; Facts & Figures (p.26)" (nederlande). VROM. Arkivita el la originalo (PDF) la 2013-05-29. [https://web.archive.org/web/20130529003152/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/randstad/documenten-en-publicaties/brochures/2007/12/01/randstad-2040-facts-figures-wat-komt-er-op-de-randstad-af.html] Alirita la 2016-05-30</ref> La nomo de Amsterdamo derivas el ''Amstelredamme'',<ref>Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, Vol 1, pp. 896–898.</ref> indikilo de la origino de la urbo kiel [[baraĵo]] de la rivero [[Amstel]]. Originanta el malgranda vilaĝo de [[fiŝkaptisto]]j en la fino de la 12-a jarcento, Amsterdamo iĝis unu el la plej gravaj [[havenurbo]]j en la mondo dum la [[Ora Jarcento de Nederlando]] (17-a jarcento), kiel rezulto de ties plinoviga disvolviĝo en [[komerco]]. Dum tiu epoko, la urbo estis ĉefa centro por [[financo]]j kaj [[diamanto]]j.<ref>Cambridge.org, Capitals of Capital -A History of International Financial Centres – 1780–2005, Youssef Cassis, ISBN 978-0-521-84535-9.</ref> En la 19-a kaj 20-a jarcentoj la urbo etendiĝis, kaj multaj novaj [[kvartalo]]j kaj [[antaŭurbo]]j estis planitaj kaj konstruitaj. La plej malnova parto de la urbo estas konstruita ĉirkaŭ reto de duoncirklaj [[Grachtengordel (Amsterdamo)|kanaloj]], kiuj ekde julio 2010 estas sur la listo de [[Monda heredaĵo de UNESKO]]. Fakte la [[kanaloj de Amsterdamo]] de la 17-a jarcento kaj la Defenda Linio de Amsterdamo de la 19–20-a jarcentoj, nome ''[[Stelling van Amsterdam]]'', estas en la listo de heredaĵo de UNESKO. Amsterdamo allogas milionojn da turistoj ĉiujare, estas la plej turisma urbo en [[Nederlando]] kaj unu el la ĉefaj turismaj urboj en Eŭropo. La urbo estas fama kaj pro siaj belegaj kanaldomoj kaj pro la etoso de individua libereco. En tiu etoso multo okazas, kio faras la urbon vigla loko plenplena de kulturo kaj homa interkontaktado. Ekzemploj de tio estas la ''varma'' kvartalo – Wallen –, ĝiaj multnombraj ''[[coffeeshop]]s'' (laŭvorte kafo-vendejoj aŭ [[kafejo]]j, sed ne vere), kiuj laŭleĝe disvendas [[kanabo]]n, la [[muzeo]]j, kiel la ''[[Rijksmuseum]]'' (regna muzeo), la [[Muzeo Van Gogh]], la [[Muzeo Stedelijk]], la muzeo [[Hermitage Amsterdam]] la muzeoj de la [[Hejmo de Rembranto]], de la [[Hejmo de Anne Frank]], la [[Amsterdam Museum]], la ruĝ-lampa distrikto ''[[De Wallen]]'' kaj la [[kanaloj de Amsterdamo|historiaj kanaloj]] bordataj de malnovaj domoj. Ankaŭ la [[Amsterdama Borso]], nome la plej malnova [[borso]] de la mondo, situas en la [[urbocentro]]. Ĉio tio allogas pli ol 5 milionoj da internaciaj vizitantoj ĉiujare.<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/3975968/2015/04/23/Amsterdam-verwelkomde-in-2014-ruim-5-miljoen-buitenlandse-toeristen.dhtml Amsterdam verwelkomde in 2014 ruim 5 miljoen buitenlandse toeristen – Amsterdam – PAROOL<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Dosiero:De Groote Kaart van Amsterdam in 1544 (The Big Map of Amsterdam in 1544) by Cornelis Anthonisz.jpg|eta|maldekstra|180ra|Mapo de Amsterdamo en 1544. La famaj [[Kanaloj de Amsterdamo|Grachtengordel]] ne estis ankoraŭ establitaj.]] [[Dosiero:Emanuel de Witte - De binnenplaats van de beurs te Amsterdam.jpg|180ra|maldekstre|eta|Korto de la [[Amsterdama Borso]] de [[Emanuel de Witte]], 1653. La Amsterdama Borso estis la unua [[borso]] kiu enkondukis kontinuan komercon komence de la 17-a jarcento.]] La urba slogano estas: ''Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig'' ("Brava, decida, kompatema"). Kiel komerca ĉefurbo de Nederlando kaj unu el pintaj financaj centroj en Eŭropo, Amsterdamo estas konsiderata alfa [[mondurbo]] fare de la studgrupo ''Globalization and World Cities (GaWC)''. La urbo estas ankaŭ kultura ĉefurbo de Nederlando.<ref>Post [[Ateno]] en 1888 kaj [[Florenco]] en 1986, Amsterdamo estis en 1986 elektita kiel Eŭropa Ĉefurbo de Kulturo, konfirmante sian elstaran postenon en Eŭropo kaj en Nederlando. Vidu EC.europa.eu por superrigardo de eŭropaj urboj kaj ĉefurboj de kulturo laŭlonge de la jaroj. Arkivita en 2008-12-14 ĉe Wayback Machine.</ref> Multaj grandaj nederlandaj institucioj havas siajn [[sidejo]]jn tie, kaj sep el la 500 plej grandaj entreprenoj de la mondo, kiaj [[Philips]] kaj [[ING Grupo|ING]], estas bazitaj en la urbo.<ref>Forbes.com, Forbes Global 2000 Largest Companies – Dutch rankings. [http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170609080634/https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html|date=2017-06-09}} Alirita 2016-05-31.</ref> En 2012, Amsterdamo estis rangigita fare de ''Economist Intelligence Unit'' (EIU)<ref name = ""> {{ Citaĵo el la reto | titolo = Best cities ranking and report | titolo-aldono = A special report from the Economist Intelligence Unit | url = http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf | alirdato = 2016-05-31 | jaro = 2012 | formato = PDF | eldoninto = The Economist, Economist Intelligence Unit | paĝoj = 23 | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120906235921/pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf | arkivdato = 2012-09-06 | citaĵo = }} </ref> kiel la dua el plej bonkvalitaj urboj por loĝi kaj la 12-a tutmonde laŭ [[vivkvalito]] por [[medio]] kaj [[infrastrukturo]] fare de Mercer.<ref>"Best cities in the world (Mercer)". City Mayors. 2010-05-26. Arkivita el la originalo la 2010-11-01. [http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html] Alirita la 2016-05-31.</ref> La urbo estis antaŭe rangigita la 3-a en plinovigo fare de ''2thinknow'' en la indico ''Innovation Cities Index 2009''.<ref>"2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings". Innovation-cities.com. 2009-07-30. Arkivita el la originalo 2010-09-11. [http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index] Alirita 2016-05-31.</ref> == Historio == === Fondo kaj Mezepoko === Amsterdamo estas multe pli nova ol aliaj nederlandaj urboj kiel [[Nijmegen]], [[Roterdamo]] kaj [[Utreĥto]]. En oktobro 2008, [[Historia geografio|historigeografo]] Chris de Bont sugestis ke la [[tereno]] ĉirkaŭ Amsterdamo estis reklamita tiel frue kiel je la fino de la 10-a jarcento. Tio ne necese signifas ke estis jam setlejo tie, ĉar la terenreklamado (elmarigita) povis ne rilati al farmado — sed al kolektado de [[torfo]], por uzado kiel [[brulaĵo]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |title=Amsterdam 200 jaar ouder dan aangenomen |accessdate=2008-10-22 |date=2008-10-22 |publisher=Nu.nl |language=Dutch |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/'Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen'.html |archivedate=2008-10-25|deadurl=no |df=dmy }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |date=2008-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081025045803/http://www.nu.nl/news/1801750/80/rss/%27Amsterdam_200_jaar_ouder_dan_aangenomen%27.html |arkivdato=2008-10-25 }}</ref> Amsterdamo ricevis [[urborajto]]n en 1300 aŭ 1306.<ref name="amnlgeschedenis">{{Cite web |url=http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |title=De geschiedenis van Amsterdam |publisher=Municipality of Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van |archivedate=2008-05-18 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |arkivdato=2008-05-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080518134246/http://amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van#Stadsrechten |date=2008-05-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120819214455/http://www.amsterdam.nl/stad_in_beeld/geschiedenis/de_geschiedenis_van/ |arkivdato=2012-08-19 }}</ref> El la 14-a jarcento antaŭen, Amsterdamo floris, ĉefe pro la komerco kun la [[Hansa ligo]]. En 1345, supozita [[miraklo]] rilata al [[Komunio|eŭkaristio]] en [[Kalverstraat]] faris la urbon grava loko de [[pilgrimado]] ĝis la [[Protestanta Reformacio|adoptado de la Protestantismo]]. La Mirakladorado subpublikiĝis sed restis vive. En la 19-a jarcento, ĉefe post la jubileo de 1845, la [[adorado]] estis revivigita kaj iĝis grava nacia referenco por nederlandaj katolikoj. La ''[[Stille Omgang]]'' — nome silenta promeno aŭ [[procesio]] en civilaj vestoj — estas la esprimo de la pilgrimado ene de Protestanta Nederlando ekde la fino de la 19-a jarcento.<ref name="stilleomgang">{{Cite web|url=http://www.trouw.nl/laatstenieuws/laatstenieuws/article936256.ece/Katholieken_verzameld_voor_Mirakel_van_Amsterdam |title=Mirakel van Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090808045508/http://www.trouw.nl/laatstenieuws/laatstenieuws/article936256.ece/Katholieken_verzameld_voor_Mirakel_van_Amsterdam |archivedate=2009-08-08 }}</ref> En la pinto de la Silenta Promenado, ĝis {{nombro|90000}} pilgrimantoj venis al Amsterdamo. En la 21-a jarcento tio malaltiĝis al ĉirkaŭ {{nombro|5000}}. === Konflikto kun Hispanio === En la 16-a jarcento, nederlandanoj ribelis kontraŭ [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a de Hispanio]] kaj sekve kontraŭ liaj sukcedantoj. La ĉefaj tialoj por la ribelo estis la trudo de imposto, nome la deka [[groŝo]], kaj la [[religia persekutado]] de Protestantoj fare de la ĵus enkondukita [[Inkvizicio]]. La ribelo akriĝis al la [[Okdekjara Milito]], el kiu finfine rezultis la nederlanda sendependeco.<ref name="80yearswar">{{Cite web |url=http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/nederlands/default.htm |publisher=Leiden University |title=Eighty Years' War |language=Dutch |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512110316/http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/nederlands/default.htm |archivedate=2008-05-12 |deadurl=no |df=dmy }}</ref> Forte estrita de la estro de la Nederlanda Ribelo nome [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau|Vilhelmo la Silentulo]], la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlanda Respubliko]] famiĝis pro sia relativa [[religio|religia]] toleremo. [[Judoj]] el la [[Iberia Duoninsulo]], [[Hugenotoj]] el Francio, prosperaj komercistoj kaj presistoj el [[Flandrio]], kaj ekonomiaj kaj religiaj rifuĝintoj el la partoj de la [[Malaltaj Landoj]] kontrolitaj de hispanoj trovis sekurecon en Amsterdamo. La influo de flandraj presistoj kaj la intelektula toleremo de la urbo faris Amsterdamon centro por la eŭropa [[esprimlibereco]].<ref>Ekzemple: post [[Galileo Galilei|sia proceso kaj kondamno]] en Romo en 1633, [[Galileo Galilei|Galileo]] elektis [[Elsevier|la eldonejon de Lodewijk Elsevier]] en Amsterdamo por publikigi unu el siaj plej fajnaj verkoj, ''Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze''. Vidu Wade Rowland (2003), ''Galileo's Mistake, A new look at the epic confrontation between Galileo and the Church'', New York: Arcade Publishing, ISBN 1-55970-684-8, p. 260.</ref> {{Ĉefartikolo|Historio de judoj en Nederlando}} === Centro de la Nederlanda Orepoko === [[Dosiero:Amsterdam-Bowyer-1814.jpg|eta|maldekstre|La [[Reĝa Palaco de Amsterdamo|Reĝa Palaco]], la [[Nieuwe Kerk (Amsterdam)|Nieuwe Kerk]], kaj la nun detruita pezejo ĉe la [[Placo Dam]] en 1814.]] La 17-a jarcento estas konsiderata la ''[[Ora jarcento de Nederlando|Orepoko]]'' de Amsterdamo, dum kiu ĝi iĝi la plej riĉa urbo en la mondo.<ref>E. Haverkamp-Bergmann, Rembrandt; The Night Watch (New Jersey: Princeton University Press, 1982), p. 57</ref> Ŝipoj velis el Amsterdamo al la [[Balta Maro]], Nordameriko, kaj Afriko, same kiel al la nuntempaj Indonezio, Barato, Srilanko, kaj Brazilo, formante bazon de tutmonda komerca reto. La komercistoj de Amsterdamo havis la plej grandan parton kaj de la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] kaj de la [[Nederlanda Okcident-hinda Kompanio]]. Tiuj kompanioj akiris transmarajn posedaĵojn kiuj poste iĝos la [[Nederlanda Imperio|Nederlandaj kolonioj]]. Amsterdamo estis la ĉefa loko de Eŭropo por elŝipigo de varoj kaj estis la ĉefa [[Financoj|financa centro]] de la mondo.<ref>[http://www.uncp.edu/home/rwb/Amsterdam_l.html Amsterdam in the 17th century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171026172102/http://www2.uncp.edu/home/rwb/Amsterdam_l.html |date=2017-10-26 }}, The University of North Carolina at Pembroke</ref> En 1602, la amsterdama oficejo de la internacia komerca Nederlanda Orient-hinda Kompanio iĝis la unua [[borso]] de la mondo per la komercado de siaj propraj varoj.<ref name="The oldest share">{{Cite web |url=http://www.oldest-share.com/ |title=The oldest share |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509123937/http://www.oldest-share.com/ |archivedate=2008-05-09 |deadurl=no |df=dmy }}</ref> La [[Banko de Amsterdamo]] startis funkcii en 1609, agante kiel tutserva banko por nederlandaj komercistaj bankistoj kaj kiel rezerveja banko. [[Dosiero:Amsterdam MKL Bd. 1 1890 (133266768).jpg|eta|180ra|maldekstre|Amsterdamo en [[1890]].]] === Dekadenco kaj modernigo === La prospero de Amsterdamo malpliiĝis dum la 18-a kaj komenco de la 19-a jarcentoj. La [[Anglaj-nederlandaj militoj|militoj]] de la [[Nederlanda Respubliko]] kontraŭ [[Anglio]] kaj Francio malbone efikis sur Amsterdamo. Dum la [[Napoleonaj Militoj]], la gravo de Amsterdamo atingis sian plej malaltan punkton, kiam Holando estis absorbita en la [[Unua Franca Imperio|Franca Imperio]]. Tamen, la posta establado de la [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]] en 1815 markis ŝanĝopunkton. [[Dosiero:Old-Amsterdam 1891-street-1.jpg|eta|160ra|maldekstra|Vijzelstraat rigarde al la placo [[Muntplein (Amsterdamo)|Muntplein]] en 1891.]] La fino de la 19-a jarcento estas foje nomata la dua Orepoko de Amsterdamo.<ref name="Amsterdam City Walks">{{Cite web|url=http://www.simplyamsterdam.nl/Animation_Second_Golden_Age_of_Amsterdam_1800-1900.htm |title=Amsterdam through the ages -A medieval village becomes a global city |accessdate=2008-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501115531/http://www.amsterdamcitywalks.com/english/agenda.html |archivedate=2008-05-01|deadurl=yes |df=dmy }}</ref> Oni konstruis novajn muzeojn, fervojan stacion, kaj la [[Concertgebouw]]; en tiu sama epoko, la [[Industria Revolucio]] atingis la urbon. La [[Kanalo Amsterdamo–Rejno]] estis elfosita por havigi al Amsterdamo rektan konekton kun la rivero [[Rejno]], kaj la [[Nordmara Kanalo]] estis elfosita por havigi al la haveno pli mallongan konekton kun la [[Norda Maro]]. Ambaŭ projektoj draste plibonigis komercon kun la cetero de Eŭropo kaj de la mondo. En 1906, [[Joseph Conrad]] faris mallongan priskribon de Amsterdamo vidita el la marbordo, en sia verko ''The Mirror of the Sea''. === 20-a jarcento === Tuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]], la urbo startis etendiĝi denove, kaj oni konstruis novajn ĉeurbojn. Kvankam Nederlando restis neŭtrale en tiu milito, Amsterdamo suferis malabundon de manĝaĵoj, kaj ankaŭ hejtigaj brulaĵoj malabundas. Tiu malabundo okazigis tumultajn en kiuj kelkaj personoj estis mortigitaj. Tiuj tumultoj estas konataj kiel ''Aardappeloproer'' (terpoma ribelo). Homoj startis rabadi stokejojn por akiri necesaĵojn, ĉefe manĝaĵoj.<ref name="aardappeloproer">{{Cite web |url=http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |title=Aardappeloproer – Legermuseum |format=PDF |language=nederlande |accessdate=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528004443/http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |archivedate=2008-05-28 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080528004443/http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf |arkivdato=2008-05-28 }}</ref> [[Dosiero:AnneFrankHouse Bookcase.jpg|eta|maldekstra|160ra|La rekonstruita librejo kiu kovras la enirejon de la "[[Hejmo de Anne Frank|Sekreta Kaŝejo]]" kie [[Anne Frank]] kaŝiĝis]] La 1-an de januaro 1921, post inundo en 1916, la ruinigitaj municipoj Durgerdam, Holysloot, Zunderdorp kaj [[Schellingwoude]], ĉiuj norde de Amsterdamo, estis, laŭ sia propra peto, aligitaj al la grandurbo.<ref>{{Cite web|url=https://stadsarchief.amsterdam.nl/|title=Amsterdam city archives|publisher=|accessdate=2014-10-4|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/|arkivdato=2014-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/|archivedate=2014-10-06}} {{Citaĵo el la reto |url=https://stadsarchief.amsterdam.nl/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006135130/https://stadsarchief.amsterdam.nl/ |arkivdato=2014-10-06 }}</ref><ref>http://www.centraledorpenraad.nl/landelijk-noord/historie {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180112185154/http://www.centraledorpenraad.nl/landelijk-noord/historie |date=2018-01-12 }} | website centrale dorpen raad (villages central council)</ref> Inter la mondaj militoj, la ĉefurbo plue etendiĝis, ĉefe okcidenten de la distrikto [[Jordaan]] en [[Frederik Hendrikbuurt]] kaj ĉirkaŭaj kvartaloj. [[Nazia Germanio]] [[Batalo de Nederlando|invadis Nederlandon]] la 10-an de majo 1940 kaj ekkontrolis la landon. Kelkaj Amsterdamanoj protektis judojn, tiele eksponante sin kaj siajn familiojn al alta risko esti enprizonigitaj aŭ eĉ senditaj al koncentrejoj. Pli ol 100 000 [[nederlandaj judoj]] estis deportitaj al [[Naziaj koncentrejoj]], el kiuj ĉirkaŭ 60 000 estis loĝintaj en Amsterdamo. Eble la plej fama deportito estis la juda junulino [[Anne Frank]], kiu mortiĝis en la [[Koncentrejo Bergen-Belsen]].<ref name="deportation">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hollandscheschouwburg.nl/site_en/deportatie/kader.html|titolo=Deportation to camps|alirdato=2008-05-21|eldoninto=Hollandsche Schouwburg}}</ref> Dume foje okazis agado da kontraŭnaziaj rezistantoj, ekzemple per la [[Atako kontraŭ la amsterdama popolregistrejo]]. Fine de la Dua Mondmilito, la komunikado kun la cetero de la lando rompiĝis, kaj malabundis manĝaĵoj kaj brulaĵoj. Multaj civitanoj veturis al la kamparo por akiri manĝaĵojn. Hundoj, katoj, [[sukero|krudaj suker]]-[[beto]]j, kaj eĉ [[bulbo]]j el [[tulipo]]j — boligitaj al pulpo — estis konsumitaj por pluvivi.<ref name="hongerwinter">{{Cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |title=Kou en strijd in een barre winter |publisher=NOS |language=Dutch |accessdate=2008-05-21|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123174846/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html#C |archivedate=2008-01-23 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |arkivdato=2008-09-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |date=2008-09-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080920052703/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/60jaarbevrijding/60jaar_hongerwinter.html |arkivdato=2008-09-20 }}</ref> Plej el la arboj de Amsterdamo estis forhakitaj por akiri brulaĵojn, kaj oni prenis la tutan lignaĵaron el la apartementoj de la deportitaj judoj. [[Dosiero:Een jeep vol met feestvierende mensen en een Nederlandse vlag rijdt langs de Nieuwe Kerk naar de, SFA001010123.jpg|maldekstra|eta|160ra|urbanoj celebrantaj la tagon de la [[Liberiga Tago (Nederlando)|liberigo de Nederlando]] je la fino de la [[Dua Mondmilito]]]] Multaj novaj ĉeurboj, kiaj [[Osdorp]], [[Slotervaart (kvartalo)|Slotervaart]], Slotermeer kaj Geuzenveld, estis konstruitaj en la jaroj post la Dua Mondmilito.<ref name="svgeschedenis">{{Cite web |url=http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |title=Stadsdeel Slotervaart – Geschiedenis |publisher=Municipality Amsterdam |language=nederlande |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |archivedate=2008-05-03 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |arkivdato=2008-05-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |date=2008-05-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080503180139/http://www.slotervaart.amsterdam.nl/stadsdeel_in_beeld/geschiedenis |arkivdato=2008-05-03 }}</ref> Tiuj ĉeurboj enhavis multajn publikajn parkojn kaj grandajn malfermajn spacojn, kaj la novaj konstruaĵoj havigis plibonigitajn loĝadkondiĉojn kun pli grandaj kaj lumigitaj ĉambroj, ĝardenoj kaj balkonoj. Pro la milito kaj aliaj okazaĵoj de la 20-a jarcento, preskaŭ la tuta urbocentro devis esti riparita. Ĉar socio estis ŝanĝanta, politikistoj kaj aliaj influaj figuroj faris planojn por redesegni grandajn partojn de tiu urbocentro. Estis pliiĝanta peto de oficejaj konstruaĵoj, kaj ankaŭ de novaj ŝoseoj, ĉar la aŭtomobilo iĝis disponebla al plej homoj.<ref name="stadsherstel">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.stadsherstelamsterdam.nl/|titolo=Stadsherstel Missie/Historie|alirdato=2008-05-22|lingvo=nederlande}}</ref> [[Metroo de Amsterdamo|Metroo]] ekfunkciis en 1977 inter la nova ĉeurbo Bijlmer kaj la centro de Amsterdamo. Oni faris postajn planojn por konstrui novan aŭtoŝoseon super la metroo por konekti la [[Amsterdam Centraal (stacidomo)|Centran Stacion]] kaj la urbocentron kun aliaj partoj de la urbo. Postulitaj grand-skalaj detruoj komencis en la iama juda kvartalo de Amsterdamo. Plej malgrandaj stratoj, kiaj Jodenbreestraat, estis plilarĝigitaj kaj preskaŭ ĉiuj el iliaj domoj estis detruitaj. Je la pinto de la detruo, okazis la ''Nieuwmarktrellen'' ([[Protestoj de Nieuwmarkt]]);<ref name="metrostad">{{Cite web |url=http://amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |title=Typisch Metrostad |publisher=Municipality Amsterdam |language=Dutch |accessdate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610023117/http://amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |archivedate=2008-06-10 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-02-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |arkivdato=2013-11-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |date=2013-11-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105011116/http://www.amsterdam.nl/?ActItmIdt=101459 |arkivdato=2013-11-05 }}</ref> la tumultantoj montris sian furion pro la detruego okazigita de la restrukturigo de la urbo. Kiel rezulto, la detruego estis haltigita, kaj la aŭtoŝoseo neniam estis konstruita; nur la metroo estis kompletigita. Nur kelkaj stratoj restis larĝaj. La nova urbodomo estis konstruita sur la preskaŭ komplete detruita placo Waterlooplein. Dume, grandaj privataj organizoj, kiaj ''Stadsherstel Amsterdam'', estis fonditaj kun la celo restaŭri la tutan urbocentron. Kvankam la sukceso de tiu lukto estas videbla nuntempe, la klopodoj por plia restaŭrado estas ankoraŭ farataj.<ref name="stadsherstel"/> La tuta urbocentro retenis siam iaman brilon kaj, kiel tuto, ĝi estas nune [[protektita areo]]. Multaj el ties konstruaĵoj iĝis monumentoj, kaj en Julio 2010 la ''Grachtengordel'' (nome la tri samcentraj kanaloj, nome [[Herengracht]], [[Keizersgracht]], kaj [[Prinsengracht]]) estis aldonita al la [[Monda heredaĵo de Unesko|Listo de la Monda heredaĵo de Unesko]]. === 21-a jarcento === En la komencaj jaroj de la 21-a jarcento, la Amsterdama urbocentro estis alloginta grandajn nombrojn de turistoj: inter 2012 kaj 2015, la ĉiujara nombro de vizitantoj altiĝis el 10 milionoj al 17 milionoj. La prezoj de la ejoj plialtiĝis, kaj lokaj vendejoj faris vojojn al ejoj turism-orientitaj, kio faras la centron neatingebla por la urbaj loĝantoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.groene.nl/artikel/amsterdam-als-koelkastmagneetje|title=Amsterdam als koelkastmagneetje|last=|first=|date=|work=|newspaper= De Groene Amsterdammer |publication-date=201607-7|trans-title=Amsterdam as a fridge magnet|access-date=|via=}}</ref> Tiuj disvolvigoj vekis komparojn kun [[Venecio]], urbo superŝutita pro la turisma influo.<ref>{{cite news|title=Winkelomzet in Amsterdamse binnenstad explodeerde in 2015 |url=http://www.parool.nl/parool/nl/30/ECONOMIE/article/detail/4233984/2016/01/28/Winkelomzet-in-Amsterdamse-binnenstad-explodeerde-in-2015.dhtml |accessdate=2016-06-22|work=Het Parool |date=2016-01-28 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203133439/http://www.parool.nl/parool/nl/30/ECONOMIE/article/detail/4233984/2016/01/28/Winkelomzet-in-Amsterdamse-binnenstad-explodeerde-in-2015.dhtml |archivedate=2016-02-03}}</ref> Oni komencis konstruon de metrolinio kiu konektas parton de la urbo norde de la rivero (aŭ lago) IJ al la centro en 2003. La projekto estas polemika ĉar ties kosto estis superinta sian buĝeton je triobla faktoro ĉirkaŭ 2008,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Geschiedenis van een debacle|dato=2008-04-17 2008|verkaĵo=Het Parool}}</ref> pro timo de damaĝo al konstruaĵoj en la centro, kaj ĉar konstruado devis esti haltigita kaj restartita multajn fojojn.<ref>{{Cite web|title=Werk aan Amsterdamse Noord-Zuidlijn hervat|url=http://static.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/8/19/190809_noordzuid_adam.html|website=NOS.nl|accessdate=2016-06-22}}</ref> Ekde 2014, plinovigita fokuso estis farita al la urba regenerado kaj renovigado, ĉefe en areoj rekte borde al la urbocentro, kiel ĉe [[Frederik Hendrikbuurt]]. Tiu urba renovigo kaj etendo de tradicia centro de la urbo estas parto de la iniciato Struktura Vido Amsterdamo 2040.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.amsterdam.nl/publish/pages/285098/plan_openbare_ruimte_versie_4.pdf|titolo=Plan Openbare Ruimte Frederik Hendrikbuurt|alirdato=2016-09-26|lingvo=nederlande}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/structuurvisie/structural-vision-am/|titolo=Structural Vision Amsterdam 2040|alirdato=2016-09-26|lingvo=Dutch}}</ref> <gallery mode=packed> Okerk2.jpg|La [[Oude Kerk (Amsterdamo)|Oude Kerk]], fondita en 1306. River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|Amstel, <small>pentraĵo [http://www.frans-koppelaar.nl F. Koppelaar]</small> Canals of Amsterdam - Jordaan area.jpg|Kanalo en Amsterdamo Amsterdam Photo 2020 Copernicus Sentinel-2.jpg|Satelitfoto de Amsterdamo Amsterdam kaart Brockhaus Konversations Lexikon 1901.jpg|Amsterdamo en [[1901]] </gallery> == Vidindaĵoj == * [[Amsterdam Centraal (stacidomo)]] * Bestoĝardeno [[Artis]] * [[Kanaloj de Amsterdamo]] * [[Reĝa Palaco de Amsterdamo|Reĝa Palaco]] * [[Placo Dam]] * Placo [[Muntplein (Amsterdamo)|Muntplein]] kun turo [[Munttoren]] * Strato ''[[Kalverstraat]]'' === Muzeoj === * ''[[Amsterdam Museum]]'' * [[Hejmo de Anne Frank]] * [[Hermitage Amsterdam]] * [[Juda Historia Muzeo]] * Muzeo [[Hejmo de Rembranto]] * [[Muzeo Van Gogh]] * ''[[Rijksmuseum]]'' * La ''[[Tropenmuseum]]'' (esperante: Tropikmuzeo) estas antropologia muzeo * [[Nederlanda Nacia Holokaŭsta Muzeo]] === Preĝejoj === * ''[[Westerkerk]]'' * ''[[Nieuwe Kerk (Amsterdamo)|Nieuwe Kerk]]'' * ''[[Oude Kerk (Amsterdamo)|Oude Kerk]]'' * [[Portugala-Israela Sinagogo]] [[Dosiero:ZuidasAmsterdamtheNetherlands.jpg|eta|dekstra|300ra|La distrikto [[Zuidas]] estas la sidejo de multaj nederlandaj multnaciaj entreprenoj.]] === Parkoj === * [[Vondel-parko]] === Aliaj konstruaĵoj === * ''[[Concertgebouw]]'' * Turo ''[[Munttoren]]'' * ''[[Amstelhof]]'' * [[Amsterdama Borso]] * Bierfarejo [[Heineken]] * la alternativa koncertejo kaj kultura centro [[Paradiso (Amsterdamo)|''Paradiso'']] == Servoj == * [[Amsterdama Universitato de Aplikataj Sciencoj]] * [[Internacia Asocio por la Takso de Eduka Atingo]] * [[Internacia Dokumenta Filmfestivalo de Amsterdamo]] * [[Internacia Instituto de Socia Historio]] * [[Libera Universitato de Amsterdamo]] * [[NIOD Instituto por Historio, Holokaŭsto kaj Genocido-Studoj]] * [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] * [[Universitato de Amsterdamo]] == Amaskomunikiloj == * [[NRC Handelsblad]], gazeto == Transportoj == * La [[Metroo de Amsterdamo]] formas parton de la reto de publikaj transportoj de Amsterdamo kaj ĝia ĉirkaŭurbo en Nederlando. Ĝi estis inaŭgurita la 16-an de oktobro 1977 kaj nuntempe konsistas el kvar linioj. La reto estas 40&nbsp;km longa kaj kalkulas 52 staciojn. Ĝi estas ekspluatata de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Tramtransporto en Amsterdamo|Tramoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Busoj de Amsterdamo|Busoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Pramoj en Amsterdamo|Pramoj]] ekspluatataj de [[GVB (Amsterdamo)|GVB]]. * [[Stacidomoj de Amsterdamo|Trajnoj]] ekspluatataj de [[Nederlandse Spoorwegen]]. * La [[nederlanda aŭtovojo 10]] aŭ A10 (nederlande Rijksweg 10, aŭ Autosnelweg A10) estas cirkla aŭtovojo ĉirkaŭ la urbo Amsterdamo. Ĝi plenumas la funkcion de interna aŭtovoja ringo ĉirkaŭ la urbo, dum la funkcion de ekstera [[aŭtovojo]] en la sudo kaj okcidento havas la nederlanda aŭtovojo 9. == Famuloj == [[Dosiero:Spinoza.jpg|eta|dekstra|200ra|Baruĥ Spinozo.]] Famaj Amsterdamanoj estis ekzemple [[Anne Frank]], juda junulino, kiu pereis dum la [[holokaŭsto]], estas konata pro sia fama [[taglibro]]; la pentristoj [[Rembrandt|Rembrandt van Rijn]] kaj [[Vincent van Gogh]], kaj la filozofo [[Baruĥ Spinoza]]. * [[Frits Bolkestein]] (1933), politikisto * [[Willem Drees|Willem Drees pli aĝa]] (1886–1988), politikisto * [[Jaap de Hoop Scheffer]] (born 1948), politikisto * [[Baruĥ Spinoza]] (1632–1677), filozofo * [[Adriaan Koerbagh]] (1633–1669), filozofo === Arto kaj distro === * [[Karel Appel]] (1921–2006), pentristo * [[Rudi van Dantzig]] (1933–2012), baletisto * [[Martin Garrix]] (denaske Martijn Gerard Garritsen 1996), DJ, produktoro * [[Bernard Haitink]] (1929), orkestra dirigento === Sporto === * [[Daley Blind]] (1990), futbalisto * [[Johan Cruijff]] (1947–2016), futbalisto kaj futbaltrejnisto * [[Max Euwe]] (1901–1981) [[ŝako]]-kampiono, matematikisto, aŭtoro * [[Louis van Gaal]] (1951), futbaltrejnisto * [[Nigel de Jong]] (born 1984), futbalisto === Aliaj === [[Dosiero:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|200ra|Memportreto de [[Rembrandt van Rijn]] de 1659.]] * [[Nicolaas Witsen]] (1641-1717), plurfoja urbestro de Amsterdamo, diplomato, esploristo, kartografo kaj verkisto * [[Abraham Jacob van der Aa]] (1792-1857), filologo * [[Geeraert Brandt]] (1626-1685), verkisto kaj politikisto * [[Gerardus Croese]] (1642-1710), historiisto, predikisto, latinisto, protestanta teologo kaj aŭtoro de libro titolita "Historio pri la Kvakeroj" * [[Petrus Pavius]] (1564-1617), kuracisto, botanikisto kaj anatomo * [[Arnold Syen]] (1640-1678), kuracisto kaj botanikisto === Alilokanoj === * [[Anne Frank]] (1929–1945), taglibristo kaj viktimo de kontraŭjuda genocido * [[Theo van Gogh]] (1957–2004), kinreĝisoro * [[Rembrandt van Rijn]] (1606/7–1669), pentristo * [[Joop den Uyl]] (1919–1987), politikisto * [[Joost van den Vondel]] (1597–1679), poeto, dramaturgo * [[Gerhard Vossius]] (1577–1649), teologo, historiisto * En Amsterdamo mortis [[hungara]]j [[psikologo]] [[Géza Révész]] kaj [[historiisto]] [[István György Tóth]]. == Esperanto en Amsterdamo == [[Dosiero:Amsterdam - Binnenkant 46.jpg|eta|dekstra|180ra|Binnenkant 46, Amsterdamo]] * En [[1903]] S. de Vries publikigis en Amsterdamo la unuan internacian revuon pri Esperanta [[stenografio]] "La Stenografisto". * En Amsterdamo troviĝas strato "Zamenhofstraat" ekde [[1948]]<ref>[[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Nederlando]]</ref>. ''Zamenhofstraat'' estas ankaŭ unu el la terminaloj de [[Pramoj en Amsterdamo|pramo 915]]<ref>[https://maps.gvb.nl/en/lijnen/915/915STRT Pramo 915]</ref>. * En Amsterdamo okazis la [[IJK 1964|20-a Kongreso]] de [[TEJO]] en [[1964]]. * En Amsterdamo kaj en tuta Nederlando, en la 1970-aj jaroj, [[Publika telefono|telefonbudoj]] havis instrukciojn en Esperanto;<ref>{{eo}} [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=9976879 Maniero de uzado en nederlanda telefonbudo]</ref> rimarkindas kiel la [[ŝtata entrepreno]] pri telekomunikado PTT elegante sukcesis eviti ĉiajn supersignojn en la gramatike seneraraj frazoj. * La internacia lingvo Esperanto estas instruita ekde 1948 ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]]. En 1997 estis fondita la [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]] kiel speciala katedro de la Fakultato de Humanistiko de la Universitato de Amsterdamo. === Esperantistoj de Amsterdamo === * [[Hendrik Sierik Donker]] * [[Frits Faulhaber]]. * [[Jacob Tensen]] * [[Hans Bakker (patro)]] * [[Hans Bakker|Hans Bakker (filo)]] * [[Willem Verloren van Themaat]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Amsterdamo]] * [[Tramtransporto en Amsterdamo]] * [[Jacques Brel]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1970]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Amsterdamo|n=Kategorio:Amsterdamo}} {{ReVo|amsterdam|Amsterdamo}} * [http://www.amsterdamhotspots.nl/ Amsterdam Hotspots], turisma gvidilo * [http://amsterdam.visittown.com Amsterdam, VisitTown.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131114040146/http://amsterdam.visittown.com/ |date=2013-11-14 }} * [http://amsterdam.find-links.net/ Amsterdam, Find Links!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060310210101/http://amsterdam.find-links.net/ |date=2006-03-10 }} * [http://vacationworld.googlepages.com/amsterdamcityandtouristguide Turisma gvidilo de Google Earth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070427175049/http://vacationworld.googlepages.com/amsterdamcityandtouristguide |date=2007-04-27 }} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Municipoj de Nord-Holando}} {{Leginda|2024|3|10}} {{ADLM|2025|09}} {{Havenda artikolo|Amsterdamo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amsterdamo| ]] [[Kategorio:Urboj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] 4rl8wetzg9d7vie40em9obhxqmqa1xd 0 19785 9505862 9435492 2026-11-01T19:43:24Z Sj1mor 12103 9505862 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Angiospermoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |troveblo de fosilioj = Malfrua [[Ĵurasio]] - Nun |dosiero = Madeira-flowers hg.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = - [[embriofitoj]] ''[[Embryophyta]]''<br /> - [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' <ref name="NCBI">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Tree&id=58024&lvl=3&lin=f&keep=1&srchmode=1&unlock ''Spermatophyta'' ĉe la taksonomio de NCBI]</ref> |divizio = '''[[angiospermoj]]''' '''''[[Angiospermae]]''''' |specioj de subdivizio = [[Klaso (biologio)|Klasoj]] |subdivizio2 = *[[unukotiledonoj]] ''[[Liliopsida]]''<br /> *[[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' }} [[Dosiero:Primula aka.jpg|eta|[[primolo]] (''[[Primula hortensis]]'')]] La '''angiospermoj'''<ref>[http://vortaro.net/#angiosperm ''angiospermoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ({{lang-la|[[Angiospermae]]}}), ankaŭ nomataj '''[[magnoliofitoj]]'''<ref>[http://vortaro.net/#magnoli ''magnolifitoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> (''[[Magnoliophyta]]''), '''[[florplantoj]]'''<ref>[http://vortaro.net/#plant ''florplantoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> aŭ '''[[fruktoplantoj]]'''<ref>[http://vortaro.net/#plant ''fruktoplantoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, estas [[klado]] de la [[planto|planta]] regno. Tiu grupo enhavas ĉiujn plantojn kun floroj, kies [[semo]]j estas enfermitaj en la frukto. 'Angiospermo' signifas ''uja semo'' (el la grekaj ''ἀγγεῖον'', ujo, kaj ''σπέρμα'', semo), kontraste al la 'gimnospermoj' (nud-semaj plantoj), kiuj evolue antaŭis. Ambaŭ estas [[Fanerogamoj|semplantoj]]. La angiospermoj aŭ florplantoj enhavas la plimulton el la vegetaĵaj specioj, kun pli ol 300 000 specioj<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/ ''Angiosperms'' ĉe The Plant List]</ref>. Ili troviĝas en ĉiuj medioj de la mondo. La florplantoj estas unu el la plej grandaj grupoj de la pli evoluintaj [[plantoj]], kiuj produktas en specialaj reproduktaj [[organo]]j (nome [[floro]]j) [[semo]]jn, kiam la [[karpelo]] estas fermita. En aliaj grajnoproduktaj plantoj, nome la [[gimnospermoj]], la [[ovolo]] evoluas libere dum [[polenado]]. Gravaj trajtoj de la florplantoj estas ĉeesto de [[ovario|ovolujo]] kaj [[duobla fekundiĝo]]. == Historio == Certe [[Teofrasto]] (ĉirkaŭ -372 - -287) unue distingis la florplantojn de la [[gimnospermoj|nudsemplantoj]]. [[John Ray]] uzis, fine de la 17a jarcento, tiun malsamecon en sia klasado, kiu estas la unua provo de natura klasado en la moderna epoko. == Origino == [[Dosiero:Archaefructus liaoningensis.jpg|eta|250px|''[[Archeofructus]]'': plej malnova fosilia florplanto, Ĉinio.]] La unuaj angiospermoj aperis antaŭ ĉirkaŭ 140 milionoj da jaroj, dum la [[ĵuraso|ĵurasa epoko]]. La unuaj fosiliaj plantoj kun angiospermaj trajtoj aperis en ĵuraso kaj en la frua [[kretaceo]] (antaŭ 135-65 milionoj da jaro), sed tiuj estis relative malmultaj kaj primitivaj formoj. La granda disvastiĝo de angiospermoj okazis en la meza kretaceo (antaŭ ĉirkaŭ 100 milionoj da jaroj). Dum la malfrua kretaceo la angiospermoj iĝis dominanta grupo surtere, kaj kelkaj fosiliaj plantoj indikas la aperon de modernaj plantoj (ekz. [[fago]], [[kverko]], [[platano]], kaj [[magnolio]]). La plej maljuna fosilia florplanto estas ''Archaefructus liaoningensis'' malkovrita en Ĉinio, kaj datita je -125 milionoj da jaroj ([[Kretaceo]]). La genro ''[[Amborella]]'' estas tre interesa por [[Sistematiko|plantosistematikistoj]], ĉar analizoj de [[molekula filogenetiko]] konstante lokas la genron en aŭ proksime de la bazo de la klado Angiospermoj. == Reproduktado == La reprodukta sistemo ĉe florplantoj estas tre evoluinta. La reproduktaj organoj (floroj kaj fruktoj) estas la trajtoj plej videblaj en tiu plantaro. === La floroj === La vortoj [[floro]] kaj [[planto]] estas kelkfoje konfuzataj. Tamen, la floroj estas nur la reprodukta parto el iuj plantoj: la florplantoj. La floreroj estas la [[stamino]]j (viraj partoj), kaj la [[pistilo]] (ina parto). Krom tiuj partoj, estas ankaŭ florfolioj: petaloj kaj sepaloj. === Seksaj aranĝoj === Plej multaj florplantoj estas [[Hermafrodito (Vivoscienco)|duseksaj]] (ĉiu individuo havas la du seksojn - [[monoika]]). La floroj estas ofte duseksaj, sed ĉe iuj specioj inaj kaj viraj floroj estas apartaj sur sama individuo. Kelkaj specioj estas seksapartigitaj: la individuoj portas aŭ virflorojn aŭ inajn florojn ([[dioika]]). Fine, kelkaj havas kaj unuseksajn florojn kaj duseksajn florojn sur la sama individuo. === Duobla fekundiĝo === == Taksonomio == [[Dosiero:Aconitum_variegatum_110807f.jpg|eta|dekstre|250px|''[[Akonito|Aconitum variegatum]]'']] La angiospermoj estas konsiderataj kiel [[divizio]], antaŭe nomata "semujplantoj" (''Angiospermatophyta'') aŭ "florplantoj" (''Anthophyta''), kaj poste nomata '''magnoliofitoj''' (''Magnoliophyta'') laŭ la [[tipa genro]] ''[[magnolio]]''. La 300 000 specioj estas arigitaj en 64 ordoj, 400 familioj kaj pli ol 14 000 genroj<ref name="TPL"/>{{,}}<ref name="WFO">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9499999999 |titolo=''Angiosperms'' ĉe World Flora Online |alirdato=2020-04-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200428181737/http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9499999999 |arkivdato=2020-04-28 }}</ref>. Kompare, estas 1000 specioj de nudsemplantoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/G/ |titolo=''Gymnosperms'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-04-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170606063447/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/G/ |arkivdato=2017-06-06 }}</ref>. Estas pli ol {{formatnum:165000}} dukotiledonaj kaj pli ol {{formatnum:35000}} unukotiledonaj plantoj. === Laŭ la klasifiko [[APG IV]] (2016)<ref>[[:en:APG_IV_system| La klasifiko APG IV]] (Wikipedia {{en}})</ref> === Jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj (ĝis ordoj), kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} * ''[[Plantae]]'' - [[plantoj]] ** ''[[Tracheophyta]]'' - [[trakeofitoj]] *** ''[[Spermatophyta]]'' - [[spermatofitoj]] **** ''[[Angiospermae]]'' (''[[Magnoliophyta]]'') - [[angiospermoj]] ([[magnolifitoj]]) ***** ''[[Protoangiospermae]]'' - [[bazaj angiospermoj]] ****** ''[[Amborellales]]'' - [[amborelaloj]] ****** ''[[Nymphaeales]]'' - [[nimfealoj]] ****** ''[[Austrobaileyales]]'' - [[aŭstrobailejaloj]] ***** ''[[Mesangiospermae]]'' - [[mezangiospermoj]] ****** ''[[Magnoliidae]]'' - [[magnoliedoj]] ******* ''[[Canellales]]'' - [[kanelaaloj]] ******* ''[[Laurales]]'' - [[laŭraloj]] ******* ''[[Magnoliales]]'' - [[magnolialoj]] ******* ''[[Piperales]]'' - [[piperaloj]] ****** ''[[Chloranthales]]'' - [[klorantaloj]] ****** ''[[Liliopsida]]'' - [[unukotiledonoj]] ([[liliopsidoj]]) ******* ''[[Acorales]]'' - [[akoraloj]] ******* ''[[Alismatales]]'' - [[alismaloj]] ******* ''[[Arecales]]'' - [[arekaloj]] ******* ''[[Asparagales]]'' - [[asparagaloj]] ******* ''[[Commelinales]]'' - [[komelinaloj]] ******* ''[[Dioscoreales]]'' - [[dioskorealoj]] ******* ''[[Liliales]]'' - [[lilialoj]] ******* ''[[Pandanales]]'' - [[pandanaloj]] ******* ''[[Petrosaviales]]'' - [[petrosavialoj]] ******* ''[[Poales]]'' - [[poaloj]] ******* ''[[Zingiberales]]'' - [[zingibraloj]] ****** ''[[Magnoliopsida]]'' - [[dukotiledonoj]] ([[magnoliopsidoj]]) ******* ''[[Ceratophyllales]]'' - [[ceratofilaloj]] ******* ''[[Buxales]]'' - [[buksaloj]] ******* ''[[Proteales]]'' - [[protealoj]] ******* ''[[Ranunculales]]'' - [[ranunkolaloj]] ******* ''[[Trochodendrales]]'' - [[trokodendraloj]] ******* ''[[Dilleniales]]'' - [[dilenialoj]] ******* ''[[Gunnerales]]'' - [[guneraloj]] ******* ''[[Superrosidae]]'' - [[superrozedoj]] ******** ''[[Saxifragales]]'' - [[saksifragaloj]] ******** ''[[Rosidae]]'' - [[rozedoj]] ********* ''[[Vitales]]'' - [[vitaloj]] ********* ''[[Fabidae]]'' - [[fabedoj]] ********** ''[[Cucurbitales]]'' - [[kukurbaloj]] ********** ''[[Fabales]]'' - [[fabaloj]] ********** ''[[Fagales]]'' - [[fagaloj]] ********** ''[[Rosales]]'' - [[rozaloj]] ********** ''[[Zygophyllales]]'' - [[zigofilaloj]] ********** ''[[Celastrales]]'' - [[celastraloj]] ********** ''[[Malpighiales]]'' - [[malpigialoj]] ********** ''[[Oxalidales]]'' - [[oksalidaloj]] ********* ''[[Malvidae]]'' - [[malvedoj]] ********** ''[[Brassicales]]'' - [[brasikaloj]] ********** ''[[Crossosomatales]]'' - [[krososomaloj]] ********** ''[[Geraniales]]'' - [[geranialoj]] ********** ''[[Huerteales]]'' - [[huertealoj]] ********** ''[[Malvales]]'' - [[malvaloj]] ********** ''[[Myrtales]]'' - [[mirtaloj]] ********** ''[[Picramniales]]'' - [[pikramnialoj]] ********** ''[[Sapindales]]'' - [[sapindaloj]] ******* ''[[Superasteridae]]'' - [[superasteredoj]] ******** ''[[Berberidopsidales]]'' - [[berberisopsaloj]] ******** ''[[Caryophyllales]]'' - [[kariofilaloj]] ******** ''[[Santalales]]'' - [[santalaloj]] ******** ''[[Asteridae]]'' - [[asteredoj]] ********* ''[[Cornales]]'' - [[kornusaloj]] ********* ''[[Ericales]]'' - [[erikaloj]] ********* ''[[Lamiidae]]'' - [[lamiedoj]] ********** ''[[Icacinales]]'' - [[ikacinaloj]] ********** ''[[Metteniusales]]'' - [[meteniusaloj]] ********** ''[[Garryales]]'' - [[garialoj]] ********** ''[[Gentianales]]'' - [[gencianaloj]] ********** ''[[Boraginales]]'' - [[boragaloj]] ********** ''[[Vahliales]]'' - [[valialoj]] ********** ''[[Solanales]]'' - [[solanaloj]] ********** ''[[Lamiales]]'' - [[lamialoj]] ********* ''[[Campanulidae]]'' - [[kampanuledoj]] ********** ''[[Apiales]]'' - [[apialoj]] ********** ''[[Aquifoliales]]'' - [[akvifolialoj]] ********** ''[[Asterales]]'' - [[asteraloj]] ********** ''[[Bruniales]]'' - [[brunialoj]] ********** ''[[Dipsacales]]'' - [[dipsakaloj]] ********** ''[[Escalloniales]]'' - [[eskalonialoj]] ********** ''[[Paracryphiales]]'' - [[parakrifialoj]] {{Genealogia arbo2/fino}} === Laŭ la klasifiko [[APG III]] (2009) === [[Dosiero:Angiospermoj.png|eta|simpligita [[sistematiko laŭ APG III]]]] Laŭ la klasifiko [[APG III]] (2009) bazita sur molekula [[filogenetiko]], kaj tiu de Arthur Cronquist en 1981 (klasika klasigo), ekzistas ok grupoj de nun vivantaj angiospermoj: * ''[[Amborella]]'' - unu specio de arbusto en [[Nov-Kaledonio]] * [[Nymphaeales]] - pli-malpli 80 specioj<ref name="palmer">Jeffrey D. Palmer, Douglas E. Soltis and Mark W. Chase 2004 : The plant tree of life: an overview and some points of view. ''American Journal of Botany'', 91: 1437–1445. doi:10.3732/ajb.91.10.1437 ({{en}})</ref> - ''Nymphaeaceae'' ([[nimfeo]]j) kaj [[Hydatellaceae]] * [[Austrobaileyales]] - pli-malpli 100 specioj<ref name="palmer"/> de [[lignoplanto]]j de diversaj partoj de la mondo * [[Chloranthales]] - kelkdek specioj de odorplenaj plantoj kun dentaj folioj * ''[[Ceratophyllum]]'' - pli-malpli 6 specioj<ref name="palmer"/> de [[akva planto|akvaj plantoj]], eble plej bone konataj en [[akvario]]j * [[magnoliid]]oj - pli-malpli 9 000 specioj,<ref name="palmer"/> kun 3-petalaj floroj, [[poleno]] kun unu truo, kaj plejparte folioj kun reto de nervuroj - ekzemple [[magnolio]]j, [[nobla laŭro]], kaj [[nigra pipro]] * [[verdukotiledonaj]] - pli-malpli 175 000 specioj,<ref name="palmer"/> kun 4- aŭ 5- petalaj floroj, poleno kun tri sulketoj, kaj plejparte folioj kun reto de nervuroj - ekzemple [[sunfloro]]j, [[petunio]], [[ranunkolo]]j, [[pomo|pomarbo]]j kaj [[kverko]]j * [[unukotiledonaj]] - pli-malpli 70 000 specioj,<ref name="palmer"/> kun 3-petalaj floroj, unu [[kotiledono]], poleno kun unu sulketo, kaj plejparte folioj kun paralelaj nervuroj - ekzemple [[tritiko]], [[orkideo]]j, kaj [[Arekacoj|palmoj]] Oni ne scias ĝuste kio estas la rilato inter la ok grupoj, sed la tri unuaj kiuj apartiĝis el la praflorplanto estis [[Amborellales]], [[Nymphaeales]], kaj [[Austrobaileyales]], en tiu sinsekvo.<ref>Pamela S. Soltis and Douglas E. Soltis 2004 : The origin and diversification of angiosperms. ''American Journal of Botany'', 91: 1614–1626. doi:10.3732/ajb.91.10.1614. ({{en}})</ref> Tradicie, la florplantoj estis dividitaj inter '''[[dukotiledonaj]]''' kaj '''[[unukotiledonaj]]'''. Fakte, la du plej grandaj grupoj, en la pli novaj sistemoj, estas la [[unukotiledonaj]] kaj la [[verdukotiledonaj]]. La aliaj 6 grupoj estas pli malgrandaj. Oni povas nomi la dukotiledonajn '''magnoliopsidoj''' (''Magnoliopsida'') kaj la unukotiledonajn '''liliopsidoj''' (''Liliopsida''). === La plej grandaj familioj === La plej disvastiĝantaj familioj de la florplantoj, vice laŭ la specinombro jenas: * unukotiledonaj plantoj # [[Orkideacoj]]: 18 000 specioj # [[Poacoj]]: 9 000 # [[Ciperacoj]]: 4 000 * dukotiledonaj plantodivizioj # [[Asteracoj]]: 25 000 # [[Fabacoj]]: 17 000 # [[Rubiacoj]]: 7 000 # [[Eŭforbiacoj]]: 5 000 * [[Proteacoj]]: 1 600 * [[Anonacoj]] == Ekonomia signifo == [[Dosiero:Magnolia_obovata_01.jpg|eta|maldekstre|220px|''Magnolia tripetala'' aŭ [[ombrelo|ombrel]][[magnolio]]]] La florplantoj donas gravan procentaĵon de la kulturplantoj, uzataj por homa nutrado. La plej grava familio estas la [[poacoj]], aŭ gresa familio, ([[rizo]], ([[maizo]]), [[tritiko]], [[hordeo]], [[sekalo]], [[aveno]], [[Milio (cerealo)|milio]], [[sukerkano]], [[sorgo]]), kun la [[fabacoj]]. Grandan signifon havas la [[solanacoj]], ([[terpomo]], [[tomato]], kaj piproj, inter aliaj), la [[kukurbitacoj]], (enhavas [[bakkukurbo]]n kaj [[citrolo]]n), la [[brasikacoj]], ([[sinapo]], [[kolzo]] kaj [[brasiko]]), [[apiacoj]]. Multaj fruktoj venas el la familioj de [[rutacoj]] kaj [[rozacoj]] ([[pomarbo]], [[pirarbo]], [[ĉerizarbo]], [[abrikotarbo]], [[prunarbo]], etc). En kelkaj partoj de la mondo, iuj plantoj akiris gravan signifon pro sia multflanka uzebleco. Ekzemplo por tio estas la kokos(nuks)o (''[[kokosarbo|Cocos nucifera]]'') sur la Pacifikaj [[atolo]]j aŭ la olivarbo (''[[olivarbo|Olea europaea]]'') en [[Mediteraneo]]. La angiospermoj havas do ekonomian signifon en la formoj de [[ligno]], [[papero]], fibro ([[kotono]], [[lino]], kaj [[kanabo]], ktp.), kuracplantoj ([[digitalo]], [[kamforo]]), ornamaj kaj pejzaĝformantaj plantoj, kaj en multaj aliaj formoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Allaby, Michael and Richard Garrat 2006 : Grasslands. Biomes of the earth. ''Chelsea House'', New York NY 10001, 270 pp. ISBN 0-8160-5323-5 {{en}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Magnoliophyta}} * http://delta-intkey.com/angio {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140621100119/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2014-06-21 }} * http://delta-intkey.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * http://www.blackwell-synergy.com/links/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/full {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071222063800/http://www.blackwell-synergy.com/links/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/full/ |date=2007-12-22 }} * http://tolweb.org/tree?group=Angiosperms&contgroup=Spermatopsida {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200202012512/http://tolweb.org/tree?group=Angiosperms |date=2020-02-02 }} * [http://www.equisetites.de/palbot/taxa/angiosperms.html Angiosperms] An annotated link directory {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] aiuayqh8f1v4t64gmqllwcmnwqku8cq 10 20057 9505781 9505506 2026-11-01T16:40:43Z RG72 11847 9505781 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:04.01.2023 - Presidente da República (52651122880) (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Lula da Silva]] denove [[Prezidanto de Brazilo]]</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|1|11|2026}} * {{flago|Pollando}} Politika kaj jura ([[Justica povo|justica]], [[Juĝista branĉo|juĝistara]]) krizo en [[Pollando]] (Vidu alilingvajn versiojn ĉe {{Q|Q21837028}}). ;{{dato|28|10|2026}} * {{flago|Israelo}} Sekve de baloto, la bloko de [[Benjamin Netanjahu|Netanjahu]] venkis, sed ne atingas plimulton. Aliflanke la du arabaj partioj ([[Unuiĝinta Listo]] kaj [[Unuiĝinta Araba Listo]]) gajnis senprecedencajn atingojn, kaj decidos la venontan registaron. * {{flago|Hispanio}} Fervoja akcidento de du rapidtrajnoj ĉe [[Urda]], [[Hispanio]], rezultis en 69 mortoj kaj multaj vunditoj. ;{{dato|27|10|2026}} * {{flago|Brazilo}}{{flago|Usono}} Post lia malvenko en la elektoj, [[Flávio Bolsonaro]] kaj lia familio forfuĝis la landon kaj petas {{N|politika azilo}} en Usono. ;{{dato|26|10|2026}} * {{flago|Jordanio}}{{flago|Sirio}} [[Jordanio]] ĉasaviadile atakas sudan [[Sirio]]n post terorista amaspafado en kristana preĝejo en [[Karako (gubernio)|Keraka gubernio]] (vidu [[d:Q141820731]]). ;{{dato|25|10|2026}} * {{flago|Brazilo}} En ĝenerala balotado la nuna prezidento de [[Brazilo]] nome [[Luiz Inácio Lula da Silva]] venkis super [[Flávio Bolsonaro]], filo de iama prezidento. * {{flago|Serbio}} En ĝenerala balotado en [[Serbio]] venkis la Ligo de Studentoj super la ĵusa prezidento [[Aleksandar Vučić]]. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 5obl32xro0cp6isteycasrg5nf03zjw 0 21198 9505834 9033132 2026-11-01T17:52:18Z Sj1mor 12103 9505834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tigo''' (''caulis'') estas la supra ĉefakso de la [[vaskulaj plantoj]], evoluinta el la burĝoneto (''plumula''). Ĝi kreskas kontraŭ al la radiko supren, ofte disbranĉiĝas, portas foliojn. La meristemo (ĉepinta dividiĝinta histo de plantoj) ne havas (kiel ĉe la radiko) protektan histan tavolon, sed formas burĝonon. En la tigointerno la vaskuloj transportas la materialojn. La juna tigo estas ofte verdkolora pro la asimila [[parenĥimo]] sub la [[epidermo]]. La generaj organoj povas evolui nur sur ĝi. Kelkaj tigoj povas deponi materialojn. Tiu tigo, kiu evoluas direkte el la burĝoneto (''plumula'') kaj estas la daŭro de la hipokotilo (subkotiledona tigo) nomiĝas ĉeftigo aŭ primara tigo (''caulis primarius''). La tigoj, kiuj evoluas post formorto de la ĉeftigo el la epikotila parto (superkotiledona parto) nomiĝas flank-tigoj aŭ sekundaraj tigoj (''caulis necessarii'') (ekz. ordinaraj herboj estas plurtigaj plantoj kun sekundaraj tigoj). Specialaj tigoj estas [[flortigo]] (aŭ pedunklo) portanta floron, kaj [[folitigo]] (aŭ petiolo) portanta folion. == Tigaj specoj == * Veraj tigoj ** '''herba tigo''' (''caulis herbaceus''): plantoj ĝenerale moltigaj. La tigointerno estas plena (nekava), suka. '''Se''' oni formortinte '''ligniĝas''', tiam oni parolas pri '''durtigo''', kiu malvalorigas la [[fojno]]n. ** '''pajlotigo''' aŭ '''[[Kulmo (planto)|kulmo]]''' (''caulis culmus''): tigo de [[graminacoj]] kun fortaj nodoj kaj longaj internodaj partoj. Ties interno estas kava (escepte ĉe la nodoj), nur kelkaj graminacoj havas nekavan pajlotigon kiel [[maizo]], [[sorgo]]. ** '''junkotigo''' (''caulis calamus'') (''germane Binsenhalm, hungare palkaszár''): ŝajne sennoda tigo, sed la komencaj internodaj partoj estas mallongaj kaj la lasta internodo estas tre longa. Nekava, medola tigo. ekz. junko, tifao ** '''baztigo''' aŭ ''rozeta tigo'' (''caudex'') (''germane Stock, hungare tőszár, angle ?'') : la folioj tute kovras (rozete) la tigon, kiu estos vidable post la forigo de tiuj rozete starantaj folioj (ekz. [[sukerbeto]]). Ofte aperas ĉe tiuj plantoj duajare skapo. ** '''skapo''' (''scapus''): nebranĉiganta florportanta tigo, senfolia aŭ havanta nur skvamformajn brakteojn, ekz. la flortigo ĉe [[tulipo]], [[amarilido]], [[cepo]]. Kava aŭ loze nekava tigo. * Lignecaj tigoj: ** '''arbotrunko''' (''truncus'') de arbo kreskas kaj sekundare dikiĝas ĉiujare, abunde disbranĉiĝas. Tiun mallong-trunkan arbon, kies branxoj jam aperas preskaŭ ĉe la bazo, nomiĝas [[arbedo]]. La ŝosoj de la trunko nomiĝas branĉoj (3aŭ plijara), branĉeto (2-jara), vergo (1-jara, tiujara). ** '''[[arbusto]]''' (''frutex kaj suffrutex'') disbranĉigante jam surtere (ĝi ne havas mallongan internodan parton). ** '''palmotrunko''' (''caudex columnaris'') nedisbranĉiĝanta tigo, portanta la foliojn tigopinte en baztiga formo. ** '''sarmento''' estas ligna tigo de vito, ĉiujare kreskanta. ('''Rebo''' estas trunko de la vito.) * Modifiĝintaj tigoj kiel ekz. [[rizomo]]→ vidu [[ŝoso]]. <br /> <br /> {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|ReVo=tig}}{{Plantaj partoj}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] iqjbudbmu27eq5l0v8ed9zk617tba2r 0 21199 9505859 9474443 2026-11-01T19:42:33Z Sj1mor 12103 9505859 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cucumber leaf.jpg|eta|La ŝoso de [[kukumo]].]] '''Ŝoso''' estas elkreskanta tigo aŭ [[akso|unuaksa]] [[branĉo]] kun [[folio]]j aŭ [[burĝono]]j. Modifitaj ŝosoj: * subteraj ** [[rizomo]] (''rhisoma'') ** [[stolono]] (''stolo'') ** [[tubero]] (''tuber'') ** [[bulbo]] ** [[bulbotubero]] (''bulbotuber'') aŭ ŝajnbulbo * superteraj ** [[rampotigo]] (''sarmentum'') ** [[ĉiro]] (''chirrus'') ** [[dorno]] ** [[platikladio]], ekzemple ĉe [[opuntio]] ** [[filokladio]] (''phyllocladium'') ĉe [[rusko]] (''ruscus''), kaj [[asparago]] Ĉe {{J|ligna planto}} oni distingas longŝoson kaj kurtŝoson. Vidu: [[kurtŝoso kaj longŝoso]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=sxos}} * [[tigo]] * [[sproso]] * [[metamorfozo (botaniko)]] [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Botaniko]] 1d45fuciicx9k3290x9pov175yim939 0 23203 9505581 9091559 2026-11-01T12:25:50Z Sj1mor 12103 9505581 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gluten Sources.png|eta|250x250px|Kvar fontoj de gluteno: [[Faruno|tritika faruno]] (supre), Eŭropa [[spelto]] (dekstre), [[hordeo]] (sube) kaj [[sekalo]] (maldekstre).]] '''Gluteno''' (de la [[Latina lingvo|latina]] ''gluten'', gluo) estas nomo de grupo de [[proteino]]j kiuj, samkiel [[amelo]] troviĝas en la [[albumeno]] de ĉiuj [[greno]]j, ([[tritiko]], [[sekalo]], [[hordeo]], [[maizo]], [[rizo]], [[spelto]], [[aveno]] kaj [[tefo]]) kaj de la produktoj faritaj de ili. La proteino de tritiko konsistas de proksimume 80% el gluteno. Durum-tritikon oni nomas ''malmolan'', ĉar ĝia glutenokvanto estas tre alta. Gluteno estas en akvo nesolvebla kaj estas de la planto konservita en grenero kiel rezerva nutraĵo. Ne-grenoj kiel [[Zizania|sovaĝa rizo]], [[fagopiro]], [[kvinoo]], [[amaranto]], [[sojofabo]]j kaj [[sunfloro|sunfloraj]] semoj ne entenas glutenon. Animalaj produktoj neniam entenas glutenon. Gluteno estas dividita en du grupojn da proteinoj, [[glutenino]]j kaj [[gliadino]]j. Nur la gliadinofrakcio povas kaŭzi [[celiakio]]n (gluteno-netoleremo). Grenoj kiuj entenas malmultajn aŭ tute neniujn gliadinojn (rizo, maizo, tefo), povas estas manĝataj de celiaki-uloj. == Uzado en nutrado == === Graveco ĉe panfarado === [[Dosiero:Fried gluten balls.jpg|eta|Frititaj glutenpilketoj]] [[Dosiero:French bread DSC09293.jpg|eta|Glutena pano]] Gluteno konsistas el la proteinoj [[gliadino]] kaj [[glutenino]]. Ili elastigas la manĝaĵojn faritajn el la [[faruno]]. Pli da glutenoj en la faruno plifortikas la faritan produkton. Ĉe [[pan]]bakado la gluteno utilas pro la tenado de liberigita [[karbona dioksido]] en pasto, kiu leviĝas. Tio ĉi ĉefe gravas ĉe pli pezaj panpreparaĵoj, kiel plengrena pano, resina pano aŭ pano kun multaj grajnoj. Gluteno ĉefe formas panskeleton, do ĝi devas esti sufiĉe fortika por teni la farĉaĵon. Post bakado, la malfluidigita gluteno prizorgas strukturtenadon de la finpreparaĵo. === Viandanstataŭa manĝaĵo === [[Bolpunkto|Bolita]] gluteno fortiĝas kaj forsuĉas akvon de la najbara fluidaĵo (kaj ĝia gusto). Tial oni ofte uzas ĝin en la vegetara kuirarto. Unu el tiuj aĵoj nomiĝas [[sejtano]]. Certaj homoj konsideras ĝin konvinkema [[viando|viandimito]], kiam oni aldonis la bonajn spicojn. == Produktado de gluteno == Ĉar gluteno ne solviĝas en akvo, ĝi povas facile esti izolita de la faruno de tritiko kaj aliaj grenoj. El facile pretigebla pasto de faruno kaj akvo amelo estas ellavita kaj la gluteno sekigita. Por ne-nutraĵaj aplikoj sala solvaĵo donas pli bonajn rezultojn. La restanta gluteno ekhavas fortikan, [[maĉgumo|maĉgumecan]] strukturon. La tritika amelo estas prilaborita ĉefe kiel [[glukozo|glukozaj]] siropoj. == Malsanoj ligitaj kun glutenoj == === Celiakio === Homoj kiuj suferas je [[celiakio]] (parollingve: netolero je gluteno) ne toleras certan frakcion de glutenoj, la [[gliadino]]j kaj devas sekvi tutvivan ''senglutenan dieton''. Oni distingu glutenojn kiuj kaŭzas celiakion (kiel tritiko, hordeo, sekalo kaj - malpli - aveno) kaj glutenoj kiuj ne kaŭzas celiakion (kiel rizo, maizo kaj tefo). Englutado de gliadinoj ĉe ili kaŭzas per aŭtoimunan reagon domaĝon je la [[intestaj viloj]] de la [[jejuno]], kiu kaŭzas malplibonigon de la absorbo de vitaminoj kaj mineraloj el nutraĵo. Kiam ĉiuj produktoj kun gliadino estas evitataj, la intestaj viloj resaniĝas kaj povas ree normale absorbi nutraĵerojn. La intestaj viloj cetere ne permanente resaniĝas (oni ne povas komplete resaniĝi), denove manĝi glutenenhavajn produktojn kaŭzus re-malboniĝon. ==== Senglutena manĝaĵo ==== [[Dosiero:Pains biologiques sans gluten quinoa sarrasin teff.JPG|eta|Tri senglutenaj panoj faritaj de kvinoo, tefo kaj fagopiro]] Celiaki-uloj devas tutvive kaj strikte sekvi sengliadinan dieton. Parollingve tio nomiĝas ''senglutena dieto''; diversaj glutenenhavaj grenoj estas konsiderataj senglutenaj, ĉar ili ne enhavas gliadinon. Pli kaj pli da firmaoj proponas tiajn sengliadinajn (''senglutenajn'') produktojn. Grenojn kiel tefo, maizo, rizo kaj ne-grenoj kiel kvinoo kaj fagopiro oni uzas anstataŭ gliadinriĉaj grenoj kiel tritiko. Aveno normale ne enhavas glutenojn, sed ofte en praktiko ĝi estas preparita per la sama maŝino per kiu oni prilaboras glutenenhavajn produktojn (kaj do ''kontaĝita''). Glutenojn oni uzas amase en manĝoproduktado kaj ofte kontaĝoj okazas. Estas do malfacile sekvi sengliadinan dieton; tial estas konsilinda akompanado de dietisto por zorgi pri tio ke al celiaki-ulo ne manku gravajn nutraĵerojn. === Glutenalergio === Alergio kontraŭ diversaj proteinoj glutenaj estas konata je la kuniga nomo glutenalergio, ĉar ofte persono ne scias je kiu specifa proteino li aŭ ŝi alergie reagas. Temas pri 'normala' alergia reago kiu ne estas ligita kun celiakio. En parollingvo ofte oni parolas pri glutenalergio, dum vere temas pri celiakio (gliadino-alergio). Homoj kun glutenalergio devas do ankaŭ eviti la tiel nomitajn 'senglutenajn' grenojn (tefo, rizo, maizo, aveno), ĉar ili ja enhavas glutenojn kapablajn veki alergian reagon. === Aŭtismo === Foje oni sugestas ke [[aŭtismo|aŭtismuloj]] kaj homoj kun aŭtismecaj malsanoj kiel la [[Sindromo de Asperger]] estus sentemaj je [[opioidaj peptidoj]] kiuj devenas de parte digestitaj glutenoj ([[glutenaj eksorfinoj]], [[gliadorfino]] kaj/aŭ [[kazeino]]). Tiuj ĉi ligiĝus al opioidaj riceviloj kaj al la cerbo. Opidoidaj peptidosistemoj en la cerbo ludas gravan rolon en motiviĝo, emocio, korligiĝo, reago al streso kaj doloro kaj la kontrolo de manĝado. Ne ĉiuj sciencistoj estas konvinkitaj de la ligo intero glutenoj kaj/aŭ kazeino en nutraĵo kaj la ekesto de aŭtismo. En 2008 en renoma scienca artikolo <ref>Cochrane Database Syst Rev. 2008 Apr 16;(2):CD003498</ref> ([[Cochrane review|Cochrana meta-analizo]]) oni konkludis ke gluten- kaj/aŭ kazeinlibera dieto apenaŭ havas efikon je aŭtismo. === AHP === Nutrado havus laŭ certaj kuracistoj kaj terapiistoj gravan influon je la simptomoj de [[Atentomanka-hiperaktiva perturbo]] (AHP, angle ADHD). Interalie senglutena, senlaktaĵa kaj sensukera dieto estas konsilitaj. Gluten-, laktaĵ- kaj sukersentemaj homoj produktaj naturajn endorfinojn (opioidaj peptidoj) kompareblaj kun morfino. === Malsano de Dühring === Ekzistas multe da pruvo ke la Malsano de Dühring, malofta inflama malsano de la haŭto (''dermatitis herpetiformis''), estas simptomo de celiakio.<ref name="duhring">Turchin I, Barankin B. Dermatitis herpetiformis and gluten-free diet. Dermatol Online J. 2005 Mar 1;11(1):6 '''PMID 15748547'''</ref> Oni pristudas ĉu ankaŭ aliaj haŭtomalsanoj kiel [[psoriazo]] estas ligeblaj al netolero de gluteno.<ref name="skindiseases">Humbert P, Pelletier F, Dreno B et al. Gluten intolerance and skin diseases. Eur J Dermatol. 2006 Jan-Feb;16(1):4-1. '''PMID 16436335'''</ref> == Kaŝitaj glutenoj == Ne manĝi glutenenhavajn grenojn kaj farunojn, ŝajnas esti facile. Tamen oni devas pripensi ke oni ankaŭ ofte uzas glutenojn en neevidentajn manĝagojn. Foje oni aldonas glutenenhavajn produktojn al maizflokoj, kelkaj viandaĵoj, frandaĵoj, buljonkuboj, sojo, keĉupo, majonezo, glaciaĵoj, supoj ktp. Foje ankaŭ okazas ke oni kontaĝas produktojn kiuj ne enhavas glutenenojn, kun glutenenhavaj grenoj dum pakado, farado, transporto, kunservado, ĉefe kiam ili trairas saman maŝinon. Kosmetikaĵoj plejofte ne enhavas glutenojn, sed gluoj kaj manlaboraĵoj samkiel kelkaj drogoj enhavas glutenojn kaj tritikan farunon. == Produkti senglutene == Sur la etikedo de kelkaj produktoj, oni aldonis [[simbolo]]n kiu indikas ke ĝi ne enhavas glutenon. La Brita celiaki-asocio kreis la plej konatan simbolon. Temas pri registrita simbolo kiun oni nur rajtas uzi kun la konfirmo de tiu ĉi asocio. La uzadbazo de la simbolo estas atestita kvalitosistemo (ekzemple [[BRC Global Standard for Food Safety|BRC Food]], [[International Food Standard|IFS]] aŭ [[HACCP]]), kiu aldone kontrolas ĉu la postuloj de la senglutena normaro estas inkluzivigitaj. Antaŭ nelonge la glutenenhavo estu maksimume 200 ppm (partoj per miliono). La subbordo plimalaltiĝis en 2008 en la [[Codex Alimentarius]] ĝis 20 ppm glutenenhavo. En la Eŭropa ordono (EK) 41/2009 la pretendo "senglutena" registriĝis ankaŭ la maksimuma normo de 20 ppm. Ĉe produktoj kun glutenenhavaj grenoj, faritaj por celiakiuloj, oni rajtas mencii "tre malalta glutenenhavo" ĝis 100mmp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sejtano]] * [[Psikoaktiva drogo]] * [[Glutenaj eksorfinoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gluten}} * http://www.dzg-online.de * http://www.welt.de/print-welt/article316917/Diaet_hilft_bei_Autismus.html{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nutrado]] [[Kategorio:Proteinoj]] [[Kategorio:Opioidoj]] ipzi6pvj70cx59udwih9pk3keckbfjn 0 23358 9505861 9458483 2026-11-01T19:42:43Z Sj1mor 12103 9505861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Birnbaum01.jpg|eta|dekstra|200px|Lignopeco el [[pirarbo]].]] [[Dosiero:SenegalBaobab.jpg|eta|dekstre|280px|[[Baobabo]] (''Adansonia digitata''). Enorma fonto de ligno.]] '''Ligno''' estas porenhava kaj fibreca struktura histo, nome [[naturo|natura]] [[materialo]], el kiu konsistas plejparto de la [[radiko]]j, [[trunko]] kaj [[branĉo]]j sub la [[ŝelo]] de [[arbo]]j, [[arbedo]]j kaj iomkvante de [[arbusto]]j, nome [[lignoplanto]]j. Ĝi estas organika materialo, nome natura [[Kompozita materialo|kompozito]] el fibroj el [[celulozo]] (kiuj estas fortaj laŭ tensio) trempita en histarujo el [[lignino]] kiu rezistas premadon. Ligno estas foje difinita kiel la nura duaranga [[ksilemo]] en la tigoj de arboj,<ref>{{Cite book|author=Hickey, M.|author2=King, C.|date=2001|title=The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms|publisher=Cambridge University Press}}</ref> aŭ ĝi estis difinita pli larĝe por inkludi la saman tipon de histo ses el radikoj de arboj aŭ arbustoj. En vivanta arbo ĝi plenumas eltenan funkcion, kiu ebligas al {{J|ligna planto}} kreski aŭ stari per si mem. Ĝi ankaŭ portas akvon kaj [[nutraĵo]]jn al [[folio]]j, al aliaj aliaj kreskantaj partoj de la planto, kaj al radikoj. Ligno povas ankaŭ referenci al aliaj plantomaterialoj kun kompareblaj proprecoj, kaj al materialo inĝenierita el ligno, el ligneroj aŭ el ligna fibro. Nome ligno estas ankaŭ peco el tia substanco, uzata por homaj bezonoj de jarmiloj. Ĝi servas ĉefe kiel [[brulaĵo]] ([[brulligno]]) kaj [[konstruado|konstrumaterialo]] por [[domo]]j, [[ilo]]j, [[meblo]]j kaj aliaj. El ligno oni produktas ankaŭ [[papero]]n inter aliaj necesaĵoj. La Tero enhavas ĉirkaŭ 434 mil milionojn da kubaj metroj de kreskanta arbartotalo, 47% el kiu estas komercebla.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/008/A0400E/A0400E06.pdf|titolo=Global Forest Resources Assessment 2005 / Food and Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> Kiel abundan, karbon-neŭtra renovigebla rimedo, lignaj materialoj estis de intensa intereso kiel fonto de renovigebla energio. En 1991, proksimume 3.5 kubaj kilometroj da ligno estis kolektitaj. Dominantaj uzoj estis por meblaro kaj por konstruado.<ref name=Ullmann>Horst H. Nimz, Uwe Schmitt, Eckart Schwab, Otto Wittmann, Franz Wolf "Wood" en ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'' 2005, Wiley-VCH, Weinheim. DOI 10.1002/14356007.a28_305</ref> Laŭ [[Francisko Azorín]] ''ligno'' estas ''Malmola substanco, el kiu konsistas la radikoj, trunko k. branĉoj de la arboj, uzata por konstruo, por mebloj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 127.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''lignum'' (ligno). Kaj li aldonas la rilatajn terminojn ''lignisto'' por hakisto, segisto, laboristo je ligno; ''lignaĵisto'', por metiisto, kiu faras benkojn, meblojn diversajn el ligno, ''malmola ligno'' ([[kverko]], [[kaŝtanujo]], [[ulmo]], [[fago]], [[nuksujo]]), rezinoza ligno ([[pino]], [[abio]], [[cedro]], [[cipreso]], [[eŭkalipto]]), blanka ligno ([[poplo]], [[tilio]], [[akacio]], [[laŭro]]) kaj dolĉa ligno ([[santalo]], [[pirujo]]).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Tipoj == [[Dosiero:Kiefer Holz.JPG|eta|270px|Ligno el [[pino]].]] Tre konataj uzataj tipoj de ligno estas el tiuj arboj: {{Div col|cols = 3}} * [[Ebono]] * [[Karpeno]] * [[Kverko]] * [[Juglandarbo]] * [[Mahagono]] * [[Pino]] * [[Poplo]] * [[Tektono (genro)|Tektono]] * [[Cedro]] {{Div col end}} == Kemia konsisto == Bazaj [[kemia elemento|kemiaj elementoj]], el kiuj konsistas ligno, estas: [[karbono]] (49,5%), [[oksigeno]] (43,8%), [[hidrogeno]] (6,0%), [[azoto]] (0,2%) kaj aliaj etkvante. Ĉefaj [[kemiaĵo]]j kiuj konsistigas lignon estas: [[celulozo]], duoncelulozoj kaj [[lignino]]. Krome ĝi enhavas [[karbonhidrato]]jn, [[proteino]]jn, [[amelo]]n, [[tanino]]jn, [[volatila oleo|volatilajn oleojn]], [[kaŭĉuko]]n kaj mineralaĵojn, kiuj post [[brulo]] konsistigas [[cindro]]jn. Kemia konsisto de la cindro dependas de arbospecio, klimato, grundo kaj aliaj. == Uzoj, taskoj kaj metioj == Estis multaj la uzoj de ligno laŭlonge de la historio. Ĝi utilis ĉefe kiel [[brulaĵo]] ([[brulligno]]) kaj [[konstruado|konstrumaterialo]] por [[domo]]j, [[ilo]]j, [[ŝipo]]j, [[meblo]]j kaj aliaj. El ligno oni produktas ankaŭ [[papero]]n, [[tolo]]n, inter aliaj necesaĵoj. === Brulligno === {{Ĉefartikolo|Brulligno}} [[Dosiero:Firewood-pile Brændestabel.jpg|eta|maldekstra|230px|Turo el brulligneroj.]] '''Brullignoj''' ('''fajrolignoj''', '''hejtlignoj''') estas pecoj de lignoj, destinitaj por bruli en [[forno]], [[kameno]], fajrujo aŭ [[lignofajro]] por ricevi [[varmo]]n kaj [[lumo]]n. Plej granda parto de brullignoj havas formon de [[ŝtippeco]]. [[Teknologio]] de preparo de ŝtippecoj estas simpla: [[trunko]]jn de [[arbo]]j kaj dikajn [[branĉo]]jn oni segas je pecoj 40–60&nbsp;cm ([[ŝtipo]]j) kaj poste fendas ilin per [[hakilo]] laŭlonge je pli malgrandaj pecoj. Por fendi ŝtipojn prefere uzi specialan hakilon – fendilon, kies [[klingo]] havas formon de [[kojno]] kun [[angulo]] je 30°. Per la fendilo estas pli facile fendi eĉ plej dikajn ŝtipojn, per malpli multa batforto. Se fendi, precipe dikajn ŝtipojn, per hakilo kun maldika klingo, ĝi plej verŝajne povas enkaptiĝi en la fendo de ŝtipo. Ĉi-okaze por ke ĝisfendi aŭ liberigi la hakilon, oni renversas la hakilon ke la enkaptita ŝtipo estu supre kaj batas per la hakildorso kontraŭ alia ŝtipo. [[Splitligno]] estas ligno, kiu estas fendita per [[hakilo]] aŭ [[lignosplitilo]] en la laŭlonga direkto el lignotrunko, kiuj estas uzataj kiel brulligno aŭ por fari lignaj ŝindoj. [[Lignofendilo]] estas ilo, kiuj fendas arbotrunkojn aŭ pli precize pecojn de arbotrunkoj, por uzi tiun lignon kiel splitligno. La ligno fendiĝas kiam ĝi estas premata kontraŭ fendokojno aŭ fendokruco el metalo. === Lignokarbo === {{Ĉefartikolo|Lignokarbo}} '''Lignokarbo''' (aŭ [[braĝo]], karbeto) estas iom [[karbo]]simila substanco produktita el ligno. Foje produktis ĝin en la [[karbigejo]] la lignokarbistoj, kiuj ofte apartenis al la plej mizeraj anoj de la vilaĝa socio. La karbigejon oni devis konstrui en konvena loko – en ebenejo ŝirmata antaŭ [[vento]] kaj proksime de [[rojo]]. La produktado daŭris netutan semajnon ĉe mezgrandaj karbigejoj kaj pli ol monato en grandaj karbigejoj. Oni antaŭe uzis lignokarbon en '''gisejoj''' aŭ [[vitro]]farejoj. En [[Brazilo]] oni uzas lignokarbon ankaŭ por fabriki [[ŝtalo]]n, ĉar ne estas [[ŝtonkarbo]] tie. Tion oni faris pasintece kaj faras plu ankaŭ aliloke. === Ĉarpentado === {{Ĉefartikolo|Ĉarpentado}} [[Dosiero:Walraversijde38.jpg|eta|dekstra|230px|<center>mezepokaj iloj por ĉarpentado, de ĉirkaŭ la jaro 1465.]] '''Ĉarpentado''' estas la ago krude prilabori lignopecojn en dikajn trabojn, kaj kunmeti tiujn trabojn por starigi la fortikigan internan parton de konstruaĵo (aŭ en modernaj brikaj aŭ betonaj domoj, almenaŭ la fortikigan parton de [[tegmento]]). Metiisto, kiu regas tiun [[metio]]n, nomiĝas [[ĉarpentisto]]. Kontraste al tio pli fajnaj prilaboroj de ligno, ekzemple farado de lignaj [[manĝilaro]]j, de [[pordo]]j aŭ de lignaj [[meblo]]j, estas la tasko de [[lignaĵisto]]j kaj [[meblisto]]j (en aliaj lingvoj, ekzemple la [[angla lingvo|anglalingva]] vorto ''carpenter'', ĉiuj tri lignoprilaboraj profesioj havas komunan nomon). Ĉar la plejmulto el la scioj, kiuj necesas por iĝi [[ĉarpentisto]], lernatas per ekzerco kaj akiro de praktika sperto, la profesio estas relative facile majstrebla. La leĝaj priskriboj, kiuj spertoj kaj scioj necesas por iĝi aprobita ĉarpentisto, tial tre varias de lando al lando. [[Picea ligno]] estas la plej ofte uzata speco de [[koniferligno]], kaj tial la plej ofte uzata speco de ligno. Ĝi estas ne nur facila por prilabori sed ankaŭ relative malmultekosta. La koloro de la ligno estas pala al blankece flava kun mola kaj kruda desegno. Post longedaŭra elmeto al lumo, ĝi fariĝas flavbruna. Por malhelpi senkoloriĝon, la speco de ligno devas esti finlaborata rapide. === Lignotornado === {{Ĉefartikolo|Lignotornado}} [[Dosiero:Woodturning Indonesia.jpg|eta|Tornado]] [[Dosiero:Holzdrechsel.jpg|eta|Tornilo]] '''Lignotornado''' (de verbo ''torni'') estas formo de [[lignoprilaboro]] pere de [[tornmaŝino]]. Ĝi malsamas de aliaj formoj de lignoprilaboro per tio, ke dum ĝi la peco de ligno estas rapide movanta dum la iloj per kiuj oni ĝin prilaboras estas relative senmovaj. La tornmaŝino turnas la lignopecon je granda rapideco, kaj la plilaboristo uzas plurspecajn [[ĉizilo]]jn, [[guĝo]]jn, grifelojn, tranĉiletojn kaj fajlilojn por priraboti kaj priraspi ĝin. Tiel oni povas fari multajn aĵojn kun rondeca aŭ cilindreca formo. Ĉar ĉiu ligno estas fibroza, tre gravas ĉu la akso de turno estas paralela aŭ perpendikulara al la fibroj. Depende de tio, prilaboristoj uzas du iom diversajn teknikojn. Per lignotornado ĉirkaŭ akso paralela al la fibroj oni faras longecajn aĵojn kiel lignaj skribiloj, longtigaj [[bokalo]]j, piedoj de [[meblo]]j ktp. Per perpendikulara tornado pli ofte estas faritaj aĵoj, kies vasteco estas egala aŭ pli granda ol longo: [[bovlo]]j, [[poto]]j, [[kruĉo]]j ktp. === Lignoprilaboro === {{Ĉefartikolo|Lignoprilaboro}} '''Lignoskulptado''' estas tiu laborproceso, dum kiu oni prilaboras diversajn lignojn. En [[etnografio]], en mallarĝa senco ĝi estas komprenita ĉefe pri la konveksaj skulptadoj, noĉoj, rundplastikoj. En vasta senco en la etnografio, al lignoskulptaĵoj apartenas eĉ ĉizitaj (noĉitaj), skrapitaj ornamaĵoj, inkrustaĵoj, [[intarzio]]j, marketraĵoj (inkrustita ligno per mozaiko el multekosta ligno, [[perlamoto]]), trarompitaj skulptaĵoj, enbatitaj, enbruligitaj, tornitaj lignoobjektoj. La supre skizitajn teknikojn, objektojn oni povas aldone trakti per tanado kaj fumaĵado, kiuj servas ne nur konservadon sed eĉ kolorizigon. Pliaj metodoj estas la traktado per urinoj, aŭ senbaza farbado. === Meblofarado === {{Ĉefartikolo|Meblofarado}} '''Meblofarado''', '''meblometio''' aŭ [[meblarto]] estas speciala fako de [[ĉarpentado]] orientita al la konstruado, produktado aŭ muntado de [[meblo]]j. Do, temas pri [[profesio]], [[arto]] kaj [[tekniko]]. La profesiuloj estas ''meblistoj''. Sed en kelkaj eŭropaj lingvoj oni nomigas ilin ''ebonistoj'', el [[ebono]], nome tipo de ligno, konsiderata valorega ekde la antikveco, devena el [[arbo]] [[Angiospermoj|angiosperma]] kaj [[Dukotiledonaj plantoj|dukotiledona]] de afrika origino (''Diospyros ebenum''), kiu havigas duran kaj pezan lignon, nigran centre kaj blankan ĉe la ŝelo. === Lignoĉizado === {{Ĉefartikolo|Lignoĉizado}} [[Dosiero:Porta - Gran Mesquita de Kairuan.jpg|eta|maldekstra|230px|Ĉizita ligna pordo en [[Tunizio]].]] '''Lignoĉizado''' estas formado de ligno per akra ilo. La formado povas esti realigata per [[tranĉilo]] en unu mano aŭ per [[ĉizilo]] en du manoj aŭ kun unu mano sur ĉizilo batata per [[martelo]] en alia mano. La rezulto estas ligna figuro aŭ statueto, aŭ skulptita [[ornamaĵo]] de ligna objekto. La kreado de skulptaĵoj el ligno estis kaj estas disvastigita tra la tuta mondo. Sed ili pluvivas multe malpli bone ol tiuj el aliaj materialoj kiel ekzemple [[ŝtono]] kaj [[bronzo]]. Fakte ili facile kadukiĝas pro malsekeco, [[insekto]]-infestiĝo (anobioj) kaj fajro. Subĉiele la lignaj skulptaĵoj ne vivas longe en la plej multaj mondopartoj. Pro tio ni havas malgrandan ideon kiel formiĝis la tradicio de [[totema paliso|totemaj palisoj]]. Multaj el la plej gravaj skulptaĵoj de [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]] estas faritaj el ligno, kiel la granda plimulto de [[Afriko|afrika]] skulptaĵo kaj tiu de [[Oceanio]] kaj aliaj regionoj. {{Ĉefartikolo|Flosligno}} [[Flosligno]] estas tiu ligno, kiu flosas en la akvo aŭ albordigas ĝin vento, tajdo, fluo aŭ ondado. En areo de Arkto, la flosligno estis ofte la sola lignofonto por [[inuitoj]] kaj aliaj popoloj, kiuj vivis super la arkta [[arbolimo]], antaŭ intensa komerca kontakto al pli sudaj landopartoj. En la [[nord-ĝermana mitologio]] la unuaj homoj estis skulptitaj el flosligno fare de [[Odin]], Hönir kaj Lodur. El [[frakseno]] skulptis ili viron Ask kaj el [[ulmo]] la virinon Embla. Ask kaj Embla iĝis tiel pragenerintoj de la homa specio. Hodiaŭ, flosligno estas uzata kelkfoje kiel bazmaterialo por [[Arto|artaĵoj]]. === Pargeto === {{Ĉefartikolo|Pargeto}} '''Pargeto''' laŭ [[PIV]] estas luksa [[planko]], konsistanta el simetrie kaj varie kunmetitaj tabuletoj el malmola kaj polurita ligno. Kutime ĝi konsistas el la ligno de [[foliarbo]]j. La tabuletoj tiel segiĝas, ke la lignaj fibroj estas horizontalaj. Lignaj plankoj, en kiuj la arbaj [[kreskoringo]]j videblas, kies fibroj do estas vertikalaj, nomatas "ligna pavimo". En [[Eŭropo]], tradiciaj lignospecoj, kiuj uziĝas por la fabrikado de pargeto, estas [[acero]], [[akacio]], [[betulo]], [[kaŝtanarbo]], [[kverko]], [[olivarbo]], [[pomarbo]], [[pirarbo]], [[ulmo]], kaj <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Buche Holz 1.jpg|<center>[[fago]] Nussbaum Holz.JPG|<center>[[juglando]] Kirschbaum_Holz.JPG|<center>[[ĉerizarbo]] Esche gemeine Holz.JPG|<center>[[frakseno]] </gallery> Ekster Eŭropo ankaŭ uziĝas [[eŭkalipto]], [[mahagono]], ''Afzelia (Doussie), Bongossi/Azobe, Bubinga, Cabreuva, Jatoba, Kambala, Kosipo, Kotibe, Landa, Limbali, Louro vermelho, Merbau/Intsia bijuga, Mutenye, Peroba'' kaj <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Teak Holz.JPG|<center>[[Granda tektono|tektono]] Palisander,Santos Holz.JPG|<center>[[palisandro]] Zebrano Microberlinia brazzavillensis.jpg|<center>''Zebrano'' Wengefurn.jpg|<center>''Wenge/Panga-Panga'' </gallery> ==Konstruado== {{Ĉefartikolo|Konstruligno}} [[Dosiero:Pinus sylvestris wood ray section 1 beentree.jpg|220px|eta|Tipa kaj bone konata koniferligno de [[arbara pino]].]] [[Konstruligno]] aŭ ''segita ligno'', konata ankaŭ simple kiel ligno, estas ligno kiu estis transformita en [[trabo]]j kaj lignaĵoj, kiel etapo en la procezo de produktado de ligno. La ligno estas uzita ĉefe cele al strukturoj, sed ĝi havas ankaŭ multajn aliajn uzojn. [[Koniferligno]] estas ligno devena de [[arbedo]]j kaj [[arbo]]j el la [[Ordo (biologio)|ordo]] de [[pinaloj]]. Kaŭze de la fakto ke tia ligno ĝenerale estas pli mola ol tiu de la [[angiospermoj]], oni ankaŭ parolas pri '''[[mola ligno]]''' kiel laŭvorta traduko de la [[termino]] ''softwood'' per kiu oni angle ankaŭ signas la koncernajn pinalajn [[Specio (biologio)|speciojn]]. Tiuj ĉi enhavas, escepte de [[taksodio]]j kaj [[lariko]]j, nur [[Ĉiamverdo|ĉiamverdajn arbojn]] kaj arbedojn. Koniferligno estas la origino de ĉirkaŭ 80% de la monda produktaĵo de konstruligno, kun [[Tradicio|tradiciaj]] produktadaj centroj estante la [[Balta Maro|Balta regiono]] ( inkluzive de [[Skandinavujo]] kaj [[Rusujo]] ) kaj [[Nordameriko]]. ===Kruclamenigita ligno=== [[Dosiero:Narsotårnet_IV.jpg|alternative=La plus grande construction en bois lamellé croisé en Norvège.|eta|maldekstre|Mjøstårnet en Brumunddal, [[Norvegio]], estas la plej granda konstruaĵo en la mondo tute konstruita per kruclamenigita ligno.|300px]] {{Ĉefartikolo|Kruclamenigita ligno}} [[Kruclamenigita ligno]] ({{lang-en|Cross-Laminated Timber}}) (subkategorio de [[lignaĵmaterialo]]) estas lignotabula produkto fabrikata per lamenigo (intergluado). La kruclamenigita ligno estas konstrumaterialo surbaze de ligno, kiu prezentas sin sub la formo de plurtavola panelo kiu konsistas el inter 3 kaj 11 tavoloj de krucgluitaj lamenoj el ligno (ĝenerale tabuloj kun dikeco de trideko da milimetroj). La lamenigitaj lignotabuloj estas gluitaj transverse laŭ angulo de 90 gradoj kun la celo pliigi la rigidecon kaj la stabilecon de la paneloj en ĉiuj direktoj.<ref>[http://portal.tugraz.at/portal/page/portal/Files/i2080/files/Interessantes/Downloads/COST_overview.pdf]</ref> Poste tiuj tabuloj estas kunpremitaj sub alta premo en la formo de gigantaj traboj aŭ paneloj. Surbaze de tio estas produktataj solidaj lignaj paneloj por konstrui domojn kaj eĉ altajn loĝejturojn. == Produktado kaj transformado de la ligno == La unua produkto el ligno farita de homo datas de la jaro 5255 a.K.<ref>[https://es.gizmodo.com/esta-extrana-caja-de-7-275-anos-es-la-estructura-de-mad-1841424632]</ref> Ekde tiam ligno ricevis diversajn uzojn, tiel kiel la jenaj: [[Dosiero:Gelugu (coconut wood) in Klaten, Java.jpg|eta|dekstre|Amaso da trunkoj por ligno, en la insulo [[Javo (insulo)|Javo]].]] * '''Hakado''': [[arbohakisto]]j per [[hakilo]]j aŭ [[Motorsegilo|elektraj segiloj]] aŭ de benzino hakas la arbon, forigas la branĉojn, radikojn kaj ŝelon por ke tiu eksekiĝu. Kutime oni rekomendas, ke la arboj estu hakitaj vintre aŭ aŭtune. Por ke la rekupero de la arbaro estu kontentiga, oni rekomendas (kaj en kelkaj lokoj oni devigas) replanti pli da arboj ol tiuj hakitaj. * '''Transporto''': estas la dua fazo en kiu la ligno estas transportita el la hakejo al la [[segejo]] kaj en tiu fazo influas multaj faktoroj kiel la [[orografio]] kaj la infrastrukturo de la areo. Normale oni faras trenate per tirbestoj aŭ maŝinaro, sed estas lokoj en kiuj estas proksima [[rivero]] kaj oni profitas tiun por ke la rivero mem transportu la trunkojn malsupren sekvante tre tradiciajn teknikojn; se estas sufiĉa akvofluo, simple oni lasas la trunkojn zorge ke ili ne formu barieron, kaj se estas malforta fluo oni ligas la trunkojn formante [[flosaĵo]]jn kiuj estas kondukitaj ĝis la celo. * '''Segado''': en tiu fazo la ligno estas portita al [[segejo]]. En tiu instalaĵo oni dispecigas la trunkon, laŭ la uzado celita: pro tio oni povas uzi tre diferencajn tipojn de segiloj. Kelkaj segejoj kombinas variajn de tiuj teknikoj por plibonigi la produktadon. En kelkaj segejoj, ekzemple por valoraj tropikaj lignoj, oni lasas la trunkojn malnete, ofte tre dikajn trunkojn, kaj [[kamiono]]j transportas ilin al fabrikoj, kie okazas pli prilaborajn traktadojn aŭ eĉ oni transportas ilin per trajno kaj/aŭ [[ŝipo]] malproksimen, eĉ eksterlanden aŭ alikontinenten. *'''Sekigado''': estas la plej grava procezo por ke la ligno estu en taŭga stato por esti laborata. [[Dosiero:Firewood to dry Luc Viatour.jpg|eta|dekstre|Sekigado de la ligno.]] :*'''Natura sekigado''': oni metas la trunkopecojn en amasoj separitaj el la grundo, lasante truojn por ke trafluu la aero inter ili, protektitaj el akvo (pluvo) kaj el suno por ke la sekiĝado estu iompostioma kaj certa. Tiu sistemo postulas multan tempon kaj tio nek estas konvena al la segejo nek estas malmultekosta pro la tempo kiun oni devas atendi por uzi la sekiĝontan lignon; pro tio oni klopodas aliajn sistemojn pli rapidajn. :* '''Artefarita sekigado''': ::* Sekigado per enmergo: en tiu procezo oni metas la trunkon aŭ la tabulon jam rekte tranĉitan en basenon, kaj pro la pelado fare de la akvo sur unu el la flankoj de la tabulo la [[sevo]] eliras pelita tra la mala flanko, kaj tiel oni sukcesas forigi la internan sevon, evitante la putriĝon de la trunko. Tio senigas la lignon el iome da malmoleco kaj konsistemo, sed tio plibonigas la longdaŭrecon de la ligno. Tiu procezo daŭras kelkajn monatojn, post kiuj, la ligno sekiĝos pli rapide pro la foresto de sevo. :: '''Sekigado je vakuo''': en tiu procezo la ligno estas enmetita en vakupumpiloj. Tiu sistemo estas la plej sekura kaj permesas kongrui tempojn tre mallongajn de sekigado kun jenaj kromaĵoj: :::* malaltaj temperaturoj de la sekiĝanta ligno; :::* limigitaj gradientoj de humideco inter la ekstero kaj la surfaco; :::* forigo de la risko de aperoj de fendo, disfalo aŭ kolorŝanĝo; :::* facila uzebleco; :::* malpliigita eltenado de la instalaĵo. :: '''Sekigado per vaporigo''': oni metas la tabulojn en fermita navo aŭ stokejo je ioma alteco for de la grundo tra kiu fluas vapornubo de 80 ĝis {{GdC|100}}; per tiu procezo oni atingas, ke la ligno perdas ĉirkaŭ 25% de sia pezo en akvo, kaj poste oni cirkuligas tra la ligno vaporfluon el [[gudro]]-oleo, kio akvimunigas ĝin favorante ties konservadon. Estas multekosta procezo, sed tre efika. :: '''Miksa sekigado''': en tiu procezo oni miksas la naturan kaj la artefaritan sistemojn: oni startas per natura sekigado kiu forigas la humidecon je ĉirkaŭ 20-25 % por pluigi per artefarita sekigado ĝis alveni al punkto de dezirita sekigado aŭ de forigo de humideco. [[Dosiero:Heatpump.svg|eta|dekstre|Funkciado de varmopumpilo.]] :: '''Sekigado per [[varmopumpilo]]''': tiu procezo estas alia aplikaĵo de la sistemo de sekigado per vaporigo, per aplikado de la teknologio de varmopumpilo al la sekigado de la ligno, kio permesas la uzadon de fermita [[cirkvito]] de aero en la procezo, ĉar profitante la eblecon de kondensigo de akvo fare de la varmopumpilo, ne necesas la eniro de ekstera aero por pluteni la relativan malsekecon de la stokejo; male estus malkongruo de temperaturo kaj malsekeco. :::La cirkvito funkcias jene: la aero kiuj jam trapasis tra la ligno — malvarma kaj humida — estas trapasata tra vaporigilo — malvarma fokuso — tra kiu pasas la malvarmigilo (freono R-134a) en likva stato je malalta premo. La aero malvarmiĝas ĝis alveni al punkto de [[roso]] kaj oni kondensas la akvon jam separita el la ligno. La [[varmo]] lasita de la akvo kiam ĝi pasis de vapora stato al likva stato estas rikoltita de la freono, kiu pasas al vaporo je malalta premo. Tiu freono en gasa stato estas pasigata tra [[kunpremilo]], tiel ke oni disponas de freono en gasa stato kaj je alta premo, kaj pro tio je alta temperaturo, kiu estas profitata por varmigi la saman aeron de sekigado kaj fermi la ciklon. Tiel oni disponas de varma kaj seka aero, kiu estas ree trapasigata tra la ligno kiu estas en la interno de la fermita stokejo. :::La granda gravo de tiu ciklo estas atingita per evitado de la eniro de grandaj kvantoj de ekstera aero, kaj tiel oni ne rompas la ekvilibron atingitan de la ligno, kaj ne okazas tensioj, tiel ke oni atingas sekigadon de alta kvalito kaj kiel produkto fortikan lignon de alta kvalito. == Fabrikado de lignotabuloj == === Aglomeritaj kaj konglomeritaj tabuloj === [[Dosiero:Particleboard.jpg|eta|maldekstre|Plakitaj aglomeritaj tabuloj.]] Tiuj estas produktitaj el malgrandaj [[rabotaĵo]]j aŭ [[lignero]]j,<ref>Abadía, Ricardo (2016). Universidad Miguel Hernández, ed. VIII Congreso Ibérico de Agroingeniería: [https://books.google.com.co/books?id=8pd0DQAAQBAJ&lpg=PA381&ots=67EHcYiTSX&dq=El%20serr%C3%ADn%20o%20aserr%C3%ADn%20se%20usa%20para%20fabricar%20tableros%20de%20madera%20aglomerada&hl=es&pg=PA381#v=onepage&q=El%20serr%C3%ADn%20o%20aserr%C3%ADn%20se%20usa%20para%20fabricar%20tableros%20de%20madera%20aglomerada&f=false "Retos de la nueva agricultura mediterránea".] 2016. p. 381. ISBN 8416024308. Konsultita la 24a de Aŭgusto 2017. Universidad Miguel Hernández de Elche isbn= 8416024308 381 pp.</ref> gluitaj sub premo en proporcio de 85 % da rabotaĵo kaj 15 % da gluo plej ofte. Oni fabrikas ilin de diferencaj tipoj depende de la grando de la partikloj, de ties distribuado tra la tabulaĵo, same kiel pro la tipo de [[gluo]] uzita por ties fabrikado. Ĝenerale oni uzas molajn tabulojn pli ol malmolajn pro la facileco prilabori ilin, ĉar estas pli facile premi molaĵojn ol malmolaĵojn. La aglomeraĵoj estas materialoj kaj stabilaj kaj de uniforma konsisto, havas surfacojn totale ebenajn kaj rezultas pretaj kiel bazoj por plakitaĵoj. Ekzistas ampleksa gamo de tiuj tabuloj kiu estas el tiuj de bazo de ligno, [[papero]] aŭ plastaj lamenigitaĵoj. La majoritato de la tabuloj aglomeritaj estas relative fragilaj kaj montras malpli da rezisto al la tirado ol la [[tavolligno]]j ĉar tiuj havas tavolojn supermetitajn perpendikulare kiuj havigas pli da rezistado. Tiu materialo estas rekomendinda por konstrui ĉian tipon de [[meblo]]j (ĉu funkciaj ĉu artaj). Tiuj tabuloj povas suferi pro troa humideco, montrante dilatiĝon en ties dikeco, dilatado kiu ne rekuperiĝas per sekigado. Ili ne pretas por uzado en la ekstero nek por lokoj en humidaj kondiĉoj; tiu tipo de ligno tuj ŝveliĝas se estas minimuma kontakto kun akvo. En kontinuaj humidaj kondiĉoj la tabuloj ŝveliĝas tiom ke ili povas malkomponiĝi. Tamen oni fabrikas modelojn kun ioma rezistado al kondiĉoj de humideco. Kvankam oni devas eviti meti [[ŝraŭbo]]jn tra la flankoj de tiu tipo de lamentabuloj, se necesus, la diametro de la ŝraŭboj ne devas esti pli granda ol la kvarono de la dikeco de la tabulo, por eviti fendojn en la tavollignoj. Krome estas diferencaj tipoj de aglomeraĵo: [[Dosiero:OSB-Platte.jpg|eta|dekstre|''Orientita grandpartikla plato'' (OSB)]] * La ''Orientita grandpartikla plato'', konata ankaŭ kiel OSB (de la angla ''[[oriented strand board]]''). Materialo tritavola fabrikita el grandaj rabotaĵoj, metitaj en transversaj direktoj, imitante la strukturan efikon de la tavollignoj. Tiu tipo de tabulo estas konata ofte per unu de siaj komercaj nomoj nome "Aspenite". * La ornama aglomeraĵo estas fabrikata el elektitaj lignotavoloj, plastaj lamenaĵoj aŭ [[Melamino|melaminaĵoj]]. Por perfektigi la flankojn de tiuj lamenoj estas komercitaj flankoŝirmilojn kiuj venas kun la sama fabrikfinigo de la flankoj. * La tritavola aglomeraĵo havas unu kernan platon formitan el grandaj partikloj kiuj estas disponitaj inter du tavoloj de pli fajnaj partikloj tre densigitaj. Ties surfaco estas pli milda kaj rekomendita por ricevi [[farbo]]n. * La unutavola aglomeraĵo estas fabrikata el partikloj de simila grando distribuitaj unuforme. Ties surfaco estas relative malmilda. Ĝi estas rekomendinda por tavoligo sed ne por farbi rekte sur ĝi. === Tavollignoj === [[Dosiero:Spruce plywood.JPG|eta|maldekstre|Tavolligno.]] {{Ĉefartikolo|Tavolligno}} Tabula aŭ ligna lameno estas relative nestabila kaj suferos movojn de kuntiriĝo kaj dilatiĝo, ĉefe en la direkto de la fibroj de la ligno, kaj pro tio probable ĝi suferos distordojn. Por eviti tiun efikon la [[tavolligno]]j estas konstruitaj algluante la tavolojn metante la fibrojn transverse unu sur alia, alterne. La majoritato de la tavoltabuloj estas formataj per malpara nombro de tavoloj por formi ekvilibran konstruaĵon. La eksteraj tavoloj de tabulo estas nomataj flankoj kaj ties kvalito estas kvalifikita per [[kodo]] de [[litero]]j kiuj uzas la A kiel tiu de plej bona kvalito, la B kiel intermeza kaj la C kiel tiu de plej malalta kvalito. La flanko de plej bona kvalito de tabulo estas konata kiel «antaŭa flanko» kaj tiu de plej malalta kvalito kiel «malantaŭa flanko» aŭ reverso. Krome la centra tavolo estas nomata «animo». Tio estas farita por pliigi la reziston de la tabulo aŭ de la peco kiun oni faras. ;Lamenoj Oni nomas antaŭkomponita lameno tiun maldikan lamenon el ligno kiun oni akiras pere de la lamenigo de tavolbloko el la rando de la bloko, tio estas, pere de la tavoloj el ligno kunpremitaj. La originaj tavoleroj estas konvertitaj en la grajno de la antaŭkomponita lameno, kaj tiel oni akiras grajnon kiu estas perfekte rekta aŭ homogena. Manipulante la konturon de la lamenoj premotaj, oni povas akiri tre variajn formojn kaj aspektojn tre altirajn. Kelkaj aŭ ĉiuj lamenoj konstituantaj povas esti tinkturitaj antaŭ la kunigo, kaj tiel oni povas akiri diversajn aspektojn kaj buntetajn kolorojn. === Fibrotabuloj === [[Dosiero:MDF Sample.jpg|eta|dekstre|Mezdensa fibrotabulo.]] La fibrotabulojn oni konstruas el ligno reduktita al siaj plej bazaj fibraj elementoj kaj poste rekonstituita por formi [[materialo]]n kaj stabilan kaj homogenan. Oni fabrikas ilin de diferenca denseco depende de la aplikita premo kaj de la [[gluo]] uzata en ties fabrikado.<ref name="EL_PAIS">[Fabricación de tablero aglomerado http://estudiantes.elpais.com/EPE2015/periodico-digital/ver/equipo/680/articulo/fabricacion-de-tablero-aglomerado] 24a de Aŭgusto 2017, 2015, [[El País]] [Arkivita https://web.archive.org/web/20170825020538/http://estudiantes.elpais.com/EPE2015/periodico-digital/ver/equipo/680/articulo/fabricacion-de-tablero-aglomerado] en 25a de Aŭgusto 2017</ref> Oni povas dividi ilin en du ĉefaj tipoj, nome tiuj de alta denseco, kiuj uzaz la gluaĵojn ekzistantajn en la ligno mem, kiuj siavice oni dividas en malmolaj kaj duonmalmolaj, kaj tiuj de meza denseco, kiuj utilas kiel kemiaj agentoj eksterlignaj kiel gluaĵoj de la [[fibro]]j. La fibrotabuloj estas divideblaj en variaj tipoj:<ref name="EL_PAIS"/> * Malmolaj fibrotabuloj * Duonmalmolaj fibrotabuloj, inter kiuj estas tiuj de malalta denseco (MD) kiuj gamas inter 6&nbsp;mm kaj 12&nbsp;mm kaj estas uzataj kiel ŝirmiloj kaj kontrolpaneloj, kaj tiuj de alta denseco (AD), kiuj estas uzataj kiel ŝirmiloj kaj revestaĵoj de internaĵoj. * [[Mezdensa fibrotabulo|Mezdensaj fibrotabuloj]] karakterizitaj pro la posedo de mildaj ambaŭ flankoj kaj kiuj estas fabrikataj pere de seka procezo. La fibrojn oni gluas pere de algluaĵo de sinteza [[rezino]]. Tiuj tabuloj estas prilaboreblaj kvazaŭ temas pri vera masiva ligno. Ili konstituas elstaran bazon por tavoltabuloj kaj bone ricevas [[farbo]]n. Ili estas fabrikataj je dikecoj inter 3 kaj 32 [[milimetro|mm]]. == Proverboj == [[Dosiero:Violin VL100.jpg|200px|Violono estas ekzemplo de tre fajnaj produktaĵoj el ligno.|dekstra|eta]] Ekzistas pluraj (19) [[proverbo]]j pri ligno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Fendita ligno facile ekbrulas.''}} * {{citaĵo|''Kurba estas la ligno, sed rekte ĝi brulas.''}} * {{citaĵo|''Ne el ĉiu ligno oni faras [[violono]]n.''}} * {{citaĵo|''Flamiĝema kiel ligno rezina.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * {{Citaĵo el libro|titolo=Botany for Gardeners|url=https://archive.org/details/botanyforgardene0000capo_k8y2|familia nomo=Capon|persona nomo=Brian|dato=2005|eldono=2|loko=Portland, OR|eldoninto=Timber Publishing|ISBN=0-88192-655-8|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Understanding Wood: A Craftsman’s Guide to Wood Technology|familia nomo=Hoadley|persona nomo=R. Bruce|dato=2000|eldoninto=Taunton Press|ISBN=1-56158-358-8}} * Shigo, Alex. (1986) ''A New Tree Biology Dictionary''. Shigo and Trees, Associates. ISBN 0-943563-12-7 * Vignote Peña, Santiago (2006). Tecnología de la madera (Google Books) (3a eldono). Mundi prensa libros. p.&nbsp;678. ISBN 9788484762638. [https://books.google.es/books?id=Jn-sFcOqCzwC&pg=PA107&dq=propiedades+de+la+madera&hl=es&sa=X&ei=QMuGUeSoJaTR7AbcpYGgBw#v=onepage&q=propiedades%20de%20la%20madera&f=false] Konsultita la [[6an de decembro]] de 2015. La reta versio estas nur parta montro de la libro. * H. H. Bosshard: ''Holzkunde Teil I–III.'' Birkhäuser Verlag, Stuttgart 1982–1998, ISBN 3-7643-1630-6. * M. Chudnoff: ''Tropical Timbers of the World.'' (= Agriculture handbook 607). Kessel, Remagen-Oberwinter 2007, ISBN 978-3-935638-82-1. * D. Fengel, G. Wegener: ''Wood – Chemistry, Ultrastructure, Reactions.'' Reprint. Verlag N. Kessel, 2003, ISBN 3-935638-39-6. * Dietger Grosser: ''Die Hölzer Mitteleuropas. Ein mikrophotographischer Holzatlas.'' Verlag N. Kessel, Remagen 2003, ISBN 3-935638-22-1. * Karl Hasel, Ekkehard Schwartz: ''Forstgeschichte. Ein Grundriss für Studium und Praxis.'' 3. Auflage. Kessel, Remagen 2002, ISBN 3-935638-26-4. * R. Bruce Hoadley: ''Holz als Werkstoff.'' O. Meier Verlag, Ravensburg 1990, ISBN 3-473-42560-5. * Thomas Königstein: ''Ratgeber energiesparendes Bauen.'' 4. Auflage. Blottner Verlag, Taunusstein 2009, ISBN 978-3-89367-117-5. * Paul Lehfeldt: ''Die Holzbaukunst.'' Reprint-Verlag, Leipzig/ Holzminden 2001, ISBN 3-8262-1210-X. * Udo Mantau, Jörg Wagner, Janett Baumann: ''Stoffstrom-Modell HOLZ: Bestimmung des Aufkommens, der Verwendung und des Verbleibs von Holzprodukten.'' In: ''Müll und Abfall.'' 37(6), 2005, S. 309–315, {{ISSN|0027-2957}}. * Peter Niemz: ''Physik des Holzes und der Holzwerkstoffe.'' DRW-Verlag, Stuttgart 1993, ISBN 3-87181-324-9. * Alois Payer: [http://www.payer.de/tropenarchitektur/troparch043.htm ''Holz als Material: Werkstoffkundliches (Architektur für die Tropen).''] Eine Kompilation anderer Literatur, letzte Fassung vom 15. Februar 2010. * Joachim Radkau: ''Holz. Wie ein Naturstoff Geschichte schreibt''. oekom-Verlag, 2007, ISBN 978-3-86581-049-6. * J. F. Rijsjdijk, P. B. Laming: ''Physical and related properties of 145 timbers''. Kluwer, Dordrecht/ Boston/ London 1994, ISBN 0-7923-2875-2. * Erhard Schuster: ''Wald und Holz. Daten aus der Geschichte der Nutzung und Bewirtschaftung des Waldes, der Verwendung des Holzes und wichtiger Randgebiete.'' 2 Bände. 2. Auflage. Kessel Verlag, Remagen 2006, ISBN 3-935638-62-0 und ISBN 3-935638-63-9. * F. H. Schweingruber, A. Börner, E.-D. Schulze: ''Atlas of Woody Plant Stems. Environment, Structure and Environmental Modifications.'' Springer, Heidelberg 2006, ISBN 3-540-32523-9. * Anselm Spring, Maximilian Glas: ''Holz. Das fünfte Element.'' Frederking & Thaler, München 2005, ISBN 3-89405-398-4. * Rudi Wagenführ: ''Holzatlas.'' Fachbuchverlag Leipzig im [[Carl Hanser Verlag]], Leipzig 2006, ISBN 3-446-40649-2. * André Wagenführ, Frieder Scholz (Hrsg.): ''Taschenbuch der Holztechnik.'' Fachbuchverlag Leipzig im Carl Hanser Verlag, München 2012, ISBN 978-3-446-42605-4. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Arbara mastrumado]] * [[Arbaristiko]] * [[Arbaro]] * [[Brulligno]] * [[Ĉarpentado]] * [[Ĉarpentisto]] * [[Dendrologio]] * [[Durameno]] * [[Fibroplatoj]] * [[Forsto]] * [[Lato]] * [[Lignaĵisto]] * [[Lignobloko]] * [[Lignoĉizado]] * [[Lignogravurado]] * [[Lignokarbo]] * [[Lignopeleto]] * [[Lignoplanduma ŝuo]] * [[Lignoplanto]] * [[Lignoprilaboro]] * [[Lignoskulptado]] * [[Lignoteksturo]] * [[Lignotornado]] * [[Lignotubero]] * [[Lignoŝuo]] * [[Listo de la kultivataj lignoplantoj en Eŭropo]] * [[Meblarto]] * [[Meblo]] * [[Meblofarado]] * [[Papero]] * [[Pargeto]] * [[Picea ligno]] * [[Rabotilo]] * [[Rabotaĵo]] * [[Rearbarigo]] * [[Senarbarigo]] * [[Tabulo]] * [[Tindro]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Ligno|ReVo=lign}} * http://wood.rleeden.no-ip.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050205173817/http://wood.rleeden.no-ip.com/ |date=2005-02-05 }} Retejo por Lignoidentigo * http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/fplgtr/fplgtr113/fplgtr113.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070315214043/http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/fplgtr/fplgtr113/fplgtr113.htm |date=2007-03-15 }} The Wood Handbook: Wood as an engineering material * http://www.trada.co.uk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100306013214/http://www.trada.co.uk/ |date=2010-03-06 }} El TRADA: Timber Research And Development Association * http://www.sankey.ws/wetwood.html Lignomikso * [http://www.spiritofnature.net/eng/index_eng.html The Wood in Culture Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141104174821/http://www.spiritofnature.net/eng/index_eng.html |date=2014-11-04 }} * [http://www.thewoodexplorer.com/ The Wood Explorer: A comprehensive database of commercial wood species] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150407062512/http://www.thewoodexplorer.com/ |date=2015-04-07 }} * [http://www.apawood.org/level_b.cfm?content=prd_main APA&nbsp;– The Engineered Wood Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110414041302/http://www.apawood.org/level_b.cfm?content=prd_main |date=2011-04-14 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Madera|revizio=134684437}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2022|08|20}} [[Kategorio:Ligno| ]] [[Kategorio:Konstrumaterialoj]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Substancoj]] j8v521j5ovppgxy7w5fnnsqhjkwiqie 0 23396 9505585 9043723 2026-11-01T12:27:39Z Sj1mor 12103 9505585 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Glukozo|Ribozo|Arabinozo|Galaktozo|Fruktozo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lactose2.png|eta|300px|<center>Molekulstrukturo de la laktozo</center>]] [[Dosiero:Lactose 3D.png|eta|300px|<center>Tridimensia kemia strukturo de la laktozo</center>]] '''Laktozo''', aŭ '''laktosukero''', estas redukta [[disaĥarido]] kaj troviĝas en la [[lakto]] de mamuloj (tre malofte en [[polenero]]j de kelkaj [[floro]]j). La patrina lakto enhavas 5,5-*8,4% da laktozo. Strukture, ĝi parencas al [[celobiozo]]: unu galaktopiranozil-grupo ligiĝas al D-glukoza aparato en la kvara loko. Empiria formulo C₁₂H₂₂O₁₁. Laktozo estas blanka, kristala pulvoro, kiu nur ete solviĝas en [[akvo]]. Sintezo okazas el uridindifosfat-galaktozo (UDP-galaktozo) tute en la laktoglando. (UDP-galaktozo+D-glukozo= laktozo + UDP/ per laktoz-sintetazo). Ĝi uzatas en bebonutraĵoj, kiel bazmaterialo por medikamentoj, kiel konserviga materialo. == Vidu ankaŭ == [[netolereco de laktozo]] {{Projektoj|ReVo=laktoz}} [[Kategorio:Helpaj substancoj]] [[Kategorio:Disaĥaridoj]] [[Kategorio:Sukeroj]] bnqueq1iqh67mek0c4kqrxmvi2m33ox 0 25791 9506066 9484241 2026-11-02T06:19:36Z Tirolischleioans 254019 /* Gravuloj */ 9506066 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Brunsvigo (apartigilo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE|zomo=9}} [[Dosiero:Burg Dankwarderode.jpg|eta|250ra|Kastelo Dankwarderode]] [[Dosiero:Braunschweiger_Wallring_Collage.jpg|eta|Braunschweiger Wallring Collage]] '''Braunschweig''' {{prononco|braŭnŝvajk}}, esperantlingve '''Brunsvigo''', estas [[urbo]] en la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]] (''Niedersachsen''). Ĝi estas centro de la regiono oriente de [[Hanovro]] kaj post ĝi dua urbo laŭ grandeco de [[Malsupra Saksio]]. La skribita historio de Brunsvigo komenciĝis en la 8-a jarcento. Ĝi apartenis kiel unu de la plej gravaj urboj al la komerca ligo [[Hanso]] en la mezepoko, sed ne povis daŭrigi tiun ĉi gravecon. Unu kaŭzo estis la geografia situacio inter [[Hanovro]] kaj [[Berlino]] kiuj ambaŭ kreskis pli rapide. Dum la lastaj pli ol cent jaroj Brunsvigo estis industria centro. Hodiaŭ la sciencoj kaj la edukado estas pli elstaraj. Brunsvigo, [[Wolfsburg]] kaj [[Salzgitter]] kunlaboras komunume kaj formas unu de la regionaj centroj de Malsupra Saksio. == Vidindaĵoj == == Servoj == * [[Brunsviga Universitato de Teknologio]] == Faktoj == * Areo: 192,09&nbsp;km² * Loĝantoj: 245.840 (en 2008) * Situo: 52º 16' NO, 10º 31' OR * Averaĝa alteco: 70 metroj super la marnivelo * Plej granda alteco: 111 metroj super la marnivelo * Plej malgranda alteco: 64 metroj super la marnivelo * Horzono: [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro) == Gravuloj == * [[Adolf Emperius]], klasika filologo * [[August Lafontaine]], verkisto * [[Friedrich Georg Weitsch]] * [[Friedrich von Hellwig]], oficiro * [[Harald Haarmann]], lingvisto * [[Johann Joachim Christoph Bode]], eldonisto kaj tradukisto * [[Karl Lachmann]], filologo * [[Levin Karl Christian Kotzebue]], diplomato * [[Otto Finsch]] * [[Rudolf Steiner (arĥitekto)|Rudolf Steiner]], arĥitekto == Esperanto en Braunschweig == Dum la jaro [[1906]] [[Karl Wallon]] fondis Esperanto-grupon en la urbo. Samjare okazis la 1-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] surloke; denove la 50-a (1972) kaj la 83-a GEK (2006) estis tie ĉi. La jubilea 100-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] en printempo 2023 denove okazas en la urbo ([https://www.esperanto.de/eo/gek2023 retejo]). Krome almenaŭ en la jardeko antaŭ la unua mondmilito la [[eldonejo Heckner]] en la apuda urbo [[Wolfenbüttel]] eldonis multajn renomajn librojn en Esperanto. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * la paĝon pri la provinco [[Nov-Brunsviko]] de [[Kanado]], kiu nomatas memore al la germana urbo (historie ligata al la reĝa familio de Anglio) * [[Brunsvigo-Luneburgo]] * [[Brunsvigo (lando)]] * [[Henriko la Leono]] * [[Tramtransporto en Braunschweig]] {{Ĝermo|Germanio}} {{Urboj en Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brunsvigo| ]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Malsupra Saksio]] [[Kategorio:Hansourboj]] [[Kategorio:Brunsvigo-Wolfenbüttel]] ovc7zns82con3sr3lxc6m0fqsx8iya1 0 27307 9506094 9348147 2026-11-02T07:17:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506094 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arctic banner.jpg|775ra]] {{Informkesto geografiaĵo|maro |priskribo de bildo= |regiono-ISO = XN |mapo lokumilo = |mapo1 lokumilo = Arkto |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 1 |parenco = |parenco_tipo = |longo = |longo tipo = Maksimuma longo |larĝo = |larĝo tipo = Maksimuma larĝo }} [[Dosiero:Arctic Ocean.png|eta|dekstra|300ra|La Arkta Oceano. Maldekstre videblas [[Norda Ameriko]]; dekstre videblas Norda [[Eŭropazio]]; sube kaj maldekstre videblas la [[insulo]]j [[Gronlando]] kaj [[Islando (insulo)|Islando]].]] [[Dosiero:IBCAO betamap.jpg|dekstra|eta|300ra|Arkta Oceano.]] [[Dosiero:Sea ice terrain.jpg|eta|303x303px|Tipa aspekto de Arkto.]] La '''Arkta Oceano''', konata ankaŭ kiel '''Norda Oceano''' aŭ la '''Nordpolusa Oceano''', estas la [[oceano]] situanta en la [[norda hemisfero]], kiu inkluzivas la [[Norda Poluso|nordan poluson]] de la [[Tero]]. Ĝi estas la plej malgranda el la kvin oceanaj dividaĵoj:<ref name="Pidwirny">Michael Pidwirny (2006). "Introduction to the Oceans". www.physicalgeography.net. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2006. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html] Alirita la 29an de Majo 2016.</ref> ĝi havas [[areo]]n de ĉirkaŭ 14&nbsp;056&nbsp;000&nbsp;km². La [[Internacia Hidrografia Organizo]] (IHO) agnoskas ĝin kiel oceano, kvankam kelkaj [[oceanografio|oceanografoj]] nomigas ĝin kiel '''Arkta Mediteranea Maro''' aŭ simple la '''Arkta Maro''', klasigante ĝin kiel [[Mediteraneeca maro (oceanografio)|mediteraneeca maro]] aŭ [[estuaro]] de la [[Atlantika Oceano]].<ref>{{Cite book | first=Matthias | last=Tomczak | first2=J. Stuart | last2=Godfrey | title=Regional Oceanography: an Introduction | edition=2a | date=2003 | publisher=Daya Publishing House | place=Delhi | isbn=81-7035-306-8 | url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ | postscript=<!--None--> | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-05-28 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070630202249/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ | arkivdato=2007-06-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630202249/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ |date=2007-06-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070630202249/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ |arkivdato=2007-06-30 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/33188/Arctic-Ocean/57838/Oceanography|titolo='Arctic Ocean' - Encyclopædia Britannica|alirdato=2012-07-02|citaĵo=As an approximation, the Arctic Ocean may be regarded as an estuary of the Atlantic Ocean.}}</ref> Alternative, la Arkta Oceano povas esti vidita kiel plej norda parto de la tut-enhava [[Monda Oceano]]. Ĝi estas komplete ĉirkaŭita de [[Eŭrazio]] kaj [[Norda Ameriko]], plejparte kovrita de [[flosglacio]] tra la tuta jaro<ref>Ekde la komenco de la 21a jarcento, marglacio kovras nur 1/3 al 1/2 de la surfaco de la Arkta Oceano ĉe la somerfino.</ref> (kaj preskaŭ komplete en [[vintro]]), kvankam tiu ĉi maldikiĝis je 40% ekde [[1950]] kaj [[2000]]. Kelkaj fakuloj antaŭvidas, ke post 50 jaroj la flosglacio tute malaperos dum [[somero]]. [[Marsurfaca temperaturo|Temperaturo]] kaj [[saleco]] de la Arkta Oceano ŝanĝiĝadas laŭ la [[sezono]]j, pro la perioda fandiĝo kaj reglaciiĝo;<ref>[http://psc.apl.washington.edu/HLD/Lomo/OM2001AagaardWoodgate.pdf Some Thoughts on the Freezing and Melting of Sea Ice and Their Effects on the Ocean] K. Aagaard kaj R. A. Woodgate, Polar Science Center, Applied Physics Laboratory University of Washington, Januaro 2001. Alirita la 7an de Decembro 2006.</ref> ĝia averaĝa saleco estas la plej malalta el ĉiuj mondaj oceanoj, pro la malforta [[vaporiĝo]], la abunda enfluo de [[nesala akvo]] el [[riveroj]] (precipe danke al [[Siberio|siberiaj]] riveroj), kaj pro mallarĝeco de la [[markolo]]j kiuj ligas ĝin al la aliaj oceanoj enhavantaj pli altan proporcion de saleco. La somera malpliiĝo de la glacio estis citita kiel de 50%.<ref name=Pidwirny/> La usona servo por [[neĝo]] kaj [[glacio]] nome ''National Snow and Ice Data Center'' (NSIDC) uzas satelitan informaron por havigi ĝisdatigitan registron de la arkta marglacia kovro kaj la proporcio de fandiĝo kompare al averaĝaj periodoj kaj specifaj pasintaj jaroj. == Etimologio == La [[Arkto]] estas areo ĉirkaŭ la [[Norda poluso]]. Super la Norda poluso en [[zenito]] brilas la [[konstelacio]] [[Granda Ursino]]. En la greka lingvo la vorto por urso estas αρκτος [ARKtos]. == Historio == Dum multo de la [[Historio de Eŭropo|eŭropa historio]], la nordaj [[Polusa regiono|polusaj regionoj]] restis tre neesploritaj kaj ties geografio restis konjekta. [[Piteaso]] el [[Marsejlo|Massilia]] registris rakonton de veturo norden en 325 a.K., al tero kiun li nomigis "[[Tuleo|Eskate Tule]]", kie la Suno nur aperis tri horojn ĉiutage kaj la akvo estis anstataŭita de frostita substanco "sur kiu oni povis nek piediri nek navigi". Li estis probable priskribante izolitajn marglaciajn montojn konataj nuntempe kiel "[[glacimonto]]j"; lia "Tule" estis probable [[Norvegio]], kvankam oni sugestis ankaŭ la eblojn de la [[Ferooj]] aŭ [[Ŝetlandoj]].<ref>[http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/pytheas.html Pytheas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080918073035/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/pytheas.html |date=2008-09-18 }} Andre Engels. Alirita la 16an de Decembro 2006.</ref> [[Dosiero:Map of the Arctic, 1780s - B&W.jpeg|eta|maldekstra|Mapo de [[Emanuel Bowen]] de la 1780-aj jaroj de Arkto montrante "Nordan Oceanon".]] Komencaj [[kartografo]]j estis nesciaj ĉu desegni la regionon ĉirkaŭ la Norda Poluso kiel tero (kiel ĉe la [[:File:Ruysch map.jpg|mapo de 1507]] de [[Johannes Ruysch]], aŭ ĉe la [[:File:Mercator Septentrionalium Terrarum descriptio.jpg|mapo de 1595]] de [[Gerardus Mercator]]) aŭ kiel akvo (kiel ĉe la [[:File:UniversalisCosmographia.jpg|monda mapo de 1507]] de [[Martin Waldseemüller]]). La arda deziro de eŭropaj komercistoj por trovi nordan pasejon, nome la Norda Marvojo aŭ la [[Nordokcidenta Pasejo]], al "[[Katajo]]" ([[Ĉinio]]) pro la evitinda marvojo, kaj la verko de mapistoj kiel en 1723 [[Johann Homann]] montris etendan "Oceanus Septentrionalis" ĉe la norda bordo de siaj mapoj. La malmultaj ekspedicioj kiuj eniris multe trans la [[Arkta Cirklo]] en tiu epoko aldonis nur malgrandajn insuloj, kiaj tiuj de [[Nova Zemlo]] (11-a jarcento) kaj [[Svalbardo]] (1596), kvankam ĉar tiuj estis plej ofte ĉirkaŭitaj de [[Driva glacio|glacigrundo]], ties nordaj limoj ne estis klaraj. La produktantoj de [[Mara mapo|marmapoj]], pli konservemaj ol la pli entuziasmaj kartografoj, tendencis lasi la regionon blanka, kun nur fragmentoj de konataj marbordoj skizitaj. Tiu manko de kono el kio kuŝas norde de la ŝanĝanta bariero de glacio vekis nombrajn konjektojn. En Anglio kaj en aliaj eŭropaj landoj, la [[Mitologio|mito]] de "[[Malferma Polusa Maro]]" pludaŭris. Sir John Barrow, dumlonge Dua Sekretario de la Britia admiralitato, [[Polusa esplorado|helpis esploradon]] de la regiono el 1818 al 1845 serĉe de tio. [[Dosiero:Fridtjof Nansen LOC 03377u.jpg|eta|Fridtjof Nansen.]] En [[Usono]] en la 1850-aj kaj 1860-aj jaroj, la esploristoj [[Elisha Kane]] kaj [[Isaac Israel Hayes]] ambaŭ postulis esti vidintaj parton de tiu malfacile atingebla akvejo. Eĉ multe poste en la jarcento, la elstara fakulo [[Matthew Fontaine Maury]] inkludis priskribon de la Malferma Polusa Maro en sia lernolibro ''The Physical Geography of the Sea'' (1883). Tamen, ĉar ĉiuj esploristoj veturis pli kaj pli proksime al la indikita poluso, la [[polusa glacikovro]] estas tre dika, kaj pludaŭras la tutan jaron. [[Fridtjof Nansen]] estis la unua, kiu faris [[Naŭtiko|naŭtikan]] trapasadon de la Arkta Oceano, en 1896. La unua surfaca trapasado de la oceano estis kondukita de [[Wally Herbert]] en 1969, ĉe ekspedicio per [[hundosledo]] el [[Alasko]] al [[Svalbardo]], kun elaera helpo.<ref>[http://www.channel4.com/news/articles/uk/sir+wally+herbert+dies/558357 Channel 4, "Sir Wally Herbert dies" 13a de Junio 2007]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La unua naŭtika transiro de la norda poluso estis farita en 1958 fare de la [[submarŝipo]] [[USS Nautilus (SSN-571)|USS Nautilus]], kaj la unua surfaca naŭtika transiro okazis en 1977 fare de la [[glacirompilo]] [[Arktika (glacirompilo)|NS Arktika]]. Ekde 1937, [[Sovetunio]] kaj poste [[Rusio]] havis [[Surglaciaj stacioj|surglaciajn staciojn]] kiuj etendis pristudis la Arktan Oceanon. Sciencaj setlejoj estis establitaj sur la glacia tavolo kaj portitaj milojn da kilometroj fare de la glaciflosaĵoj.<ref>[http://www.whoi.edu/beaufortgyre/history/history_drifting.html North Pole drifting stations (1930s–1980s)]</ref> En la [[Dua Mondmilito]], la eŭropa regiono de la Arkta Oceano estis scenejo de militaj [[operaco]]j: nome [[Aliancanoj]] helpis la reliveradon de havaĵoj al Sovetunio tra ties nordaj havenoj, kio estis kontraŭata de la germanaj ŝipaj kaj aeraj fortoj. == Geografio == [[Dosiero:Iceberg at Baffin Bay.jpg|eta|maldekstre|250ra|Flosanta glacimonto je la rando de la Baffin-golfeta flosglacio.]] La Arkta Oceano havas preskaŭcirklan formon, kaj ĝia areo - 14&nbsp;056&nbsp;000&nbsp;km² - estas preskaŭ sama kiel tiu de [[Rusio]]. Ĝia marbordo longas 45 390 kilometrojn. Ĝin ĉirkaŭas [[Eŭropazio]], [[Norda Ameriko]] kaj pluraj [[insuloj]], inter kiuj plej elstaras [[Gronlando]] kaj [[Islando]]. Laŭ la kutimaj difinoj, ĝi inkluzivas plurajn marojn kaj [[golfo]]jn: nome la [[Bafina Golfo]], la [[Barenca Maro]], la [[Boforta Maro]], la [[Ĉukĉa Maro]], la [[Orientsiberia Maro]], la [[Gronlanda Maro]], la [[Hudsona Golfo]], la [[Hudsona Markolo]], la [[Karska Maro]], la [[Lapteva Maro]], la [[Blanka Maro]] kaj aliajn. [[Markolo de Nares]] (dane: Nares Strædet, angle: Nares Strait, france: Détroit de Nares) estas [[markolo]] en la Arkta Oceano, disdividanta nord-okcidenton de [[Gronlando]] kaj la [[Insulo Ellesmere|insulon Ellesmere]] kaj liganta Bafinan Golfon kun la [[Maro de Lincoln]]. Aliaj maroj estas [[Maro de Wandel]] kaj [[Maro de Lincoln]] Ĝi ligiĝas al la [[Pacifika Oceano]] tra la [[Beringa Markolo]], kaj al la [[Atlantika Oceano]] tra la [[Maro de Gronlando]] kaj tra la [[Labradora Maro]]. La landoj kiuj bordas al la Arkta Oceano estas la jenaj: Rusio, Norvegio, Islando, Gronlando, [[Kanado]] kaj Usono. === Etendo kaj ĉefaj havenoj === Estas kelkaj [[haveno]]j ĉirkaŭ la Arkta Oceano, nome la jenaj:<ref name=CIA>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xq.html |titolo=CIA World Fact Book: Arctic Ocean. Alirita la 11an de Novembro 2013. |alirdato=2017-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180705175634/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xq.html |arkivdato=2018-07-05 }}</ref> ==== Usono ==== [[Dosiero:Barrow AK.jpg|eta|Aera foto de Barrow, Alasko.]] En [[Alasko]], la ĉefaj havenoj estas [[Barrow (Alasko)|Barrow]] ({{Koord|71|17|44|N|156|45|59|W|type:city_region:US|name=Barrow}}) kaj [[Prudhoe Bay (Alasko)|Prudhoe Bay]] ({{Koord|70|19|32|N|148|42|41|W|type:city_region:US|name=Prudhoe}}). ==== Kanado ==== En [[Kanado]], ŝipoj povas ankri ĉe [[Churchill (Manitobo)|Churchill]] ({{Koord|58|46|28|N|094|11|37|W|type:city_region:CA-MB|name=Port of Churchill}}) en [[Manitobo]], [[Nanisivik]] (''Nanisivik Naval Facility'') ({{Koord|73|04|08|N|084|32|57|W|type:city_region:CA-MB|name=Nanisivik Naval Facility}}) en [[Nunavuto]],<ref>{{Cite web |title=Backgrounder – Expanding Canadian Forces Operations in the Arctic |url=http://www.pm.gc.ca/eng/media.asp?id=1785 |accessdate=2007-08-17 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=http://www.webcitation.org/5Zz20MCrH?url=http%3A%2F%2Fwww.pm.gc.ca%2Feng%2Fmedia.asp%3Fid%3D1785 |archivedate=2008-08-11 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080602062840/http://www.pm.gc.ca/eng/media.asp?id=1785 |arkivdato=2008-06-02 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008083217/http://www.pm.gc.ca/eng/media.asp?id=1785 |date=2008-10-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pm.gc.ca/eng/media.asp?id=1785 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081008083217/http://www.pm.gc.ca/eng/media.asp?id=1785 |arkivdato=2008-10-08 }}</ref> [[Tuktoyaktuk]] ({{Koord|69|26|34|N|133|01|52|W|type:city_region:CA=NT|name=Tuktoyaktuk}}) aŭ [[Inuvik]] ({{Koord|68|21|42|N|133|43|50|W|type:city_region:CA-NT|name=Inuvik}}) en la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. ==== Gronlando ==== [[Dosiero:Nuukair.jpg|dekstra|eta|220ra|Nuko elaera.]] En Gronlando, la ĉefa haveno estas [[Nuuk]] aŭ '''Nuko''' ({{Koord|64|10|15|N|051|43|15|W|type:city_region:GL|name=Nuuk Port and Harbour}}). ==== Norvegio ==== En Norvegio, [[Kirkenes]] ({{Koord|69|43|37|N|030|02|44|E|region:NO_type:city|name=Kirkenes}}) kaj [[Vardø]] ({{Koord|70|22|14|N|031|06|27|E|region:NO_type:city|name=Vardø}}) estas havenurboj ĉe la kontinenta tero. Ankaŭ estas [[Longyearbyen]] ({{Koord|78|13|12|N|15|39|00|E|region:NO_type:city|name=Longyearbyen}}) en la insulo [[Svalbardo]] ĉe la [[Frama Markolo]]. ==== Rusio ==== En Rusio, ĉefaj havenurboj de diversaj marareoj estas la jenaj: * [[Murmansk]] ({{Koord|68|58|N|033|05|E|type:city_region:RU|name=Murmansk}}) en la [[Barenca Maro]] * [[Arĥangelsko]] ({{Koord|64|32|N|040|32|E|type:city_region:RU|name=Arkhangelsk}}) en la [[Blanka Maro]] * [[Labitnangi]] ({{Koord|66|39|26|N|066|25|06|E|type:city_region:RU|name=Labytnangi}}) [[Saleĥardo]] ({{Koord|66|32|N|066|36|E|type:city_region:RU|name=Salekhard}}), [[Dudinka]] ({{Koord|69|24|N|086|11|E|type:city_region:RU|name=Dudinka}}), [[Igarka]] ({{Koord|67|28|N|86|35|E|type:city_region:RU|name=Igarka}}) kaj [[Dikson (urbo)|Dikson]] ({{Koord|73|30|N|080|31|E|type:city_region:RU|name=Dikson}}) en la [[Karaa Maro]] * [[Tiksi]] ({{Koord|71|38|N|128|52|E|type:city_region:RU|name=Tiksi, city of the Polar Heros}}) en la [[Lapteva Maro]] * [[Pevek]] ({{Koord|69|42|N|170|17|E|type:city_region:RU|name=Pevek}}) en la [[Orientsiberia Maro]] == Ĉu malgranda oceano aŭ granda maro? == [[Dosiero:Arctic ice melt.jpg|eta|dekstra|230ra|Flosanta glacio en Arkto.]] Notinde estas ke kelkaj homoj uzas la nomon "Arkta Maro" aŭ "Arkta Glacia Maro" anstataŭ "Arkta Oceano"<ref>Ekzemple: [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] - [http://www.fao.org/fishery/area/Area18/en FAO Major Fishing Areas - Arctic Sea] {{en}}</ref>. Fakte, la Arkta Oceano estas multe pli malgranda ol la [[Hinda Oceano]] kaj multe pli granda ol la [[Korala Maro]], la [[Araba Maro]], la [[Kariba Maro]], la [[Mediteraneo]], la [[Sudĉina Maro]] ktp. La [[Internacia Hidrografia Organizo]] jam en [[1953]] elektis la rangon "oceano" por tiu akva etendaĵo<ref>International Hydrografic Organization - [http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf Limits of oceans and seas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |date=2011-10-08 }} - 3a eldono, 1953 {{en}}</ref>. == Politika aparteno == [[Dosiero:Arctic.svg|eta|dekstre|240ra|La ruĝa linio indikas la {{GdC|10}}-an izotermon en julio, kiu kutime difinas randon de arkta regiono.]] {{Ĉefartikolo|Poseda stato de arkta teritorio}} Laŭ [[internacia juro]], al neniu lando apartenas la [[norda poluso]] aŭ la regiono de la [[arkta oceano]] kiun ĝi ĉirkaŭas. La ŝtatoj ĉirkaŭ la Arkto, nome [[Rusio]], [[Usono]] (pro [[Alasko]]), [[Kanado]], [[Norvegio]], kaj [[Danio]] (pro [[Groenlando]]), havas nur 370 kilometran regionon ekonomian ĉirkaŭ siaj marbordoj.<ref>'''angle''' [https://web.archive.org/web/20070816061126/http://news.yahoo.com/s/nm/20070802/ts_nm/russia_arctic_dc news.yahoo.com]</ref> Post [[ratifo]] de la [[Konvencio de la Unuiĝintaj Nacioj pri Marjuro]] (''United Nations Convention on the Law of the Sea''), ĉiu ŝtato havas dek jarojn por peti pli grandan regionon ol la 370-kilometran regionon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/annex2.htm|titolo=United Nations Convention on the Law of the Sea (Annex 2, Article 4)|alirdato=2007-07-26}}</ref> Pro tio, Norvegio (ratifinta la konvencion en 1996<ref name="ratif">http://www.un.org/Depts/los/reference_files/status2007.pdf</ref>), Rusio (ratifinta en 1997<ref name="ratif"/>, Kanado (ratifinta en 2003<ref name="ratif"/>) kaj Danio (ratifinta en 2004<ref name="ratif"/>) ekstaris projektojn por montri kiujn partojn devas aparteni al iliaj teritorioj. == Oceanografio == === Akvofluo === En grandaj partoj de la Arkta Oceano, la supra tavolo (ĉirkaŭ 50 m) estas de malalta salenhavo kaj pli malalta temperaturo ol la cetero. Ĝi restas relative stabila, ĉar la salenhava efiko sur la denseco estas pli alta ol la temperatura efiko. Ĝi estas nutrata de la nesalakva alporto de la grandaj siberiaj kaj kanadaj riveroj ([[Obi]], [[Jenisejo]], [[Lena]], [[Mackenzie]]), kies akvo preskaŭ flosas sur la pli salenhava, pli densa, pli profunda oceana akvo. Inter tiu malaltsalenhava tavolo kaj la kerno de la oceano kuŝas la tiel nomita [[haloklino]], en kiu kaj salenhavo kaj temperaturo des pli pliiĝas kun pliiĝanta profundeco. Pro sia relativa izolado el aliaj oceanoj, la Arkta Oceano havas unikan kompleksan sistemon de akvofluo. Ĝi estas klasita kiel mediteranea maro, kiu kiel “parto de la monda oceano kiu havas nur limigitan komunikadon kun la ĉefaj oceanbasenoj (nome la [[Pacifiko]], [[Atlantiko]], kaj [[Hinda Oceano]]) kaj kie la cirkulado estas hegemonia de termohalaj fortoj”.<ref name=Tomczak>[Regional Oceanography: An Introduction. Tomczak, Godfrey. Alirita la 18an de Novembro 2013.]</ref> La Arkta Oceano havas totalan [[volumeno]]n de 18.07×106&nbsp;km³, egale al ĉirkaŭ 1.3% de la Tutmonda Oceano. Ĉefa surfaca cirkulado estas hegemonie [[ciklono|ciklona]] en la [[Eŭrazio|eŭrazia flanko]] kaj [[Kontraŭciklono|kontraŭciklona]] en la kanada baseno.<ref name=Talley>[Descriptive Physical Oceanography. Talley, Pickard, Emery, Swift. Alirita la 2an de Novembro 2013.]</ref> [[Dosiero:Copepodkils.jpg|eta|maldekstre|250ra|[[Kopepodo]].]] Akvo eniras kaj el la Pacifika kaj el la Atlantika Oceanoj kaj povas esti dividata en tri unikaj akvamasoj. La plej profunda akvamaso estas nomata Arkta Fundakvo kaj ĝi ekas ĉirkaŭ 900 metrojn profunde.<ref name="ReferenceB">Tomczak.</ref> Ĝi estas komponita el la plej densa akvo en la Tutmonda Oceano kaj ĝi havas du ĉefajn fontojn: Arktaŝilda akvo kaj Gronlandmara profunda akvo. Akvo de la ŝilda regiono kiu ekas kiel enfluo el la Pacifiko pasas tra la mallarĝa [[Beringa Markolo]] je averaĝa proporcio de 0.8 ''Sverdrups'' kaj atingas ĝis la [[Ĉukĉa Maro]].<ref name=Nature>[http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/arctic-ocean-circulation-going-around-at-the-102811553 Arctic Ocean Circulation: Going Around at the Top of the World. Alirita la 20an de Aprilo 2017.]</ref> Dum la vintro, la malvarmaj ventoj el [[Alasko]] blovas super la Ĉukĉa Maro, frostigante la surfacan akvon kaj pelante tiun nove formitan glacion [[Ele.|ele]] al la Pacifiko. La rapido de la [[Glacidrivado|glacidrivo]] estas ĉirkaŭ 1–4&nbsp;cm/s.<ref>Talley, Pickard, Emery, Swift.</ref> Tiu procezo lasas densajn, salenhavajn akvojn en la maro kiu sinkas ĉe la [[kontinenta ŝildo]] en la okcidentan Arktan Oceanon kaj kreas [[haloklino]]n.<ref name=Polar>[http://polardiscovery.whoi.edu/arctic/circulation.html Polar Discovery: Arctic Ocean Circulation. Alirita la 20an de Aprilo 2017.]</ref> Tiu akvo kuniĝas kun la Gronlandmara profunda akvo, kiu formiĝas dum la pasado de vintraj ŝtormoj. Ĉar temperaturoj ege draste malvarmiĝas en vintro, formiĝas glacio kaj intensa vertikala [[Konvekto|konvekcio]] ebligas ke la akvo iĝas sufiĉe densa por sinki sub la pli varma salenhava akvo sube.<ref name="ReferenceB"/> La Arktaŝilda profunda akvo estas tre grava pro ties elfluo, kiu kontribuas al la formado de la Atlantika profunda akvo. La superturniĝo de tiu akvo ludas ŝlosilan rolon en tutmonda cirkulado kaj en moderado de [[klimato]]. [[Dosiero:Nares strait border (Kennedy channel).png|eta|dekstre|La [[Kanalo Kennedy]].]] En la profunda areo de 150–900 m temas pri akvamaso referencata kiel Atlantika Akvo. Enfluo el la [[Nordatlantika Marfluo]] eniras tra la [[Frama Markolo]], malvarmigante kaj sinkiĝante por formi la plej profundan tavolon de la haloklino, kie ĝi cirklas la [[Arkta Baseno|Arktan Basenon]] kontraŭhorloĝe. Tiu estas la plej granda volumena enfluo al la Arkta Oceano, egala al ĉirkaŭ 10 fojoj tiu de la Pacifika enfluo, kaj ĝi kreas la Arktoceana [[Marfluo|Limmarfluo]].<ref name=Nature/> Ĝi fluas malrapide, je ĉirkaŭ 0.02&nbsp;m/s.<ref name=Tomczak/> Atlantika Akvo havas la saman salenhavon kiel la Arkta Fundakvo sed ĝi estas multe pli varma (ĝis {{GdC|3}}). Fakte, tiu akvamaso estas pli varma ol la surfaca akvo, kaj restas merĝita nur pro la rolo de saleco en denseco.<ref name=Tomczak/> Kiam akvo atingas la basenon ĝi estas pelita per fortaj ventoj en granda cirkla marfluo nome la [[Boforta Rondiro]]. Akvo de la Boforta Rondiro estas multe malpli salenhava ol tiu de la Ĉukĉa Maro pro la enfluo el la grandaj kanadaj kaj siberiaj riveroj.<ref name=Polar/> La fina difinita akvamaso en la Arkta Oceano estas nomata Arkta Surfaca Akvo kaj troviĝas el 150–200 m. La plej grava trajto de tiu akvamaso estas sekcio referencata kiel sub-surfaca tavolo. Ĝi estas produkto de Atlantika akvo kiu eniras tra [[kanjono]]j kaj suferas intensan mikson en la [[Siberia Breto]].<ref name=Tomczak/> Kiam ĝi venas, ĝi malvarmigas kaj agas kiel varma breto por la surfaca tavolo. Tiu izolado tenas varma la Atlantikon Akvon el fandado de la surfaca glacio. Aldone, tiu akvo formas la pli rapidajn marfluojn de la Arkto, kun rapido de ĉirkaŭ 0.3-0.6&nbsp;m/s.<ref name=Tomczak/> Komplementante la akvon el la kanjonoj, [[kelko]] de la Pacifika akvo kiu ne sinkas al la breta regiono post esti pasante tra la Beringa Markolo kontribuas al tiu akvamaso. [[Dosiero:Map indicating Hudson Strait, Nunavut, Canada.png|maldekstre|eta|260ra|[[Hudsona Markolo]], Nunavuto, Kanado. Flava Nunavuto, helflava Gronlando, helverda Kebekio, helgriza Novtero kaj Labradoro, viola Manitobo, rozkoloraj Ontario kaj Nov-Skotio.]] Akvoj kiuj originiĝas kaj en la Pacifiko kaj en la Atlantiko eliras tra la Frama Markolo inter [[Gronlando]] kaj [[Svalbardo]], kiu estas ĉirkaŭ 2,700 m profunda kaj 350&nbsp;km larĝa. Tiu elfluo estas ĉirkaŭ 9 Sv.<ref name=Nature/> La larĝo de la Frama Markolo estas kio ebligas kaj por enfluo kaj elfluo en la Atlantika flanko de la Arkta Oceano. Pro tio, ĝi estas influata de la [[Koriolisforto]], kiu koncentras elfluon al la Orientgronlanda Marfluo en la okcidenta flanko kaj enfluon de la [[Norvega Marfluo]] en la orienta flanko.<ref name=Tomczak/> Ankaŭ la Pacifika akvo eliras laŭlonge de la okcidenta marbordo de Gronlando kaj la [[Hudsona Markolo]] (1-2 Sv), havigante nutraĵojn de la [[Kanada Arkipelago]].<ref name=Nature/> Kiel jam notita, la procezo de glaci-formado kaj movado estas ŝlosila konduktilo en Arktoceana cirkulado kaj la formado de akvamasoj. Pro tiu dependo, la Arkta Oceano spertas variaĵojn pro sezonaj ŝanĝoj en la [[marglacia kovro]]. La marglacia movado estas la rezulto de venta perforto, kiu estas rilata al nombraj [[Meteologio|meteologaj]] kondiĉoj kiujn la Arkto suferas tra la tutan jaron. Por ekzemplo, la Boforta [[Anticiklono]] — nome etendo de la sistemo de la [[Siberia Anticiklono]] — estas [[Aerpremo|premsistemo]] kiu kondukas al la anticiklona movado de la Boforta Rondiro.<ref name=Talley/> Dum la somero, tiu areo de altaj premoj estas pelata eksteren pli proksime al sia Siberia kaj Kanada flankoj. Aldone, estas kresto de [[Atmosfera premo|marnivela premo]] ĉe Gronlando kiu sendas fortajn nordenajn ventojn tra la Frama Markolo, faciligante la glacieksportadon. En la somero, la marnivelprema kontrasto estas pli malgranda, produktante pli malfortajn ventojn. Fina ekzemplo de movado de sezonprema sistemo estas la malaltprema sistemo kiu ekzistas super la [[Norda maro|Nordia]] kaj Barenca Maroj. Ĝi estas etendo de la [[Islanda Malaltaĵo]], kiu kreas ciklonoceanan cirkuladon en tiu areo. La malaltaĵo ŝanĝas al la centro super la [[Norda Poluso]] en la somero. Tiuj ĉiuj variaĵoj en la Arkto kontribuas al la fakto ke glacidrivo atingas sian plej malfortan punkton dum la someraj monatoj. Estas ankaŭ pruvaro ke la drivo estas asocia kun la fazo de la Arkta Oscilado kaj la [[Atlantika multjardeka oscilado]].<ref name=Talley/> === Marglacio === [[Dosiero:2007 Arctic Sea Ice.jpg|eta|300ra|Markovro en la Arkta Oceano, montrante mezan kovron de 2005 kaj 2007 <ref>[http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17047 Continued Sea Ice Decline in 2005] [https://web.archive.org/web/20061007164907/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17047] 7a de Oktobro, 2006. Robert Simmon, Earth Observatory, kaj Walt Meier, NSIDC. Alirita la 7an de Decembro 2006.</ref>]] Multo de la Arkta Oceano estas kovrita de marglacio kiu varias laŭ etendo kaj dikeco laŭsezone. La ĉefa etendo de [[glacio]] estis malpliiĝanta ekde 1980 el averaĝa vintrovaloro de 15,600,000&nbsp;km² je proporcio de 3% por jardeko. La sezonaj variaĵoj estas ĉirkaŭ 7,000,000&nbsp;km² kun maksimumo en Aprilo kaj minimumo en Septembro. La marglacio estas tuŝita de ventoj kaj oceanaj marfluoj, kiuj povas movi kaj turni tre grandajn areojn de glacio. Ankaŭ leviĝas zonoj de kunpremo, kie la glacio amasiĝas kaj formas [[glacitavolo]]n.<ref>[http://nsidc.org/data/seaice_index/ Sea Ice Index]. Nsidc.org. Retrieved on 2011-03-06.</ref><ref>[[Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign]] [http://arctic.atmos.uiuc.edu/cryosphere/ Polar Sea Ice Cap and Snow – Cryosphere Today] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110223161943/http://arctic.atmos.uiuc.edu/cryosphere/ |date=2011-02-23 }}. Arctic.atmos.uiuc.edu (2007-09-23). Alirita en 2011-03-06.</ref><ref name="Buixade Farre 2014">{{cite journal |first1=Albert |last1=Buixadé Farré |first2= Scott R. |last2= Stephenson|first3= Linling|last3=Chen|first4=Michael |last4=Czub |first5= Ying|last5=Dai |first6=Denis |last6=Demchev |first7= Yaroslav |last7=Efimov |first8=Piotr |last8=Graczyk |first9=Henrik |last9=Grythe |first10=Kathrin |last10=Keil |first11= Niku|last11=Kivekäs|first12=Naresh |last12=Kumar |first13=Nengye |last13=Liu |first14=Igor |last14=Matelenok |first15= Mari|last15=Myksvoll |first16=Derek |last16= O'Leary |first17=Julia |last17=Olsen |first18= Sachin|last18=Pavithran .A.P. |first19=Edward |last19=Petersen |first20=Andreas |last20=Raspotnik |first21=Ivan |last21=Ryzhov |first22=Jan |last22=Solski|first23= Lingling|last23=Suo|first24=Caroline |last24=Troein|first25=Vilena |last25=Valeeva|first26=Jaap |last26=van Rijckevorsel |first27=Jonathan |last27=Wighting |date= 16a de Oktobro 2014 |title=Commercial Arctic shipping through the Northeast Passage: Routes, resources, governance, technology, and infrastructure |journal= Polar Geography |publisher= Taylor & Francis |doi= 10.1080/1088937X.2014.965769 |url=http://dx.doi.org/10.1080/1088937X.2014.965769 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20151205092242/http://gfzpublic.gfz-potsdam.de/pubman/item/escidoc:676888:6/component/escidoc:826920/676888.pdf |archivedate=5a de Decembro, 2015 |deadurl=no |issn = 1088-937X}}</ref> [[Glacimonto]]j foje rompiĝas el la norda [[Insulo Ellesmere]], kaj aliaj glacimontoj formiĝas el [[glaĉero]]j en okcidenta Gronlando kaj tre fora nordorienta Kanado. Tiuj glacimontoj okazigas riskon de akcidentoj al ŝipoj, el kiuj tiu de la [[RMS Titanic|''Titanic'']] estas unu el la plej fama. [[Permafrosto]] troviĝas en plej da insuloj. La oceano estas praktike glacifermita el Oktobro al Junio, kaj la [[superstrukturo]] de ŝipoj estas limigita pro glaciformado el Oktobro al Majo.<ref name=CIA/> Antaŭ la alveno de modernaj [[glacirompilo]]j, ŝiponavigado de la Arkta Oceano riskas esti kaptata aŭ premata de marglacio (kvankam la ''Baychimo'' drivis tra la Arkta Oceano senzorge kaj senhome dum jardekoj spite tiujn akcidentojn). == Klimato == [[Dosiero:North Pole Sea Ice 1990-1999.ogv|eta|maldekstre|210ra|Ŝanĝoj en glacio inter 1990–1999.]] Sub la influo de [[Kvaternaro|Kvaternara glaciiĝo]], la Arkta Oceano estas enhavata en [[polusa klimato]] karakterizata de persista malvarmo kaj relative mallarĝaj jaraj temperaturaj gamoj. Vintroj estas karakterizataj de [[polusa nokto]], ekstrema malvarmo, oftaj malalt-nivelaj temperaturaj ŝanĝoj, kaj stabilaj veterkondiĉoj.<ref>{{Cite book|last1=Serreze|first1=Mark C|last2=Barry|first2=Roger G|title=The Arctic Climate System|date=2014|publisher=Cambridge University Press|location=New York|isbn=978-1-107-03717-5|pages=168–172|edition=2nd}}</ref> [[Ciklono]]j estas nur komuna en la Atlantika flanko.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last1=Simmonds|first1=Ian|last2=Burke|first2=Craig|last3=Keay|first3=Kevin|title=Arctic climate change as manifest in cyclone behavior|journal=Journal of Climate|date=2008|volume=21|doi=10.1175/2008JCLI2366.1}}</ref> Someroj estas karakterizataj de konstanta [[taglumo]] ([[noktomeza suno]]), kaj temperaturoj povas plialtiĝi super la fandopunkto ({{GdC|0}} ({{GdF|32}}). Ciklonoj estas pli oftaj en somero kaj povas okazigi [[pluvo]]n aŭ [[neĝo]]n.<ref name="ReferenceA"/> Nubas la tutan jaron, kun ĉefa nubokovro gama el 60% en vintro al 80% en somero.<ref>{{Cite book|last1=Serreze|first1=Mark C|last2=Barry|first2=Roger G|title=The Arctic Climate System|date=2014|publisher=Cambridge University Press|location=New York|isbn=978-1-107-03717-5|pages=56–59|edition=2nd}}</ref> La temperaturo de la surfaco de la Arkta Oceano estas sufiĉe konstanta, ĉe la [[Fandopunkto|frostopunkto]] de [[marakvo]]. Ĉar la Arkta Oceano konsistas el [[salakvo]], la temperaturo devas atingi {{GdC|−1.8}} ({{GdF|28.8}}) antaŭ okazo de frostiĝo. La [[denseco]] de mara akvo, kontraste al nesala akvo, pliiĝas laŭ ĝi alproksimiĝas al la frostopunkto kaj tiele ĝi tendencas alprofundiĝi. Ĝenerale necesas ke ĉirkaŭ 100–150 m el la oceana akvo malvarmiĝas ĝis la frostopunkto por ke formiĝu glacitavolo.<ref>{{cite web |url=http://nsidc.org/seaice/intro.html |title=NSIDC sea ice |accessdate=2010-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100117114629/http://nsidc.org/seaice/intro.html |archivedate=17a de Januaro 2010 <!--DASHBot--> |deadurl=no |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100117114629/http://nsidc.org/seaice/intro.html |arkivdato=2010-01-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100117114629/http://nsidc.org/seaice/intro.html |date=2010-01-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nsidc.org/seaice/intro.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100117114629/http://nsidc.org/seaice/intro.html |arkivdato=2010-01-17 }}</ref> En vintro la relative varma oceana akvo okazigas moderan influon, eĉ se kovrita de glacitavolo. Tiu estas unu tialo kial la Arkto ne suferas la ekstremajn temperaturojn viditajn en la [[Antarkto|Antarkta kontinento]]. Estas konsiderinda laŭsezona variado en kioma [[glacitavolo]] el la Arkta glacitavolo kovras la Arktan Oceanon. Multo de la Arkta glacitavolo estas ankaŭ kovrita de neĝo dum ĉirkaŭ 10 monatoj de la jaro. La maksimuma neĝokovro estas en Marto aŭ Aprilo — ĉirkaŭ 20 al la 50&nbsp;cm super la frostita oceano. La klimato de Arkta regiono ege variis en la pasinto. Tiom ĵuse kiom antaŭ 55 milionoj da jaroj, dum la [[Paleocen–Eocena Termika Maksimumo]], la regiono atingis averaĝan jaran temperaturon de 10-20 C.<ref name=Shellito2003>{{Cite journal | author = Shellito, C.J. |author2= Sloan, L.C.|author3= Huber, M. | date = 2003 | title = Climate model sensitivity to atmospheric CO₂ levels in the Early-Middle Paleogene | journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology | volume = 193 | issue = 1 | pages = 113–123 | doi = 10.1016/S0031-0182(02)00718-6 }}</ref> La surfacaj akvoj de la plej norda<ref>Estis rekuperitaj borilaĵoj el la [[Lomonosova Kresto]], je 87°N</ref> Arkta Oceano varmiĝas, laŭsezone almenaŭ, sufiĉe por subteni tropikajn vivoformojn<ref>nome dinoflagelatoj ''Apectodinium augustum''</ref> postulante surfacajn temperaturojn de ĉirkaŭ 22 C.<ref name=Sluijs2006>{{Cite journal | author = Sluijs, A. |author2=Schouten, S. |author3=Pagani, M. |author4=Woltering, M. |author5=Brinkhuis, H. |author6=Damsté, J.S.S. |author7=Dickens, G.R. |author8=Huber, M. |author9=Reichart, G.J. |author10=Stein, R. | date = 2006 | title = Subtropical Arctic Ocean temperatures during the Palaeocene/Eocene thermal maximum | journal = Nature | volume = 441 | issue = 7093 | pages = 610–613 | doi = 10.1038/nature04668 | pmid = 16752441 |display-authors=etal}}</ref> == Animaloj kaj plantoj == [[Dosiero:Polar bears near north pole.jpg|eta|Tri [[Blanka urso|blankaj ursoj]] alproksimiĝas al submarŝipo USS Honolulu (SSN-718) proksime de la [[Norda Poluso]].]] Endanĝeritaj marspecioj de la Arkta Oceano estas [[Blanka urso|blankaj ursoj]], [[rosmaro]]j kaj [[baleno]]j. Ankaŭ [[foko]]j abundas. La areo havas vundeblan [[ekosistemo]]n kiu malrapide ŝanĝiĝas kaj malrapide rekuperiĝas el disrompoj aŭ damaĝoj.<ref name=CIA/> [[Hararmeduzo]]j estas abundaj en la akvoj de Arkto, kaj la [[bendofoledo]] estas la nura specio de [[Foledoj|foledo]] kiu vivas en la oceano. La Arkta Oceano havas relative malmulte da plantovivo escepte ĉe [[fitoplanktono]].<ref>[http://www.sciencenews.org/view/generic/id/341342/title/Microbes_flourish_under_Arctic_sea_ice ''Microbes flourish under Arctic sea ice; Scientists shocked to find phytoplankton thriving under frozen surface''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120610014252/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/341342/title/Microbes_flourish_under_Arctic_sea_ice |date=2012-06-10 }} 28a de Julio, 2012; Vol.182 #2 (p. 17) Science News</ref> Fitoplanktono estas ŝlosila parto de la oceano kaj estas amasaj kvanto el tio en la Arkto, kie ili manĝas nutrientojn el riveroj kaj el [[marfluo]]j de Atlantiko kaj Pacifiko.<ref name=NOAA>[http://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/02arctic/background/physical/physical.html Physical Nutrients and Primary Productivity] Professor Terry Whiteledge. National Oceanic and Atmospheric Administration. Alirita la 7an de Decembro 2006.</ref> Dum somero, la suno estas ekstere tage kaj nokte, tiele ebligante ke la fitoplanktono [[fotosintezo|fotosintezas]] dum longaj tempoperiodoj kaj reproduktiĝas rapide. Tamen, la malo veras en vintro kiam ili luktas por havi sufiĉan lumon por survivi.<ref name=NOAA/> == Mediaj koncernoj == La [[Arkta glacitavolo]] malpliiĝas, kaj dum jaroj estas sezona truo en la [[ozona tavolo]].<ref>[http://www.ec.gc.ca/cleanair-airpur/Linking_Today_into_Tomorrow-WS4D339983-1_En.htm Clean Air Online – Linking Today into Tomorrow<!-- Bot generated title -->]{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La malpliiĝo de la areo de la Arkta marglacio malpliigas ankaŭ la averaĝan [[albedo]]n de la planedo, eble rezulte en [[tutmonda varmiĝo]] en pozitiva reciproka mekanismo.<ref name="Buixade Farre 2014"/><ref name="R.Black">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4315968.stm Earth – melting in the heat?] Richard Black, 7a de Oktobro 2005. BBC News. Alirita la 7an de Decembro 2006.</ref> Esplorado montris ke la Arkto povas iĝis senglacia por la unua fojo en la homa historio post kelkaj jaroj aŭ ĉirkaŭ 2040.<ref>[http://www.theaustralian.com.au/archive/business-old/russia-the-next-climate-recalcitrant/story-e6frg976-1111118052004 Russia the next climate recalcitrant] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104022324/http://www.theaustralian.com.au/archive/business-old/russia-the-next-climate-recalcitrant/story-e6frg976-1111118052004 |date=2016-11-04 }} Peter Wilson, 17a de Novembro 2008, The Australian. Alirita la 3an de Novembro 2017.</ref><ref name="nsidc2011">{{Citaĵo el la reto|url=https://nsidc.org/cryosphere/icelights/2011/05/when-will-arctic-lose-its-sea-ice|titolo=When will the Arctic lose its sea ice?|alirdato=3a de Novembro 2016|dato=Majo 2011|eldoninto=National Snow & Ice Data Center}}</ref> Ĉirkaŭkalkuloj varias por alproksimiĝi al kiam estis la lasta fojo ke Arkto iĝis senglacia: antaŭ 65 milionoj da jaroj kiam fosilioj indikas ke plantoj ekzistis tie ĝis tiom ĵuse kiom ĝis antaŭ 5,500 jaroj; glacio kaj la oceanaj kernoj datas el antaŭ 8000 jaroj ĉe la lasta varma periodo de Holoceno aŭ antaŭ 125,000 dum la lasta intraglacia periodo.<ref name="Nsidc">{{Citaĵo el la reto|url=http://nsidc.org/arcticseaicenews/faq/#summer_ice|titolo=Has the Arctic Ocean always had ice in summer?|alirdato=2a de Novembro 2016|dato=Februaro 2012|eldoninto=National Snow & Ice Data Center}}</ref> Varmiĝantaj temperaturoj en Arkto povas okazigi ke grandaj kvantoj de nesala fandakvo eniros en nordan Atlantikon, eble ŝanĝante la tutmondajn modelojn de [[marfluo]]j. Eventuale povus sekvi drastaj ŝanĝoj en la [[klimato]] de la Tero.<ref name="R.Black"/> Ĉar la etendo de la marglacio malpliiĝas kaj la marnivelo plialtiĝas, la efiko de ŝtormoj kiaj la Granda Arkta Ciklono de 2012 en malfermaj akvoj pliiĝas, same kiel ebligas ke la salakvo damaĝos vegetaĵaron en marbordoj de lokoj kiaj la [[riverdelto]] de la [[rivero Mackenzie]] aŭ ke fortegaj ciklonaj tajdegoj iĝos pli oftaj.<ref name=CC03513>{{cite news|title=Warmer Arctic with Less Ice Increases Storm Surge|url=http://www.climatecentral.org/news/warmer-arctic-with-less-ice-increases-storm-surge-15689|accessdate=8a de Marto, 2013|newspaper=Climate Central|date=5a de Marto, 2013|author=Lauren Morello}}</ref> == Grandaj almaraj riveroj == * [[Kukpuk (rivero)|Kukpuk rivero]] * [[Wolf (rivero)|Wolf rivero]] * [[Hood (rivero)|Hood rivero]] == Bildaro == <gallery mode="packed"> Dosiero:LocationPolarRegions.png|Loko de la polusaj regionoj: norde ĉirkaŭ la Arkta Oceano, kaj sude [[Antarkto]]. Dosiero:Frozenground.gif|Nordhemisfera ''permafrost'' (konstante frosta grundo) purpure ĉirkaŭ la Arkta Oceano. Dosiero:Polar Bear AdF.jpg|[[Blanka urso]] saltanta inter glacio. Dosiero:Walrus Cows and Yearlings on Ice.jpg|[[Rosmaro]]j, inoj kaj idoj. Dosiero:Victor Bay (Arctic Bay, Nunavut) banner Iceberg.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Arctic Ocean|revizio=776672558}} == Literaturo == * Neatby, Leslie H., ''Discovery in Russian and Siberian Waters'' 1973 ISBN 0-8214-0124-6 * Ray, L., kaj Bacon, B., eld., ''The Arctic Ocean'' 1982 ISBN 0-333-31017-9 * D.A. Rothrock, Y. Yu kaj G.A. Maykut, «Thinning of the Arctic Sea-Ice Cover», ''Geophysical Research Letters'', vol. 26, no 23,‎ [[1a de decembro]] 1999. * Secrétariat des Nations Unies, «Mémoire sur le régime de la haute mer dans la doctrine et la pratique de l'union soviétique», Assemblée générale des Nations Unies,‎ [[21a de novembro]] [[1950]]. * Thorén, Ragnar V. A., ''Picture Atlas of the Arctic'' 1969 ISBN 0-8214-0124-6 * Weller G, Anderson P, Bronwen W. eld. (1999.) ''Preparing for a Changing Climate. Center for Global Change and Arctic System Research''. Fairbanks Alaska: University of Alaska. == Vidu ankaŭ == * [[Arkto]] * [[Ĉearkto]] * [[Arkta Cirklo]] * [[Arkta klimato]] * [[Kanada arkta insularo]] * [[Malferma Polusa Maro]] * [[Norvega maro]] * [[Norda Poluso]] * [[Oceano]] * [[Polusa esplorado]] * [[Polusa regiono]] * [[Poseda stato de arkta teritorio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Arkta Oceano}} {{Oceanoj}} {{Arkta Oceano}} {{Havenda artikolo|Arkta Oceano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arkta Oceano| ]] [[Kategorio:Norda Poluso]] rr5u4hpue4dmyloako2qzj8rpl3b0ct 0 27753 9506022 9493779 2026-11-02T03:48:40Z Stephan1000000 118133 342 9506022 wikitext text/x-wiki {{Fonto}}{{Informkesto televida serio|Bildo=File:South park sign.svg|N-ro de epizodoj=342|N-ro de sezonoj=29}} '''''South Park''''' (Suda Parko) estas [[televido|televida]] komedia [[animado]]serio kreita de [[Matt Stone]] kaj [[Trey Parker]]. Ĝi dissendiĝas ekde [[1997]] kaj temas pri la [[superrealismo|superrealistaj]] aventuroj de kvar ok-jaraj knaboj loĝantaj en malgranda urbo South Park ([[Koloradio]], [[Usono]]). ''South Park'' kritikas satire multajn aspektojn de usona kulturo kaj aktualaĵoj, kaj problemigas konvinkojn kaj [[tabuo]]jn per nigra humoro. == Temoj == La programo okulfrapas pritraktante aktualaĵojn, kiam ili ankoraŭ estas aktualaj, kutime en kruda maniero. Ekzemple, epizodo pri rehejmigo de [[rumana]]j [[kvinnaskitoj]] dissendiĝis dum la afero [[Elián González]], en kiu rolis [[Janet Reno]], tiutempa usona [[Prokuroro Ĝenerala]] ([[ministro]] pri [[justico]]). En alia epizodo dissendita post la [[11-a de septembro 2001]] la knaboj iras per armea transporto al [[Afganio]] kaj renkontas [[Usama bin Laden|Usaman Bin Laden]]. == Roluloj en Sudparko == === La Knabaro === La Knabaro estas la grupo de la 4 ĉefroluloj de Sudparko. Temas pri Stano Marŝo, Kajlo Brokovskio, Eriko Kartmano kaj Kenĉjo MakKormiko. * '''Stano Marŝo''' estas unu el la ĉefaj roluloj de [[Sudparko]] kun [[Kajlo Brokovskio]]. Li estas la plej ''normala'' knabo de la amika kvaropo. Li estas tre honesta kaj matura. * '''Kajlo Brokovskio''' estas unu el la ĉefaj roluloj de [[Sudparko]] kun [[Stanislao Marŝo|Stano Marŝo]]. Li estas [[judismo|juda]] kaj pro tio, [[Eriko Kartmano]] ĉiam [[takini|takinas]] lin. Li ofte diras "Vi bastardo(j)" sekvanta Stana "Oh Dio mia, vi/ili/ni murdis [[Kenĉjo MakKormiko|Kenĉjon]]" and "Mi lernis ion hodiaŭ" (ofte finepizode). * '''Eriko Kartmano''' estas dika rolulo en Sudparko. Eĉ se li ne estas la plej grava rolulo de la kvaropo (kun [[Stanislao Marŝo|Stano]] kaj [[Kajlo Brokovskio|Kajlo]] kaj [[Kenĉjo MakKormiko|Kenĉjo]], li ja estas tre ŝatata de la spektantoj. Li ankaŭ famas pro lia senĉesa ŝercumado pri la [[judismo|judoj]], kaj ioma [[faŝismo|faŝista]] agado. Kelkfoje lia bruna hararo nigriĝas pro pli granda similo kun [[Hitler]]. Ĉiukaze, oni povas diri ke Kartmano estas la kontraŭ-heroo de Sudparko. * '''Kenĉjo MakKormiko''' estas oranĝkolorvesta knabo, kies voĉo apenaŭ aŭdeblas. Li estas el iu multinfana irlanddevena malriĉega kredantega familio. Li mortas en preskaŭ ĉiuj epizodoj. === Studentoj de la Sudparka bazlernejo === Gravaj aliaj studentoj de la bazlernejo de sudparko estas [[Leopoldo Butero Stotĉo|Butero]] kaj [[Tviko]]. * '''Leopoldo Butero Stotĉo''' estas rolulo de [[Sudparko]]. Li estas tre naiva kaj kredema knabo. Li ĉiam volas helpi. === Teamo de la Sudparka bazlernejo === La instruisto de la 4a klaso estas [[Herberto Garisono|Sinjoro Garisono]]. [[Sinjoro Makejo]] estas la edukadzorganto de la lernejo. Liaj frazoj finiĝas ofte per "m'klare". === Aliaj roluloj === * '''Terencio''' kaj '''Filipo''' estas du roluloj de [[Sudparko]]. Ili estas [[kanado|kanadanoj]], do havas tre tipan vizaĝon. Ili estras famaj pro ilia tre konata elsendo pri [[humuro]] kaj [[fruzo|furzeco]]. Nigrhara Terencio naskiĝis en "malgranda kanada vilaĝo" [[Toronto]], kaj blondhara Filipo naskiĝis en [[Montrealo]]. == Epizodoj == Jen listo de la epizodoj de la [[televido|televida]] serio [[Sudparko]] (''South Park''). La epizodoj estas ordigita laŭ produktado, ne laŭ apero ĉe televidekrano. == Unua sezono ([[1997]]-[[1998]]) == * 1-x1: [[Kartmano havas anusan esplorilon]] * 1-x2: [[Dikigilo 4000]] * 1-x3: [[Vulkano]] * 1-x4: [[Gaja vojaĝo kun Alĉjo Gejego]] * 1-x5: [[Elefanto seksumas kun porko]] * 1-x6: [[Morto (Sudparka epizodo)]] * 1-x7: [[Konjunktivito (Sudparka epizodo)]] * 1-x8: [[Marteno Reno (Sudparka Epizodo)]] - [[Marteno Reno]] el [[Etiopio]] estas adoptita de [[Eriko Kartmano]]. * 1-x9: [[Sinjoro Hanĉjo, kristnaska fekaĵo]] - [[Kajlo Broflovskio]] renkontas [[Sinjoro Hanĉjo|Sinjoron Hanĉjon]], magia fekaĵo. * 1-10: [[Damiano]] - La filo de [[Satano]] venas en Sudparko. * 1-11: [[Naza ĥirurgio]] * 1-12: [[Strejsanda Meĥanikaĵo]] - Barbara Strejsando estas [[Meĥanikaĵo]]. * 1-13: [[Kartmana Panjo estas seksemegulino]] - [[Eriko Kartmano]] serĉas sian patron. == Dua sezono ([[1998]]-[[1999]]) == * 2-x1: [[Neniam sen mia pugtruo]] - Speciala elsendo de [[Terencio kaj Filipo]] * 2-x2: [[Kartmana Panjo ĉiame estas seksemegulino]] * 2-x3: [[Kokamanto]] * 2-x4: [[Uda kaco]] - [[Udo Broflovskio]] estas circumcidita. * 2-x5: [[Siamomakzela Feto]] * 2-x6: [[Hipnota Meksikia rano el suda Srilanko]] * 2-x7: [[Urbo ĉe la ĉiama bordo]] * 2-x8: [[Somero aĉas]] * 2-x9: [[Salaj ĉokoladpilkoj de Ĉefo]] * 2-10: [[Varioleto (Sudparka epizodo)]] * 2-11: [[Roĝero Elberto devus manĝi malgrasaĵojn]] * 2-12: [[Knabejo]] * 2-13: [[Bovaj Tagoj]] * 2-14: [[Ĉefa Aido]] * 2-15: [[Sanga fiŝo]] * 2-16: [[Ĝojan Kristnaskon, Karlo Mansono!]] * 2-17: [[Gnomoj (Sudparka epizodo)]] * 2-18: [[Praa Glaculo]] == Tria sezono ([[1999]]-[[2000]]) == * 3-x1: [[Praarbaro Ŝpraarbaro]] * 3-x2: [[Spontana brulo]] * 3-x3: [[Ĉefa Panjo]] * 3-x4: [[Tviko kontraŭ Krejgo]] * 3-x5: [[Jakovasaŭroj]] * 3-x6: [[Seksincitada Pando]] * 3-x7: [[Kata orgio]] - Unua epizodo de la meteora sagao * 3-x8: [[Melveno]] - Dua epizodo de la meteora sagao * 3-x9: [[Judbileo]] - Tria epizodo de la meteora sagao * 3-10: [[Ĉinpokomono]] * 3-11: [[Marteno Reno en Kosmo]] * 3-12: [[KoRn kaj la fantoma mistero de la pirataj fantomoj]] * 3-13: ''[[Hooked on Monkey Fonics]]'' * 3-14: [[Ruĝa Medalo de Gejeco]] * 3-15: [[Kristnaskaj kantoj de Sinjoro Hankejo]] * 3-16: [[Dio, ĉu vi ĉeestas? Jen Jesuo]] * 3-17: [[Tuttere Elsendita Koncerto, alinome La bruna Bruo]] == Kvara sezono ([[2000]]) == * 4-x1: [[Kartmana malŝatmurdo 2000]] * 4-x2: [[Dentfeino 2000]] * 4-x3: [[Kvinnaskitoj 2000]] * 4-x4: [[Timĉjo 2000]] * 4-x5: [[Pipo (Sudparka epizodo)]] * 4-x6: [[Kartmano aliĝas en NAMBLA]] * 4-x7: [[Ĉerokharaj tampono]] * 4-x8: [[Ĉefo freneziĝas]] * 4-x9: [[Fingrofareblaĵo]] * 4-10: [[Ĉu handikapuloj iras inferen?]] * 4-11: [[Sendube]] * 4-12: [[Kvara klaso]] * 4-13: [[Danĝera dosierujo]] * 4-14: [[Danktago (Sudparka epizodo)]] * 4-15: [[Dikula koncentrejo]] * 4-16: [[La malpermesita vorto]] * 4-17: [[Aĉan Kristnaskon]] == Kvina sezono ([[2001]]) == * 5-x1: [[Granga societa problemo]] * 5-x2: [[kriplula batalo]] * 5-x3: [[Super-plej-bonaj amikoj]] * 5-x4: [[Skoto Tenorman devas morti]] * 5-x5: [[Torencio kaj Filipo: alia flanko de prospero]] * 5-x6: [[Kartmanlando]] * 5-x7: [[Prava uzado de kondomo]] * 5-x8: [[Viŝtuketo]] * 5-x9: [[Osama Bin Laden havas fetoran pantalonon]] * 5-10: [[Kiel manĝi per pugo]] * 5-11: [[Esenco(Sudparko epizodo)|Esenco]] * 5-12: [[Najbaroj alvenas]] * 5-13: [[Kenĉjo mortas]] * 5-14: [[Batera propra epizodo]] == Vidu ankaŭ == * [[Libertarianismo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.southparkfiles.com Dosieroj de Sudparko (angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181108074946/http://southparkfiles.com/ |date=2018-11-08 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:South Park| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Comedy Central]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] 98iu0bb6a3q9pxyw50o7fmpvrp3razu 0 27869 9505866 9464501 2026-11-01T19:43:59Z Sj1mor 12103 9505866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:N2 Lichen.jpg|eta|230px|Likenoj povas havi viglajn kolorojn]] [[Dosiero:Cladonia on a dune in Jutland.jpg|eta|hochkant=1.4|Kelkaj likenoj, ekzemple el genro ''[[Cladonia]]'' similas trumpetojn.]] [[Dosiero:Letharia_vulpina_JHollinger_crop.jpg|eta|Likeno ''Letharia vulpina'' sur arbotrunko]] [[Dosiero:Rock covered with multicolored patches of lichen.jpg|eta|Tipoj de likenoj sur roko]] [[Dosiero:Lichen_07.JPG|eta|Likeno (''Xanthoria parietina'') sur arbobranĉo ]] [[Dosiero:Haeckel_Lichenes.jpg|eta|Likeno (Lichenes) en [[Kunstformen der Natur]] (1904) de [[Ernst Haeckel]].]] '''Likeno''' estas [[simbiozo|simbioza]] kunvivaĵo konsistanta el [[Fibro|fibreca]] [[fungo]] ([[askofungo]], malofte [[klabfungoj]]) kaj [[fotosintezo|fotosintezanta]] partnero, [[Mikroalgoj|mikroskopa algo]] - plej ofte [[verda algo]], sed foje [[cianobakterio]], ankaŭ konata kiel [[blua algo]]. La formo de likeno estas determinita de la ekstera parto de la funga partnero, do ĉiu likeno nomiĝas laŭ la fungo. Kutime, la fungo estas la plej granda parto de la likena volumo, kvankam ĉi tio iam povas ne okazi kun fibreca aŭ [[Gelateno|gelatina]] likeno. La likena fungo estas kutime de la [[Askofungoj|askofunga]] sistemo, kaj malofte de la [[Bazidiofungoj|bazidiofunga]] sistemo. Iuj [[Taksonomio|taksonomistoj]], traktantaj likenojn, lokas ilin en lian propran sistemon, la ''Mycophycophyta'' - sed ĉi tiu metodo ignoras la fakton, ke ĝiaj komponantoj apartenas al malsamaj sistemoj. Algaj [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] enhavas [[Klorofilo|klorofilon]], kio permesas al ili vivi en puraj [[Mineralo|mineralaj]] medioj per memproduktado de [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]] (vidu [[Fotosintezo|fotosintezon]]). La fungo protektas la algo kontraŭ [[dehidratiĝo]] kaj provizas ĝin per mineraloj derivitaj de la malsupra tavolo sub la likeno. Se cianobakterioj ĉeestas, tiam ĝi povas derivi [[Nitrogeno|nitrogenon]] de la [[aero]] kaj tiel kompletigi la agojn de la verdaj algoj. Likenoj estas inter la plej fortikaj vivaĵoj sur la [[Tero]] kaj eĉ troveblas en centra [[Antarkto]], loko, kie neniu alia vivaĵo vivas. Ĉi tiu fakto instigis [[NASA]] interesiĝi pri ili, supozante, ke se estus vivaĵoj, kiuj povus esti malkovritaj sur aliaj planedoj, ili estus similaj al likenoj. == Strukturo kaj morfologio == Likenoj kutime vivas kaj kreskas sur diversaj surfacoj kiel rokoj, muroj, arboj ktp. Ili estas kutime la unuaj, kiuj ekvivas en areoj kie la grundo estas malabunda, kaj tiel ili estas la izolitaj vegetaĵoj en ekstremaj medioj kiel tiuj, kiuj troviĝas en montaj [[Altajo|altaĵoj]]. Iuj pluvivas en la severaj dezertaj kondiĉoj, kaj aliaj sur [[Ĉiamfrosta grundo|frostaj grundoj]] en [[Arkto]]. Iuj likenoj havas aspekton de [[Folio|folioj]] (kreskantaj likenoj); Iuj kovras la fundan tavolon kiel specon de [[membrano]]; Aliaj adoptas arbust-similan formon kaj ekzistas ankaŭ gelatenecaj likenoj. La formo de la akno estas kutime determinita de la fungo. La cianobakterioj povas ankaŭ determini ĝian formon. Mortaj aŭ mortantaj ĉeloj de cianobakterioj povas eniri la fungon, tamen plej multaj partoj de la cianobakterioj restas vivaj dum la kunvivado, kaj la [[metabolo]] nutrita inter ili estas "propra-vola". Kiam likeno vidiĝas pligrandiĝa ĉe mikroskopo, tipa parto de la folioj malkaŝas kvar tavolojn de fungaj fibroj. La supra tavolo estas formita de densa kaj gluita konstruo de funga malvarmo ([[hifo]]), kiu formas eksteran protektan tavolon, kiel ŝelon. Cianobakterioj troveblas en malgrandaj spacoj aŭ sub la ekstero. Sub la ŝelo estas alligitaĵo de tavolo de algoj de dense interplektitaj ĉeloj en la malvarmo de la fungo. Kutime ĉiu ĉela grupo estas envolvita en malvarmo. Sub la algotavolo estas tavolo de loze interplektita malvarmo sen algaj ĉeloj. Sub ĝi estas la pli malalta surfaco, kie la funga malvarmo estas densa. Likeno ofte enhavas strukturojn el fungaj [[Metabolito|metabolitoj]], ekz. likeno, kiu havas tavolon de [[polisaĥarido]] sur la ŝelo. Kvankam likena [[Histo|ĉela histo]] ŝajnas esti [[Homogeneco (materialo)|homogena]], ĝi povas esti kunmetita de pluraj fungaj specioj kaj partneroj vivantaj kune. == Reprodukto == Likenoj kutime multobliĝas sensekse, per [[vegetativa reproduktado]] aŭ per disvastigo de fungaj kaj algaj ĉeloj. Estas malgrandaj grupoj de algaj ĉeloj ĉirkaŭitaj de fungaj fibroj, kiuj malfermiĝas kiam la likeno sekiĝas aŭ kiam la ĉirkaŭa histo mortis, kaj disiĝas tra la vento. Alia maniero estas per liberigado de longforma kresko de la disa kaj disiĝanta ĉela histo. Multaj likenoj disiĝas en sekcioj dum ili sekiĝas, kaj disiĝas por rekreski kiam [[Humideco|humido]] revenas. Likenoj ankaŭ [[Seksa reproduktado|multobliĝas sekse]], en maniero tipe por fungoj, kiam kunvivaĵero de fungo kaj algo formiĝanta por renkonti taŭgan partneron antaŭ ol la likeno povas formiĝi. Ĉi tio ne estas ofta maniero reprodukti por plej multaj likenoj. Foje estas ankaŭ reprodukto per [[Sporo|sporoj]]. == Ekologio == Ĉar likenoj estas morfologie malgrandaj rilate al surteraj [[plantoj]], kaj tamen postulas [[sunlumo]]<nowiki/>n por kreskado, ili kutime alkroĉiĝas al grandaj rokoj kaj aliaj formiĝas sur surfacoj aŭ {{J|ligna planto}}, kiuj iugrade estas malkovritaj al lumo. Tamen en lokoj, kie estas sufiĉa humido, likenoj disvolviĝas sur arboj (kutime tiuj, kiuj kreskas malrapide) en arbaroj, kiel parto de la [[Epifito|epifitaj plantoj]] (plantoj kreskantaj sur aliaj kaj ne [[Parazita planto|parazitaj]]). Baza postulo de likeno estas stabilaj surfacoj, kiuj kreskas malrapide. Likenoj disvolviĝas relative malrapide, kaj ofte ne samrapide kun la evoluo de [[muskoj]]. Likeno estas parto de la manĝaĵo por multaj bestoj, kiel [[Cervo|cervoj]], kiuj loĝas en arktaj regionoj. Estas multaj [[Papilio|papiliaj]] [[Larvo|larvoj]], kiuj manĝas precipe likenon. Kvankam likeno kreskas en medio kutime malglata, multaj likenoj estas sentemaj al homaj malpurigaĵoj. Tial ili povas esti uzataj kiel estaĵoj, kiuj indikas [[Infekto|infekton]]. Kiam ili kreskas sur mineralaj surfacoj, la likenoj malrapide [[Solvaĵo|solvas]] ĝin [[Sekreciado|sekreciante]] [[Acido|acidojn]] kaj tiel kontribuante al la procezo de [[erozio]] de rokoj en la grundon. == Teksonomio == * Membranoj: Kolortavolaj figuroj kiel ''Caloplaca flavescens''. * Peco: Harfiguroj kiel ''Ephebe lanata''. * Folio: kiel ''Hypogymnia physodes''. * Disbranĉigo, arbustoj, kiel la ''Cladina evensii'', ''C. subtenuis'' kaj ''Usnea australis''. * Polvociferoj kiel ''Lepraria incana''. * Konsistas el etaj strukturoj sen funda ŝelo kiel ''Normandina pulchella''. * Gelatina likeno, en kiu cianobakterioj produktas polisaĥaridon, kiu sorbas kaj retenas akvon. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Image:Lichen-covered tree, Tresco.jpg|Likenoj sur arbotrunko Image:Flechte_auf_Fels.jpg|Multkoloraj likenoj Image:CladoniaSpec01.jpg|''[[Cladonia]]'' en la [[Alpoj]] Image:FlechteaufMauer.jpg|Ordinara likeno (''Xanthoria parietina'') Image:Rhizocarpon geographicum on quartz.jpg|[[Mapo-likeno]] Image:Ophioparma ventosa.jpg|Sangokula likeno ''Ophioparma ventosa'' Image:Pluvialis dominica eggs and nest.jpg|Likenoj komfortigas neston Image:CladonioPinetum.jpg|Kladonioj en pin-arbaro Image:Aspromonte-Flechten.JPG|„Arbobarboj“ Image:Usnea filipendula.jpg|Arbo-barba likeno (''Usnea filipendula'') Image:Haeckel Lichenes.jpg|"Likenoj" el ([[Ernst Haeckel|Haeckel]]) Lobaria pulmonaria 01.JPG|''[[Lobaria pulmonaria]]'' Cladonia macilenta 9497.JPG|''[[Cladonia macilenta]]'' var. ''bacillaris'' 'Lipstick Cladonia' Usnea australis.jpg|''[[Usnea]] australis'' Kananakislichen.jpg|''Hypogymnia'' cf. ''tubulosa'' kun ''Bryoria'' sp. and ''Tuckermannopsis'' sp. Lettucelichen.jpg|''[[Lobaria oregana]]'' Epiphytic lichen.jpg| Lichen squamulose.jpg|''[[Xanthoparmelia]]'' cf. ''lavicola,'' Rhizocarpon geographicum01.jpg|''[[Rhizocarpon geographicum]]'' LogLichen.jpg|''Physcia millegrana'' caribou moss.jpg|[[Reindeer moss]] (''Cladonia rangiferina'')| Lichen on Lilac bush.JPG| Lichen on the riverside.jpg|''Lecanora'' cf. ''muralis'' Lichen growing on concrete dust (2010 04 08).jpg| Image:Cetraria_islandica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-032.jpg|Islanda cetrario (''Cetraria islandica'') </gallery> {{Ĝermo|botaniko}} == Bibliografio == * Georges Clauzade kaj [[Klaŭdo Roux]]. ''Likenoj de okcidenta Eŭropo. Ilustrita [[determinlibro]]''. Bulletin de la societé botanique du Centre-Ouest. Royan. 1985 ([http://sbco.free.fr/public/download/GeneralitesLichenBQ.pdf malalta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081114062207/http://sbco.free.fr/public/download/GeneralitesLichenBQ.pdf |date=2008-11-14 }} aŭ [http://sbco.free.fr/public/download/GeneralitesLichenBQ.pdf alta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081114062207/http://sbco.free.fr/public/download/GeneralitesLichenBQ.pdf |date=2008-11-14 }} kvalito en pdf). == Vidu ankaŭ == * [[Francis' lichen (Zamenhofia rosei)]], genro de likeno kiu estis nomita honore al [[L. L. Zamenhof]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=liken}} * [http://liaslight.lias.net/Identification/Navikey/World/eo_UN/index.html Identigo de liken-specioj de la mondo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Likenoj| ]] [[Kategorio:Bioindikiloj]] [[Kategorio:Kriptogamoj]] [[Kategorio:Mikologio]] [[Kategorio:Ekstremofiloj]] [[Kategorio:Filogenetiko]] [[Kategorio:Simbiozo]] 33rdiw43mcx2yybnenbx07hfi37j4ey 0 28529 9505850 9444549 2026-11-01T18:20:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505850 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Adolphe Millot algues.jpg|eta|350px|Variado de multĉelaj, inter ili verdaj, ruĝaj kaj brunaj algoj.]] [[Dosiero:Laurencia.jpg|dekstra|eta|210px|[[Laurencia]]-algo.]] [[Dosiero:Kelp In Freycinet Tasmania.jpg|eta|250ra|Algo en Hazards Bay, [[Nacia Parko Freycinet]], Tasmanio, Aŭstralio.]] La nocio '''algo''' uzatas diversmaniere en la scienca branĉo [[algologio]]. # Ĝi signifas ĝenerale [[planto]]similan organismon vivantan en la akvo kaj uzanta [[fotosintezo]]n. # ''Blualgo'' nomiĝas la [[cianobakterio]]j, kiuj apartenas al [[prokarioto]]j. # Algoj estas en strikta senco la multnombraj [[protistoj|protistaj]], ekz. <!--Kieselalgen]],--> [[ruĝa algo]], [[bruna algo]], [[verda algo]]. Ĉi-tien apartenas ankaŭ la unuĉeluloj kaj ankaŭ [[multĉeluloj|multĉelulaj]] organismoj. La algoj ĝenerale vivas en [[maro]] kaj [[dolĉakvo]], sed multaj unuĉelaj algoj vivas en aero sur malsekaj surfacoj: cemento, arboŝeloj, subĉielaj plankoj, ktp. Tie ili produktas la [[fitoplanktono]]n, la plantan parton de [[planktono]]j. Je tio aldonendas ankaŭ la algoj partoprenantaj en [[likeno]]j. La [[glaŭkofitoj]], konataj ankaŭ kiel '''glaŭkocistofitoj''' aŭ '''glaŭkocistidoj''', estas malgranda grupo de raraj nesalakvaj mikroskopaj algoj.<ref name="keeling">{{cite journal | journal = American Journal of Botany | year = 2004 | volume = 91 | pages = 1481–1493 | title = Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts | author = Patrick J. Keeling | url = http://www.amjbot.org/cgi/content/full/91/10/1481 | doi = 10.3732/ajb.91.10.1481 | issue = 10 | pmid = 21652304 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-09-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080227023326/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/91/10/1481 | arkivdato = 2008-02-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227023326/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/91/10/1481 |date=2008-02-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amjbot.org/cgi/content/full/91/10/1481 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080227023326/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/91/10/1481 |arkivdato=2008-02-27 }}</ref> [[Manĝebla algo]] estas algoj kiuj povas esti manĝataj kaj uzataj por la preparado de [[manĝaĵo]]j. Ĝi tipe enhavas grandajn kvantojn da fibro kaj ili enhavas kompletajn [[proteino]]jn.<ref name="Nutritional evaluation of seaweeds">{{cite journal | author=K.H. Wong, Peter C.K. Cheung | title=Nutritional evaluation of some subtropical red and green seaweeds: Part I — proximate composition, amino acid profiles and some physico-chemical properties | journal=Food Chemistry | volume=71 | issue=4 | year=2000 | pages=475–482 | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308814600001758 | doi=10.1016/S0308-8146(00)00175-8}}</ref> Ili povas aparteni al unu el kelkaj grupoj de multĉelaj algoj: nome [[ruĝaj algoj]], [[verdaj algoj]], kaj [[brunaj algoj]]. [[Mikroalgoj]] estas algoj de [[mikroskopo|mikroskopa]] grando. Ili estas unuĉelaj aŭ homogene plurĉelaj [[fotosintezo|fotosintezaj]] [[mikroorganismo]]j, ĉu [[eŭkariotoj]] aŭ [[prokariotoj]] (organismoj respektive havantaj aŭ ne havantaj [[ĉelkerno]]jn kaj [[organeto]]jn). ==Etimologio kaj studo== La singularo {{lang|la|alga}} estas la latina vorto por 'algo' kaj retenas tiun signifon en diversaj lingvoj.<ref>{{cite book |chapter=alga, algae |title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged with Seven Language Dictionary |volume=1 |date=1986 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc}}</ref> La kompleta [[etimologio]] estas malhela. Kvankam estas spekulativo ke ĝi estas rilata al la latina {{lang|la|algēre}}, 'malvarmi',<ref>{{cite book |first=Eric |last=Partridge |chapter=algae |title=Origins |url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part |url-access=registration |date=1983|publisher=Greenwich House |isbn=9780517414255 }}</ref> oni ne konas tialon por asocii algojn kun temperaturo. Pli verŝajna fonto estas {{lang|la|alliga}}, 'bindi, ĝemeligi'.<ref>{{cite book |title=A Latin Dictionary |chapter=Alga |first1=Charlton T. |last1=Lewis |first2=Charles |last2=Short |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1879 |chapter-url= https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D37%3Aentry%3Dalga |access-date=31a de Decembro 2017}}</ref> La [[Antikva greka|antikvgreka]] vorto por 'algo' estis {{lang|el|φῦκος}} ({{lang|el-Latn|phŷkos}}), kiu povus signifi ĉu la veran algon (probable ruĝajn algojn) aŭ ruĝan kolorigilon derivitan el tio. La latinigo, {{lang|la|fūcus}}, signifis ĉefe la kosmetikan ruĝon. La etimologio estas necerta, sed grava kandidato estis delonge kelkaj vortoj rilataj al la [[Biblia Hebrea|Biblia]] {{lang|he|פוך}} ({{lang|he-Latn|pūk}}), 'farbo' (se ne al tiu vorto mem), [[kohlo]] uzita jam de [[antikva Egipto|antikvaj egiptanoj]] kaj aliaj loĝantoj de orienta Mediteraneo. Ĝi povus esti de ajna koloro: ĉefe nigra, sed ankaŭ ruĝa, verda aŭ blua.<ref>{{cite book |first1=Thomas Kelly |last1=Cheyne |first2=John Sutherland |last2=Black |title=Encyclopædia biblica: A critical dictionary of the literary, political and religious history, the archæology, geography, and natural history of the Bible |url= https://books.google.com/books?id=GccVAAAAYAAJ&pg=PA3525 |date=1902 |publisher=Macmillan Company |page=3525}}</ref> La studo de algoj estas en kelkaj lingvoj ofte nomita "fikologio" (el la greka fykos, algo); dum la termino [[wikt:algologio|algologio]] estas falanta kiel neuzata.<ref>{{Citation |title=Basic characteristics of the algae |date=2008 |url=https://www.cambridge.org/core/books/phycology/basic-characteristics-of-the-algae/64674E3DEFD655BDAB55324B95265EEC |work=Phycology |pages=3–30 |editor-last=Lee |editor-first=Robert Edward |access-date=2023-09-13 |edition=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9780511812897.002 |isbn=978-1-107-79688-1}}</ref> Tamen en Esperanto pli ĝusta kunmetaĵo estas [[algoscienco]], foje nomita ankaŭ "algologio".<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#algologio_kd NPIV] Alirita la 8an de Aprilo 2024.</ref> == Simbiozaj algoj == Kelkaj specioj de algoj formas [[Simbiozo|simbiozajn rilatojn]] kun aliaj organismoj. En tiuj simbiozoj, algoj havigas fotosintezaĵojn (organikaj substancoj) al la gastiganta organismo protektaote la algajn ĉelojn. La gastiganta organismo derivas kelkajn aŭ ĉiujn el siaj energiaj postuloj el la algoj. Ekzemploj estas jenaj: === Likenoj === {{Ĉefartikolo|Likeno}} [[Dosiero:N2 Lichen.jpg|eta|230px|maldekstre|Likenoj povas havi viglajn kolorojn.]] '''Likeno''' estas [[simbiozo|simbioza]] kunvivaĵo konsistanta el [[Fibro|fibreca]] [[fungo]] ([[askofungo]], malofte [[klabfungoj]]) kaj [[fotosintezo|fotosintezanta]] partnero, [[Mikroalgoj|mikroskopa algo]] - plej ofte [[verda algo]], sed foje [[cianobakterio]], ankaŭ konata kiel [[blua algo]]. La formo de likeno estas determinita de la ekstera parto de la funga partnero, do ĉiu likeno nomiĝas laŭ la fungo. Kutime, la fungo estas la plej granda parto de la likena volumo, kvankam ĉi tio iam povas ne okazi kun fibreca aŭ [[Gelateno|gelatina]] likeno. La likena fungo estas kutime de la [[Askofungoj|askofunga]] sistemo, kaj malofte de la [[Bazidiofungoj|bazidiofunga]] sistemo. Iuj [[Taksonomio|taksonomistoj]], traktantaj likenojn, lokas ilin en lian propran sistemon, la ''Mycophycophyta'' - sed ĉi tiu metodo ignoras la fakton, ke ĝiaj komponantoj apartenas al malsamaj sistemoj. Algaj [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] enhavas [[Klorofilo|klorofilon]], kio permesas al ili vivi en puraj [[Mineralo|mineralaj]] medioj per memproduktado de [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]] (vidu [[Fotosintezo|fotosintezon]]). La fungo protektas la algo kontraŭ [[dehidratiĝo]] kaj provizas ĝin per mineraloj derivitaj de la malsupra tavolo sub la likeno. Se cianobakterioj ĉeestas, tiam ĝi povas derivi [[Nitrogeno|nitrogenon]] de la [[aero]] kaj tiel kompletigi la agojn de la verdaj algoj. === Koraloj === {{Ĉefartikolo|Koralo|Korala rifo}} [[Dosiero:Coral_Outcrop_Flynn_Reef.jpg|alternative=Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|eta|Korala elstaraĵo, Flynn Reef]] [[Koralo]] estas kalka, pli-malpli arboforma skeleto de diversaj kolonioj de kniduloj en la klaso koraluloj (Anthozoa). Ĝi ordinare fiksitas al submaraj lokoj. '''Koralaj rifoj''' estas diversaj subakvaj ekosistemoj kunigitaj de strukturoj de [[kalcia karbonato]] sekreciitaj de [[koralo]]j. Koralrifoj estas konstruitaj de [[Kolonio (biologio)|kolonioj]] de etaj animaloj troviĝantaj en maraj akvoj kiu enhavas kelkajn nutraĵojn. Plej koralrifoj estas konstruitaj el ŝtonkoralo kiuj siavice konsistas el [[polipo]]j kiuj grupiĝas. La polipoj apartenas al grupo de animaloj konataj kiel [[knidulo]]j, kiuj inkludas ankaŭ marajn anemonojn kaj [[meduzo]]jn. Malkiel maraj anemonoj, koraloj sekrecias malmolajn karbonatajn [[ekzoskeleto]]jn kiuj eltenas kaj protektas la koralajn polipojn. Plej rifoj kreskas plej bone en varmaj, neprofundaj, klaraj, sunecaj kaj agitatajn akvojn. === Spongoj === {{Ĉefartikolo|Spongulo}} [[Endosimbioto|Endosimbiozaj]] verdaj algoj vivas ĉe la surfaco de kelkaj spongoj, por ekzemplo de la paneraj spongoj (''Halichondria panicea''). La algo estas tiel protektita disde predantoj; la spongo ricevas [[oksigeno]]n kaj sukerojn kio povas atingi 50 ĝis 80% de la sponga kresko ĉe kelkaj specioj.<ref>{{cite journal |url=http://uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |title=Are There Sponges in Your Lake? |first=Susan |last=Knight |journal=Lake Tides |via=UWSP.edu |volume=26 |issue=4 |pages=4–5 |publisher=Wisconsin Lakes Partnership |date=Fall 2001 |access-date=4a de Aŭgusto 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702204058/http://www.uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |archive-date=2a de Julio 2007 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070702204058/http://www.uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |date=2007-07-02 }}</ref> ==Nombroj== [[File:Taiwan 2009 East Coast ShihTiPing Giant Stone Steps Algae FRD 6581.jpg|thumb|maldekstre|Algoj sur marbordaj rokoj ĉe [[:zh:石梯坪|Ŝihtiping]] en [[Tajvano]].]] La ''Algal Collection of the US National Herbarium'' (en la [[Nacia Muzeo de Natura Historio]]) konsistas el proksimume 320 500 sekigitaj specimenoj, kiuj, kvankam ne detalega (ne ekzistas detalega kolekto), havigas proksimuman ideon de la enormeco de la nombro de algaj specioj (tiu nombro restas nekonata).<ref>{{cite web |title=Algae Herbarium |publisher=National Museum of Natural History, Department of Botany |year=2008 |url= http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |access-date=19a de Decembro 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081201112552/http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |archive-date=1a de Decembro 2008 |url-status=live}}</ref> Ĉirkaŭkalkuloj varias amplekse. Por ekzemplo, laŭ unu normiga lernolibro,<ref>John (2002), p. 1.</ref> en la [[Britaj Insuloj]] la ''UK Biodiversity Steering Group Report'' ĉirkaŭkalkulis, ke estas 20 000 algaj specioj en la Unuiĝinta Reĝlando. Alia taksolisto registras nur ĉirkaŭ 5 000 speciojn. Pri tiu diferenco de ĉirkaŭ 15 000 specioj, la teksto konkludas: "Ĝi postulos multajn detalajn kampesplorojn antaŭ ebligo havigi fidindajn ĉirkaŭkalkulojn de la totala nombro de specioj&nbsp;..." Oni faris regionajn kaj grupajn ĉirkaŭkalkulojn, kiel ekzemple jenaj: * 5 000 – 5 500 specioj de ruĝaj algoj tutmonde * "ĉirkaŭ 1 300 en la Aŭstraliaj maroj"<ref>Huisman (2000), p. 25.</ref> * 400 algaj specioj por la okcidenta marbordo de Sudafriko,<ref>Stegenga (1997).</ref> kaj 212 specioj el la marbordo de KwaZulu-Natal.<ref>{{cite book |last=Clerck |first=Olivier |title=Guide to the seaweeds of KwaZulu-Natal |date=2005 |publisher=National Botanic Garden of Belgium |isbn=978-90-72619-64-8}}</ref> Kelkaj el tiuj estas duobligaĵoj, ĉar la teritorio etendas laŭlonge de ambaŭ marbordoj, kaj la totala registro estas probable de ĉirkaŭ 500 specioj. Plimulto de tiuj estas listigita en la ''List of seaweeds of South Africa''. Tiuj enkalkulas nek [[fitoplanktono]]n nek krustozajn koralojn. * 669 marspecioj el [[Kalifornio]] (Usono)<ref>Abbott kaj Hollenberg (1976), p. 2.</ref> * 642 en taksolisto de Britio kaj Irlando<ref>Hardy kaj Guiry (2006).</ref> kaj tiel plu, sed kie mankas scienca bazo aŭ fidindaj fontoj; tiuj nombroj ne havas pli da fidindecon ol la britaj jam menciitaj listoj. Plimulto de ĉirkaŭkalkuloj ankaŭ neglektas mikroskopajn algojn, kiel fitoplanktono ekzemple. La plej ĵusa ĉirkaŭkalkulo sugestas 72 500 algajn speciojn tutmonde.<ref>{{cite journal |last=Guiry |first=Michael D. |author-link=Michael D. Guiry |year=2012 |title=How Many Species of Algae Are There? |url= https://www.researchgate.net/publication/263561612 |journal=Journal of Phycology |volume=48 |issue=5 |pages=1057–1063 |doi=10.1111/j.1529-8817.2012.01222.x |pmid=27011267|bibcode=2012JPcgy..48.1057G |s2cid=30911529 }}</ref> ==Distribuado== La distribuado de algaj specioj estis pli bone studita ekde la fondo de la fako [[fitogeografio]] meze de la [[19-a jarcento]].<ref name="Round8">{{cite book |last=Round |first=F. E. |date=1981 |title=The ecology of algae |chapter=Chapter 8, Dispersal, continuity and phytogeography |pages=357–361 |publisher=CUP Archive |chapter-url= https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398 |via=Google Books |isbn=9780521269063}}</ref> Algoj etendiĝas ĉefe pere de la disiĝo de [[sporo]]j simile al la maniero laŭ kiu okazas la disiĝo de la [[Kriptogamoj|kriptogamaj]] [[plantoj]] pere de [[sporo]]j. Sporoj povas troviĝi en vario de medioj: nesalaj kaj maraj akvoj, aero, grundo, kaj en aŭ ĉe aliaj organismoj.<ref name="Round8" /> Ĉu sporo kreskos en plenkreska organismo dependas de la specio kaj de la mediaj kondiĉoj en kiu estas la sporo. La sporoj de nesalakvaj algoj estas disigitaj ĉefe fare de fluanta akvo kaj de la [[vento]], same kiel fare de vivantaj portantoj.<ref name="Round8" /> Tamen, ne ĉiuj akvokorpoj povas porti ĉiujn speciojn de algoj, ĉar la kemia kompono de kelkaj akvokorpoj limigas la algojn kiuj povas survivi ene de ili.<ref name="Round8" /> Maraj sporoj estas ofte etenditaj pere de oceanaj [[marfluo]]j. Oceana akvo prezentas multajn grande diferencajn [[habitato]]jn bazitajn sur la temperatura kaj nutraĵa disponebloj, rezulte en diversaj fitogeografiaj zonoj, regionoj, kaj provincoj.<ref>Round (1981), p. 362.</ref> Je ioma grado, la distribuado de algoj dependas de flaŭraj diskontinuejoj okazigitaj pro geografiaj trajtoj, kiel [[Antarkto]], longaj distancoj el oceanoj aŭ ĝeneralaj terpecoj. Tial eblas identigi speciojn kiuj ekzistas laŭ lokoj, kiel la "[[Pacifiko|pacifikaj]] algoj" aŭ "algoj de la [[Norda Maro]]". Kiam ili aperas for de siaj devenlokoj, eblas hipotezoj pri transporta mekanismo, kio ofte okazas fakte, kiel ekzemple la [[kareno]]j de ŝipoj. Por ekzemplo, ''Ulva reticulata'' kaj ''U. fasciata'' veturis el kontinento al [[Havajo]] tiamaniere. Eblas mapigado de kelkaj specioj nur se: "estas multaj validaj ekzemploj de limigaj distribumodeloj."<ref>Round (1981), p. 357.</ref> Por ekzemplo, ''Clathromorphum'' estas arkta genro kaj ĝi ne estas mapigita sude de tie.<ref>Round (1981), p. 371.</ref> Tamen, sciencistoj rigardas la ĝeneralan datumaron kiel nesufiĉa pro la "malfacilo entrepreni tiajn studojn."<ref>Round (1981), p. 366.</ref> ==Ekologio== [[Dosiero:Phytoplankton Lake Chuzenji.jpg|thumb|desktre|Fitoplanktono, Lago Chūzenji.]] Algoj estas hegemoniaj en akvokorpoj, oftaj en surteraj medioj, kaj troviĝas ankaŭ en nekutimaj medioj, kiel ĉe [[neĝo]] kaj ĉe [[glacio]]. Algoj kreskas ĉefe en neprofundaj marakvoj, sub 100 m de profundeco; tamen, kelkaj kiel ''Navicula pennata'' estis registritaj je profundo de 360 m.<ref>Round (1981), p. 176.</ref> Tipo de algoj, ''Ancylonema nordenskioeldii'', troviĝis en [[Gronlando]] en areoj konataj kiel 'Malhela Zono', kio okazigis pliigon en la indico de fandado de la [[glacitavolo]].<ref>{{cite web |url=https://www.space.com/40266-greenland-dark-zone-gets-darker.html |title=Greenland Has a Mysterious 'Dark Zone' — And It's Getting Even Darker |website=Space.com |date=10a de Aprilo 2018 }}</ref> Kelkaj algoj troviĝis en la [[Alpoj|Italaj Alpoj]], post rozkolora glacio aperis sur partoj de la glaĉero Presena.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/alpine-glacier-turning-pink-due-to-algae-that-accelerates-climate-change-scientists-say-12022244 |title=Alpine glacier turning pink due to algae that accelerates climate change, scientists say |website=Sky News |date=6a de Julio 2020 }}</ref> La variaj specoj de algoj ludas gravajn rolojn en akva ekologio. Mikroskopaj formoj kiuj vivas suspenditaj en la akvokolumno ([[fitoplanktono]]) havigas nutrobazon por plimulto de maraj [[manĝoĉeno]]j. En tre altaj densecoj ([[algoflorado]]j), tiuj algoj povas diskolorigi akvon kaj venenigi aŭ [[Asfiksio|asfiksii]] aliajn vivoformojn. Algojn oni povas uzi kiel indikilaj [[organismo]]j por kontroli poluadon en variaj akvosistemoj.<ref name="Omar2010">{{cite journal |title=Perspectives on the Use of Algae as Biological Indicators for Monitoring and Protecting Aquatic Environments, with Special Reference to Malaysian Freshwater Ecosystems |first=Wan Maznah Wan |last=Omar |pmc=3819078 |journal=Trop Life Sci Res |date=Dec 2010 |volume=21 |issue=2 |pages=51–67 |pmid=24575199}}</ref> En multaj okazoj, alga metabolo estas sensiva al variaj poluaj elementoj. Tial, la specikompono de algaj populacioj povas ŝanĝiĝi en ĉeesto de kemiaj poluaj elementoj.<ref name="Omar2010" /> Por detekti tiujn ŝanĝojn, algojn oni povas specimenigi el la medio kaj pluteni en laboratorioj relative facile.<ref name="Omar2010" /> Sur la bazo de iliaj habitatoj, algojn oni povas kategoriigi en jenaj tipoj: [[Akvoplanto|akvaj]] ([[fitoplanktono|planktonaj]], [[Benta zono|bentaj]], [[Marbiologio|maraj]], [[Nesala akvo|nesalakvaj]], [[Lago|lagaj]], [[Rivero|riveraj]]),<ref>Necchi Jr., O. (eld.) (2016). ''River Algae''. Springer, {{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=KptPDAAAQBAJ |title=River Algae |isbn=9783319319841 |last1=Necchi |first1=Orlando J. R. |date=2a de Junio 2016|publisher=Springer }}.</ref> [[Ekoregiono#Tersupraĵo|surteraj]], [[Aero|aeraj]] (subaeraj),<ref>{{cite book |last=Johansen |first=J. R. |date=2012 |title=Diatoms of aerial habitats |editor1-last=Smol |editor1-first=J. P. |editor2-last=Stoermer |editor2-first=E. F. |chapter=The Diatoms: Applications for the Environmental and Earth Sciences |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |pages=465–472 |isbn=9781139492621 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=SpuPKw7zZGAC&pg=PA465 |via=Google Books}}</ref> [[Rokplanto|litofitaj]], [[Halofito|halofitaj]] (aŭ eŭrihalinaj), psammonaj aŭ sablomarbordaj, termofilaj, psiĥrofilaj, epibiontaj ([[Epifito|epifitaj]], epizoikaj), [[Endosimbioto|endosimbiotaj]] (endofitaj, endozoikaj), [[Parazitismo|parazitaj]], [[kalko|kalkoloĝantaj]] aŭ [[likeno|likenaj]] (fikobionto).<ref>Sharma, O. P. (1986). pp.&nbsp;2–6, [https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA2].</ref> ==Algokulturo== [[Dosiero:Algoculture au kibboutz Ketura.JPG|eta|maldekstra|240px|Algokulturo ĉe la [[kibuco]] Ketura en la [[dezerto]] de [[Negevo]] ([[Israelo]]).]] [[Algokulturo]] estas la kultivado kaj kulturo de algoj. Ĝi okazas grandskale, ekzemple en [[Japanio]]. Algoj estas kulturitaj ne nur por produkti [[nutraĵo]]jn kaj [[kosmetiko]]jn, sed ankaŭ por [[biodizeloleo]].<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Huesemann |first1=M. |last2=Williams |first2=P. |last3=Edmundson |first3=Scott J. |last4=Chen |first4=P. |last5=Kruk |first5=R. |last6=Cullinan |first6=V. |last7=Crowe |first7=B. |last8=Lundquist |first8=T. |date=Septembro 2017 |title=The laboratory environmental algae pond simulator (LEAPS) photobioreactor: Validation using outdoor pond cultures of Chlorella sorokiniana and Nannochloropsis salina |journal=Algal Research |volume=26 |pages=39–46 |doi=10.1016/j.algal.2017.06.017 |osti=1581797 |issn=2211-9264|doi-access=free |bibcode=2017AlgRe..26...39H }}</ref> Hans Gaffron kreis jam en [[1939]] procedon por produkti [[hidrogeno]]n el verdaj algoj de la genro ''Chlamydomonas reinhardtii''. Algoj utilas ankaŭ por purigi [[akvo]]n kaj kiel [[sterko]]. La plimulto de algoj kiuj estas intence kultivataj grupiĝas en la kategorio de [[mikroalgoj]] (referencataj ankaŭ kiel [[fitoplanktono]], mikrofitoj, aŭ planktonaj algoj). [[Makroalgoj]], foje konata kiel maralgoj aŭ marherboj, havas ankaŭ multajn komercajn kaj industriajn uzojn, sed pro siaj (mal)grandoj kaj la specifaj postuloj de la medio en kiu ili bezonas kreskiĝi, ili ne estas facile akireblaj por sia kultivado (tio povas ŝanĝiĝi, tamen, je la alveno de pli ĵusaj algokultivistoj, kiuj estas esence algorikoltistoj kiuj uzas flosantajn aervezikajn filtrilojn en malgrandajn ujojn). Komerca kaj industria algokultivado havas nombrajn uzojn, kiel la produktado de nutrofarmaciaĵoj kiel la [[Grasacido omego-3]] (kiel algoleo)<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Katie |last2=Derbyshire |first2=Emma |last3=Li |first3=Weili |last4=Brennan |first4=Charles |title=Bioavailability and Potential Uses of Vegetarian Sources of Omega-3 Fatty Acids: A Review of the Literature |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |date=Januaro 2014 |volume=54 |issue=5 |pages=572–579 |doi=10.1080/10408398.2011.596292|pmid=24261532 |s2cid=30307483 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Winwood |first1=R.J. |chapter=Algal oil as a source of omega-3 fatty acids |title=Food Enrichment with Omega-3 Fatty Acids |date=2013 |series=Woodhead Publishing Series in Food Science, Technology and Nutrition |pages=389–404 |doi=10.1533/9780857098863.4.389|isbn=978-0-85709-428-5 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lenihan-Geels |first1=Georgia |last2=Bishop |first2=Karen |last3=Ferguson |first3=Lynnette |title=Alternative Sources of Omega-3 Fats: Can We Find a Sustainable Substitute for Fish? |journal=Nutrients |date=18a de Aprilo 2013 |volume=5 |issue=4 |pages=1301–1315 |doi=10.3390/nu5041301|pmid=23598439 |pmc=3705349 |doi-access=free }}</ref> aŭ de naturaj [[Kolorigilo|kolorigiloj]] kaj [[Tinkturo|tinkturigiloj]] de manĝaĵoj, [[manĝaĵo]]j mem, [[sterko|sterkaĵoj]], [[Bioplasto|bioplastaĵoj]], kemiaj manĝeroj (krudaj materialoj), protein-riĉaj animalaj manĝaĵoj por [[akvokulturo]], [[Kuracilo|farmaciaĵoj]], kaj algofuelo,<ref name="10.1007/s43615-021-00084-3">{{cite journal |last1=Venkatesh |first1=G. |title=Circular Bio-economy—Paradigm for the Future: Systematic Review of Scientific Journal Publications from 2015 to 2021 |journal=Circular Economy and Sustainability |date=1a de Marto 2022 |volume=2 |issue=1 |pages=231–279 |doi=10.1007/s43615-021-00084-3 |s2cid=238768104 |language=en |issn=2730-5988|doi-access=free |bibcode=2022CirES...2..231V }}</ref> kaj kultivitaj algoj povas esti uzataj ankaŭ kiel rimedoj por [[Poluo|poluadkontrolo]] kaj por [[Naturo|natura]] [[karbonkaptado]].<ref name="10.3389/fnut.2022.1029841" /> Tutmonda produktado de kultivitaj akvoplantoj, hegemonie dominata de algoj, kreskiĝis laŭ produktadvolumo el 13.5 milionoj da tunoj en 1995 ĝis ĝuste super 30 milionoj da tunoj en 2016.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/ca0191en/ca0191en.pdf|title=In brief, The State of World Fisheries and Aquaculture, 2018|publisher=FAO|year=2018}}</ref> Kultivitaj mikroalgoj jam kontribuas al ampleksa gamo de sektoroj en aperiĝinta bioekonomio.<ref>{{cite journal |last1=Verdelho Vieira |first1=Vítor |last2=Cadoret |first2=Jean-Paul |last3=Acien |first3=F. Gabriel |last4=Benemann |first4=John |title=Clarification of Most Relevant Concepts Related to the Microalgae Production Sector |journal=Processes |date=Januaro 2022 |volume=10 |issue=1 |pages=175 |doi=10.3390/pr10010175 |language=en |issn=2227-9717|doi-access=free |hdl=10835/13146 |hdl-access=free }}</ref> Esplorado sugestas, ke estas grandaj ebloj kaj profitoj el algokulturo por la disvolviĝo de estonta [[dieto|saniga]] kaj [[eltenebla ekonomio|eltenebla]] [[Manĝo|manĝosistemo]].<ref name="10.5670/oceanog.2022.213">{{cite journal |last1=Greene |first1=Charles |last2=Scott-Buechler |first2=Celina |last3=Hausner |first3=Arjun |last4=Johnson |first4=Zackary |last5=Lei |first5=Xin Gen |last6=Huntley |first6=Mark |title=Transforming the Future of Marine Aquaculture: A Circular Economy Approach |journal=Oceanography |date=2022 |pages=26–34 |doi=10.5670/oceanog.2022.213 |issn=1042-8275|doi-access=free}} * Novaj artikoloj pri la studo: {{cite news |title=Nutrient-rich algae could help meet global food demand: Cornell researchers |url=https://www.ctvnews.ca/sci-tech/nutrient-rich-algae-could-help-meet-global-food-demand-cornell-researchers-1.6117300 |access-date=17a de Novembro 2022 |work=CTVNews |date=20a de Oktobro 2022 |language=en}}</ref><ref name="10.3389/fnut.2022.1029841">{{cite journal |last1=Diaz |first1=Crisandra J. |last2=Douglas |first2=Kai J. |last3=Kang |first3=Kalisa |last4=Kolarik |first4=Ashlynn L. |last5=Malinovski |first5=Rodeon |last6=Torres-Tiji |first6=Yasin |last7=Molino |first7=João V. |last8=Badary |first8=Amr |last9=Mayfield |first9=Stephen P. |title=Developing algae as a sustainable food source |journal=Frontiers in Nutrition |date=2023 |volume=9 |doi=10.3389/fnut.2022.1029841 |pmid=36742010 |pmc=9892066 |issn=2296-861X|doi-access=free}}</ref> ===Manĝeblaj algoj=== [[Dosiero:Korean soup-Miyeokguk-01.jpg|eta|300px|dekstra|Manĝebla algo kun supo el [[Eĥino|mareĥino]], Koreio.]] '''Manĝebla algo''' estas algoj kiuj povas esti manĝataj kaj uzataj por la preparado de [[manĝaĵo]]j. Ĝi tipe enhavas grandajn kvantojn da fibro kaj ili enhavas kompletajn [[proteino]]jn.<ref name="Nutritional evaluation of seaweeds"/> Ili povas aparteni al unu el kelkaj grupoj de multĉelaj algoj: nome [[ruĝaj algoj]], [[verdaj algoj]], kaj [[brunaj algoj]]. Algoj estas ankaŭ rikoltitaj kaj kultivataj por la elpreno de alginato, [[agaragaro]] kaj karageno, nome gelatinecaj substancoj kolektive konataj kiel [[Koloido|hidrokoloidoj]] aŭ fikokoloidoj. Hidrokoloidoj atingis komercan gravon, ĉefe ĉe manĝoproduktado kiel manĝaldonaĵoj.<ref>Round F.E. 1962 ''The Biology of the Algae.'' Edward Arnold Ltd.</ref> La manĝindustrio ekspluatas la geligeblon, akvoretenkapablon, [[Emulsio|emulsigon]] kaj aliajn fizikajn proprecojn de tiuj hidrokoloidoj. Plej manĝeblaj algoj estas maralgoj dum plej nesalakvaj algoj estas venenaj. Kelkaj maralgoj enhavas acidojn kiuj ĝenas ĉe la digesta kanalo, dum kelkaj aliaj povas funkcii kiel [[laksigilo]]j aŭ elektrolit-ekvilibriloj.<ref>Wiseman, John ''SAS Survival Handbook ''</ref> La plado ofte servata en okcidentaj ĉinaj restoracioj kiel 'krakalgo' ne estas algoj sed [[brasiko]] kiu estis sekigita kaj poste fritita.<ref>{{Cite web|url = http://goodfood.uktv.co.uk/recipe/crisp-seaweed/|title = CRISP SEAWEED|date = 2012|accessdate = 2014|website = Good Food Channel|publisher = UK TV.CO.UK|last = Hom|first = Ken|authorlink = Ken Hom}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * {{eo}} [[Ralph A. Lewin|Lewin, Ralph A.]] 1958 : Vitamin-bezonoj de algoj, ''en'' [[Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj]], pp.&nbsp;187–192. ===Aliaj lingvoj=== * Abbott, I. A.; Hollenberg, G. J. (1976). ''Marine Algae of California''. California: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-0867-8. * {{cite book |last=Chapman |first=V.J. |title=Seaweeds and their Uses |date=1950 |publisher=Methuen |location=London |isbn=978-0-412-15740-0}} * {{cite book |last=Fritsch |first=F. E. |orig-year=1935 |date=1945 |title=The Structure and Reproduction of the Algae |volume=I & II |publisher=Cambridge University Press}} * Hardy, F. G.; Guiry, Michael D.; Arnold, Henry R. (2006). ''A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland'' (Reviziita eld.). London: British Phycological Society. ISBN 978-3-906166-35-3. * {{cite book |first1=C. |last1=van den Hoek |first2=D. G. |last2=Mann |first3=H. M. |last3=Jahns |date=1995 |title=Algae: An Introduction to Phycology |publisher=Cambridge University Press}} * Huisman, J. M. (2000). ''Marine Plants of Australia''. University of Western Australia Press. ISBN 978-1-876268-33-6. * John, D. M.; Whitton, B. A.; Brook, J. A. (2002). ''The Freshwater Algal Flora of the British Isles''. Cambridge / New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77051-4. * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner| year=2020}} * {{cite book |last1=Lembi |first1=C. A. |last2=Waaland |first2=J.R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0}} * {{cite book |last1=Mumford |first1=T. F.|last2=Miura |first2=A.|chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic|editor-last=Lembi|editor-first=C. A.|editor2-last=Waaland|editor2-first=J. R.|title=Algae and Human Affairs|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-32115-0|pages=87–117}} * Round, F. E. (1981). ''The Ecology of Algae''. London: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-22583-0. * Stegenga, H.; Bolton, J. J.; Anderson, R. J. (1997). ''Seaweeds of the South African West Coast''. Bolus Herbarium, University of Cape Town. ISBN 978-0-7992-1793-3. * {{cite book |last=Smith |first=G. M. |date=1938 |url= https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp |title=Cryptogamic Botany |volume=I |publisher=McGraw-Hill |location=New York}} * {{cite book |title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook |last=Ask |first=E.I |year=1990 |publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines }} == Vidu ankaŭ == * [[Algaro]] * [[Algoscienco]] * [[Biodizeloleo]] * [[Biomaso]] * [[Ruĝa algo]] * [[Verda algo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=algo|ReVo=alg}} * [https://www.monato.be/2008/009281.php Algoj atakas] Artikolo el ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' {{eo}} * [http://www.algaebase.org Datumbazo pri algoj] {{en}} * {{cite web |url= http://www.algaebase.org |title=AlgaeBase |first1=Michael |last1=Guiry |author1-link=Michael D. Guiry |first2=Wendy |last2=Guiry}} * {{cite web |url=http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |title=Algae – Cell Centered Database |work=CCDb.UCSD.edu |publisher=University of California |location=San Diego |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007111512/http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |archivedate=2011-10-07 |accessdate=2024-04-28}} * {{cite web |first1=Don |last1=Anderson |first2=Bruce |last2=Keafer |first3=Judy |last3=Kleindinst |first4=Katie |last4=Shaughnessy |first5=Katherine |last5=Joyce |first6=Danielle |last6=Fino |first7=Adam |last7=Shepherd |title=Harmful Algae |year=2007 |publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms |url= http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |access-date=19a de Decembro 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |archive-date=5a de Decembro 2008 |url-status=live}} * {{cite web |title=About Algae |work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom |url= http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html }} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Algoj| ]] [[Kategorio:Eŭkariotoj]] plk3b4nh9m48t13r350y2kpjqntzkhy 0 29458 9506043 9437733 2026-11-02T05:45:43Z Sj1mor 12103 9506043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gingembre.jpg|eta|rizomo de zingibro]] [[Dosiero:Turmericroot.jpg|eta|rizomo de [[kurkumo]]]] '''Rizomo''' estas ia ajn subtera, radikosimila modifiĝinta [[tigo]], el kies malsupra parto aperas [[radiko]]j. Ĝi oftas ĉe la ĉiujaraj plantoj kaj servas la printempan denovan ekkreskon. Ĝi havas kutimajn aŭ akcesorajn burĝonojn kaj ofte skvamosimilajn subfoliojn. Rizomon havas ekz. [[zingibro]] aŭ majfloro ([[konvalo]]). [[Dosiero:Illustration_Convallaria_majalis0.jpg|eta|konvalo]] ==Vidu ankaŭ== {{Projektoj|ReVo=rizom}} {{Portalo Biologio}} *[[Efemera planto]] *[[Rezervaĵa organo]] *[[Stolono]]{{Ĝermo|botaniko}} {{Plantaj partoj}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Planta fiziologio]] [[Kategorio:Vegetala reproduktado]] 3ohgwvdf5tufj5hp3spegtz22gcc36i 0 34880 9506042 9045333 2026-11-02T05:45:00Z Sj1mor 12103 9506042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bulbo''' ([[Latina lingvo|latine]] ''bulbus'') estas subtera vertikala [[ŝoso]] ([[tigo]]), kiu havas karnecajn [[modifiĝinta folio|modifiĝintajn foliojn]] (aŭ dikiĝintajn folibazojn) uzatajn kiel [[nutraĵo|nutrajn]] [[depona organo|deponorganojn]] ĉe kelkaj [[travintra planto|travintraj]] [[plantoj]]. Aliaj specoj de deponaj organoj (kiel [[bulbotubero]]j, [[rizomo]]j, kaj [[tubero]]j) estas malofte kaj erare rigardataj kiel bulboj. La bulbaj bazfolioj (ĉe kies bazoj kreskas '''bulberoj''' (ekz. ajlero) ĝenerale ne kreskas al veraj folioj, sed entenas nutrajn materialojn, kiuj ebligas al la planto travivi nekonvenajn cirkonstancojn. La bazfolioj povas superkreski kaj ĉirkaŭpreni la bulban centron kiel ĉe lilioj, aŭ povas komplete ĉirkaŭpreni la internajn regionojn de la bulbo, kiel ĉe la ordinara cepo. Modifiĝintaj [[tigoj]] formas la bazon de la bulbo kaj la planto kreskas el tiu bazo. El la suba parto de la bazo elkreskas [[radiko]] kaj el la supra parto novaj [[tigo]]j kaj [[folio]]j. Kultivataj [[planto]]j kiuj havas verajn bulbojn: * [[cepo]], [[ajlo]], kaj aliaj [[Allium]]-specioj * [[lilio]], [[tulipo]], kaj aliaj specioj de [[liliacoj]] * [[amarilidacoj]], ''[[Hippeastrum]]'', ''[[narciso]]'', kaj aliaj specioj de amarilidacoj * kelkaj specioj de ''[[irido]]'' Kelkaj [[epifito|epifitaj]] [[orkideo]]j havas bulbosimilan, subteran deponan organon, nomatan ''[[ŝajnbulbo]]''. En ĉiutaga parolado oni ofte diras bulbo por [[cepo]] kaj similformaj estaĵoj (supro de ortodoksa preĝejo; bulba kupolo). En [[anatomio]], bulbo estas pli dika ekstremaĵo de iuj organoj. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|ReVo=bulb}} * [[Efemera planto]] * [[bulbilo]], [[harbulbo]], [[okulglobo|okulbulbo]], [[encefalo|mjelbulbo]] <br /> <br /> <gallery> Dosiero:Shallots - sliced and whole.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Askalono]] (bulboj, bulbas, ampoloj, ampolas) --> Dosiero:Alliumvineale1web.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Sovaĝa ajlo (''_Allium_ _vineale_'') _bulbils_ ŝosanta --> Dosiero:Allium fistulosum bulbifera0.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Arbo (cepoj, cepas) (formo, formi) faskoj de minuskla (bulboj, bulbas, ampoloj, ampolas) anstataŭ (floroj, floras) --> Dosiero:Blumenzwiebel-keimt.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Blumenzwiebel_ _beim_ _Austreiben_ _eines_ _Sprosses_ --> </gallery> {{-}} {{Plantaj partoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] lpcuz07c5vin2909yzynptnq8npsqff 0 35254 9506193 9371540 2026-11-02T11:42:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |lando = [[Hispanio]] |regiono = [[Kastilio kaj Leono]] |regiono-ISO=ES-AV |zomo =9 |situo sur mapo2=Hispanio }} '''Avilo''' ({{lang-es|Ávila}}) estas [[Kastilio|kastilia]] urbo en la aŭtonoma regiono de [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]]. Tie loĝas ĉirkaŭ {{formatnum:40000}} homoj. La urbo altas {{formatnum:1127}} metrojn super marnivelo, kaj estas ĉefe konata pro [[Sankta Tereza]] aŭ ''Tereza el Avilo'', la karmelinana reformanto, kiu vivis tie. == Vidindaĵoj == La centra parto de la urbo estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]] de [[1985]]. La ĉefa tiea vidindaĵo estas la malnova Murego, kiu ankoraŭ ĉirkaŭas tiun malnovan parton. Ĝi posedas perimetron 2516 metrojn longan kun 9 monumentaj pordegoj. Ĝia konstruado komenciĝis en la 11-a jarcento, kaj estis poste ampleksigita dum Mezepoko. Ankaŭ grava estas la Katedralo ([[12-a jarcento|12-a]] - [[15-a jarcento]]). Ĝi montras komencan konstruon en la romanika stilo kaj finajn elementojn de [[gotiko]]. La ĝenerala aspekto memorigas fortikaĵon kvazaŭ aludo al la militista pasinteco de la urbo. Interne interesas la [[absida koridoro]] kaj monumenta retabla tombo de ''{{lang|es|El Tostado}}''. En kapelo de Mosén Rubí videblas strangaj blazonoj kiuj kondukis al esoteraj interpretoj. Fakte en la urbo ege gravis la juda kvartalo kaj la propra katolika sanktulino Teresa estis de juda deveno. La preĝejo de Sankta Marteno montras turon mikse kaj romanikan kaj [[mudeĥara]]n kiel klopodo unuigi ambaŭ kulturojn, kaj same preĝejo de Sankta Maria de la Kapo. == Historio == Historie estas romiaj restaĵoj (en orienta parto de la murego) oni uzis multajn romiajn elementojn kiuj ankoraŭ videblas ene de la mezepoka konstruaĵo. Dum epoko de araboj la urbo ne gravis kaj estis detruita ofte de la militoj inter kristanoj kaj islamanoj ekde la 8-a al la [[11-a jarcento]]j. Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]] oni konstatas apero de tekstila industrio surbaze de [[lano]] el ŝafa bredado. La urbo suferis enlandan militon de la [[14-a jarcento]] kaj Milito de Komunumoj en la 16-a jarcento, forpelon de islamanoj en 1609. == Provinco == Avilo estas ĉefurbo de samnoma [[Provinco de Avilo|provinco]]. La ĉefaj urboj estas [[Arévalo]], [[Arenas de San Pedro]], [[Cebreros]] (naskiĝloko de la hispana politikisto [[Adolfo Suárez]]) kaj [[Adanero]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Puerta de san vicente noche.jpg|Nokta vido de la pordego de la preĝejo de Sankta Vincento. Dosiero:Plaza mayor avila.jpg|Ĉefa Placo de Ávila aŭ ''El Grande'', kun la preĝejo de Sankta Petro fone. </gallery> == Avilo kaj Esperanto == [[Dosiero:Kongresanojenavilo.JPG|eta|maldekstre|250ra|Kongresanoj de la 70-a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en El Eskorial dum ekskurso ĉe la muregoj de Avilo.]] Sen kutima agado de esperantistoj, la urbo estis facila celo de ekskursoj por esperantistoj el Madrido aŭ kongresanoj de tiu areo. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Ávila (stacidomo)]] * [[Guimorcondo (stacidomo)]] * [[Juan de Ávila|Johano de Avilo]] * [[Tereza el Avilo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20190725035534/http://www.avila.es/ Oficiala urba retejo de Avilo] * [http://www.avilaturismo.com/ Porturisma retejo de Avilo] * [http://galicias.com/avila/index.htm Fotoj de Avilo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Avilo| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Municipoj de Avilo]] jdizzyuydynt85t2amkcbbgk078nvz7 0 41848 9506058 9173812 2026-11-02T06:15:48Z Tirolischleioans 254019 9506058 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Quipu MKL Bd. 13 1890 (128905524).jpg|eta|300px|dekstra|[[Kipuo]]]] '''Kipuo''' (hispane '''quipu''' laŭ la [[keĉua lingvo|keĉua]] '''''khipu''''') estas sistemo de lanaj ŝnuroj kun nodoj, evoluigita en la [[Diskuto:inkaoj|inkaa imperio]] kiel metodo por registri nombrojn precipe por kontotenado kaj distribuado de provizoj. Al ĉefa fadeno estas alplektitaj dekoj da flankaj fadenoj, plenaj de nodoj de diversaj specoj.<br /> Malgraŭ la nekonateco de skribo per signoj sur surfaco, la kipuoj verŝajne estis efika [[mnemoniko|mnemonika]] ilo por administraj laboroj. Ankoraŭ ne estas konate, ĉu oni aplikis tiun ĉi nodoskribon ankaŭ por pliaj komunikaj celoj. Daŭras esploroj por deĉifri la signifojn de kipuoj trovitaj dum la 20-a jarcento. La plej granda parto de la kipuoj estis detruitaj en la 16-a jarcento fare de hispanaj konkerantoj. <ref>http://www.nytimes.com/2016/01/03/world/americas/untangling-an-accounting-tool-and-an-ancient-incan-mystery.html Kipuo [[New York Times]] </ref> == Literaturo pri kipuo == * Ascher and Ascher. 1981. ''Code of the quipu.'' Univ. of Michigan Press. * Doblhofer, Ernst. 2000. ''Die Entzifferung alter Schriften und Sprachen.'' Leipzig. * [[Harald Haarmann|Haarmann, Harald]]. 1991. ''Universalgeschichte der Schrift.'' Frankfurt. * Locke, L. Leland. 1923. ''The ancient quipu.'' The American Museum of Natural History. * Urton, Gary. ''A new twist in an old yaen...'' Baessler-Archiv, Neue Folge, Band XLII. Berlin. * Urton, Gary. 2003. ''Signs of the Khipu. binary coding in the Andean knotted-string records''. Austin, Tx (University of Texas Press). * ''Quipu.'' 2003. Museo Chileno de Arte Precolombino. Univ. de Havard. * ''A calendrical and demographic tomb text from northern Peru.'' 2001. Latin American Antiquity. 12 (2), pp. 127-147. * ''The Leymebamba Quipus.'' Museum Tusculanum Press. Copenhagen. In Bjerregard a.o..: The Leymebamba Textiles, in press. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/300/5626/1650 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Matematika notacio]] [[Kategorio:Arkeologiaj terminoj]] [[Kategorio:Inkaoj]] [[Kategorio:Nodoj]] [[Kategorio:Numeralo]] [[Kategorio:Praskribsistemo]] [[Kategorio:Registrado]] [[Kategorio:Teksuma arto]] 5k0vg7b2vlfwbdzqu0dkkxpaff0nfm9 0 44784 9506178 7943042 2026-11-02T10:46:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo= municipo | nomo= Aubange | lando= [[Belgio]] | statuso= Municipo | flago = <!-- el vikidatumoj --> | blazono = <!-- el vikidatumoj --> | mapo = Aubange Luxembourg Belgium Map.png | devizo= | patrono= | longitudo= <!-- el vikidatumoj --> | latitudo= <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=BE-WLX | situo sur mapo=Belgio | situo de=Situo de Aubange en [[Belgio]] | regiono= [[Valonio]] | provinco= [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | arondismento= | areo= 45.96 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|81004}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso= 325 | horzono= +1 (+2 de aprilo ĝis oktobro) | pk= 6790 | tel= | TTTejo =http://www.aubange.be }} '''Aubange''' (''france:''[o:BA:NĴ']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|81004}}}} loĝantojn. Ekde 1977 la municipoj [[Athus]], [[Halanzy]] kaj [[Rachecourt]] apartenas al Aubange, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120408052249/http://www.aubange.be/ Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Luksemburgio}} 2ccqd1qdi49mkkb9nz11zaoonhj310f 0 50893 9506167 9477123 2026-11-02T10:00:07Z Sj1mor 12103 9506167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stockhausen March 2004 excerpt.jpg|eta|[[Karlheinz Stockhausen]], 2004.]] [[Dosiero:John Cage (1988).jpg|eta|[[John Cage]], 1988.]] '''Elektronika muziko''' aŭ '''elektrona muziko''' estas muzikĝenro konceptita ekde la [[1950-oj]] baze de [[Sintezilo|sinteziligitaj]] [[sono]]j kaj signalaj produktantoj. Primitive, kiam ne eblis uzi [[muziko]]n en reala tempo, la [[komponisto]]j kutimis registri ĝin en [[magneta bendo|magnetaj bendoj]], tiel ke eblis senpene manipuli kaj knedi la sonojn laŭvole. Iam, la esprimo ''elektronika muziko'' arigis ĉiajn muzikojn kreitajn per helpo de elektronikaj muzikinstrumentoj, sed tiu difino ne plu validas, ĉar preskaŭ ĉiun registritan muzikon kaj plejparto de koncertaj seancoj pli kaj pli dependas je [[elektroniko]]. Tiu artikolo nur temas pri la muzikaĵoj en kiuj elektroniko estas la ĉefa ingredienco kaj ne simple ia «spico» aŭ nepra rimedo. Menciindaj estas la diversdevenaj komponistoj, kiel [[Karlheinz Stockhausen]], [[John Cage]] aŭ [[Brian Eno]] kiuj estis ĉefaj eksperimentistoj kaj «muzikknedistoj» en tiu fako. [[Elektroakustika muziko]] estas termino por [[Nova Muziko]], kiu utiligas metodojn de elektronika sonproduktado aŭ estis elektronike transformita. La termino prezentas arnomon de diversaj muzikaj konceptoj, kiu dum la paso de kontinua kompozicia evoluo kaj malsama estetika diferencigo tutmonde disvastiĝis kaj establiĝis. Al la muzikaj konceptoj apartenas inter aliaj la [[Konkreta Muziko]] kaj la elektronika muziko de la Kolonja Skolo. == Originoj: fino de la 19a jarcento al komenco de la 20a jarcento == [[Dosiero:Teleharmonium1897.jpg|eta|Muzikilaro Telharmonium, Thaddeus Cahill, 1897.]] La invento de [[Lee de Forest]] de 1906, nome trioda tubo aŭdiona, poste havis profundan efikon al la elektronika muziko. Ĝi estis la unua termiona valvo, aŭ [[vakutubo]], kaj kondukis al cirkvitoj kiuj povus krei kaj amplifiki aŭdiosignalojn, radioelsenditajn ondojn, komputilajn valorojn, kaj plenumas multajn aliajn funkciojn. Antaŭ la elektronika muziko, estis kreskanta deziro por ke la [[komponisto]]j uzu ĵus aperintajn teknologiojn por muzikaj celoj. Oni kreis kelkajn instrumentojn kiuj uzis elektromekanikajn dezajnojn kaj ili preparis la vojon por posta apero de elektronikaj instrumentoj. Elektromekanika instrumento nomita ''Telharmonium'' (foje ''Teleharmonium'' aŭ ''Dynamophone'') estis disvolvigita de Thaddeus Cahill en la jaroj 1898 al 1912. Tamen, simpla malfacilaĵo malhelpis la adoptadon de la ''Telharmonium'', pro ties enorma grando. Unu frua instrumento ofte menciita povus esti la [[Teremino]], inventita de la profesoro [[Lev Termen]] ĉirkaŭ 1919–1920.<ref>{{harvnb|Anonymous|2001}}.<br />Noto: Historie, la unuaj elektronikaj muzikaj instrumentoj ''uzante aktivan komponanton'' povas esti la Audion Piano disvolvigita en 1915 de Lee de Forest kiu inventis ankaŭ aŭdiontubon, nome la unua aktiva komponanto por [[amplifikado]] kaj [[oscilado]]. Tamen je tiu epoko, ankaŭ pasivaj komponantoj estis esploritaj por oscilado (ekz. intermita brila malŝarĝo de [[Neono|neontuboj]] [http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/8e/Braun.pdf]), kaj eble pli fruaj elektronikaj muzikaj instrumentoj povus esti trovataj.</ref> Aliaj fruaj elektronikaj instrumentoj estas la Audion Piano inventita en 1915 de Lee de Forest kiu estis inventisto de la trioda aŭdion kiel oni menciis supre,<ref>{{citation |title=The Audion Piano (1915) |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |publisher=120years.net |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 |accessdate=2016-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |archivedate=2012-03-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 }}</ref><ref>{{citation |author=Lee De Forest |year=1950 |title=Father of radio: the autobiography of Lee de Forest |publisher=Wilcox & Follett |pages=[https://books.google.com/books?hl=ja&id=AoVRAAAAMAAJ&q=%22Audion+Piano%22&redir_esc=y#search_anchor 306–307] }}</ref> la ''Croix Sonore'', inventita en 1926 de Nikolai Obuĥov, kaj la [[ondoj Martenot]], kiuj estis plej fame uzita en la ''Turangalîla-Symphonie'' de [[Olivier Messiaen]] same kiel en liaj aliaj verkoj. La ondoj Martenot etis ankaŭ uzitaj de aliaj, ĉefe francaj, komponistoj kiaj [[André Jolivet]].<ref>{{harvnb|Orton|Davies|n.d.}}</ref> === ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' === {{Ĉefartikolo|Ferruccio Busoni}} En 1907, ĝuste unu jaron post la invento de la trioda aŭdiono, [[Ferruccio Busoni]] publikigis ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' (Skizo de Nova [[Estetiko]] de Muziko), kiu studis la uzadon de elektraj kaj aliaj novaj sonfontoj de futura muziko. Li verkis pri la futuro de mikrotonaj [[skalo]]j en muziko, ebligis la ''Dynamophone'' (dinamofono) de Cahill: "Nur longa kaj zorga serio de eksperimentoj, kaj kontinua trejnado de la orelo, povas igi tiun nefamiliaran materialon alproksimigebla kaj plastika por la venonta generacio, kaj por Arto."<ref>{{harvnb|Busoni|1962|p=95}}.</ref> Ankaŭ en la ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'', Busoni asertas: [[Dosiero:Ferruccio Busoni 01.jpg|eta|dekstra|Ferruccio Busoni, 1906.]] {{Citaĵo|Muziko kiel arto, nia tiel-nomata okcidenta muziko, estas apenaŭ kvarcent jarojn aĝa; ties stato estas de disvolviĝo, eble la plej komencaj stadioj de disvolviĝo trans nuna koncepto, kaj ni - ni parolas pri "klasiko" kaj "sanktaj tradicioj"! Kaj ni parolis pri ili dum longa tempo! Ni formulis regulojn, asertis principojn, fundamentis leĝojn - ni aplikigas leĝojn faritajn por matureco de infano kiu konas nenion de respondeco! Ĉar li estas juna, tiu infano, ni jam agnoskas ke li posedas unu radiantan atributon kiu signalas ĝin trans siaj pli aĝaj fratinoj. Kaj la leĝofarantoj ne vidos tiun mirindan atributon, se ties leĝoj ne estos forĵetitaj al la vento. Tiu infano - ĝi ''flosas en la aero''! Ĝi ne tuŝas la aeron pe siaj piedoj. Ĝi ne konas leĝon de gravito. Ĝi estas bona se ne nekorpa. Ties materialo estas travidebla. Ĝi estas sona aero. Ĝi estas preskaŭ Naturo mem. Ĝi estas libera! Sed libero estas io kiun la homaro neniam komprenis entute, neniam konstatis entute. Ili povas nek rekoni nek agnoski ĝin. Ili neis la mision de tiu infano; ili povas esti multe super ĝi. Tiu forta kreaĵo devas piediri dece, kiel neniu pli. Ĝi povas apenaŭ esti rajtigita salti - kiam estis ties kontento sekvi la linion de la ĉielarko, kaj por rompi sunradiojn per nuboj.<ref>{{harvnb|Busoni|1962|pp=76–77}}.</ref>}} Pere de tiu verko, same kiel per persona kontakto, Busoni faris profundan efikon sur multaj muzikistoj kaj komponistoj, eble ĉefe sur sia disĉiplo, [[Edgard Varèse]], kiu diris: [[Dosiero:Edgard Varese.gif|eta|Edgard Varèse.]] {{Citaĵo|Kune ni kutimis studi je kiu direkto la muziko de la estonteco iru, aŭ pli bone, ĉu oni iru aŭ ne iru tiom longe kiom la frenez-jako de la modera sistemo. Li bedaŭris ke sia propra klavara instrumento havis kondiĉintaj niajn orelojn por akcepti nur infiniteziman parton de senfinaj gradadoj de sonoj en naturo. Li estis tre multe interesata en la elektraj instrumentoj pri kiuj ni ekaŭdis, kaj mi memoras partikulare unu pri kiu li estis leginta nomata Dynamophone. Tra liaj tutaj verkoj oni trovas pli kaj pli denove antaŭdiri pri la muziko de la futuro kio ekde tiam iĝis vero. Fakte, estas apenaŭ disvolviĝo ke li ne antaŭvidis, kiel por ekzemplo en tiu eksterordinara profeteco: 'Mi preskaŭ pensas ke en la nova granda muziko, maŝinoj estos necesaj kaj al ili estos atribuita gravo en ĝi. Eble ankaŭ industrio havos sian parton en la arta ascendo.'<ref>{{harvnb|Russcol|1972|pp=35–36}}.</ref>}} === Futuristoj === En [[Italio]], la futuristoj alproksimiĝis al la ŝanĝanta muzika estetiko el diferenca angulo. Ĉefa kredo de la futurisma filozofio estis valorigi "bruon," kaj lokigi artan kaj esprimivan valoron en sonoj kiuj estis dekomence ne konsiderataj eĉ demalproksime muzikaj. La verko de [[Francesco Balilla Pratella|Balilla Pratella]] nome "Teknika Manifesto de Futurisma Muziko" (1911) asertas ke ties kredaro estas: "Por prezenti la muzikan animon de homamasoj, de grandaj [[fabriko]]j, de [[fervojo]]j, de transatlantikaj linioj, de [[batalŝipo]]j, de [[aŭtomobilo]]j kaj [[aviadilo]]j. Por aldoni al la grandaj centraj temoj de muzika poezio la imperio de la [[maŝino]] kaj la venka regno de la [[Elektro]]."<ref>Citita en {{harvnb|Russcol|1972|p=40}}.</ref> La 11an de Marto 1913, futuristo [[Luigi Russolo]] publikigis sian manifeston "L'arte dei Rumori". En 1914, li faris la unuan koncerton "bruarto" en Milano la 21an de Aprilo. Tiu uzis sian ''Intonarumori'', priskribita de Russolo kiel "akustika bru-instrumentoj, kies sonoj (hurloj, roroj, trenoj, pepoj, ktp.) estis man-faritaj kaj projekciitaj pere de kornoj kaj megafonoj."<ref name="tvnpyt">{{harvnb|Russcol|1972|p=68}}.</ref> === El 1920-aj al la 1930-aj jaroj === [[Dosiero:Etherwave Theremin Kit.jpg|eta|dekstre|[[Teremino]].]] Tiu jardeko alportis riĉon de komencaj elektronikaj instrumentoj kaj la unuajn komponojn por elektronikaj instrumentoj. La unua nova elektronika muzikinstrumento de la jardeko, nome eterfono (aŭ ''ætherphone''), estis kreita de [[Léon Theremin]] (naske Lev Termen) inter 1919 kaj 1920 en [[Leningrado]], kvankam ĝi estis finfine renomata ''theremin'' aŭ en Esperanto [[Teremino]] (kvankam foje konata ankaŭ kiel ''thereminophone'' aŭ ''termenvox''/''thereminvox''). Tio kondukis al la unuaj komponoj por elektronikaj instrumentoj, kontraŭ la brufariloj kaj maŝinoj kun ŝanĝoj de celoj. En 1929, Joseph Schillinger komponis ''First Airphonic Suite for Theremin and Orchestra'' (Unua Aerfona Suito por Teremino kaj Orkestro), premierita de la [[Cleveland Orchestra]] kun Leon Theremin kiel soloisto. Aldone al la teremino, la [[ondoj Martenot]] estis inventita en 1928 de Maurice Martenot, kiu premierigis ilin en Parizo.<ref>Komponistoj kiuj uzis la instrumenton laste estas [[Pierre Boulez|Boulez]], [[Arthur Honegger|Honegger]], [[André Jolivet|Jolivet]], [[Charles Koechlin|Koechlin]], [[Olivier Messiaen|Messiaen]], [[Darius Milhaud|Milhaud]], [[Gilles Tremblay (komponisto)|Tremblay]], kaj [[Edgard Varèse|Varèse]]. En 1937, Messiaen verkis ''Fête des belles eaux'' por 6 ondoj Martenot, kaj verkis soloajn partojn por ĝi en ''Trois petites liturgies de la présence divine'' (1943–44) kaj la ''Turangalîla Symphonie'' (1946–48/90).</ref> Registroj de sonoj faris salton en 1927, kiam la usona inventisto J. A. O'Neill disvolvigis registran aparaton kiu uzis magnete ŝirmitajn bendojn. Tamen, tio estis komerca malsukceso. Du jarojn poste, [[Laurens Hammond]] establis sian kompanion por la fabrikado de elektronikaj instrumentoj. Li pluiris por produkti la [[Hammond-orgeno]]n, kiu estis bazita sur la principoj de la [[Telharmonio]], kun aliaj disvolvigoj kiaj la komencaj reverberaj unuoj.<ref>{{harvnb|Russcol|1972|p=70}}.</ref> Hammond (kun John Hanert kaj C. N. Williams) pluirus por inventi alian elektronikan instrumenton, nome la ''[[Novachord]]'', kiun la kompanio de Hammond fabrikis el 1939 al 1942.<ref>{{harvnb|Crab|2005}}.</ref> La metodo de foto-optika sonregistrado uzita en [[kinarto]] ebligis akiri videblan bildon de sonondo, ne kiel por realigi la malan celon - nome sintezigi sonon el artefarita sonondo. En tiu sama periodo, komencis eksperimentoj per [[sonarto]], kies komencaj praktikantoj estis [[Tristan Tzara]], [[Kurt Schwitters]], [[Filippo Tommaso Marinetti]], kaj aliaj. La animacia filmo ''L'Idee'' (1932) de Berthold Bartosch aperigis muzikon komponitan de Arthur Honegger per ondoj Martenot kaj ĉambrorkestroj.<ref>[http://www.classicalarchives.com/work/330532.html ''L'Idee'' ĉe ClassicalArchives]</ref><ref>[http://www.filmreference.com/Writers-and-Production-Artists-Ha-Ja/Honegger-Arthur.html Arthur Honegger ĉe FilmReference]</ref> === La 1940-aj jaroj === {{Ĉefartikolo|Konkreta muziko}} '''Konkreta Muziko''' ({{Lang-fr|Musique concrète}}) estas [[Muziko|muzika]] ĝenro, kies [[komponisto]]j registras sonojn el naturo, teĥniko kaj medio per [[mikrofono]] kaj fremdigas ili elektronike per muntado de sonbendaj tranĉaĵoj, ŝanĝadoj de la sonbenda rapideco kaj kreado de sonbendaj bukloj. Influoj devenis el la itala [[futurismo]]. La nomado devenas de artikolo el la jaro 1949 de la franca inĝeniero Pierre Schaeffer, kiu en 1943 fondis ĉe la franca radio [[TF1|RDF]] por tiuj ĉi ''club d'essai'' en Parizo. La termino intencis estis dislimigo de la klasika branĉo de la Abstrakta Muziko ([[klasika muziko]], [[dekdutonismo]], [[seria muziko]]). Laŭ opinio de Schaeffer la movo je la klasika muziko deiras de la abstrakta en la konkretan ([[kompozicio]]), male estas ĉi tie: de la konkreta (ĉiutagaj bruoj) oni kreas la abstraktan per sonfremdigo. Ĉar tiutempe oni laboris nur en [[Germanujo]] per la [[sonbendaparato]], Schaeffer limiĝis komence sur rektaj surdiskigoj. La programo ''études de bruits'' estis dissendata unuafoje en 1948, i.a. kun ''étude pour chemin de fer'', kiu aŭdigas la plej diversajn bruojn de vaporlokomotivoj kaj fervojaj vagonoj. Dum siaj verkadoj Schaeffer evoluis la modelon de ''objet sonore'', de ĝenerala kaj abstrakta skemo por la [[klasifiko]] de sonstrukturoj inter unuopa sono kaj muzikpeco kiel tutaĵo. Tiu ĉi muzika koncepto kaŭzis fanatikan disputon kun la anoj de la [[Kolonjo|Kolonja]] Skolo (kaj krome [[Dua Viena Skolo]]), precipe kun komponisto [[Pierre Boulez]] ekestis kvereloj pri samtempa muzika [[estetiko]]. Boulez riproĉis al Schaeffer, ke li estas pli metiisto ol muzikisto, kaj ke lia maniero produkti muzikon similas al „bricolage“ (ŝatokupa muntarto), kion Schaeffer ne rifuzis; male „la historio de la muziko per si mem estas […] evoluo per arta muntado“.<ref>Timothy D. Taylor ''Strange sounds : music, technology & culture ''</ref> Jen okazis, ke li ankaŭ uzis por siaj sonmuntaĵoj [[tradicia afrika muziko|afrikan muzikon]]. == Moderna elektronika muziko == === Fino de la 1960-aj jaroj al komenco de la 1980-aj jaroj === ==== Starigo de populara elektronika muziko ==== {{Ĉefartikolo|Elektronika rokmuziko|Sinteza popularmuziko|Elektronika popmuziko|Elektromuziko|Haŭzo}} {{Ĉefartikolo|Progresiva rokmuziko|Krautrock|Space rock}} [[Dosiero:Keith Emerson StPetersburg Aug08.jpg|eta|upright|[[Keith Emerson]] koncerte en Sankta Peterburgo en 2008.]] Fine de la 1960-aj jaroj, muzikistoj de [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[Rok-muziko]], kiel [[the Beach Boys]] kaj [[the Beatles]], ekuzis elektronikajn instrumentojn, kiel la [[teremino]] kaj la [[melotrono]], por suplementi kaj difini siajn sonstilojn. En sia libro ''Electronic and Experimental Music'', Thom Holmes agnoskas la registraĵon de Beatles de 1966 nome "[[Tomorrow Never Knows]]" kiel la kanto kiu "enkondukis en nova erao la uzadon de elektronika muziko en rok- kaj pop-muziko" pro la aligo fare de la bando de registreroj kaj inversitaj kaj laŭ rapido manipulitaj registritaj sonoj.{{sfn|Holmes|2012|p=468}} Je la fino de la jardekoj, la [[Moog-sintezilo]]j ekhavis hegemonian lokon en la sono de aperanta [[progresiva rokmuziko]] kun bandoj kiel [[Pink Floyd]], [[Yes (bando)|Yes]], [[Emerson, Lake & Palmer]], kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] farante ilin parto de sia sono. La instrumenta peco de [[Gershon Kingsley]] nome "Popcorn" estis la unua internacia elektronika danc-muzika sukcesaĵo en 1969. Instrumenta progresiva rok-muziko estis partikulare grava en kontinenta Eŭropo, kio pavis la vojon por ke bandoj kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] transiru la lingvan barieron.<ref>{{harvnb|Bussy|2004|pp=15–17}}.</ref> Ilia tre sinteziligita "[[krautrock]]", kun la verkaro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo de [[Roxy Music]]), estos la ĉefa influo sur posta [[elektronika rokmuziko]].<ref name=Bogdanov2002Prog>{{harvnb|Unterberger|2002|pp=1330–1}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] estis pionirita de King Tubby kaj de aliaj muzikistoj el [[Jamajko]], kiu uzis [[Etosmuziko|etosmuzikan]] elektronikon inspirite en DĴ, produktitaj per interrompoj, eĥoj, ekvaliziloj kaj psikedeliaj elektronikaj efikoj. Ĝi aperigis kovrajn teknikojn kaj aligis elementojn de [[mondmuziko]], profundajn [[baslinio]]jn kaj harmoniajn sonojn.<ref name="eem">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=hCthQ-bec-QC|titolo=Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Holmes|persona nomo=Thom|jaro=2008|eldoninto=Routledge|ISBN=0203929594|paĝo=403}}</ref> Estis uzitaj ankaŭ teknikoj kiel longaj eĥoprokrastoj.<ref>{{Cite book|last1=Toop|first1=David|title=Ocean of Sound|date=1995|publisher=Serpent's Tail|isbn=9781852423827|page=115}}</ref> Aliaj elstaraj artistoj ene de tiu ĝenro estis [[Dreadzone]], [[Higher Intelligence Agency]], [[The Orb]], [[Ott (registroproduktisto)|Ott]], [[Loop Guru]], [[Woob]] kaj [[Transglobal Underground]].<ref name="ttp">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=VT7_x7m-RWcC|titolo=The Techno Primer: The Essential Reference for Loop-based Music Styles|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Mattingly|persona nomo=Rick|jaro=2002|eldoninto=Hal Leonard Corporation|ISBN=0634017888|paĝo=38}}</ref> [[Dosiero:Jean-Michel Jarre 2008.jpg|eta|dekstra|[[Jean-Michel Jarre]] en [[Milano]] (2008).]] Elektronika rokmuziko estis produktita ankaŭ de kelkaj japanaj muzikistoj, kiel [[Isao Tomita]] en ''Electric Samurai: Switched on Rock'' (1972), kiu aperigis ludaĵojn per Moog-sintezilo de nuntempaj pop- kaj rok-kantoj,<ref name="jenkins_2007">Jenkins 2007, pp. 133–34</ref> kaj [[Osamu Kitajima]] en sia albumo de progresiva rokmuziko ''Benzaiten'' (1974).<ref name="Benzaiten">[https://www.discogs.com/release/1303605 Osamu Kitajima – Benzaiten] en Discogs Alirita la 23an de oktobro 2019.</ref> En la mezo de la 1970-aj jaroj okazis la apero de elektronikartaj muzikistoj kiel [[Jean Michel Jarre]], [[Vangelis]], kaj [[Isao Tomita|Tomita]], kun kiuj Brian Eno estis grava influo por la disvolvigo de la [[Novepoka muziko]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|p=403}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] influis super la elektronikaj muzikteknikoj poste adoptitaj de la [[hiphopa muziko]], kiam la Jamajkdevena [[DJ Kool Herc]] en la komenco de la 1970-aj jaroj enkondukis la jamajkan sonsisteman kulturon kaj la duobligmuzikajn teknikojn en Usonon. Unu tia tekniko kiu iĝis populara en la [[hiphopa]] kulturo estis la ludado de du kopioj de la sama disko per du diskoturniloj en alterna sistemo, etendigante la favoritan parton de la [[Rompdancado|rompdancistoj]].<ref>Nicholas Collins, Margaret Schedel, Scott Wilson (2013), [https://books.google.com/books?id=bQeAtG97BmEC&pg=PA105 ''Electronic Music: Cambridge Introductions to Music'', p. 105], [[Cambridge University Press]]</ref> La diskoturnilo finfine rezultis la plej videbla elektronika muzika instrumento, kaj foje eĉ la plej [[Virtuozo|virtuoza]], en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj.<ref name="cambridge49">Nicholas Collins, Julio d' Escrivan Rincón (2007), [https://books.google.es/books?id=AJbdPZv1DjgC&pg=PA49&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Cambridge Companion to Electronic Music,] p. 49, Cambridge University Press</ref> Post la alveno de [[punko]], aperis formo de baza elektronika rokmuziko, pli kaj pli uzanta novan ciferecan teknologion por anstataŭi aliajn instrumentojn. Pioniraj bandoj estis [[Ultravox]] kun sia kanto de 1977 nome ''[[Hiroshima mon amour]]'' en ''Ha!-Ha!-Ha!'',<ref name="Maginnis">{{harvnb|Maginnis|n.d.}}</ref> [[Gary Numan]], [[Depeche Mode]] kaj [[The Human League]].<ref name="synthpop">{{harvnb|Anonymous|n.d.(2)}}.</ref> Yellow Magic Orchestra partikulare helpis pioniradon de [[Sinteza popularmuziko|sintezila pop-muziko]] per sia memtitolita albumo ''Yellow Magic Orchestra'' (Flava Magia Orkestro, 1978) kaj ''Solid State Survivor'' (1979). La difinigo de MIDI kaj la disvolvigo de cifereca sonregistrado faris la disvolvigon de pure elektronikaj sonoj multe pli facila.<ref>{{harvnb|Russ|2004|p=66}}. Eble kun diversa paĝaro depende de la eldono.</ref> Tiuj disvolvigoj kondukis al la kreskigo de la sintezila pop-muziko, kiu post ĝi estis adoptita de la movado de "New Romantic", ebligis, ke la sintheziloj hegemoniu en la pop- kaj rok-muziko de la komenco de la 80-aj jaroj. Mejloŝtonaj artistoj estis [[Duran Duran]], [[Depeche Mode]], [[Spandau Ballet]], [[A Flock of Seagulls]], [[Culture Club]], [[Talk Talk]], [[Japan (bando)|Japan]], kaj [[Eurythmics]]. La sintezila pop-muziko foje uzis sintezilojn por anstataŭi ĉiujn aliajn instrumentojn, ĝis la stilo ekfaliĝis el la populareco en la mezo de la 1980-aj jaroj.<ref name=synthpop /> ==== Klavaraj sinteziloj ==== [[Dosiero:Minimoog.JPG|eta|[[Sintezilo]] Mini-Moog.]] {{Ĉefartikolo|Korg}} Havigita en 1970 fare de Moog Music, la Mini-Moog estis inter la unuaj amplekse disponeblaj, facile porteblaj kaj relative haveblaj [[sintezilo]]j. Ĝi iĝis iam la plej amplekse uzata sintezilo en tiu epoko kaj en populara kaj en elektronika arta muziko.<ref name="Montanaro2004-minimoog"> "In 1969, a portable version of the studio Moog, called the Minimoog Model D, became the most widely used synthesizer in both popular music and electronic art music" {{harvnb|Montanaro|2004|p=8}}.</ref> Patrick Gleeson, ludanta en koncerto kun [[Herbie Hancock]] en la komenco de la 1970-aj jaroj, pioniris la uzadon de sinteziloj eĉ en turnea kunteksto, kie ili devis suferi premojn por kiuj tiuj dekomencaj maŝinoj ne estis desegnitaj.<ref name=zussman>{{harvnb|Zussman|1982|pp=[https://books.google.com/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick%20gleeson%20synthesizer&pg=PA1#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false 1, 5]}}</ref><ref>{{harvnb|Sofer|Lynner|1977|p=[http://www.cyndustries.com/synapse/synapse.cfm?pc=39&folder=jan1977&pic=23 23]}} "Yes, I used [ Moog modular equipment ] until I went with Herbie (Hancock) in 1970. Then I used a [ ARP ] 2600 because I couldn't use the Moog on stage. It was too big and cranky; every time we transported it, we would have to pull a module out, and I knew I couldn't do that on the road, so I started using ARP's."</ref> En 1974, la WDR studio en Kolonjo akiris sintezilon EMS Synthi 100, kiun nombraj komponistoj uzis por produkti rimarkindajn elektronikajn verkojn - kiel tiuj de [[Rolf Gehlhaar]] nome ''Fünf deutsche Tänze'' (Kvin germanaj dancoj, 1975), de Karlheinz Stockhausen nome ''Sirius'' (1975-76), kaj de John McGuire nome ''Pulse Music III'' (1978).<ref>{{harvnb|Morawska-Büngeler|1988|pp=52, 55, 107–108}}</ref> ==== Ciferecaj sinteziloj ==== En 1975, la japana kompanio [[Yamaha Corporation|Yamaha]] permesis la algoritmojn por la frekvenca modulada sinteziligo (FM sintezo) el John Chowning, kiu estis eksperimentante per ĝi en la [[Universitato Stanford]] ekde 1971.<ref name="holmes_257">{{harvnb|Holmes|2008|p=257}}.</ref><ref>{{harvnb|Chowning|1973}}.</ref> La inĝenieroj de Yamaha ekadaptigis la algoritmojn de Chowning por ilia uzo per cifereca sintezilo, aldonante plibonigojn kiel la metodo de "kleoskalado" por eviti la enkondukon de distordado kio normale okazis en analogaj sistemoj dum la [[frekvencmodulado]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=257–8}}.</ref> Tamen, la unua komerca cifereca sintezilo kiu estis disponigita estis la Fairlight CMI (Computer Musical Instrument, Komputila MuzikInstrumento) de la aŭstralia kompanio Fairlight en 1979, kiel la unua praktika polifonia cifereca sintezil/miksila sistemo. En 1980, Yamaha finfine publikigis la unuan FM ciferecan sintezilon, nome Yamaha GS-1, sed je multekosta prezo.<ref>{{harvnb|Roads|1996|p=226}}.</ref> En 1983, Yamaha enkondukis la unua unuopa cifereca sintezilo, nome la DX7, kiu ankaŭ uzis FM sintezilon kaj iĝos unu el la plej bone vendataj sinteziloj de ĉiuj tempoj.<ref name="holmes_257"/> La DX7 estis konata pro sia rekoneblaj brilaj tonalecoj kiuj estis parte rilataj al la [[Specimenado|troa specimenado]] de of 57&nbsp;kHz.<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=258–9}}.</ref> Barry Vercoe priskribis unu el sia sperto kun fruaj komputilsonoj: [[Dosiero:IRCAM 4X.jpg|eta|Sogitec 4X (ĉ. 1983)<ref>{{Cite web |author = Nicolas Schöffer |date = Decembro 1983 |language = Franca |title = V A R I A T I 0 N S sur 600 STRUCTURES SONORES – Une nouvelle méthode de composition musicale sur l' ORDINATEUR 4X |url = http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archivedate = 2012-04-17 |work = Leonardo On-Line |publisher = Leonardo/International Society for the Arts, Sciences and Technology (ISAST) |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2019-10-23 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |arkivdato = 2012-04-17 }}<div style="margin-left:1em;font-size:90%;line-height:2.5ex;">"''{{lang|fr|L'ordinateur nous permet de franchir une nouvelle étape quant à la définition et au codage des sons, et permet de créer des partitions qui dépassent en complexité et en précision les possibilités d'antan. LA METHODE DE COMPOSITION que je propose comporte plusieurs phases et nécessite l'emploi d'une terminologie simple que nous définirons au fur et à mesure : TRAMES, PAVES, BRIQUES et MODULES.}}''"</div></ref><br /> en IRCAM maŝinejo en 1989.]] {{Citaĵo|En IRCAM en Parizo en 1982, la flutisto Larry Beauregard konektis sian fluton al la aŭdiprocezilo $X de DiGiugno, kio ebligis real-tempan ton-sekvadon. En Guggenheim tiam, mi etendis tiun koncepton al real-tempa sekvado pre aŭtomata sinkronizita akompanado, kaj dum la venontaj du jaroj Larry kaj mi faris nombrajn montrojn de komputilo kiel ĉambra muzikisto, ludante sonatajn de flutoj de [[Handel]], la ''Sonatine'' de [[Pierre Boulez]] por fluto kaj piano kaj ĉirkaŭ 1984 mian propran ''Synapse II'' por fluto kaj komputilo - el kiuj la unua peco iam komponita eksprese por tia formaĵo. Grava defio estis trovi la ĝustajn softvarajn konstruojn por subteni alte sensitivan kaj responsan akompanadon. Ĉio tio estis antaŭ-MIDI, sed la rezultoj estis tre impresaj eĉ se fortaj dozoj de ''tempo rubato'' kontinue surprizis mian '''Synthetic Performer'''. En 1985 ni solvis la problemon de la ''tempo rubato'' per aligo de ''lernado el provludoj'' (ĉiun fojon kiam vi ludis tiun vojon la maŝino pli bone funkcias). Ni estis ankaŭ nune trejnante violonon, ĉar nia brila, juna flutisto ekhavis mortigan kanceron. Krome, tiu versio uzis novan normigon nome MIDI, kaj ĉi tie mi estas helpita de iama studento Miller Puckette, kies dekomencajn konceptojn por tiu tasko li poste etendis en programon nome MAX.<ref>{{harvnb|Vercoe|2000|pp=xxviii–xxix}}.</ref>}} ==== IRCAM, STEIM, kaj Elektronmuzikstudion ==== IRCAM en Parizo iĝis grava centro por esplorado pri komputila muziko kaj realigado kaj disvolvigo de la komputila sistemo Sogitec 4X,<ref name=Schutterhoef2007>{{harvnb|Schutterhoef|2007}} {{cite web |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |title=Archived copy |accessdate=2010-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |archivedate=2013-11-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2013-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100418170049/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2010-04-18 }}.</ref> havigante la tiam revolucian real-tempan ciferecan signalprocezadon. La verko de [[Pierre Boulez]] nome''Répons'' (1981) por 24 muzikistoj kaj 6 solistoj uzis la 4X por transformi kaj sendi solistojn al laŭtparolila sistemo. STEIM ((STudio for Electro Instrumental Music)) estas centro por esplorado kaj disvolvigo de novaj muzikinstrumentoj en la elektronikaj muzikaj artoj, situa en [[Amsterdamo]], [[Nederlando]]. STEIM estis ekzistinta ekde 1969. Ĝi estis fondita de Misha Mengelberg, Louis Andriessen, Peter Schat, Dick Raaymakers, Jan van Vlijmen, Reinbert de Leeuw kaj Konrad Boehmer. Tiu grupo de nederlandaj komponistoj baraktis por la reformado de la feŭdecaj muzikaj strukturoj de Amsterdamo; ili insistis por la nomumo de [[Bruno Maderna]] kiel muzika direktoro de la Concertgebouw Orchestra kaj plifortigis la unuajn publikajn financojn por eksperimenta kaj improvizita elektronika muziko en Nederlando. == Subĝenroj == {{Div col|cols = 3}} * [[Dancmuziko]] * [[Drumenbaso]] * [[Duobligo (muziko)|Duobligo]] * [[Elektronika dancmuziko]] * [[Etera ondo]] * [[Etosmuziko]] * [[Funko]] * [[Haŭzo]] * [[Ĥabrohaŭzo]] * [[Industria muziko]] * [[Malluma ondo]] * [[Nova ondo (muziko)|Nova ondo]] * [[Sinteza popularmuziko]] * [[Tekno]] * [[Trenco]] * [[Triphopo]] {{Div col end}} == Kelkaj artistoj kaj grupoj == [[Dosiero:Kraftwerk live in Stockholm.jpg|eta|dekstre|250px|Kraftwerk koncerte en [[Stokholmo]] en 2004.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Laurie Anderson]] * [[Aphex Twin]] * [[Astral Projection]] * [[Beck]] * [[Boards of Canada]] * [[Daft Punk]] * [[Depeche Mode]] * [[Durutti Column]] * [[Jean Ven Robert Hal]] * [[Jean Michel Jarre]] * [[KMFDM]] * [[Kraftwerk]] * [[Marilyn Manson]] * [[Massive Attack]] * [[Nine Inch Nails]] * [[Paul Oakenfold]] * [[Portishead (bando)|Portishead]] * [[Tangerine Dream]] * [[The Prodigy]] * [[Tricky]] * [[Rank 1]] * [[Underworld]] * [[Wesley Willis]] * [[Vangelis]] * [[Zero 7]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Elektroniko]] * [[Elektroniko (muziko)]] * [[Elektra gitaro]] * [[Elektronika piano]] * [[Sintezilo]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Anonymous (2001), "Theremin", BBC [[h2g2]] encyclopaedia project (2a de Aprilo), [http://h2g2.com/edited_entry/A520831] Alirita la 7an de Marto 2016. Guide ID: A520831 (Edited). * Busoni, Ferruccio (1962), Sketch of a New Esthetic of Music, tradukita de Dr. Th. Baker kaj origine publikigita en 1911 de G. Schirmer. Represita en Three Classics in the Aesthetic of Music: Monsieur Croche the Dilettante Hater, de Claude Debussy; Sketch of a New Esthetic of Music, de Ferruccio Busoni; Essays before a Sonata, de Charles E. Ives, New York: Dover Publications, Inc., pp.&nbsp;73–102 * Bussy, Pascal (2004), Kraftwerk: Man, Machine and Music (3rd ed.), London: SAF, ISBN 0-946719-70-5 * Chowning, John (1973), "The Synthesis of Complex Audio Spectra by Means of Frequency Modulation", Journal of the Audio Engineering Society, 21 (7): 526–34. * Crab, Simon (2005), [https://web.archive.org/web/20110722235914/http://120years.net/machines/novachord/index.html The Hammond Novachord (1939),] retejo 120 Years of Electronic Music, arkivita el la originalo la 22an de julio 2011, alirita la 24an de oktobro 2019 * Holmes, Thom (2008), Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (third ed.), London and New York: Routledge, ISBN 0-415-95781-8, (cloth); (pbk); ISBN 0-203-92959-4 (ebook). * Holmes, Thom (2012). [https://archive.org/details/electronicexperi00holm Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (4a eldono).] New York, NY: Routledge. ISBN 978-0-415-89646-7. (cloth); ISBN 978-0-415-89636-8 (pbk); ISBN 978-0-203-12842-8 (ebook). * Jenkins, Mark (2007), Analog Synthesizers: Understanding, Performing, Buying: From the Legacy of Moog to Software Synthesis, Amsterdam: Elsevier, ISBN 978-0-240-52072-8. * Maginnis, Tom, [https://www.webcitation.org/5x6MRJwaq?url=http://www.allmusic.com/song/t258253 The Man Who Dies Every Day: Ultravox: Song Review,] Allmusic.com, Arkivita el la originalo en 2011-03-11. (en webcitation.org) * Morawska-Büngeler, Marietta (1988), Schwingende Elektronen: Eine Dokumentation über das Studio für Elektronische Musik des Westdeutschen Rundfunk in Köln 1951–1986, Cologne-Rodenkirchen: P. J. Tonger Musikverlag. * Orton, Richard; kaj Hugh Davies, [https://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/20343 "Ondes martenot",] Grove Music Online, Oxford Music Online (Registro postulita), alirita la 2an de februaro, 2011. * Roads, Curtis (1996), The Computer Music Tutorial, Cambridge, MA: MIT Press, ISBN 0-262-18158-4, (cloth) (pbk) * Russ, Martin (2009), Sound Synthesis and Sampling (third ed.), Amsterdam and Boston: Elsevier; Oxford and Burlington: Focal, ISBN 0-240-52105-6. * Russcol, Herbert (1972), The Liberation of Sound: An Introduction to Electronic Music, Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall. * Schutterhoef, Arie van (2007), [https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X Sogitec 4X] alirita la 24an de oktobro 2019. * Sofer, Danny; kaj Doug Lynner (1977), "Pat Gleeson interview", Synapse: the Electronic Music Magazine, 1 (5 (Januaro–Februaro)): 21–24, 35. * Unterberger, R (2002), "Progressive rock", All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul, en V. Bogdanov, C. Woodstra kaj S. T. Erlewine, eds, (3a eld.), Milwaukee, WI: Backbeat Books, ISBN 0-87930-653-X. * Vercoe, Barry (2000), "Forward", The Csound Book: Perspectives in Software Synthesis, Sound Design, Signal Processing, and Programming, edited by Richard Boulanger, Cambridge, Mass.: MIT Press, pp. xxvii–xxx, ISBN 0-262-52261-6. * Zussman, John Unger (1982), [https://books.google.es/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick+gleeson+synthesizer&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false "Jazzing It Up at the NCC: Hancock and Apple II Make Music Together",] InfoWorld, 4 (26 (5a de Julio)): 1, 5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://music.columbia.edu/cmc/ Centro pri elektronika muziko] en [[Universitato Kolumbio]] * [http://techno.org/electronic-music-guide/ Gvidilo pri elektronika muziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118083704/http://techno.org/electronic-music-guide/ |date=2007-11-18 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Electronic music |revizio=917903354 }} {{Havenda artikolo|Elektronika muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri muziko]] 6p7kb4c7594kn8lpb2kc2ilux96zo9j 0 53304 9505799 7935905 2026-11-01T17:16:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU}} '''Aleksandrovsk-Saĥalinskij''' ({{Lang-ru|Александровск-Сахалинский}}) estas [[urbo]] en [[Saĥalena provinco]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 64405. La urbo estis fondita en jaro [[1869]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1917]]. La urbo antaŭe estis nomita kiel: * Aleksandrovskaja (Александровская) ĝis [[1881]]; * Aleksandrovskij (Александровский) en [[1881]] ... [[1926]]. La interurba telefona kodo estas 424034, la enurbaj telefonnumeroj estas kvarciferaj (en jaro 2005). Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: {{Koordinatoj gm|50|54|N|142|09|E}}. La urbo estas sur okcidenta bordo de [[Saĥaleno]]. En jaro [[1959]] la urbo havis 22.2 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 12.8 mil loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * https://web.archive.org/web/20051225230810/http://aleksandrovsk.chat.ru/ <!-- ru:Александровск-Сахалинский ru->eo:Aleksandrovsk-Saĥalinskij ko:알렉산드로프스크사할린스키 공식홈페이지 --> * http://chehov.niv.ru/text/text.pl?26 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060326113415/http://chehov.niv.ru/text/text.pl?26 |date=2006-03-26 }} <!-- ru:Музей Чехова в г. Александровск-Сахалинский ru->eo:Muzeo _Чехова_ _в_ _г_. Aleksandrovsk-Saĥalinskij --> [[Kategorio:Urboj de Saĥalena provinco]] nxmm52tyxbv5vo3yqgkj48xkjw1u3o7 0 54161 9506019 9500046 2026-11-02T03:01:04Z Stephan1000000 118133 814 9506019 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto televida serio |Bildo teksto=La familio Simpson. De maldekstre dekstren: Homer, Marge (kaj Maggie), Lisa, Bart |N-ro de epizodoj=814 |N-ro de sezonoj=38 |Daŭro sen reklamoj=22 minutoj}} '''''La Simpsonoj''''' (angle ''The Simpsons'') estas [[Usono|usona]] animacia televidprogramo. Ĝi estas dissendata ekde la [[17-a de decembro]] [[1989]] kiam ĝi unue aperis en la [[FOX]]-a reto. La disvolvigo de la serio uzas komedion por pritrakti multajn flankojn de la usona kulturo, politiko kaj familia vivo. Multaj kritikistoj konsideras ĝin la plej altkvalita animacia programo. La revuo [[Time]] nomumis ĝin en [[1998]] la plej altkvalita televidprogramo de la [[20-a jarcento]]. La ĉefajn [[rolulo]]jn kreis [[Matt Groening]] kiel parton de serio por la elsendo ''The Tracey Ullman Show''. Multaj roluloj en la programo nomiĝis laŭ familianoj de Groening — lia patro Homer, patrino Marge, kaj liaj fratinoj Lisa kaj Maggie. ''Bart'' estas kaŝnomo de Matt Groening. La programoj koncentriĝis je la familio Simpson. Homer estas la malsaĝa patro. Marge estas la zorgema patrino kun tre alta blua hararo. Bart estas la petolema filo. Lisa estas la inteligenta filino. Maggie estas bebo kiu ĉiam havas suĉilon en sia buŝo. Krome en la urbo Springfield loĝas multaj aliaj roluloj. == Roluloj == === Familianoj === ==== Homer ==== [[Homer Simpson]] estas la edzo de Marge kaj la patro de Bart, Lisa kaj Maggie. Lia voĉaktoro estas [[Dan Castellaneta]]. Li laboras kiel teĥnikisto en nuklea centralo en la usona urbo [[Springfield]], kvankam li havas kompletan mankon de teĥnika kompetenco. Li estas malpli inteligenta ol averaĝe, kaj liaj plej grandaj interesoj en la vivo estas spekti stultajn televidprogramojn kaj trinki bieron kun siaj amikoj. Homer Simpson fariĝis tre fama rolulo, kaj lia fama esprimo ''d'oh'' eĉ aperis en vortaroj de la [[angla lingvo]]. [[Dosiero:Yeardleysmithcomiccon.jpg|eta|Voĉaktoro de Lisa [[Yeardley Smith]].]] ==== Marge ==== Marge estas la 34-jara edzino de Homer kaj la patrino de Bart, Lisa kaj Maggie. Ŝia voĉaktorino estas [[Julie Kavner]]. Ŝi estas bonega artistino ĉar ŝi studis arton. Ŝi ankaŭ interesiĝas pri kulturo kaj parolas la francon interalie ĉar ŝi mem estas francdevena. ==== Bart ==== Bart estas la plej aĝa el la gefiloj de Marge kaj Homer. Li estas ĉirkaŭ 10-jaraĝa. Lia voĉaktorino estas [[Nancy Cartwight]]. Bart estas malbonkonduta knabo, kiu malsukcesas en la lernejo kaj ĉiam petolas. Tamen, li fakte havas bonan karakteron. Li estas verŝajne la plej konata figuro de la serio, kune kun Homer. ==== Lisa ==== Lisa Simpson estas la pli maljuna filino de Marge kaj Homer, kaj la pli juna fratino de Bart. Ŝia voĉaktorino estas [[Yeardley Smith]]. Unuafoje ŝi aperis en la mallonga epizodo "Good Night" ("Bonan nokton") de la usona televida serio "The Tracey Ullmam Show" en aprilo [[1987]]. Lisa estas tre inteligenta. Tial la aliaj lernantoj ofte ĉagrenas ŝin kaj ŝi ne havas verajn amikojn. Homer estas tre fiera pri Lisa. Li klopodas helpi ŝin kiam li povas. Lisa ankaŭ estis la nomo de la fratino de Matt Groening. ==== Maggie ==== Maggie Simpson estas bebo. Ŝi havas eksterordinarajn kapablojn, sed la aliaj personoj de la Simpson-familio ne atentas ŝin ofte. Ŝia unua vorto estis "paĉjo" (angle "daddy"). ==== Aliaj parencoj ==== Abe Simpson estas la maljuna patro de Homer. Patty kaj Selma Bouvier estas la ĝemeloj, fratinoj de Marge. Ili malŝatas Homer. === Aliaj === ==== Apu Nahasapeemapetilon ==== Tio estas baratdevena posedanto de superbazareto Kwik-E-Mart en Springfield. La rolulo estis plurfoje kritikata pro karikatura bildigo de la usonaj baratdevenuloj. Dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo [[Hank Azaria]], sed en 2020 li anoncis, ke li [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu voĉigos]] la rolulon pro tiu ĉi kritiko. == Voĉigo == La [[26-an de junio]] [[2020]] produktoro diris, ke La Simpsonoj [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu uzos blankulojn]] por voĉigi ne-blankulajn rolulojn. Temas unuavice pri Apu Nahasapeemapetilon, kiun dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo Hank Azaria. Hank Azaria voĉigis ankaŭ nigrulon-policanon Lou kaj meksikdevenulon Bumblebee Man. Alia blankula aktoro Harry Shearer voĉigis nigrulan doktoron Hibbert. == Epizodoj == * 15a.- ''[[Deep Space Homer]]'' {{Projektoj|n=Kategorio:La Simpsonoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Simpsonoj}} [[Kategorio:La Simpsonoj| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Televidaj serioj pri familioj]] [[Kategorio:Fikciaj familioj]] nxtrxyh1x2t80m04ff2jw6k5520j060 0 61222 9505984 9234557 2026-11-02T00:31:03Z ThomasPusch 1869 /* Redaktoroj tra la jaroj */ 9505984 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Jenoj.JPG|eta|300px|]] '''''Jongeren Esperanto Nieuws''''' ('''JEN''') estis [[Esperanto-gazeto]] kiu estis komuna eldonaĵo de la [[Nederlanda Esperanto-Junularo|nederlanda]] kaj la [[Flandra Esperantista Junulara Asocio|flandra]] Esperanto-junularaj asocioj. JEN aperis kvarfoje jare ĝis 2006 kaj nombris mezure 20 paĝojn. Ĉar la revuo ne nur celis esperantistojn, aperis ankaŭ artikoloj en la [[nederlanda lingvo]]. Krom informoj pri la asocioj, ĝi enhavis multajn artikolojn pri pasintaj kaj estontaj Esperanto-renkontiĝoj. Cetere la revuo ankaŭ informis pri la nederlanda kaj frisa lingvoj kaj pri la [[Esperanto-kulturo]]. Aperis ekzemple recenzoj de libroj kaj [[KD|KD-oj]]. Membroj de la [[Flandra Esperantista Junulara Asocio]] (FLEJA) kaj la [[Nederlanda Esperanto-Junularo]] (NEJ) senpage ricevis la revuon hejme. Estis ankaŭ eble aboni ĝin ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo]] en [[Antverpeno]]. == Historio == La 17-an de majo 1975 aperis la 0-numero de la gazeto ''JEN NEJ''. Ĝi estis sendita al ĉiuj (certaj kaj eblaj) aliĝintoj de renkontiĝo en [[Nunspeet]] en junio 1975. En ĝi interalie aperis: * klarigoj pri la nova gazeto kaj alvoko kontribui al ĝi * informilo pri la renkontiĝo en Nunspeet: programo, listo de partoprenantoj, vojaĝeblecoj ktp * protokolo de la membrokunveno en Emst-Epe en oktobro 1974 * tagordo de la membrokunveno de Nederlanda Esperanto-Junularo * varbilo/aliĝilo por renkontiĝo en Sint-Michielgestel en oktobro 1975 La 0-numeron redaktis [[Ineke Emmelkamp]] el [[Groningen]]. Ĝi grandparte estis dulingva. Aperis 12 eldonoj de JEN NEJ. Ĝis la 8-a numero aperis en la enkonduko ke temas pri eldono de la [[Nederlanda Esperanto-Junularo]]. Ekde la 9-a numero ĝi iĝis gazeto por ĉiuj nederlandlingvanoj. Aliĝis tiam al la redakcio la flandro [[Herman Deceuninck]].<ref>Kolofono de JEN NEJ julio-aŭgusto 1976: "Dit informatieblad is voor alle jongeren in het Nederlandse taalgebied die belang stellen in de internationale taal Esperanto."</ref> La lasta numero de JEN NEJ aperis en decembro 1976. En januaro 1977 ĝi ekhavis la nomon JEN: Jongeren Esperanto Nieuws. Oni decidis ne daŭrigi la JEN NEJ-numeradon, sed rekomenci la numeradon ĉe 1. == Redaktoroj tra la jaroj == * {{flago|Nederlando}} [[Fimke Brons]] (septembro de 1975 ĝis junio de 1976) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Herman Deceuninck]] (julio de 1976 ĝis decembro de 1982) * {{flago|Nederlando}} [[Henk Diender]] (julio de 1976 ĝis marto de 1983) * {{flago|Nederlando}} [[Hans Muller]] (novembro de 1977 ĝis aprilo de 1978) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Dirk De Weerdt]] (januaro de 1983 ĝis junio de 1984) * {{flago|Nederlando}} [[Kees de Boer]] (marto de 1983 ĝis septembro de 1984) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[André Ruysschaert]] (julio de 1984 ĝis aprilo de 1986) * {{flago|Nederlando}} [[Jan van Hulten]] (septembro de 1984 ĝis februaro de 1987) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Patrick Haerick]] (majo de 1986 ĝis oktobro de 1989) * {{flago|Nederlando}} [[Hiddo Velsink]] (marto de 1987 ĝis junio de 1988) * {{flago|Nederlando}} [[Saskia Idzerda]] (novembro de 1987 ĝis junio de 1991) * {{flago|Nederlando}} [[Peter Bunck]] (julio de 1988 ĝis oktobro de 1990) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Stefaan Cottenier]] (novembro de 1989 ĝis decembro de 1992) * {{flago|Nederlando}} [[Gaco Nauta]] (novembro de 1990 ĝis aprilo de 1992) * {{flago|Nederlando}} [[Rineke Hoens]] (novembro de 1990 ĝis decembro de 1993) * {{flago|Nederlando}} [[Arjen-Sjoerd de Vries]] (julio de 1991 ĝis decembro de 1993) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Yves Nevelsteen]] (januaro de 1993 ĝis aŭgusto de 1994) * {{flago|Nederlando}} [[Sjoerd Bosga]] (januaro de 1994 ĝis junio de 1997) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Ilja De Coster]] (septembro de 1994 ĝis junio de 2000) * {{flago|Nederlando}} [[Oscar Debats]] (majo de 1996 ĝis oktobro de 1997) * {{flago|Nederlando}} [[Johan Bleij]] (novembro de 1997 ĝis junio de 2000) * {{flago|Nederlando}} [[Joost Witteveen]] (januaro de 1998 ĝis februaro de 2001) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Lode Van de Velde]] (januaro de 2001 ĝis julio de 2003) * [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20ra|link=Flandrio]] [[Yves Nevelsteen]] (januaro de 2004 ĝis aprilo de 2008) Noto: la redakcio tradicie konsistis el 1-3 nederlandanoj kaj 1-2 flandroj. == Nuntempe (2012) == La Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ) komencis eldoni elektronikan novaĵleteron en 2010. Veran bultenon NEJ denove ekhavis en 2011. Ĝi (provizore) nomiĝas "NEJ-novaĵoj". Parole oni daŭre nomas ĝin kelkfoje JEN. La flandroj momente ne plu havas propran revuon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:1029371/E ''Jongeren Esperanto Nieuws''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Junularaj gazetoj]] [[Kategorio:Nederlanda Esperanto-Junularo]] [[Kategorio:Belgaj gazetoj]] [[Kategorio:Nederlandaj gazetoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (gazetoj)]] loxbxn08zx7wk6ug2l4ozhi5p4bx267 0 62405 9506163 9163575 2026-11-02T09:58:30Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506163 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Katyn massacre 7.jpg|eta|La amasa tombo – eltombigo 1943]] [[Dosiero:Katyn massacre 1.jpg|eta|La amasa tombo de oficiroj – eltombigo 1943]] [[Dosiero:Katyn massacre 8.jpg|eta|250x250px|La trovitaj objektoj de la polaj soldatoj mortigitaj en [[Katin]]]] [[Dosiero:Katyn massacre.jpg|eta|La nodo de [[Katin]] – la manoj ligitaj ĉe la dorso de viktimo]] [[Dosiero:Katyn massacre 2.jpg|eta|upright|La putranta kadavro de majoro Adam Solski el la 57a Regimento de Grandpolia Infanterio, identigitaj en la jaro 1943 roku<ref>[[Józef Mackiewicz]]: ''Sprawa mordu katyńskiego.'' Londyn 2009, s. 125 oraz fotografia IX po s. 160. {{ISBN|978-0-907652-65-6}}.</ref>]] La '''[[masakro]] de [[Katin]]'''<ref>En malpli oficiala lingvo por difino de la Katina [[krimo]] oni uzas [[Metonimio|metonimian]] esprimon "'''Katyń'''" kaj "'''Arbaro de Katyń'''".</ref> ([[Pola lingvo|pole]]: ''zbrodnia katyńska'', ''mord katyński'') estis sovetia [[Ekzekuto|amasekzekutadejo]] de entute 21 857 [[poloj]]<ref>(en) Fischer, Benjamin B., "''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/winter99-00/art6.html The Katyn Controversy: Stalin's Killing Field]''" [https://web.archive.org/web/20100324185250/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/winter99-00/art6.html Arkivite] la 24-an de marto 2010, pere de la [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], ''Studies in Intelligence.'' </ref><ref>Noto: La nomo parte rilatas al la masakro de 4 421 polaj oficiroj el kaptitejo en [[Kozelsk]], kiu estis farita laŭ ordono de la sovetia sekureca servo NKVD printempe 1940, sed nuntempe ankaŭ pli ĝenerale al la murdoj de entute 21 857 polaj civitanoj de kiu pli ol 10 mil polaj [[Oficiro|oficiroj]] de polico kaj [[armeo]]. </ref> en la arbara regiono de [[Katin]] (hodiaŭ okcidente de la grandurbo de [[Smolensk]] en Rusio) en [[1940]], dum la [[Dua Mondmilito]].{{Galerio| titolo=Propono de [[Lavrentij Berija]] kun akcepto de la anoj de [[Politburoo]], la bazo de la [[Katin]]-decido de la 5a de marto 1940 |pozicio=right | Dosiero:Katyn - decision of massacre p1.jpg|La unua paĝo de la dokumento kun la subskriboj de: [[Josif Stalin]], [[Vjaĉeslav Molotov]], '''Voroŝilov''', '''Mikojan''' kun la aldonaj apogsubskriboj de [[Miĥail Kalinin]] kaj [[Lazar Kaganoviĉ]]. | Dosiero:Katyn - decision of massacre p2.jpg|Druga strona dokumentu | Dosiero:Katyn - decision of massacre p3.jpg|Trzecia strona dokumentu | Dosiero:Katyn - decision of massacre p4.jpg|Czwarta strona dokumentu | Dosiero:Katyn - command of massacre.jpg|Decyzja [[Biuro Polityczne KC KPZR|Politbiura WKP(b)]] }}[[Dosiero:Witnesses of the massacre, Parfemon Kiselev a local resident of Katyn area, listening to Dr Ferenc Orsós.jpg|eta|Unu el la atestantoj de la Masakro de Katin Parfien Kisielew dum la interparolo kun d-ro [[Ferenc Orsós]]]] [[Dosiero:Pomnik katynski londyn.JPG|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Londono]]]] [[Dosiero:Pomnik Katyński w Łodzi (3).jpg|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Lodzo]] ([[Pollando]])|maldekstra]] [[Dosiero:Toronto-katyn-memorial.jpg|eta|maldekstra|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Toronto]] ([[Kanado]])]] [[Dosiero:Katyn memorial in Budapest-01.jpg|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]])|maldekstra]] [[Dosiero:Pomnik katynski1.JPG|eta|dekstra|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Vroclavo]] ([[Pollando]])]] [[Dosiero:Pomnik Katyński na cmentarzu Farnym we Wrześni.jpg|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Września]] ([[Pollando]])|maldekstra]][[Dosiero:Trzy krzyze.jpg|eta|La tri krucoj de {{fremdlingve|pl|Katyń}} ([[Katin]]), {{fremdlingve|pl|Charków}} ([[Ĥarkovo]]) kaj {{fremdlingve|pl|Miednoje}} ([[Miednoje]])]] La masakro senvualiĝis en 1943. Tio kaŭzis interrompon fare de [[Stalin]] de [[diplomatio|diplomatiaj]] rilatoj inter la [[pola ekzila registaro]] en [[Londono]] kaj [[Sovetunio]], kio okazis nokte de la 25-a/26-a de aprilo 1943. Dum la sovetia epoko, la vilaĝo de [[Ĥatinj (Belorusio)|Ĥatinj]] en [[Belorusio]] estis intence konfuzita kun Katin, kie okazis la masakro de polaj oficiroj fare de la [[NKVD]], kiel parto de sovetia propagando por deturni atenton de la Katin-masakro. Dum 50 jaroj (1940–1990) regopovoj de [[Sovetunio]] neis sian respondecon. La 13-an de aprilo 1990 ili oficiale konfirmis, ke tio estis „unu el pli pezaj krimoj de [[stalinismo]]”. Multe da aferoj ligitaj kun ĝi ne estis ĝis nun klarigitaj. Kontraŭe al [[Boris Jelcin]] nova prezidento de Rusio [[Vladimir Putin]] fermis [[arkivo]]jn kaj finis enketadon ne transdonante ties rezultojn al [[poloj]]. == Historio == Post kiam [[Nazia Germanio]] subskribis kun Sovetunio aŭguste 1939 [[Pakto Ribbentrop-Molotov|Pakton Ribbentrop-Molotov]] kun [[sekreta aldona protokolo]] [[invado en Pollandon|Germanio ekatakis Pollandon]] de okcidento, soveta [[Ruĝa Armeo]] post 17 tagoj [[Soveta invado en Pollandon|invadis de oriento]]. Post dispartigo de [[Pollando]], la polaj soldatoj el [[Orientaj Limregionoj]] militkaptiĝis po dekmiloj kaj iris al [[militprizono]]j en malproksimajn lokojn. Kiam Germanio [[operaco Barbaroso|okupis Sovetunion]] junie de [[1941]], la London-sideja [[pola ekzila registaro]] kaj la sovetia gvidantaro interkonsentis pri kunlaboro kontraŭ Germanio kreante [[Pola Armeo en Sovetunio|Polan Armeon en Sovetunio]]. Pola generalo [[Władysław Anders]] komencis organizi la armeon kaj petis la sovetian gvidantaron transdoni 15.000 polajn [[militkaptito]]jn, kiujn la sovetianoj gardis en kaptitejoj proksime de [[Smolensk]] - li estis informita de [[Stalin]] decembre de [[1941]], ke plimulto de la kaptitoj rifuĝis al la fora [[Manĝurio]] kaj ili malaperis, kio estis [[mensogo]]. La 13-an de aprilo [[1943]] germanoj sciigis, ke oni trovis amastombojn de polaj oficiroj proksime al [[Smolensk]], en arbaro de [[Katin]]. Ili trovis entute 4 443 kadavrojn, pafitajn en la kapon de malantaŭe kaj enterigitajn en amas-tombejoj. La germanoj akuzis la sovetianojn pri ekzekuto de la militkaptitoj en majo de [[1940]]. La sovetianoj kontestis tion kaj akuzis la germanojn pri la amasmurdo, asertante, ke la poloj laboris en 1941 ĉe konstruado, tiel ilin murdis la germanoj en aŭgusto de 1941. La posta ekzameno flanke de germanoj kaj la [[Ruĝa Kruco]], pruvis, ke la masakro okazis komence de [[1940]], kiam la teritorio estis en la manoj de Sovetunio. <!--Bonvolu iel traduki, ĉar la ŝablono ne ekzistas nek ekzistos! -- {{Wikiźródła|Decyzja katyńska z 5 marca 1940|tłumaczenia radzieckich dokumentów dotyczących wymordowania polskich więźniów z kopiami oryginałów}}--> [[Speciala Enketa Komisiono de la Usona Kongreso pri Esploro de la Katina Murdo]] en 1952 raportis pri senduba kulpo de sovetunianoj, enkonduke substrekante, ke la masakro de Katin estis unu el la plej barbaraj internaciaj krimoj en la historio de la mondo. == Genezo de la krimo == La 5-an de marto 1940 [[bolŝevismo|bolŝevika]] [[Politburoo]] de la [[Centra Komitato]] de [[Komunista Partio de Sovetunio]] decidis murdi 14 700 milojn de polaj militkaptitaj oficiroj el [[Kozelsk]], [[Ostaŝkov]] kaj [[Starobilsk]] kaj 11 000 polajn civilulojn malliberigitaj sur [[Orientaj Limregionoj|orientaj teritorioj]] de la [[Dua Pola Respubliko]] - la akton de mortokondamno subskribis la plej gravaj gvidantoj de Sovetunio: [[Josif Stalin]], [[Vjaĉeslav Molotov]], [[Miĥail Kalinin]], [[Kliment Voroŝilov]], [[Lavrentij Berija]] (iniciatinto de la pafmortigo), [[Anastas Mikojan]] kaj [[Lazar Kaganoviĉ]]. Ĉefo de la [[genocido|genocida]] operaco, komencita la 4-an de aprilo, estis nomumita generalo [[Vasilij Bloĥin]], la ĉefa [[ekzekutisto]] de [[NKVD]]. Genocido de pola intelektularo okazis paralele sub la germana [[okupado]], post komunaj konferencoj de [[Gestapo]] kaj [[NKVD]] fine de 1939 en [[Zakopane]]: [[Intelektulkampanjo de Krakovo]]. == Falsado kaj propagando ĉirkaŭ la masakro == Katin estis antaŭe, dum la sovetia epoko 1945-1990, intence miksita kun la vilaĝo de [[Chatyn]], kiu situas en [[Belorusio]], kie la [[nazioj]] bruligis ĝismorte la tutan vilaĝan loĝantaron en la printempo de 1943. Tiamaniere, sovetia propagando provis deturni kaj konfuzi atenton for de la Katyń-masakro. Laŭ kelkaj komentistoj, Chatyn estis indikita fare de la sovetianoj kiel simbolo por tiu genocido por krei konfuzon kun la masakro de Katin por kiu kulpas la ruĝa armeo, kaj kies nomo estas preskaŭ identa. La Granda Sovetia Enciklopedio menciis la masakron de ''Chatyn'' sed ne tiun de Katin<ref>'''(en)''' [http://www.ibiblio.org/pub/academic/history/marshall/military/wwii/special.studies/katyn.massacre/katynlrc.txt The Katyn Massacre - An Assessment Of Its Significance As A Public And Historical Issue In The United States And Great Britain].</ref>. En 1943 komenciĝis periodo de falsigado kaj kaŝigo de la krimo, kion historiistoj priskribas kiel "katina [[mensogo]]", atestita jam de la [[Notaĵo de Ŝelepin]]. Alia maniero estis deturni la atenton, helpe de la simila nomo [[Ĥatinj (Belorusio)|Ĥatinj]]. La t.n. masakro de Katin estis internacie prisilentata ankaŭ fare de intelektuloj de [[Okcidenta Eŭropo]]. (...). En [[2010]] [[Vladimir Putin]] prezentis la Katin-masakron kiel la venĝon de Stalin pro la perdoj de sovetiaj soldatoj en polaj tendaroj<ref>(en) Alexander Etkind kaj aliaj, ''Remembering Katyn,'' 2012, paĝo 9 </ref>. La 7-an de majo 2010, tiam rusa prezidento Dmitrij Medvedev unuafoje konfesis la kulpon de Sovetunio en intervjuo por la gazeto Izvestija.  Tiun saman jaron, la Federacia Asembleo de la Rusa Federacio voĉdonis tra rezolucio deklaranta ke antaŭe konfidencaj dokumentoj montris ke la masakro estis ordonita fare de Stalin, Lavrentiy Beria kaj aliaj altrangaj oficialuloj donis ordojn por la masakro. La dokumentoj kiuj montris la kulpon de Stalin ankaŭ estis publikigitaj rete. Inter la dokumentoj estas decidpropono de Beria pri la ekzekuto de la kaptitoj, kiun Stalin aprobis<ref>(en) "''[https://www.bbc.com/news/world-europe-11845315 Russian parliament condemns Stalin for Katyn massacre]''". BBC News. la 26-an de novembro 2010. </ref>. == Filmo Katyn == La 17-an de septembro 2007, la filmo " Katyn " de la pola filmreĝisoro [[Andrzej Wajda]] havis sian polan premieron en la teatro en [[Varsovio]]. La filmo estis bone akceptita en Pollando; ĝi estis nomumita por la Oskaroj en la kategorio ''Best Foreign Film''. La komenca sceno de la filmo montras la polan civilan loĝantaron kiu fuĝas orienten; neniu sciis, ke [[Adolf Hitler|Hitler]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] konsentis dividi Pollandon inter si. La [[Ruĝa Armeo]] venis de la oriento kaj kaptis la polajn oficirojn. Stalin kaj Hitler havis la saman strategion: la pola intelektularo estu detruita. La plej multaj el la oficiroj estis rezervistoj kiuj estis kuracistoj, inĝenieroj kaj instruistoj. === Aviadila kraŝo en Smolensk (2010) === La 10-an de aprilo 2010, la tiama pola prezidento [[Lech Kaczyński]] devis viziti Katin por honori la amase ekzekutitajn polajn oficirojn. Tamen, la registara aviadilo kraŝis ĉe alproksimiĝo de la Flughaveno Severny en Smolensk, mortigante ĉiujn 96 pasaĝerojn. Krom Lech Kaczyński, pereis ankaŭ pola Riksbank-guberniestro Sławomir Skrzypek kaj vicprezidento Jerzy Szmajdziński. == Viktimoj == * [[Andrzej Hałaciński]], poeto, subkolonelo, diplomato * [[Janina Lewandowska]], kantistino, aviadistino * [[Józef Marcinkiewicz]], matematikisto, spertulo pri [[analitiko]] * [[Leon Ptasznik]], kapitano * [[Mieczysław Smorawiński]], [[brigada generalo]] * [[Franciŝak Umjastoŭski]], belorusa verkisto == Memorigo == * [[Notaĵo de Ŝelepin]], [[Pola Milita Tombejo en Katin]], [[Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkovo]], [[Kurapaty]], [[Augustów-traserĉo]], [[Katin-Muzeo en Varsovio]], [[Katina Monumento en Toronto]], [[Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin]], [[Komitato de Katin]], [[Federacio de Katinaj Familioj]], [[Katina Ombro-Marŝo]], [[Katyń (filmo)|Filmo far de Andrzej Wajda]], [[Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin]] * 9.11.2007: En [[Varsovio]] komenciĝis solenaĵoj omaĝe al [[viktimo]]j de la krimo de Katin, dum kiu oni legis nomojn de ĉirkaŭ 14 mil polaj [[oficiro]]j, murditaj en 1940 fare de soveta [[NKVD]] en [[Katin]], [[Ĥarkovo]] kaj [[Tverj]], kun postmorta avanco al pli alta rango * 24.08. [[2013]]: La 13-a Internacia [[Motorciklo|Motorcikla]] [[Volontulo|Volontula]] [[Ekspedicio]] al [[Katin]] startis de [[Varsovio]], de la monumento omaĝe al viktimoj de la Katina murdo starigita de kolonelo [[Ryszard Kukliński]], por trapasi memorlokojn en [[Litovio]], [[Belorusio]], [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]]. [[Dosiero:Katyn monument niles 2010.jpg|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Ĉikago]] ([[Usono]])|centra]] [[Dosiero:CKZamek Pomnik 223-22.jpg|eta|La monumento pri la Masakro de Katin en [[Poznano]] ([[Pollando]])|centra]] == Bibliografio == * ''Amtliches Material zum Massenmord von Katyn'', Berlin 1943 [http://www.katyn-books.ru/archive/amtliches/amtliches_material.html Teksto]; * W. Abarinow: ''Oprawcy z Katynia'' ([[ekzekuto|Ekzekutistoj]] de Katin), Kraków 2007. ISBN 978-83-240-0792-9; * ''Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego'' ([[Ĥarkovo]]. Libro-[[Tombejo]] de Pola Milita Tombejo), Warszawa 2003. ISBN 83-916663-5-2 [http://www.radaopwim.gov.pl/media/pliki/Ksiega_Cmentarna_Charkow.pdf Teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160404204220/http://www.radaopwim.gov.pl/media/pliki/Ksiega_Cmentarna_Charkow.pdf |date=2016-04-04 }}; * L.R. Coatney: ''The Katyn Massacre: An Assessment of its Significance as a Public and Historical Issue in the United States and Great Britain'', 1940–1993, Western Illinois University 1993; * ''Indeks represjonowanych'' (Indekso de [[reprezalio|persekutitoj]]): Volumo 1-a, ''Rozstrzelani w Katyniu'' (Pafmortigitaj en Katin), Warszawa 1995, ISBN 83-86713-11-9; volumo 2-a, ''Rozstrzelani w Charkowie'' (Pafmortigitaj en Ĥarkovo), Warszawa 1996, ISBN 83-86713-12-7; volumo 3-a, ''Rozstrzelani w Twerze'' (Pafmortigitaj en [[Tver]]), Warszawa 1997, ISBN 83-86713-18-6; * I. S. Jażborowska: ''Katyń: zbrodnia chroniona tajemnicą państwową'' (Katin. [[Krimo]] protektata de [[ŝtata sekreto]]), Warszawa 1998. ISBN 83-05-13034-7; * F. Kadell: ''Kłamstwo katyńskie. Historia pewnej manipulacji. Fakty, dokumenty, świadkowie'' (Katina [[mensogo]]). Historio de certa manipulado. Faktoj, dokumentoj, atestantoj), Wrocław 2008. ISBN 978-83-245-8645-5; * N. Lebiediewa: ''Katyń. Zbrodnia przeciwko ludzkości'' (Katin. Krimo kontraŭ [[homaro]]), Warszawa 1998. ISBN 83-11-08741-5; * [[Józef Mackiewicz|J. Mackiewicz]]: ''Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary'' (Katin. La krimo sen [[juĝo]] kaj [[puno]]), Warszawa 1997. ISBN 83-905877-1-8 [http://ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=22180|Teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; * A. Siomkajło: ''Katyń w pomnikach świata'' (Katin en [[monumento]]j de la mondo), Warszawa 2002. ISBN 83-7399-009-7; * J. Trznadel: ''Powrót rozstrzelanej armii'' (Reveno de pafmortigita [[armeo]], Komorów 1997. ISBN 83-86482-01-X; * W. R. Wawrzonek: ''Zbrodnia Katyńska i jej „białe plamy”'' (Katina [[murdo]] kaj ties "blankaj makuloj") , Łódź 2008. ISBN 978-83-927556-0-9; * W. Wołk-Jezierska: ''Kulisy Zbrodni Katyńskiej'' (Malantaŭ la katina murdo), Wrocław 2005. ISBN 83-89684-81-0; * J. Zawodny: ''Katyń'', Lublin – Paryż 1989 (pollingva traduko de la libro ''Death in the Forest'', Notre Dame 1962, kaj postaj eldonoj); * В. Абаринов: Катынский лабиринт, Москва 1991. ISBN 5-7020-0374-8 [http://katyn.codis.ruabarinov.htm Malnova teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.novpol.ru/index.php?id=792|Kompletigo]-kompletigo (pola eldono en 2007 titolita ''Oprawcy z Katynia''); == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Katyn massacre}} == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Kurapati]] * [[Masakro de babi Jar|Masakro de Babi Jar]] (Ukrainio) * [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] (Francio) * [[NKVD]] * [[Konferencoj de Gestapo-NKVD]] * [[Speciala Enketa Komisiono de la Usona Kongreso pri Esploro de la Katina Murdo]] * [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)]] * [[Ukraina listo de Katin]] * [[Belorusa listo de Katin]] * [[Notaĵo de Ŝelepin]] * [[Katin (filmo)]] de [[Andrzej Wajda]] * [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] * [[Walenty Badylak]], [[Józef Czapski]], [[Ferdynand Goetel]], [[Stefan Niedzielak]], [[Józef Mackiewicz]], [[Zdzisław Peszkowski]], [[Andrzej Przewoźnik]], [[Stanisław Swianiewicz]], [[Andrzej Leszek Szcześniak]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.katedrapolowa.pl/ofiary.php Listo de polaj oficiroj kaj policanoj murditaj Katyń, Miednoje kaj Ĥarkovo kaj de polaj civitaj de t.n. Ukraina Listo de Katyń] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160413142807/http://www.katedrapolowa.pl/ofiary.php |date=2016-04-13 }} * [http://www.archives.gov/research/foreign-policy/katyn-massacre/ Paĝo de Nacia Arkivo de Usono (NARA) dediĉita al la katina krimo kaj al dokumentoj koncerne la krimon] * [http://www.electronicmuseum.ca/Poland-WW2/katyn_memorial_wall/kmw.html Memor-muro al viktimoj de Katyń] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080526073842/http://www.electronicmuseum.ca/Poland-WW2/katyn_memorial_wall/kmw.html |date=2008-05-26 }} * [mms://coenews.coe.int/vod/20120416_w01.wmv Anonco de verdikto de Eŭropa Tribunalo de Hom-Rajtoj en Strasburg, la 16-an de aprilo 2012]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.khatyn.by/ Belorusia memorejo Chatyn] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakro de Katin| ]] [[Kategorio:1940 en Pollando]] [[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Pollando kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Masakroj]] [[Kategorio:Etna purigado]] h764rf8xfsbv35i26y3a09fab3km0rm 0 71863 9506097 8843675 2026-11-02T07:24:27Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Castro_vecchia_parrocchiale.JPG|Castro_vecchia_parrocchiale.JPG]] estas anstataŭigita per [[c:File:Castro_(BG)_-_chiesa_di_San_Giacomo_Vecchio_-_01.jpg|Castro_(BG)_-_chiesa_di_San_Giacomo_Vecchio_-_01.jpg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelink 9506097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Castro | dosiero = Castro vista.JPG | regiono = {{Italio LOM}} | provinco = {{Italio BG}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 48 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 4 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 87 | koord_Y_en_mapo = 46 | alto = 200 m | areo = 4 | kvanto_de_loĝantoj = {{nombro|{{WikidataLoĝantaro}}}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = {{nombro|{{#expr: {{loĝantaro|{{WikidataLoĝantaro}}}} / 4 round 0}} }} | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Lovere]], [[Pianico]], [[Pisogne]] (BS) kaj [[Solto Collina]] | poŝtkodo = 24063 | telefona_kodo = 035 | ISTAT_kodo = 075096 | imposta_kodo = C337 | nomo_de_loĝantoj = ''castrensi'' | patrono = [[Laŭrenco de Romo]] | festo = [[10-a de aŭgusto]] | retpaĝo = {{Oficiala retejo}} | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Castro''' (leginda, ''Kastro'') estas [[komunumo]] de [[Italio]]. Ĝi situas en la [[provinco Bergamo]] de la regiono [[Lombardio]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaras la komunumoj [[Lovere]], [[Pianico]], [[Pisogne]] (BS) kaj [[Solto Collina]]. Kristanisma [[patrono]] de la komunumo estas la sanktulo [[Laŭrenco de Romo]], kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago. Situanta en la okcidenta bordo de [[Iseo (lago)|Lago d'Iseo]], ĝi distancas ĉirkaŭ 45 kilometroj oriente el la provinca ĉefurbo. == Kulturo == '''Literaturo''' En la komunuma teritorio medias kelkaj de la plej famaj romanoj de la itala verkisto [[Raul Montanari]]: ''La Perfezione'' (Feltrinelli, 1994), ''Chiudi gli occhi'' (Baldini Castoldi Dalai, 2004) kaj ''Il tempo dell'innocenza'' (Baldini Castoldi Dalai, 2012). La du unuaj volumoj estis ankaŭ tradukitaj al la [[Germana lingvo|germana]], respektive kun la titolo ''Der Perfektionist'' (Ullstein, 1998) kaj ''Rückkehr eines Mörders'' (List, 2005; Ullstein 2007 ankaŭ en sonlibra eldono). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> [[Dosiero:Castro (BG) - chiesa di San Giacomo Vecchio - 01.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>la loka katolika kirko [[Jakobo la pli aĝa]]]] {{Projektoj}} {{Provinco Bergamo}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo]] 1xrcm19dnzo4lxatey9hfzrgla0flbv 0 77256 9505784 9122695 2026-11-01T16:43:25Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9505784 wikitext text/x-wiki '''Peklado''' estas la procezo de [[manĝaĵo-konservado]] kiam [[manĝaĵo]] estas enmetata en [[solvo]] de [[salakvo]] kaj/aŭ [[acido]] (ofte [[vinagro]]). Ĉi tiu procezo povas konservi manĝaĵon dum multaj monatoj, kaj la rezultanta manĝaĵo estas nomata peklaĵo. Kun certaj solvoj, la peklaĵo eble [[fermentado|fermentas]] de [[lakta acido]]. == Peklaĵo == '''Peklaĵo''' estas [[manĝaĵo]] kiu estas farita per procezo de peklado. Oni povas fari peklaĵojn el [[frukto]]j, [[legomo]]j, [[ovo]]j aŭ [[viando]]. Tamen, la plej populara frukto por pekli estas la [[kukumo]], ĉar ĝi sorbas la solvaĵon bone kaj estas tranĉebla multfoje. [[Reliŝo]] farata el peklitaj kukumoj estas populara kondimento por [[hotdogo]]j. === Listo de peklaĵoj === * [[Kimĉio]] - koreaj peklaĵoj * [[Kjopoolu]] - bulgara kaj turka reliŝo * [[Ladbovaĵo]] * [[Miksitaj pikloj]] * [[peklita haringo]] * [[Peklita umeo]] - japana acida pruno * [[Pikloj]] * [[Reliŝo]] * [[Saŭrkraŭto]] - germana acida brasiko == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=pekl.0ajxo}} * [[Konfitado]] * [[Sterilvakuigo]] * [[Peklaĵo]] * [[Spico]] {{Ĝermo|manĝaĵo}} [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Konservado]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Kuirartaj teknikoj]] amx3polz8bb35qbrgrlbhkkcqgm61n0 0 78543 9505916 6960916 2026-11-01T21:43:44Z Spokiyny 238508 /* */ 9505916 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=RU}} '''Sengilej''' ({{lang-ru|Сенгилей}}) estas [[urbo]] en [[Uljanovska provinco]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 73236501. La urbo estis fondita en komenco de la [[18-a jarcento]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1943]]. La interurba telefona kodo estas 84233, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel [[moskva tempo]] (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|53|58|N|48|48|E|montru=entekste}}. La urbo estas en meza [[Volgio]], sur dekstra bordo de rivero [[Volgo]]. En jaro [[1959]] la urbo havis 10,7 mil loĝantojn. En jaro [[2026]] la urbo havis 6,1 mil loĝantojn. [[Kategorio:Urboj de Uljanovska provinco]] pjylx6p7yh1f92ktq6en82rmuznsv56 0 79201 9505899 9392178 2026-11-01T20:30:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505899 wikitext text/x-wiki La '''amasbuĉo de Nankino''' aŭ '''masakro de Nankino''' (decembro de [[1937]]–januaro de [[1938]]) okazis dum la [[Ĉina-Japana Milito]] (1937–45), post okupo de la ĉina urbo [[Nankino]] la [[13-an de decembro]] [[1937]]. La [[masakro]]n, amasmurdojn efektivigis la soldatoj de la japana armeo, ili murdis la simplajn loĝantojn kaj la kapitulacintajn soldatojn. Mortis ĉ. 100.000–300.000 homoj. Nankino estis ĉefurbo de la [[Kuomintang]]-gvidata Ĉinio inter 1928 kaj 1937. La masakron, detruon ordonis [[Matsui Iwane]], generalo de la okupinta armeo. Dum la post-okupaj semajnoj estis ĉiutagaj la amasmurdoj kaj la japanaj soldatoj dekmile [[seksatenco|seksatencis]] ĉinajn virinojn. La armeo prirabis kaj eĉ bruligis la najbarajn urbojn, ruinigis trionon de la konstruaĵoj. La japanoj igis Nankinon en 1940 sidejo de la ĉina pupregistaro, gvidata de Wang Ching-wei. Post la dua mondmilito, la Orient-Azia Internacia Soldata Tribunalo juĝis Matsui-on kaj Tani Hisaó-n respondeca kaj oni ekzekutis ilin. Pliaj punintoj estis arestitaj kaj prijuĝitaj, sed ili ricevis pli poste amnestion. [[Dosiero:Contest_To_Cut_Down_100_People.jpg|eta|180px|<!-- Du Japana _sublieutenants_, [[_Toshiaki_ _Mukai_]] kaj [[_Tuyoshi_ _Noda_]] diris al esti konkuranta kun unu la alian al vidi kiu povis mortigi cent Ĉinia unua. La kuraĝa _headline_ diris, "[[Konkurso al Mortigi Unua 100 Ĉinia kun Glavo]] Etendis Kiam Ambaŭ (Ĉasavioj, Ĉasavias) Superi Marko — _Mukai_ Adapti por orkestroj 106 kaj _Noda_ 105" -->]] [[Dosiero:Sun yatse mausoleum.jpg|eta|180px|<!-- D-ro [[Suno Jatj-_sen_]] Maŭzoleo, kiu estas proksima al Nankino kaj jam ekzistis je la tempo de la Masakro -->]] {{Projektoj|commonscat=Nanjing Massacre}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana societo por reformi historian lernolibron]] * [[La Vero pri Nankino]] * [[Faŝismo]] * [[John Rabe]] * [[Ĝugun Ianfu]] * [[Sanktejo Jasukuni]] == Eksteraj ligiloj == * {{Retarkivo|2005|http://www.columbia.edu/cu/ccba/cear/issues/fall99/text-only/yoshida.htm Japana Historiografio de la Nankinga Masakro}} * https://web.archive.org/web/20200813043654/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran <!-- Angla traduko de (klasifikis, klasigita) Ĉinia dokumento sur la Nankinga Masakro --> * [http://www.ne.jp/asahi/unko/tamezou/nankin/index-e.html Nanking Incident Documents] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakroj|Nankino]] [[Kategorio:Nankino]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Historio de Japanio]] [[Kategorio:1937]] [[Kategorio:1938]] 6a45x5c5ltqa1hypp18luyf677ns55m 0 98958 9505774 9503957 2026-11-01T15:59:41Z RG72 11847 9505774 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Pravda''' ({{lang-ru|правда}}, la vero) estis fama rusa tag-gazeto ekde la soveta epoko. Ĝi estis eldonata en [[Moskvo]] kaj disvastigata en la tuta lando. Ĝi aperadis ekde [[1912]] ĝis 1996. Inter 1918 kaj 1991 ĝi estis la oficiala gazeto de la [[Komunista Partio de Sovetunio]]. [[Dosiero:First Issue of PRAVDA.jpg|alt=Pravda – published on 5 May 1912 (22 April 1912 OS)|eta|267x267px|Unua apero de PRAVDA de 5a de majo 1912 (22a de aprilo 1912 malnovstile).]] == Historio == En la jaroj 1908-1912 en [[Vieno]] aperis [[socialdemokratio|socialdemokratia]] [[gazeto]] "Pravda" gvidata de [[Lev Trockij]] apartenanta tiam al [[frakcio]] de [[menŝeviko]]j (t.n. viena "Pravda"). En 1912 dum la 6-a konferenco de [[Rusia Socialdemokrata Partio]] okazanta en [[Prago]], iniciate de [[Lenin]] oni vivigis gazeton kun la sama nomo kiel organon de [[bolŝevismo|bolŝevisma]] frakcio. La unua numero de [[leninismo|leninisma]] gazeto aperis la 22-an de aprilo (5-a de majo) 1912 kiel tag-gazeto por laboristoj. La gazeto estis [[kontrabando|kontrabandita]] al teritorio de [[Rusia Imperio]] kaj ties eldonkvanto atingis 40-60 mil ekzempleroj. Ĝi fariĝis grava organo de la bolŝevika movado. [[Lenin]] regis la gazeton eĉ el Svislando. La cara polico kelkfoje malpermesis ĝin, sed ĝi reaperis ĉiam sub alia nomo. Post [[februara revolucio]] "Pravda" estis eldonata en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]], kiel organo de Centra Komitato kaj petrograda komitato de Rusia Socialdemokrata Partio. Ĝia eldonkvanto atingis tiam 85-90 mil ekzempleroj. Marte 1917 el [[ekziligo]] revenis [[Josif Stalin]] kaj [[Lev Kamenev]], kiuj transprenis redaktadon de "Pravda". Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] priskribis ĝin kiel "ĥaosan organon de tre dubindaj politikistoj kaj verkistoj", sen klara strategio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 271 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris kiel Lev Kamenev plendis al li pri tio en marto 1917. {{Citaĵo |teksto = Ĉu vi legas "Pravda"? Vi vidas — ĝi havas tute maldecan humoron kaj ĝenerale malkonvenan etoson. Kaj ĝia reputacio estas tre malbona. Kaj en niaj laboristaj rondoj oni estas tre malkontentaj pri ĝi... Mi venis kaj malesperiĝis. Kion fari? Mi eĉ planis tute fermi tiun ĉi "Pravda" kaj eldoni iun centran organon kun alia titolo. Sed tio ne eblas. En nia partio tro multe estas ligita al la nomo de "Pravda". La nomo devas resti. [...] Kamenev efektive ne fermis "Pravda", sed li rekonstruis ĝin alimaniere. La gazeto tuj iĝis nerekonebla. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 273 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Вы читаете «Правду»? Вы видите — у нее совершенно неприличный тон и вообще какой‑то неподходящий дух. И репутация ее очень нехороша. И в наших рабочих кругах очень недовольны… Я приехал — пришел в отчаяние. Что делать? Я думал даже совсем закрыть эту «Правду», а выпустить новый центральный орган под другим названием. Но это невозможно. В нашей партии слишком много связано с именем «Правды». Название должно остаться… [...] Каменев действительно не закрыл «Правду», но перестроил ее на новый лад. Газета мгновенно стала неузнаваемой. }} Unua postrevolucia numero aperis dimanĉe, la 5-an de marto 1917. Tiam aperis [[slogano]], jam enestanta dum la sekvaj jaroj: ''[[Proleto]]j de ĉiuj landoj unuiĝu''. Post transpreno de la regopovo fare de [[bolŝeviko]]j rezulte de tiel nomata [[Oktobra Revolucio]] sidejo de la gazeto estis transprenita al [[Moskvo]], kie ĝi estis eldonata kiel organo de la [[Centra Komitato]] de la [[partio (politiko)|partio]]. La Pravda iĝis en 1918 oficiala partia gazeto, kaj restis tia ĝis 1991, kiam okazis la [[falo de Sovetunio|kolapso de la komunista regado]]. Tiam komenciĝis la subenfalo. Oni vendis la gazeton en 1992 al familio de grekaj entreprenistoj Yannikoses. Pravda iĝis organo de la konservema, naciisma opozicio. La legantaro daŭre ŝrumpis ĝis 1996, kiam en julie oni ĉesigis la eldonadon. Pravda, kiel oficiala soveta ŝtata partia gazeto, aperigis politikajn, sciencajn, ekonomiajn, kaj kulturajn artikolojn, beletron kaj analizojn. Krome aperis leteroj de legantoj kaj propaganda literaturo de la komunistoj. Pri la eksterlandaj aferoj de Sovetunio okupiĝis ĉefe la alia registara gazeto, "[[Izvestija]]", Pravda publikigis nur raportojn el aliaj landoj. == Ĉefredaktoroj == * [[Lenin]], [[Kamenev]], [[Molotov]], [[Stalin]] kaj aliaj - redakta kolektivo (1912-1918) * [[Nikolaj Buĥarin]] (1918—1929) * ? (1937-1940) - periodo de [[Granda purigo|Granda Teroro]], [[redaktoro]] nekonata == Vidu ankaŭ == * [[Komsomolskaja Pravda]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.gazeta-pravda.ru/ * [http://www.pravda.ru/ Pravda Online, kreita en 1999 per iamaj redaktoroj de Prvada] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ruslingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Gazetoj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj gazetoj]] [[Kategorio:Komunismaj gazetoj]] [[Kategorio:Aperis en 1908]] [[Kategorio:Registaraj gazetoj]] 7recavrr21r5ssewwo7wikx57tna224 0 98969 9505772 9505546 2026-11-01T15:53:43Z RG72 11847 9505772 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:The Soviet Union 1967 CPA 3471 stamp (Newspaper 'Izvestia', Forming Hammer and Sickle, Red Flag).jpg|eta|240 px|Poŝtmarko kun la gazeto eldonita pro ĝia 50-jara ekzisto]] '''Izvestija''' ({{lang-ru|Известия}}; ''Sciigoj'') estas tagĵurnalo, aperinta en [[Moskvo]]. Ĝin eldonis dum la soveta epoko la prezidantaro de la Plej [[Supera Soveto de Sovetunio]] kaj ĝi estis ĝis 1991 oficiala tutlanda organo de la soveta registaro. Oni fondis la gazeton en marto de 1917, en [[Petrogrado]] kiel gazeton de la ''[[Petrograda Soveto|Soveto de la Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj]]''. Ĝin komence kontrolis la [[menŝeviko]]j kaj la [[Socialista Revolucia Partio|socialistoj-revolucioj]]. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] konstatis ke tiutempe la ĵurnalo estis subnivela. {{Citaĵo |teksto = Dio mia, kiom senorda, malbone kontrolanta sin, loza, mallerta estis tiu ĉi organo! Sen ajna gvida linio, kun indigniga kompilado kaj prezentado de materialoj, kun titoloj eĉ ne iom konvenaj al la enhavo sub ili, kun plej mirindaj sciigoj; tio estis ne la gazeto, sed kalejdoskopo de fragmentoj, mekanike enpremitaj je paĝoj. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 243 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Боже мой, что это был за беспорядочный, невыдержанный, расхлябанный, неумелый орган! Без всякой руководящей линии, с возмутительным подбором и расположением материала, с заголовками, ни на йоту не соответствующими тому, что находится под ними, с самыми удивительными сообщениями; это была не газета, а какой‑то калейдоскоп механически втиснутых в полосы отрывков.</ref>. }} Post la [[Oktobra revolucio]] ekregis ĝin la [[bolŝevismo|Bolŝevika Partio]]. La redaktantaro transloĝiĝis en 1918 al [[Moskvo]], kaj ekde tiam la eldonkvanto de la Izvestija rapide kreskis: en 1924 ĝi aperis en 354 000 ekzempleroj, sed en 1932 jam en 1,5 milionoj. Dum kaj post la dua mondmilito tiu kresko malrapidiĝis, haltis. Kiam la ĉefredaktoro de la gazeto iĝis Aleksej Aĝubej, bofilo de [[Nikita Ĥruŝĉov]], la Izvestija iĝis vigla, leginda gazeto. La Izvestija estis la plej grava gazeto pri internaciaj rilatoj kaj eksterlanda politiko. Kiam [[disfalo de Sovetunio|Sovetunio malfondiĝis]] en 1991, okazis privatigo de la gazeto tra [[akcia kompanio]], iĝis parte posedaĵo de la laboristoj, sendependa eldonaĵo. Pro la liberala redakta politiko, ĝi ofte konfliktis kun la naciistoj, komunistoj kaj la registaro. En septembro de 2004, oni forigis la ĉefredaktoron pro kritikaj verkoj pri la [[Terorisma atako en Beslano|ostaĝa krizo]] ĉe [[Beslan]]. En somero de 2005, aĉetis 50,2 % de la Izvestija-akcioj la [[Moskva Kremlo|kreml]]-proksima amaskomunikila konzerno [[Gazprom-Media]]. Nun aperas 230 000 ekzempleroj. Gravaj ĉefredaktoroj estis [[Nikolaj Buharin]] kaj [[Aleksej Aĝubej]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{ru}} == Vidu ankaŭ == * [[Pravda]] * [[Petrograda Soveto]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ruslingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Gazetoj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj gazetoj]] [[Kategorio:Komunismaj gazetoj]] [[Kategorio:Aperis en 1917]] 3ewlzu8pldx2c063tkem2lpjfzljpgp 0 101266 9506110 8666395 2026-11-02T07:44:31Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506110 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Traktat_brzeski_1918.jpg|eta|La unua paĝo de la Traktato de Brest-Litovsk; La kolonoj (de dekstre maldekstren) estas en la rusa, otomana turka, bulgara, hungara kaj germana.]] La '''Traktato de Brest-Litovsk''' estis pac-[[traktato]] inter [[Soveto|soveta]] [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]] unuflanke kaj la centraj [[regno (politiko)|regnoj]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Bulgario]], [[Germanio]] kaj [[Turkio]]) aliflanke. Ĝi estis subskribita la {{daton|3|marto|1918}} en [[Belorusio]], proksime de urbo [[Brest]], tiutempe nomata "Brest-Litovsk'". La traktato fiksis la eliron de Rusio el la [[Unua mondmilito]] kaj el alianco (entento) kun [[Anglio]], [[Francio]], [[Italio]] kaj [[Usono]]. La soveta registaro timis, ke plua militado malfortigos la landon kaj renversos la registaron. Kvankam la rezultoj de la (ne finita) milito parte kontraŭis la decidojn de la traktato, ĝi grave influis la postan sendependecon de [[Finnlando]], [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Pollando]]. == La kondiĉoj de la paco == La kondiĉoj, kiujn Germanio metis al la paco, estis tre pezaj kaj neniel demokratiaj; ili inkluzivis grandajn teritoriajn perdojn, ĉu per rekta cedo al Germanio ĉu per koncedo de [[sendependeco]], kiel pri Ukrainio, kies konsilio (regata de bieneguloj) estis farinta apartan pac-interkonsenton. Je la rusa flanko la traktado estis gvidata komence de [[Lev Trockij]], kiu uzis sian tutan retorikon por eviti cedon al la postuloj de Germanio. Krizo ekestis je la {{dato|27|januaro|1918}} (laŭ [[julia kalendaro]]), kiam Germanio prezentis [[diktaĵo]]n pri paco. Inter la [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] la pozicioj estis malsamaj, eĉ kontraŭaj: La maldekstro, apogata ankaŭ de la maldekstraj social-revoluciuloj, proponis malakcepti kaj puŝi la revolucian militon al ekstremo, apelaciante la amasojn de la okcidentaj landoj meti finon al la imperiisma agreso; tiun ĉi tezon subtenis precipe [[Nikolaj Buĥarin]]. Ankaŭ Trockij kontraŭis pacon je la kondiĉoj de la diktaĵo, sed vidis elirvojon en unuflanka (rusa) rifuzo batali; tiel la germanaj generaloj ne povu militi plu pro interna opozicio. Nur [[Lenino]] postulis, ke la traktaton oni subskribu je ajna prezo. == La paco de Brest-Litovsk' == La 28-an de januaro 1918 ([[10-an de februaro]] laŭ [[gregoria kalendaro]]) ĝuste Trockij diskonigis la rusan decidon ne plu batali kaj malmobilizi la [[armeo]]n. Li estis certa, ke tio finu la bataladon, sed la [[16-a de februaro|16-an de februaro]] (Rusio je la 1-a de februaro akceptis la gregorian kalendaron) la germanaj armeestroj deklaris, ke la 17-an la [[armistico]] nuliĝos. La [[18-a de februaro|18-an de februaro]] la germana armeo antaŭeniris kaj trairis la forlasitajn rusajn frontliniojn. Malgraŭ heroaj defendoprovoj de volontulaj taĉmentoj la situacio iĝis senespera, kaj Lenino ricevis, post minaco demisii, de la Centra Komitato de la Bolŝevisma Partio la rajton subskribi la pacon, kvankam la novaj kondiĉoj estis eĉ pli severaj ol la antaŭaj: cedo de Estonio, Latvio kaj ĉiuj teritorioj jam okupitaj de germanaj trupoj, materiaj [[reparacio]]j kaj teritoriaj cedoj al la [[Osmanida imperio]] en Transkaŭkazio. Je tiuj kondiĉoj la paco estis subskribita la 3-an de marto 1918. La [[15-a de marto|15-an de marto]] la plejsupera soveto ĝin [[ratifiko|ratifikis]]. [[Dosiero:Trotzki Deutsche Brest-Litowsk1917.jpg|eta|Germana delegacio bonvenigas Trockij en Brest-Litovsk]] == Sekvoj de la paco == La paco subskribita en Brest-Litovsk' estas "imperiisma paco", kiu malrespektas unu el la principoj de la oktobraj dekretoj: La rajton je mem-decido de la popoloj. Ukrainio estis okupita de la germana armeo, kiu instalis pupan registaron, kiu kamuflu la forprenon de krudmaterialo kaj [[greno]] necesaj por la germana militado okcidente. En Finnlandon, sendependiĝinta en oktobro 1917, Germanio sendis trupojn por apogi kontraŭrevolucion, kiu renversis la socialdemokratian registaron. Ankaŭ en Litovio kaj Estonio la sovetajn registarojn anstataŭis aliaj, apogataj de la germana armeo. [[Besarabio]] estis aneksita al [[Rumanio]], kaj la Osmanida imperio okupis teritoriojn en Transkaŭkazio. Kiam la {{daton|11|novembro|1918}} Germanio devis sukskribi armisticon kun la aliancanoj, unu el ties kondiĉoj estis la nuligo de la Traktato de Brest-Litovsk'. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dhm.de/lemo/html/wk1/aussenpolitik/vertrag/ pri traktato de Brest-Litowsk] * [http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ teksto de traktato de Brest-Litowsk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118112103/http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ |date=2012-01-18 }} * [http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html kun mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060301001144/http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html |date=2006-03-01 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Packontraktoj de la 20-a jarcento|Brest]] [[Kategorio:1910-1919 en Ukrainio]] [[Kategorio:1918 en Pollando]] [[Kategorio:1918 en Belorusio]] [[Kategorio:1918 en Litovio]] [[Kategorio:1918 en Latvio]] [[Kategorio:1918 en Turkio]] [[Kategorio:1918 en Rusio]] [[Kategorio:Orienta fronto de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanio en la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Turkio]] 5xfa9bc1uys8jh3llwrtnphkl5n6dm3 9506139 9506110 2026-11-02T09:50:06Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506139 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Traktat_brzeski_1918.jpg|eta|La unua paĝo de la Traktato de Brest-Litovsk; La kolonoj (de dekstre maldekstren) estas en la rusa, otomana turka, bulgara, hungara kaj germana.]] La '''Traktato de Brest-Litovsk''' estis pac-[[traktato]] inter [[Soveto|soveta]] [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]] unuflanke kaj la centraj [[regno (politiko)|regnoj]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Bulgario]], [[Germanio]] kaj [[Turkio]]) aliflanke. Ĝi estis subskribita la {{daton|3|marto|1918}} en [[Belorusio]], proksime de urbo [[Brest]], tiutempe nomata "Brest-Litovsk'". La traktato fiksis la eliron de Rusio el la [[Unua mondmilito]] kaj el alianco (entento) kun [[Anglio]], [[Francio]], [[Italio]] kaj [[Usono]]. La soveta registaro timis, ke plua militado malfortigos la landon kaj renversos la registaron. Kvankam la rezultoj de la (ne finita) milito parte kontraŭis la decidojn de la traktato, ĝi grave influis la postan sendependecon de [[Finnlando]], [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Pollando]]. == La kondiĉoj de la paco == La kondiĉoj, kiujn Germanio metis al la paco, estis tre pezaj kaj neniel demokratiaj; ili inkluzivis grandajn teritoriajn perdojn, ĉu per rekta cedo al Germanio ĉu per koncedo de [[sendependeco]], kiel pri Ukrainio, kies konsilio (regata de bieneguloj) estis farinta apartan pac-interkonsenton. Je la rusa flanko la traktado estis gvidata komence de [[Lev Trockij]], kiu uzis sian tutan retorikon por eviti cedon al la postuloj de Germanio. Krizo ekestis je la {{dato|27|januaro|1918}} (laŭ [[julia kalendaro]]), kiam Germanio prezentis [[diktaĵo]]n pri paco. Inter la [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] la pozicioj estis malsamaj, eĉ kontraŭaj: La maldekstro, apogata ankaŭ de la maldekstraj social-revoluciuloj, proponis malakcepti kaj puŝi la revolucian militon al ekstremo, apelaciante la amasojn de la okcidentaj landoj meti finon al la imperiisma agreso; tiun ĉi tezon subtenis precipe [[Nikolaj Buĥarin]]. Ankaŭ Trockij kontraŭis pacon je la kondiĉoj de la diktaĵo, sed vidis elirvojon en unuflanka (rusa) rifuzo batali; tiel la germanaj generaloj ne povu militi plu pro interna opozicio. Nur [[Lenino]] postulis, ke la traktaton oni subskribu je ajna prezo. == La paco de Brest-Litovsk' == La 28-an de januaro 1918 ([[10-an de februaro]] laŭ [[gregoria kalendaro]]) ĝuste Trockij diskonigis la rusan decidon ne plu batali kaj malmobilizi la [[armeo]]n. Li estis certa, ke tio finu la bataladon, sed la [[16-a de februaro|16-an de februaro]] (Rusio je la 1-a de februaro akceptis la gregorian kalendaron) la germanaj armeestroj deklaris, ke la 17-an la [[armistico]] nuliĝos. La [[18-a de februaro|18-an de februaro]] la germana armeo antaŭeniris kaj trairis la forlasitajn rusajn frontliniojn. Malgraŭ heroaj defendoprovoj de volontulaj taĉmentoj la situacio iĝis senespera, kaj Lenino ricevis, post minaco demisii, de la Centra Komitato de la Bolŝevisma Partio la rajton subskribi la pacon, kvankam la novaj kondiĉoj estis eĉ pli severaj ol la antaŭaj: cedo de Estonio, Latvio kaj ĉiuj teritorioj jam okupitaj de germanaj trupoj, materiaj [[reparacio]]j kaj teritoriaj cedoj al la [[Osmanida imperio]] en Transkaŭkazio. Je tiuj kondiĉoj la paco estis subskribita la 3-an de marto 1918. La [[15-a de marto|15-an de marto]] la plejsupera soveto ĝin [[ratifiko|ratifikis]]. [[Dosiero:Trotzki Deutsche Brest-Litowsk1917.jpg|eta|Germana delegacio bonvenigas Trockij en Brest-Litovsk]] == Sekvoj de la paco == La paco subskribita en Brest-Litovsk' estas "imperiisma paco", kiu malrespektas unu el la principoj de la oktobraj dekretoj: La rajton je mem-decido de la popoloj. Ukrainio estis okupita de la germana armeo, kiu instalis pupan registaron, kiu kamuflu la forprenon de krudmaterialo kaj [[greno]] necesaj por la germana militado okcidente. En Finnlandon, sendependiĝinta en oktobro 1917, Germanio sendis trupojn por apogi kontraŭrevolucion, kiu renversis la socialdemokratian registaron. Ankaŭ en Litovio kaj Estonio la sovetajn registarojn anstataŭis aliaj, apogataj de la germana armeo. [[Besarabio]] estis aneksita al [[Rumanio]], kaj la Osmanida imperio okupis teritoriojn en Transkaŭkazio. Kiam la {{daton|11|novembro|1918}} Germanio devis sukskribi armisticon kun la aliancanoj, unu el ties kondiĉoj estis la nuligo de la Traktato de Brest-Litovsk'. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dhm.de/lemo/html/wk1/aussenpolitik/vertrag/ pri traktato de Brest-Litowsk] * [http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ teksto de traktato de Brest-Litowsk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118112103/http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ |date=2012-01-18 }} * [http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html kun mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060301001144/http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html |date=2006-03-01 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Packontraktoj de la 20-a jarcento|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Unua Mondmilito|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Germana Imperio|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Otomana Imperio|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de RSFSR|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Bulgario|Brest]] [[Kategorio:1910-1919 en Ukrainio]] [[Kategorio:1918 en Pollando]] [[Kategorio:1918 en Belorusio]] [[Kategorio:1918 en Litovio]] [[Kategorio:1918 en Latvio]] [[Kategorio:1918 en Turkio]] [[Kategorio:1918 en Armenio]] [[Kategorio:1918 en Kartvelio]] [[Kategorio:1918 en Rusio]] [[Kategorio:Orienta fronto de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanio en la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Sekvoj de la Unua Mondmilito en Rusio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Finnlando kaj Rusio]] 3jk1d0kq6mo9pyg7rvk4xfyhrywknkq 9506142 9506139 2026-11-02T09:52:02Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506142 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Traktat_brzeski_1918.jpg|eta|La unua paĝo de la Traktato de Brest-Litovsk; La kolonoj (de dekstre maldekstren) estas en la rusa, otomana turka, bulgara, hungara kaj germana.]] La '''Traktato de Brest-Litovsk''' estis pac-[[traktato]] inter [[Soveto|soveta]] [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]] unuflanke kaj la centraj [[regno (politiko)|regnoj]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Bulgario]], [[Germanio]] kaj [[Turkio]]) aliflanke. Ĝi estis subskribita la {{daton|3|marto|1918}} en [[Belorusio]], proksime de urbo [[Brest]], tiutempe nomata "Brest-Litovsk'". La traktato fiksis la eliron de Rusio el la [[Unua mondmilito]] kaj el alianco (entento) kun [[Anglio]], [[Francio]], [[Italio]] kaj [[Usono]]. La soveta registaro timis, ke plua militado malfortigos la landon kaj renversos la registaron. Kvankam la rezultoj de la (ne finita) milito parte kontraŭis la decidojn de la traktato, ĝi grave influis la postan sendependecon de [[Finnlando]], [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Pollando]]. == La kondiĉoj de la paco == La kondiĉoj, kiujn Germanio metis al la paco, estis tre pezaj kaj neniel demokratiaj; ili inkluzivis grandajn teritoriajn perdojn, ĉu per rekta cedo al Germanio ĉu per koncedo de [[sendependeco]], kiel pri Ukrainio, kies konsilio (regata de bieneguloj) estis farinta apartan pac-interkonsenton. Je la rusa flanko la traktado estis gvidata komence de [[Lev Trockij]], kiu uzis sian tutan retorikon por eviti cedon al la postuloj de Germanio. Krizo ekestis je la {{dato|27|januaro|1918}} (laŭ [[julia kalendaro]]), kiam Germanio prezentis [[diktaĵo]]n pri paco. Inter la [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] la pozicioj estis malsamaj, eĉ kontraŭaj: La maldekstro, apogata ankaŭ de la maldekstraj social-revoluciuloj, proponis malakcepti kaj puŝi la revolucian militon al ekstremo, apelaciante la amasojn de la okcidentaj landoj meti finon al la imperiisma agreso; tiun ĉi tezon subtenis precipe [[Nikolaj Buĥarin]]. Ankaŭ Trockij kontraŭis pacon je la kondiĉoj de la diktaĵo, sed vidis elirvojon en unuflanka (rusa) rifuzo batali; tiel la germanaj generaloj ne povu militi plu pro interna opozicio. Nur [[Lenino]] postulis, ke la traktaton oni subskribu je ajna prezo. == La paco de Brest-Litovsk' == La 28-an de januaro 1918 ([[10-an de februaro]] laŭ [[gregoria kalendaro]]) ĝuste Trockij diskonigis la rusan decidon ne plu batali kaj malmobilizi la [[armeo]]n. Li estis certa, ke tio finu la bataladon, sed la [[16-a de februaro|16-an de februaro]] (Rusio je la 1-a de februaro akceptis la gregorian kalendaron) la germanaj armeestroj deklaris, ke la 17-an la [[armistico]] nuliĝos. La [[18-a de februaro|18-an de februaro]] la germana armeo antaŭeniris kaj trairis la forlasitajn rusajn frontliniojn. Malgraŭ heroaj defendoprovoj de volontulaj taĉmentoj la situacio iĝis senespera, kaj Lenino ricevis, post minaco demisii, de la Centra Komitato de la Bolŝevisma Partio la rajton subskribi la pacon, kvankam la novaj kondiĉoj estis eĉ pli severaj ol la antaŭaj: cedo de Estonio, Latvio kaj ĉiuj teritorioj jam okupitaj de germanaj trupoj, materiaj [[reparacio]]j kaj teritoriaj cedoj al la [[Osmanida imperio]] en Transkaŭkazio. Je tiuj kondiĉoj la paco estis subskribita la 3-an de marto 1918. La [[15-a de marto|15-an de marto]] la plejsupera soveto ĝin [[ratifiko|ratifikis]]. [[Dosiero:Trotzki Deutsche Brest-Litowsk1917.jpg|eta|Germana delegacio bonvenigas Trockij en Brest-Litovsk]] == Sekvoj de la paco == La paco subskribita en Brest-Litovsk' estas "imperiisma paco", kiu malrespektas unu el la principoj de la oktobraj dekretoj: La rajton je mem-decido de la popoloj. Ukrainio estis okupita de la germana armeo, kiu instalis pupan registaron, kiu kamuflu la forprenon de krudmaterialo kaj [[greno]] necesaj por la germana militado okcidente. En Finnlandon, sendependiĝinta en oktobro 1917, Germanio sendis trupojn por apogi kontraŭrevolucion, kiu renversis la socialdemokratian registaron. Ankaŭ en Litovio kaj Estonio la sovetajn registarojn anstataŭis aliaj, apogataj de la germana armeo. [[Besarabio]] estis aneksita al [[Rumanio]], kaj la Osmanida imperio okupis teritoriojn en Transkaŭkazio. Kiam la {{daton|11|novembro|1918}} Germanio devis sukskribi armisticon kun la aliancanoj, unu el ties kondiĉoj estis la nuligo de la Traktato de Brest-Litovsk'. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dhm.de/lemo/html/wk1/aussenpolitik/vertrag/ pri traktato de Brest-Litowsk] * [http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ teksto de traktato de Brest-Litowsk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118112103/http://www.dhm.de/lemo/html/dokumente/brest/ |date=2012-01-18 }} * [http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html kun mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060301001144/http://de.encarta.msn.com/media_1461500646/Friede_von_Brest-Litowsk.html |date=2006-03-01 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Packontraktoj de la 20-a jarcento|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Unua Mondmilito|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Germana Imperio|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Otomana Imperio|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de RSFSR|Brest]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Bulgario|Brest]] [[Kategorio:1918 en Ukrainio]] [[Kategorio:1918 en Pollando]] [[Kategorio:1918 en Belorusio]] [[Kategorio:1918 en Litovio]] [[Kategorio:1918 en Latvio]] [[Kategorio:1918 en Turkio]] [[Kategorio:1918 en Armenio]] [[Kategorio:1918 en Kartvelio]] [[Kategorio:1918 en Rusio]] [[Kategorio:Orienta fronto de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanio en la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Sekvoj de la Unua Mondmilito en Rusio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Finnlando kaj Rusio]] 1zz648c3llpgs3k9rxrlbjdzhxhtn8d 0 101345 9505706 9504429 2026-11-01T14:27:07Z RG72 11847 9505706 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto gravulo}} '''Georgij Valentinoviĉ Pleĥanov''' ({{lang-ru|Георгий Валентинович Плеханов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|11|12|1856|ligilo=jes|akuzativo=jes}} en Gudalovka, [[Rusio]], mortis la {{daton|30|majo|1918}} en [[Terijoki]], [[Finnlando]] (nun [[Zelenogorsk]], [[Rusio]])) estis [[marksismo|marksisma]] teoriulo. Li ekis kaj gvidis en Rusio la marksisman movadon. Li naskiĝis en etnobela familio. En [[1873]], li eklernis en soldatlernejo de Sankt-Peterburgo, sed baldaŭ plustudis en minista altlernejo. En la dua studjaro, li ĉesis la studadon kaj dediĉis sian vivon tute al la narodnika revolucia agado. Kvankam la celo de la narodnikoj estis kreo de kamparana socialisma socio, la juna Pleĥanov kontaktis ĉefe urbajn laboristojn. Post kiam li iĝis en 1877 gvidanto de la narodnika ''Zemlja i Volja'' (Tero kaj Libereco), li ekis neleĝan {{N|politika agitado}}. La grupo ''Zemlja i Volja'' pli kaj pli uzis terorismajn metodojn. Pleĥanov en 1879 eksiĝis kun siaj sekvantoj kaj fondis la kontraŭterorisman grupon ''Ĉornij Peredj'' (Nigra Redivido) en 1879, kiu volis revolucian amasagitadon. Tiu grupo ne estis longviva. Pleĥanov fuĝis en [[1880]] al Svislando por eviti la areston kaj ne revenis ĝis [[1917]] en Rusion. Li plenigis la grandan parton de la elmigraj jaroj en [[Ĝenevo]]. Li fondis en 1883 kun siaj amikoj la unuan rusan marksisman revolucian organizon (Liberigo de la Laboro). En liaj du gravaj verkoj (Socialismo kaj politika batalo; 1883 kaj en Niaj malakordoj; 1885), li atakis senkompate, neniige la ideojn de la narodnikoj kaj metis bazojn de la rusa marksisma ideologio. Laŭ liaj opinioj, en la tiama Rusio ekis kapitalisma evoluo, kiu transformas la socian strukturon kaj kreas la antaŭkondiĉojn por renverŝi la caran diktaturon kaj establi burĝan, demokratian sistemon. La marksistoj havas la devon – laŭ li - organizi la industriajn laboristojn kontraŭ la cara arbitreco. Post kolapso de la cara sistemo, la kapitalisma evoluo multobligus la nombron de la [[proleto]]j kaj fine la proletoj – sub gvido de socialdemokrata partio – liberigus sin per socialisma revolucio. Tiu ideo pri la dutakta revolucia proceso karakterizis dum jardekoj taktikajn kaj strategiajn pensojn de la rusaj marksistoj. En dek jaroj, Post apero de la Socialismo kaj politika batalo, grupo de Pleĥanov aperigis multajn socialismajn eldonaĵon, sed inter la marksistoj kaj rusa laborista klaso ne estiĝis strikta kontakto, rilato. Meze de la [[1890-aj jaroj]] – pro la kontraŭregistara agado – ili havis multajn sekvantojn, inter ili eĉ Lenin. La intelektulaj revoluciuloj konstruis kontaktojn al la fabrikaj laboristoj, Pleĥanov kaj liaj sekvantoj aliĝis al tiuj grupoj. Pinto de ties agado estis la fondo de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio en 1898. Pleĥanov daŭrigis sian diskuton kun la narodnikoj en la 1890-aj jaroj. Tiutempe verkis li la „Al problemo de evoluo de la [[monismo|monisma]] historia koncepto". En siaj verkoj post 1898, li defendis la ortodoksan marksisman koncepton (kontraŭe al t.n. reviziismo de la germana socialdemokrata [[Eduard Bernstein]]). Zur Frage der Entwicklung der monistischen Geschichtsauffassung. Tiujn kampanjon li faris en interlaboro kun Lenin kaj aliaj. Lenin kaj aliaj revoluciuloj aperigis en [[1900]] la marksisman gazeton Iskra (Fajrero). En [[1903]] povis okazi la dua kongreso de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio, sed la partoprenantojn disigis la diskuto pri la partio, tiel estiĝis la bolŝevika kaj menŝevika frakcioj. Pleĥanov komence apogis [[Lenin|Leninon]], sed baldaŭ aliĝis al la [[menŝeviko]]j kaj atakis Leninon. Dum sia posta politika agado – ĉefe inter 1906 kaj 1914 – agadis li por la reunigo de la partio, sed sensukcese. Pleĥanov, kiel influa membro de la [[2-a Internacio]], reprezentis „defetisman” vidpunkton dum la rusa-japana milito de 1904-1905. Li apogis la ententon dum la unua mondmilito, ĉar li havis la konvinkon, ke venko de la germana militarismo estus fina malvenko je la internacia laborisma movado. En la revolucio de 1905 fiaskis lia teorio pri la dutakta revolucio. La burĝaro ne kondutis tiel, kiel Pleĥanov atendis. Kvankam li rigardis malgrava la rolon de la kamparanoj, ili iĝis grava revolucia forto. Spite al tiuj spertoj, li ne ŝanĝis siajn vidpunktojn. Lia efiko malgraviĝis inter la du revolucioj. En 1917 Pleĥanov bonvenigis la [[Februara revolucio|Februaran revolucion]], kiel la longe atenditan burĝan revolucion. Li revenis al Rusio kaj alvokis batali ĝis la fina venko en la [[Unua mondmilito]]. Li pretendis, ke la kamparanoj kaj laboristoj preferu la nacian defendon al la politikaj postuloj. Kvankam li kritikis la [[Provizora Registaro de Rusio|provizoran registaron]], sed apogis ĝin en la gravaj aferoj. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] konstatis ke tiutempe influo de Georgij Pleĥanov estis mizera. {{Citaĵo |teksto = Partopreno de Pleĥanov en la eventoj de 1917 limiĝis je liaj kontribuoj al la eta, malmulte legata kaj tute neinflua gazeteto "Unueco". Liaj samopiniuloj konsistigis malgrandan grupon, ne reprezentitan en la [[Petrograda Soveto|Soveto]] ĝuste pro ĝia kompleta mizero... |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 335 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Участие Плеханова в событиях 1917 года ограничилось его писаниями в крошечной, малочитаемой и совершенно невлиятельной газетке «Единство». Его единомышленники составляли небольшую группу, не представленную в Совете именно ввиду ее полной ничтожности…<ref>Суханов Н. Н. Записки о революции: В 3 т. Т. 1. Кн. 1—2. М., 1991. С. 335.</ref>. }} Ĉar li kontraŭis la bolŝevikan enpotenciĝon, la fervoraj ruĝ-gvardianoj insultis lin kiel „[[Malamiko de la popolo|malamikon de la popolo]]”. Li mortis en elmigrado. == Verkoj == * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1889/champ/index.htm A New Champion of Autocracy 1889] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/anarch/index.htm Anarchism & Socialism (1895)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/monist/index.htm The Development of the Monist View of History (1895)] * ''Essays on the History of Materialism'' (1896) * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/history/part1.htm The Materialist Conception of History (1891)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/belinski/index.htm Belinski and Rational Reality (1897)] * ''The Role of the Individual in History'' * ''Fundamental Problems of Marxism'' (1908) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marxists.org/esperanto/plehxanov/index.htm Verkista arkivo de Georgo Pleĥanov] en la [[Marksista Interreta Arkivo]] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov Archive] (anglalingva) * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm Georgi Plekhanov Biography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100205134512/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm |date=2010-02-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pleĥanov, Georgij}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj filozofoj]] [[Kategorio:Rusiaj redaktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj sociologoj]] [[Kategorio:Rusiaj marksistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Marksistaj teoriistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ateistoj]] [[Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo]] 816tpm0qpkjgf15eeaz7quaan4squir 9505708 9505706 2026-11-01T14:27:54Z RG72 11847 9505708 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto gravulo}} '''Georgij Valentinoviĉ Pleĥanov''' ({{lang-ru|Георгий Валентинович Плеханов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|11|12|1856|ligilo=jes|akuzativo=jes}} en Gudalovka, [[Rusio]], mortis la {{daton|30|majo|1918}} en [[Terijoki]], [[Finnlando]] (nun [[Zelenogorsk]], [[Rusio]])) estis [[marksismo|marksisma]] teoriulo. Li ekis kaj gvidis en Rusio la marksisman movadon. Li naskiĝis en etnobela familio. En [[1873]], li eklernis en soldatlernejo de Sankt-Peterburgo, sed baldaŭ plustudis en minista altlernejo. En la dua studjaro, li ĉesis la studadon kaj dediĉis sian vivon tute al la narodnika revolucia agado. Kvankam la celo de la narodnikoj estis kreo de kamparana socialisma socio, la juna Pleĥanov kontaktis ĉefe urbajn laboristojn. Post kiam li iĝis en 1877 gvidanto de la narodnika ''Zemlja i Volja'' (Tero kaj Libereco), li ekis neleĝan {{N|politika agitado}}. La grupo ''Zemlja i Volja'' pli kaj pli uzis terorismajn metodojn. Pleĥanov en 1879 eksiĝis kun siaj sekvantoj kaj fondis la kontraŭterorisman grupon ''Ĉornij Peredj'' (Nigra Redivido) en 1879, kiu volis revolucian amasagitadon. Tiu grupo ne estis longviva. Pleĥanov fuĝis en [[1880]] al Svislando por eviti la areston kaj ne revenis ĝis [[1917]] en Rusion. Li plenigis la grandan parton de la elmigraj jaroj en [[Ĝenevo]]. Li fondis en 1883 kun siaj amikoj la unuan rusan marksisman revolucian organizon (Liberigo de la Laboro). En liaj du gravaj verkoj (Socialismo kaj politika batalo; 1883 kaj en Niaj malakordoj; 1885), li atakis senkompate, neniige la ideojn de la narodnikoj kaj metis bazojn de la rusa marksisma ideologio. Laŭ liaj opinioj, en la tiama Rusio ekis kapitalisma evoluo, kiu transformas la socian strukturon kaj kreas la antaŭkondiĉojn por renverŝi la caran diktaturon kaj establi burĝan, demokratian sistemon. La marksistoj havas la devon – laŭ li - organizi la industriajn laboristojn kontraŭ la cara arbitreco. Post kolapso de la cara sistemo, la kapitalisma evoluo multobligus la nombron de la [[proleto]]j kaj fine la proletoj – sub gvido de socialdemokrata partio – liberigus sin per socialisma revolucio. Tiu ideo pri la dutakta revolucia proceso karakterizis dum jardekoj taktikajn kaj strategiajn pensojn de la rusaj marksistoj. En dek jaroj, Post apero de la Socialismo kaj politika batalo, grupo de Pleĥanov aperigis multajn socialismajn eldonaĵon, sed inter la marksistoj kaj rusa laborista klaso ne estiĝis strikta kontakto, rilato. Meze de la [[1890-aj jaroj]] – pro la kontraŭregistara agado – ili havis multajn sekvantojn, inter ili eĉ Lenin. La intelektulaj revoluciuloj konstruis kontaktojn al la fabrikaj laboristoj, Pleĥanov kaj liaj sekvantoj aliĝis al tiuj grupoj. Pinto de ties agado estis la fondo de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio en 1898. Pleĥanov daŭrigis sian diskuton kun la narodnikoj en la 1890-aj jaroj. Tiutempe verkis li la „Al problemo de evoluo de la [[monismo|monisma]] historia koncepto". En siaj verkoj post 1898, li defendis la ortodoksan marksisman koncepton (kontraŭe al t.n. reviziismo de la germana socialdemokrata [[Eduard Bernstein]]). Zur Frage der Entwicklung der monistischen Geschichtsauffassung. Tiujn kampanjon li faris en interlaboro kun Lenin kaj aliaj. Lenin kaj aliaj revoluciuloj aperigis en [[1900]] la marksisman gazeton Iskra (Fajrero). En [[1903]] povis okazi la dua kongreso de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio, sed la partoprenantojn disigis la diskuto pri la partio, tiel estiĝis la bolŝevika kaj menŝevika frakcioj. Pleĥanov komence apogis [[Lenin|Leninon]], sed baldaŭ aliĝis al la [[menŝeviko]]j kaj atakis Leninon. Dum sia posta politika agado – ĉefe inter 1906 kaj 1914 – agadis li por la reunigo de la partio, sed sensukcese. Pleĥanov, kiel influa membro de la [[2-a Internacio]], reprezentis „defetisman” vidpunkton dum la rusa-japana milito de 1904-1905. Li apogis la ententon dum la unua mondmilito, ĉar li havis la konvinkon, ke venko de la germana militarismo estus fina malvenko je la internacia laborisma movado. En la revolucio de 1905 fiaskis lia teorio pri la dutakta revolucio. La burĝaro ne kondutis tiel, kiel Pleĥanov atendis. Kvankam li rigardis malgrava la rolon de la kamparanoj, ili iĝis grava revolucia forto. Spite al tiuj spertoj, li ne ŝanĝis siajn vidpunktojn. Lia efiko malgraviĝis inter la du revolucioj. En 1917 Pleĥanov bonvenigis la [[Februara revolucio|Februaran revolucion]], kiel la longe atenditan burĝan revolucion. Li revenis al Rusio kaj alvokis batali ĝis la fina venko en la [[Unua mondmilito]]. Li pretendis, ke la kamparanoj kaj laboristoj preferu la nacian defendon al la politikaj postuloj. Kvankam li kritikis la [[Provizora Registaro de Rusio|provizoran registaron]], sed apogis ĝin en la gravaj aferoj. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] konstatis ke tiutempe influo de Georgij Pleĥanov estis mizera. {{Citaĵo |teksto = Partopreno de Pleĥanov en la eventoj de 1917 limiĝis je liaj kontribuoj al la eta, malmulte legata kaj tute neinflua gazeteto "Unueco". Liaj samopiniuloj konsistigis malgrandan grupon, ne reprezentitan en la [[Petrograda Soveto|Soveto]] ĝuste pro ĝia kompleta mizero... |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 335 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Участие Плеханова в событиях 1917 года ограничилось его писаниями в крошечной, малочитаемой и совершенно невлиятельной газетке «Единство». Его единомышленники составляли небольшую группу, не представленную в Совете именно ввиду ее полной ничтожности… }} Ĉar li kontraŭis la bolŝevikan enpotenciĝon, la fervoraj ruĝ-gvardianoj insultis lin kiel „[[Malamiko de la popolo|malamikon de la popolo]]”. Li mortis en elmigrado. == Verkoj == * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1889/champ/index.htm A New Champion of Autocracy 1889] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/anarch/index.htm Anarchism & Socialism (1895)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/monist/index.htm The Development of the Monist View of History (1895)] * ''Essays on the History of Materialism'' (1896) * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/history/part1.htm The Materialist Conception of History (1891)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/belinski/index.htm Belinski and Rational Reality (1897)] * ''The Role of the Individual in History'' * ''Fundamental Problems of Marxism'' (1908) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marxists.org/esperanto/plehxanov/index.htm Verkista arkivo de Georgo Pleĥanov] en la [[Marksista Interreta Arkivo]] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov Archive] (anglalingva) * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm Georgi Plekhanov Biography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100205134512/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm |date=2010-02-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pleĥanov, Georgij}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj filozofoj]] [[Kategorio:Rusiaj redaktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj sociologoj]] [[Kategorio:Rusiaj marksistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Marksistaj teoriistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ateistoj]] [[Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo]] nkrrx5k4ez7zo76hr1nvbp61h7wc9wn 9505768 9505708 2026-11-01T15:41:54Z RG72 11847 9505768 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto gravulo}} '''Georgij Valentinoviĉ Pleĥanov''' ({{lang-ru|Георгий Валентинович Плеханов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|11|12|1856|ligilo=jes|akuzativo=jes}} en Gudalovka, [[Rusio]], mortis la {{daton|30|majo|1918}} en [[Terijoki]], [[Finnlando]] (nun [[Zelenogorsk]], [[Rusio]])) estis [[marksismo|marksisma]] teoriulo. Li ekis kaj gvidis en Rusio la marksisman movadon. Li naskiĝis en etnobela familio. En [[1873]], li eklernis en soldatlernejo de Sankt-Peterburgo, sed baldaŭ plustudis en minista altlernejo. En la dua studjaro, li ĉesis la studadon kaj dediĉis sian vivon tute al la narodnika revolucia agado. Kvankam la celo de la narodnikoj estis kreo de kamparana socialisma socio, la juna Pleĥanov kontaktis ĉefe urbajn laboristojn. Post kiam li iĝis en 1877 gvidanto de la narodnika ''Zemlja i Volja'' (Tero kaj Libereco), li ekis neleĝan {{N|politika agitado}}. La grupo ''Zemlja i Volja'' pli kaj pli uzis terorismajn metodojn. Pleĥanov en 1879 eksiĝis kun siaj sekvantoj kaj fondis la kontraŭterorisman grupon ''Ĉornij Peredj'' (Nigra Redivido) en 1879, kiu volis revolucian amasagitadon. Tiu grupo ne estis longviva. Pleĥanov fuĝis en [[1880]] al Svislando por eviti la areston kaj ne revenis ĝis [[1917]] en Rusion. Li plenigis la grandan parton de la elmigraj jaroj en [[Ĝenevo]]. Li fondis en 1883 kun siaj amikoj la unuan rusan marksisman revolucian organizon (Liberigo de la Laboro). En liaj du gravaj verkoj (Socialismo kaj politika batalo; 1883 kaj en Niaj malakordoj; 1885), li atakis senkompate, neniige la ideojn de la narodnikoj kaj metis bazojn de la rusa marksisma ideologio. Laŭ liaj opinioj, en la tiama Rusio ekis kapitalisma evoluo, kiu transformas la socian strukturon kaj kreas la antaŭkondiĉojn por renverŝi la caran diktaturon kaj establi burĝan, demokratian sistemon. La marksistoj havas la devon – laŭ li - organizi la industriajn laboristojn kontraŭ la cara arbitreco. Post kolapso de la cara sistemo, la kapitalisma evoluo multobligus la nombron de la [[proleto]]j kaj fine la proletoj – sub gvido de socialdemokrata partio – liberigus sin per socialisma revolucio. Tiu ideo pri la dutakta revolucia proceso karakterizis dum jardekoj taktikajn kaj strategiajn pensojn de la rusaj marksistoj. En dek jaroj, Post apero de la Socialismo kaj politika batalo, grupo de Pleĥanov aperigis multajn socialismajn eldonaĵon, sed inter la marksistoj kaj rusa laborista klaso ne estiĝis strikta kontakto, rilato. Meze de la [[1890-aj jaroj]] – pro la kontraŭregistara agado – ili havis multajn sekvantojn, inter ili eĉ Lenin. La intelektulaj revoluciuloj konstruis kontaktojn al la fabrikaj laboristoj, Pleĥanov kaj liaj sekvantoj aliĝis al tiuj grupoj. Pinto de ties agado estis la fondo de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio en 1898. Pleĥanov daŭrigis sian diskuton kun la narodnikoj en la 1890-aj jaroj. Tiutempe verkis li la „Al problemo de evoluo de la [[monismo|monisma]] historia koncepto". En siaj verkoj post 1898, li defendis la ortodoksan marksisman koncepton (kontraŭe al t.n. reviziismo de la germana socialdemokrata [[Eduard Bernstein]]). Zur Frage der Entwicklung der monistischen Geschichtsauffassung. Tiujn kampanjon li faris en interlaboro kun Lenin kaj aliaj. Lenin kaj aliaj revoluciuloj aperigis en [[1900]] la marksisman gazeton Iskra (Fajrero). En [[1903]] povis okazi la dua kongreso de la Rusia Socialdemokrata Laborpartio, sed la partoprenantojn disigis la diskuto pri la partio, tiel estiĝis la bolŝevika kaj menŝevika frakcioj. Pleĥanov komence apogis [[Lenin|Leninon]], sed baldaŭ aliĝis al la [[menŝeviko]]j kaj atakis Leninon. Dum sia posta politika agado – ĉefe inter 1906 kaj 1914 – agadis li por la reunigo de la partio, sed sensukcese. Pleĥanov, kiel influa membro de la [[2-a Internacio]], reprezentis „defetisman” vidpunkton dum la rusa-japana milito de 1904-1905. Li apogis la ententon dum la unua mondmilito, ĉar li havis la konvinkon, ke venko de la germana militarismo estus fina malvenko je la internacia laborisma movado. En la revolucio de 1905 fiaskis lia teorio pri la dutakta revolucio. La burĝaro ne kondutis tiel, kiel Pleĥanov atendis. Kvankam li rigardis malgrava la rolon de la kamparanoj, ili iĝis grava revolucia forto. Spite al tiuj spertoj, li ne ŝanĝis siajn vidpunktojn. Lia efiko malgraviĝis inter la du revolucioj. En 1917 Pleĥanov bonvenigis la [[Februara revolucio|Februaran revolucion]], kiel la longe atenditan burĝan revolucion. Li revenis al Rusio kaj alvokis batali ĝis la fina venko en la [[Unua mondmilito]]. Li pretendis, ke la kamparanoj kaj laboristoj preferu la nacian defendon al la politikaj postuloj. Kvankam li kritikis la [[Provizora Registaro de Rusio|provizoran registaron]], sed apogis ĝin en la gravaj aferoj. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] konstatis ke tiutempe influo de Georgij Pleĥanov estis mizera. {{Citaĵo |teksto = Partopreno de Pleĥanov en la eventoj de 1917 limiĝis je liaj kontribuoj al la eta, malmulte legata kaj tute neinflua gazeteto "Unueco". Liaj samopiniuloj konsistigis malgrandan grupon, ne reprezentitan en la [[Petrograda Soveto|Soveto]] ĝuste pro ĝia kompleta mizero... |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 335 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Участие Плеханова в событиях 1917 года ограничилось его писаниями в крошечной, малочитаемой и совершенно невлиятельной газетке «Единство». Его единомышленники составляли небольшую группу, не представленную в Совете именно ввиду ее полной ничтожности… }} Ĉar li kontraŭis la bolŝevikan enpotenciĝon, la fervoraj ruĝ-gvardianoj insultis lin kiel „[[Malamiko de la popolo|malamikon de la popolo]]”. Li mortis en elmigrado. == Verkoj == * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1889/champ/index.htm A New Champion of Autocracy 1889] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/anarch/index.htm Anarchism & Socialism (1895)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/monist/index.htm The Development of the Monist View of History (1895)] * ''Essays on the History of Materialism'' (1896) * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/history/part1.htm The Materialist Conception of History (1891)] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1897/belinski/index.htm Belinski and Rational Reality (1897)] * ''The Role of the Individual in History'' * ''Fundamental Problems of Marxism'' (1908) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marxists.org/esperanto/plehxanov/index.htm Verkista arkivo de Georgo Pleĥanov] en la [[Marksista Interreta Arkivo]] * [http://www.marxists.org/archive/plekhanov/ Georgi Plekhanov Archive] (anglalingva) * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm Georgi Plekhanov Biography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100205134512/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSplekhanov.htm |date=2010-02-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pleĥanov, Georgij}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj filozofoj]] [[Kategorio:Rusiaj redaktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj sociologoj]] [[Kategorio:Rusiaj marksistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] [[Kategorio:Estetikistoj]] [[Kategorio:Marksistaj teoriistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ateistoj]] [[Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo]] fewjwsocxgshk5vw58g1xnlba8ysyiz 0 101399 9505763 9503698 2026-11-01T15:33:50Z RG72 11847 9505763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Lev Borisoviĉ KAMENEV''' (origine Rozenfeld) ({{lang-ru|Лев Борисович Каменев}}; naskiĝis la 6-an de julio / la [[18-an de julio]] [[1883]] en [[Moskvo]]; mortis la [[25-an de aŭgusto]] [[1936]] en [[Moskvo]]) estis rusa bolŝevika gvidanto, influhava ano de la komunista partio kaj la soveta registaro post la jaroj de la oktobra revolucio. Li poste venis en konflikton kun [[Stalin]], tiel oni ekzekutis lin dum la granda purigo. Li devenis el mezklasa familio, la gepatroj mem partoprenis en revoluciaj movadoj de la 1870-aj jaroj. Kamenev iĝis profesia revoluciulo, aniĝis en 1901 al la Rusia Socialdemokrata Partio, poste en 1903 aliĝis al ties bolŝevika frakcio. Li elmigris en [[1908]] al okcidenta Eŭropo, kie strikte kunlaboris kun gvidanto de la bolŝevikoj, kun Lenin. Lenin resendis lin en 1914 al Rusio, sed kiam Kamenev ordenis al bolŝevikaj membroj de la rusa parlamento (Duma) protesti kontraŭ la partopreno de Rusio en la unua mondmilito, oni arestis lin kaj ekzilis al Rusio (novembro de 1914). Post la [[februara revolucio]] en 1917, li revenis en Sankt-Peterburgo, kie li iĝis kun Stalin direktanto de la [[bolŝevikoj|bolŝevika]] partia organizo. Li proponis la senkondiĉan apogon de la provizora registaro. Post reveno de Lenin en Rusion (en aprilo de 1917), li ŝanĝis sian politikon, dum [[Kamenev]] reprezentis la ĝistiaman politikon pri singardeco. Li kun sia amiko [[Grigorij Zinovjev]] rifuzis la bolŝevikan decidon pri perforta preno de potenco. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] skribis en la 1920-aj ke Lev Kamenev ĉiam situis sur la "ekstra, kompromisa, pasiva alo" de sia partio kaj oponas al radikalaj paŝoj, sed fine ĉiam kapitulacas. Rilate liajn verkojn li diris ke ili "distingiĝis nek per originaleco, nek per profundeco de esploroj, nek per literatura brilo, sed ili ĉiam estis inteligentaj, bone faritaj, bazitaj sur ĝenerala bona instruiteco kaj interesaj laŭ sia enhavo". Ĝenerale li nomis lin persono sufiĉe grava, sed ne komplete memstara kaj milda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kiel politika aganto Kamenev sendube estas neordinara, kvankam ne memstara persono. Havante neniam akrajn angulojn, nek fortajn pensopunktojn, batalajn ideojn, novajn [[vorto]]jn, li sola ne taŭgas esti [[gvidanto]]: li sola ne havas kien konduki [[amaso]]jn. Restinte sola, li nepre al iu asimiliĝas. Lin mem ĉiam necesas treni kaj se foje li rezistas, do ne forte. Sed kiel elemento de gvidanta grupo Kamenev kun sia politika instruiteco, kun siaj oratoraj talentoj, estas la persono sufiĉe elstara kaj inter la [[bolŝevistoj]] grandparte neanstataŭigebla aganto... Aliflanke, pro sia persona karaktero Kamenev estas milda kaj bonkora homo. Kaj el ĉio ĉi formiĝas lia rolo en la bolŝevista partio. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio |origina teksto = Как политический деятель Каменев, несомненно, представляет собой незаурядную, хотя и не самостоятельную величину. Не имея никогда ни острых углов, ни ударных пунктов мысли, боевых идей, новых слов, он один не годится в вожди: ему одному вести массы некуда. Оставшись один, он непременно с кем‑нибудь ассимилируется. Его самого всегда необходимо взять на буксир, и если он иногда упрется, то не сильно. Но в качестве элемента руководящей группы Каменев с его политической школой, с его ораторскими данными является весьма выдающимся, а среди большевиков во многих отношениях незаменимым деятелем… С другой стороны, по личному своему характеру Каменев — мягкий и добродушный человек. А из всего этого, вместе взятого, слагается его роль в большевистской партии. }} Li estis – spite al la malakordoj - ano de la unua bolŝevika Politika Komitato (oktobro de 1917). Post la sukcesa revolucio, li estis elektita al prezidanto de la Centra Plenumkomitato de Kongreso de la Tutrusiaj Sovetoj. Li iĝis en 1919 membro de la traorganizita PolitikaKomitato kaj prezidanto de la Moskva soveto. Kiam malsano de Lenin iĝis pli grava en 1922, Kamenev formis kun Stalin kaj Zinovjev triopon, kiu ekis politikan atakon kontraŭ la [[Lev Trockij|Trockij]], militafera popokomisiito. Ili sukcese malhelpis, ke Trockis heredu postenon de Lenin. Stalin jam en 1925 turnis sin kontraŭ Kamenev kaj Zinovjev. Li sukcese ŝanceligis pozicion de Kamenev en la Politika Komitato kaj forigis lin el la registaraj posetnoj. Kvankam Kamenev havis pli poste gravajn poziciojn, sed oni forigis lin el la Politburoo (oktobro de 1926) kaj el la Centra Komitato (novembro de 1927), post kiam li formis unuiĝintan opozicion kun Zinovjev kaj Trockij kontraŭ Stalin. Oni ekskludis Kamenevon eĉ trifoje el la partio. Post murdo de la leningrada partia gvidanto [[Sergej Kirov]] (1-an de decembro 1934), oni sekrete arestis Kamenevon kaj Zinovjevon kaj ekis kontraŭ ili proceson per akuzo pri nedirekta partopreno en la murdo. En aŭgusto de 1936, oni starigis ilin ambaŭ antaŭ la juĝistaron en kadro de la unua fenestroproceso de la granda purigo. Oni akuzis je Kamenev pri antaŭpreparo de murdo de Stalin kaj aliaj sovetaj gvidantoj. Li konfesis la falsajn akuzojn kaj oni ekzekutis lin. Zinovjev havis la saman sorton. La Soveta Supera Kortumo rehabitilis ilin ambaŭ en 1988. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kamenev, Lev}} [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Italio]] [[Kategorio:Rusiaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Rusiaj malliberuloj]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] ph0574f2z8slho65bfwclz964tojr2r 9505764 9505763 2026-11-01T15:34:12Z RG72 11847 9505764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Lev Borisoviĉ KAMENEV''' (origine Rozenfeld) ({{lang-ru|Лев Борисович Каменев}}; naskiĝis la 6-an de julio / la [[18-an de julio]] [[1883]] en [[Moskvo]]; mortis la [[25-an de aŭgusto]] [[1936]] en [[Moskvo]]) estis rusa bolŝevika gvidanto, influhava ano de la komunista partio kaj la soveta registaro post la jaroj de la oktobra revolucio. Li poste venis en konflikton kun [[Stalin]], tiel oni ekzekutis lin dum la granda purigo. Li devenis el mezklasa familio, la gepatroj mem partoprenis en revoluciaj movadoj de la 1870-aj jaroj. Kamenev iĝis profesia revoluciulo, aniĝis en 1901 al la Rusia Socialdemokrata Partio, poste en 1903 aliĝis al ties bolŝevika frakcio. Li elmigris en [[1908]] al okcidenta Eŭropo, kie strikte kunlaboris kun gvidanto de la bolŝevikoj, kun Lenin. Lenin resendis lin en 1914 al Rusio, sed kiam Kamenev ordenis al bolŝevikaj membroj de la rusa parlamento (Duma) protesti kontraŭ la partopreno de Rusio en la unua mondmilito, oni arestis lin kaj ekzilis al Rusio (novembro de 1914). Post la [[februara revolucio]] en 1917, li revenis en Sankt-Peterburgo, kie li iĝis kun Stalin direktanto de la [[bolŝevikoj|bolŝevika]] partia organizo. Li proponis la senkondiĉan apogon de la provizora registaro. Post reveno de Lenin en Rusion (en aprilo de 1917), li ŝanĝis sian politikon, dum [[Kamenev]] reprezentis la ĝistiaman politikon pri singardeco. Li kun sia amiko [[Grigorij Zinovjev]] rifuzis la bolŝevikan decidon pri perforta preno de potenco. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] skribis en la 1920-aj ke Lev Kamenev ĉiam situis sur la "ekstra, kompromisa, pasiva alo" de sia partio kaj oponas al radikalaj paŝoj, sed fine ĉiam kapitulacas. Rilate liajn verkojn li diris ke ili "distingiĝis nek per originaleco, nek per profundeco de esploroj, nek per literatura brilo, sed ili ĉiam estis inteligentaj, bone faritaj, bazitaj sur ĝenerala bona instruiteco kaj interesaj laŭ sia enhavo". Ĝenerale li nomis lin persono sufiĉe grava, sed ne komplete memstara kaj milda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kiel politika aganto Kamenev sendube estas neordinara, kvankam ne memstara persono. Havante neniam akrajn angulojn, nek fortajn pensopunktojn, batalajn ideojn, novajn [[vorto]]jn, li sola ne taŭgas esti [[gvidanto]]: li sola ne havas kien konduki amasojn. Restinte sola, li nepre al iu asimiliĝas. Lin mem ĉiam necesas treni kaj se foje li rezistas, do ne forte. Sed kiel elemento de gvidanta grupo Kamenev kun sia politika instruiteco, kun siaj oratoraj talentoj, estas la persono sufiĉe elstara kaj inter la [[bolŝevistoj]] grandparte neanstataŭigebla aganto... Aliflanke, pro sia persona karaktero Kamenev estas milda kaj bonkora homo. Kaj el ĉio ĉi formiĝas lia rolo en la bolŝevista partio. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio |origina teksto = Как политический деятель Каменев, несомненно, представляет собой незаурядную, хотя и не самостоятельную величину. Не имея никогда ни острых углов, ни ударных пунктов мысли, боевых идей, новых слов, он один не годится в вожди: ему одному вести массы некуда. Оставшись один, он непременно с кем‑нибудь ассимилируется. Его самого всегда необходимо взять на буксир, и если он иногда упрется, то не сильно. Но в качестве элемента руководящей группы Каменев с его политической школой, с его ораторскими данными является весьма выдающимся, а среди большевиков во многих отношениях незаменимым деятелем… С другой стороны, по личному своему характеру Каменев — мягкий и добродушный человек. А из всего этого, вместе взятого, слагается его роль в большевистской партии. }} Li estis – spite al la malakordoj - ano de la unua bolŝevika Politika Komitato (oktobro de 1917). Post la sukcesa revolucio, li estis elektita al prezidanto de la Centra Plenumkomitato de Kongreso de la Tutrusiaj Sovetoj. Li iĝis en 1919 membro de la traorganizita PolitikaKomitato kaj prezidanto de la Moskva soveto. Kiam malsano de Lenin iĝis pli grava en 1922, Kamenev formis kun Stalin kaj Zinovjev triopon, kiu ekis politikan atakon kontraŭ la [[Lev Trockij|Trockij]], militafera popokomisiito. Ili sukcese malhelpis, ke Trockis heredu postenon de Lenin. Stalin jam en 1925 turnis sin kontraŭ Kamenev kaj Zinovjev. Li sukcese ŝanceligis pozicion de Kamenev en la Politika Komitato kaj forigis lin el la registaraj posetnoj. Kvankam Kamenev havis pli poste gravajn poziciojn, sed oni forigis lin el la Politburoo (oktobro de 1926) kaj el la Centra Komitato (novembro de 1927), post kiam li formis unuiĝintan opozicion kun Zinovjev kaj Trockij kontraŭ Stalin. Oni ekskludis Kamenevon eĉ trifoje el la partio. Post murdo de la leningrada partia gvidanto [[Sergej Kirov]] (1-an de decembro 1934), oni sekrete arestis Kamenevon kaj Zinovjevon kaj ekis kontraŭ ili proceson per akuzo pri nedirekta partopreno en la murdo. En aŭgusto de 1936, oni starigis ilin ambaŭ antaŭ la juĝistaron en kadro de la unua fenestroproceso de la granda purigo. Oni akuzis je Kamenev pri antaŭpreparo de murdo de Stalin kaj aliaj sovetaj gvidantoj. Li konfesis la falsajn akuzojn kaj oni ekzekutis lin. Zinovjev havis la saman sorton. La Soveta Supera Kortumo rehabitilis ilin ambaŭ en 1988. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kamenev, Lev}} [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Italio]] [[Kategorio:Rusiaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Rusiaj malliberuloj]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] op5c4r0l2h7aehs7dk0iljhxwwh1u52 9505765 9505764 2026-11-01T15:35:47Z RG72 11847 9505765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Lev Borisoviĉ KAMENEV''' (origine Rozenfeld) ({{lang-ru|Лев Борисович Каменев}}; naskiĝis la 6-an de julio / la [[18-an de julio]] [[1883]] en [[Moskvo]]; mortis la [[25-an de aŭgusto]] [[1936]] en [[Moskvo]]) estis rusa bolŝevika gvidanto, influhava ano de la komunista partio kaj la soveta registaro post la jaroj de la oktobra revolucio. Li poste venis en konflikton kun [[Stalin]], tiel oni ekzekutis lin dum la granda purigo. == Biografio == Li devenis el mezklasa familio, la gepatroj mem partoprenis en revoluciaj movadoj de la 1870-aj jaroj. Kamenev iĝis profesia revoluciulo, aniĝis en 1901 al la Rusia Socialdemokrata Partio, poste en 1903 aliĝis al ties bolŝevika frakcio. Li elmigris en [[1908]] al okcidenta Eŭropo, kie strikte kunlaboris kun gvidanto de la bolŝevikoj, kun Lenin. Lenin resendis lin en 1914 al Rusio, sed kiam Kamenev ordenis al bolŝevikaj membroj de la rusa parlamento (Duma) protesti kontraŭ la partopreno de Rusio en la unua mondmilito, oni arestis lin kaj ekzilis al Rusio (novembro de 1914). Post la [[februara revolucio]] en 1917, li revenis en Sankt-Peterburgo, kie li iĝis kun Stalin direktanto de la [[bolŝevikoj|bolŝevika]] partia organizo. Li proponis la senkondiĉan apogon de la provizora registaro. Post reveno de Lenin en Rusion (en aprilo de 1917), li ŝanĝis sian politikon, dum [[Kamenev]] reprezentis la ĝistiaman politikon pri singardeco. Li kun sia amiko [[Grigorij Zinovjev]] rifuzis la bolŝevikan decidon pri perforta preno de potenco. Li estis – spite al la malakordoj - ano de la unua bolŝevika Politika Komitato (oktobro de 1917). Post la sukcesa revolucio, li estis elektita al prezidanto de la Centra Plenumkomitato de Kongreso de la Tutrusiaj Sovetoj. Li iĝis en 1919 membro de la traorganizita PolitikaKomitato kaj prezidanto de la Moskva soveto. Kiam malsano de Lenin iĝis pli grava en 1922, Kamenev formis kun Stalin kaj Zinovjev triopon, kiu ekis politikan atakon kontraŭ la [[Lev Trockij|Trockij]], militafera popokomisiito. Ili sukcese malhelpis, ke Trockis heredu postenon de Lenin. Stalin jam en 1925 turnis sin kontraŭ Kamenev kaj Zinovjev. Li sukcese ŝanceligis pozicion de Kamenev en la Politika Komitato kaj forigis lin el la registaraj posetnoj. Kvankam Kamenev havis pli poste gravajn poziciojn, sed oni forigis lin el la Politburoo (oktobro de 1926) kaj el la Centra Komitato (novembro de 1927), post kiam li formis unuiĝintan opozicion kun Zinovjev kaj Trockij kontraŭ Stalin. Oni ekskludis Kamenevon eĉ trifoje el la partio. Post murdo de la leningrada partia gvidanto [[Sergej Kirov]] (1-an de decembro 1934), oni sekrete arestis Kamenevon kaj Zinovjevon kaj ekis kontraŭ ili proceson per akuzo pri nedirekta partopreno en la murdo. En aŭgusto de 1936, oni starigis ilin ambaŭ antaŭ la juĝistaron en kadro de la unua fenestroproceso de la granda purigo. Oni akuzis je Kamenev pri antaŭpreparo de murdo de Stalin kaj aliaj sovetaj gvidantoj. Li konfesis la falsajn akuzojn kaj oni ekzekutis lin. Zinovjev havis la saman sorton. La Soveta Supera Kortumo rehabitilis ilin ambaŭ en 1988. == Opinioj == Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] skribis en la 1920-aj ke Lev Kamenev ĉiam situis sur la "ekstra, kompromisa, pasiva alo" de sia partio kaj oponas al radikalaj paŝoj, sed fine ĉiam kapitulacas. Rilate liajn verkojn li diris ke ili "distingiĝis nek per originaleco, nek per profundeco de esploroj, nek per literatura brilo, sed ili ĉiam estis inteligentaj, bone faritaj, bazitaj sur ĝenerala bona instruiteco kaj interesaj laŭ sia enhavo". Ĝenerale li nomis lin persono sufiĉe grava, sed ne komplete memstara kaj milda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kiel politika aganto Kamenev sendube estas neordinara, kvankam ne memstara persono. Havante neniam akrajn angulojn, nek fortajn pensopunktojn, batalajn ideojn, novajn [[vorto]]jn, li sola ne taŭgas esti [[gvidanto]]: li sola ne havas kien konduki amasojn. Restinte sola, li nepre al iu asimiliĝas. Lin mem ĉiam necesas treni kaj se foje li rezistas, do ne forte. Sed kiel elemento de gvidanta grupo Kamenev kun sia politika instruiteco, kun siaj oratoraj talentoj, estas la persono sufiĉe elstara kaj inter la [[bolŝevistoj]] grandparte neanstataŭigebla aganto... Aliflanke, pro sia persona karaktero Kamenev estas milda kaj bonkora homo. Kaj el ĉio ĉi formiĝas lia rolo en la bolŝevista partio. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio |origina teksto = Как политический деятель Каменев, несомненно, представляет собой незаурядную, хотя и не самостоятельную величину. Не имея никогда ни острых углов, ни ударных пунктов мысли, боевых идей, новых слов, он один не годится в вожди: ему одному вести массы некуда. Оставшись один, он непременно с кем‑нибудь ассимилируется. Его самого всегда необходимо взять на буксир, и если он иногда упрется, то не сильно. Но в качестве элемента руководящей группы Каменев с его политической школой, с его ораторскими данными является весьма выдающимся, а среди большевиков во многих отношениях незаменимым деятелем… С другой стороны, по личному своему характеру Каменев — мягкий и добродушный человек. А из всего этого, вместе взятого, слагается его роль в большевистской партии. }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kamenev, Lev}} [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Italio]] [[Kategorio:Rusiaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Rusiaj malliberuloj]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] 02f8ig3yjdjfyx9oyp8palhlta8isuq 9505767 9505765 2026-11-01T15:36:43Z RG72 11847 /* Opinioj */ 9505767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Lev Borisoviĉ KAMENEV''' (origine Rozenfeld) ({{lang-ru|Лев Борисович Каменев}}; naskiĝis la 6-an de julio / la [[18-an de julio]] [[1883]] en [[Moskvo]]; mortis la [[25-an de aŭgusto]] [[1936]] en [[Moskvo]]) estis rusa bolŝevika gvidanto, influhava ano de la komunista partio kaj la soveta registaro post la jaroj de la oktobra revolucio. Li poste venis en konflikton kun [[Stalin]], tiel oni ekzekutis lin dum la granda purigo. == Biografio == Li devenis el mezklasa familio, la gepatroj mem partoprenis en revoluciaj movadoj de la 1870-aj jaroj. Kamenev iĝis profesia revoluciulo, aniĝis en 1901 al la Rusia Socialdemokrata Partio, poste en 1903 aliĝis al ties bolŝevika frakcio. Li elmigris en [[1908]] al okcidenta Eŭropo, kie strikte kunlaboris kun gvidanto de la bolŝevikoj, kun Lenin. Lenin resendis lin en 1914 al Rusio, sed kiam Kamenev ordenis al bolŝevikaj membroj de la rusa parlamento (Duma) protesti kontraŭ la partopreno de Rusio en la unua mondmilito, oni arestis lin kaj ekzilis al Rusio (novembro de 1914). Post la [[februara revolucio]] en 1917, li revenis en Sankt-Peterburgo, kie li iĝis kun Stalin direktanto de la [[bolŝevikoj|bolŝevika]] partia organizo. Li proponis la senkondiĉan apogon de la provizora registaro. Post reveno de Lenin en Rusion (en aprilo de 1917), li ŝanĝis sian politikon, dum [[Kamenev]] reprezentis la ĝistiaman politikon pri singardeco. Li kun sia amiko [[Grigorij Zinovjev]] rifuzis la bolŝevikan decidon pri perforta preno de potenco. Li estis – spite al la malakordoj - ano de la unua bolŝevika Politika Komitato (oktobro de 1917). Post la sukcesa revolucio, li estis elektita al prezidanto de la Centra Plenumkomitato de Kongreso de la Tutrusiaj Sovetoj. Li iĝis en 1919 membro de la traorganizita PolitikaKomitato kaj prezidanto de la Moskva soveto. Kiam malsano de Lenin iĝis pli grava en 1922, Kamenev formis kun Stalin kaj Zinovjev triopon, kiu ekis politikan atakon kontraŭ la [[Lev Trockij|Trockij]], militafera popokomisiito. Ili sukcese malhelpis, ke Trockis heredu postenon de Lenin. Stalin jam en 1925 turnis sin kontraŭ Kamenev kaj Zinovjev. Li sukcese ŝanceligis pozicion de Kamenev en la Politika Komitato kaj forigis lin el la registaraj posetnoj. Kvankam Kamenev havis pli poste gravajn poziciojn, sed oni forigis lin el la Politburoo (oktobro de 1926) kaj el la Centra Komitato (novembro de 1927), post kiam li formis unuiĝintan opozicion kun Zinovjev kaj Trockij kontraŭ Stalin. Oni ekskludis Kamenevon eĉ trifoje el la partio. Post murdo de la leningrada partia gvidanto [[Sergej Kirov]] (1-an de decembro 1934), oni sekrete arestis Kamenevon kaj Zinovjevon kaj ekis kontraŭ ili proceson per akuzo pri nedirekta partopreno en la murdo. En aŭgusto de 1936, oni starigis ilin ambaŭ antaŭ la juĝistaron en kadro de la unua fenestroproceso de la granda purigo. Oni akuzis je Kamenev pri antaŭpreparo de murdo de Stalin kaj aliaj sovetaj gvidantoj. Li konfesis la falsajn akuzojn kaj oni ekzekutis lin. Zinovjev havis la saman sorton. La Soveta Supera Kortumo rehabitilis ilin ambaŭ en 1988. == Opinioj == Membro de la Ekzekutiva Komitato de la Petrograda Soveto kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] skribis en la 1920-aj ke Lev Kamenev ĉiam situis sur la "ekstra, kompromisa, pasiva alo" de sia partio kaj oponas al radikalaj paŝoj, sed fine ĉiam kapitulacas. Rilate liajn verkojn li diris ke ili "distingiĝis nek per originaleco, nek per profundeco de esploroj, nek per literatura brilo, sed ili ĉiam estis inteligentaj, bone faritaj, bazitaj sur ĝenerala bona instruiteco kaj interesaj laŭ sia enhavo". Ĝenerale li nomis lin persono sufiĉe grava, sed ne komplete memstara kaj milda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kiel politika aganto Kamenev sendube estas neordinara, kvankam ne memstara persono. Havante neniam akrajn angulojn, nek fortajn pensopunktojn, batalajn ideojn, novajn vortojn, li sola ne taŭgas esti gvidanto: li sola ne havas kien konduki amasojn. Restinte sola, li nepre al iu asimiliĝas. Lin mem ĉiam necesas treni kaj se foje li rezistas, do ne forte. Sed kiel elemento de gvidanta grupo Kamenev kun sia politika instruiteco, kun siaj oratoraj talentoj, estas la persono sufiĉe elstara kaj inter la [[bolŝevistoj]] grandparte neanstataŭigebla aganto... Aliflanke, pro sia persona karaktero Kamenev estas milda kaj bonkora homo. Kaj el ĉio ĉi formiĝas lia rolo en la bolŝevista partio. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio |origina teksto = Как политический деятель Каменев, несомненно, представляет собой незаурядную, хотя и не самостоятельную величину. Не имея никогда ни острых углов, ни ударных пунктов мысли, боевых идей, новых слов, он один не годится в вожди: ему одному вести массы некуда. Оставшись один, он непременно с кем‑нибудь ассимилируется. Его самого всегда необходимо взять на буксир, и если он иногда упрется, то не сильно. Но в качестве элемента руководящей группы Каменев с его политической школой, с его ораторскими данными является весьма выдающимся, а среди большевиков во многих отношениях незаменимым деятелем… С другой стороны, по личному своему характеру Каменев — мягкий и добродушный человек. А из всего этого, вместе взятого, слагается его роль в большевистской партии. }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kamenev, Lev}} [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literatursciencistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Italio]] [[Kategorio:Rusiaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Rusiaj malliberuloj]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] msau9iuv3ezqymtbtiuhz8z62rljs8z 0 102940 9505574 9331861 2026-11-01T12:24:02Z ~2026-55952-16 265219 Vidu ankaŭ 9505574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Hansjörg Kindler | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = Trixini | dato de naskiĝo ={{dato|3|septembro|1933}} | loko de naskiĝo = [[Villingen-Schwenningen|Villingen]] | nacieco = germano | tradukis = | dato de morto = {{dato|22|aŭgusto|2015}} | loko de morto = [[Kempten]] | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1975]] }} '''Trixini''' ([[artista nomo]] de '''Hansjörg Kindler''', naskita la {{daton|3|septembro|1933}} en [[Villingen-Schwenningen|Villingen]], mortinta la {{daton|22|aŭgusto|2015}} en [[Kempten]]) estis konata germana [[scena magiisto]], pupludisto, [[pastro]] kaj [[esperantisto]]. Ĝis sia morto li vivis en la algovia komunumo [[Rieden am Forggensee]]. En [[1975]] Trixini komencis aktivi en la [[Esperanto-movado]]. Kiel [[katolikismo|romkatolika]] pastro, li aktivis en [[IKUE]], ekzemple kiel organizanto de la [[IKUE-Kongreso]] en [[1979]] en [[Luksemburgo]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1980]] li transiris al la [[Prakatolika Eklezio]] kaj edziĝis. Li ofte magiis en Esperanto-aranĝoj, i.a. en pluraj [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]], kaj multe instruis Esperanton. ==Verkaro== * ''Wegweiser zum Handpuppenspiel'', 1953 (en la germana) * ''Der Magier mit dem Blauen Stein - Erlebnisse eines Zauberkünstlers'', 1978 (en la germana, pri travivaĵoj de magiisto) * ''Munjo'', 2001 (rakonto en Esperanto, pri 5-jara knabino) * ''Die Ökumenischen Hunde - Rosinen aus dem Pfarrarchiv'', 320 p., ISBN 978-3-941013-01-8, 2008 (rememoroj, en la germana) == Vidu ankaŭ == [[Renata Ventura#Esperanto, lingvo por sorĉistoj|Renata Ventura, Esperanto, lingvo por sorĉistoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Trixini Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Trixini en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202015-3.pdf tuj antaŭ lia morto, la revuo ''Esperanto aktuell'' ankoraŭ prezentis lin per granda kolora bildo titolpaĝe en la numero majo-junio 2015] (aldone estis artikolo de li sur paĝo 28) *[https://www.kreisbote.de/lokales/kaufbeuren/puppenspielers-autors-magiers-hansjoerg-kindler-5404565.html Nekrologo] ĉe ''Kreisbote'', 27.8.2015 (kun foto) {{Vivtempo|Trixini}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Artistnomoj]] lwxssiuv0pu93hgsqz4bzqnk5s3etub 9505615 9505574 2026-11-01T12:57:47Z ~2026-55952-16 265219 Vidu ankaŭ :Plenumanta de magio Renata Ventura, Esperanto, lingvo por sorĉistoj Sorĉbastono 9505615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Hansjörg Kindler | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = Trixini | dato de naskiĝo ={{dato|3|septembro|1933}} | loko de naskiĝo = [[Villingen-Schwenningen|Villingen]] | nacieco = germano | tradukis = | dato de morto = {{dato|22|aŭgusto|2015}} | loko de morto = [[Kempten]] | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1975]] }} '''Trixini''' ([[artista nomo]] de '''Hansjörg Kindler''', naskita la {{daton|3|septembro|1933}} en [[Villingen-Schwenningen|Villingen]], mortinta la {{daton|22|aŭgusto|2015}} en [[Kempten]]) estis konata germana [[scena magiisto]], pupludisto, [[pastro]] kaj [[esperantisto]]. Ĝis sia morto li vivis en la algovia komunumo [[Rieden am Forggensee]]. En [[1975]] Trixini komencis aktivi en la [[Esperanto-movado]]. Kiel [[katolikismo|romkatolika]] pastro, li aktivis en [[IKUE]], ekzemple kiel organizanto de la [[IKUE-Kongreso]] en [[1979]] en [[Luksemburgo]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1980]] li transiris al la [[Prakatolika Eklezio]] kaj edziĝis. Li ofte magiis en Esperanto-aranĝoj, i.a. en pluraj [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]], kaj multe instruis Esperanton. ==Verkaro== * ''Wegweiser zum Handpuppenspiel'', 1953 (en la germana) * ''Der Magier mit dem Blauen Stein - Erlebnisse eines Zauberkünstlers'', 1978 (en la germana, pri travivaĵoj de magiisto) * ''Munjo'', 2001 (rakonto en Esperanto, pri 5-jara knabino) * ''Die Ökumenischen Hunde - Rosinen aus dem Pfarrarchiv'', 320 p., ISBN 978-3-941013-01-8, 2008 (rememoroj, en la germana) == Vidu ankaŭ == * [[Plenumanto de magio|Plenumanta de magio]] * [[Renata Ventura#Esperanto, lingvo por sorĉistoj|Renata Ventura, Esperanto, lingvo por sorĉistoj]] * [[Sorĉbastono]] == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Trixini Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Trixini en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202015-3.pdf tuj antaŭ lia morto, la revuo ''Esperanto aktuell'' ankoraŭ prezentis lin per granda kolora bildo titolpaĝe en la numero majo-junio 2015] (aldone estis artikolo de li sur paĝo 28) *[https://www.kreisbote.de/lokales/kaufbeuren/puppenspielers-autors-magiers-hansjoerg-kindler-5404565.html Nekrologo] ĉe ''Kreisbote'', 27.8.2015 (kun foto) {{Vivtempo|Trixini}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Artistnomoj]] dt6u003dnpyrr410itzboslfkace179 9505620 9505615 2026-11-01T13:01:50Z ~2026-55952-16 265219 Vidu ankaŭ : Internacia Federacio de Magiaj Societoj 9505620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Hansjörg Kindler | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = Trixini | dato de naskiĝo ={{dato|3|septembro|1933}} | loko de naskiĝo = [[Villingen-Schwenningen|Villingen]] | nacieco = germano | tradukis = | dato de morto = {{dato|22|aŭgusto|2015}} | loko de morto = [[Kempten]] | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1975]] }} '''Trixini''' ([[artista nomo]] de '''Hansjörg Kindler''', naskita la {{daton|3|septembro|1933}} en [[Villingen-Schwenningen|Villingen]], mortinta la {{daton|22|aŭgusto|2015}} en [[Kempten]]) estis konata germana [[scena magiisto]], pupludisto, [[pastro]] kaj [[esperantisto]]. Ĝis sia morto li vivis en la algovia komunumo [[Rieden am Forggensee]]. En [[1975]] Trixini komencis aktivi en la [[Esperanto-movado]]. Kiel [[katolikismo|romkatolika]] pastro, li aktivis en [[IKUE]], ekzemple kiel organizanto de la [[IKUE-Kongreso]] en [[1979]] en [[Luksemburgo]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1980]] li transiris al la [[Prakatolika Eklezio]] kaj edziĝis. Li ofte magiis en Esperanto-aranĝoj, i.a. en pluraj [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]], kaj multe instruis Esperanton. ==Verkaro== * ''Wegweiser zum Handpuppenspiel'', 1953 (en la germana) * ''Der Magier mit dem Blauen Stein - Erlebnisse eines Zauberkünstlers'', 1978 (en la germana, pri travivaĵoj de magiisto) * ''Munjo'', 2001 (rakonto en Esperanto, pri 5-jara knabino) * ''Die Ökumenischen Hunde - Rosinen aus dem Pfarrarchiv'', 320 p., ISBN 978-3-941013-01-8, 2008 (rememoroj, en la germana) == Vidu ankaŭ == * [[Plenumanto de magio|Plenumanta de magio]] * [[Renata Ventura#Esperanto, lingvo por sorĉistoj|Renata Ventura, Esperanto, lingvo por sorĉistoj]] * [[Sorĉbastono]] * [[Internacia Federacio de Magiaj Societoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Trixini Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Trixini en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202015-3.pdf tuj antaŭ lia morto, la revuo ''Esperanto aktuell'' ankoraŭ prezentis lin per granda kolora bildo titolpaĝe en la numero majo-junio 2015] (aldone estis artikolo de li sur paĝo 28) *[https://www.kreisbote.de/lokales/kaufbeuren/puppenspielers-autors-magiers-hansjoerg-kindler-5404565.html Nekrologo] ĉe ''Kreisbote'', 27.8.2015 (kun foto) {{Vivtempo|Trixini}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Artistnomoj]] lewhhp6cm69v0luwva2d7madk6jbaca 0 105286 9505740 9502055 2026-11-01T15:09:24Z Д.Ильин 70105 9505740 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita okedro |Schl2 = <math>t\begin{Bmatrix} 3 \\ 3 \end{Bmatrix}</math> |hi = 2 |vbildo = Truncated octahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncatedoctahedron.svg |duala_bildo = Tetrakishexahedron.jpg |retbildo = Truncated octahedron flat.png |grupo = [[Okedra simetrio|O_h]] |Schl = t{3,4} |duala = [[Kvarlateropiramidigita kubo]] |Wythoff = 2 4 &#124; 3<br />3 3 2 &#124; |bildo3 = Truncatedoctahedron.gif |vfiguro = 4.6.6 |edroj_detale = 6{4}+8{6} |CD = [[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 4.png|4]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]]<br />[[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |bildo = Truncated octahedron.png |W = 7 |speco = [[Zonopluredro]] |U = 08 |verticoj = 24 |B = Toe |C = 20 |lateroj = 36 |edroj = 14 |K = 13 }} La '''senpintigita okedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 8 regulajn seslaterajn edrojn, 6 regulajn kvadratajn edrojn, 24 verticojn kaj 36 laterojn. Ĉar ĉiu el la edroj havas [[Centra simetrio|centran simetrion]], la senpintigita okedro estas [[zonopluredro]]. La senpintigita okedro estas ankaŭ la [[entutotranĉo (geometrio)|entutotranĉita]] [[kvaredro]]. == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita okedro centrita je (0, 0, 0) estas ĉiuj [[permutaĵo|permutoj]] de (0, ±1, ±2). La verticoj estas tial estas anguloj de 12 ortanguloj, longaj lateroj estas paralelo al la koordinataj aksoj. La senpintigita okedro estas [[permuta hiperpluredro]] de ordo 4. La senpintigita okedro povas ankaŭ esti prezentita per pli simetriaj koordinatoj en kvar dimensioj: ĉiuj permutoj de (1, 2, 3, 4) formas verticojn de senpintigita okedro en la tri-dimensia subspaco x+y+z+w=10. La konstruado povas esti ĝeneraligita al ĉiu ''n'', kaj formi (n-1)-dimensian [[hiperpluredro]]n, la verticoj de kiu estas ĉiuj permutoj de aro el ''n'' aĵoj. Ekzemple, la ses permutoj de (1, 2, 3) formas regulan [[seslatero]]n en ebeno x+y+z=6; la permutoj de (1, 2, 3, 4, 5) formas unuforman [[entutotranĉita 5-ĉelo|entutotranĉitan 5-ĉelon]] en 4-dimensia subspaco x₁+x₂+x₃+x₄+x₅=15. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita okedro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = (6+12\sqrt{3}) a^2 \approx 26.7846097a^2</math> :<math>V = 8\sqrt{2} a^3 \approx 11.3137085a^3</math> == Unuformaj kolorigoj == Estas du [[unuforma kolorigo|unuformaj kolorigoj]], kun [[kvaredra simetrio]] kaj [[okedra simetrio]]: {| class="prettytable" |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|150ra]]<br />122 kolorigo<br />O_h simetrio<br />[[Simbolo de Wythoff]]: 2 4 | 3 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t012.svg|150ra]]<br />123 kolorigo<br />T_h simetrio<br />Simbolo de Wythoff: 3 3 2 | |} == Rilatantaj pluredroj == La senpintigita okedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[okedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] |[[Senpintigita kubo]] |[[Kubokedro]] |Senpintigita okedro |[[Okedro]] |} == Kahelaroj == La senpintigitas okedro ekzistas en tri malsamaj [[konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco|konveksaj unuformaj ĉelaroj]] ([[kahelaro (geometrio)|spaco-enspacantaj kahelaroj]]): {| class="prettytable" |align="center"|[[Dosiero:Bitruncated cubic honeycomb.png|150ra]]<br />[[Dutranĉita kuba kahelaro]] |align="center"|[[Dosiero:Cantitruncated Cubic Honeycomb.svg|150ra]]<br />[[Rektigitotranĉita kuba kahelaro]] |align="center"|[[Dosiero:Truncated alternated cubic honeycomb.jpg|150ra]]<br />[[Senpintigita alternita kuba kahelaro]] |} La [[ĉelo-transitiva]] [[dutranĉita kuba kahelaro]] povas esti konsiderata kiel [[korpo-centrita kuba krado]] en [[kristalsistemo]]. == Referencoj == * {{Citaĵo el libro | nomo=Robert | familia nomo=Williams | aŭtoroligo=Robert Williams | titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | eldoninto=Dover Publications, Inc | jaro=1979 | identigilo=ISBN 0-486-23729-X }} (sekcio 3-9) * {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = Freitas, Robert A., Jr | titolo = Unuform space-filling using only truncated octahedra - Unuforma spaco-enspacado uzante nur senpintigitajn okedrojn | eldoninto = grafikaĵo 5.5 el [http://www.nanomedicine.com/NMI.htm Nanomedicine, Volume I: Basic Capabilities], Landes Bioscience, Georgetown, TX, 1999 | url = http://www.nanomedicine.com/NMI/Figures/5.5.jpg | alirdato = 2006-09-08}} * {{Citaĵo el gazeto | aŭtoro = Gaiha, P., and Guha, S. K. | jaro= 1977 | titolo = Adjacent vertices on a permutohedron - Najbaraj verticoj sur permuta pluredro | publikaĵo = SIAM Journal on Applied Mathematics - SIAM Ĵurnalo de Aplika Matematiko | volumo = 32 | numero = 2 | paĝoj = 323–327}} * {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = Hart, George W | titolo = VRML model of truncated octahedron - VRML modelo de senpintigita okedro | eldoninto = [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj pluredroj: La enciklopedio de pluredroj] | url = http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/truncated_octahedron.wrl | alirdato = 2006-09-08 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20060822003804/http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/truncated_octahedron.wrl | arkivdato = 2006-08-22 }} * {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = Mäder, Roman | titolo = La Unuformaj Pluredroj: Senpintigita Okedro | url = http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/08.html | alirdato = 2006-09-08}} * {{Citaĵo el la reto | aŭtoro = Weisstein, Eric W | aŭtoroligo = Eric W. Weisstein | titolo = Permutohedron | eldoninto = MathWorld–Wolfram Web Resource | url = http://mathworld.wolfram.com/Permutohedron.html | alirdato = 2006-09-08}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | url = TruncatedOctahedron | titolo = Senpintigita okedro }} [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] [[Kategorio:Zonopluredroj]] ln9qpo3cs6vkx09bykeevzy743vb1ih 0 105287 9505730 9491407 2026-11-01T15:04:45Z Д.Ильин 70105 9505730 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita kvaredro |hi = 2 |vbildo = Truncated tetrahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncatedtetrahedron.svg |duala_bildo = Triakistetrahedron.svg |retbildo = Truncated tetrahedron flat.svg |grupo = [[Kvaredra simetrio|T_d]] |Schl = t{3,3} |duala = [[Trilateropiramidigita kvaredro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 3 |bildo3 = Truncatedtetrahedron.gif |vfiguro = 3.6.6 |edroj_detale = 4{3}+4{6} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated tetrahedron.png |W = 6 |speco1 = |U = 02 |verticoj = 12 |B = Tut |C = 16 |lateroj = 18 |edroj = 8 |K = 07 }} La '''senpintigita kvaredro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 4 regulajn [[seslatero|seslaterajn]] edrojn, 4 regulajn [[triangulo (geometrio)|triangulajn]] edrojn, 12 verticojn kaj 18 laterojn. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita kvaredro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 7\sqrt{3}a^2 \approx 12.1243557a^2</math> :<math>V = \frac{23}{12}\sqrt{2}a^3 \approx 2.71057599a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de la [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita kvaredro centrita je (0, 0, 0) de latera longo <math>\sqrt8</math> estas ĉiuj permutoj de (±1,±1,±3) kun nepara kvanto de plusoj: * (+3,+1,+1), (+1,+3,+1), (+1,+1,+3) * (−3,−1,+1), (−1,−3,+1), (−1,−1,+3) * (−3,+1,−1), (−1,+3,−1), (−1,+1,−3) * (+3,−1,−1), (+1,−3,−1), (+1,−1,−3) Aro de permutoj de (±1,±1,±3) donas verticojn de du intersekcantaj senpintigitaj kvaredroj ([[unuforma pluredra kombinaĵo|unuforma]] [[kombinaĵo de 2 senpintigitaj kvaredroj]]): [[Dosiero:UC54-2 truncated tetrahedra.png|maldekstra|160ra]] {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita kvaredro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita kvaredro (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Kvaredro]] * [[Okedro]] * [[Pligrandigita senpintigita kvaredro]] * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]] de senpintigitaj kvaredroj ** [[Kombinaĵo de 2 senpintigitaj kvaredroj]] ** [[Kombinaĵo de 5 senpintigitaj kvaredroj]] ** [[Kombinaĵo de 10 senpintigitaj kvaredroj]] == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedTetrahedron | titolo = Senpintigita kvaredro}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] 2its2vgmcix1hvzaho6liub1pms80oi 0 105613 9505731 9502056 2026-11-01T15:04:56Z Д.Ильин 70105 9505731 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita kubo |hi = 2 |vbildo = Truncated cube vertfig.svg |bildo2 = Truncatedhexahedron.svg |duala_bildo = Triakisoctahedron.jpg |retbildo = Truncated hexahedron flat.svg |grupo = [[Okedra simetrio|O_h]] |Schl = t{4,3} |duala = [[Trilateropiramidigita okedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 4 |bildo3 = Truncatedhexahedron.gif |vfiguro = 3.8.8 |edroj_detale = 8{3}+6{8} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 4.png|4]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated hexahedron.png |W = 8 |speco1 = |U = 09 |verticoj = 24 |B = Tic |C = 21 |lateroj = 36 |edroj = 14 |K = 14 }} La '''senpintigita kubo''' aŭ '''senpintigita sesedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 6 regulajn [[oklatero|oklaterajn]] edrojn, 8 regulajn [[triangulo (geometrio)|triangulajn]] edrojn, 24 verticojn kaj 36 laterojn. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita kubo de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 2(6+6\sqrt{2}+\sqrt{3})a^2 \approx 32.4346644a^2</math> :<math>V = \frac{1}{3}(21+14\sqrt{2})a^3 \approx 13.5996633a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita kubo centrita je (0, 0, 0): : (±ξ, ±1, ±1), : (±1, ±ξ, ±1) : (±1, ±1, ±ξ) kie ξ = <math>\sqrt2 - 1</math>. == Rilatantaj pluredroj == La senpintigita kubo ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[okedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] |Senpintigita kubo |[[Kubokedro]] |[[Senpintigita okedro]] |[[Okedro]] |} Ĝi komunigas sian [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|100ra]]<br />[[Granda rombo-sesedro]] (4.8/3.4/3.8/5) | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Granda kubokubo-okedro]] (8/3.3.8/3.4) | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Unuforma granda rombokub-okedro]] (4.3/2.4.4) |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita kubo estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated cube.png|100ra]] | [[Dosiero:Biaugmented truncated cube.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₆) | [[Dupligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₇) |} La senpintigita kubo estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />Senpintigita kubo (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} [[Unuforma pluredra kombinaĵo]]: {| class="prettytable" |[[Dosiero:UC57-5 truncated cubes.png|120ra]]<br />[[Kombinaĵo de 5 senpintigitaj kuboj]] |} == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedCube| titolo = Senpintigita kubo}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] av56fzehkx7wo9kczzvlgqncyo9pz9q 9505741 9505731 2026-11-01T15:13:05Z Д.Ильин 70105 9505741 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita kubo |hi = 2 |vbildo = Truncated cube vertfig.svg |bildo2 = Truncatedhexahedron.svg |duala_bildo = Triakisoctahedron.jpg |retbildo = Truncated hexahedron flat.svg |grupo = [[Okedra simetrio|O_h]] |Schl = t{4,3} |duala = [[Trilateropiramidigita okedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 4 |bildo3 = Truncatedhexahedron.gif |vfiguro = 3.8.8 |edroj_detale = 8{3}+6{8} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 4.png|4]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated hexahedron.png |W = 8 |speco1 = |U = 09 |verticoj = 24 |B = Tic |C = 21 |lateroj = 36 |edroj = 14 |K = 14 }} La '''senpintigita kubo''' aŭ '''senpintigita sesedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 6 regulajn [[oklatero|oklaterajn]] edrojn, 8 regulajn [[triangulo (geometrio)|triangulajn]] edrojn, 24 verticojn kaj 36 laterojn. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita kubo de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 2(6+6\sqrt{2}+\sqrt{3})a^2 \approx 32.4346644a^2</math> :<math>V = \frac{1}{3}(21+14\sqrt{2})a^3 \approx 13.5996633a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita kubo centrita je (0, 0, 0): : (±ξ, ±1, ±1), : (±1, ±ξ, ±1) : (±1, ±1, ±ξ) kie ξ = <math>\sqrt2 - 1</math>. == Rilatantaj pluredroj == La senpintigita kubo ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[okedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] |Senpintigita kubo |[[Kubokedro]] |[[Senpintigita okedro]] |[[Okedro]] |} Ĝi komunigas sian [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|100ra]]<br />[[Granda rombo-sesedro]] (4.8/3.4/3.8/5) | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Granda kubokubo-okedro]] (8/3.3.8/3.4) | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Unuforma granda rombokub-okedro]] (4.3/2.4.4) |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita kubo estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated cube.png|100ra]] | [[Dosiero:Biaugmented truncated cube.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₆) | [[Dupligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₇) |} La senpintigita kubo estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita kubo (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} [[Unuforma pluredra kombinaĵo]]: {| class="prettytable" |[[Dosiero:UC57-5 truncated cubes.png|120ra]]<br />[[Kombinaĵo de 5 senpintigitaj kuboj]] |} == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedCube| titolo = Senpintigita kubo}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] pvtcthoo2jthzirwjy70jlzq1n6w4q2 0 106984 9505990 8669609 2026-11-02T00:47:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Branduardi.JPG|eta|300ra|Branduardi en [[Napolo]], [[2005]]]] '''Angelo Branduardi''' (naskiĝis en Cuggiono la [[12-a de februaro|12-an de februaro]] [[1950]]) estas [[Italio|itala]] [[kantisto]] kaj [[komponisto]]. Lia muziko kutime estas karakterizata kiel folklora roko kun mezepokaj influoj. A. Branduardi plenumas siajn kantojn en multaj lingvoj: la itala, franca, angla, hispana kaj arkaikaj lingvoj. == Biografio == Angelo Branduardi naskiĝis en Cuggiono, malgranda urbo en la [[Milano|Milana]] provinco, sed lia familio baldaŭ transloĝiĝis en [[Ĝenovo]]n. Li studis violon-ludon en muzika lernejo. 18-jaraĝa, li verkis unu el siaj plej belaj kantoj "Confessioni di un malandrino" laŭ la verso "Konfeso de huligano" de [[Sergej Jesenin]]. A.&nbsp;Branduardi havas edzinon Luisa Zappa (ŝi estas aŭtoro de tekstoj por plejmulto de liaj kantoj) kaj du filinojn. == Muziko == === La komenco === La plej unua albumo, kiu rezultis el kunlaboro de Angelo Branduardi kaj komponisto kaj talenta kantisto [[Maurizio Fabrizio]], ne estis publikigita. La unua publikigita albumo estis "Angelo Branduardi" ([[1974]]). === Menestrelo === La albumo "La luna", inkludanta "Konfeson de huligano" kaj delikatan kanton, kiu donis la titolon al la tuta albumo, estis preludo al sekvontaj sukcesoj. La unua vaste konata albumo de Angelo Branduardi estis "Alla fiera dell'est" ([[1976]]). Ĝin sekvis "La pulce d'acqua" ([[1978]]) kaj "Cogli la prima mela" ([[1979]]). En tiuj ĉi albumoj A.&nbsp;Branduardi uzis antikvajn temojn, plejparte el muziko de Renesanco kaj frua Baroko. La kanto "Alla fiera dell'est" ĝis nun restas populara inter diversaĝaj italoj pro eblo kontroli, ĉu oni povas memorigi ĉiujn vortojn de tiu fabeleca kanto kun multaj ripetoj. Tekstoj de la kantoj havas multajn inspirajn fontojn: mortodanco, temo pri amorantino de la satano, tradicioj de ĉinoj, indiaj popoloj kaj druidoj, apokrifaĵoj. Koncertojn sukcesigis talentoj de Maurizio Fabrizio kaj uzado de nekutimaj por [[pop-muziko]] muzikiloj, kiel [[zimbalono]], [[pajnoŝalmo]], [[liuto]], [[klarneto]], kune kun ordinaraj [[gitaro]]j kaj [[drumo]]. === Eksperimentado kaj krizo === En sekvintaj albumoj oni rimarkas kreskantan deziron al eksperimentado kaj ŝanĝoj. "Branduardi" ([[1981]]) havas pli intiman tonon. "Cercando l'oro" ([[1983]]) kaptas la atenton per eskvizitaj aranĝoj. "Branduardi canta Yeats" ([[1985]]) estas tributo al [[William Butler Yeats]]. En la albumo "Pane e rose" ([[1988]]) pentriĝas ankoraŭ inspirita, sed jam pli malluma bildo de la vivo kaj morto. Kvankam la stilo de kantoj en la [[1980-aj jaroj]] ankoraŭ similas al la pli frua, ŝajnas, ke kantoj de A.&nbsp;Branduardi jam perdis fortan ritman energion, karakteran por tiaj liaj ĉefverkoj, kiel "Ballo in Fa Diesis Minore" kaj "Cogli la prima mela". La albumo "Il Ladro" ([[1991]]) markis tre delikatan punkton en la vivo de A.&nbsp;Branduardi lime de depresio, kio eĥis en morna kantad-stilo. === Reen al la vivo === La albumo "Si puó fare" [[1993]] revenigis A.&nbsp;Branduardi al normalo. Nun la artisto volas foriri de la imago de menestrelo, kiu fariĝis tro mallarĝa por li. En [[1994]] aperis "Domenica e Lunedì", dediĉita al [[Franco Fortini]]. === Novaj direktoj === En [[1996]], dum celebrado pro rekonstruo de la katedralo de [[Spilimbergo]] post la katastrofa tertremo en [[1976]], A.&nbsp;Branduardi registris eksterordinaran albumon "Futuro antico", kie li agis, kiel muzikisto de la frua Baroko. Li uzis ekzistantan muzikan materialon, miksis ĝin kun sia propra kaj aldonis tekstojn. Tiu sperto daŭris en "Futuro antico II" kaj "Futuro antico III". En [[1998]] A.&nbsp;Branduardi kune kun la itala komediisto kaj verkisto [[Giorgio Faletti]] laboris super la albumo "Il dito e la luna". Kreante la albumon "L'infinitamente piccolo", A.&nbsp;Branduardi reverkis antikvajn muzikajn temojn kaj prenis kantotekstojn el verkoj de [[Sankta Francisko]] kaj libroj pri li. A.&nbsp;Branduardi komponis ankaŭ muzikalon "Francesco" pri la sama temo. En [[2003]], dum periodo, markita de plifortiĝo de rasismo kaj maltoleremo, A.&nbsp;Branduardi kolektis en la novan albumon "Altro ed altrove" am-historiojn de diversaj kulturoj. == Sondiskoj == * "Angelo Branduardi", [[1974]] * "La luna" ("La luno"), [[1975]] * "Alla fiera dell'est" ("En orienta foiro"), [[1976]] * "La pulce d'acqua" ("Akvopulo"), [[1977]] * "Cogli la prima mela" ("Pluku la unuan pomon"), [[1979]] * "Gulliver, la luna e altri disegni" ("Gulliver, la luno kaj aliaj desegnaĵoj"), [[1980]] * "Branduardi", [[1981]] * "Cercando l'oro" ("Serĉante oron"), [[1983]] * "State buoni se potete" ("Estu bonaj, se vi povas"), [[1983]], muziko al la samtitola filmo * "Branduardi canta Yeats" ("Branduardi kantas Yeats-on"), [[1986]] * "Pane e rose" ("Pano kaj rozoj"), [[1988]] * "Il ladro" ("La ŝtelisto"), [[1990]] * "Musiche da film" ("Film-muzikaĵoj"), [[1992]] * "Si può fare" ("Eblas fari"), [[1992]] * "Domenica e lunedì" ("Dimanĉo kaj lundo"), [[1994]] * "Camminando camminando" ("Vojaĝante"), [[1996]] * "Futuro antico I" ("Futurantikvo I"), [[1996]] * "Il dito e la luna" ("La fingro kaj la luno"), [[1998]] * "Studio Collection" ("Studia kolekto"), [[1998]] * "Futuro antico II" ("Futurantikvo II"), [[1999]] * "L'infinitamente piccolo" ("Infinitezimo"), [[2000]] * "Futuro antico III" ("Futurantikvo III"), [[2002]] * "Altro ed altrove" ("Alia kaj alie"), [[2003]] * "The Platinum Collection" ("La platena kolekto"), [[2005]] * "Futuro antico IV" ("Futurantikvo IV"), [[2007]] {{Projektoj}} == Esperanto == Lia kanto ''Alla fiera dell'Est'' ricevis ankaŭ tradukon al [[Esperanto]]. En siaj traduko kaj aranĝo ĝin kantas la itala Esperantisto-kantisto [[Emanuele Rovere]]. Adaptita Esperantlingva teksto verkita de [[Lars Sōzūer]] sub la titolo ''Blanka muso'' estas populara kanto inter la partoprenantoj de [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|Renkontiĝoj de Esperantistaj Familioj]] kaj similaj renkontiĝoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kantaro.ikso.net/blanka_muso |titolo=KantarViki – Blanka muso |alirdato=2023-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220927011733/http://kantaro.ikso.net/blanka_muso |arkivdato=2022-09-27}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.angelobranduardi.it/ Oficiala retpaĝaro de Angelo Branduardi] * [http://artists.spreaker.com/branduardi/ oficiala reta radio pri li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100521094915/http://artists.spreaker.com/branduardi/ |date=2010-05-21 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=r4-KZWearSI En Foiro de l'Orient] (Angelo Branduardi) - Esperantigo: Emanuele Rovere - Kantas Manŭel {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Branduardi, Angelo}} [[Kategorio:Italaj kantistoj]] dyuxly6201cqpwwlodgushn0w018z3c 0 108774 9505904 9484139 2026-11-01T20:52:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505904 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amerika harpio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:Harpyia.jpg|300ra]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae'' |familio aŭtoritato = |genro = [[Harpia]] ''Harpia'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Amerika harpio''' ''Harpia harpyja'' |specio aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] [[1758]]) |mapo de vivoteritorioj = Harpy Eagle Range.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vasta natura [[arealo]], sed malgranda [[populacio]] }} '''Amerika harpio''', ''Harpia harpyja'', estas [[aglo]], ofte nomata ankaŭ '''Agloharpio''', '''Harpiaglo''' aŭ simple '''Harpio'''. Tiu specio estis unuafoje priskribata de [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko ''[[Systema Naturae]]'' en [[1758]] kiel ''Vultur harpyja'',<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carl Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=V. occipite subcristato.|paĝo=86}}</ref> laŭ la mitologia besto [[harpio]]. Ĝi estas la ununura membro de la [[genro]] '''''Harpia'''''. Estas la novmonda plej granda kaj plej pova aglo kaj inter la plej grandaj vivantaj [[taksono]]j inter specioj de agloj en la mondo. Ĝi kutime loĝas en tropikaj [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj en la supra tavolo de [[kanopeo]]. Ties nomo aludas al [[harpio]]j de la antikva [[Greka mitologio]]. Tiuj estis ventospiritoj kiuj portas la mortintojn al [[Hadeso]], kaj onidire havas korpon aglecan kaj vizaĝon homan. == Disvastiĝo == Troviĝas en [[ĝangalo]]j kaj malaltaj [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|tropikaj pluvarbaroj]] el suda [[Meksiko]] ĝis norda [[Argentino]], plej ofte nur ĝis 1000 m de alteco, sed foje ĝis 2000. == Aspekto == [[Dosiero:Portrait-of-a-Harpy-Eagle.jpg|maldekstra|eta|Kapo de ina plenkreskulo de harpiaglo]] [[Dosiero:Harpia harpyja 001 800.jpg|maldekstra|eta|Plenkreskulo de harpiaglo]] La '''Amerika harpio''', ''Harpia harpyja'', estas eĉ pli ol 100&nbsp;cm longa -tio estas pli ol duono de meza homo- kun enverguro de 200&nbsp;cm kaj pezo de 8 ĝis 9&nbsp;kg; maskloj nur ĝis 5&nbsp;kg. Inoj -kiel en multaj aliaj [[rabobirdo]]j- estas pli grandaj kaj pezaj ol la maskloj, ĝis unu triono. Inoj de harpioj tipe pezas 6 al 9&nbsp;kg.<ref name=RaptorsWorld/><ref name=HBW>Thiollay, J. M. (1994). Harpy Eagle (Harpia harpyja). p. 191 en: del Hoyo, J, A. Elliott, & J. Sargatal, eds. (1994). ''[[Handbook of the Birds of the World]].'' Vol. 2. New World Vultures to Guineafowl. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6</ref> Unu escepte granda kaptiva ino nome "Jezebel" pezis 12.3&nbsp;kg.<ref>Wood, ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats''. Sterling Pub Co Inc (1983), ISBN 978-0-85112-235-9.</ref> Sed ĉar kaptiva, tiu granda harpiino povus ne esti reprezenta de la ebla pezo en naturaj harpioj pro diferencoj en manĝodisponeblo.<ref>O'Connor, R. J. (1984). ''The Growth and Development of Birds''. ISBN 0-471-90345-0</ref><ref>Arent, L. A. (2007). ''Raptors in Captivity.'' Hancock House, Washington. ISBN 978-0-88839-613-6</ref> La masklo, kompare, pezas nur ĉirkaŭ 4 al 4.8&nbsp;kg.<ref name=RaptorsWorld/><ref name=HBW/> Harpiagloj estas 89 al 105&nbsp;cm longaj<ref name=HBW/> kaj havas enverguron de 176 al 201&nbsp;cm.<ref name=RaptorsWorld/> Inter [[vivanta taksono|nunaj]] agloj, nur la [[Filipina aglo]] kaj la [[Stelera maraglo]] alproksimiĝas al similaj dimensioj, kvankam la enverguro de la Harpiaglo estas relative malgranda (adapto kiu pliigas manovreblon en arbaraj habitatoj kaj estas kunhavata de aliaj rabobirdoj en similaj vivejoj) kaj estas surpasata de kelkaj grandaj agloj de malferma kamparo kiaj la [[Militaglo]], [[Kojnvosta aglo]] kaj la Stelera maraglo.<ref name=RaptorsWorld/> Tamen la formortinta Haasta aglo de [[Novzelando]] estis preskaŭ 50% pli granda kaj ege pli granda ol ĉiuj nunaj agloj, inklude la Harpion.<ref>Museum of New Zealand (1998). ''[http://collections.tepapa.govt.nz/theme.aspx?irn=1360 Giant eagle (Aquila moorei), Haast’s eagle, or Pouakai.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100522065905/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=1360 |date=2010-05-22 }}'' Konsultita la 4an de junio de 2011</ref> Supraj partoj (kaj brusto, kiel rubando ĝis la kolo) estas ardeznigrecaj al malhelgrizegaj kun cindrogriza kapo kaj blankaj subaj partoj kiaj ventro, subflugiloj, vosto kaj krurplumaro (en krurplumaro estas ankaŭ malhelaj makuletoj kiel horizontalaj strioj, en vosto nigraj bandoj kaj en subflugiloj nigraj strioj proksime de la pintoj). Ambaŭ seksoj havas tre diferencigan erekteblan duoblan kronkreston de longaj plumoj ĉirkaŭ kolo, nuko kaj la tuta kapo, kiu faras ties imagon pli teruriga. Ankaŭ la pufiĝanta blanka plumaro de la ventro bombastigas sian imagon. La [[plumaro]]j de masklo kaj ino estas identaj. La tarso estas ĝis 13&nbsp;cm longa.<ref name=RaptorsWorld>Ferguson-Lees, J., & D. Christie (2001). ''Raptors of the World.'' Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-8026-1</ref> La okuloj estas nigraj. La kruroj estas flavaj kaj la nigraj krifoj longas ĝis 13&nbsp;cm. Amerika harpio povas preni per ties krifoj laŭ forto de 42 kilogramoj por cm². Ili ankaŭ povas porti pli ol 3/4 de sia korpopezo. Per tiuj krifoj ili povas predi eĉ sufiĉe grandajn mamulojn. La alvokaro estas kombino de ununota ascenda kaj dunotaj (dua noto pli mallongega kaj ascenda) alvokoj; temas pri akra fajfado. == Kutimoj == [[Dosiero:Harpia harpyja -Miami MetroZoo -feeding-8a.jpg|maldekstra|eta|Manĝe ĉe [[Zoo de Miami]], Usono]] Tiu [[Neotropiso|neotropisa]] specio estas tre aktivema ĉasanto karnovora kaj estas [[pintopredanto]], kio signifas ke plenkreskuloj estas je la pinto de manĝoĉeno kaj ne havas naturajn predantojn. Ties ĉefa predo estas arboloĝantaj [[mamuloj]] kiaj [[simio]]j, [[koato]]j, [[bradipo]]j, [[histriko]]j, [[kinkajuo]]j, [[formikomanĝuloj]] kaj [[didelfedoj]] ; studo estrita de Aguiar-Silva inter 2003 kaj 2005 en nestoloko de [[Parintins]], [[Amazonio (ŝtato)|Amazonio]], Brazilo, kolektis restaĵojn el predoj proponitaj de la gepatroj al idoj kaj poste identigitaj, konklude, ke laŭ terminoj de preditaj individuoj, la bazo de la harpipredo estis komponita je 79 % el [[bradipo]]j el du specioj: nome [[Griza bradipo]], ''Bradypus variegatus'', kvante je 39% de individua predobazo, kaj [[Dufingra bradipo]], ''Choloepus didactylus'', je 40%; variaj simioj kvantis je 11.6% de sama predobazo. En simila studo en Panamo, kie estis liberigita paro de kaptivbredataj subplenkreskuloj, 52% de la masklaj kaptoj kaj 54% de la inaj estis ankaŭ de du bradipaj specioj (''Bradypus variegatus'' kaj [[Hofmana dufingra bradipo]], ''Choloepus hoffmanni'').<ref>{{cite journal | first1=Janeene M. | last1=Touchton | author2=Yu-Cheng Hsu | first3=Alberto | last3=Palleroni | title=Foraging ecology of reintroduced captive-bred subadult harpy eagles (''Harpia harpiya'') on Barro Colorado Island, Panama | url=http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | journal=Ornitologia Neotropical | volume=13 | year=2002 | publisher=The Neotropical Ornithological Society | archiveurl=http://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | archivedate=2008-05-09 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-06-27 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | arkivdato=2008-05-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |date=2008-05-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |arkivdato=2008-05-09 }}</ref> En [[Pantanalo]] paro de nestagloj predis la histrikon [[Prenpova histriko]], ''Coendou prehensilis'', kaj la akution [[Azara akutio]], ''Dasyprocta azarae''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110031239/http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |arkivdato=2014-01-10}}</ref> Ĝi ankaŭ povas ataki aliajn birdajn speciojn kiaj [[araoj]]: ĉe Parintins la [[Verdaflugila arao]] formis 0.4% de la predobazo, kun aliaj birdoj kvante al 4.6%.<ref>"Aguiar-Silva 2007 Dieta do gavião-real Harpia harpyja (Aves: Accipitridae) em florestas de terra firme de Parintins, Amazonas, Brasil", resumo ĉe [http://biblioteca.universia.net/html_bura/ficha/params/id/38482844.html]</ref> Aldonaj predaĵoj estas [[reptilio]]j kiaj [[igvano]]j kaj [[serpento]]j. Foje estas kaptataj pli grandaj predoj kiaj junaj [[cervo]]j kaj [[kapibaro]]j kaj ili estas kutime portataj al stumpo aŭ malalta branĉo kaj parte manĝataj, ĉar ili estas tro pezaj por esti portataj enteraj al nesto.<ref name="sandiegozoo.org">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013113849/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |arkivdato=2007-10-13 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.akronzoo.org/learn/capybara.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110724231319/http://www.akronzoo.org/learn/capybara.asp |arkivdato=2011-07-24 }}</ref> Ĝi povas esti agresema kontraŭ homoj se oni ĝenas nestolokojn aŭ minacas ties idojn: tiele ornitologoj penas studi ilin, ĉar estas atakataj kaj vunditaj spite helpon de kuglimunaj veŝtoj kaj kaskoj. Ĝi povas ataki hejman bestaron kiaj hundoj aŭ kokoj, eĉ infanojn, sed ne estas serioza informo pri infanrabo spite onidirojn kaj pri bestaro estas rare. Ili kontrolas populaciojn de mezpredantoj kiaj [[kapucensimioj]] kiuj predas etende birdovojn kaj kiuj (se ne nature kontrolataj) povus kaŭzi lokajn formortojn de sensivaj specioj.<ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Harpia_Harpyja.html</ref> La fingroj de la Harpio estas ege povegaj kaj helpas je la predomortigo. La Harpiaglo povas fari premon de 42 [[pondo]]j/cm² (4.1 [[paskalo]]j aŭ 400 N/cm²) per siaj fingroj.<ref>{{cite web |url=http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |title=Giant Harpy Eagle grabs the Sloth Video |publisher=Disclose.tv |date= |accessdate=2009-01-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |arkivdato=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |archivedate=2016-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |arkivdato=2016-03-03 }}</ref> Ĝi povas ankaŭ porti pli da tri kvaronojn de sia korpopezo. Tio permesas la birdon kroĉikapti vivantan bradipon el arbobranĉoj, same kiel aliajn grandajn predaĵojn: estas informoj de Harpioj kaptintaj kaj elflugantaj kun [[hurlosimio]]j kaj [[bradipo]]j pezaj ĝis 6.5 al 7.7&nbsp;kg.<ref name="sandiegozoo.org"/><ref>{{Cite web| language=pt| title=Gavião-real| url=http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| work=Brasil 500 Pássaros| publisher=Eletronorte| accessdate=2010| 7=07| 8=06| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2011-06-27| arkivurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| arkivdato=2010-02-11| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| archivedate=2010-02-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm |arkivdato=2010-02-11 }}</ref> Ili el- kaj alflugas de arbo en arbo kaj ili uzas ilin por ĉasi kaj kaŝi sin. Ili flugas je 80&nbsp;km/h. Ekde sia gvatejo ili kontrolas eblajn predojn, riveron kaj salejon. Kutime ĝi estas soleca kaj pariĝas nur dum [[reproduktado]]. === Reproduktado === Harpinesto estas granda kaj konstruita el bastonetoj: ĉirkaŭ metron kaj duono granda sur arbo je alteco de 30 ĝis 50 metroj. Paro da harpioj reproduktas nur unu idon ĉiujn 2-3 jaroj kaj nur 3 idojn dumvive. La ino demetas du blankajn ovojn kaj [[Kovado|kovas]] dum du monatoj, sed je la unua eloviĝo ŝi haltas kovadon kaj do la duan ovon oni forigas. La ido pruvas ties flugilojn dum 6 monatoj. Tamen la gepatroj plue manĝigas ĝin dum aliaj 6-10 monatoj; dum la patro ĉasas, la patrino manĝigas la idon per tiu alportita manĝo. Kiam la junulo estas 5-monata, ĝi prepariĝas al ekflugo; kiam estas 9-monata jam flugas, sed ankoraŭ ricevas manĝon (ankoraŭ estas pli hela ol plenkreskulo). Poste aperas nigraj vosto kaj flugilplumoj. La gepatroj disiĝas antaŭ la foriro de la junulo el la areo, kie ĝi povas resti sola dum unu jaro. Paroj estas monogamaj kaj uzas la saman neston dum jaroj. Ili povas esti agresemaj al homoj kiuj ĝenas siajn nestolokojn aŭ ŝajnas minaco al junulo kiel registrite en televida programo.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/environment/2010/jul/06/harpy-eagle-attack-cameraman | newspaper=guardian.co.uk | author=Adam Vaughan |date=2010|07|06| title= Monkey-eating eagle divebombs BBC filmmaker as he fits nest-cam }}</ref> La harpio ofte konstruas sian neston en kronopinto de [[kapok-arbo]], unu el plej altaj arboj en Sudameriko. En multaj sudamerikaj kulturoj estis konsiderata malbonsortiga forhaki la kapokarbo, kiu povas helpi la konservon de la [[biotopo]] de tiu rimarkinda aglo.<ref>Ross Piper (2007), ''Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals'', Greenwood Press.</ref> Tiu birdo uzas ankaŭ aliajn grandajn arbojn por konstrui sian neston, kiaj la arbo de la [[Brazilnukso]].<ref>[http://www.wikiaves.com.br/gaviao-real Cf. Brazilian birdwatchers' (Wikiaves) site]</ref> Nestoloko troviĝanta en la brazila [[Pantanalo]] estis konstruita en arbo ''Cambará'' (''Vochysia divergens'').<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |titolo=Cf. Retejo Aves de Rapina do Brasil (Brazilaj rabobirdoj) |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110031239/http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |arkivdato=2014-01-10}}</ref> Ambaŭ gepatroj bone zorgas la idon. La masklo alportas manĝon dum la ino konstante kontrolas kaj zorgas la idon kaj la neston. Dekomence ŝi diserigas la predon, poste permesas la filon mem diserigi kaj poste eĉ predi. La masklo povas malproksimiĝi por ĉasi, eĉ malfrui dum tagoj, dum proksimaj populacioj de simioj povas ne esti tuŝataj: tiele, kiam la junulo ekĉasos, povos facile trovi predon. Ankaŭ aliaj bestoj povas loĝi ĉe la harpinesto por profiti timon de eventualaj predantoj, kiel ekzemple [[tukanoj]], kiuj estas rapidaj flugantoj kaj ne predoj mem de la Harpiagloj.<ref name="tvprogramo">Kiel konstatita de la temo de la televida programo “El águila comemonos de Venezuela” (La Simimanĝanta aglo de Venezuelo), 2010 en TV1, Hispanio.</ref> Insektoj povas esti danĝeraj por junulo, tiele la Harpiagloj uzas verdajn folibranĉetojn kiel [[insekticido]] kaj alportas ilin ĝis 40 fojojn en 3 semajnoj.<ref name="tvprogramo"/> == Minacata specio == [[Dosiero:Harpia harpyja -Belize Zoo-8-3c.jpg|eta|Subplenkreskulo, "Panama," en [[Beliza Zoo]], Belizo]] Amerika harpio estas [[minacata specio|minacata]] pro [[habitatoperdo]] provokata de incendioj, [[senarbarigo]] por [[lignoproduktado]], brutara ranĉado, agrikulturo, mineralserĉado kaj ĉasado en sia medio. Ĉasado estas rilata al fakta minaco al brutaro kaj/aŭ supozata al homa vivo, pro ties grando.<ref>Talia Salanotti, researcher for the Brazilian National Institute of Amazonian Research, cf. ''[[O Globo]]'', la 13-an de majo 2009; abridgement available at [http://oglobo.globo.com/ciencia/mat/2009/05/13/maior-aguia-das-americas-gaviao-real-sofre-com-destruicao-das-florestas-755842533.asp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090519013349/http://oglobo.globo.com/ciencia/mat/2009/05/13/maior-aguia-das-americas-gaviao-real-sofre-com-destruicao-das-florestas-755842533.asp |date=2009-05-19 }}; vidu [http://www.freewebs.com/alexlees/Trinca%20et%20al.%202008%20Cotinga.pdf]</ref> Tiaj minacoj okazas tra ties teritorioj, en grandaj partoj el kiuj la birdo iĝis nur subita vidaĵo: en [[Brazilo]] ĝi tute malaperis el la [[Atlantikaj arbaroj]] kaj troviĝas nombre nur en plej malproksimaj partoj de [[Amazona Baseno]]; brazila ĵurnalista rakonto de la mezaj [[1990-aj jaroj]] jam plendis, ke tiam ĝi troviĝis nombre, en Brazila teritorio, nur en la norda flanko de Ekvatoro.<ref>"Senhora dos ares", ''Globo Rural'', ISSN 0102-6178, 11:129, Julio 1996, paĝoj 40 kaj 42</ref> Sciencaj registroj de 1990 tamen sugestas, ke la atlantikarbara populacio de harpioj povus esti migranta.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3526&m=0 |titolo=Cf. Birdlife International |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105050335/http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3526&m=0 |arkivdato=2009-01-05 }}</ref> Sekvaj studoj en Brazilo asertis, ke ĉe 2009 la Harpiaglo, for de la Brazila Amazonio, estas [[draste endanĝerita]] en [[Espírito Santo]],<ref>kie maskla plenkreskulo estis observata aŭguste de 2005 ĉe la rezervejo de minadentrepreno [[Vale do Rio Doce]] ĉe [[Linhares]]: cf. [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0101-81752006000400040&script=sci_arttext]</ref> [[San-Paŭlo]] kaj [[Paranao]], endanĝerita en [[Rio-de-Ĵanejrio|Rio de Ĵanejrio]], kaj probable formortinta en [[Rio Grande do Sul]] kaj [[Minas Gerais]]<ref>Tamen en 2006 ina plenkreskulo - probable dum migrado - estis vidata kaj fotata ĉe Tapira, en la [[cerado]] de Minas Gerais : cf. [https://web.archive.org/web/20101102015907/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144not8.pdf]</ref> - la fakta grando de ties totala populacio en Brazilo estas nekonata.<ref>"Viva a Rainha", historio de Clarice Couto, ''Globo Rural'', 25:288, Oktobro 2009, paĝo 65</ref> Jam malaperis ekzemple de [[Kostariko]]. Tutmonde la specio ''Harpia harpyja'' estas en la ruĝa listo de endanĝerigitaj specioj, nome konsiderata kiel [[Preskaŭ Minacata]] fare de la [[IUCN]] kaj minacata je formorto ĉe [[CITES]] (apendico I). [http://www.redlist.org/search/details.php?species=9735 IUCN] La ''Peregrine Fund'' ĝis ĵuse konsideris ĝin kiel "konservodependa specio", signife ke ĝi dependas el dediĉata klopodo al kaptiva reproduktado kaj liberigo al naturo same kiel el habitata protektado por eviti ke ĝi atingu la statuson de [[endanĝerita]] sed nune ĝi akceptis la statuson de Preskaŭ Minacata. La Harpiaglo estas konsiderata [[draste endanĝerita]] en [[Meksiko]] kaj [[Centrameriko]], kie ĝi malaperis el plej parto de siaj iamaj teritorioj: en Meksiko, ĝi troviĝis tiom norde kiom ĝis [[Veracruz]], sed nune probable loĝas nur en [[Ĉiapaso]] en la [[Selva Zoque]]. Ĝi estas konsiderata kiel Preskaŭ Minacata aŭ Vundebla en plej parto de la sudamerikaj partoj de siaj teritorioj: ĉe la suda pinto de ties teritorioj, en [[Argentino]], ĝi troviĝas nur en la arbaraj valoj de la rivero [[Parano]] ĉe la provinco de [[Misiones]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.redyaguarete.org.ar/misiones/corredorverde/e/index.html |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100613175943/http://www.redyaguarete.org.ar/misiones/corredorverde/e/index.html |arkivdato=2010-06-13 }}</ref><ref>Por mapo de la historiaj kaj nunaj teritorioj de la specio, vidu Heather R. L. Lerner, Jeff A. Johnson, Alec R. Lindsay, Lloyd F. Kiff kaj David P. Mindell: "It's not too Late for the Harpy Eagle (Harpia harpyja): High Levels Of Genetic Diversity and Differentiation Can Fuel Conservation Programs", Figuro 1, disponebla ĉe [http://www.plosone.org/article/info:doi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0007336]</ref> === Naciaj iniciatoj === [[Dosiero:Harpia harpyja -Sao Paulo Zoo, Brasil -adult-8a.jpg|altdekstre|dekstra|eta|Plenkreskulo ĉe la Zoo de San-Paŭlo, Brazilo]] [[Dosiero:Harpia harpyja -Belize-8a.jpg|altdekstre|dekstra|eta|Plenkreskulo ĉe Belizo]] Variaj iniciatoj por rekuperado de la specio estas nune farataj en variaj landoj: el 2002, ''Peregrine Fund'' iniciatis konservadon kaj studadan programon por la Harpiaglo en [[Darieno]], Panamo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8040 |titolo=Cf. retejo de ''Peregrine Fund'' |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720160030/http://www.globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8040 |arkivdato=2011-07-20 }}</ref> Simila, kaj pli granda pro la dimensioj de la lando, projekto okazas nune en Brazilo, ĉe la Nacia Instituto de Amazonia Priserĉado, laŭ kiu 45 konataj nestolokooj (nune 62, nur tri for de la [[Amazona Baseno]] kaj ĉiuj tri nune neaktivaj) estas kontrolataj de priserĉistoj kaj volontuloj el lokaj komunumoj. Ido de Harpiaglo estis kontrolata per [[transmisiilo|radiotransmisiilo]] kio permesis sekvi ĝin dum pli da tri jaroj per satelita signalo sendita el INPE (Brazila Instituto por Spacostudoj).<ref>[http://gaviaoreal.inpa.gov.br/ Projecto Gavião-real] INPA; ''Globo Rural'', 25:288, page 62</ref> Krome fotara registrado de nestoloko en la Nacia Arbaro Carajás estas nune farata de la fotisto por la brazila eldono de [[Gazeto National Geographic]] João Marcos Rosa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://viajeaqui.abril.com.br/national-geographic/blog/joao-marcos-rosa.shtml |titolo=Cf. blog |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110706151352/http://viajeaqui.abril.com.br/national-geographic/blog/joao-marcos-rosa.shtml |arkivdato=2011-07-06 }}</ref> En [[Belizo]], estas ''The Belize Harpy Eagle Restoration Project''. Ĝi ekis en 2003 kun kunlaborado de Sharon Matola, Fondinto kaj Direktoro de la [[Beliza Zoo]] kaj [[The Peregrine Fund]]. La celo de tiu projekto estis la restarigo de la Harpiagloj en Belizon. La populacio de la Harpiagloj malpliiĝis kiel rezulto de [[arbarfragmentado]], pafado kaj nestodetruado, rezulte en preskaŭ loka formorto de la specio. Kaptivbredataj Harpiagloj estis liberigitaj en la Konservareo de Rio Bravo en Belizo, elektita pro la kvalito de ties arbara habitato kaj rilatoj kun [[Gvatemalo]] kaj [[Meksiko]]. La vivejaj ligoj kun Gvatemalo kaj Meksiko estis gravaj por la konservado de la biotopokvalito kaj de la Harpiagloj je regiona nivelo. Novembre de 2009 estis liberigitaj 14 Harpiagloj kaj ekkontrolitaj fare de la ''Peregrine Fund'', pere de satelita [[telemetrio]].[http://belizezoo.org/zoo/update_6.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090403083356/http://belizezoo.org/zoo/update_6.html |date=2009-04-03 }} Januare de 2009 ido de la preskaŭ formortinta [[populacio]] de la Brazila ŝtato de [[Paranao]] estis bredata en kaptiveco je la rezervejo ĉe la [[Itajpuo]] de la Brazil-paragvaja [[ŝtata entrepreno]] Itaipu Binacional [http://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL964321-5598,00-AVE+RARA+NO+BRASIL+NASCE+NO+REFUGIO+BIOLOGICO+DE+ITAIPU.html]. Septembre de 2009 ina plenkreskulo, post esti kaptiva dum 12 jaroj en privata rezervejo, estis ligita al radiotransmisiilo antaŭ esti liberigita en naturon ĉe la [[Nacia Parko Pau Brasil]] (iam NP Monte Pascoal), en la subŝtato de [[Bahio]].<ref>''Revista Globo Rural'', 24:287, September 2009, 20</ref> Decembre de 2009 la 15a Harpiaglo estis liberigita en la Konservareo de Rio Bravo en Belizo. La liberigo estis koincidita kun la Klimatŝanĝa Konferenco de [[2009]] okazinta en [[Kopenhago]]. Tiu 15a aglo, kromnome "Hope" (Espero), fare de la funkciuloj de la ''Peregrine Fund'' en [[Panamo]], estis la "poster child" (simbolo) por arbarkonservado en Belizo, [[evolulando]], kaj por la gravo de tiuj aktivaĵoj rilate al [[Tutmonda varmiĝo]] kaj [[Klimata ŝanĝo]]. La evento aperis en la ĉefaj belizaj amaskomunikiloj, kaj estis subtenita de la usona ambasadoro en Belizo, nome Vinai Thummalapally, kaj de la Britia Alta Komisiisto en Belizo, nome Pat Ashworth. [http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=15760&frmsrch=1] En [[Kolombio]] en 2007 paro de Harpiagloj komponita de maskla plenkreskulo kaj de ina subplenkreskulo konfiskitaj el la kontraŭleĝa trafiko estis reenportita al la naturo kaj kontrolitaj en la Nacia Parko Paramillo en [[Kordovo (Kolombio)|Kordovo]], dum alia paro estis retenita kaptivece en studada centro por bredado kaj eventuala liberigo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.siac.net.co/sib/catalogoespecies/especie.do?idBuscar=213&method=displayAAT |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707053738/http://www.siac.net.co/sib/catalogoespecies/especie.do?idBuscar=213&method=displayAAT |arkivdato=2011-07-07 }}</ref> Kontrolaj klopodoj kun helpo de volontuloj el lokaj amerikaj indiĝenaj komunumoj okazas ankaŭ en [[Ekvadoro]], inklude la kuna sponsorado de diversaj hispanaj universitatoj<ref>[http://www.universia.es/html_trad/portada/actualidad/noticia_actualidad_trad/params/anyo/2009/mes/Septiembre/noticia/bacdhh.html Cf.] {{404|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>- simile al aliaj klopodoj el 1996 en [[Peruo]], centre ĉirkaŭ la indiĝena komunumo de [[Tambopata Provinco]], [[Madre de Dios]].<ref>Renzo P. Piana, "The Harpy Eagle (Harpia harpyja) in the Infierno Native Community", disponebla ĉe [http://www.perunature.com/pdfs/rp_harpy_eagle.pdf]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alia kontrolada projekto, el 1992, estis funkcianta ĝis 2005 en la subŝtato de [[Bolívar (Venezuelo)|Bolívar]], [[Venezuelo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ecoportal.net/Contenido/Temas_Especiales/Animales/Programa_de_conservacion_del_aguila_arpia |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081204184544/http://www.ecoportal.net/Contenido/Temas_Especiales/Animales/Programa_de_conservacion_del_aguila_arpia |arkivdato=2008-12-04 }}</ref> == Populara kulturo == [[Dosiero:Harpia-harpyja-001.jpg|300ra|dekstra|eta|Harpiaglo dumfluge.]] * Amerika harpio estas [[Listo de naciaj birdoj|nacia birdoblazono]] de [[Panamo]], kaj tiele pentrita en la [[Blazono de Panamo|nacia blazono]]. * Amerika harpio estas la besto kiun artistoj pentris por kreado de 'Fawkes the phoenix' (Fokso la fenikso) por la filmo ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' ("La ĉambro de sekretoj"). * La Harpiaglo aperas en la kovrilo de la libro de O'Reilly Media nome ''R in a Nutshell''. * Harpiaglo nome Bubba aperas multe en la novelo de Garry Kilworth nome "Frost Dancers" (Frostodancistoj) kiel antagonisto de la leporo kiu estas la heroo de la libro. * La 15a Harpiaglo nome "Hope" liberigita en Belizo estis elektita "Ambasadoro pri la klimatoŝanĝo" en Belizo, rilate al la Klimatŝanĝa Konferenco de 2009. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Birdoj}} * [[Napaj humidaj arbaroj]] * [[Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj]] * [[Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj]], [[Ekoregionoj en Paragvajo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=769 Amerika harpo en filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070228215045/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=769 |date=2007-02-28 }} <!--{{Wikisource1911Enc|Harpy}}--> * [http://ibc.lynxeds.com/species/harpy-eagle-harpia-harpyja Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Harpiagloj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Internet Bird Collection * [http://www.blueplanetbiomes.org/rnfrst_animal_page.htm Blua Planedo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090428050809/http://www.blueplanetbiomes.org/rnfrst_animal_page.htm |date=2009-04-28 }} * [https://web.archive.org/web/20060622035857/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/harpyeagleadult.jpg Foto de Harpiaglo kun predo]; [http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111022149/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm |date=2010-01-11 }} * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html Informaro de Zoo San Diego pri la Harpiaglo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013113849/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |date=2007-10-13 }} * [http://www.peregrinefund.org/explore_raptors/eagles/harpyeag.html Peregrine Fund pri la Harpiaglo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430182556/http://www.peregrinefund.org/explore_raptors/eagles/harpyeag.html |date=2009-04-30 }} * [http://www.haribon.org.ph/?q=node/view/117 Komparo inter la Harpiaglo kaj la Filipina aglo] * [http://www.thebeckoning.com/explorations/world/brazil/brazil2006-day10.html Ekspedicio al la Brazila Amazonio kun iome da informo pri la Harpiaglo] * [http://www.bobbyrica.com/2008/12/03/youre-lucky-when-you-spot-the-harpy-eagle/ Harpiaglo kiel Endanĝerita Specio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090813140212/http://www.bobbyrica.com/2008/12/03/youre-lucky-when-you-spot-the-harpy-eagle |date=2009-08-13 }} * [http://www.baldeagleinfo.com/harpy.html Harpiaglo, informaro kaj foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707205753/http://www.baldeagleinfo.com/harpy.html |date=2011-07-07 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Akcipitroformaj]] [[Kategorio:Akcipitredoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kanado]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Endanĝeritaj specioj]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] d5p3tdqgt58slkwvhw1erfzr5xb1481 10 129096 9505744 2130706 2026-11-01T15:16:48Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:!-]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 2130706 wikitext text/x-wiki |-<noinclude>{{dok|ns=10}} [[Kategorio:Ŝablono:Helpa ŝablono]] </noinclude> 28gov2zmuqt2e1hw4bg1qyj3q79nbj6 0 132090 9506067 9249404 2026-11-02T06:19:52Z Sj1mor 12103 9506067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Tom CRUISE''' (naskiĝis '''Thomas Cruise Mapother IV''' la [[3-an de julio]] [[1962]]) estas [[usono|usona]] [[aktoro]] kaj [[produktoro]], kiu fariĝis unu el la plej gravaj artistoj de [[Holivudo]]. == Vivo == Tom havas tri fratinojn: Mary Lee, Marian kaj Cass. Kiam li estis 12-jara, liaj gepatroj eksedziĝis. Lia patrino forlasis [[Kanado]]n kaj translokiĝas al [[Kentucky]], [[Usono]], kun la kvar gefiloj. Kiam Tom Cruise estis juna, li ŝatis sportumi kaj li eĉ pensis iĝi sportisto de [[liberstila luktado]], sed praktikante tiun sporton li vundis sian genuon. Tial li pripensis eniri [[franciskanoj|franciskanan]] [[monaĥejo]]n, sed fine decidis aktori. Tom Cruise edziĝis al [[Nicole Kidman]] en [[1990]] kaj adoptis kun ŝi du infanojn, Isabella kaj Connor. En [[2001]] ili eksedziĝis. Li konatiĝis kun [[Katie Holmes]] dum serĉado de rolulo por sia filmo "'''Neebla Misio lll'''". Ili enamiĝis unuarigarde unu al la alia kaj geedziĝis post malmultaj monatoj. Antaŭ geedziĝi al Katie Holmes, li jam estis patro de sia unua biologia filino, Suri, kiu naskiĝis la [[18-an de aprilo]] [[2006]]. La geedziĝo, kiu okazis la [[18-an de novembro]] [[2006]], kreis grandan emocion en [[Italio]], la loko elektita por la [[ceremonio]] okazinta laŭ la [[rito]] de la [[Scientologio]]. == Aliaj == Tom Cruise estas konata apoganto de la [[Scientologio]]. == Listo de filmoj == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"| Titolo !scope="col"| Jaro !scope="col"| Rolo !scope="col"| Reĝisoro |- !scope=row|'''Endless Love''' | rowspan="2" style="text-align:center;"|1981 | Billy |Franco Zeffirelli |- !scope=row|Taps (filmo) |David Shawn |Harold Becker |- !scope=row|The Outsiders (filmo) | rowspan="4" style="text-align:center;"|1983 |Steve Randle |[[Francis Ford Coppola]] |- !scope=row|Losin' It | Woody |Curtis Hanson |- !scope=row|Risky Business | Joel Goodson |Paul Brickman |- !scope=row|All the Right Moves (filmo) | Stefen Djordjevic |Michael Chapman |- !scope=row|Legend (filmo) | style="text-align:center;"|1985 | Jack | Ridley Scott |- !scope=row|Top Gun | rowspan="2" style="text-align:center;"|1986 | Lt. Pete "Maverick" Mitchell |Tony Scott |- !scope=row|The Color of Money | Vincent Lauria |[[Martin Scorsese]] |- !scope=row|Cocktail (filmo) | rowspan="2" style="text-align:center;"|1988 | Brian Flanagan |Roger Donaldson |- !scope=row|Rain Man | Charlie Babbitt |Barry Levinson |- !scope=row|[[Born on the Fourth of July]] | style="text-align:center;"|1989 | [[Ron Kovic]] |[[Oliver Stone]] |- !scope=row|Days of Thunder | style="text-align:center;"|1990 | Cole Trickle |Tony Scott |- !scope=row|Far and Away | rowspan="2" style="text-align:center;"|1992 | Joseph Donelly | Ron Howard |- !scope=row|A Few Good Men | Lt. Daniel Kaffee |[[Rob Reiner]] |- !scope=row|The Firm | style="text-align:center;"|1993 | Mitch McDeere | Sydney Pollack |- !scope=row|[[Interview with the Vampire]] | style="text-align:center;"|1994 | Lestat de Lioncourt |Neil Jordan |- !scope=row|Mission: Impossible | rowspan="2" style="text-align:center;"|1996 | Ethan Hunt | Brian De Palma |- !scope=row|Jerry Maguire | Jerry Maguire | Cameron Crowe |- !scope=row|Without Limits | style="text-align:center;"|1998 | | Robert Towne |- !scope=row|[[Eyes Wide Shut]] | rowspan="2" style="text-align:center;"|1999 | William Harford | [[Stanley Kubrick]] |- !scope=row|Magnolia (filmo) | Frank T. J. Mackey | [[Paul Thomas Anderson]] |- !scope=row|Mission: Impossible 2 | style="text-align:center;"|2000 | Ethan Hunt | John Woo |- !scope=row|Stanley Kubrick: A Life in Pictures | rowspan="3" style="text-align:center;"|2001 | Narrator | Jan Harlan |- !scope=row|The Others (filmo) | | [[Alejandro Amenábar]] |- !scope=row|Vanilla Sky | David Aames | Cameron Crowe |- !scope=row|Space Station 3D | rowspan="4" style="text-align:center;"|2002 | | Toni Myers |- !scope=row|''[[Minority Report (filmo)|Minority Report]]'' | John Anderton | [[Steven Spielberg]] |- !scope=row|Austin Powers in Goldmember | | Jay Roach |- !scope=row|Narc (filmo) | | Joe Carnahan |- !scope=row|Shattered Glass (filmo) | rowspan="2" style="text-align:center;"|2003 | | Billy Ray |- !scope=row|The Last Samurai | Nathan Algren | Edward Zwick |- !scope=row|[[Collateral]] | style="text-align:center;"|2004 | Vincent | [[Michael Mann]] |- !scope=row|''[[War of the Worlds (filmo de 2005)|War of the Worlds]]'' | rowspan="2" style="text-align:center;"|2005 | Ray Ferrier | [[Steven Spielberg]] |- !scope=row|Elizabethtown | | Cameron Crowe |- !scope=row|Ask the Dust | rowspan="2" style="text-align:center;"|2006 | | Robert Towne |- !scope=row|Mission: Impossible III | | J. J. Abrams |- !scope=row|Lions for Lambs | style="text-align:center;"|2007 | Senator Jasper Irving | [[Robert Redford]] |- !scope=row|[[Tropic Thunder]] | rowspan="2" style="text-align:center;"|2008 | Les Grossman | Ben Stiller |- !scope=row|Valkyrie (filmo) | [[Claus von Stauffenberg]] | Bryan Singer |- !scope=row|Knight and Day | style="text-align:center;"|2010 | Roy Miller | James Mangold |- !scope=row|Mission: Impossible&nbsp;– Ghost Protocol | style="text-align:center;"|2011 | Ethan Hunt | Brad Bird |- !scope=row|Rock of Ages (filmo) | rowspan="2" style="text-align:center;"|2012 | Stacee Jaxx | Adam Shankman |- !scope=row|Jack Reacher (filmo) | Jack Reacher | Christopher McQuarrie |- !scope=row|[[Oblivion (filmo)|Oblivion]] | style="text-align:center;"|2013 | Jack Harper | Joseph Kosinski |- !scope=row|[[Edge of Tomorrow]] | style="text-align:right;"|2014 | Maj. William Cage | Doug Liman |- !scope=row|Mission: Impossible&nbsp;– Rogue Nation | style="text-align:center;"|2015 | Ethan Hunt | Christopher McQuarrie |- !scope=row|Jack Reacher: Never Go Back | style="text-align:center;"|2016 | Jack Reacher | Edward Zwick |- !scope=row|The Mummy (filmo) | rowspan="2" style="text-align:center;"|2017 | Nick Morton | Alex Kurtzman |- !scope=row|American Made (filmo) | Barry Seal | Doug Liman |- !scope=row|Mission: Impossible – Fallout | style="text-align:center;"|2018 | Ethan Hunt | Christopher McQuarrie |- |} {{Projektoj}} {{Ĝermo|usona aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cruise, Tom}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1962]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Scientologoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de julio]] e7moeej0dnjbh07h5po9mx6hxbx7slg 0 140030 9505786 9046954 2026-11-01T16:58:04Z DidCORN 34571 Kategorioj 9505786 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sauerbraten-mariniert.jpg|eta|<center>Vinagre marinita bovaĵo por la plado ''Sauerbraten'' el la germania regiono [[Rejnlando]]]] '''Marinado''' (el la [[franca lingvo|franca]] verbo ''mariner, mariné'', konservi en [[salakvo]]) origine estis metodo konservi [[manĝaĵo]]jn en salakvo por longaj ŝipaj vojaĝoj. Hodiaŭ la verbo '''marini''' kaj la substantivo '''marinado''' laŭ [[PIV]] signifas "trempi dum kelkaj tempo en [[vinagro]], [[vino]] aŭ [[oleo]] kun [[spico]]j [[viando]]n aŭ aliajn manĝaĵojn poste kuirotajn", fritotajn aŭ rostotajn, kaj '''marinaĵo''' do estas la manĝaĵo tiel preparita. == Vidu ankoraŭ == {{Projektoj|ReVo=marin}} * [[Cebiĉo]] * [[Nutraĵ-konservado]] {{Portalo|Nutrado kaj gastronomio}} {{Ĝermo|Manĝaĵo}} [[Kategorio:Kuirartaj teknikojo]] [[Kategorio:Konservado]] 1gnqlx5kirb24f2lx7i1fwndl738hhg 9505787 9505786 2026-11-01T16:58:46Z DidCORN 34571 /* Vidu ankoraŭ */ 9505787 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sauerbraten-mariniert.jpg|eta|<center>Vinagre marinita bovaĵo por la plado ''Sauerbraten'' el la germania regiono [[Rejnlando]]]] '''Marinado''' (el la [[franca lingvo|franca]] verbo ''mariner, mariné'', konservi en [[salakvo]]) origine estis metodo konservi [[manĝaĵo]]jn en salakvo por longaj ŝipaj vojaĝoj. Hodiaŭ la verbo '''marini''' kaj la substantivo '''marinado''' laŭ [[PIV]] signifas "trempi dum kelkaj tempo en [[vinagro]], [[vino]] aŭ [[oleo]] kun [[spico]]j [[viando]]n aŭ aliajn manĝaĵojn poste kuirotajn", fritotajn aŭ rostotajn, kaj '''marinaĵo''' do estas la manĝaĵo tiel preparita. == Vidu ankoraŭ == {{Projektoj|ReVo=marin}} * [[Cebiĉo]] * [[Nutraĵ-konservado]] {{Portalo|Nutrado kaj gastronomio}} {{Ĝermo|Manĝaĵo}} [[Kategorio:Kuirartaj teknikoj]] [[Kategorio:Konservado]] 9s4nc71ursoh51q48s5335cqc8zpt47 0 165973 9505905 9206659 2026-11-01T21:10:45Z DidCORN 34571 9505905 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Steak_auf_Grill.jpg|eta|Viandotranĉaĵo sur kradrostilo]] [[Dosiero:Asado a la estaca en General Pico, Argentina 2007.jpg|eta|Rostita preparita en Patagonia, Argentino]] '''Kradrostado''' signifas [[rostado]]n de materialoj (plej ofte [[viando]]j) per varmoradiado super malferma fajro, ardaĵo. La rostitan materialon - male al aliaj metodoj - la varmo atingas direkte (sen ujoj). La varmon donas plej ofte ligno, lignokarbo aŭ gaso aŭ iu elektra metodo. Okaze de uzo de ligno, la viando pleniĝas eĉ je aromaĵoj. Oni kelkfoje suspektas tiun subĉielan rostadon, ke konsumado de la rostitaj manĝaĵoj povas kaŭzi [[kancero]]n. Spite al ĉio, la kradrostado estas tre populara en la mezklasa socitavolo de la okcidentaj landoj. Por la kradrostado oni uzas [[kradrostilo]]n. [[Dosiero:SEFT-kradrostado 2006.jpg|eta|Plej ofte kradrostantoj kuniĝas sur la tero - sed ne ĉiam...]] [[Dosiero:Schwenkgrill neu.jpg|eta|maldekstra|Turniĝa rostilo kiel oni uzas en [[Sarlando]]]] ==Vidu ankaŭ== * [[Barbacoa]] * [[Rostostango]] == Aliaj projektoj == {{projektoj|ReVo=rost.krad0i|ReVo titolo=Kradrosti}} [[Kategorio:Kuirartaj teknikoj]] [[Kategorio:Viando]] cdzf839xoy9d33nt1nqn3ndr9ze2hja 0 166511 9505583 8927088 2026-11-01T12:27:04Z Sj1mor 12103 9505583 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Glukozo|Ribozo|Galaktozo|Fruktozo|Laktozo}} {{Informkesto organizaĵo}} {| width="20%" {{prettytable-R}} |- style="background-color:#ffdead;" ! colspan="2" | Strukturformulo |- style="background-color:#ffffff;" | colspan="2" align="center" | [[Dosiero:DL-Arabinose.svg|200px]] |- style="background-color:#ffffff;" | colspan="2" align="center" | [[Dosiero:Arabinose 3D.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''3D kemia strukturo de la <br>Arabinozo'''</center> |- style="background-color:#ffdead;" ! colspan="2" | Ĝeneralaĵoj |- | Nomo || Arabinozo |- | Aliaj nomoj|| Pektinozo<br />Gumsukero<br />Aloinsukero |- | [[Sumformulo]] || C₅H₁₀O₅<br /> |- | [[CAS-numero]] || 5328-37-0 |- | Eta priskribo || senodora blanka kristala pulvoro |- style="background-color:#ffdead;" ! colspan="2" | Ecoj |- | [[Molmaso]] || 150,13 g/[[mol]] |- | [[Fazostato]] || solida |- | [[Denso]] || 1,5&nbsp;kg/m³<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/AR/l-(+)-arabinose.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713060911/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/AR/l-(+)-arabinose.html |arkivdato=2007-07-13 }}</ref> |- | [[Meltpunkto]] || {{GdC|158}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mikrobiyoloji.org/data/101492.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070508115109/http://www.mikrobiyoloji.org/data/101492.pdf |arkivdato=2007-05-08 }}</ref> |- | [[Bolpunkto]] || - {{GdC|}} |- | [[Vaporpremo]] || - [[paskalo|Pa]] (x {{GdC|}}) |- | [[Solvebleco]] || solvebla en akvo <!-- ekzemple bone solvebla en akvo, malbone en etero --> |- style="background-color:#FFDEAD;" ! colspan="2" | Sekurecindikoj |- | colspan="2" align="center" | neniuj <!-- Für 1 bis 4 Symbole: {{Danĝersimbolo_1|?}} {{Danĝersimbolo_2|?|?}} {{Danĝersimbolo_3|?|?|?}} {{Danĝersimbolo_4|?|?|?|?}} --> |- | [[R- kaj S-indikoj]] || R: {{R-indikoj|?}}<br /> S: {{S-indikoj|?}} |- | [[Maksimume allasebla koncentriĝo|MAK]] || - |- ! {{SI-kemiaĵoj}} |}&nbsp; '''Arabinozo''' estas nature troviĝanta [[monosaĥarido]], kiu konsistas el kvin [[karbon]]-atomoj (= [[pentozo]]). Ekzistas D(-)arabinozo kaj L(+)arabinozo. ([[Enantiomero|Enantiomeraj formoj]]). Oni kelkfoje uzas ankaŭ la nomojn "pektinozo", "gumsukero" aŭ "aloinsukero". En la D- kaj L-formo la sukero per ordinara [[feĉo]] ne estas fermentigebla. En [[2005]] esploristoj de la Goethe-universitato [[Frankfurto ĉe Majno]], Germanio, sukcesis modifi feĉokultivaĵojn tiel, ke ili kapablas fermentigi ankaŭ arabinozon kaj [[ksilozo]]n al [[etanolo]]. La L-formo troviĝas en nutraĵoj iom ofte, precipe kiel konstruelemento en [[polisaĥarido]]ĉenoj en la planta regno. La D-formon oni pruvis kiel konsistoparton de polisaĥarido en [[tuberkulozo]]-[[bacilo]]j. == Fontoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Unusaĥaridoj]] h5fmlepsj5jqur7srvzpud1mkdua8em 0 176515 9506040 9493383 2026-11-02T05:41:16Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Grossenehrich.png]] → [[File:DEU Großenehrich (Greußen) COA.svg]] PNG → SVG 9506040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Großenehrich (Greußen) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in KYF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Kyffhäuser]] |komunumo = [[Greußen]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-dato = fine de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] |alto = 240 |areo = 63,26 |poŝtkodo = 99718 |tel_antaŭkodo = 036370 |aŭtokodo = KYF }} '''Großenehrich''' estas loĝloko kaj eksa urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Kyffhäuser]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekde januaro [[2020]] estas parto de la komunumo [[Greußen]]. Fine de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis {{WikidataLoĝantaro}} loĝantojn. <gallery widths=80> Dosiero:DEU Niederspier (Greußen) COA.svg|<center>blazono de la parto ''Niederspier'' Dosiero:DEU Rohnstedt (Greußen) COA.svg|<center>blazono de la parto ''Rohnstedt'' </gallery> {{projektoj}} {{distrikto Kyffhäuser}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Kyffhäuser]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] kmx8yf3wwtv1byqp3abibrzc09puv6i 0 179870 9505937 1023216 2026-11-01T22:14:36Z Taylor 49 126294 #REDIRECT [[Kvadrata radiko]] 9505937 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kvadrata radiko]] 92udtn676b3q30375b2uo44d1p5zson 0 185358 9505602 9048060 2026-11-01T12:38:05Z Sj1mor 12103 9505602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Rust |blazono = DEU Rust COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Rust in OG.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Freiburg]] |distrikto = [[Distrikto Ortenau]] |alto = 169 |areo = 13,27 |poŝtkodo = 77977 |tel_antaŭkodo = 07822 |aŭtokodo = OG |oficiala_kodo = 08317114 |adreso-komunumestraro = Fischerstraße 51<br />77977 Rust |retpaĝaro = [https://www.rust.de/ www.rust.de] |komunumestro = Günter Gorecky |komunumestro-partio = SPD }} '''Rust''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ortenau]], en la [[Regiono Suda Supra Rejno]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Freiburg|Freiburg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08317114}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Okcidente la komunuma teritorio limas al la bordo de la rivero [[Rejno]], kiu samtempe estas la limo al [[Francio]]. Trafike la komunumo ligiĝas per aŭta kaj motorcikla trafiko al la [[germana aŭtovojo A5]], norde al [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj sude al [[Bazelo]], kaj apud la aŭtovojo estas internacia trajna linio, kiu norden kaj suden ligas al la samaj urboj. == [[Eŭropa Parko Rust]] == En la komunuma centro, plejparte sur parka areo de eksa historia kastelo, situas la [[Eŭropa Parko Rust]], la plej granda [[amuzparko]] de [[Germanio]]. La rivereto [[Elz (Nigra Arbaro)|Elz]] (prononco "Elc"), survoje el la [[Nigra Arbaro]] al la [[Rejno]], trafluas la komunumon kaj la parkon. En parka akva energicentralo oni uzas la forton de la rivereto por produkti elektran kurenton, kaj pluraj akvaj {{J|onda fervojo}} ("Tirola sovaĝa rojo", "Piratoj en Batavio", "Posejdono", "Fjorda flosado", "Atlantika ŝprucego") kaj la vasta laga pejzaĝo de la parko utiligas la riveretan akvon. == Natura parko ''[[Taubergießen]]'' == En la okcidenta parto de la komunuma teritorio, proksime de la [[Rejno]], al Rust apartenas parto de la natura parko ''[[Taubergießen]]'', [[apudrivera herbejo|apudrivera herbejaro]] tuj oriente de la nun kanaligita riverego [[Rejno]]: la ekologie protektita natura parko estas nur la centra parto de grandega [[ĉerivera arbaro]], kiu en tempo de alta akvonivelo estas inundata. [[Dosiero:Kanuo en natura parko Taubergießen 3.JPG|eta|maldekstra|{{centre|junuloj dum kanuado tra la natura parko kun pluraj esperantistoj en 2012}}]] Ĝi gastigas la tipajn plantojn kaj bestojn de ĉeriveraj arbaroj, aparte akvobirdojn kiel anasoj kaj cignoj, kaj aldone iujn dumtage pasantajn homojn, kiuj komforte en tradiciaj lignaj boatoj estas navigataj tra la malsekejoj, aŭ sporte en propramane alportitaj kanuoj kaj kajakoj malkovras ilin. Krome vasta reto da vojetoj ankaŭ ebligas al migrantoj kaj biciklantoj voji tra ĝi. La areo en 1979 iĝis ekologie protektata, kaj estas inter la plej grandaj tiaj areoj en la sudokcidento de Germanio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Ortenau}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Ortenau]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] ennrmuk2bifcv4958bzl1shy9g7xz26 2 203534 9505705 9499626 2026-11-01T14:26:44Z Crosstor 3176 /* Kreitaj artikoloj */ 9505705 wikitext text/x-wiki {{Babel|eo2_esperanto|lando=Hungario|}} {{Uzantoskatolo|geografio|}} Mi pasigis pli ol 40 jarojn en la telefonio. Dume mi vivadis ankaŭ Esperante. Ĵus mi trovis ĉi tiun eblecon. Tial mi aldonos kelke de aldonaĵoj al la artikoloj. Mia gepatra lingvo estas la hungara.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 04:41, 21. Jun 2007 (UTC) {{Honorigo |bildo= WAM logo without text.svg |teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Azia monato 2020|Azia monato 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 17:40, 7 feb. 2021 (UTC) }} == Kreitaj artikoloj == Mi faris aŭ kompletigis la jenajn artikolojn: ''Por artikoloj (ĉ. 4200) inter 2007 kaj januaro 2009, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo]]''''' ''Por artikoloj (ĉ. 4400) inter 2009 kaj januaro 2011, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo2]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2011 kaj majo 2013, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo4]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter majo 2013 kaj printempo 2016, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo6]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2016 kaj 2019-03-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo7]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2019 kaj 2022-04-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo8]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2022-04-04 kaj 2024-12-01, vidu '''[[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2024-12-01 kaj 2025 vidu '' [[Kalvinana preĝdomo (Táborfalva)]] [[Kalvinana preĝejo (Szentmártonkáta)]] [[Kalvinana preĝejo (Sződliget)]] [[Luterana preĝejo (Sződliget)]] [[Preĝejo Beatulo Eŭzebio (Békásmegyer)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sződliget)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szirmabesenyő)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Szentmártonkáta)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szegvár)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Táborfalva)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szentistván)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Taksony)]] [[Albert Bacsó]] [[Ambrus Burján]] [[Andor Hoffmann]] [[András Békéssy]] [[András Márkus (informatikisto)]] [[Antal Ács]] [[Árpád Juhász (agronomo)]] [[ĵurnalisto]] [[pentristo]] [[Árpád Juhász (sociologo)]] [[Ata Kandó]] [[Attila István Bartos]] [[Balázs Herpay]] [[Bálint Balogh (abelisto)]] [[Beatulo Eŭzebio]] [[Beatulo Gertrudo]] [[Beatulo Konstanca]] [[Béla Barna (matematikisto)]] [[Béla Brindza]] [[Béla Grega]] [[Béla Kádár (agronomo)]] [[Béla Kazó]] [[Béla Miklós Szőke]] [[Béla Szőke (arkeologo)]] [[Bertalan Baskay Tóth]] [[Buzád Hahót]] [[Dezső Bozzay]] [[Elemér Bálint]] [[Ernő Bocz]] [[Ernő Gesztelyi]] [[Éva Bónis]] [[Ferenc Bauer]] [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)]] [[Ferenc Hepp (agronomo)]] [[Ferenc Horváth (aktoro)]] [[Ferenc Horváth (aktoro, 1939)]] [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] [[Ferenc Horváth (instruisto)]] [[Ferenc Horváth (radiologo)]] [[Ferenc Maksay]] [[George Szirtes]] [[Gergely Gyöngyösi]] [[György Járányi]] [[György Koppány (meteologo)]] [[György Rózsa (redaktoro)]] [[Gyula Altenburger]] [[Gyula Baranyai]] [[Gyula Kilb]] [[Ilona Bolla]] [[Imre Görög (agronomo)]] [[Imre Görög (tradukisto)]] [[Imre Pávó]] [[István Ecker]] [[István Herold]] [[István Isó]] [[István Joó (virusologo)]] [[István Ratkó]] [[Iván Bach]] [[János Brenner (beatulo)]] [[János Giber (pli aĝa)]] [[János Giber (pli juna)]] [[János Győrvári]] [[János Horváth (agronomo)]] [[János Keserű]] [[Jenő Bajai]] [[József Gerics]] [[József Heckenast]] [[Károly Biber]] [[Károly Hunyadi]] [[Klára Papp]] [[Lajos Ábrahám]] [[Lajos Balcza]] [[Lajos Borbás]] [[László Alpár]] [[László Beczner]] [[László Horváth (agronomo)]] [[László Huszthy]] [[László Kállai]] [[László Karsai]] [[Margit Altai]] [[Margit Bozzay (manekeno)]] [[Margit Bozzay (verkisto)]] [[Márton Herczegh]] [[Mihály Babinszky]] [[Mihály Balatoni]] [[Miklós Horn (instruisto)]] [[Miklós Horn (plibonigisto)]] [[Miklós Laurisin]] [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] [[Rezső Altai]] [[Rezső Száday]] [[Sándor Bozó]] [[Sándor Fekete (redaktoro)]] [[Sándor Guba]] [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] [[Sándor Héjja (agronomo)]] [[Sándor Kászonyi]] [[Sarolta Barsy]] [[Tamás Ádám (agronomo)]] [[Tibor Bakos]] [[Tibor Balogh (filozofo)]] [[Tibor Balogh (kritikisto)]] [[Tibor Balogh (matematikisto)]] [[Tibor Szatmári]] [[Zoltán Bacskay]] [[Zoltán Barcsák]] [[Zoltán Bőjtös]] [[Zoltán Meszlényi (episkopo)]] [[Zsolt Baranyai]] [[Zsuzsa Lőrincz]] [[Belvedero de Miskolc]] [[Belvedero de Pécs]] [[Belvedero de Zalaegerszeg]] [[Belvedero Károly (Sopron)]] [[Belvedero beatulo Eŭzebio]] [[Belvedero Skribita ŝtono]] [[Higaŝimurajama]] [[Hungara Hortikultura Altlernejo]] [[Instruistoj de Ekonomia Universitato (Budapeŝto)]] [[Iruma]] [[Ivakuni]] [[Jonago]] [[Kastelo de Szegvár]] [[Kastelo de Szirmay (Szirmabesenyő)]] [[Kavaniŝi]] [[Komaki]] [[Listo de famuloj mortintaj en Kaposvár]] [[Nagarejama]] [[Naraŝino]] [[Niiza]] [[Noda]] [[Onomiĉi]] [[Sajama]] [[Sfera Belvedero]] [[Ŝunan]] [[Tama (Tokio)]] [[Urajasu]] [[Vinbergardista turo (Budapeŝto)]] 2025-01-05 [[Kalvinana preĝejo (Délegyháza)]] [[Kalvinana preĝejo (Taksony)]] [[Kalvinana preĝejo (Taktaharkány)]] [[Kalvinana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Kalvinana preĝejo (Tiszebecs)]] [[Kalvinana preĝejo (Tuzsér)]] [[Kalvinana preĝejo (Tyukod)]] [[Kalvinana preĝejo (Vajszló)]] [[Kapelo Sankta Mikaelo (Vonyarcvashegy)]] [[Luterana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vajszló)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Délegyháza)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Tiszadob)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Tárnok)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Üllés)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Tápiószecső)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Taktaharkány)]] [[Preĝejo Sankta Spirito (Győr)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Zalakomár)]] [[Ágnes Zsinka]] [[Ákos Kiss]] [[Albert Ajtai Kovách]] [[Albert Baczoni]] [[Ambrus Alaksza]] [[Andor Adorján]] [[András Gombás]] [[András Sirák]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]] [[Antal Sujánszky]] [[Arnold Károly Börzsönyi]] [[Árpád Kiss (plibonigisto)]] [[Árpád Koltay]] [[Barnabás Lőrincz]] [[Beatulo Jolán]] [[Béla Abaffy]] [[Béla Ambrus]] [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] [[Béla Bohus]] [[Béla Darnay]] [[Béla Husz]] [[Béla Lovas]] [[Cecília Müller]] [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]] [[Elemér Jónás]] [[Ernő Ábrahám]] [[Ernő Andrássy]] [[Erzsébet Bibó]] [[Erzsébet Vezér]] [[Éva Balogh (dermatologo)]] [[Ferdinánd Buday]] [[Ferenc Batári]] [[Ferenc Gimpl]] [[Ferenc Jenei]] [[Ferenc Kevei]] [[Ferenc Korell]] [[Ferenc Pongor]] [[Fülöp Grünwald]] [[Gábor Bándi]] [[Gábor Zombor]] [[Gedeon Ács]] [[Géza Kovács (agronomo)]] [[György Andersen]] [[György Árvay]] [[György Berencsi (bakteriologo)]] [[György Berencsi (virologo)]] [[György Gábry]] [[György Major (arkitekto)]] [[Gyula Széles (1914)]] [[Gyula Széles (1936)]] [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] [[Imre É. Kiss]] [[Imre Szlovencsák]] [[István Dienes]] [[István Grezsa]] [[István Konecsni]] [[István Rédai]] [[Iván Kétyi]] [[Ján Hollý]] [[János Bándi]] [[János Györe]] [[Jolán Stiller]] [[József Bánhegyi]] [[József Höllrigl]] [[József Korek]] [[József Viber]] [[József Viktorián Pituk]] [[Judit Czeglédy]] [[Judith Koós]] [[Kajetán Banovits]] [[Kálmán Czógler]] [[Károly Ács (pastoro)]] [[Károly Ákos]] [[Károly Kovács (plibonigisto)]] [[Károly Perényi (agronomo)]] [[Károly Perényi (episkopo)]] [[Károly Santho]] [[Kornél Hidasy]] [[Lajos Barbarits]] [[Lajos Márton (arkeologo)]] [[Lajos Végvári]] [[László Abaffy]] [[László Barkóczi]] [[László Ruzsányi]] [[Margit Herrmann]] [[Marianna Szatmári]] [[Marianna Takács]] [[Martin Hattala]] [[Márton Bán]] [[Mihály Kecskés]] [[Miklós Horváth (bestokuracisto)]] [[Miklós Horváth (milita historiisto)]] [[Miklós Marián]] [[Nándor Kalicz]] [[Ödön Szarka]] [[Pál Ablonczy]] [[Pál Alpári]] [[Pál Kralovánszky]] [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] [[Sándor K. Nagy]] [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] [[Tamás Csató]] [[Teréz Gerszi]] [[Tibor Antal Horváth]] [[Zoltán Beck (etnografo)]] [[Zoltán Gyulay (mininĝeniero)]] [[Zoltán Kalmár]] [[Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero)]] [[Zsigmond Ács]] [[Zsuzsanna Kötél]] [[Banlago de Gyömrő]] [[Ĝenerala kuracisto]] [[Ĝoecu]] [[Handa]] [[Inazava]] [[Isahaja]] [[Kakamigahara]] [[Karija]] [[Kastelo de Délegyháza]] [[Kastelo de Zalakomár]] [[Listo de lernantoj de Seminario Emericanum]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Kőszeg]] [[Listo de studentoj en Universitato de Sopron]] [[Mongola invado en Hungarujo]] [[Musaŝino (urbo)]] [[Seminario Emericanum]] [[Seto (Ajĉio)]] [[Tojokava]] [[Tokai (urbo)]] [[Vardarac]] 2025-02-16 [[Ekumena preĝejo (Bocskaikert)]] [[Kalvinana preĝejo (Mikepércs)]] [[Kalvinana preĝejo (Páty)]] [[Kalvinana preĝejo (Tahitótfalu)]] [[Kalvinana preĝejo (Üröm)]] [[Kapelo Helena de Konstantinopolo (Gyenesdiás)]] [[Kapelo Sankta Anna (Cserszegtomaj)]] [[Luterana preĝejo (Győrújbarát)]] [[Luterana preĝejo (Nagytarcsa)]] [[Maŭzoleo de Aleksandra Pavlovna]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Domaszék)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro (Csemő)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Ceglédbercel)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Csolnok)]] [[Preĝejo Johano Paŭlo la 2-a (Páty)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Erdőkertes)]] [[Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Baracs)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Baracs)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Cserszegtomaj)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Balatonszabadi)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Balástya)]] [[Preĝejo Sankta Barbara (Csolnok)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Tahitótfalu)]] [[Preĝejo Virgulino de Fátima (Ballószög)]] [[Ágnes Bakó]] [[Ágost Gyulai]] [[Andor Komáromy (dirigento)]] [[Andor Komáromy (inspektoro)]] [[András Barta]] [[András Károly Havas]] [[Angelo Brelich]] [[Anna Bede]] [[Anna Fazekas]] [[Anna Katona]] [[Ármin Barát]] [[Árpád Horvát (kuracisto)]] [[Béla Baternay]] [[Béla Tóth (teatrestro)]] [[Dániel Bachát]] [[Ede Margalits]] [[Emil Baleczky]] [[Emil Gyagyovszky]] [[Endre Gáspár]] [[Endre Havas]] [[Ernő Zórád]] [[Ervin Bán]] [[Erzsébet Fazekas]] [[Ferenc Hosszú]] [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] [[Ferenc Mikulás]] [[Gábor Bereczki]] [[Gábor Hajnal]] [[Gábor Havas (sociologo)]] [[Géza Zórád]] [[György Balázs]] [[György Baló]] [[György Végh]] [[Gyula Alpári]] [[Gyula Aranyossy]] [[Gyula Lovass]] [[Henrik Béla]] [[Henrik Hajdu]] [[Ilona Varga (historiisto)]] [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] [[Imre Benkő]] [[Imre Bolgár]] [[Imre Gáspár]] [[István Baka]] [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] [[István Jánosy]] [[István Károly Horváth]] [[István Kemény (sociologo)]] [[István Kormos]] [[István Kulcsár (psikiatro)]] [[Iván Béky-Halász]] [[Iván Boronkai]] [[János Balázs (lingvisto)]] [[János Barna (instruisto)]] [[János Hajdók]] [[Jenő Horovitz]] [[Jenő Kerpel]] [[Jenő Széll]] [[Jolán Mánn]] [[József Bakucz]] [[József Buday]] [[József Gelei (instruisto)]] [[József Kétszery]] [[Judit Kemenczky]] [[Júlia Baló]] [[Károly Báródi]] [[Károly Bakonyi (oficiro)]] [[Károly Berczeli Anzelm]] [[Klára Csűrös]] [[Kornél Döbrentei]] [[Lajos Bálint (kritikisto)]] [[Lajos Gogolák]] [[László András (verkisto)]] [[László Balássy]] [[László Baló]] [[László Bánóczi]] [[László Bús-Fekete]] [[László Geréb (tradukisto)]] [[László Gereblyés]] [[László Gyáros]] [[László Várady (apotekisto)]] [[László Várady (historiisto)]] [[Lili Bródy]] [[Magda Aranyossi]] [[Marcel Ferencz]] [[Mária Fagyas]] [[Mária Kecskési]] [[Mario Brelich]] [[Márton Holló]] [[Mihály Bába]] [[Mihály Balla]] [[Miklós Vida]] [[Pál Aranyossi]] [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] [[Péter Balabán]] [[Péter Józsa]] [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] [[Róbert Lénárd (reĝisoro)]] [[Rudolf Szántó]] [[Sándor Bogdánfi]] [[Sándor Lénárd]] [[Soma Braun]] [[Szilveszter Ördögh]] [[Tamás Alaksza]] [[Tamás Felkai]] [[Tibor Bábi]] [[Tibor Keszthelyi]] [[Tibor Tollas]] [[Valéria Burkus]] [[Zoltán Vas]] [[Zsigmond Bánfi]] [[Zsuzsa Kartal]] [[Ebina]] [[Fuĝieda]] [[Fuĝinomija]] [[Iĉinoseki]] [[Izuka]] [[Jacuŝiro]] [[Jaizu]] [[Karacu]] [[Kaŝihara]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas]] [[Niihama]] [[Nobeoka]] [[Okinava (urbo)]] [[Omuta]] 2025-03-23 [[Kalvinana preĝejo (Ebes)]] [[Kalvinana preĝejo (Gomba)]] [[Kalvinana preĝejo (Hajdúszovát)]] [[Kalvinana preĝejo (Hévízgyörk)]] [[Kalvinana preĝejo (Kápolnásnyék)]] [[Ortodoksa preĝejo Metamorfozo de Kristo (Deszk)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Erdőtelek)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Ecséd)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Dunabogdány)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kápolnásnyék)]] [[Preĝejo Mario Magdaleno (Felsőtárkány)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Halászi)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Deszk)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Érsekvadkert)]] [[Preĝejo Sankta Jakobo (Dány)]] [[Preĝejo Sankta Jozefo (Hévízgyörk)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Kakucs)]] [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Ebes)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Hosszúhetény)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Farmos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Gönyű)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Jászalsószentgyörgy)]] [[Ádám Áchim]] [[Ádám Bethlen (ĉefleŭtenanto)]] [[Ádám Forgách]] [[Aladár Andrássy]] [[Albert Bánffy]] [[Albert Zay]] [[Annamária Artner]] [[Antal Augusz]] [[Antal Sigray]] [[Antal Szapáry]] [[Asztrik Sándor Abday]] [[Balázs Bethlen]] [[Bálint Bethlen]] [[Béla Bacher]] [[Béla Barna (plibonigisto)]] [[Domonkos Zichy]] [[Ede Horn (agronomo)]] [[Edit Balás]] [[Edmund Zichy]] [[Elemér Batthyány]] [[Ernő Babos]] [[Eszter Vágó]] [[Ferenc Bakos]] [[Farkas Bethlen (politikisto)]] [[Ferenc Bethlen (verkisto)]] [[Ferenc Szent-Iványi]] [[Ferenc Szerafin Zichy]] [[Ferenc Sztarill]] [[Ferenc Zichy (konsilisto)]] [[Fidél Pálffy (trezormajstro)]] [[Frigyes Antal]] [[Frigyes Szapáry]] [[Fülöp Sigray]] [[Georgo Zrínyi (trezormajstro)]] [[Géza Balázs]] [[Géza Szapáry]] [[Guido Karátsonyi]] [[György Bánffy (senatano)]] [[György Mailáth (1854–1924)]] [[György Mailáth (1883–1967)]] [[Gyula Barla]] [[Gyula Bartalos]] [[Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)]] [[Gyula Károlyi (senatano)]] [[Héder Viczay]] [[Hippolit Kázmér Zichy]] [[Ibolya Kiss]] [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] [[Ignác Eötvös (pli juna)]] [[Ilona Bajtay]] [[Ilona Balogh]] [[Imre Degenfeld]] [[Imre Károlyi]] [[István Bóna (restaŭristo)]] [[István Röck]] [[István Zichy (trezormajstro)]] [[Iván Ádám]] [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] [[János Buttler]] [[János Horn]] [[János Keglevich]] [[János P. Balázs]] [[János Tibori]] [[Jenő Karátsonyi]] [[Jolán Balogh]] [[József Agnelli]] [[József Balassa (ĵurnalisto)]] [[József Balassa (lingvisto)]] [[József Bauer]] [[József Törley]] [[Judit Beczássy]] [[Kálmán Arady]] [[Kálmán Nákó]] [[Karl Joseph Rabl]] [[Károly Csáky (episkopo)]] [[Károly Tagányi (anestezisto)]] [[Károly Zay]] [[Katalin Bartha (lingvisto)]] [[Krisztina Kókay]] [[Lajos Álmos Lo-Presti]] [[Lajos Krausz]] [[László Bachát]] [[László Baránszky]] [[László Baránszky-Jób]] [[László Bezerédj]] [[László Csáky (pentristo)]] [[László Csáky (politikisto)]] [[László Serényi]] [[László Szapáry (generalo)]] [[László Szapáry (guberniestro)]] [[László Vajda (etnologo)]] [[Lipót Nádasdy]] [[Magda Oberschall]] [[Magdolna Kövesi]] [[Mária Aggházy]] [[Mária Modok]] [[Margit Artner]] [[Mihály Andrássy]] [[Mihály Csiby]] [[Nepomuk János Zichy]] [[Ödön Abaffy]] [[Ödön Batthyány-Strattmann]] [[Ödön Gábor Pogány]] [[Ödön Zichy]] [[Oszkár Ádám]] [[Pál Agócsy]] [[Pál Batthyány]] [[Pál Szapáry]] [[Péter Fried]] [[Rezső Szíj]] [[Rudolf Bedő]] [[Sándor Andrássy]] [[Sándor Balázs (instruisto)]] [[Sándor Brózik]] [[Tamás Lajos (kameraisto)]] [[Tivadar Artner]] [[Zsigmond Batthyány]] [[Zsigmond Károly Batthyány]] [[Akademio Ludovika]] [[Higaŝikurume]] [[Higaŝiomi]] [[Hofu]] [[Kastelo de Erdőtelek]] [[Nasuŝiobara]] [[Sakata]] [[Sanda]] [[Taĝimi]] [[Trezormajstro]] 2025-04-07 [[Baptista preĝdomo (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Kótaj)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Napkor)]] [[Kalvinana preĝejo (Monorierdő)]] [[Kalvinana preĝejo (Nemesvámos)]] [[Kalvinana preĝejo (Orgovány)]] [[Kapelo Koro de Jesuo (Kulcs)]] [[Preĝejo Adorado de Du Koroj (Nyáregyháza)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Ráckeresztúr)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagyvenyim)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Jászkarajenő)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Nyúl)]] [[Preĝejo Epifanio (Környe)]] [[Preĝejo Ignaco Lojola (Mende)]] [[Preĝejo Johano Baptisto (Öttevény)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kengyel)]] [[Preĝejo Maria Magdala (Sződ)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Sóskút)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Orgovány)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Röszke)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Nyíracsád)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Kóka)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Nemesvámos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kótaj)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szajol)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szatymaz)]] [[Ágnes Geréb]] [[Ákos Bertalan Apatóczky]] [[Ákos Gerhard]] [[Alajos Györkösy]] [[András Bognár]] [[András Egyed]] [[András László (budhisto)]] [[András László (kameraisto)]] [[András Martinkó]] [[Anna Mária Szász]] [[Antal Dobosy]] [[Árpád Berta]] [[Árpád Radnóti Kovács]] [[Balázs Major]] [[Barna Tálas]] [[Barnabás Csongor]] [[Béla Büky (bibliotekisto)]] [[Béla Büky (infankuracisto)]] [[Béla Büky (pentristo)]] [[Béla Kőhalmi]] [[Csilla Prileszky]] [[Dorottya Büky]] [[Ede Rehatsek]] [[Edit Hexendorf]] [[Elemér Pongrácz]] [[Endre Galla]] [[Endre Galla (pentristo)]] [[Ernő Hetényi]] [[Ernő Juhász]] [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] [[Éva Kalmár]] [[Éva Korenchy]] [[Ferenc Mártonfi]] [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] [[Ferenc Zajti]] [[Gábor Kósa]] [[Gergely Salát]] [[Gerzson Ádám]] [[Géza Bethlenfalvy]] [[Géza Uray]] [[György Geréb]] [[György Vajda (arabisto)]] [[Gyula Herczeg]] [[Gyula Jordán]] [[Huba Bartos]] [[Ildikó Ecsedy]] [[Imre Botos]] [[Imre Galambos]] [[Imre Hamar]] [[Imre Karácson]] [[István Balázs (ĉinologo)]] [[István Pongrácz (oficiro)]] [[István Pongrácz (sanktulo)]] [[Jolán Berrár]] [[János Bartók]] [[János Böhm]] [[János Gárdus]] [[János Ladó]] [[József Béla Nagy]] [[József Bihari (lingvisto)]] [[József Blaskovics]] [[József Hollósy]] [[Judit Bibó]] [[Judit Hidas]] [[Judit Hidasi (japanologo)]] [[Judit Hidasi (verkisto)]] [[Károly Czeglédy]] [[Katalin Soltész]] [[Klára Mészáros]] [[Lajos Bese]] [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] [[Lajos Magyar]] [[Lajos Pál Bíró]] [[László Bárdi]] [[László Benkő (fasonisto)]] [[László Benkő (instruisto)]] [[László Grétsy]] [[László Gy. Horváth]] [[László Kubinyi]] [[László Ladányi (jezuito)]] [[László Ladányi (poeto)]] [[László Német]] [[Lipót Hirsch]] [[Lipót Réthy]] [[Magda Ádám]] [[Mária Ferenczy]] [[Marianna Kékes]] [[Marko Križevčanin]] [[Melchior Grodziecki]] [[Melinda Pap]] [[Mihály Gedényi]] [[Miklós Gara]] [[Miklós György Hutterer]] [[Miklós Kovalovszky]] [[Ottó Hoffmann]] [[Ottó Jávor]] [[Pál Beregszászi Nagy (lingvisto)]] [[Pál Miklós]] [[Péter Polonyi]] [[Péter Vámos]] [[Róbert Simon]] [[Róbert Suara]] [[Sándor Fodor (egiptologo)]] [[Sándor Fodor (skulptisto)]] [[Sándor Károly (lingvisto)]] [[Sándor P. Szabó]] [[Tamás Agócs]] [[Tibor Mikola]] [[Vera Kósáné Ormai]] [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] [[Vilmos Zolnay]] [[Zoltán Horváth (budhisto)]] [[Zsigmond Telegdi]] [[Zsolt Tokaji]] [[Hakusan]] [[Kastelo de Nyíracsád]] [[Kastelo de Öttevény]] [[Kastelo de Sajókaza]] [[Kanoja]] [[Kasuga]] [[Mineja lago Mályi]] [[Miŝima (Ŝizuoka)]] [[Uruma]] 2025-06-08 [[Kalvinana preĝejo (Verőce)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Vámosszabadi)]] [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Zagyvarékas)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Törtel)]] [[preĝejo Naskiĝo de Maria (Vértesszőlős)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Verőce)]] [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Tószeg)]] [[Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Tápióbicske)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Telki)]] [[Ágnes Birtalan]] [[Aladár Sövény]] [[Alfréd Schőner]] [[Anna Valachi]] [[Antal Borsa]] [[Antal Renner]] [[Ármin Hoffer]] [[Attila Márton Farkas]] [[Balázs Sudár]] [[Béla Kelényi]] [[Bertalan Edelstein]] [[Borbála Obrusánszky]] [[Chaim Szófér]] [[Dávid Somfai Kara]] [[Dezső Valló]] [[Ede Agárdi]] [[Ede Neumann]] [[Edit Tasnádi]] [[Edith Varga]] [[Etelka Görgey]] [[Erika Hancz]] [[Eszter Bánffy]] [[Ferenc Hevesi]] [[Ferenc Ruzsa]] [[Frigyes Götz]] [[Gábor Karsai]] [[Gábor Lengyel]] [[Gábor Osváth (koreologo)]] [[Gábor Schreiber]] [[Gábor Terebess]] [[Gergely Csoma]] [[Géza Dávid]] [[Gusztáv Bayerle]] [[Gyöngyvér Vígh]] [[György Gábor (filozofo)]] [[György Götz]] [[György Szigeti (budhisto)]] [[Gyula Dessauer]] [[Gyula Fischer (rabeno)]] [[Gyula Káldy-Nagy]] [[Gyula Mészáros (turkologo)]] [[Gyula Wojtilla]] [[Herman Bauer-Márkfi]] [[Ildikó Puskás]] [[Imre Bangha]] [[Imre Ruzsa]] [[István Bechtold]] [[István Krausz]] [[Iván Szántó]] [[Izrael Bak]] [[Jakab Steinherz]] [[János Hóvári]] [[János Oláh (hebreisto)]] [[János Pentelényi]] [[János Szerb]] [[József Bergel]] [[József Ferenc Falkoner]] [[József Pandur]] [[József Samodai]] [[Sámuel Löwinger]] [[Judit Ungárné Komoly]] [[Júlia Bartha]] [[Károly Fendler]] [[Károly Lajos Fábri]] [[Károly Preis]] [[Károly Szandház]] [[Klára Sándor]] [[Lajos Lichtschein]] [[Lajos Naményi (psikiatro)]] [[Lajos Thury]] [[László Castiglione]] [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] [[László Gaál (iranologo)]] [[László L. Lőrincz]] [[László Mireisz]] [[László Sári]] [[Leopold Bettelheim]] [[Mária Kenessey]] [[Márk Handler]] [[Márkus Horovitz]] [[Márton Görgey]] [[Michael Friedrich von Althann]] [[Michael Karl von Althann]] [[Miksa Klein (rabeno)]] [[Miksa Klein (skulptisto)]] [[Miksa Weisz]] [[Mózes Bloch]] [[Mózes Csoma]] [[Mózes Feldmann]] [[Norbert Németh (tibetologo)]] [[Ottó Komoly]] [[Pál Fodor (turkologo)]] [[Pál Hirschler]] [[Péter Kaplony]] [[Rezső Fábri]] [[Róbert Illa Hegedűs]] [[Salamon Áron Wertheimer]] [[Samu Bartsch]] [[Sámuel Krausz]] [[Sámuel Lőw Brill]] [[Sándor Büchler]] [[Sándor F. Kovács]] [[Sándor Feldmann]] [[Simon Hevesi]] [[Steffie Lerch]] [[Szefi Bohuniczky]] [[Tamás Bács]] [[Tamás Pentelényi]] [[Valéria Kováts]] [[Zoltán Dávid]] [[Zsigmond Csoma]] [[Zsuzsa Thury]] [[Zsuzsanna Renner]] [[Amasio]] [[Cizre]] [[College Station]] [[Cujama]] [[Erdenet]] [[Ergani]] [[Iida]] [[Jokote]] [[Kanuma]] [[Lakeland (Florido)]] [[Listo de instruistoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] [[Macon]] [[Mihara]] [[Nizip]] [[Ödemiş]] [[Onoĝo]] [[Pearland]] [[Polatlı]] [[Rej]] [[Soma (Turkio)]] [[Saku]] [[Sanĝo]] [[Ŝibata]] [[Urasoe]] [[Yozgat]] [[Zombo (Malavio)]] 2025-07-13 [[Adorján Dienes]] [[Alajos Demeter]] [[Andor Stollmann]] [[András Stollmann]] [[Antal Acsay]] [[Antal Diénes]] [[Antal Wachenhusen]] [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] [[Béla Korpássy]] [[Béla Molnár (ornitologo)]] [[Béla Radnai (patologo)]] [[Béla Szende (patologo)]] [[Dénes Bara]] [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] [[Dezső Hegymeghy]] [[Dezső Radetzky]] [[Edit Beregi]] [[Elek Cörver]] [[Elek Dobay]] [[Elemér Kenyeres]] [[Ernő Balogh (onkologo)]] [[Ferenc Bendik]] [[Ferenc Bokross]] [[Ferenc Both]] [[Ferenc Gerlei]] [[Gábor Kendrey]] [[Gábor Lusztig]] [[Gábor Kovács (ornitologo)]] [[Gedeon Erős]] [[Gusztáv Scheuthauer]] [[György Bulányi]] [[Gyula Agárdy]] [[Henrik Benedict]] [[Ignác Egervári]] [[Imre Erdősi]] [[Imre Farkas (episkopo)]] [[Imre Kenyeres (patologo)]] [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] [[Imre Pátkai]] [[Ince Dezericzky]] [[István Albert (ĵurnalisto)]] [[István Albert (piaristo)]] [[István Bartók]] [[István Budavári]] [[István Földes (virologo)]] [[István Hőnig]] [[István Kádas]] [[István Sterbetz]] [[Iván Király]] [[Iván Reök]] [[János Alber]] [[János Endrődy]] [[János Fehér]] [[János Horányi]] [[János Sugár]] [[János Török (ornitologo)]] [[Jenő Greschik]] [[Jenő Nagy (ornitologo)]] [[Jenő Ormos]] [[Jenő Radetzky]] [[József Balogh (patologo)]] [[József Bán]] [[József Berkes (piaristo)]] [[József Budaváry]] [[József Büki]] [[József Cserép]] [[József Denderle]] [[József Farkas (piaristo)]] [[József Gyurácz]] [[József Hidasi]] [[József Lovrich]] [[József Szijj]] [[Karola Ábrahám]] [[Károly Békeffy]] [[Károly Kelecsényi]] [[Károly Kunszt]] [[Károly Lakatos]] [[Károly Minich]] [[Károly Streitman]] [[Lajos Alleker]] [[Lajos Csiba]] [[Lajos Molnár (ornitologo)]] [[Lajos Puhr]] [[László Agárdi]] [[László Epstein]] [[László Harsányi]] [[László Jankovich (prosektoro)]] [[László Jankovics]] [[László Matkó]] [[Márk Dományi]] [[Márton Bolla]] [[Márton Kühnel]] [[Mihály Bolgár]] [[Mihály Greisiger]] [[Mihály Imre Csősz]] [[Mihály Ország]] [[Nepomuk János Cörver]] [[Norbert Conradi]] [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] [[Pál Zacher]] [[Péter Hoppál]] [[Sándor Cserép]] [[Sándor Palkó (ornitologo)]] [[Sándor Palkó (presisto)]] [[Tibor Csörgő]] [[Tibor Schvarcz]] [[Tibor Szép]] [[Vilmos Dékány]] [[Zoltán Siroki]] [[Zsigmond Baranyai]] [[Ahuachapán]] [[Allen (Collin)]] [[Anĝu]] [[Bacabal]] [[Balsas (Brazilo)]] [[Bor (Sud-Sudano)]] [[Choluteca]] [[Cibo]] [[Ĉikuŝino]] [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Vieno]] [[Estelí]] [[Frederiksberg (urbo)]] [[Ĝunija]] [[Heroica Córdoba]] [[Heroica Guaymas]] [[Heroica Matamoros]] [[Heroica Nogales]] [[Hpaan]] [[Ĥenifra]] [[Iguala de la Independencia (urbo)]] [[Jaboatão dos Guararapes]] [[Kâhta]] [[Kampongcam (urbo)]] [[Karamaj]] [[La Paz (sidejo)]] [[Las Tunas]] [[Listo de studentoj, poste instruistoj en Universitato Semmelweis]] [[Manzanillo]] [[Marbordurbo]] [[Midyat]] [[Nabatieh]] [[Obregónurbo]] [[Prosektoro]] [[Puerto Ayacucho]] [[Sajĝo]] [[San Fernando ĉe Apure]] [[Sinop (Brazilo)]] [[Sinpho]] [[Tepic (urbo)]] [[Tuy Hòa]] 2025-08-24 [[Ádám Szakál]] [[Adolf Nemcsényi]] [[Adolf Szabóky]] [[Alajos Antal László]] [[Alajos Könnye]] [[Alajos Lapónyi]] [[Alajos Nagy]] [[Alajos Vashegyi]] [[Albert Thótt]] [[András Jallosics]] [[András Pallyó]] [[Antal Simon]] [[Antal Tóth (piaristo)]] [[Béla Tagányi]] [[Celesztin Piller]] [[Dezső Kontraszty]] [[Ede Ivánfi]] [[Ede Polák]] [[Ede Kapronczay]] [[Elek Nagyvendégi]] [[Elek Pintér]] [[Emil Kállay]] [[Endre Kalmár]] [[Ernő Szolcsányi]] [[Ferenc Klohammer]] [[Ferenc Sebes]] [[Ferenc Szabó (piaristo)]] [[Ferenc Ugróczy]] [[Gábor János Szigly]] [[Gábor Magyar (piaristo)]] [[Gáspár Oswald]] [[Gellért Váry]] [[Gergely Tapolcsányi]] [[Glicér Spányik]] [[György Jácint Virág]] [[Gyula Zimányi]] [[Henrik Pales]] [[Ignác Pivár]] [[Imre Lévay]] [[Imre Szemes]] [[Ince Magyarász]] [[Ince Vida]] [[István Frank (piaristo)]] [[István Gáspár Hájos]] [[István Mustos]] [[István Kiss (piaristo)]] [[István Pállya]] [[István Szűcs (piaristo)]] [[Jácint Valla]] [[Jakab Antal Valero]] [[Jakab Zimmermann]] [[János Dezső Pap]] [[János Károly Széky]] [[János Karsay]] [[János Krizosztom Hannulik]] [[János Matusik]] [[János Nedolyi]] [[János Polák]] [[János Poór]] [[János Reisinger (piaristo)]] [[János Szaiff]] [[János Varjú]] [[Jeromos Nécsey]] [[Joseph Christian Fengler]] [[József Majoros]] [[József Maywald]] [[József Révai (piaristo)]] [[Kajetán Poor]] [[Kálmán Pintér]] [[Károly Koppi]] [[Károly Krasznyánszky]] [[Károly Mertz]] [[Károly Német]] [[Károly Váradi]] [[Ker. János Tóth]] [[Ker. János Valentini]] [[Konstantin Halápy]] [[Lajos Kerényi]] [[Lajos Ocskó]] [[Lajos Tőkés]] [[Lajos Tóth (piaristo)]] [[Lajos Zimányi]] [[László Haskó]] [[László Irányi]] [[László Perendy]] [[László Szilvásy (piaristo)]] [[László Varga (piaristo)]] [[László Vízvári]] [[Mátyás Vertler]] [[Mihály Dénes Katona]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] [[Mihály Perlaky]] [[Nepomuk János Raffay]] [[Ödön Lénárd]] [[Pál Pruzsinszky]] [[Paulin Lihán]] [[Péter Nagy (piaristo)]] [[Pongrác Varsányi]] [[Remig Miklós Temlényi]] [[Rezső Jászai]] [[Sándor Horvát (piaristo)]] [[Sándor Horváth (piaristo)]] [[Sándor Kucserik]] [[Sándor Piusz Horváth]] [[Sándor Tóth (piaristo)]] [[Tibor Kapu]] [[Viktor Zsódi]] [[Vince Tomek]] [[Zoltán Fórián-Szabó]] [[Zsigmond Orosz]] [[Zsolt Labancz]] [[Anŝun]] [[Baĝun]] [[Bragança (Parao)]] [[Brusque]] [[Carmenurbo]] [[Collegium Oeconomicum]] [[Ĉamdo]] [[Ĉofu]] [[Gujgan]] [[Ĝonŝan]] [[Hopi]] [[Huludao]] [[Hunĉun]] [[Hŭajhŭa]] [[Ĵiĝao]] [[Leŝan]] [[Lincan]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Jászberény]] [[Lonan]] [[Luan]] [[Maricá]] [[Minatitlán (urbo)]] [[Nanjan]] [[Nanping]] [[Ninte]] [[Paço do Lumiar]] [[Panĝihua]] [[Parauapebas]] [[Putjen]] [[Rezső]] [[Sanmin]] [[Sujnin]] [[Ŝanlo]] [[Ŝigace]] [[Telin]] [[Três Lagoas]] [[Tubarão]] [[Vejhaj]] [[Ágnes Binét]] [[Ágnes Lukács]] [[Ágnes Marik]] [[Albert Szobor]] [[Alice Bálint]] [[Alice Hermann]] [[Alice Pártos]] [[András Fejes]] [[András Saxlehner]] [[András Stark (psikiatro)]] [[András Veér]] [[Antal Bálint (psikologo)]] [[Attila Lipcsey]] [[Balázs Kézdi]] [[Carmen Elena Rendiles Martínez]] [[Cecil Pál Bognár]] [[Csaba Adorjáni]] [[Ede Kvassay]] [[Emil Schnirch]] [[Endre Gyökössy (pastro)]] [[Endre Gyökössy (poeto)]] [[Ervin Bellák]] [[Erzsébet Baranyai]] [[Erzsébet Dolch]] [[Eszter Berán]] [[Éva Bányai (psikologo)]] [[Éva Braun (komunisto)]] [[Ferenc Bakonyi]] [[Ferenc Erős]] [[Ferenc Túry]] [[Ferenc Völgyesi]] [[Fülöp Schey]] [[Fülöp Stein]] [[Géza Haits]] [[György Barra]] [[György Borgos]] [[György Brem]] [[György Hidas]] [[György Kiss (psikologo)]] [[Gyula Lenz]] [[Hedvig Justné Kéry]] [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] [[Ignatius Ŝoukrallah Malojan]] [[Ilona Barkóczi]] [[Ilona Huszár]] [[Imre Hermann]] [[István Ákos]] [[István Czigler]] [[István Hárdi]] [[István Kappéter]] [[István Samu]] [[István Sárospataky]] [[István Szára]] [[Iván Böszörményi-Nagy]] [[Iván Kertész]] [[Jakab Salgó]] [[János Vizúr]] [[Jenő Konrád]] [[José Gregorio Hernández]] [[József Lenz]] [[József Szabó (kuracisto)]] [[Kálmán Babay]] [[Károly Ballai]] [[Károly Bolyó]] [[Károly Eke]] [[Katalin Balogh (aktoro)]] [[Katalin Balogh (psikologo)]] [[Katalin Benson]] [[Klára Faragó]] [[Klára Hamburger]] [[Lajos Bartha (psikologo)]] [[lajos Duró]] [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] [[László Gábor Horváth]] [[László Medura]] [[László Nádori]] [[László Tringer]] [[Ludwig Barnay]] [[Luigia Poloni]] [[Mária Neményi]] [[Maria Troncatti]] [[Márta Csabai]] [[Mátyás Trixler]] [[Mihály Arató]] [[Mihály Csaba Bánki]] [[Móric Ullmann]] [[Ottilia Boross]] [[Pál Prónay]] [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] [[Péter Gaszner]] [[Péter György]] [[Péter Hunčík]] [[Péter Tariska]] [[Peter To Rot]] [[René Spitz]] [[Róbert Bak]] [[Róbert Büchler]] [[Sándor Braun (patologo)]] [[Sándor Illyés]] [[Sándor Pál Gábor]] [[Sarolta Absolon]] [[Tamás Bereczkei]] [[Tamás Tényi]] [[Tibor Braun]] [[Tibor Hódos]] [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] [[Tivadar Hüttl (pograndisto)]] [[Zelka Baktay]] [[Zoltán Böszörmény (politikisto)]] [[Zoltán Rihmer]] [[Zsuzsa Alpár]] [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] [[Boĝou]] [[Ĉande]] [[Ĉifen]] [[Ĉiĝou]] [[Ĉuĝou]] [[Daĝou]] [[Donguan]] [[Eĝou]] [[Ganĝou]] [[Gujan]] [[Ĝaĉaĉi]] [[Ĝaoĉin]] [[Ĝaotong]] [[Heĝou]] [[Hejuan]] [[Huangan]] [[Huangŝan (urbo)]] [[Huĝou]] [[Hujĝou]] [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]] [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]] [[Jujao]] [[Julin (Gvanŝio)]] [[Julin (Ŝenŝjio)]] [[Junfu]] [[Ljangĝou]] [[Longjen]] [[Mejĝou]] [[Nanĉon]] [[Panĝihua]] [[Puer]] [[Pinlian]] [[Suĝou (Anhujo)]] [[Ŝijan]] [[Taĉeng]] [[Tianŝui]] [[Vuĝou]] 2025-11-02 [[Ágnes Szokolszky]] [[Ágnes Vida]] [[Ágota Lénárt]] [[Alajos Kannás]] [[András Hegedűs]] [[András Zakar (pastro)]] [[András Zakar (psikologo)]] [[Andrea Szenes]] [[Anna Géczy]] [[Anikó Kónya]] [[Anna Fűri]] [[Anna Kende]] [[Aranka Böhm]] [[Árpád Mezei]] [[Attila Forgács]] [[Attila Krajcsi]] [[Attila Oláh (kirurgo)]] [[Attila Oláh (psikologo)]] [[Aurél Abafi]] [[Béla Lederer]] [[Csaba Szummer]] [[Dénes Lukács (psikologo)]] [[Dóra Perczel-Forintos]] [[Edit Gyömrői]] [[Elvira Lux]] [[Endre Gergő]] [[Erzsébet Kardos]] [[Erzsébet Keményné Gyimes]] [[Erzsébet Radó-Révész]] [[Eszter György (historiisto)]] [[Éva Gyarmathy]] [[Éva Zsuzsanna Szabó]] [[Fanni Hann]] [[Ferenc Lénárd]] [[Ferenc Szakács]] [[Gábor Máté (kuracisto)]] [[Gábor Orosz]] [[Gábor Szendi]] [[Gergely Imre Burány]] [[György Gergely]] [[György Legeza]] [[Imre Pán]] [[István Borsody]] [[István Síklaki]] [[István Szokolszky]] [[István Winkler]] [[János László]] [[Jenő Balaskó]] [[Jenő Gergely (historiisto)]] [[Jenő Gergely (psikologo)]] [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] [[Jenő Heimler]] [[Jenő Putnoky]] [[Jolán Jacobi]] [[József Veczkó]] [[Judith Dupont]] [[Julianna Sáray]] [[Károly Ballagi]] [[Katalin Lévy]] [[Katalin Varga (psikologo)]] [[Katalin Varga (ŝnurfaristo)]] [[Katalin Varga (verkisto)]] [[Klára Kokas]] [[Lajos Lévy]] [[Lajos Pressing]] [[László Bujtás (ekonomo)]] [[László Dormándi]] [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] [[László Nagy (inspektoro)]] [[László Nagy (psikologo)]] [[László Nógrády]] [[Lilla Wagner]] [[Lillian Rotter]] [[Lívia Mohás]] [[Lívia Nemes]] [[Magda Kalmár (psikologo)]] [[Magda Ligeti]] [[Margit Dubovitz]] [[Mária Szatmáriné Balogh]] [[Márta Fülöp]] [[Mihály Komóczi]] [[Mihály Racsmány]] [[Mihály Szentmártoni]] [[Miklós Bezegh-Huszágh]] [[Nándor Fodor]] [[Noémi Orvos-Tóth]] [[Olga Dormándi]] [[Pál Harkai Schiller]] [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] [[Péter Búsbach]] [[Péter István Nagy]] [[Péter Popper]] [[Peter Schiller (neŭrologo)]] [[Rezső Szokolszky]] [[Róbert Urbán]] [[Rumen István Csörsz]] [[Sándor Féjja]] [[Sándor Klein]] [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] [[Sári Balkányi]] [[Tamás Keczer]] [[Tamás Kolos]] [[Tamás Vekerdy]] [[Teodóra Tomcsányi]] [[Teréz Virág]] [[Tibor Kökény]] [[Tihamér László Kiss]] [[Vilma Kovács]] [[Zoltán Kovács (psikologo)]] [[Zoltán Kőváry]] [[Zoltán Vass (psikologo)]] [[Zsuzsa F. Várkonyi]] [[Zsuzsa Kertész]] [[Zsuzsanna Vajda]] [[Bajin]] [[Baoŝan]] [[Ĉaojan]] [[Czijan]] [[Ĉenĝou]] [[Ĉongĝu]] [[Danĝou]] [[Ĉinĝou]] [[Gvanjuen]] [[Ĝanje]] [[Ĝoŭŝan]] [[Ĝunvej]] [[Jonĝou]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Ózd]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Rákospalota]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Sárvár]] [[Listo de instruistoj en Gimnastika Universitato de Budapeŝto]] [[Ljupanŝuj]] [[Loha]] [[Lonan (Gansuo)]] [[Loudi]] [[Manĝur]] [[Mjanjan]] [[Njinĉi]] [[Suĉjan]] [[Sujhua]] [[Ŝanvej]] [[Ŝicujŝan]] [[Ŝuanjaŝan]] [[Ŝuoĝou]] [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]] [[Tunĵen]] [[Tunljao]] [[Uĝun]] [[Uvej (Gansuo)]] [[Vejnan]] 2025-12-14 [[Adolf Árpási]] [[Ákos Görgényi]] [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]] [[Aladár Henszelmann]] [[Albert Bogsch]] [[Albin Lajos Balogh]] [[Alfonz Sándor Freh]] [[András Gaál (radiologo)]] [[Antal Leszler]] [[Ármin Vendel Várszély]] [[Arnold Kiss]] [[Ármin Weisz]] [[Arnold Árpád Pauer]] [[Árpád Csák]] [[Asztrik János Barbély]] [[Árpád Fábián]] [[Attila Kiss (arkeologo)]] [[Béla Gimes]] [[Béla Miksa Bánhegyi]] [[Béla Töttössy]] [[Bonifác István Gidró]] [[Dezső Markó]] [[Emilián Béla Gacs]] [[Endre József Pintér]] [[Endre Mester]] [[Ernő Berentey (filo)]] [[Ernő Berentey (patro)]] [[Ernő Koppenstein]] [[Ernő Schiffer]] [[Ervin Aba]] [[Ervin Sövényi]] [[Erzsébet Kálmán]] [[Erzsébet Patek]] [[Éva Kis (geografo)]] [[Éva Kis (radiologo)]] [[Farkas Ignác Fenix]] [[Ferenc Ervin Fáy]] [[Ferenc Orbán Fedák]] [[Ferenc Rudolf Kádas]] [[Frigyes Kőszegi]] [[Gábor Jóna]] [[Gábor Vékony]] [[Gáspár András Fektor]] [[Gellért József Békés]] [[Gizella Erdélyi]] [[György Almássy (elektrinĝeniero)]] [[György Almássy (radiologo)]] [[György Benkő (radiologo)]] [[György Berentey]] [[György Csákány]] [[György Kárpáti (radiologo)]] [[György Luzsa]] [[Győző Gerő]] [[Henrik Bródy]] [[Ida Kutzián]] [[Ilona Oláhné Béládi]] [[Imre Endre Kovács]] [[Imre Hajdú]] [[Imre Holl]] [[Imre Hutás (radiologo)]] [[István Ferenc Borhegyi]] [[István Jóna]] [[István Méri]] [[István Szlávik (radiologo)]] [[Iván Bélai]] [[Jakab Zsigmond Ferenczy]] [[János Bárány (radiologo)]] [[János Damáz Fehér]] [[János Kende (premonstrato)]] [[Jenő Fitz]] [[Jenő Forrai]] [[Judit Gönczi]] [[Jusztin János Fink]] [[Kálmán Hüttl]] [[Károly Garay]] [[Katalin H. Gyürky]] [[Kelemen Kárpáti]] [[Klára Póczy]] [[Lajos Balla]] [[László Berek]] [[László Farádi]] [[László Levente Kasza]] [[László Tibor Kocsár]] [[László Zolnay]] [[lajos Tallián]] [[M. György Csákány]] [[Mária Gődény]] [[Márk Antal Kovách]] [[Melinda Kaba]] [[Menyhért Ferenc Takács]] [[Mihály Barabás (instruisto)]] [[Mihály Barabás (radiologo)]] [[Mihály Fóti]] [[Miklós Gábori]] [[Mihály Medárd Juhász]] [[Mihály Pál Soós]] [[Miklós Farkas (premonstrato)]] [[Miklós Kárpáti]] [[Mór Klein]] [[Nándor Lajos Gosztonyi]] [[Norbert Jakab Francsics]] [[Ödön Gohl]] [[Pál Deák]] [[Pál Lajkó]] [[Pál László Gerinczy]] [[Péter Fitz]] [[Sándor Altmann]] [[Sándor Gallus]] [[Sándor Károly Klempa]] [[Tamás Alajos Füssy]] [[Teofil Ferenc Balás]] [[Tivadar Bársony]] [[Valér Ferdinánd Ballay]] [[Veronika Csánk]] [[Vidor Révész]] [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] [[Acuña (urbo)]] [[Bicje]] [[Cinĝun]] [[Cinĝou]] [[Cinjan]] [[Cinjuan (Gŭangdongo)]] [[Citajhe]] [[Cjuĉuan]] [[Cjuĝou]] [[Cjujczin]] [[Dejang]] [[Dinsi]] [[Dunjin]] [[Fanĉengan]] [[Gŭan En]] [[Hesano]] [[Huajan]] [[Ja'an]] [[Janczian]] [[Jintan (Ĝjangŝjio)]] [[Keĉhon]] [[Lienjunan]] [[Nagĉu]] [[Piedras Negras (urbo)]] [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]] [[Pisco (urbo)]] [[San Carlos (Cojedes)]] [[Sanmensja]] [[Sienin]] [[Sinju]] [[Sjaogan]] [[Sujĝou]] [[Ŝancjo]] [[Tanĉhon]] 2026-01-18 [[Adolf Vilmos Werner]] [[Ábel József Buzássy]] [[Alán Gyula Kalocsay]] [[Albin Ferenc Kiss]] [[Amand Mészáros]] [[András József Szennay]] [[Antal Cziráky]] [[Antal Imre Rezutsek]] [[Antal János Dréta]] [[Anzelm Kálmán Szentes]] [[Anzelm Sándor Nagy]] [[Arnold Mihály Marosi]] [[Árpád Kálmán Thurzó]] [[Árpád Sixtus Dékány]] [[Aurél Gergely Erdős]] [[Aurél József Ángyán]] [[Balázs Jenő Borsányi]] [[Bekény József Lóskay]] [[Béla Norbert Legányi]] [[Benedek Sajghó]] [[Bernát Antal Takács]] [[Bertalan Sándor Badalik]] [[Bertalan Vid Molnár]] [[Bonifác János Maar]] [[Bonifác Lancsics]] [[Caesar János Vagács]] [[Ciprián Gáspár Halbik]] [[Donát Bálint Szívós]] [[Egyed János Vaszary]] [[Endre Lajos Horváth]] [[Elemér Károly Lovas]] [[Emilián János Mann]] [[Emilián Pál Mórocz]] [[Endre Gergely Kovács]] [[Engelbert Nándor Mázy]] [[Etel József Méry]] [[Ferdinánd János Villax]] [[Ferenc Levente Hervay]] [[Gáspár György Dornis]] [[Géza Ferenc Karsai]] [[Gusztáv József Kalmár]] [[György Gábor Ihász]] [[Gyula Hagyó-Kovács]] [[Gyula Werner]] [[Henrik Jakab Saád]] [[Henrik Benedek Takács]] [[Hugó Ferenc Kamiss]] [[Illés Ede Kemenes]] [[Imre Flóris Szabó]] [[Imre Sixtus Debreczeni]] [[István Károly Pontelly]] [[Iván János Orsonics]] [[Izidor Sándor Szinek]] [[János Károly Kerekes]] [[Jeromos Antal Supka]] [[Jeromos István Szalay]] [[Jeromos Károly Fenyvessy]] [[József Dóczy (monaĥo)]] [[József Vaszary Dózsa]] [[Julián Imre Ágoston]] [[Jusztin Gyula Baranyay]] [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] [[Kázmér Antal Zsilinszky]] [[Kornél Albert Bárdos]] [[Krizosztom József Novák]] [[Lajos Czakó Ambró]] [[László Bernát Bérczi]] [[László Bertalan Vass]] [[Leó Nándor Kuncze]] [[Lipót Márton Somogy]] [[Lőrinc Bogovich]] [[Marian Lajos Prikkel]] [[Márk János Kovács]] [[Maurus István Nyiredy]] [[Maurus Pál Pataki]] [[Mihály János Rimely]] [[Miklós Andrássy]] [[Miklós József Sárkány]] [[Miklós Orbán Arató]] [[Miklós Richárd Korzenszky]] [[Móric Csák]] [[Nándor János Lájer]] [[Norbert János Juhász]] [[Ödön Pál Vajda]] [[Oszvald János Tury]] [[Ottokár Lajos Székely]] [[Pál Horváth (abato)]] [[Placid Károly Olofsson]] [[Polikárp Ferenc Zakar]] [[Rajmund Sándor Molnár]] [[Róbert István Horváth]] [[Romuáld János Németh]] [[Sándor József Karle]] [[Sándor Teodóz Jáki]] [[Szaléz Gyula Tomanik]] [[Szaniszló Béla Villányi]] [[Szaniszló Győző Kühn]] [[Szörény Pál Schmidt]] [[Szulpic Dezső Molnár]] [[Tamás Horváth Dori]] [[Tibor Vendel Hajdu]] [[Timót József Horváth]] [[Tóbiás Mollik]] [[Valér Ignác Maczki]] [[Valerián József Ramóczy]] [[Vidor János Pataki]] [[Viktor Alfonz Récsei]] [[Vilmos Mihály Németh]] [[Vitál János Rózsa]] [[Xavér Ferenc Zsoldos]] [[Zoltán Elizeus Bán]] [[Zoltán György Zemplén]] [[Zsigmond Antal Simon]] [[Zsigmond Lajos Horváth]] [[Anĉin]] [[Bajse]] [[Binĝou]] [[Cjuĉuan]] [[Ĉejan]] [[Ĉianan]] [[Ĉiandongnan]] [[Ĉiansinan]] [[Ĉijuan]] [[Ĉinĉan]] [[Ĉinĉen]] [[Ĉindeĝen]] [[Ĉinhua]] [[Ĉinmen]] [[Ĉisi]] [[Ĉunzo]] [[Deĝou]] [[Fuĝou]] [[Gannan]] [[Ĝoukou]] [[Ĝumadian]] [[Hece]] [[Heĉi]] [[Junĉen]] [[Lajbin]] [[Liaoĉeng]] [[Linfen]] [[Linsja]] [[Listo de famuloj mortintaj en Pannonhalma]] [[Lulian]] [[Mejŝan]] [[Rábca]] [[Sanja]] [[Sanŝa]] [[Sjuanĉen]] [[Ŝanĵao]] 2026-02-22 [[Ádám Bernát Károlyi]] [[Ádám Kereskényi]] [[Ádám Nyirő]] [[Ágoston István Kovács]] [[András Lux]] [[Antal Ambschell]] [[Antal Arzén Karcsú]] [[Antal Gabon]] [[Antal Mindszenti]] [[Antal Muszka]] [[Attila András]] [[Attila Miklósházy]] [[Béla Bangha]] [[Benedek Kisdy]] [[Bertalan Farkas (monaĥo)]] [[Cirjék János Piry]] [[Dániel Hunya]] [[Dávid Alajos Fáy]] [[Ede Jacobi Lányi]] [[Elek Okolicsányi]] [[Erzsébet Tóth]] [[Farkas Tóth]] [[Ferenc Babai]] [[Ferenc Csepelényi]] [[Ferenc Fáicser]] [[Ferenc Patsch (jezuito)]] [[Ferenc Salbeck]] [[Ferenc Vágó]] [[Ferenc Xavér Demeter]] [[Gábor Hevenesi]] [[Gábor Jób]] [[Gábor Szerdahelyi (episkopo)]] [[Gábor Szerdahelyi (jezuito)]] [[Gedeon László Gál]] [[Gergely Malomfalvay]] [[Gergely Peltzmann]] [[György Árvai]] [[György Imrikovics]] [[György Szegedi]] [[György Tyukodi]] [[Gyula Morel]] [[Ignác Bärenkopf]] [[Ignác Szentmártonyi]] [[Imre Jeromos Huszár]] [[Imre Kelcz]] [[Imre Mócsy]] [[Imre Tolvay]] [[István Csete]] [[István Hajas]] [[István Kaprinai]] [[István Kereskényi]] [[István Komárik]] [[István Landovics]] [[István Pál (pentristo)]] [[István Szabó (agronomo)]] [[István Szabó (jezuito)]] [[István Tarnóczi]] [[István Tattay]] [[Jakab Németh]] [[Jakab Raile]] [[János Fonovich]] [[János Fridvalszky]] [[János Hevenesi]] [[János Illei]] [[János Labos]] [[János Lackfi]] [[János Lukács (jezuito)]] [[János Molnár (1708)]] [[János Molnár (1728)]] [[János Szegedi]] [[János Szegedy]] [[János Tersztyánszky]] [[Jenő Kerkai]] [[Jenő Vácz]] [[József Balogh (jezuito)]] [[József Kenyeres]] [[József Osvald Oslay]] [[Juraj Turković]] [[Kálmán Mészáros (monaĥo)]] [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] [[Károly Salbeck]] [[Károly Tóth (monaĥo)]] [[Krizosztom Imre Körösztös]] [[László Boros (teologo)]] [[László Kőszeghy]] [[László Molnár (jezuito)]] [[László Őrsy]] [[László Thuróczy]] [[Levente Gyöngyösi]] [[Magdolna Rúzsa]] [[Márton Cseles]] [[Márton Takáts]] [[Máté Pankl]] [[Matthias Faber]] [[Matthias Piller]] [[Mátyás Pock]] [[Mátyás Sámbár]] [[Mihály Árvay]] [[Mihály Godó]] [[Mihály Lipsicz]] [[Mihály Salbeck]] [[Mihály Szegedi (jezuito)]] [[Mike Mihály Tóth]] [[Miklós József Lepsényi]] [[Miklós Muszka]] [[Mónika Fischl]] [[Nepomuk János Adami]] [[Pál Arató]] [[Pál Balassa]] [[Pál Bertalanfi]] [[Pál Hicsoldt]] [[Pál Kovács (jezuito)]] [[Pál Napholcz]] [[Pál Pereszlényi]] [[Péter Ágoston (monaĥo)]] [[Péter Mustó]] [[Robert Lantos]] [[Sándor Balogh (jezuito)]] [[Sándor Szörény]] [[Szabolcs Sajgó]] [[Szaléz László Kiss]] [[Tamás Beőthy]] [[Tamás Gergely Forrai]] [[Tóbiás Dirner]] [[Töhötöm Sándor Nagy]] [[Ulrich Kiss]] [[Vazul László Végvári]] [[Xavér Ferenc Éder]] [[Ankang]] [[Bajanur]] [[Bajĉen]] [[Bajŝan]] [[Daĉin]] [[Daŝjinganlin]] [[Golmud]] [[Ĝian' (Ĝilinio)]] [[Hajdun]] [[Hajŝji]] [[Hami]] [[Jezuita Universitato (Kassa)]] [[Juŝji]] [[Liaojuan]] [[Liŝuj]] [[Sunjuan]] [[Ŝanan]] [[Ŝjinĝou]] [[Taojuan (Ĉande)]] [[Tonghua]] [[Turfan]] [[Ulanĉabo]] 2026-04-05 [[Ágnes Dékány]] [[Ágoston Benkovich]] [[Albert Kemény]] [[Andor Borbély (kartografo)]] [[Anita Orbán]] [[Antal Affray]] [[Árpád Daczó]] [[Artúr Probstner]] [[Bálint Hadnagy]] [[Bálint Ruff]] [[Béla Zsolnai]] [[Bernát Mária Bauer]] [[Bernát Sartori]] [[Bertalan Förderer]] [[Boldizsár Marcell Marton]] [[Callistus Ambrus]] [[Damaszcén Gaál]] [[Demeter Ágotha]] [[Dezső Kamocsay]] [[Dezső Kemény (dentkuracisto)]] [[Dezső Kemény (verkisto)]] [[Didák Sámuel Kelemen]] [[Dömjén Paulovics]] [[Elek János Csató]] [[Elemér Vízi]] [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]] [[Endre Bán (ginekologo)]] [[Endre Bán (pastro)]] [[Erika Lázár]] [[Ernő Kartal]] [[Ernő Nyáry]] [[Ervin Hruby]] [[Ete Burg]] [[Félix Gál]] [[Félix Szarvas]] [[Ferenc Ádám Bocskor]] [[Ferenc Kósa (pastro)]] [[Ferenc Rogács]] [[Gábor Mészáros (ceramikisto)]] [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] [[Gábor Pósfai]] [[Gellért Mihály Pongrátz]] [[Gergely Szegedi (franciskano)]] [[Gergely Szegedi (kalvinisto)]] [[Géza István Kaáli Nagy]] [[Géza Kulitzy]] [[Gusztáv Gaal]] [[György Bártfai]] [[György Békés]] [[György Euszták Sujánszky]] [[György Ferenc Vezér]] [[György Gaal (bibliotekisto)]] [[György Illei]] [[György Kese]] [[György Mosshammer]] [[György Neubauer]] [[György Orbán (ginekologo)]] [[György Tarján]] [[Gyula István Bálint]] [[Ilda Fodor]] [[Ildikó Kamocsay]] [[Imre Aszódi (ginekologo)]] [[Imre Berczeller]] [[Imre Tamás Kreskay]] [[Imre Vajkovics]] [[Imre Zsoldos (misiisto)]] [[István Kapitány]] [[István Martzy]] [[István Polgár (obstetrikisto)]] [[István Soós (pastro)]] [[János Batizfalvy]] [[János Berecz]] [[János Szőke]] [[Jenő Gaál (monaĥo)]] [[Jenő Szili]] [[József Aszalay]] [[József Fleischer]] [[József Kausz]] [[József Tersztyánszky]] [[Judit Lannert]] [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] [[Károly Burger]] [[Károly Újhelyi]] [[Károly Wagner (jezuito)]] [[Katalin Cseh (politikisto)]] [[Klári Szarvas]] [[Lajos Ábrányi]] [[Lajos Bódis]] [[Lajos Földes]] [[Lajos Kondor (monaĥo)]] [[Lajos Paksi]] [[László Aszalay]] [[László Berczeller]] [[László Gajdos]] [[László Gerő (kartografo)]] [[László Hencz]] [[László Lajos]] [[László Lampé]] [[László Miklós (ginekologo)]] [[László Tiszlavicz]] [[Lázár László]] [[Lóránt Bodnár]] [[Lőrinc Forintos]] [[Márton Billisics]] [[Márton József Keresztes]] [[Márton Melléthei-Barna]] [[Máté Simon]] [[Menyhért Táncz]] [[Miklós Nagy (ginekologo)]] [[Miklós Rosty]] [[Mór Grünwald]] [[Mór Liebmann]] [[Noémi Tiszlavicz]] [[Ödön Tuszkai]] [[Osvát Laskai]] [[Ottó Lakatos]] [[Ottó Mosshammer]] [[Pál Kubinyi]] [[Pál Salacz]] [[Rezső Gimes]] [[Rezső Temesváry]] [[Román Mosshammer]] [[Romulusz Ruszin-Szendi]] [[Sándor Árvay (ginekologo)]] [[Sándor Ferkó]] [[Szabolcs Bóna]] [[Szerafin Ferenc Farkas]] [[Tamás Tapody]] [[Tibor Bedő]] [[Tivadar Kézmárszky]] [[Tivadar Nemecskay]] [[Tóbiás Ferenczi]] [[Vazul Alexovics]] [[Vilmos Kátay-Németh]] [[Viktória Lőrincz]] [[Vince Árva]] [[Vida Szakácsy]] [[Viktor Császár]] [[Zoltán Tanács]] [[Zsolt Hegedűs]] [[Zsolt Intődy]] [[Enŝi]] [[Enŝi Tucja kaj Miao]] [[Gaoĝou]] [[Kabineto Magyar]] [[Lodin]] [[Lufen]] [[Punin]] [[Ŝjantao]] [[Tianmen]] 2026-05-10 [[Ádám Anderle]] [[Ágnes Bakó (komunisto)]] [[Alice Judit Balázs]] [[Andor Almásy]] [[Andor Borbély (ĵurnalisto)]] [[András Babics]] [[András Bokrétás]] [[Antal Bartha]] [[Antal Lábady]] [[Árpád Hudy]] [[Béla Avasi]] [[Béla Balázs (historiisto)]] [[Béla Bellér]] [[Bence Kovrig]] [[Benő Rátóti]] [[Borisz Balla]] [[Csaba Csorba]] [[Dániel Cornides]] [[Dániel Csatári]] [[Dénes Mosolygó]] [[Ede Atzél]] [[Edgár Székely]] [[Egyed Berzeviczy]] [[Elemér Fogassy]] [[Emil Bognár]] [[Emil Csonka]] [[Emil Korpás]] [[Endre Bakay]] [[Endre Csobán]] [[Enikő Anderléné Sajti]] [[Enikő Csukovits]] [[Ernő Béki]] [[Ervin Raisz]] [[Erzsébet Ábrahám]] [[Eszter Ráday]] [[Ferenc Dunai]] [[Ferenc Falus]] [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] [[Florio Banfi]] [[Gábor Alexander]] [[Gábor Barta]] [[Gábor Bikich]] [[Gábor Czoch]] [[Gábor Horniák]] [[Gedeon Almásy]] [[Géza Gáli]] [[Gizella Apor]] [[György Balázs (historiisto)]] [[György Balázs (lokhistoriisto)]] [[György Borsányi (historiisto)]] [[György Fekete (kirurgo)]] [[György János]] [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] [[György Kozma L.]] [[Gyula Belényi]] [[Gyula Dessewffy]] [[Ida Bobula]] [[Imre Áldor]] [[Imre Bánkúti]] [[Imre Boba]] [[Imre Vas (pulmonologo)]] [[Imre Vass]] [[Irén Barát]] [[István Andik]] [[István Barta (historiisto)]] [[István Dobrossy (advokato)]] [[István Dobrossy (muzeologo)]] [[István Tringli]] [[Iván András Bojár]] [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] [[Iván Bertényi (pli juna)]] [[Iván Bojár]] [[János Barta (pli juna)]] [[János Csokits]] [[János Drábik]] [[János Tardy]] [[János Tomka Szászky]] [[Jenő Csuday]] [[Jenő Gárdi]] [[Jenő Hofhauser]] [[Jenő Molnár (advokato)]] [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] [[József Ambrus Bontz]] [[József Borus]] [[József Gáli]] [[József Sartory (inĝeniero)]] [[József Teleki (krongardisto)]] [[Károly Buday]] [[Károly Kett]] [[Keresztély Raisz]] [[Lajos Ábrai]] [[Lajos Vargyas]] [[László Barta (arkivisto)]] [[László Benczédi]] [[László Borbély (ĵurnalisto)]] [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] [[László Czoma]] [[László Irmédi-Molnár]] [[László Katona (pulmonologo)]] [[László Korpás]] [[László Vörös (kartografo)]] [[Leono la 8-a]] [[Margit Balogh (geografo)]] [[Margit Balogh (historiisto)]] [[Mária Ács]] [[Mária Busai]] [[Márta Görög]] [[Miklós Besnyő]] [[Miklós Böszörményi]] [[Miklós Lányi]] [[Miklós Tállyai Róth]] [[Oszkár Országh]] [[Pál Bács]] [[Pál Fábry]] [[Péter Balázs (historiisto)]] [[Péter Vargyas]] [[Róbert Halmi]] [[Rudolf Kós]] [[Sándor András (poeto)]] [[Sándor Balogh (historiisto)]] [[Sándor Bezdán]] [[Sándor Csekey]] [[Sándor Marberger]] [[Sándor Mihály Bordás]] [[Sándor Puder]] [[Tamás Bogyay]] [[Tibor Baráth]] [[Tibor Egri Kiss]] [[Tibor Glück]] [[Tibor Hajnal]] [[Tibor Hanák]] [[Tibor Riskó]] [[Tivadar Ács]] [[Vera Bácskai]] [[Vilmos Müller]] [[Zalán Bognár]] [[Zoltán Adonyi]] [[Zoltán Ander]] [[Zoltán Badó]] [[Zoltán Baksay]] [[Zoltán Barcsay-Amant]] [[Zoltán Erdős]] [[Zoltán Ernő Ajkay]] [[Zoltán István Ajkay]] [[Zsuzsanna Boros]] [[Zsuzsanna Csató]] [[Aral (Ĉinio)]] [[Elektitaj membroj de hungara dissendo de Radio Libera Eŭropo]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en iama urbo Rákospalota]] [[São Lourenço da Mata]] 2026-06-14 [[Ádám Erdész]] [[Ágnes Forsthoffer]] [[Ágnes Sztankay]] [[András Fejérdy]] [[András Gergely]] [[András Gerő]] [[András Giró-Szász]] [[András Oszkár Jászi]] [[András Szitányi]] [[Antal Fekete Nagy]] [[Árpád Földeák]] [[Bence Fehér]] [[Christian Pomarius]] [[Csaba Borsodi]] [[Csaba Skultéty]] [[Csilla Csorba]] [[Dániel Bolgár (historiisto)]] [[Dezső Dányi]] [[Dezső Dümmerth]] [[Edina Bozóky]] [[Endre Ferenczy (historiisto)]] [[Endre Ferenczy (juristo)]] [[Endre Friedreich]] [[Endre Radnai]] [[Erik Fügedi]] [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] [[Éva Bóka]] [[Ferenc Bőzsöny]] [[Ferenc Fallenbüchl]] [[Ferenc Gazdag]] [[Gábor Erdődy]] [[Gábor Hanák]] [[Gabriella Erdélyi]] [[Géza Boross (pastro)]] [[Géza Eperjessy]] [[Géza Forgó]] [[Gizella Ambrus]] [[György Dupka]] [[György Fehér (historiisto)]] [[György Feiszt]] [[György Földes]] [[György Granasztói]] [[György Haraszti]] [[György Kemény (ĵurnalisto)]] [[György Schöpflin]] [[Gyula Erdmann]] [[Gyula Erdődy]] [[Gyula Schöpflin]] [[Ilona Duczyńska]] [[Imre Ferenczi (etnografo)]] [[Imre Ferenczi (sociologo)]] [[Imre Gonda]] [[Imre Szente]] [[Imre Vámos]] [[István Erdélyi (arkeologo)]] [[István Éri]] [[István Fazekas (arkivisto)]] [[István Halis]] [[István Lovas (ĵurnalisto)]] [[Iván Harsányi]] [[János Buza (historiisto)]] [[János Buza (instruisto)]] [[János Esterházy (historiisto)]] [[János Estók]] [[János Genersich]] [[János Gömöri]] [[János Gyurgyák]] [[János Keresztély Engel]] [[János Ölvedi]] [[József Bodonhelyi]] [[József Botlik]] [[József Dusnoki]] [[József Fára]] [[József Galántai]] [[József Molnár (eldonisto)]] [[Judit Hammerstein]] [[Judit Károlyi]] [[Judit Selymes]] [[Júlia Lángh]] [[Kálmán Boldisár]] [[Kálmán Demkó]] [[Kálmán Konkoly]] [[Károly András]] [[Károly Fábián (pastro)]] [[Károly Szerencsés]] [[Károly Zoltán Kovács]] [[Keresztély Genersich]] [[Klára Fejér]] [[Lajos Szávay]] [[László Béry]] [[László Böőr]] [[László Bukovszky]] [[László Eörsi]] [[László Földes (politikisto)]] [[László Gálffy]] [[László Gonda (instruisto)]] [[László Göncz]] [[László Gulyás (historiisto)]] [[László Gulyás (pentristo)]] [[László Hangodi]] [[László Harsányi Sulyom]] [[László Nagy (skoltestro)]] [[Lenke Csíkhelyi]] [[Lestár Gyulaffy]] [[Margit Földesi]] [[Mátyás Triznya]] [[Mihály Császár]] [[Mihály Ferdinandy]] [[Mihály Forgon]] [[Miklós Halász]] [[Miklós Lázár]] [[Nóra Gózonné Etényi]] [[Ödön Boncz]] [[Ottó Domonkos]] [[Pál Germuska]] [[Pál Hatos]] [[Péter Donáth]] [[Péter Erdélyi]] [[Péter Gosztonyi]] [[Péter Hahner]] [[Réka Földváryné Kiss]] [[Róbert Gyula Dudás]] [[Róbert Hermann]] [[Sándor Frisnyák]] [[Sándor M. Kiss]] [[Szabolcs Vajay]] [[Tamás Fügedi]] [[Tamás Molnár (grafikisto)]] [[Tibor Erényi]] [[Tibor Filep]] [[Tibor Hajdu (historiisto)]] [[Vilmos Gál]] [[Zoltán Fallenbüchl]] [[Zoltán Gál (geografo)]] [[Zoltán Hangay]] [[Zoltán Sebők]] [[Zoltán Szabó (verkisto)]] [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] [[Zsuzsa Frisnyák]] [[Zsuzsa Szőnyi]] [[Zsuzsanna Borvendég]] [[Aksu]] [[Altaj]] [[Bajingolin]] [[Bole (Ŝinĝango)]] [[Fudin]] [[Fukan]] [[Jinin (Ŝinĝango)]] [[Kokdala]] [[Korla]] 2026-07-26 [[Ágnes Tóthné Horváth]] [[Aladár Mód]] [[Andor Leszih]] [[András Lehotzky]] [[András Molnár (arkivisto)]] [[András Ortutay]] [[András Pálóczi Horváth]] [[András Patay-Horváth]] [[Anna Perczel]] [[Antal Mocsáry]] [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] [[Antal Pálkövi]] [[Áron Máthé]] [[Attila Kovács (Slovakio)]] [[Attila Környei]] [[Attila Kovács (Slovenio)]] [[Attila Marosvári]] [[Béla Makkai]] [[Attila Pók]] [[Dávid Kaufmann]] [[Dolores Hegyi]] [[Ede Ormos]] [[Egon Kunz]] [[Emil Jurkovich]] [[Emil Lengyel]] [[Emil Palotás]] [[Ernő Kammerer]] [[Ernő Lorsy]] [[Ervin Pamlényi]] [[Erzsébet Perczel]] [[Éva Kiss]] [[Éva Nyulásziné Straub]] [[Ferenc Kaló]] [[Ferenc Makk]] [[Ferenc Mitták]] [[Ferenc Mukics]] [[Ferenc Oslay]] [[Ferenc Patek]] [[Ferenc Piti]] [[Gábor Kiszely]] [[Gábor Klaniczay]] [[Géza Pálffy (historiisto)]] [[György Amadé Németh]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (redaktoro)]] [[György Litván]] [[György Módy]] [[Gyula Kedves]] [[Gyula Kereskényi]] [[Gyula Kocsis (etnografo)]] [[Gyula Lázár]] [[Gyula Mokos]] [[Ildikó Horn]] [[Ildikó Lipcsey]] [[Ilona Sz. Jónás]] [[Imre Körmöczy]] [[Imre Molnár (sociologo)]] [[Imre Niedermann]] [[Imre Ódor]] [[István Delhaes]] [[István Iványi (aktoro)]] [[István Iványi (instruisto)]] [[István Kállay]] [[István Kertész (historiisto)]] [[István Kollega Tarsoly]] [[István Kovács (poeto)]] [[István Majoros (historiisto)]] [[István Miskolczy]] [[István Nagy-Luttenberger]] [[István Németh (historiisto)]] [[István Perczel]] [[János Illésy]] [[János Jemnitz]] [[János Lukács (historiisto)]] [[János Mogyoróssy]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] [[József Alajos Keresztury]] [[József Hudi]] [[József Kanyar]] [[József Lukcsics]] [[József Migray]] [[József Mikulik]] [[József Molnár (instruisto)]] [[József Ö. Kovács]] [[József Perényi]] [[József Pokoly]] [[Judit Klement]] [[Julianna Örsi]] [[Károly Ferenc Palma]] [[Károly Kapronczay]] [[Károly Perczel]] [[Lajos Kerekes]] [[Lajos Kiss (instruisto)]] [[Lajos Labádi]] [[Lajos Olasz]] [[Lajos Olasz (historiisto)]] [[László Hubai]] [[László J. Nagy]] [[László Katus]] [[László Kosján]] [[László Koszta]] [[László Marjanucz]] [[László Nagy (historiisto)]] [[Lilla Krász]] [[M. Mária Kovács]] [[Mária Anna Móró]] [[Melinda Kalmár]] [[Mihály Mózes]] [[Miklós Istvánffy]] [[Miklós Koroda]] [[Miklós Lackó]] [[Miklós Mitrovits]] [[Nándor Hummer]] [[Ödön Kárffy]] [[Pál Koroda]] [[Pál Kriston]] [[Pál Lukcsics]] [[Péter Konok]] [[Péter Tibor Nagy]] [[Richárd Hörcsik]] [[Róbert Kun]] [[Sámuel Kohn]] [[Sándor Kollega Tarsoly]] [[Sándor Kávássy]] [[Sándor Mike]] [[Sándor Őze]] [[Sándor Papp (historiisto)]] [[Szilveszter Póczik]] [[Tamás Katona (historiisto)]] [[Tamás Katona (statistikisto)]] [[Tamás Krausz]] [[Tamás Meszerics]] [[Tamás Molnár (filozofo)]] [[Teréz Oborni]] [[Zita Horváth]] [[Zoltán Horváth (ĵurnalisto)]] [[Zoltán Kovács (astronomo)]] [[Zoltán Kovács (subministro)]] [[Zoltán Nagygyörgy]] [[Zsolt Pákay]] [[Anda]] [[Elektitaj studentoj de Universitato Komenio en Bratislavo]] [[Fulin]] [[Listo de elektitaj muzeanoj de Hungara Nacia Muzeo]] [[Listo de elektitaj personoj, kiuj ligiĝis al la Hungara Televido]] [[Listo de elektitaj reĝisoroj de la Hungara Televido]] [[Listo de instruistoj en Mez-Eŭropa Universitato]] [[Nanan]] 2026-09-20 [[Ágnes Tóth (historiisto)]] [[Ákos Széll]] [[Aladár Radnóti]] [[Aladár Stefaits]] [[András István Türke]] [[András Reszler]] [[András Siklós]] [[András Vári]] [[Antal Szirmay]] [[Árpád Tyekvicska]] [[Barnabás Szalontai]] [[Beatrix F. Romhányi]] [[Béla Radványi]] [[Boglárka Weisz]] [[Bálint Surányi]] [[Csaba Zsebők]] [[Dávid Turbucz]] [[Dezső Sümeghy]] [[Dezső Véghely]] [[Dorottya Uhrin]] [[Ede Reiszig (pli aĝa)]] [[Ede Reiszig (pli juna)]] [[Ede Tóth (historiisto)]] [[Erika Szívós]] [[Ernő Raffay]] [[Éva Somogyi]] [[Éva Standeisky]] [[Farkas Széll]] [[Ferenc Pollmann]] [[Ferenc Ribáry]] [[Ferenc Szabó (dekano)]] [[Ferenc Szabó (historiisto)]] [[Ferenc Wekler]] [[Ferenc Zsinka]] [[Gábor Thoroczkay]] [[Gábor Török (politologo)]] [[Gábor Várkonyi (historiisto)]] [[Gábor Vermes]] [[Gábor Virág (lokhistoriisto)]] [[Gergely Tóth (historiisto)]] [[Géza Kuun]] [[Gizella Szántó]] [[Gusztáv Zerffi]] [[György Spira]] [[György Szabados (historiisto)]] [[György Szamuely]] [[György Timkó (botanikisto)]] [[György Timkó (presisto)]] [[György Zavirasz]] [[Gyula Spiegler]] [[Gyula Surányi]] [[Gyula Szvák]] [[Gyula Walleshausen]] [[Henrik Vass]] [[Ildikó Hankó]] [[Ilona Valter]] [[Imre Polányi]] [[Imre Szántó (fotisto)]] [[Imre Szántó (historiisto)]] [[Imre Tóth (historiisto)]] [[István György Tóth]] [[István Rácz (instruisto)]] [[István Rév (historiisto)]] [[István Rév (pupisto)]] [[István Révay]] [[István Szijártó]] [[István Török (historiisto)]] [[István Zimonyi]] [[István Zombori]] [[Iván Völgyes]] [[János Radványi]] [[János Rézbányay]] [[János Szilágyi (arkeologo)]] [[János Temesváry (instruisto)]] [[Jenő Rácskay]] [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] [[József Borgátai Szabó]] [[József Hajós (komponisto)]] [[József Rézbányay]] [[József Thim]] [[József Vazul Salamon]] [[József Vondrasek]] [[József Vonyó]] [[József Zachar]] [[Kálmán Soós]] [[Károly Wojatsek]] [[Károly Vörös]] [[King Vidor]] [[Konrád Salamon]] [[Lajos Mátyás Szabó]] [[Lajos Serédi]] [[Lajos Steier]] [[Lajos Széll (kuracisto)]] [[László Pósán]] [[László Salgó (ĵurnalisto)]] [[László Salgó (rabeno)]] [[László Szamuely]] [[László Tőkéczki]] [[László Ujházy (instruisto)]] [[László Ujházy (soninĝeniero)]] [[László Vértes]] [[László Veszprémy]] [[Loránt Tilkovszky]] [[Mária Radnóti-Alföldi]] [[Mária Schmidt]] [[Márton Schmidt]] [[Marianne Sághy]] [[Miklós Sárközy]] [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] [[Miklós Szalai (historiisto)]] [[Miklós Zeidler]] [[Mór Wertner]] [[Norbert Tóth]] [[Ödön Vasváry]] [[Ottó Szabolcs]] [[Ottó Varga (instruisto)]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Pál Diószegi Szabó]] [[Pál Pritz]] [[Péter Krisztián Zachar]] [[Péter Sipos]] [[Péter Straub (arkeologo)]] [[Péter Tamáska]] [[Péter Vukman]] [[Péter Zakar]] [[Rezső Szántó]] [[Sándor Szakács (aktoro)]] [[Sándor Szakács (historiisto)]] [[Sándor Szilágyi (kritikisto)]] [[Sándor Vadász]] [[Tamás Stark]] [[Tibor Szamuely (politologo)]] [[Tibor Tóth (historiisto)]] [[Tibor Valuch]] [[Tibor Wittman]] [[Tihamér Turcsányi]] [[Tivadar Szerelemhegyi]] [[Vera Zimányi]] [[Zoltán Ripp]] [[Zsuzsanna Jánokiné Újváry]] [[Gualeguaychú]] [[Itaituba]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] qvl7x4w9p1rwu3ocjspi98ijeplbf4d 0 204529 9505732 9502057 2026-11-01T15:05:07Z Д.Ильин 70105 9505732 wikitext text/x-wiki '''Unuforma pluredro''' estas [[unuforma hiperpluredro]], 3-dimensia [[pluredro]] kiu havas [[regula plurlatero|regulaj plurlateroj]] kiel edroj kaj estas [[vertico (geometrio)|vertico]]-[[vertico-transitiva|transitiva]]. Ĉiuj ĝiaj verticoj estas [[kongrueco (geometrio)|kongruaj]], kaj la pluredro havas altan gradon de reflekta kaj turna [[simetrio]]. Unuformaj pluredroj povas esti [[regula pluredro|regula]], [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] aŭ [[duonregula pluredro|duonregula]]. La edroj kaj verticoj ne nepre estas [[konveksa aro|konveksaj]], inter unuformaj pluredroj estas ankaŭ [[stela pluredro|stelaj pluredroj]]. Malinkluzivante la malfiniajn arojn estas 75 unuformaj pluredroj (aŭ 76 se al lateroj estas permesite koincidi). La kategorioj inkluzivas: * Malfiniaj aroj de unuformaj [[prisma unuforma pluredro|prismoj kaj kontraŭprismoj]] (inkluzivanta stelajn formojn) * 5 [[platona solido|platonaj solidoj]] - regulaj konveksaj pluredroj * 4 [[pluredroj de Keplero-Poinsot]] - regulaj nekonveksaj pluredroj * 13 [[arĥimeda solido|arĥimedaj solidoj]] - [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] kaj [[duonregula pluredro|duonregulaj]] konveksaj pluredroj * 14 nekonveksaj pluredroj kun konveksaj edroj * 39 nekonveksaj pluredroj kun nekonveksaj edroj * 1 pluredro trovita de [[John Skilling]] ĉe kiu paroj de lateroj koincidas. Ili povas ankaŭ esti grupita per ilia [[geometria simetria grupo]], kio estas farita pli sube. == Historio == * La [[platona solido|platonaj solidoj]] estas konataj ekde la klasikaj grekoj kaj estis studitaj de [[Platono]], [[Theaetetus]] kaj [[Eŭklido]]. * [[Keplero]] (1571-1630) estis la unua, kiu publikigis la plenan liston de [[arĥimeda solido|arĥimedaj solidoj]] post kiam la originala laboro de [[Arkimedo]] estis perdita. * [[Keplero]] (1619) esploris du de la regulajn [[pluredroj de Keplero-Poinsot]] kaj [[Louita Poinsot]] (1809) esplorita la aliajn du. * De la ceteraj 37 estis trovitaj de [[Badoureau]] (1881). [[Edmund Hess]] (1878) esploris 2 pliajn kaj [[Pitsch]] (1881) sendepende esploris 18-n, el ili ne ĉiuj antaŭe esplorita. * [[Harold Scott MacDonald Coxeter]] esploris la ceterajn dek du en kunlaboro kun [[J.C.P. Miller]] (1930-1932) sed ne publikigis la laboron. M.S. kaj H.C. Longuet-Higgins sendepende esploris 11-n el ĉi tiuj. * En 1954 H.S.M. Coxeter, M.S. Longuet-Higgins, J.C.P. Miller publikigis la liston de unuformaj pluredroj. * En 1970 S. P. Sopov pruvis ilia konjekton ke la listo estis plena. * En 1974, [[Magnus Wenninger]] publikigis lian libron, [[Listo de pluredroj de Wenninger|''Pluredraj modeloj'']], kiu estas la unua publikigita listo de ĉiuj 75 neprismaj unuformaj pluredroj, kun multaj antaŭe nepublikigitaj nomoj donitaj al ili de [[Norman Johnson]]. * En 1975, [[John Skilling]] sendepende pruvis la plenecon, kaj montris ke se la difino de unuforma pluredro estas malstreĉiĝita al permesi al randoj koincidi tiam estas nur unu superflua ebleco. * En 1993, Zvi Har'El produktis plenan komputilan konstruadon de la unuformaj pluredroj kaj dualaj tra ilia kalejdoskopa konstrua programo nomata kiel '''Kaleido''', kaj resumis en papero ''Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj.'', donante al ili numerojn 1-80. * Ankaŭ en 1993, R. Mäder aplikis solvaĵon de ĉi tiu Kaleido al [[Mathematica]] kun malmulte malsama indeksanta sistemo. === Indeksado === Estas kvar gravaj publikaĵoj indeksantaj la pluredrojn. Por distingi ilin, al la indeksoj estas aldonataj malsamaj literoj, '''C''' por la Coxeter 1954, '''W''' por la Wenninger 1974 , '''K''' por la Kaleido 1993, kaj '''U''' por la 1993 Maeder, kiu estas (mult)amplekse reproduktita aliloke. Nun '''U''' estas la plej kutima indeksado de la pluredroj. # ['''C'''] 1954: Ĉi tiu papero listigas la unuformaj pluredroj per nombroj 15-92. 15-32 estas por la konveksaj, 33-35 por 3 malfiniaj prismaj aroj, kaj 36-92 por la nekonveksaj. # ['''W'''] 1974: nombris ilin 1-119: 1-5 por la platonaj solidoj, 6-18 por la arĥimedaj solidoj, 19-66 por steligitaj formoj inkluzivante la 4 regulaj nekonveksaj pluredroj (sed plejparto de la steligitaj pluredroj estas neunuformaj), kaj 67-119 por la nekonveksaj unuformaj pluredroj. (La plenan liston de W_i rigardu en [[listo de pluredroj de Wenninger]]) # ['''K'''] 1993 Kaleido: La 80 nombroj donitaj estis grupita per simetrio: 1-5 kiel prezentantoj por la malfiniaj familioj de prismaj formoj kun [[duedra simetrio]], 6-9 kun [[kvaredra simetrio]], 10-26 kun [[Okedra simetrio]], 46-80 kun [[dudekedra simetrio]]. # ['''U'''] 1993 Mathematica: Ĉi tiu listante sekvis la nombradon de Kaleido, sed movis la 5 prismajn formojn al fino de la listo, kaj la neprismaj havas numerojn 1-75. == Konveksaj formoj kaj fundamentaj situoj de verticoj == La konveksaj unuformaj pluredroj povas esti nomitaj per operacioj de [[konstruo de Wythoff]] sur la gepatra formo. Ĉiu de ĉi tiuj konveksaj formoj difinas aron de ''verticoj'' kiuj povas esti uzataj ankaŭ por la nekonveksaj formoj, listigitaj en la sekva sekcio. {| class="wikitable" |- ! !Gepatra !Senpintigita !Rektigita !Dutranĉita<br />(senpintigita dualo) !Durektigita<br />(duala) !Laterotranĉita !Entutotranĉita !Riproĉa |- !rowspan=2|Etendita<br />[[simbolo de Schläfli]] !<math>\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> !<math>\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> !<math>\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> !<math>r\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>s\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |- !t₀{p,q} !t_0,1{p,q} !t₁{p,q} !t_1,2{p,q} !t₂{p,q} !t_0,2{p,q} !t_0,1,2{p,q} !s{p,q} |- ![[Simbolo de Wythoff]]<br />p-q-2 ! q &#124; p 2 ! 2 q &#124; p ! 2 &#124; p q ! 2 p &#124; q ! p &#124; q 2 ! p q &#124; 2 ! p q 2 &#124; ! &#124; p q 2 |- !rowspan=5|[[Figuro de Coxeter-Dynkin]]<br />(variadoj) |- ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW hole.png|( )]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW hole.png|( )]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW hole.png|( )]] |- !(o)-p-o-q-o !(o)-p-(o)-q-o !o-p-(o)-q-o !o-p-(o)-q-(o) !o-p-o-q-(o) !(o)-p-o-q-(o) !(o)-p-(o)-q-(o) !( )-p-( )-q-( ) |- !xPoQo !xPxQo !oPxQo !oPxQx !oPoQx !xPoQx !xPxQx !sPsQs |- ![p,q]:001 ![p,q]:011 ![p,q]:010 ![p,q]:110 ![p,q]:100 ![p,q]:101 ![p,q]:111 ![p,q]:111s |- ![[Vertica konfiguro]] !p^q !(q.2p.2p) !(p.q.p.q) !(p.2q.2q) !q^p !(p.4.q.4) !(4.2p.2q) !(3.3.p.3.q) |- |[[Kvaredra simetrio|Kvaredra]]<br />3-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t0.svg|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t1.svg|64ra]]<br />[[Okedro|(3.3.3.3)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t12.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t2.svg|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t02.svg|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t012.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-s012.svg|64ra]]<br />[[Dudekedro|(3.3.3.3.3)]] |- |[[Okedra simetrio|Okedra]]<br />4-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|64ra]]<br />[[Kubo (geometrio)|{4,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita kubo|(3.8.8)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t02.svg|64ra]]<br />[[Malgranda rombokub-okedro|(3.4.4.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.svg|64ra]]<br />[[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-s012.svg|64ra]]<br />[[Riproĉa kubo|(3.3.3.3.4)]] |- |[[Dudekedra simetrio|Dudekedra]]<br />5-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|64ra]]<br />[[Dekduedro|{5,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.svg|64ra]]<br />[[Dudek-dekduedro|(3.5.3.5)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t02.svg|64ra]]<br />[[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t012.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-s012.svg|64ra]]<br />[[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] |- |[[Duedra simetrio|Duedra]]<br />p-2-2<br />Ekzemple p=5 |[[Duedro|{5,2}]] |2.10.10 |2.5.2.5 |[[Dosiero:Pentagonal prism.png|64ra]]<br />4.4.5 |[[Kvin-dupiramido|{2,5}]] |2.4.5.4 |[[Dosiero:Decagonal prism.png|64ra]]<br />4.4.10 |[[Dosiero:Pentagonal antiprism.png|64ra]]<br />3.3.3.5 |} === Difino de operacioj === {|width=720 class="wikitable" !Operacio !colspan=2|Etendita<br />[[simbolo de Schläfli]] ![[Figuro de Coxeter-Dynkin|Figuro de<br />Coxeter-Dynkin]] !Priskribo |- ! Gepatro |width=70| t₀{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-100.png|100]] | Ĉiu regula pluredro aŭ kahelaro |- ! [[Rektigo (geometrio)|Rektigita]] | t₁{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-010.png|010]] |La randoj estas plene-senpintigitaj en solajn punktojn. La pluredro nun havas la kombinitajn edrojn de la gepatro kaj la dualo. |- !Durektigita<br />ankaŭ [[duala pluredro|Duala]] | t₂{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-001.png|001]] |[[Dosiero:Dual Cube-Octahedron.svg|100ra|dekstra]]La durektigita (duala) estas plua tranĉo tiel ke la originalaj edroj estas reduktitaj al punktoj. Novaj edroj estas formitaj sub ĉiu gepatra vertico. La nombro de randoj estas neŝanĝita kaj estas turnita je 90 gradoj. La duala de la regula pluredro {p, q} estas ankaŭ regula pluredro {q, p}. |- ![[Tranĉo (geometrio)|Senpintigita]] | t_0,1{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-110.png|110]] |Ĉiu originala vertico estas dehakita, kun novaj edroj enspacas la truojn. Tranĉo havas gradon de libereco, kiu havas unu solvaĵo kiu kreas unuforman senpintigitan pluredron. La pluredro havas ĝiaj originalaj edroj kun duobligita kvanto de lateroj en ĉiu el la edroj, kaj enhavas la edrojn de la duala.<br />[[Dosiero:Tranĉo de kubo.svg|400ra]] |- !'''Dutranĉita''' | t_1,2{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-011.png|011]] |Sama kiel senpintigita duala. |- ! [[Laterotranĉo|Laterotranĉita]]<br />(aŭ rombigita)<br />(ankaŭ [[elvolvaĵo (geometrio)|elvolvita]]) | t_0,2{p,q} | <math>r\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-101.png|101]] |Aldone al vertica tranĉo, ĉiu originala rando estas ''[[bevelo|bevelita]]'' kun novaj rektangulaj edroj aperantaj en ĝia loko, kaj ankaŭ la originalaj verticoj estas senpintigitaj. Unuforma laterotranĉo estas duonvoje inter la gepatra kaj la duala formoj.<br />[[Dosiero:Laterotranĉo de kubo.svg|400ra]] |- ![[Entutotranĉo (geometrio)|Entutotranĉita]]<br />(aŭ rombotranĉita) | t_0,1,2{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-111.png|111]] |La tranĉaj operacioj estas aplikitaj por krei entutotranĉitan formon kiu havas la gepatraj edroj kun duobligita kvanto de lateroj en ĉiu el la edroj, kaj kvadratojn tie kie la originalaj randoj ekzistis. |- ![[Riproĉa (geometrio)|Riproĉa]] | s{p,q} | <math>s\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-sss.png|()()()]] |La riproĉa prenas la entutotranĉitan formon kaj rektigas alternajn verticojn. Ĉi tiu operacio estas nur ebla por pluredroj kun ĉiuj edroj kun paraj kvantoj de verticoj. Ĉiuj originalaj edroj havas nur duonon de verticoj, kaj la kvadratoj degeneras en laterojn. Ĉar la entutotranĉita havas 3 edrojn/vertico, novaj trianguloj estas formitaj. Kutime poste necesas malmulte misformigi la pluredron por ke ĝi denove estu unuforma. La ebleco de la lasta variado dependas de la grado de libereco.<br />[[Dosiero:Riproĉigo de kubo.svg|400ra]] |} == Nekonveksaj formoj listitaj laŭ geometriaj simetriaj grupoj kaj situoj de verticoj == Ĉiuj unuformaj pluredroj estas listita pli sube laŭ iliaj [[geometria simetria grupo|geometriaj simetriaj grupoj]] kaj subgrupitaj laŭ iliaj situoj de verticoj. Regulaj pluredroj estas markitaj per iliaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]]. Aliaj neregulaj unuformaj pluredroj estas listitaj kun iliaj [[vertica konfiguro|verticaj konfiguroj]] aŭ ilia unuformaj pluredraj indeksoj U(1-80). Noto: por nekonveksaj formoj pli sube estas aldonita komento '''neunuforma''' se la [[konveksa koverto]] de la situo de verticoj havas sama topologio kiel unu el unuformaj pluredroj, sed havas neregulajn edrojn. Ekzemple ''neunuforma laterotranĉita'' formo povas havi [[kvadrato|nekvadratajn]] [[ortanguloj]]n kiel edroj. === Kvaredra simetrio === Estas 2 konveksaj unuformaj pluredroj, la [[kvaredro]] kaj [[senpintigita kvaredro]], kaj unu nekonveksa formo, la [[kvar-duon-sesedro]] kiu havi ''[[kvaredra simetrio|kvaredran simetrion]]''. La [[kvaredro]] estas mem duala. Aldone la [[okedro]], [[senpintigita okedro]], [[kubokedro]], kaj [[dudekedro]] havas kvaredran simetrion kaj ankaŭ pli altan simetrion. Ili estas aldonitaj por pleneco pli sube, kvankam iliaj nekonveksaj formoj kun okedra simetrio ne estas inkluzivitaj ĉi tie. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=2|Nekonveksa |- |(Kvaredra) | [[Dosiero:Tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |- |Senpintigita (*) | [[Dosiero:Truncated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |- |Rektigita (*) | [[Dosiero:Rectified tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] | [[Dosiero:Tetrahemihexahedron.png|64ra]]<br />[[Kvar-duon-sesedro|(4.3/2.4.3)]] |- |Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Cantellated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |- |Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Omnitruncated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |- |Riproĉa (*) | [[Dosiero:Snub tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] |} === Okedra simetrio === Estas 8 konveksa formoj kaj 10 nekonveksaj formoj kun ''[[okedra simetrio]]''. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=3|Nekonveksa |- |(Okedra) |[[Dosiero:Octahedron.png|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] |- |Senpintigis (*) | [[Dosiero:Truncated octahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |- |Rektigita (*) | [[Dosiero:Cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] | [[Dosiero:Cubohemioctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubo-duon-okedro|(6.4/3.6.4)]] | [[Dosiero:Octahemioctahedron.png|64ra]]<br />[[Ok-duon-okedro|(6.3/2.6.3)]] |- |Senpintigita duala (*) | [[Dosiero:Truncated hexahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita kubo|(3.8.8)]] | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombo-sesedro|(4.8/3.4/3.8/5)]] | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda kubokubo-okedro|(8/3.3.8/3.4)]] | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Unuforma granda rombokub-okedro|(4.3/2.4.4)]] |- |Duala (*) |[[Dosiero:Hexahedron.png|64ra]]<br />[[Kubo (geometrio)|{4,3}]] |- |Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Small rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombokub-okedro|(3.4.4.4)]] | [[Dosiero:Small rhombihexahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombo-sesedro|(4.8.4/3.8)]] | [[Dosiero:Small cubicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda kubokubo-okedro|(8.3/2.8.4)]] | [[Dosiero:Stellated truncated hexahedron.png|64ra]]<br />[[Steligita senpintigita sesedro|(8/3.8/3.3)]] |- |Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] |- | Neunuforma entutotranĉita (*) | [[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] | [[Dosiero:Great truncated cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda senpintigita kubokedro|(8/3.4.6)]] | [[Dosiero:Cubitruncated cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubotranĉita kubokedro|(8/3.6.8)]] |- | Riproĉa (*) | [[Dosiero:Snub hexahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa kubo|(3.3.3.3.4)]] |} === Dudekedra simetrio === Estas 8 konveksa formoj kaj 46 nekonveksaj formoj kun ''[[dudekedra simetrio]]'' (aŭ 47 nekonveksa formoj se figuro de Skilling estas inkluzivita). Iu el la nekonveksa riproĉaj formoj havas neunuforman turnecan simetrion, kaj iu estas memspegulsimetriaj. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=4|Nekonveksa |- | (Dudekedra) | [[Dosiero:Icosahedron.png|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] | [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda steligita dekduedro|{5/2,5}]] | [[Dosiero:Great dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekduedro|{5,5/2}]] | [[Dosiero:Great icosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudekedro|{3,5/2}]] |- | Senpintigita (*) | [[Dosiero:Truncated icosahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] |- | Neunuforma senpintigita (*) | [[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] | [[Dosiero:Great truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita granda dekduedro|U37]] | [[Dosiero:Great dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-dudek-dekduedro|U61]] | [[Dosiero:Uniform great rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Unuforma granda rombo-dudek-dekduedro|U67]] | [[Dosiero:Great rhombidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombo-dekduedro|U73]] | [[Dosiero:Rhombidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dekdu-dekduedro|U38]] | [[Dosiero:Icosidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dudek-dekdu-dekduedro|U44]] | [[Dosiero:Rhombicosahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dudekedro|U56]] | [[Dosiero:Small snub icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda riproĉa dudek-dudek-dekduedro|U32]] |- | Rektigita (*) | [[Dosiero:Icosidodecaëder.png|64ra]]<br />[[Dudek-dekduedro|(3.5.3.5)]] | [[Dosiero:Small icosihemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dudek-duon-dekduedro|U49]] | [[Dosiero:Small dodecahemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dekduedro|U51]] | [[Dosiero:Great icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-dekduedro|U54]] | [[Dosiero:Great dodecahemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dekduedro|U70]] | [[Dosiero:Great icosihemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-duon-dekduedro|U71]] | [[Dosiero:Dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dekdu-dekduedro|U36]] | [[Dosiero:Small dodecahemicosahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dudekedro|U62]] | [[Dosiero:Great dodecahemicosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dudekedro|U65]] |- | Senpintigita duala (*) | [[Dosiero:Truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro|U42]] | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro|U48]] | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-dudekedro|U63]] |- | Neunuforma senpintigita duala (*) | [[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] | [[Dosiero:Small retrosnub icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda malantaŭe riproĉa dudek-dudek-dekduedro|U72]] |- | Duala (*) | [[Dosiero:Dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dekduedro|{5,3}]] | [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda steligita dekduedro|{5/2,3}]] | [[Dosiero:Small ditrigonal icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda du-tritranĉa dudek-dekduedro|U30]] | [[Dosiero:Ditrigonal dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Du-tritranĉa dekdu-dekduedro|U41]] | [[Dosiero:Great ditrigonal icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dudek-dekduedro|U47]] |- | Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Small rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] | [[Dosiero:Small dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-dudek-dekduedro|U33]] | [[Dosiero:Small rhombidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombo-dekduedro|U39]] | [[Dosiero:Small stellated truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda steligita senpintigita dekduedro|U58]] |- | Neunuforma laterotranĉita (*) | [[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] | [[Dosiero:Small icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dudek-dudek-dekduedro|U31]] | [[Dosiero:Small ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro|U43]] | [[Dosiero:Small dodecicosahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-dudekedro|U50]] | [[Dosiero:Great stellated truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda steligita senpintigita dekduedro|U66]] | [[Dosiero:Great truncated icosahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita granda dudekedro|U55]] | [[Dosiero:Great dirhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda durombo-dudek-dekduedro|U75]] | [[Dosiero:Great snub dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda riproĉa dekdu-dudek-dekduedro|U64]] |- | Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Great rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] |- | Neunuforma entutotranĉita (*) | [[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] | [[Dosiero:Great truncated icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda senpintigita dudek-dekduedro|U68]] | [[Dosiero:Truncated dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dekdu-dekduedro|U59]] | [[Dosiero:Icositruncated dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dudektranĉita dekdu-dekduedro|U45]] |- | Riproĉa (*) |[[Dosiero:Snub dodecahedron ccw.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] |- | Neunuforma riproĉa (*) | [[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] | [[Dosiero:Snub dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dekdu-dekduedro|U40]] | [[Dosiero:Snub icosidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dudek-dekdu-dekduedro|U46]] | [[Dosiero:Great snub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda riproĉa dudek-dekduedro|U57]] | [[Dosiero:Great inverted snub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda inversigita riproĉa dudek-dekduedro|U69]] | [[Dosiero:Inverted snub dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Inversigita riproĉa dekdu-dekduedro|U60]] | [[Dosiero:Great retrosnub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda malantaŭe riproĉa dudek-dekduedro|U74]] |} === Duedra simetrio === {{Ĉefartikolo|Prisma unuforma pluredro}} Unuformaj pluredroj kun [[duedra simetrio]] estadas de jenaj specoj: {|border=1 |width=20% align=center| [[Dosiero:Dodecagonal prism.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Dodecagonal antiprism.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Prism 12-5.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Antiprism 12-5.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Pentagrammic crossed antiprism.png|64ra]] |- |align=center| Konveksa [[prismo]] |align=center| Konveksa [[kontraŭprismo]] |align=center| Stela [[prismo]] |align=center| Stela [[kontraŭprismo]] (kun konveksa vertica figuro) |align=center| Stela krucigita [[kontraŭprismo]] (kun nekonveksa vertica figuro) |- |align=center| U₇₆ |align=center| U₇₇ |align=center| U₇₈ |align=center| U₇₉ |align=center| U₈₀ |} Ekzistas malfinie multaj unuformaj pluredroj de ĉiu el la 5 specoj, diferenciĝantaj per kvanto de verticoj aŭ per maniero de konekseco de la steloj. == Figuro de Skilling == Unu plua nekonveksa pluredro estas la [[granda duriproĉa durombo-dekduedro]], ankaŭ sciata kiel ''figuro de Skilling'', kiu estas vertico-unuforma, sed havas parojn de lateroj kiu koincidas en spaco tiel ke kvar edroj kuniĝas je ĉi tiuj lateroj. Ĝi estas iam sed ne ĉiam enkalkulita kiel unuforma pluredro. Ĝi havas '''I'''_h simetrion. : [[Dosiero:Great disnub dirhombidodecahedron.png|64ra]] == Vidu ankaŭ == * [[Pluredro]] ** [[Regula pluredro]] ** [[Kvazaŭregula pluredro]] ** [[Duonregula pluredro]] * [[Listo de regulaj hiperpluredroj]] * [[Listo de unuformaj pluredroj]] * [[Listo de pluredroj de Wenninger]] * [[Pluredra modelo]] * [[Listo de unuformaj pluredroj laŭ vertica figuro]] * [[Listo de unuformaj pluredroj laŭ simbolo de Wythoff]] * [[Uniforma pluredra kombinaĵo]] * [[Unuforma kahelaro]] * [[Unuforma hiperpluredro]] == Referencoj == * Brückner, M. ''Vielecke und vielflache. Theorie und geschichte.''. Leipzig, Germanio: Teubner, 1900. [http://www.hti.umich.edu/cgi/b/bib/bibperm?q1=ABN8316.0001.001] * H.S.M. Coxeter, M.S. Longuet-Higgins, J.C.P. Miller, ''Unuformaj pluredroj'', '''Phil. Trans.''' 1954, 246 A, 401-50 [http://links.jstor.org/sici?sici=0080-4614%2819540513%29246%3A916%3C401%3AUP%3E2.0.CO%3B2-4] * S. P. Sopov ''Pruvo de la pleneco de la listo de rudimentaj homogenaj pluredroj.'' Ukrain. Geometr. Sb. Ne. 8, (1970), 139-156 * {{Citlibro | Nomo=Magnus | Familinomo=Wenninger | Aŭtoroligo=Magnus Wenninger | Titolo=Polyhedron Models - Pluredraj modeloj | url=https://archive.org/details/polyhedronmodels0000wenn_x4t8 | Eldonejo=Cambridge University Press | Jaro=1974 | ISBN= 0-521-09859-9 }} * [[John Skilling]], ''La plenumi aro de unuformaj pluredroj.'', Filoj de Aleksandrio. Trans. Roy. Soc. Londono Ser. 278 (1975), 111-135 [http://links.jstor.org/sici?sici=0080-4614%2819750306%29278%3A1278%3C111%3ATCSOUP%3E2.0.CO%3B2-F] * Har'El, Z. ''Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj.'', Geometriae Dedicata 47, 57-110, 1993. [http://www.math.technion.ac.il/~rl Zvi Har’El] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090727182130/http://www.math.technion.ac.il/~rl |date=2009-07-27 }} [http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090715034226/http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf |date=2009-07-15 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido programaro Kaleido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080425/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html |date=2011-05-20 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/poly.html Bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080303/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/poly.html |date=2011-05-20 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html dualaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080425/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html |date=2011-05-20 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly Mäder, R. E.] ''Unuformaj pluredroj.'' Mathematica J. 3, 48-57, 1993. [http://library.wolfram.com/infocenter/Articles/2254] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL=UniformPolyhedron | titolo=Unuforma Pluredro}} * [http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090715034226/http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf |date=2009-07-15 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/uniform-info.html Virtualaj pluredroj] * [http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html Stella: Pluredra Navigilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112023411/http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html |date=2007-11-12 }} - Programaro por generi kaj printi retojn por ĉiuj unuformaj pluredroj * Paperaj modeloj: ** [http://web.aanet.com.au/robertw/Uniform.html Unuformaj/dualaj pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012215424/http://web.aanet.com.au/robertw/Uniform.html |date=2007-10-12 }} ** [http://www.polyedergarten.de/ Paperaj modeloj de unuformaj kaj aliaj pluredroj] [[Kategorio:Pluredroj]] [[Kategorio:Unuformaj pluredroj| ]] 3c7993hvu9v7bx335eykqi7hlwa13be 0 205321 9505733 9491410 2026-11-01T15:05:15Z Д.Ильин 70105 9505733 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |hi = 2 |vbildo = Triangular prism vertfig.svg |duala_bildo = Triangular bipyramid transparent.svg |grupo = [[Duedra simetrio|D_3h]] (por neklina prismo kun regulaj bazoj) |Schl = t{2,3} |duala = [[Triangula dupiramido]] |Wythoff = 2 3 &#124; 2 |vfiguro = 4.4.3 |edroj_detale = 3{4}+2{3} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 2.png|2]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |bildo = Triangular prism.png |W = |speco1 = |U = 76(a) |verticoj = 6 |B = Trip |C = |lateroj = 9 |edroj = 5 |K = 01(a) |nomo = Triangula prismo |speco = [[Prismo]] }} En [[geometrio]], '''triangula prismo''' estas [[pluredro]], speco de [[prismo (geometrio)|prismo]] kun el [[triangulo|triangula]] bazo. Ĝi havas 3 flankajn edroj kaj 2 bazajn edrojn. Ĝenerale la flankoj povas esti [[paralelogramo]]j. Se la flankoj estas [[ortangulo]]j la prismo estas neklina. Se la flankoj estas kvadratoj, ĝi estas [[unuforma pluredro]]. Tio ke la flankoj estas kvadratoj implicas ke la bazoj estas [[egallatera triangulo|egallateraj trianguloj]] La bazaj edroj estas egalaj trianguloj. Ĉiu sekca ebeno, paralela al la bazaj edroj, donas en la sekco la saman triangulon. La [[duala pluredro|dualo]] de triangula prismo estas 3-flankita [[dupiramido]]. La [[geometria simetria grupo]] de 3-flankita neklina prismo kun regulaj bazoj estas [[duedra grupo|''D_3h'']] de ordo 12. La [[rotacia grupo]] estas ''D₃'' de ordo 6. La geometria simetria grupo ne enhavas [[inversigo en punkto|inversigon]]. == Volumeno == La volumeno de ĉiu prismo estas produto de areo de la bazo kaj distanco inter la du bazaj edroj. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seplatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />Triangula prismo (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Prismo (geometrio)|Prismo]] * [[Prisma unuforma pluredro]] * '''Duonregula E-hiperpluredra familio:''' ** '''Triangula prismo''': -1₂₁ ** [[Rektigita 5-ĉelo]]: 0₂₁ ** [[E5 hiperpluredro]]: 1₂₁ ** [[E6 hiperpluredro]]: 2₂₁ ** [[E7 hiperpluredro]]: 3₂₁ ** [[E8 hiperpluredro]]: 4₂₁ ** [[E8 krado]]: 5₂₁ * [[Triangula kontraŭprismo]] * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]]: ** [[Kombinaĵo de 4 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 8 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 10 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 20 triangulaj prismoj]] {{Triangulaj figuroj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TriangularPrism | titolo = Triangula prismo}} * [http://www.korthalsaltes.com/triangular_prism.htm Paperaj modeloj de triangula prismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070303103148/http://www.korthalsaltes.com/triangular_prism.htm |date=2007-03-03 }} [[Kategorio:Prismosimilaĵoj]] htznd1f7ozbziwk20l4jukxjn6ldnd2 0 206314 9506092 9028054 2026-11-02T07:13:44Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Darfur_map.png|Darfur_map.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Darfur_map_(2004).png|Darfur_map_(2004).png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The Sudan map 9506092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Regiono |lando = Sudano |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = SD |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Darfur map (2004).png|dekstra|frame|Darfuro en Sudano]] '''Darfuro''', ''Darfur'' ({{lang-ar|دار فور}}, signifas "hejmo de la [[furoj]] (fur-popolo)) estas regiono en okcidenta parto de [[Sudano]], kiun limas [[Centr-Afrika Respubliko]], [[Libio]] kaj [[Ĉado]]. La regiono estas dividita je 3 provincoj: [[Norda Darfuro]] (arabe شمال دارفور; ĉefurbo — [[Al Faŝir]]), [[Okcidenta Darfuro]] ({{lang-ar|غرب دارفور|ligilo=ne}}; [[Genejna]]) kaj [[Suda Darfuro]] ({{lang-ar|arabe جنوب دارفور|ligilo=ne}}; [[Njalo (urbo)]]). Darfuro havas la areon de ĉirkaŭ {{unuo|493180|km²}}, kies plimulto estas seka [[altebenaĵo]] kaj la Marra-montaro (altante {{unuo|3000|m}}). == Loĝantaro == En Darfuro loĝas pli 5 milionoj da homoj. Plej granda popolo de regiono estas furoj, kiu nombras pli 1 milionoj da homoj. Parto de furoj uzas araban lingvon, sed plimulto parolas en fura lingvo. Ankaŭ loĝas tie multe da [[araba-sudananoj]], [[nubaoj]] kaj kelkdekoj da malpli grandaj popoloj, precipe, [[nigrulo]]j. Laŭ sia kulturo plimulto da loĝantaro estas pli proksima kun Ĉado, ol kun la valo de [[Nilo]]. Popoloj de Darfuro konsistas el [[gento]]j, kiuj havas gravan signifon. Ĉiu gento posedas difinitan teritorion (''dora''), kiu kutime kongruas kun administraj limoj. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%" |- style="background-color:#ececec" !Jaro !!Loĝantaro <br />(mln) !!Denseco <br />(homoj/km²) |- |[[1956]] || 1,3 || 3,6 |- |[[1973]] || 2,2 || 5,8 |- |[[1994]] || 4,7 || 12,6 |- |[[2003]] || ĉirkaŭ 5,0 || 13,4 |} == Religio == Loĝantaro de Darfuro apartenas al [[Islam|islamanoj]]-[[Sunaismo|sunaistoj]]. Plimulto da araba-sudananoj estas adeptoj de [[Sufiismo|sufisma]] ordeno [[Al-Ansarija]], la plej granda kaj influa [[sekto]] de Sudano. La nigrula islamana loĝantaro precipe apartenas al ordenoj [[Al-Taĝunija]] (arabe التجانية) kaj [[Sanusio|Al-Senusija]]. Malgranda parto da loĝantaro konfesias [[Paganismo|paganajn]] kultojn. == Ekonomio == Fundamenton de ekonomio de regiono konsistas [[agrikulturo]]. Ĉi tie oni kreskigas la [[Milio (cerealo)|milio]]n, la arakidon (30 % da nacia produktado), [[gumiarabiko]]. [[Bestobredado]] inkluzivas bredadon de grandaj kornhavaj bestoj (33 % da nacia bestaro), etaj kornhavaj bestoj (22 %), [[kamelo]]j (18 %), [[ĉevalo]]j<ref>[http://www.iimes.ru/rus/stat/2005/07-04-05.ht Юрченко В.П. Конфликт в Дарфуре: истоки, состояние и перспективы]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Nomado]]j kaj duonnomadoj okupiĝas ĉefe pri bredado de kameloj. Akvon oni ricevas precipe el [[puto]]j, sezonaj akvodefluiloj kaj [[rivero|riveretoj]]. En 1970-aj en regiono estis realigita la programo pri [[akvoprovizado]], sed de tiu tempo putoj kaj aparataroj flegisiĝis tre malbone, kaj loĝantaro plimultiĝis. En 2000 Darfuro estis trafita per grandego sekeco. Rezulte sekiĝis grandaj kampoj, pereis multe da bestoj kaj suferis 700 000 homoj. Senagado de sudana registaro elvokis novan indignon de loka loĝantaro. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Milito en Darfuro]] {{Projektoj|commonscat=Darfur|n=Kategorio:Darfuro}} [[Kategorio:Regionoj de Sudano]] [[Kategorio:Milito en Darfuro| ]] i3annpa7rlw2y4jq0bwd4vhwj7jff2r 0 208678 9505734 9502058 2026-11-01T15:05:24Z Д.Ильин 70105 9505734 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Kubokedro |hi = 2 |vbildo = Cuboctahedron vertfig.svg |bildo = Cuboctahedron.png |bildo2 = Cuboctahedron.svg |bildo3 = Cuboctahedron.gif |duala_bildo = Rhombicdodecahedron.jpg |retbildo = Cuboctahedron flat.svg |grupo = [[Okedra simetrio|O_h]] |Schl = <math>\begin{Bmatrix} 3 \\ 4 \end{Bmatrix}</math> |duala = [[Romba dekduedro]] |Wythoff = 2 &#124; 3 4<br />3 3 &#124; 2 |vfiguro = 3.4.3.4 |edroj_detale = 8{3}+6{4} |CD = [[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 4.png|4]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]]<br />[[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |W = 11 |speco = [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] |U = 07 |verticoj = 12 |B = Co |C = 19 |lateroj = 24 |edroj = 14 |K = 12 }} '''Kubokedro''' estas [[pluredro]] kun ok triangulaj edroj kaj ses kvadrataj edroj. Kubokedro havas 12 identajn verticojn, kun du trianguloj kaj du kvadratoj kuniĝantaj je ĉiu, kaj 24 identajn laterojn, kiuj ĉiu kunigas triangulon kaj kvadraton. Ĝi estas [[kvazaŭregula pluredro]], [[arĥimeda solido]], [[vertico-transitiva]] kaj [[latero-transitiva]]. == Aliaj nomoj == * '''[[Rektigo (geometrio)|Rektigita]] kubo''' * '''Rektigita okedro''' * '''[[Laterotranĉo|Laterotranĉita]] kvaredro''' * '''Triangula turnodukupolo''' == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la volumeno ''V'' de la kubokedro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = (6+2\sqrt{3})a^2 \approx 9.46410162a^2</math> :<math>V = \frac{5}{3} \sqrt{2}a^3 \approx 2.3570226a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == La [[karteziaj koordinatoj]] de verticoj de kubokedro de latera longo &radic;2 centrita je (0,0,0) estas: : (&plusmn;1,&plusmn;1,0) : (&plusmn;1,0,&plusmn;1) : (0,&plusmn;1,&plusmn;1) == Geometriaj rilatoj == Kubokedro povas esti ricevita per preno de konvena [[sekco]] de kvar-dimensia [[kruco-hiperpluredro]]. Kubokedro havas [[okedra simetrio|okedran simetrion]]. Ĝia unua [[steligo]] estas la [[pluredra kombinaĵo|kombinaĵo]] de [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj ĝia duala [[okedro]], kun la verticoj de la kubokedro situantaj je la mezpunktoj de la lateroj. La kubokedro estas [[rektigo (geometrio)|rektigita]] [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj ankaŭ rektigita [[okedro]]. Ĝi estas ankaŭ [[latervertictranĉo|latervertictranĉita]] [[kvaredro]]. De ĉi tiu konstruado ĝi havas la [[simbolo de Wythoff|simbolon de Wythoff]]: '''3 3 | 2'''. [[Dosiero:Cantellated tetrahedron.png|64px|eta|Latervertictranĉo de kvaredro]] Diversampleksa latervertictranĉo de la kvaredro produktas pluredron kun edroj paralelaj al tiuj de la kubokedro, konkrete ok trianguloj de du ampleksoj, kaj ses ortanguloj. Kvankam iliaj lateroj estas neegalaj, ĉi tiu pluredro restas vertico-transitiva – ĝi havas la plenan [[kvaredra simetrio|kvaredran]] [[geometria simetria grupo|geometrian simetrian grupon]] kaj ĝiaj verticoj estas ekvivalentaj sub ĉi tiu grupo. La randoj de kubokedro formas kvar regulajn [[seslatero]]jn. Se la kubokedro estas tranĉita per ebeno de unu el ĉi tiuj seslateroj, ĉiu duono estas [[triangula kupolo]]; la kubokedra mem tial povas nomiĝi ankaŭ kiel triangula [[dukupolo (geometrio)|turnodukupolo]], la plej simpla de la serio (escepte la [[turnodufirsto]], kiu estas degenera turnodukupolo). Se unu el la duonoj turni je 60 gradoj, rezultas [[triangula ortodukupolo]]. Ambaŭ triangulaj dukupoloj estas gravaj en [[sfera pakado]]. La distanco de la pluredra centro al ĝiaj verticoj estas egala al ĝia latera longo. Centra [[sfero]] povas havi ĝis dek du najbarojn – sferojn kun centroj je la verticoj. En edro-centrita kuba krado la eroj havas la poziciojn de kubokedraj verticoj. En [[seslatero|seslatere]] pakitaj kradoj ili esti konformaj laŭ la anguloj de la triangula ortodukupolo. En ambaŭ okazoj la centra sfero havas pozicion de la pluredra centro. La romba tridekedro estas unu el la naŭ [[latero-transitiva]]j konveksaj pluredroj, ili estas 5 [[platona solido|platonaj solidoj]], kubokedro, [[dudek-dekduedro]], [[romba dekduedro]] kaj [[romba tridekedro]]. Kubokedroj aperas kiel ĉeloj en tri el la [[konveksa unuforma kaheligo de eŭklida 3-spaco|konveksaj unuformaj ĉelaroj]] kaj en naŭ el la konveksaj [[unuforma plurĉelo|unuformaj plurĉeloj]]. [[Duala pluredro]] de kubokedro estas la [[romba dekduedro]]. La volumeno de la kubokedro estas 5/6 de tiu de la enmetanta kubo kaj 5/8 de tiu de la enmetanta okedro. La kubokedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[okedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100px]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100px]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100px]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|100px]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100px]] |- align=center valign=center |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] |[[Senpintigita kubo]] |Kubokedro |[[Senpintigita okedro]] |[[Okedro]] |} == Vidu ankaŭ == * [[Kubo (geometrio)|Kubo]] * [[Dudek-dekduedro]] * [[Okedro]] * [[Rombokub-okedro]] * [[Senpintigita kubokedro]] * [[Triangula ortodukupolo]] * [[Kombinaĵo de 5 kubokedroj]] * [[Unua steligo de kubokedro]] {{Triangulaj figuroj}} == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] 4hduzp866hxz3is9taqgsc4vhfru9as 0 208892 9505735 9500198 2026-11-01T15:05:49Z Д.Ильин 70105 9505735 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita dekduedro |hi = 2 |vbildo = Truncated dodecahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncateddodecahedron.jpg |duala_bildo = Triakisicosahedron.jpg |retbildo = Truncated dodecahedron flat.png |grupo = [[Dudekedra simetrio|I_h]] |Schl = t{5,3} |duala = [[Trilateropiramidigita dudekedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 5 |bildo3 = Truncateddodecahedron.gif |vfiguro = 3.10.10 |edroj_detale = 20{3}+12{10} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 5.png|5]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated dodecahedron.png |W = 10 |U = 26 |verticoj = 60 |B = Tid |C = 29 |lateroj = 90 |edroj = 32 |K = 31 }} En [[geometrio]], la '''senpintigita dekduedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 12 regulajn [[deklatero|deklaterajn]] edrojn, 20 regulajn [[triangulo|triangulajn]] edrojn, 60 verticojn kaj 90 laterojn. {{-}} == Geometriaj rilatoj == La senpintigita dekduedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[dekduedro]] kaj [[dudekedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Dekduedro]] |Senpintigita dekduedro |[[Dudek-dekduedro]] |[[Senpintigita dudekedro]] |[[Dudekedro]] |} Ĝi komunigas sia [[situo de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro]] U42 | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro]] U48 | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dekdu-dudekedro]] U63 |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita dekduedro estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Parabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Metabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Triaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₈) | [[Tra-du-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₉) | [[Tra-unu-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₀) | [[Tripligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₁) |} La senpintigita dekduedro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita dekduedro (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} Ĝi estas uzata en la [[ĉelo-transitiva]] [[hiperbola spaco-enspacanta kahelaro]], la [[dutranĉita dudekedra kahelaro]]. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita dekduedro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 5 (\sqrt{3}+6\sqrt{5+2\sqrt{5}}) a^2 \approx 100.99076a^2</math> :<math>V = \frac{5}{12} (99+47\sqrt{5}) a^3 \approx 85.0396646a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita dekduedro centrita je (0, 0, 0): : (0, ±1/τ, ±(2+τ)) : (±(2+τ), 0, ±1/τ) : (±1/τ, ±(2+τ), 0) : (±1/τ, ±τ, ±2τ) : (±2τ, ±1/τ, ±τ) : (±τ, ±2τ, ±1/τ) : (±τ, ±2, ±τ²) : (±τ², ±τ, ±2) : (±2, ±τ², ±τ) kie τ = (1+√5)/2 estas la [[ora proporcio]]. == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedDodecahedron| titolo = Senpintigita dekduedro}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] gn2xm4o0tnz3dvzpfulkgafglfdzg1c 0 212867 9505956 9499552 2026-11-01T22:48:13Z ThomasPusch 1869 + Ilja De Coster 9505956 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[belga esperantisto|belgaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri belgaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:belgaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de belgaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de belgaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==A== ===[[Marguerite Algrain-Coucke]]=== '''Marguerite Algrain-Coucke''' (naskiĝis en aprilo 1878, mortis la 27-an de aŭgusto 1959) estis vicprezidantino de la [[Esperantista Brusela Grupo]] antaŭ la Dua Mondmilito. ===[[Jeanne Assenmacker]]=== '''Jeanne Assenmacker''' (mortis la 4-an de majo 1934), kunfondintino kaj kasistino de la esperantista Grupo de [[Verviers]], estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento. == B == ===[[Julien de Bakker]]=== '''Julien de Bakker''' (mortis la 10-an de julio 1927) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Edouard Belleroche]]=== '''Edouard Belleroche''' (mortis la 6-an de oktobro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Bruselo. Li estis vicprezidanto de la tiutempa ''Poliglota Klubo de Bruselo'' (vidu ankaŭ sub [[Jean Vermeiren]]'')''<ref>Pri la ''Poliglota Klubo de Bruselo'' en la 1890-aj kaj 1900-aj jaroj troveblas tute neniuj informoj. Estas informoj pri samtema klubo ''[https://www.polyglotbru.be/table-des-langue/ Cercle Royal Polyglotte de Bruxelles]'', baze kunvenanta en 6 lingvoj, aliaj laŭokaze, sed tiu nur fondiĝis en 1957, kaj laŭ la retejo ŝajnas ke la homoj de tiu cirklo tute ne havus konscion ke jam duonjarcenton antaŭ tiu fondo estis samtema klubo en la urbo.</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Mieke Bens]] === '''Mieke Bens''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantistino el [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Léa Bernaerts-Toussaint]] === '''Léa BERNAERTS-TOUSSAINT''' (naskiĝis en [[1894]], mortis en [[1993]] en la aĝo de 99 jaroj en [[Kempen]], [[Belgio]]) estis [[belga esperantisto|belga esperantistino]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1908]], en lernejo, estis plurajn jarojn [[UEA]]-delegito, kaj ankoraŭ partoprenis la Jubilean [[UK 1987|Universalan Kongreson en 1987]]. === [[Armand Henri Georges Blaise]] === '''Armand Henri Georges Blaise''' (naskiĝis probable en 1883, mortis en 1911) estis sekretario de la [[Esperantista Brusela Grupo]] en komenco de 20-a jarcento. Li estis frato de P. Blaise, kiu loĝis en Londono<ref>Revuo Esperanto nov5. 1910</ref>. ===[[Lucien Blanjean]]=== {{apartigila paĝo|Blanjean}} '''Lucien Blanjean''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio ekde la 19-a jarcento. Unuan kurson de Esperanto en [[Bruĝo]] li donis ĵaŭdon 27-an de januaro 1898, kun 80 partoprenantoj. Li gvidis kurson en la ejo de la [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] en oktobro 1902, okazigita de skabeno Desguin, post kiu, en decembro lokaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Li ekde 1904 kunlaboris kun la revuo [[La belga sonorilo]], kiu jam aperis ekde septembro 1902 en [[Bruĝo]]. En 1905 li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Ligo Esperantista]]. ===[[Maria Bockholts]]=== '''Maria Bockholts''' (mortis la 22-a de oktobro 1952) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Ŝi estis edzino de [[Léon Van Wassenhove]]. ===[[Marie Boedt-Thooris]]=== '''Marie Boedt-Thooris''' (mortis la 28-an de februaro 1951 en [[Moerkerke]]), fratino de [[Yvonne Thooris]], estis kabeinta belga esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. ===[[Maurice Boeren]]=== '''Maurice BOEREN''', post edziĝo ''Maurice Boeren-Lamboray'' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en Antverpeno. Pri lia edzino ankoraŭ ne estas rektaj informoj, sed la revuo [[Belga esperantisto]] [https://vikiflandrio.alcl.be/_bezoek/rbee/belgaesp_189_1931-okt.pdf en oktobro 1931 informis ke lia bopatro, esperantisto Leon Jean Joseph Lamboray, mortis la 2-an de septembro 1931],do klaras ke la edzino estis el esperantista familio Lamboray. Tradukoj: *[[Herman Teirlinck]]. ''La kanto de Peer Lobbe'' (en [[Belga Antologio]], 1928) *[[Stijn Streuvels]]. ''Horinjo''; 1928 ===[[Max Bolsius]]=== '''Max BOLSIUS''' (mortis en 1948) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. ===Bonabo=== '''Bonabo''' estis esperantisto militkaptito en [[Harderwijk]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> En la koncentrejo li komencis movadon kaj faris du kursojn de Esperanto. <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Arie Bouman]] === '''Arie BOUMAN''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas iama Nacia Reprezentanto de [[Skolta Esperanto-Ligo]] en Belgio. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Hendrik Bouten]] === '''Hendrik Bouten''' (naskiĝis la 22-an de oktobro en Bumbeke; mortis la 17-an de aprilo 1923 en Willebroeck) estis unu el pioniroj de Esperanto-movado en Belgio. === [[Freddy Bosmans]] === '''Freddy BOSMANS''' (naskiĝis en [[1939]], mortis en [[1999]]), iama delegito pri [[pentrarto]] kaj [[vegetarismo]] en [[Ferrières]] ([[Belgio]]), aktiva en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] en rondoj [[ekologiismo|ekologiismaj]] kaj vegetaranaj. === [[Jan Bovendeerd]] === '''Jan BOVENDEERD''' estis flandra esperantisto. Interalie, li la jaroj 1991 kaj 1994 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[F. Boucherij]] === '''F. BOUCHERIJ''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj, eĉ ne la preciza persona nomo, F.?, L.?) estis belga esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Verko ** [[Raymond Van Melckebeke]]. ''Lula kanteto'' (Wiegelied), flandraj paroloj de L. Boucherij, (ankaŭ kun franca kaj germana teksto) muziko de Edward Keurvels. Eldonis Vlaamsche muziekhandel, [[Antverpeno]], 1910? {{Citaĵo|Sur bela flandra teksto la famkonata orĥestestro kaj komponisto Edward Keurvels verkis muzikan perlon: simplan, ĉarman melodion; simplan, ĉarman [[akompano]]n. Mi estas devigata reskribi la samajn vortojn, ĉar nur ili sufiĉe bone esprimas mian ideon. Plej sukcesinta estas la esperanta traduko. Komparante la tri tradukojn (francan, germanan kaj esperantan) de la poeziaĵo de S-ro Boucherij, oni tuj konstatas, ke Esperanto plej efike atingis la celon, fari tradukon samtempe laŭvortan kaj laŭritman. Esperantistoj, vi kantu..... la freŝan ''Lulan Kanteton'' de Keurvels, Boucherij kaj Van Melckebeke! |[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Leon Braet]]=== '''Leon BRAET''' (mortis la 25-a de februaro 1956) estis esperantisto en Nieuwpoort dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kunorganizinto de la belga kongreso, kiu tie okazis en 1931. ===[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]=== '''Antoine Gohr-Ter Bruggen''' (naskiĝis probable en 1883, mortis la 20-an de januaro 1926), membro de «La Verda Stelo», Antverpeno, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento) == C == ===[[Robert Cauwe]]=== '''Robert CAUWE''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Arthur Claes]]=== '''Arthur CLAES''' estis esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Agnes Coene-Geelen]] === '''Agnes COENE-GEELEN''' (naskiĝis la {{daton|1943-12-10}} kiel ''Agnes Geelen'') estas [[Flandrio|flandra]] esperantistino. Inter la jaroj 1979 kaj 2000 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenis kaj partoprenas la regionan Esperanto-agadon. ===[[Lucien Christiaens]]=== '''Lucien CHRISTIAENS''' (naskiĝis proksimume en 1883 en [[Bruselo]]; mortis en 1905 en Obenghé-Benghé, nun Bangue en [[Kameruno]]) estis belga esperantisto, pioniro de Esperanto en ''[[Libera Ŝtato Kongo]]''. Lucien Christiaens tradukis por « [[La Belga Sonorilo]] » rakonton «Kristnasko de la Ĉasisto » (Januaro 1903). === [[Marc Cuffez]] === '''Marc CUFFEZ''' (naskiĝis la 4-an de junio 1964 en [[Diksmuide]]) estas esperantisto el [[Ostendo]]. Li esperantistiĝis en 1989 kaj estis dum 30 jarojn prezidanto / sekretario de loka Klubo La Konko en Oostende. Li dum pli ol 9 jarojn estis membro de estraro de FEL. Li organizis la [[ILEI-Konferenco]]n en Ostendo en 2015. Li estas sekciestro de ILEI-Belgio (ekde 2010) kaj Komitatano de BAFE ĉe IFEF (ekde 2020) <ref>http://www.ilei.info/instancoj/sekcioj.php</ref> Komitatano de UEA. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} == D == ===[[Maurice Daems]]=== '''Maurice DAEMS''' esperantistiĝis en 1916<ref>[[Belga Esperantisto]] - numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Pierre Danthine]]=== '''Pierre Danthine''', diplomato, estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li partoprenis la belgan legacion en Pekino tuj antaŭ la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Nicolas de Buyl ]] === '''Nicolas DE BUYL''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperantista Brusela Grupo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Martin Decaluwe]] === '''Martin DECALUWE''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Loveno]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperanto 3000]], kies prezidanto li estis de 2017 ĝis 2022<ref>https://www.esperanto3000.be/estraranoj.html</ref>). Antaŭe li jam de 2010 ĝis 2017 estis vicprezidanto. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Herman Deceuninck]] === '''Herman DECEUNINCK''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], kiu aktivas en Vikipedio (je la redakta nomo [[Uzanto:Alifono|Alifono]]), [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Naturamikoj&wvprov=sticky-header#Esperanta_Naturamiikaro Esperanta Naturamikaro] kaj [[Verda vojo|Verdaj Vojoj]]. ===[[Edgard De Coster]]=== '''Edgard DE COSTER''' (naskiĝis probable en 1910 - mortis en 1956) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kasisto de [[La Verda Stelo]] kaj reprezentis sian grupon en la komitato de Belga Ligo. Li jam antaŭ la unua milito, aliĝis al la intertempe malaperinta [[Antverpena Grupo Esperantista]]. Li estis unu el la unuaj investintoj en [[Belga Esperanto-Instituto]]. ===[[Ilja De Coster]]=== '''Ilja DE COSTER''', naskiĝis en la 1970-aj jaroj kaj evidente ankaŭ flandro, estis kasisto en la [[estraro de TEJO]] en du oficperiodoj de 1999 ĝis 2001<ref name="TT_4/1999">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/1999: paĝo 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO Tutmonde''. 4/2000: paĝo 27</ref> kaj de 2001 ĝis 2003.<ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Krome li inter septembro 1994 kaj junio 2000 estis en la kunordiga redaktoro de la du-landa nederland- kaj esperant-lingva bulteno ''[[Jongeren Esperanto Nieuws]]''. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.linkedin.com/in/ilja-de-coster-00386b/ personaj informoj en la profesia socia retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[Louis De Hondt]]=== '''Louis DE HONDT''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Esperanto-Instituto]] en 1926 en Antverpeno. === Francisko Delgarbo === '''Francisko DELGARBO''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li regule kontribuis al [[Belga Esperantisto]] ĉefe kiel recenzisto. Tradukoj * [[Cyriel Buysse]]. '''Avino Renske'''. 1914; tradukis Francisko Delgarbo. * A. Sluys La libereco de konscienco kaj la tutmonda framasonaro; tradukis Francisko Delgarbo === [[Ivo De Keyzer]] === '''Ivo DE KEYZER''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Victorine De Kort]]=== '''Victorine DE KORT''' (naskiĝis probable en 1930, mortis 1952, post mallonga vivo) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de la grupo [[La Verda Stelo]]. ===[[Iwan Delhez]]=== '''Iwan DELHEZ''' (naskiĝis probable en 1897; mortis la 25-an de septembro 1938) estis esperantisto en [[Verviers]] ekde 1915. Li estis unu el sekretarioj de loka Esperanto-asocio, kiam ĝi organizis la Belgan Esperanto-Kongreson en 1925, kaj li gvidis plurajn kursojn. ===[[Théodor Delnoy]]=== '''Théodor Delnoy''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Hélène Delplace]]=== '''Hélène DELPLACE''' (mortis la 12-an de aprilo 1937) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis edzino de [[Antoon Jozef Witteryck]]. === [[André Demarque]] === '''André DEMARQUE''' estas Esperanto-aktivulo de la loka klubo Kvinfolio en [[Louvain-la-Neuve|Loveno-la-nova]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Achille De Martelaere]]=== '''Achille DE MARTELAERE''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) esperantistiĝis en 1913<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Bart Demeyere]] === '''Bart DEMEYERE''' - naskiĝis en 1966<ref name=Tokio2018/> - estas esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estas interalie la kreinto kaj administranto de la [[retbutiko]] de FEL kaj de la vortaro ViVo. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. Fojfoje Bart ankaŭ [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bart_Demeyere|kontribuas al Vikipedio]]. Krome li [https://web.archive.org/web/20241112201135/https://voltbelgie.org/west-vlaanderen/mensen/bart-demeyere loke engaĝiĝas] en la [[politika partio]] [[Volt]]. Lia filo [[Thomas Demeyere]] (n. en 1999) estas denaska esperantisto<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref> kaj Thomas ekde oktobro 2024 estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]]. {{referencoj}} === [[Thomas Demeyere]] === '''Thomas DEMEYERE''' - naskiĝis en 1999<ref name=Tokio2018/>, kromnomata "[[Korsako]]" - estas belga esperantisto, denaske el [[Bruĝo]]. Li estas [[denaska esperantisto]], la komputilisto kaj esperantisto [[Bart Demeyere]] estas lia patro.<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref>Ekde oktobro 2024 Thomas estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]].<small>^{[https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com]}</small> <!-- arkivigo https://web.archive.org/web/20250131211039/https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com --> {{referencoj}} ===[[Alfred de Rechter]]=== '''Alfred DE RECHTER''' (naskiĝis en 1880, mortis en 1928) estis policisto kaj membro jam de ĝia fondiĝo en [[1911]], de la Antverpena Polica Grupo Esperantista. Li estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Pélagie Derks-Louye]]=== '''Pélagie DERKS-LOUYE''' esperantistiĝis en 1909 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Sylvain Dervaux]]=== '''Sylvain DERVAUX''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento, fondinto-prezidanto de la Esperanto-Grupo en [[Kaprijke]], poste li translokiĝis al [[Bruĝo]]. Edzo de [[Paula Dervaux-Redig]]. Li estis prezidanto de Bruĝa Esperanto-Grupo de 1925 ĝis 1929, poste ĝia honora prezidanto. ===[[Paula Dervaux-Redig]]=== '''Paula DERVAUX-REDIG''' (mortis en 1951) estis kabeinta belga esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento, ŝi estis edzino de [[Sylvain Dervaux]]. ===[[Maria de Rijdt]]=== '''Maria DE RIJDT''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Edzino de [[Hector Boffejon]]. === [[E. de Troyer]] === Leŭtenanto '''E. de Troyer''' estis esperantisto el [[Bruĝo]] en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Resumé de grammaire Esperanto (d'après l’ouvrage de de Beaufront)''. Eldonis A . J. Witteryck, Bruĝo, 1907. 15 paĝoj, 19 x 13 cm. ===[[Jules Derweduwen]]=== '''Jules Derweduwen''' (naskiĝis probable en 1889; mortis en 1958) policisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Li estis prezidanto de la polica Esperantista Grupo de Antverpeno. ===[[Rachel Dizier]]=== '''Rachel Dizier''' (mortis la 2-a de februaro de 1936) estis esperantistino en [[Bruĝo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Richard Raikes Dodson]]=== '''Richard Raikes Dodson''' (naskiĝis probable en 1887, mortis la 1-an de decembro 1932) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis membro de [[La Verda Stelo]] de Antverpeno. ===[[Willem Dollez]]=== '''Willem Dollez''' esperantistiĝis en 1910.<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Valère Doumont]] === '''Valère Doumont''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas valona esperantisto el [[Tamines]]. Li interalie fondis la [[Verdaj Skoltoj|Verdajn Skoltojn]] kaj estas aktiva en [[APE]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Jeanne Doutrelingne]]=== '''Jeanne Doutrelingne''' (naskiĝis eble en 1886, mortis la 24-an de oktobro 1927) flegistino de la Ruĝa Kruco, estis kasistino de la Genta Esperanto-klubo «La Progreso» en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi ricevis la medalon de la Venko kaj la rememorigan medalon. ===[[Estelle Dubois]]=== '''Estelle Dubois''' (mortis la 24-an de majo 1952) estis esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. Ŝi estis aktivulino en la [[Esperantista Brusela Grupo]]. ===[[Marcel Dumont]]=== '''Marcel Dumont''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruselo]], ankaŭ li estinte aktivulo de la [[Esperantista Brusela Grupo]]. == F == === [[Alberto Fernández|Alberto Fernandez]] === '''Alberto Fernandez''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Gento kiu iniciatis la tradukojn kaj publikigon en Esperanton de artikoloj aperintaj en [[Vrede vzw]]. Aŭtoro de Senĝenaj dialogoj [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2771]. ===[[F. Achille Nestor Fichefet]]=== '''F. Achille Nestor Fichefet''' (naskiĝis eble en 1862, mortis la 19-an de decembro 1929) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Oostende]]. == G == ===[[René Geerinek]]=== '''René Geerinek''' (naskiĝis eble en 1887, mortis la 31-an de marto 1957) bankoficisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Sint-Niklaas]]. Li estis prezidanto de la loka grupo ekde 1927. === [[Raymond Gérard]] === '''Raymond GÉRARD''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantisto. Interalie, li inter la jaroj 1985 kaj 1988 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. ===[[Anna Goris]]=== '''Anna Goris''' (mortis la 6-an de aprilo 1929) estis membro de esperanto-grupo de [[Sint-Niklaas]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Fernand La Gravière]]=== '''Fernand La Gravière''' estis belga esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. Pri tio li verkis: {{citaĵo|'''Propagando ĉe internigitoj''' Malgraŭ ia grava propagando, kiun ni jam faris en ia internigejo de Harderwijk, laŭ ni ne sufiĉe progresas Esperanto. Kial? Certe tial, ke tiu propagando estis devige farita ''pomalgrande''. Ni do deziregas propagandi ''pogrande'', tio estas, se ni tiel povas paroli, ni volas devigi la internigitojn atenti pri Esperanto kaj ĝin lerni. Por tion fari, ni bezonas multajn ajojn, kiujn ni ne povas aĉeti pro la stato de nia buĝeto. Ni do petegas la samideanojn enlandajn, ke ili bonvolu sendi al ni ĉion, kio povus esti al ni utila, nome: afiŝojn, cirkulerojn, [[libreto]]jn, broŝurojn, reklamojn, gazetojn, Esperantajn poŝtkartojn, [[sigelmarko]]jn, k. t. p. Oni ne forgesu, ke ĉiuj Esperantistoj formataj dum ia milito, precipe en la militkaptitejoj kaj internigejoj, estos post la milito en sia hejma urbo aŭ vilago fervoraj kaj energiaj propagandistoj de nia kara lingvo. Sekve, kiom pli oni klopodas tie ĉi nuntempe, tiom pli oni propagandos dum la proksima paca tempo, kaj tiom pli gravaj estos la rezultatoj de tiu klopodado por la longe celata [[fina venko|venko de Esperanto]].|Esperanto n197 jan 1917}} ===[[Robert Groverman]]=== '''Robert Groverman''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto en Bruĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Eugénie Gunsburg]] === '''Eugénie Gunsburg''' (naskiĝis eble en 1879, mortis la 25-an de aŭgusto 1912) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis el la unuaj geesperantistoj dum la komenco de la movado. == H == === [[Leo Heidendal]] === '''Leo Heidendal''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis esperantisto en urbo [[Arendonk]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Victor Hendricx]]=== '''Victor Hendricx''' (mortis en 1947) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. Li dediĉis grandan parton de siaj fortoj al la blindula movado. ===[[Arthur Henraut]]=== '''Arthur Henraut''' (n. eble en 1864 - m. en 1937) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. Li ankaŭ estis delegito de UEA. === [[Julien Herla]] === '''Julien Herla''' (mortis en 1913), juĝisto, estis belga esperantisto en [[Verviers]], kies loka grupo li estis unu el la fondantoj. ===[[Bruno Hoffmann]]=== '''Bruno Hoffmann''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. === [[Max Horowitz]] === '''Max Horowitz''' (mortis la 27-a de januaro 1914) estis belga esperantisto el Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. En la [[8-a UK]] li recitis sian poemon titolitan ''Saluto al Krakovo''. === [[Paul Hotterbeekx]] === '''Paul Hotterbeekx''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas [[Limburgo (Belgio)|limburga]] esperantisto. Pri li mankas ĉiaj kromaj informoj. == J == ===[[Bertha Jacobs-Vanderstegen]]=== '''Bertha Jacobs-Vanderstegen''' esperantistiĝis en 1909 <ref>[[Belga Esperantisto]] - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Louis Jansen]] === '''Louis Jansen''' (mortis en septembro 1911) estis esperantisto en Antverpeno en frua 20-a jarcento. Li estis unu el la plej malnovaj membroj de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Frans Janssens (esperantisto)]]=== '''Frans Janssens''' (naskiĝis eble en 1880, mortis la 3-an de aprilo 1924), policisto, estis esperantisto en Antverpeno en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unuaklasa vickomisaro ĉe la loka policistaro. Frans Janssens estis inter la policistoj, kiuj en 1911 lernis Esperanton por faciligi la akcepton kaj restadon de la tutmonda samideanaro, kiu vizitis tiun jaron la [[UK 1911|7-an Universalan Kongreson]]. De tiu tempo li konservis sian simpation al la Esperanto-movado kaj helpon al la loka movado. === [[Nicky Janssen]] === '''Nicky Janssen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino kaj rakontistino el [[Wommelgem]]. Ŝi interalie verkis fabelojn, rakontojn, produktis kaj reĝisoris, dekoris, vestis kaj ŝminkis por iama infankoruso. En 2002 ŝi komencis lerni Esperanton. En Esperantio ŝi nuntempe (2018) precipe estas konata kiel [[sekretario|prezidanto]] de [[FEL]], aktivulo de la [[Kastelo Greziljono]] kaj kiel helpanto en la Esperantorenkontiĝoj [[Printempa Semajno Internacia|PSI]], [[Internacia Infana Kongreseto]] kaj [[Novjara Renkontiĝo|NR]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. == K == ===A. J. Kalma=== '''A. J. Kalma''' estis esperantisto en la mezo de 20-a jarcento, ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]], unu el la organizantoj de [[Esperanta Krestomatio]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> ===[[Rafaelle Kestens]]=== '''Rafaelle Kestens''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo, fratino de Mathilde Kestens. === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===W. F. Kruit=== '''W. F. Kruit''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en Amsterdamo, ano de unua redakcian komitaton de [[Laborista Esperantisto (periodaĵo)]] en 1934. Ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> Verkoj: *'''Lingvo kaj Movado'''. Eldonis Bond Van Arbeiders-Esperantisten, Amsterdamo, 19?? *'''[[Esperanta Krestomatio]] (unu el la organizantoj) 194? == L == ===[[Guillermine Larcier]]=== '''Guillermine Larcier''' (mortis 1918) estis esperantistino en Bruselo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Bernard-Régis Larue]] === '''Bernard-Regis LARUE''' estas francdevena belga esperantisto. Li estas (en 2018) prezidanto de la [[Esperantista Brusela Grupo]].<ref>http://www.esperantobruselo.org/drupalo/nl/content/2012/01/30/raad_van_bestuur_van_ebg</ref> Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Reni Lecat]] === '''Reni LECAT''', ankaŭ konata kiel ''Regina Lecat''<ref>Boletín n188 (nov 1971)</ref> (mortis la {{daton|15|aŭgusto|1971}}) estis poldevena belgino kaj membro de [[UEA]] ekde [[1945]]. Ŝi, loĝante en [[Belgio]], multe helpis eksterlandajn esperantistojn krom la financaj subtenoj al pluraj por-movadaj aferoj. === [[Nicolas Leclercq]] === '''Nicolas LECLERCQ''' (mortis la 12-a de novembro 1931) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Ano de [[SLPE]], li estis kasiston de Esperanto-grupo en [[Chênée]]. === [[Maxime Lechien]] === '''Maxime LECHIEN''' estas valona belga esperantisto el la [[Brusela Ĉefurba Regiono]], nun vivanta en [[Beersel]] en la precipe [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Flandra Brabanto]]. Li estas [[ekonomikisto]], de 2003 ĝis 2007 studis lingvojn kaj tradukadon kaj de 2008 kaj 2010 kompletigis siajn studojn en la [[Libera Universitato de Bruselo]]. Aparte de tio li ankaŭ estas redaktoro de [[Monato (gazeto)|Monato]], fokuse pri la [[belga provinco]] [[Henegovio]], ekzemple verkis la artikolojn "Fama karnavalo en [[Binche]]" el Monato 2000/06, paĝo 16, aŭ "La parko de kanaloj en [[La Louvière]]" el Monato 2003/06, paĝo 18". ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.linkedin.com/in/maxime-lechien lia propra profilo (kun fotoj)] en la profesiula [[socia retejo]] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.monato.be/2003/007206.html La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 ({{eo}}) === [[Bertha Ledène]] === '''Bertha LEDÈNE''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Sekretariino de la [[Bruĝa Grupo Esperantista]] ekde 1908. Partoprenis de la organiza komitato de belga kongreso de esperanto en Bruĝo 1910. Verko * ''Dramo!''. Eld. Presejo A. J. Witteryck, [[Bruĝo]], 1910, 7 pĝ (20 x 10). {{Citaĵo|Tiu ĉi amuza monologo (por sinjoro skribita), premiita de la Belga Ligo Esperantista, sendube ĝuos grandan sukceson. Ĝi estas nepra pliriĉiĝo de la repertuaro de la esperantistaj koncertoj. Miajn plej sincerajn gratulojn al la agema kaj klera sekretariino de l’organiza komitato de la Bruĝa kongreso!|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} ===[[Jozef Leflot]]=== '''Jozef LEFLOT''' (mortis en 1936), ankaŭ konata kiel ''Jos Leflot'', estis esperantisto en Belgio dum la komenco de la 20-a jarcento. ===[[Joseph Le Guchteneere]]=== '''Joseph Le Guchteneere''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en [[Bruĝo]] en la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Emma Longé]]=== '''Emma LONGÉ''' (mortis la 12-a de julio 1936) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de la 20-a jarcento. == M == === [[Albert Marmenout]] === '''Albert MARMENOUT''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|14|aŭgusto|1996}}) estis multjara [[UEA-delegito]] en [[Knokke-Heist]]. === [[Albert Maertens]] === '''Albert Maertens''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Cours d'Esperanto''. Eld. Buvens-Viteux, [[Gent]], 1911, 32 paĝoj. === [[Junius Massau]] === '''Junius Massau''' (naskiĝis eble en 1852 - mortis la 10-an de februaro 1909), inĝeniero, profesoro ĉe la [[Universitato de Gento]] ekde 1878, estis pioniro en Belgujo. Massau, kiu unue partoprenis en la Volapukista movado, estis unu el la plej malnovaj esperantistoj de Belgujo. Li ricevis en 1907 honoran membrecon de la komitato de la [[Belga Ligo Esperantista]]. Li fariĝis Idisto en 1908. ===[[Fernand Mathieux]]=== '''Fernand Mathieux''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Li estis unu el la instruistoj de kursoj de Esperanto donitaj en "Radio-Belgique" en la 1930-jardeko. {{referencoj}} === [[Justinien Mertens]] === '''Justinien Mertens''' (naskiĝo nekonata, mortis en 1912), vicprezidanto de la Brusela Grupo, estis esperantisto en [[Bruselo]] komence de la 20-a jarcento. Kalkulisto en la grava hotelo ''Metropole'', li enkondukis Esperanton tien, tiele ke ĝi fariĝis esperanta [[entrepreno]]<ref>[[Belga Esperantisto]] n042 (aprilo 1912)</ref>. Loĝante en [[Forest]]/Vorst, Brusela antaŭurbo, li starigis tie kurson, kiu okazis en la municipa lernejo. {{referencoj}} ===[[Albert Moens]]=== '''Albert Moens''' (naskiĝis eble en 1907, mortis la 16-an de februaro de 1935) inĝeniero, estis belga esperantisto en [[Bruĝo]]. ===[[Fernand Moncousin]]=== '''Fernand Moncousin''' (naskiĝis eble en 1892; mortis la 21-an de aŭgusto 1938), oficiro, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Esperantisto ekde la juneco, li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[Belga Esperanto-Kongreso]] en [[Lieĝo]] en 1930. Post tiu periodo, li loĝis en [[Verviers]]. ===[[Lucy Mozin]]=== Ĝeneraledzino '''Lucy Mozin''' (mortis januaron 1940) estis belga esperantistino en Lieĝo ekde oktobro 1906. Ŝi partoprenis la unuan Belgan Kongreson en [[Verviers]], en 1909, kaj poste ankaŭ aliajn. ===[[Cyrille Mullié]]]=== '''Cyrille Mullié''' (mortis 1918) estis esperantisto mortigita per kuglo en la lastaj tagoj de Unua mondmilito<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===[[Octave de Muynck]]=== '''Octave de Muynck''' (naskiĝis 1849; mortis la 27-an de marto 1924) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. == N == === [[Hendrik Nabbé]] === '''Victor Hendrik Nabbé''' (n. la 15-an de septembro 1892 en [[Antverpeno]], m. la 16-an de oktobro 1918 en [[Rumbeke]]),<ref>[https://blog.seniorennet.be/schriek/reageer.php?postID=2572483 mencio de naskiĝ- kaj mortodatoj en flandra rettaglibro]</ref> muzikisto, estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Vundulportisto ĉe la 5a [[regimento]] de belga armeo, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis en aĝo de 26 jaroj kiel soldato dum la lastaj tagoj de la [[Unua Mondmilito]]. Lia korpo estis reenterigita en Antverpeno la 19an de novembro 1921. Li estis membro de «La Verda Stelo» de 1911. {{referencoj}} ===[[Juliette Nachtergaele]]=== '''Juliette Nachtergaele''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === J. Neerdaels === '''J. Neerdaels''' estis belga esperantisto el [[Haren]] en la komenco de 20-a jarcento. Lia nomo aperas en la Serio XXIV de la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]], kiu signifas ke li lernis la lingvon en [[1903]]. Verko: * ''Het zvetenschappelijk vraagstuk eener kunstmatige taal''. Eld. Demarteau-Thys & Zoon, [[Tongeren]]. [[Dosiero:Yves Nevelsteen prelegas pri Komputeko.jpg|eta|Yves Nevelsteen pri Komputeko|200ra|dekstra]] === [[Yves Nevelsteen]] === '''Yves Nevelsteen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Antverpeno, aktiva en Vikipedio kaj iniciatinto de diversaj aliaj projektoj kiel [[Komputeko]]. === [[Germaine Notte]] === '''Germaine Notte''' (naskiĝis en 1891, mortis en 1912) estis esperantistino belga en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. ==O== ===[[Simone Obozinski]]=== '''Simone Obozinski''' (mortis en 1962) brusela esperantistino, esperantistiĝis en 1912<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Post ŝia morto estis kreita la fondaĵo Simone Obozinski por "helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Barato"<ref> Sonorilo, 1962-4, paĝo 65.</ref>. {{referencoj}} == P == ===[[Maria Paquay]]=== '''Maria Paquay''' (naskiĝis eble en 1909; mortis la 30-an de junio 1927) estis belga esperantistino en [[Verviers]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Joseph Parotte]]=== [[Dosiero:Joseph Parotte 2021.jpg|eta|Monumento al Parotte]] '''Joseph Parotte''' (naskiĝis eble en 1875, mortis la 6-a de decembro 1925), industriisto el Verviers, estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis komitatano de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj membro-fondinta de la Verviersa grupo. Speciala komitato estis fondita en Verviers por starigi rustikan monumenton en la Altaj Marĉoj, kie li mortis. ===[[Gaston Petitjean]]=== '''Gaston Petitjean''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Ciney]]. ===[[Ernest Pierre]]=== '''Ernest Pierre''' (naskiĝis eble en 1886; mortis en 1950) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. === [[Joseph Pirnay]] === '''Joseph Pirnay''', urba konsilanto, estis belga esperantisto en [[Verviers]] en la komenco de 20-a jarcento. Dank’ al liaj klopodoj, Esperanto estas enkondukita kiel nedeviga fako en la 4aj klasoj (12—14 jaruloj) de la lernejoj en Verviers.<ref>Esperanto n259 mar 1922</ref> ===[[Aron Poiseiner]]=== '''Aron Poiseiner''' (naskiĝis eble en 1892, mortis la 31-a de decembro 1926) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis sekretario de Antverpena Poresperanta Propaganda Komitato (APPK) kaj de [[AGD]], membro de UEA. === [[Karlo de Poortere]] === '''Karlo de Poortere,''' advokato, (mortis la 31-a de julio 1912) estis belga esperantisto en Bruĝo en la komenco de 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj Esperantistoj en [[Bruĝo]] partoprenintaj de la 2-a Belga Kongreso de Esperanto. ===[[Frederik B. Portabella]]=== '''Frederik B. Portabella''' (mortis la 28-an de junio de 1929) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Barbara Poterucha]] === '''Barbara Poterucha''' (naskiĝis en 1942) estas poldevena belga esperantisto. Ŝi estas iama sekretario de la Vroclava klubo. Nuntempe (2018) ŝi loĝas en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Prosper Prist]]=== '''Prosper Prist''' (mortis la 16-an de februaro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Antverpeno. == P == === H. E. Palmer === '''H. E. Palmer''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto à l'usage des français''. Eldonis A . J . Witteryck, [[Bruĝo]], 1907. 159 paĝoj. ===[[Georgine Pierre-Gamal]]=== '''Georgine Pierre-Gamal''' esperantistiĝis en 1908<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} == R == ===D. Raulier=== Komandanto '''D. Raulier''' estis esperantisto militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Ritschie]] === '''Louis RITSCHIE''' (mortis aŭguston 1951) estis belga esperantisto ekde antaŭ la Unua Mondmilito kaj ĉefoficisto de la publika instruado en [[Antverpeno]]. Li estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato|Lokaj Kongresaj Komitatoj]] por la [[UK 1911|7-a Universala Kongreso de Esperanto]] en 1911 kaj por la [[UK 1928|20-a UK]] en 1928, ambaŭ en Antverpeno. Li estis kavaliro en la [[Ordeno de Leopoldo]]. === [[Vladimir Ronin]] === '''Vladimir Ronin''' (n. en 1958) estas rusdevena esperantisto kiu jam delonge loĝas en [[Antverpeno]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Henri J. C. Rousseeuw]]=== '''Henri J. C. Rousseeuw''' (naskiĝis eble en 1897, mortis en nekonata jaro) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Antverpeno. == S == === [[Edgar Sacré]] === '''Edgar Sacré''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''L'Esperanto, langue internationale auxiliaire (kun 2 geografiaj kartoj)''. Eld. «[[Institut Géographique]]», [[Bruselo]], 1905(?) ===[[Maŭrico Schepens]]=== '''Maŭrico Schepens''' (naskiĝis eble en 1895; mortis la 17-an de februaro 1929) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Schriewer]]=== '''Charles Schriewer''' (mortis en 1917) estis esperantisto en [[Neŭtra Moresneto]]. Pli ol tri jarojn li loĝis en [[Pekino]], kie li eklernis la ĉinan lingvon kaj fondis Esperantan grupon por ĉinoj. Reveninte Eŭropon pro la [[Unua mondmilito]] kaj soldatiĝinte, li estis sendita en [[Germana Orient-Afriko|Germanan Orient-Afrikon]] kie li mortis<ref>La Brita Esperantisto - Numero 149, majo (1917)</ref>.<ref>Esperanto n 200 apr 1917</ref> {{referencoj}} ===[[Constant Schroeyers]]=== '''Constant Schroeyers''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto ekde ĉirkaŭ 1920, redaktanto de [[Flandra Esperantisto]] ekde novembro 1935 ĝis januaro 1937. Tradukoj: * [[August Vermeylen]]. ''Nia lingvo''; 1928. * [[Stijn Streuvels]]. ''Antaŭvespero de s-ta Johano (fragmento)''; 1928. === [[Jeanne Smits]] === '''Jeanne Smits''' (mortis en oktobro 1911) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Auguste Snieders]]=== '''Auguste SNIEDER''' (naskiĝis eble en 1869, mortis la 23-an de decembro 1931) estis belga esperantisto. Li publikigis ''O Cara Memoria'' en [[Belga Antologio]] (1928), ano de [[La Verda Stelo]] en Antverpeno. === [[Leona Solvyns]] === '''Leona SOLVYNS''' (mortis en junio 1914) estis belga esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento en [[Muizen]]. ===[[Georges Sossois]]=== '''Georges SOSSOIS''' estas valona esperantisto. Li jam en la 1990-aj jaroj funkciis kiel ĉef[[delegito de UEA]] por Belgio (ekz. en la [[Jarlibro de UEA]]] 1998, p. 107). Sian tuta plenkreskan vivon li vivas en la urbo [[Marcinelle]] ĉe [[Charleroi]] en la provinco [[Henegovio]]. ===[[Joseph Soyeur]]=== '''Joseph SOYEU''' (mortis la 17-a de decembro 1959) el [[Lieĝo]], estis vicprezidanto-kasisto de [[Reĝa Belga Ligo Esperantista]] ([[RBLE]]) ekde januaro 1954. Li eniris la Esperanto-movadon jam en la komenco de 20-a jarcento. === [[Jean-Pol Sparenberg]] === '''Jean-Pol Sparenberg''' estas valona esperantisto el [[Lobbes]]. Li estis prezidanto de APE, la [[Valona Esperanto-Asocio]] inter 2016 kaj 2020, kaj ankaŭ antaŭe kaj poste intense kunlaboras en la estraro. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=263 prezento de li en la serio "nia panteono" kadre de la retejo ''edukado.net''] de [[ILEI]] ({{eo}}) === A. Stas === '''A. STAS''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, redaktoro de [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] en Waltwilder par [[Bilsen]]. === [[André Staes]] === '''André STAES''' (naskiĝis la {{daton|27|07|1955}} en [[Wilrijk]]<ref>http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pdf/2014/08/19/14157080.pdf</ref>) estas flandra esperantisto. Inter la jaroj 2009 kaj 2013 li estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Li estis kasisto de [[TEJO]] en 1983-1984. [[Dosiero:1957 Historia Skizo de Esperantista Brusela Grupo.jpg|150ra|eta]] ===[[Elly Staes]]=== '''Elly Staes''', filino de [[Félice Staes]], estis esperantistino ekde 1905 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> en Bruselo. Verkoj: *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo, Bruselo, 1957 {{referencoj}} ===[[Félice Staes]]=== '''Félice Staes''' (naskiĝis eble en 1866, mortis la 1-an de aŭgusto 1956) estis esperantistino en Belgio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis la patrino de [[Elly Staes]]. [[Dosiero:1973 Blindularo kaj Socioj.jpeg|150ra|eta]] ===[[José Starck]]=== ''' José Starck''' (vivdatoj ĝis nun ne konatas) estas resp. estis blinda esperantisto en Belgio. ;Verkoj: *''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj''. Eldonis: [[Libera Universitato de Bruselo]], 1982. *''Vojaĝo tra Orienta Afriko''. Eldonis la Aŭtoro, [[Spa]], 1983. ====Recenzoj==== Pri ''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj'' {{citaĵo|Multajn doktorigajn tezojn oni jam verkis pri aŭ en esperanto, sed ili restas, bedaŭrinda, for de la eldona kampo. Nun ni havas antaŭ ni Memuaron de s-ro Starck, pere de kiu li atingis la gradon de Licenciulo pri [[Sociaj Sciencoj]]. Libro densa, plenpiena je informoj pri la blindularo en diversaj [[eŭropaj landoj]], kaj, mi kredas, unika en sia genro. Komenkas la aŭtoro priskribante la staton de la [[blindulo]]j en la antikveco kaj Bibliaj ĉapitroj, kaj venas ĝis nia tempo, kun detalaj [[priskribo]]j de la naciaj blindul-organizaĵoj, kaj statistikoj montrantaj la laborkampojn de la nevidantoj. Oni observas la singularecon de la Hispana Blindula Organizaĵo (ONCE, ''Organización Nacional de Ciegos Españoles'', [[d:Q1750397]]). La tuton li studas el historia, psikologia kaj socia vidpunktoj. La stilo estas sobra kaj akademia, kiel decas al tezo universitata. Ĉi tiu Analizo estas grava aldono al la faka esperanta literaturo, kaj ĝi espereble agos kiel pioniro en la apero de similaj universitataj verkoj en la internacia lingvo.|JES. [[Boletín]] n263 (maj 1984)}} ---- Pri ''Vojaĝo tra Orienta Afriko'' {{citaĵo|Tre interesa rakonto pri vojaĝo farita de la aŭtoro en la jaro 1982-a. Du monatojn daŭris la vojaĝo kaj José Starck, nevidanto, trapasis diversajn cirkonstancojn en afrikaj ĉefurboj kaj en kamparoj de la nigra [[kontinento]], foje agrablajn, foje eĉ danĝerajn, sed ĉiukaze la aŭtoro priskribas ilin trafe kaj precize. La rakonto estas vigla, kaj verkita en la stilo de la grandaj vojaĝistoj kun ekzaktaj detaloj pri loko, tempo, vojaĝ-maniero, kaj ankaŭ pri vizitoj al esperantistoj en diversaj urboj. Kelkaj interesaj anekdotoj spicas la [[rakonto]]n kaj permesas observi, kiel la aŭtoro akrute kaj tre klare vidas la [[naturo]]n de la homo. Resume, mallonga verko, kiun oni legas kun vera plezuro, kaj kiu sendube vekas adm iron en la leganto por la figuro de Jose Starck, kies [[fido]] en si mem kaj en [[esperanto]] povas esti ekzemplo kaj stimulo por multaj el ni.|[[Boletín]] n263 (maj 1984)}} === [[Odon Suray]]=== ''' Odon Suray''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Griet Symoens]] === '''Griet Symoens''' estas esperantistino el [[Loveno]] kaj [[Kortrejko|Kortrijk]]. Ŝi estas filino de [[Edward Symoens]], iama prezidanto de [[FEL]] kaj [[ILEI]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Leon Schumacher]] === '''Leon F. Schumacher''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu mortis dum militkaptiteco en la urboparto Niederzwehren de [[Kaselo]] ([[Germana Regno]]) la 4-an de majo 1915. Schumacher estis membro de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. == T == ===[[Margot Teaux]]=== '''Margot Teaux''' (mortis 1952) estis esperantistino en Lieĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Anne Tilmont]] === '''Anne Tilmont''' estas esperantistino el [[Rebecq]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Jean-Claude Thumerelle]] === '''Jean-Claude Thumerelle''' estis esperantisto loĝanta en [[Warneton]] ([[Belgio]], apud la [[Francio|franca]] landlimo). Li aktivis en Belgio kaj Francio, ĉefe en [[Verda politiko|verdulaj]] kaj ekologiaj rondoj. Laŭ nordfranca gazeto ''La Voix du Nord'' li mortis en novembro 2026, 75-jara. Lia arkivo estas konservata ĉe [[Internacia Esperanto-Arkivo]]. === [[René Timperman]] === '''René Timperman''' (naskiĝis 1860?; mortis en Antverpeno la 4an de novembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li lernis Esperanton en 1911. Li propagandis ĉe la Antverpenaj rondoj laboristaj, de kies organizaĵoj li estis ankaŭ aktiva membro. ===[[Frans Tommelein]]=== '''Frans Tommelein''' (mortis dum la Dua Mondmilito) el [[Kortemark]], estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Henriette Toussaint]]=== [[Dosiero:Verda Stelo 1960.jpg|eta|220px|La Verda Stelo en majo 1952; s-ino Henriette Toussaint, meze antaŭe, transdonis al la grupo membroditan flagon.]] '''Henriette Toussaint''' (mortis en 1955) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. ===[[Urbain Van Troostenberghe]]=== '''Urbain Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Willy Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. === [[Willy Van Troostenberghe]]=== '''Willy Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Urban Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. == V == === [[Georges Vanbreuse]] === '''Georges VANBREUSE''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|23|septembro|1988}}) estis multjara membro de [[UEA]], kiu dum 20 jaroj instruis Esperanton en [[Verviers]], [[Belgio]]. ===[[Maria Vandenberghe]]=== '''Maria Vandenberghe''' (naskiĝis eble en 1908, mortis la {{daton|04|marto|1929}} en aĝo de 20 aŭ 21 jaroj) estis esperantistino en [[Kortrijk]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Van der Veken]]=== '''Charles Van der Veken''' estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis la patro interalie de tri esperantistaj filinoj: de [[Yvonne Van der Veken]] (-1960), de s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]] (1906-1982), edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Yvonne Van der Veken]]=== '''Yvonne Van der Veken''' (mortis en 1960) estis belga esperantistino dum la mezo de 20-a jarcento. Ŝi estis filino de [[Charles Van der Veken]] kaj fratino de interalie s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]], edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Clotaire Vandevelde]]=== '''Clotaire Vandevelde''' (naskiĝis 1874?; mortis 1955) inĝeniero, estis belga esperantisto en Gento. Li esperantistiĝis en 1915<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[René van Driessche]]=== '''René van Driessche''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Zeist]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[James Van Drunen]]=== '''James Van Drunen''' (naskiĝis en 1855, mortis la 14-an de novembro 1932), profesoro ĉe la [[Libera Universitato de Bruselo]], kie li de 1901 ĝis 1903 plenumis la oficon de [[rektoro]], prezidinto de la ''[[Esperantista Brusela Grupo]]'' kaj de la iama ''Federacio de la Bruselaj Grupoj'', estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis librojn en la franca lingvo. En esperanto aperis lia literaturaĵo ''La blanka vilaĝo'' en [[Belga Antologio]]. === [[Jos van den Eynde]] === '''Jos VAN DEN EYNDE''' [fandenejnde] (mortis la {{daton|12|junio|1976}} en [[Antverpeno]], [[Belgio]]) estis belga esperantisto. Li preskaŭ dum kvindek jaroj aktivis en la Esperanto-movado, precipe loka kaj skolta. ===[[Félicie Staes-Vandevoorde]]=== '''Félicie Staes-Vandevoorde''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento, ŝi esperantistiĝis en 1905<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Afons van de Velde]] === '''Afons van de Velde''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''La Ŝipeto, de Jacob De Vos'', unuakta dramo. Eld. «[[Belga Esperantisto]]», Antwerpen, 1913. 27 paĝoj, 24 12 x 16 cm. === [[Maurice Vanderlinden]] === '''Maurice VANDERLINDEN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|27|septembro|1986}} en [[Deinze-Astene]], [[Belgio]]) estis [[UEA]]-delegito en la menciita urbo. === S. Van Emden === '''S. Van Emden''' (mortis januaron 1914) estis laŭdevene belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu vivis en [[Amsterdamo]]. === [[Willem van Griethuysen]] === '''Willem van Griethuysen''', protestanta pastro, (mortis la 20-a de novembro 1914) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Okaze de la [[7-a UK|Sepa Universala Kongreso]] li faris Esperantan [[prediko]]n en la Protestanta Preĝejo de Antverpeno. ===[[Mathilde Van Hove]]=== '''Mathilde Van Hove''' (1848-1906) estis unu el pioniroj de Esperanto en Belgio. Ŝi estas edzino de [[Edmond Van Melckebeke]] (1843-1915) kaj patrino de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935), membro de la [[Lingva Komitato]]. Mathilde tradukis la rakonton Blinda Rozo de [[Hendrik Conscience]] en 1906. === Fr. Van Mael === '''Fr. VAN MAEL''' (naskiĝis la 15-an de majo 1831 - mortis la 6-an de februaro 1904) estis pioniro en [[Antverpeno]], fundanto de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Armand Van Parys]]=== '''Armand Van Parys''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de januaro 1960,<ref>[https://de.findagrave.com/memorial/267283925/armand-van_parys informeto en la retejo ''findagrave''] ({{de}})</ref> juĝoregistristo de la pac-juĝejo en [[Zomergem]], estis esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Jam de 1931, li estis membro de la [[Bruĝa Grupo Esperantista|Bruĝa Grupo]] kaj, kiam tiu ĉi restariĝis post la Dua Mondmilito en marto 1946, li anigis siajn du plej aĝajn filinojn, Isabelle kaj Yolande Van Parys al ĝi. Kiam pli poste la grupo reatingis la membronombron 100, estis Armand Van Parys, kiu okupis tiun honorigan lokon. {{referencoj}} ===[[Constant Corneel Vercruyssen]]=== '''Constant Corneel Vercruyssen''' (naskiĝis probable, sed ne certe, en 1909, mortis la 23-an de aŭgusto 1925, tio signifus ke li mortus nur en aĝo de 15 aŭ 16 jaroj) estis belga esperantisto en Antverpeno ekde 1922. Li estis ano de Esperantista Junularo de [[Antverpeno]]. === [[Arthur Vermandel]] === '''Arthur Vermandel''' (mortis 1918<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref>) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verkoj * ''Kort overzicht der wereldhulptaal Esperanto/Simples aperçus sur la langue internationale Esperanto''. 1910. Propagandfolio, 26x22 cm. * ''Leert de wereldhulptaal Esperanto''. 1911. 3 paĝoj, 12x11 cm ===[[Edmond Van Melckebeke]]=== '''Edmond Van Melckebeke''' (1843-1915) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio. Li estis edzo de [[Mathilde Van Hove]] (1848-1906) kaj patro de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935). === [[Leon van Peteghem]] === '''Leon van Peteghem''' (mortis la 21-a de septembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Meĥleno]], kies loka grupo li estis prezidanto<ref>Esperanto n256 dec 1921</ref>. === [[Léon Van Wassenhove]] === '''Léon Van Wassenhove''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Lia edzino estis [[Maria Bockholts]]. ===[[François Verbanck]]=== '''François Verbanck''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, esperantistiĝis en 1902<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Guillaume Vermeulen]]=== '''Guillaume Vermeulen''' (naskiĝis eble en 1850, mortis la 6-an de februaro 1926), pensiumita artileria leŭt.-kolonelo, staba adjunkto, kavaliro de la [[Ordeno de Leopoldo]], estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanta movado en Antverpeno, kie li estis kiel komitatano de la Antverpena Grupo Esperantista. === [[Jean Vermeiren]] === '''Jean VERMEIREN''' estis belga esperantisto (n. en 1876, m. en 1906 en Bruselo). Li estis membro de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj de la Esperantista Sekcio de la ''Brusela Klubo Poliglota'', kiu mortis nur 30-jaraĝa.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0o&datum=1906&page=53&size=45&qid=N4BVFHXYBWWN9L5JGMB4U992GY5K9K ''La Belga Sonorilo'' 1906, paĝo 83.]</ref> {{referencoj}} ===[[Edouard Vertike]]=== '''Edouard Vertike''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto ĉe kiu dum pluraj jaroj okazis la kunsidoj de la Bruĝa Esperanto-grupo. === [[Alfons Verwimp]] === '''Alfons Verwimp''' (mortis la 29-an de marto 1911 en [[Arendonk]]) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Kelkajn tagojn antaŭ sia morto li ankoraŭ petis s-ron [[Leo Heidendal]], sekretarion de la Arendonk’a grupeto, fari paroladon pri Esperanto en la tiea sekcio de la fondaĵo «Davidsfonds» de [[Leuven]]. Alfons Verwimp estis membro de la Belga Katolika Ligo Esperantista, nacia branĉo de [[IKUE]]. == W == === [[Dirk De Weerdt]] === '''Dirk De WEERDT''' estas flandra esperantisto. Interalie, li en la jaroj 1988 kaj 1991 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[E. Van Weyenberg]] === '''E. Van Weyenberg''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. ---- Verko * ''Gvidlibro por turistoj en [[Bruĝo]]''. Eldonis la Presejo [[Antoon Jozef Witteryck]], 1910, 32 paĝoj (20 x 10 cm), 34 gravuraĵoj kaj 2 mapoj. {{Citaĵo|La bonega verketo de s-ro Van Weyenberg estas tre utila gvidilo en Bruĝo: ĉiuj, kiuj ĉeestis la Bruĝan kongreson spertis tion. Ĝi estas vere lukse eldonita, kaj tio neniun mirigos: al tio nin kutimigis s-ro Witteryck.|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} == Fotogalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Mieke Bens en 2018.jpg|{{centre|[[Mieke Bens]]}} Dosiero:Arie Bouman en 2018.jpg|{{centre|[[Arie Bouman]]}} Dosiero:Nicolas de Buyl en 2018.jpg|{{centre|[[Nicolas de Buyl]]}} Dosiero:Ivo De Keyzer en 2018.jpg|{{centre|[[Ivo De Keyzer]]}} Dosiero:Marc Cuffez en 2018.jpg|{{centre|[[Marc Cuffez]]}} Dosiero:Martin Decaluwe.jpg|{{centre|[[Martin Decaluwe]]}} Dosiero:André Demarque en marto 2019.jpg|{{centre|[[André Demarque]]}} Dosiero:Bart Demeyere en 2018.jpg|alt=Bart Demeyere|{{centre|[[Bart Demeyere]]}} Dosiero:Valère Doumont en 2018.jpg|alt=Valère Doumont|{{centre|[[Valère Doumont]]}} Dosiero:Paul Hotterbeekx en 2018.jpg|{{centre|[[Paul Hotterbeekx]]}} Dosiero:Nicky Janssen.jpg|alt=Nicky Janssen|{{centre|[[Nicky Janssen]]}} Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|alt=Iwona Kocięba|{{centre|[[Iwona Kocięba]]}} Dosiero:Bernard-Regis Larue en 2018.jpg|alt=Bernard-Regis Larue|{{centre|[[Bernard-Régis Larue]]}} Dosiero:Barbara POTERUCHA en 2018.jpg|{{centre|[[Barbara Poterucha]]}} Dosiero:Vladimir Ronin en 2018.jpg|{{centre|[[Vladimir Ronin]]}} Dosiero:Jean-Pol Sparrenberg en 2018.jpg|{{centre|[[Jean-Pol Sparrenberg]]}} Dosiero:Griet Symoens.jpg|{{centre|[[Griet Symoens]]}} Dosiero:AnneTilmont en decembro 2018.jpg|{{centre|[[Anne Tilmont]]}} </gallery> <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == <!--Kiel tiuj ligiloj rilatas al la listo? Aŭ: al kiu listero ili apartenas? Rilatas al unu el la agadoj de menciitaj esperantistoj en la listo. --> * [http://www.vrede.be/eo Vrede vzw en Esperanto] * [http://eo.globalvoices.org Global Voices en Esperanto] * [https://www.naturamikaro.net/ Esperanta Naturamikaro] * [https://eo-naturamikaro.webnode.nl/ Naturamikoj kaj Verdaj Vojoj] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Belgio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Belgaj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] 4vonj462jbty4bok2z5h87x4h9jibu7 9505980 9505956 2026-11-02T00:20:29Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9505980 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[belga esperantisto|belgaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri belgaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:belgaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de belgaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de belgaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==A== ===[[Marguerite Algrain-Coucke]]=== '''Marguerite Algrain-Coucke''' (naskiĝis en aprilo 1878, mortis la 27-an de aŭgusto 1959) estis vicprezidantino de la [[Esperantista Brusela Grupo]] antaŭ la Dua Mondmilito. ===[[Jeanne Assenmacker]]=== '''Jeanne Assenmacker''' (mortis la 4-an de majo 1934), kunfondintino kaj kasistino de la esperantista Grupo de [[Verviers]], estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento. == B == ===[[Julien de Bakker]]=== '''Julien de Bakker''' (mortis la 10-an de julio 1927) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Edouard Belleroche]]=== '''Edouard Belleroche''' (mortis la 6-an de oktobro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Bruselo. Li estis vicprezidanto de la tiutempa ''Poliglota Klubo de Bruselo'' (vidu ankaŭ sub [[Jean Vermeiren]]'')''<ref>Pri la ''Poliglota Klubo de Bruselo'' en la 1890-aj kaj 1900-aj jaroj troveblas tute neniuj informoj. Estas informoj pri samtema klubo ''[https://www.polyglotbru.be/table-des-langue/ Cercle Royal Polyglotte de Bruxelles]'', baze kunvenanta en 6 lingvoj, aliaj laŭokaze, sed tiu nur fondiĝis en 1957, kaj laŭ la retejo ŝajnas ke la homoj de tiu cirklo tute ne havus konscion ke jam duonjarcenton antaŭ tiu fondo estis samtema klubo en la urbo.</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Mieke Bens]] === '''Mieke Bens''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantistino el [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Léa Bernaerts-Toussaint]] === '''Léa BERNAERTS-TOUSSAINT''' (naskiĝis en [[1894]], mortis en [[1993]] en la aĝo de 99 jaroj en [[Kempen]], [[Belgio]]) estis [[belga esperantisto|belga esperantistino]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1908]], en lernejo, estis plurajn jarojn [[UEA]]-delegito, kaj ankoraŭ partoprenis la Jubilean [[UK 1987|Universalan Kongreson en 1987]]. === [[Armand Henri Georges Blaise]] === '''Armand Henri Georges Blaise''' (naskiĝis probable en 1883, mortis en 1911) estis sekretario de la [[Esperantista Brusela Grupo]] en komenco de 20-a jarcento. Li estis frato de P. Blaise, kiu loĝis en Londono<ref>Revuo Esperanto nov5. 1910</ref>. ===[[Lucien Blanjean]]=== {{apartigila paĝo|Blanjean}} '''Lucien Blanjean''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio ekde la 19-a jarcento. Unuan kurson de Esperanto en [[Bruĝo]] li donis ĵaŭdon 27-an de januaro 1898, kun 80 partoprenantoj. Li gvidis kurson en la ejo de la [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] en oktobro 1902, okazigita de skabeno Desguin, post kiu, en decembro lokaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Li ekde 1904 kunlaboris kun la revuo [[La belga sonorilo]], kiu jam aperis ekde septembro 1902 en [[Bruĝo]]. En 1905 li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Ligo Esperantista]]. ===[[Maria Bockholts]]=== '''Maria Bockholts''' (mortis la 22-a de oktobro 1952) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Ŝi estis edzino de [[Léon Van Wassenhove]]. ===[[Marie Boedt-Thooris]]=== '''Marie Boedt-Thooris''' (mortis la 28-an de februaro 1951 en [[Moerkerke]]), fratino de [[Yvonne Thooris]], estis kabeinta belga esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. ===[[Maurice Boeren]]=== '''Maurice BOEREN''', post edziĝo ''Maurice Boeren-Lamboray'' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en Antverpeno. Pri lia edzino ankoraŭ ne estas rektaj informoj, sed la revuo [[Belga esperantisto]] [https://vikiflandrio.alcl.be/_bezoek/rbee/belgaesp_189_1931-okt.pdf en oktobro 1931 informis ke lia bopatro, esperantisto Leon Jean Joseph Lamboray, mortis la 2-an de septembro 1931],do klaras ke la edzino estis el esperantista familio Lamboray. Tradukoj: *[[Herman Teirlinck]]. ''La kanto de Peer Lobbe'' (en [[Belga Antologio]], 1928) *[[Stijn Streuvels]]. ''Horinjo''; 1928 ===[[Max Bolsius]]=== '''Max BOLSIUS''' (mortis en 1948) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. ===Bonabo=== '''Bonabo''' estis esperantisto militkaptito en [[Harderwijk]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> En la koncentrejo li komencis movadon kaj faris du kursojn de Esperanto. <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Arie Bouman]] === '''Arie BOUMAN''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas iama Nacia Reprezentanto de [[Skolta Esperanto-Ligo]] en Belgio. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Hendrik Bouten]] === '''Hendrik Bouten''' (naskiĝis la 22-an de oktobro en Bumbeke; mortis la 17-an de aprilo 1923 en Willebroeck) estis unu el pioniroj de Esperanto-movado en Belgio. === [[Freddy Bosmans]] === '''Freddy BOSMANS''' (naskiĝis en [[1939]], mortis en [[1999]]), iama delegito pri [[pentrarto]] kaj [[vegetarismo]] en [[Ferrières]] ([[Belgio]]), aktiva en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] en rondoj [[ekologiismo|ekologiismaj]] kaj vegetaranaj. === [[Jan Bovendeerd]] === '''Jan BOVENDEERD''' estis flandra esperantisto. Interalie, li la jaroj 1991 kaj 1994 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[F. Boucherij]] === '''F. BOUCHERIJ''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj, eĉ ne la preciza persona nomo, F.?, L.?) estis belga esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Verko ** [[Raymond Van Melckebeke]]. ''Lula kanteto'' (Wiegelied), flandraj paroloj de L. Boucherij, (ankaŭ kun franca kaj germana teksto) muziko de Edward Keurvels. Eldonis Vlaamsche muziekhandel, [[Antverpeno]], 1910? {{Citaĵo|Sur bela flandra teksto la famkonata orĥestestro kaj komponisto Edward Keurvels verkis muzikan perlon: simplan, ĉarman melodion; simplan, ĉarman [[akompano]]n. Mi estas devigata reskribi la samajn vortojn, ĉar nur ili sufiĉe bone esprimas mian ideon. Plej sukcesinta estas la esperanta traduko. Komparante la tri tradukojn (francan, germanan kaj esperantan) de la poeziaĵo de S-ro Boucherij, oni tuj konstatas, ke Esperanto plej efike atingis la celon, fari tradukon samtempe laŭvortan kaj laŭritman. Esperantistoj, vi kantu..... la freŝan ''Lulan Kanteton'' de Keurvels, Boucherij kaj Van Melckebeke! |[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Leon Braet]]=== '''Leon BRAET''' (mortis la 25-a de februaro 1956) estis esperantisto en Nieuwpoort dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kunorganizinto de la belga kongreso, kiu tie okazis en 1931. ===[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]=== '''Antoine Gohr-Ter Bruggen''' (naskiĝis probable en 1883, mortis la 20-an de januaro 1926), membro de «La Verda Stelo», Antverpeno, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento) == C == ===[[Robert Cauwe]]=== '''Robert CAUWE''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Arthur Claes]]=== '''Arthur CLAES''' estis esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Agnes Coene-Geelen]] === '''Agnes COENE-GEELEN''' (naskiĝis la {{daton|1943-12-10}} kiel ''Agnes Geelen'') estas [[Flandrio|flandra]] esperantistino. Inter la jaroj 1979 kaj 2000 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenis kaj partoprenas la regionan Esperanto-agadon. ===[[Lucien Christiaens]]=== '''Lucien CHRISTIAENS''' (naskiĝis proksimume en 1883 en [[Bruselo]]; mortis en 1905 en Obenghé-Benghé, nun Bangue en [[Kameruno]]) estis belga esperantisto, pioniro de Esperanto en ''[[Libera Ŝtato Kongo]]''. Lucien Christiaens tradukis por « [[La Belga Sonorilo]] » rakonton «Kristnasko de la Ĉasisto » (Januaro 1903). === [[Marc Cuffez]] === '''Marc CUFFEZ''' (naskiĝis la 4-an de junio 1964 en [[Diksmuide]]) estas esperantisto el [[Ostendo]]. Li esperantistiĝis en 1989 kaj estis dum 30 jarojn prezidanto / sekretario de loka Klubo La Konko en Oostende. Li dum pli ol 9 jarojn estis membro de estraro de FEL. Li organizis la [[ILEI-Konferenco]]n en Ostendo en 2015. Li estas sekciestro de ILEI-Belgio (ekde 2010) kaj Komitatano de BAFE ĉe IFEF (ekde 2020) <ref>http://www.ilei.info/instancoj/sekcioj.php</ref> Komitatano de UEA. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} == D == ===[[Maurice Daems]]=== '''Maurice DAEMS''' esperantistiĝis en 1916<ref>[[Belga Esperantisto]] - numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Pierre Danthine]]=== '''Pierre Danthine''', diplomato, estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li partoprenis la belgan legacion en Pekino tuj antaŭ la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Nicolas de Buyl ]] === '''Nicolas DE BUYL''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperantista Brusela Grupo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Martin Decaluwe]] === '''Martin DECALUWE''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Loveno]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperanto 3000]], kies prezidanto li estis de 2017 ĝis 2022<ref>https://www.esperanto3000.be/estraranoj.html</ref>). Antaŭe li jam de 2010 ĝis 2017 estis vicprezidanto. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Herman Deceuninck]] === '''Herman DECEUNINCK''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], kiu aktivas en Vikipedio (je la redakta nomo [[Uzanto:Alifono|Alifono]]), [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Naturamikoj&wvprov=sticky-header#Esperanta_Naturamiikaro Esperanta Naturamikaro] kaj [[Verda vojo|Verdaj Vojoj]]. ===[[Edgard De Coster]]=== '''Edgard DE COSTER''' (naskiĝis probable en 1910 - mortis en 1956) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kasisto de [[La Verda Stelo]] kaj reprezentis sian grupon en la komitato de Belga Ligo. Li jam antaŭ la unua milito, aliĝis al la intertempe malaperinta [[Antverpena Grupo Esperantista]]. Li estis unu el la unuaj investintoj en [[Belga Esperanto-Instituto]]. ===[[Ilja De Coster]]=== '''Ilja DE COSTER''', naskiĝis en la 1970-aj jaroj kaj evidente ankaŭ flandro, estis kasisto en la [[estraro de TEJO]] en du oficperiodoj de 1999 ĝis 2001<ref name="TT_4/1999">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/1999: paĝo 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO Tutmonde''. 4/2000: paĝo 27</ref> kaj de 2001 ĝis 2003.<ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Krome li inter septembro 1994 kaj junio 2000 estis en la kunordiga redaktoro de la du-landa nederland- kaj esperant-lingva bulteno ''[[Jongeren Esperanto Nieuws]]''. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.linkedin.com/in/ilja-de-coster-00386b/ personaj informoj en la profesia socia retejo] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.facebook.com/photo/?fbid=10154665908879732&set=pcb.10154665910469732 foto de li el aktivula trejna TEJO-seminario de 2006, publikigita en 2016] ===[[Louis De Hondt]]=== '''Louis DE HONDT''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Esperanto-Instituto]] en 1926 en Antverpeno. === Francisko Delgarbo === '''Francisko DELGARBO''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li regule kontribuis al [[Belga Esperantisto]] ĉefe kiel recenzisto. Tradukoj * [[Cyriel Buysse]]. '''Avino Renske'''. 1914; tradukis Francisko Delgarbo. * A. Sluys La libereco de konscienco kaj la tutmonda framasonaro; tradukis Francisko Delgarbo === [[Ivo De Keyzer]] === '''Ivo DE KEYZER''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Victorine De Kort]]=== '''Victorine DE KORT''' (naskiĝis probable en 1930, mortis 1952, post mallonga vivo) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de la grupo [[La Verda Stelo]]. ===[[Iwan Delhez]]=== '''Iwan DELHEZ''' (naskiĝis probable en 1897; mortis la 25-an de septembro 1938) estis esperantisto en [[Verviers]] ekde 1915. Li estis unu el sekretarioj de loka Esperanto-asocio, kiam ĝi organizis la Belgan Esperanto-Kongreson en 1925, kaj li gvidis plurajn kursojn. ===[[Théodor Delnoy]]=== '''Théodor Delnoy''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Hélène Delplace]]=== '''Hélène DELPLACE''' (mortis la 12-an de aprilo 1937) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis edzino de [[Antoon Jozef Witteryck]]. === [[André Demarque]] === '''André DEMARQUE''' estas Esperanto-aktivulo de la loka klubo Kvinfolio en [[Louvain-la-Neuve|Loveno-la-nova]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Achille De Martelaere]]=== '''Achille DE MARTELAERE''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) esperantistiĝis en 1913<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Bart Demeyere]] === '''Bart DEMEYERE''' - naskiĝis en 1966<ref name=Tokio2018/> - estas esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estas interalie la kreinto kaj administranto de la [[retbutiko]] de FEL kaj de la vortaro ViVo. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. Fojfoje Bart ankaŭ [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bart_Demeyere|kontribuas al Vikipedio]]. Krome li [https://web.archive.org/web/20241112201135/https://voltbelgie.org/west-vlaanderen/mensen/bart-demeyere loke engaĝiĝas] en la [[politika partio]] [[Volt]]. Lia filo [[Thomas Demeyere]] (n. en 1999) estas denaska esperantisto<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref> kaj Thomas ekde oktobro 2024 estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]]. {{referencoj}} === [[Thomas Demeyere]] === '''Thomas DEMEYERE''' - naskiĝis en 1999<ref name=Tokio2018/>, kromnomata "[[Korsako]]" - estas belga esperantisto, denaske el [[Bruĝo]]. Li estas [[denaska esperantisto]], la komputilisto kaj esperantisto [[Bart Demeyere]] estas lia patro.<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref>Ekde oktobro 2024 Thomas estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]].<small>^{[https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com]}</small> <!-- arkivigo https://web.archive.org/web/20250131211039/https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com --> {{referencoj}} ===[[Alfred de Rechter]]=== '''Alfred DE RECHTER''' (naskiĝis en 1880, mortis en 1928) estis policisto kaj membro jam de ĝia fondiĝo en [[1911]], de la Antverpena Polica Grupo Esperantista. Li estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Pélagie Derks-Louye]]=== '''Pélagie DERKS-LOUYE''' esperantistiĝis en 1909 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Sylvain Dervaux]]=== '''Sylvain DERVAUX''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento, fondinto-prezidanto de la Esperanto-Grupo en [[Kaprijke]], poste li translokiĝis al [[Bruĝo]]. Edzo de [[Paula Dervaux-Redig]]. Li estis prezidanto de Bruĝa Esperanto-Grupo de 1925 ĝis 1929, poste ĝia honora prezidanto. ===[[Paula Dervaux-Redig]]=== '''Paula DERVAUX-REDIG''' (mortis en 1951) estis kabeinta belga esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento, ŝi estis edzino de [[Sylvain Dervaux]]. ===[[Maria de Rijdt]]=== '''Maria DE RIJDT''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Edzino de [[Hector Boffejon]]. === [[E. de Troyer]] === Leŭtenanto '''E. de Troyer''' estis esperantisto el [[Bruĝo]] en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Resumé de grammaire Esperanto (d'après l’ouvrage de de Beaufront)''. Eldonis A . J. Witteryck, Bruĝo, 1907. 15 paĝoj, 19 x 13 cm. ===[[Jules Derweduwen]]=== '''Jules Derweduwen''' (naskiĝis probable en 1889; mortis en 1958) policisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Li estis prezidanto de la polica Esperantista Grupo de Antverpeno. ===[[Rachel Dizier]]=== '''Rachel Dizier''' (mortis la 2-a de februaro de 1936) estis esperantistino en [[Bruĝo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Richard Raikes Dodson]]=== '''Richard Raikes Dodson''' (naskiĝis probable en 1887, mortis la 1-an de decembro 1932) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis membro de [[La Verda Stelo]] de Antverpeno. ===[[Willem Dollez]]=== '''Willem Dollez''' esperantistiĝis en 1910.<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Valère Doumont]] === '''Valère Doumont''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas valona esperantisto el [[Tamines]]. Li interalie fondis la [[Verdaj Skoltoj|Verdajn Skoltojn]] kaj estas aktiva en [[APE]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Jeanne Doutrelingne]]=== '''Jeanne Doutrelingne''' (naskiĝis eble en 1886, mortis la 24-an de oktobro 1927) flegistino de la Ruĝa Kruco, estis kasistino de la Genta Esperanto-klubo «La Progreso» en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi ricevis la medalon de la Venko kaj la rememorigan medalon. ===[[Estelle Dubois]]=== '''Estelle Dubois''' (mortis la 24-an de majo 1952) estis esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. Ŝi estis aktivulino en la [[Esperantista Brusela Grupo]]. ===[[Marcel Dumont]]=== '''Marcel Dumont''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruselo]], ankaŭ li estinte aktivulo de la [[Esperantista Brusela Grupo]]. == F == === [[Alberto Fernández|Alberto Fernandez]] === '''Alberto Fernandez''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Gento kiu iniciatis la tradukojn kaj publikigon en Esperanton de artikoloj aperintaj en [[Vrede vzw]]. Aŭtoro de Senĝenaj dialogoj [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2771]. ===[[F. Achille Nestor Fichefet]]=== '''F. Achille Nestor Fichefet''' (naskiĝis eble en 1862, mortis la 19-an de decembro 1929) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Oostende]]. == G == ===[[René Geerinek]]=== '''René Geerinek''' (naskiĝis eble en 1887, mortis la 31-an de marto 1957) bankoficisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Sint-Niklaas]]. Li estis prezidanto de la loka grupo ekde 1927. === [[Raymond Gérard]] === '''Raymond GÉRARD''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantisto. Interalie, li inter la jaroj 1985 kaj 1988 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. ===[[Anna Goris]]=== '''Anna Goris''' (mortis la 6-an de aprilo 1929) estis membro de esperanto-grupo de [[Sint-Niklaas]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Fernand La Gravière]]=== '''Fernand La Gravière''' estis belga esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. Pri tio li verkis: {{citaĵo|'''Propagando ĉe internigitoj''' Malgraŭ ia grava propagando, kiun ni jam faris en ia internigejo de Harderwijk, laŭ ni ne sufiĉe progresas Esperanto. Kial? Certe tial, ke tiu propagando estis devige farita ''pomalgrande''. Ni do deziregas propagandi ''pogrande'', tio estas, se ni tiel povas paroli, ni volas devigi la internigitojn atenti pri Esperanto kaj ĝin lerni. Por tion fari, ni bezonas multajn ajojn, kiujn ni ne povas aĉeti pro la stato de nia buĝeto. Ni do petegas la samideanojn enlandajn, ke ili bonvolu sendi al ni ĉion, kio povus esti al ni utila, nome: afiŝojn, cirkulerojn, [[libreto]]jn, broŝurojn, reklamojn, gazetojn, Esperantajn poŝtkartojn, [[sigelmarko]]jn, k. t. p. Oni ne forgesu, ke ĉiuj Esperantistoj formataj dum ia milito, precipe en la militkaptitejoj kaj internigejoj, estos post la milito en sia hejma urbo aŭ vilago fervoraj kaj energiaj propagandistoj de nia kara lingvo. Sekve, kiom pli oni klopodas tie ĉi nuntempe, tiom pli oni propagandos dum la proksima paca tempo, kaj tiom pli gravaj estos la rezultatoj de tiu klopodado por la longe celata [[fina venko|venko de Esperanto]].|Esperanto n197 jan 1917}} ===[[Robert Groverman]]=== '''Robert Groverman''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto en Bruĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Eugénie Gunsburg]] === '''Eugénie Gunsburg''' (naskiĝis eble en 1879, mortis la 25-an de aŭgusto 1912) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis el la unuaj geesperantistoj dum la komenco de la movado. == H == === [[Leo Heidendal]] === '''Leo Heidendal''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis esperantisto en urbo [[Arendonk]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Victor Hendricx]]=== '''Victor Hendricx''' (mortis en 1947) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. Li dediĉis grandan parton de siaj fortoj al la blindula movado. ===[[Arthur Henraut]]=== '''Arthur Henraut''' (n. eble en 1864 - m. en 1937) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. Li ankaŭ estis delegito de UEA. === [[Julien Herla]] === '''Julien Herla''' (mortis en 1913), juĝisto, estis belga esperantisto en [[Verviers]], kies loka grupo li estis unu el la fondantoj. ===[[Bruno Hoffmann]]=== '''Bruno Hoffmann''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. === [[Max Horowitz]] === '''Max Horowitz''' (mortis la 27-a de januaro 1914) estis belga esperantisto el Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. En la [[8-a UK]] li recitis sian poemon titolitan ''Saluto al Krakovo''. === [[Paul Hotterbeekx]] === '''Paul Hotterbeekx''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas [[Limburgo (Belgio)|limburga]] esperantisto. Pri li mankas ĉiaj kromaj informoj. == J == ===[[Bertha Jacobs-Vanderstegen]]=== '''Bertha Jacobs-Vanderstegen''' esperantistiĝis en 1909 <ref>[[Belga Esperantisto]] - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Louis Jansen]] === '''Louis Jansen''' (mortis en septembro 1911) estis esperantisto en Antverpeno en frua 20-a jarcento. Li estis unu el la plej malnovaj membroj de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Frans Janssens (esperantisto)]]=== '''Frans Janssens''' (naskiĝis eble en 1880, mortis la 3-an de aprilo 1924), policisto, estis esperantisto en Antverpeno en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unuaklasa vickomisaro ĉe la loka policistaro. Frans Janssens estis inter la policistoj, kiuj en 1911 lernis Esperanton por faciligi la akcepton kaj restadon de la tutmonda samideanaro, kiu vizitis tiun jaron la [[UK 1911|7-an Universalan Kongreson]]. De tiu tempo li konservis sian simpation al la Esperanto-movado kaj helpon al la loka movado. === [[Nicky Janssen]] === '''Nicky Janssen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino kaj rakontistino el [[Wommelgem]]. Ŝi interalie verkis fabelojn, rakontojn, produktis kaj reĝisoris, dekoris, vestis kaj ŝminkis por iama infankoruso. En 2002 ŝi komencis lerni Esperanton. En Esperantio ŝi nuntempe (2018) precipe estas konata kiel [[sekretario|prezidanto]] de [[FEL]], aktivulo de la [[Kastelo Greziljono]] kaj kiel helpanto en la Esperantorenkontiĝoj [[Printempa Semajno Internacia|PSI]], [[Internacia Infana Kongreseto]] kaj [[Novjara Renkontiĝo|NR]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. == K == ===A. J. Kalma=== '''A. J. Kalma''' estis esperantisto en la mezo de 20-a jarcento, ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]], unu el la organizantoj de [[Esperanta Krestomatio]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> ===[[Rafaelle Kestens]]=== '''Rafaelle Kestens''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo, fratino de Mathilde Kestens. === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===W. F. Kruit=== '''W. F. Kruit''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en Amsterdamo, ano de unua redakcian komitaton de [[Laborista Esperantisto (periodaĵo)]] en 1934. Ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> Verkoj: *'''Lingvo kaj Movado'''. Eldonis Bond Van Arbeiders-Esperantisten, Amsterdamo, 19?? *'''[[Esperanta Krestomatio]] (unu el la organizantoj) 194? == L == ===[[Guillermine Larcier]]=== '''Guillermine Larcier''' (mortis 1918) estis esperantistino en Bruselo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Bernard-Régis Larue]] === '''Bernard-Regis LARUE''' estas francdevena belga esperantisto. Li estas (en 2018) prezidanto de la [[Esperantista Brusela Grupo]].<ref>http://www.esperantobruselo.org/drupalo/nl/content/2012/01/30/raad_van_bestuur_van_ebg</ref> Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Reni Lecat]] === '''Reni LECAT''', ankaŭ konata kiel ''Regina Lecat''<ref>Boletín n188 (nov 1971)</ref> (mortis la {{daton|15|aŭgusto|1971}}) estis poldevena belgino kaj membro de [[UEA]] ekde [[1945]]. Ŝi, loĝante en [[Belgio]], multe helpis eksterlandajn esperantistojn krom la financaj subtenoj al pluraj por-movadaj aferoj. === [[Nicolas Leclercq]] === '''Nicolas LECLERCQ''' (mortis la 12-a de novembro 1931) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Ano de [[SLPE]], li estis kasiston de Esperanto-grupo en [[Chênée]]. === [[Maxime Lechien]] === '''Maxime LECHIEN''' estas valona belga esperantisto el la [[Brusela Ĉefurba Regiono]], nun vivanta en [[Beersel]] en la precipe [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Flandra Brabanto]]. Li estas [[ekonomikisto]], de 2003 ĝis 2007 studis lingvojn kaj tradukadon kaj de 2008 kaj 2010 kompletigis siajn studojn en la [[Libera Universitato de Bruselo]]. Aparte de tio li ankaŭ estas redaktoro de [[Monato (gazeto)|Monato]], fokuse pri la [[belga provinco]] [[Henegovio]], ekzemple verkis la artikolojn "Fama karnavalo en [[Binche]]" el Monato 2000/06, paĝo 16, aŭ "La parko de kanaloj en [[La Louvière]]" el Monato 2003/06, paĝo 18". ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.linkedin.com/in/maxime-lechien lia propra profilo (kun fotoj)] en la profesiula [[socia retejo]] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.monato.be/2003/007206.html La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 ({{eo}}) === [[Bertha Ledène]] === '''Bertha LEDÈNE''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Sekretariino de la [[Bruĝa Grupo Esperantista]] ekde 1908. Partoprenis de la organiza komitato de belga kongreso de esperanto en Bruĝo 1910. Verko * ''Dramo!''. Eld. Presejo A. J. Witteryck, [[Bruĝo]], 1910, 7 pĝ (20 x 10). {{Citaĵo|Tiu ĉi amuza monologo (por sinjoro skribita), premiita de la Belga Ligo Esperantista, sendube ĝuos grandan sukceson. Ĝi estas nepra pliriĉiĝo de la repertuaro de la esperantistaj koncertoj. Miajn plej sincerajn gratulojn al la agema kaj klera sekretariino de l’organiza komitato de la Bruĝa kongreso!|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} ===[[Jozef Leflot]]=== '''Jozef LEFLOT''' (mortis en 1936), ankaŭ konata kiel ''Jos Leflot'', estis esperantisto en Belgio dum la komenco de la 20-a jarcento. ===[[Joseph Le Guchteneere]]=== '''Joseph Le Guchteneere''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en [[Bruĝo]] en la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Emma Longé]]=== '''Emma LONGÉ''' (mortis la 12-a de julio 1936) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de la 20-a jarcento. == M == === [[Albert Marmenout]] === '''Albert MARMENOUT''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|14|aŭgusto|1996}}) estis multjara [[UEA-delegito]] en [[Knokke-Heist]]. === [[Albert Maertens]] === '''Albert Maertens''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Cours d'Esperanto''. Eld. Buvens-Viteux, [[Gent]], 1911, 32 paĝoj. === [[Junius Massau]] === '''Junius Massau''' (naskiĝis eble en 1852 - mortis la 10-an de februaro 1909), inĝeniero, profesoro ĉe la [[Universitato de Gento]] ekde 1878, estis pioniro en Belgujo. Massau, kiu unue partoprenis en la Volapukista movado, estis unu el la plej malnovaj esperantistoj de Belgujo. Li ricevis en 1907 honoran membrecon de la komitato de la [[Belga Ligo Esperantista]]. Li fariĝis Idisto en 1908. ===[[Fernand Mathieux]]=== '''Fernand Mathieux''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Li estis unu el la instruistoj de kursoj de Esperanto donitaj en "Radio-Belgique" en la 1930-jardeko. {{referencoj}} === [[Justinien Mertens]] === '''Justinien Mertens''' (naskiĝo nekonata, mortis en 1912), vicprezidanto de la Brusela Grupo, estis esperantisto en [[Bruselo]] komence de la 20-a jarcento. Kalkulisto en la grava hotelo ''Metropole'', li enkondukis Esperanton tien, tiele ke ĝi fariĝis esperanta [[entrepreno]]<ref>[[Belga Esperantisto]] n042 (aprilo 1912)</ref>. Loĝante en [[Forest]]/Vorst, Brusela antaŭurbo, li starigis tie kurson, kiu okazis en la municipa lernejo. {{referencoj}} ===[[Albert Moens]]=== '''Albert Moens''' (naskiĝis eble en 1907, mortis la 16-an de februaro de 1935) inĝeniero, estis belga esperantisto en [[Bruĝo]]. ===[[Fernand Moncousin]]=== '''Fernand Moncousin''' (naskiĝis eble en 1892; mortis la 21-an de aŭgusto 1938), oficiro, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Esperantisto ekde la juneco, li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[Belga Esperanto-Kongreso]] en [[Lieĝo]] en 1930. Post tiu periodo, li loĝis en [[Verviers]]. ===[[Lucy Mozin]]=== Ĝeneraledzino '''Lucy Mozin''' (mortis januaron 1940) estis belga esperantistino en Lieĝo ekde oktobro 1906. Ŝi partoprenis la unuan Belgan Kongreson en [[Verviers]], en 1909, kaj poste ankaŭ aliajn. ===[[Cyrille Mullié]]]=== '''Cyrille Mullié''' (mortis 1918) estis esperantisto mortigita per kuglo en la lastaj tagoj de Unua mondmilito<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===[[Octave de Muynck]]=== '''Octave de Muynck''' (naskiĝis 1849; mortis la 27-an de marto 1924) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. == N == === [[Hendrik Nabbé]] === '''Victor Hendrik Nabbé''' (n. la 15-an de septembro 1892 en [[Antverpeno]], m. la 16-an de oktobro 1918 en [[Rumbeke]]),<ref>[https://blog.seniorennet.be/schriek/reageer.php?postID=2572483 mencio de naskiĝ- kaj mortodatoj en flandra rettaglibro]</ref> muzikisto, estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Vundulportisto ĉe la 5a [[regimento]] de belga armeo, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis en aĝo de 26 jaroj kiel soldato dum la lastaj tagoj de la [[Unua Mondmilito]]. Lia korpo estis reenterigita en Antverpeno la 19an de novembro 1921. Li estis membro de «La Verda Stelo» de 1911. {{referencoj}} ===[[Juliette Nachtergaele]]=== '''Juliette Nachtergaele''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === J. Neerdaels === '''J. Neerdaels''' estis belga esperantisto el [[Haren]] en la komenco de 20-a jarcento. Lia nomo aperas en la Serio XXIV de la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]], kiu signifas ke li lernis la lingvon en [[1903]]. Verko: * ''Het zvetenschappelijk vraagstuk eener kunstmatige taal''. Eld. Demarteau-Thys & Zoon, [[Tongeren]]. [[Dosiero:Yves Nevelsteen prelegas pri Komputeko.jpg|eta|Yves Nevelsteen pri Komputeko|200ra|dekstra]] === [[Yves Nevelsteen]] === '''Yves Nevelsteen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Antverpeno, aktiva en Vikipedio kaj iniciatinto de diversaj aliaj projektoj kiel [[Komputeko]]. === [[Germaine Notte]] === '''Germaine Notte''' (naskiĝis en 1891, mortis en 1912) estis esperantistino belga en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. ==O== ===[[Simone Obozinski]]=== '''Simone Obozinski''' (mortis en 1962) brusela esperantistino, esperantistiĝis en 1912<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Post ŝia morto estis kreita la fondaĵo Simone Obozinski por "helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Barato"<ref> Sonorilo, 1962-4, paĝo 65.</ref>. {{referencoj}} == P == ===[[Maria Paquay]]=== '''Maria Paquay''' (naskiĝis eble en 1909; mortis la 30-an de junio 1927) estis belga esperantistino en [[Verviers]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Joseph Parotte]]=== [[Dosiero:Joseph Parotte 2021.jpg|eta|Monumento al Parotte]] '''Joseph Parotte''' (naskiĝis eble en 1875, mortis la 6-a de decembro 1925), industriisto el Verviers, estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis komitatano de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj membro-fondinta de la Verviersa grupo. Speciala komitato estis fondita en Verviers por starigi rustikan monumenton en la Altaj Marĉoj, kie li mortis. ===[[Gaston Petitjean]]=== '''Gaston Petitjean''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Ciney]]. ===[[Ernest Pierre]]=== '''Ernest Pierre''' (naskiĝis eble en 1886; mortis en 1950) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. === [[Joseph Pirnay]] === '''Joseph Pirnay''', urba konsilanto, estis belga esperantisto en [[Verviers]] en la komenco de 20-a jarcento. Dank’ al liaj klopodoj, Esperanto estas enkondukita kiel nedeviga fako en la 4aj klasoj (12—14 jaruloj) de la lernejoj en Verviers.<ref>Esperanto n259 mar 1922</ref> ===[[Aron Poiseiner]]=== '''Aron Poiseiner''' (naskiĝis eble en 1892, mortis la 31-a de decembro 1926) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis sekretario de Antverpena Poresperanta Propaganda Komitato (APPK) kaj de [[AGD]], membro de UEA. === [[Karlo de Poortere]] === '''Karlo de Poortere,''' advokato, (mortis la 31-a de julio 1912) estis belga esperantisto en Bruĝo en la komenco de 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj Esperantistoj en [[Bruĝo]] partoprenintaj de la 2-a Belga Kongreso de Esperanto. ===[[Frederik B. Portabella]]=== '''Frederik B. Portabella''' (mortis la 28-an de junio de 1929) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Barbara Poterucha]] === '''Barbara Poterucha''' (naskiĝis en 1942) estas poldevena belga esperantisto. Ŝi estas iama sekretario de la Vroclava klubo. Nuntempe (2018) ŝi loĝas en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Prosper Prist]]=== '''Prosper Prist''' (mortis la 16-an de februaro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Antverpeno. == P == === H. E. Palmer === '''H. E. Palmer''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto à l'usage des français''. Eldonis A . J . Witteryck, [[Bruĝo]], 1907. 159 paĝoj. ===[[Georgine Pierre-Gamal]]=== '''Georgine Pierre-Gamal''' esperantistiĝis en 1908<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} == R == ===D. Raulier=== Komandanto '''D. Raulier''' estis esperantisto militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Ritschie]] === '''Louis RITSCHIE''' (mortis aŭguston 1951) estis belga esperantisto ekde antaŭ la Unua Mondmilito kaj ĉefoficisto de la publika instruado en [[Antverpeno]]. Li estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato|Lokaj Kongresaj Komitatoj]] por la [[UK 1911|7-a Universala Kongreso de Esperanto]] en 1911 kaj por la [[UK 1928|20-a UK]] en 1928, ambaŭ en Antverpeno. Li estis kavaliro en la [[Ordeno de Leopoldo]]. === [[Vladimir Ronin]] === '''Vladimir Ronin''' (n. en 1958) estas rusdevena esperantisto kiu jam delonge loĝas en [[Antverpeno]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Henri J. C. Rousseeuw]]=== '''Henri J. C. Rousseeuw''' (naskiĝis eble en 1897, mortis en nekonata jaro) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Antverpeno. == S == === [[Edgar Sacré]] === '''Edgar Sacré''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''L'Esperanto, langue internationale auxiliaire (kun 2 geografiaj kartoj)''. Eld. «[[Institut Géographique]]», [[Bruselo]], 1905(?) ===[[Maŭrico Schepens]]=== '''Maŭrico Schepens''' (naskiĝis eble en 1895; mortis la 17-an de februaro 1929) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Schriewer]]=== '''Charles Schriewer''' (mortis en 1917) estis esperantisto en [[Neŭtra Moresneto]]. Pli ol tri jarojn li loĝis en [[Pekino]], kie li eklernis la ĉinan lingvon kaj fondis Esperantan grupon por ĉinoj. Reveninte Eŭropon pro la [[Unua mondmilito]] kaj soldatiĝinte, li estis sendita en [[Germana Orient-Afriko|Germanan Orient-Afrikon]] kie li mortis<ref>La Brita Esperantisto - Numero 149, majo (1917)</ref>.<ref>Esperanto n 200 apr 1917</ref> {{referencoj}} ===[[Constant Schroeyers]]=== '''Constant Schroeyers''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto ekde ĉirkaŭ 1920, redaktanto de [[Flandra Esperantisto]] ekde novembro 1935 ĝis januaro 1937. Tradukoj: * [[August Vermeylen]]. ''Nia lingvo''; 1928. * [[Stijn Streuvels]]. ''Antaŭvespero de s-ta Johano (fragmento)''; 1928. === [[Jeanne Smits]] === '''Jeanne Smits''' (mortis en oktobro 1911) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Auguste Snieders]]=== '''Auguste SNIEDER''' (naskiĝis eble en 1869, mortis la 23-an de decembro 1931) estis belga esperantisto. Li publikigis ''O Cara Memoria'' en [[Belga Antologio]] (1928), ano de [[La Verda Stelo]] en Antverpeno. === [[Leona Solvyns]] === '''Leona SOLVYNS''' (mortis en junio 1914) estis belga esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento en [[Muizen]]. ===[[Georges Sossois]]=== '''Georges SOSSOIS''' estas valona esperantisto. Li jam en la 1990-aj jaroj funkciis kiel ĉef[[delegito de UEA]] por Belgio (ekz. en la [[Jarlibro de UEA]]] 1998, p. 107). Sian tuta plenkreskan vivon li vivas en la urbo [[Marcinelle]] ĉe [[Charleroi]] en la provinco [[Henegovio]]. ===[[Joseph Soyeur]]=== '''Joseph SOYEU''' (mortis la 17-a de decembro 1959) el [[Lieĝo]], estis vicprezidanto-kasisto de [[Reĝa Belga Ligo Esperantista]] ([[RBLE]]) ekde januaro 1954. Li eniris la Esperanto-movadon jam en la komenco de 20-a jarcento. === [[Jean-Pol Sparenberg]] === '''Jean-Pol Sparenberg''' estas valona esperantisto el [[Lobbes]]. Li estis prezidanto de APE, la [[Valona Esperanto-Asocio]] inter 2016 kaj 2020, kaj ankaŭ antaŭe kaj poste intense kunlaboras en la estraro. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=263 prezento de li en la serio "nia panteono" kadre de la retejo ''edukado.net''] de [[ILEI]] ({{eo}}) === A. Stas === '''A. STAS''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, redaktoro de [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] en Waltwilder par [[Bilsen]]. === [[André Staes]] === '''André STAES''' (naskiĝis la {{daton|27|07|1955}} en [[Wilrijk]]<ref>http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pdf/2014/08/19/14157080.pdf</ref>) estas flandra esperantisto. Inter la jaroj 2009 kaj 2013 li estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Li estis kasisto de [[TEJO]] en 1983-1984. [[Dosiero:1957 Historia Skizo de Esperantista Brusela Grupo.jpg|150ra|eta]] ===[[Elly Staes]]=== '''Elly Staes''', filino de [[Félice Staes]], estis esperantistino ekde 1905 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> en Bruselo. Verkoj: *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo, Bruselo, 1957 {{referencoj}} ===[[Félice Staes]]=== '''Félice Staes''' (naskiĝis eble en 1866, mortis la 1-an de aŭgusto 1956) estis esperantistino en Belgio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis la patrino de [[Elly Staes]]. [[Dosiero:1973 Blindularo kaj Socioj.jpeg|150ra|eta]] ===[[José Starck]]=== ''' José Starck''' (vivdatoj ĝis nun ne konatas) estas resp. estis blinda esperantisto en Belgio. ;Verkoj: *''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj''. Eldonis: [[Libera Universitato de Bruselo]], 1982. *''Vojaĝo tra Orienta Afriko''. Eldonis la Aŭtoro, [[Spa]], 1983. ====Recenzoj==== Pri ''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj'' {{citaĵo|Multajn doktorigajn tezojn oni jam verkis pri aŭ en esperanto, sed ili restas, bedaŭrinda, for de la eldona kampo. Nun ni havas antaŭ ni Memuaron de s-ro Starck, pere de kiu li atingis la gradon de Licenciulo pri [[Sociaj Sciencoj]]. Libro densa, plenpiena je informoj pri la blindularo en diversaj [[eŭropaj landoj]], kaj, mi kredas, unika en sia genro. Komenkas la aŭtoro priskribante la staton de la [[blindulo]]j en la antikveco kaj Bibliaj ĉapitroj, kaj venas ĝis nia tempo, kun detalaj [[priskribo]]j de la naciaj blindul-organizaĵoj, kaj statistikoj montrantaj la laborkampojn de la nevidantoj. Oni observas la singularecon de la Hispana Blindula Organizaĵo (ONCE, ''Organización Nacional de Ciegos Españoles'', [[d:Q1750397]]). La tuton li studas el historia, psikologia kaj socia vidpunktoj. La stilo estas sobra kaj akademia, kiel decas al tezo universitata. Ĉi tiu Analizo estas grava aldono al la faka esperanta literaturo, kaj ĝi espereble agos kiel pioniro en la apero de similaj universitataj verkoj en la internacia lingvo.|JES. [[Boletín]] n263 (maj 1984)}} ---- Pri ''Vojaĝo tra Orienta Afriko'' {{citaĵo|Tre interesa rakonto pri vojaĝo farita de la aŭtoro en la jaro 1982-a. Du monatojn daŭris la vojaĝo kaj José Starck, nevidanto, trapasis diversajn cirkonstancojn en afrikaj ĉefurboj kaj en kamparoj de la nigra [[kontinento]], foje agrablajn, foje eĉ danĝerajn, sed ĉiukaze la aŭtoro priskribas ilin trafe kaj precize. La rakonto estas vigla, kaj verkita en la stilo de la grandaj vojaĝistoj kun ekzaktaj detaloj pri loko, tempo, vojaĝ-maniero, kaj ankaŭ pri vizitoj al esperantistoj en diversaj urboj. Kelkaj interesaj anekdotoj spicas la [[rakonto]]n kaj permesas observi, kiel la aŭtoro akrute kaj tre klare vidas la [[naturo]]n de la homo. Resume, mallonga verko, kiun oni legas kun vera plezuro, kaj kiu sendube vekas adm iron en la leganto por la figuro de Jose Starck, kies [[fido]] en si mem kaj en [[esperanto]] povas esti ekzemplo kaj stimulo por multaj el ni.|[[Boletín]] n263 (maj 1984)}} === [[Odon Suray]]=== ''' Odon Suray''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Griet Symoens]] === '''Griet Symoens''' estas esperantistino el [[Loveno]] kaj [[Kortrejko|Kortrijk]]. Ŝi estas filino de [[Edward Symoens]], iama prezidanto de [[FEL]] kaj [[ILEI]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Leon Schumacher]] === '''Leon F. Schumacher''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu mortis dum militkaptiteco en la urboparto Niederzwehren de [[Kaselo]] ([[Germana Regno]]) la 4-an de majo 1915. Schumacher estis membro de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. == T == ===[[Margot Teaux]]=== '''Margot Teaux''' (mortis 1952) estis esperantistino en Lieĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Anne Tilmont]] === '''Anne Tilmont''' estas esperantistino el [[Rebecq]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Jean-Claude Thumerelle]] === '''Jean-Claude Thumerelle''' estis esperantisto loĝanta en [[Warneton]] ([[Belgio]], apud la [[Francio|franca]] landlimo). Li aktivis en Belgio kaj Francio, ĉefe en [[Verda politiko|verdulaj]] kaj ekologiaj rondoj. Laŭ nordfranca gazeto ''La Voix du Nord'' li mortis en novembro 2026, 75-jara. Lia arkivo estas konservata ĉe [[Internacia Esperanto-Arkivo]]. === [[René Timperman]] === '''René Timperman''' (naskiĝis 1860?; mortis en Antverpeno la 4an de novembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li lernis Esperanton en 1911. Li propagandis ĉe la Antverpenaj rondoj laboristaj, de kies organizaĵoj li estis ankaŭ aktiva membro. ===[[Frans Tommelein]]=== '''Frans Tommelein''' (mortis dum la Dua Mondmilito) el [[Kortemark]], estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Henriette Toussaint]]=== [[Dosiero:Verda Stelo 1960.jpg|eta|220px|La Verda Stelo en majo 1952; s-ino Henriette Toussaint, meze antaŭe, transdonis al la grupo membroditan flagon.]] '''Henriette Toussaint''' (mortis en 1955) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. ===[[Urbain Van Troostenberghe]]=== '''Urbain Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Willy Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. === [[Willy Van Troostenberghe]]=== '''Willy Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Urban Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. == V == === [[Georges Vanbreuse]] === '''Georges VANBREUSE''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|23|septembro|1988}}) estis multjara membro de [[UEA]], kiu dum 20 jaroj instruis Esperanton en [[Verviers]], [[Belgio]]. ===[[Maria Vandenberghe]]=== '''Maria Vandenberghe''' (naskiĝis eble en 1908, mortis la {{daton|04|marto|1929}} en aĝo de 20 aŭ 21 jaroj) estis esperantistino en [[Kortrijk]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Van der Veken]]=== '''Charles Van der Veken''' estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis la patro interalie de tri esperantistaj filinoj: de [[Yvonne Van der Veken]] (-1960), de s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]] (1906-1982), edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Yvonne Van der Veken]]=== '''Yvonne Van der Veken''' (mortis en 1960) estis belga esperantistino dum la mezo de 20-a jarcento. Ŝi estis filino de [[Charles Van der Veken]] kaj fratino de interalie s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]], edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Clotaire Vandevelde]]=== '''Clotaire Vandevelde''' (naskiĝis 1874?; mortis 1955) inĝeniero, estis belga esperantisto en Gento. Li esperantistiĝis en 1915<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[René van Driessche]]=== '''René van Driessche''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Zeist]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[James Van Drunen]]=== '''James Van Drunen''' (naskiĝis en 1855, mortis la 14-an de novembro 1932), profesoro ĉe la [[Libera Universitato de Bruselo]], kie li de 1901 ĝis 1903 plenumis la oficon de [[rektoro]], prezidinto de la ''[[Esperantista Brusela Grupo]]'' kaj de la iama ''Federacio de la Bruselaj Grupoj'', estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis librojn en la franca lingvo. En esperanto aperis lia literaturaĵo ''La blanka vilaĝo'' en [[Belga Antologio]]. === [[Jos van den Eynde]] === '''Jos VAN DEN EYNDE''' [fandenejnde] (mortis la {{daton|12|junio|1976}} en [[Antverpeno]], [[Belgio]]) estis belga esperantisto. Li preskaŭ dum kvindek jaroj aktivis en la Esperanto-movado, precipe loka kaj skolta. ===[[Félicie Staes-Vandevoorde]]=== '''Félicie Staes-Vandevoorde''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento, ŝi esperantistiĝis en 1905<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Afons van de Velde]] === '''Afons van de Velde''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''La Ŝipeto, de Jacob De Vos'', unuakta dramo. Eld. «[[Belga Esperantisto]]», Antwerpen, 1913. 27 paĝoj, 24 12 x 16 cm. === [[Maurice Vanderlinden]] === '''Maurice VANDERLINDEN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|27|septembro|1986}} en [[Deinze-Astene]], [[Belgio]]) estis [[UEA]]-delegito en la menciita urbo. === S. Van Emden === '''S. Van Emden''' (mortis januaron 1914) estis laŭdevene belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu vivis en [[Amsterdamo]]. === [[Willem van Griethuysen]] === '''Willem van Griethuysen''', protestanta pastro, (mortis la 20-a de novembro 1914) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Okaze de la [[7-a UK|Sepa Universala Kongreso]] li faris Esperantan [[prediko]]n en la Protestanta Preĝejo de Antverpeno. ===[[Mathilde Van Hove]]=== '''Mathilde Van Hove''' (1848-1906) estis unu el pioniroj de Esperanto en Belgio. Ŝi estas edzino de [[Edmond Van Melckebeke]] (1843-1915) kaj patrino de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935), membro de la [[Lingva Komitato]]. Mathilde tradukis la rakonton Blinda Rozo de [[Hendrik Conscience]] en 1906. === Fr. Van Mael === '''Fr. VAN MAEL''' (naskiĝis la 15-an de majo 1831 - mortis la 6-an de februaro 1904) estis pioniro en [[Antverpeno]], fundanto de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Armand Van Parys]]=== '''Armand Van Parys''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de januaro 1960,<ref>[https://de.findagrave.com/memorial/267283925/armand-van_parys informeto en la retejo ''findagrave''] ({{de}})</ref> juĝoregistristo de la pac-juĝejo en [[Zomergem]], estis esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Jam de 1931, li estis membro de la [[Bruĝa Grupo Esperantista|Bruĝa Grupo]] kaj, kiam tiu ĉi restariĝis post la Dua Mondmilito en marto 1946, li anigis siajn du plej aĝajn filinojn, Isabelle kaj Yolande Van Parys al ĝi. Kiam pli poste la grupo reatingis la membronombron 100, estis Armand Van Parys, kiu okupis tiun honorigan lokon. {{referencoj}} ===[[Constant Corneel Vercruyssen]]=== '''Constant Corneel Vercruyssen''' (naskiĝis probable, sed ne certe, en 1909, mortis la 23-an de aŭgusto 1925, tio signifus ke li mortus nur en aĝo de 15 aŭ 16 jaroj) estis belga esperantisto en Antverpeno ekde 1922. Li estis ano de Esperantista Junularo de [[Antverpeno]]. === [[Arthur Vermandel]] === '''Arthur Vermandel''' (mortis 1918<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref>) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verkoj * ''Kort overzicht der wereldhulptaal Esperanto/Simples aperçus sur la langue internationale Esperanto''. 1910. Propagandfolio, 26x22 cm. * ''Leert de wereldhulptaal Esperanto''. 1911. 3 paĝoj, 12x11 cm ===[[Edmond Van Melckebeke]]=== '''Edmond Van Melckebeke''' (1843-1915) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio. Li estis edzo de [[Mathilde Van Hove]] (1848-1906) kaj patro de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935). === [[Leon van Peteghem]] === '''Leon van Peteghem''' (mortis la 21-a de septembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Meĥleno]], kies loka grupo li estis prezidanto<ref>Esperanto n256 dec 1921</ref>. === [[Léon Van Wassenhove]] === '''Léon Van Wassenhove''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Lia edzino estis [[Maria Bockholts]]. ===[[François Verbanck]]=== '''François Verbanck''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, esperantistiĝis en 1902<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Guillaume Vermeulen]]=== '''Guillaume Vermeulen''' (naskiĝis eble en 1850, mortis la 6-an de februaro 1926), pensiumita artileria leŭt.-kolonelo, staba adjunkto, kavaliro de la [[Ordeno de Leopoldo]], estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanta movado en Antverpeno, kie li estis kiel komitatano de la Antverpena Grupo Esperantista. === [[Jean Vermeiren]] === '''Jean VERMEIREN''' estis belga esperantisto (n. en 1876, m. en 1906 en Bruselo). Li estis membro de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj de la Esperantista Sekcio de la ''Brusela Klubo Poliglota'', kiu mortis nur 30-jaraĝa.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0o&datum=1906&page=53&size=45&qid=N4BVFHXYBWWN9L5JGMB4U992GY5K9K ''La Belga Sonorilo'' 1906, paĝo 83.]</ref> {{referencoj}} ===[[Edouard Vertike]]=== '''Edouard Vertike''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto ĉe kiu dum pluraj jaroj okazis la kunsidoj de la Bruĝa Esperanto-grupo. === [[Alfons Verwimp]] === '''Alfons Verwimp''' (mortis la 29-an de marto 1911 en [[Arendonk]]) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Kelkajn tagojn antaŭ sia morto li ankoraŭ petis s-ron [[Leo Heidendal]], sekretarion de la Arendonk’a grupeto, fari paroladon pri Esperanto en la tiea sekcio de la fondaĵo «Davidsfonds» de [[Leuven]]. Alfons Verwimp estis membro de la Belga Katolika Ligo Esperantista, nacia branĉo de [[IKUE]]. == W == === [[Dirk De Weerdt]] === '''Dirk De WEERDT''' estas flandra esperantisto. Interalie, li en la jaroj 1988 kaj 1991 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[E. Van Weyenberg]] === '''E. Van Weyenberg''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. ---- Verko * ''Gvidlibro por turistoj en [[Bruĝo]]''. Eldonis la Presejo [[Antoon Jozef Witteryck]], 1910, 32 paĝoj (20 x 10 cm), 34 gravuraĵoj kaj 2 mapoj. {{Citaĵo|La bonega verketo de s-ro Van Weyenberg estas tre utila gvidilo en Bruĝo: ĉiuj, kiuj ĉeestis la Bruĝan kongreson spertis tion. Ĝi estas vere lukse eldonita, kaj tio neniun mirigos: al tio nin kutimigis s-ro Witteryck.|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} == Fotogalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Mieke Bens en 2018.jpg|{{centre|[[Mieke Bens]]}} Dosiero:Arie Bouman en 2018.jpg|{{centre|[[Arie Bouman]]}} Dosiero:Nicolas de Buyl en 2018.jpg|{{centre|[[Nicolas de Buyl]]}} Dosiero:Ivo De Keyzer en 2018.jpg|{{centre|[[Ivo De Keyzer]]}} Dosiero:Marc Cuffez en 2018.jpg|{{centre|[[Marc Cuffez]]}} Dosiero:Martin Decaluwe.jpg|{{centre|[[Martin Decaluwe]]}} Dosiero:André Demarque en marto 2019.jpg|{{centre|[[André Demarque]]}} Dosiero:Bart Demeyere en 2018.jpg|alt=Bart Demeyere|{{centre|[[Bart Demeyere]]}} Dosiero:Valère Doumont en 2018.jpg|alt=Valère Doumont|{{centre|[[Valère Doumont]]}} Dosiero:Paul Hotterbeekx en 2018.jpg|{{centre|[[Paul Hotterbeekx]]}} Dosiero:Nicky Janssen.jpg|alt=Nicky Janssen|{{centre|[[Nicky Janssen]]}} Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|alt=Iwona Kocięba|{{centre|[[Iwona Kocięba]]}} Dosiero:Bernard-Regis Larue en 2018.jpg|alt=Bernard-Regis Larue|{{centre|[[Bernard-Régis Larue]]}} Dosiero:Barbara POTERUCHA en 2018.jpg|{{centre|[[Barbara Poterucha]]}} Dosiero:Vladimir Ronin en 2018.jpg|{{centre|[[Vladimir Ronin]]}} Dosiero:Jean-Pol Sparrenberg en 2018.jpg|{{centre|[[Jean-Pol Sparrenberg]]}} Dosiero:Griet Symoens.jpg|{{centre|[[Griet Symoens]]}} Dosiero:AnneTilmont en decembro 2018.jpg|{{centre|[[Anne Tilmont]]}} </gallery> <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == <!--Kiel tiuj ligiloj rilatas al la listo? Aŭ: al kiu listero ili apartenas? Rilatas al unu el la agadoj de menciitaj esperantistoj en la listo. --> * [http://www.vrede.be/eo Vrede vzw en Esperanto] * [http://eo.globalvoices.org Global Voices en Esperanto] * [https://www.naturamikaro.net/ Esperanta Naturamikaro] * [https://eo-naturamikaro.webnode.nl/ Naturamikoj kaj Verdaj Vojoj] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Belgio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Belgaj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] tpmvnuzjoejbanye06elbdqyd1r84uy 9505986 9505980 2026-11-02T00:37:28Z ThomasPusch 1869 /* Ilja De Coster */ 9505986 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[belga esperantisto|belgaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri belgaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:belgaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de belgaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de belgaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==A== ===[[Marguerite Algrain-Coucke]]=== '''Marguerite Algrain-Coucke''' (naskiĝis en aprilo 1878, mortis la 27-an de aŭgusto 1959) estis vicprezidantino de la [[Esperantista Brusela Grupo]] antaŭ la Dua Mondmilito. ===[[Jeanne Assenmacker]]=== '''Jeanne Assenmacker''' (mortis la 4-an de majo 1934), kunfondintino kaj kasistino de la esperantista Grupo de [[Verviers]], estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento. == B == ===[[Julien de Bakker]]=== '''Julien de Bakker''' (mortis la 10-an de julio 1927) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Edouard Belleroche]]=== '''Edouard Belleroche''' (mortis la 6-an de oktobro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Bruselo. Li estis vicprezidanto de la tiutempa ''Poliglota Klubo de Bruselo'' (vidu ankaŭ sub [[Jean Vermeiren]]'')''<ref>Pri la ''Poliglota Klubo de Bruselo'' en la 1890-aj kaj 1900-aj jaroj troveblas tute neniuj informoj. Estas informoj pri samtema klubo ''[https://www.polyglotbru.be/table-des-langue/ Cercle Royal Polyglotte de Bruxelles]'', baze kunvenanta en 6 lingvoj, aliaj laŭokaze, sed tiu nur fondiĝis en 1957, kaj laŭ la retejo ŝajnas ke la homoj de tiu cirklo tute ne havus konscion ke jam duonjarcenton antaŭ tiu fondo estis samtema klubo en la urbo.</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Mieke Bens]] === '''Mieke Bens''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantistino el [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Léa Bernaerts-Toussaint]] === '''Léa BERNAERTS-TOUSSAINT''' (naskiĝis en [[1894]], mortis en [[1993]] en la aĝo de 99 jaroj en [[Kempen]], [[Belgio]]) estis [[belga esperantisto|belga esperantistino]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1908]], en lernejo, estis plurajn jarojn [[UEA]]-delegito, kaj ankoraŭ partoprenis la Jubilean [[UK 1987|Universalan Kongreson en 1987]]. === [[Armand Henri Georges Blaise]] === '''Armand Henri Georges Blaise''' (naskiĝis probable en 1883, mortis en 1911) estis sekretario de la [[Esperantista Brusela Grupo]] en komenco de 20-a jarcento. Li estis frato de P. Blaise, kiu loĝis en Londono<ref>Revuo Esperanto nov5. 1910</ref>. ===[[Lucien Blanjean]]=== {{apartigila paĝo|Blanjean}} '''Lucien Blanjean''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio ekde la 19-a jarcento. Unuan kurson de Esperanto en [[Bruĝo]] li donis ĵaŭdon 27-an de januaro 1898, kun 80 partoprenantoj. Li gvidis kurson en la ejo de la [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] en oktobro 1902, okazigita de skabeno Desguin, post kiu, en decembro lokaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Li ekde 1904 kunlaboris kun la revuo [[La belga sonorilo]], kiu jam aperis ekde septembro 1902 en [[Bruĝo]]. En 1905 li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Ligo Esperantista]]. ===[[Maria Bockholts]]=== '''Maria Bockholts''' (mortis la 22-a de oktobro 1952) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Ŝi estis edzino de [[Léon Van Wassenhove]]. ===[[Marie Boedt-Thooris]]=== '''Marie Boedt-Thooris''' (mortis la 28-an de februaro 1951 en [[Moerkerke]]), fratino de [[Yvonne Thooris]], estis kabeinta belga esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. ===[[Maurice Boeren]]=== '''Maurice BOEREN''', post edziĝo ''Maurice Boeren-Lamboray'' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en Antverpeno. Pri lia edzino ankoraŭ ne estas rektaj informoj, sed la revuo [[Belga esperantisto]] [https://vikiflandrio.alcl.be/_bezoek/rbee/belgaesp_189_1931-okt.pdf en oktobro 1931 informis ke lia bopatro, esperantisto Leon Jean Joseph Lamboray, mortis la 2-an de septembro 1931],do klaras ke la edzino estis el esperantista familio Lamboray. Tradukoj: *[[Herman Teirlinck]]. ''La kanto de Peer Lobbe'' (en [[Belga Antologio]], 1928) *[[Stijn Streuvels]]. ''Horinjo''; 1928 ===[[Max Bolsius]]=== '''Max BOLSIUS''' (mortis en 1948) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. ===Bonabo=== '''Bonabo''' estis esperantisto militkaptito en [[Harderwijk]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> En la koncentrejo li komencis movadon kaj faris du kursojn de Esperanto. <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Arie Bouman]] === '''Arie BOUMAN''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas iama Nacia Reprezentanto de [[Skolta Esperanto-Ligo]] en Belgio. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Hendrik Bouten]] === '''Hendrik Bouten''' (naskiĝis la 22-an de oktobro en Bumbeke; mortis la 17-an de aprilo 1923 en Willebroeck) estis unu el pioniroj de Esperanto-movado en Belgio. === [[Freddy Bosmans]] === '''Freddy BOSMANS''' (naskiĝis en [[1939]], mortis en [[1999]]), iama delegito pri [[pentrarto]] kaj [[vegetarismo]] en [[Ferrières]] ([[Belgio]]), aktiva en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] en rondoj [[ekologiismo|ekologiismaj]] kaj vegetaranaj. === [[Jan Bovendeerd]] === '''Jan BOVENDEERD''' estis flandra esperantisto. Interalie, li la jaroj 1991 kaj 1994 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[F. Boucherij]] === '''F. BOUCHERIJ''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj, eĉ ne la preciza persona nomo, F.?, L.?) estis belga esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Verko ** [[Raymond Van Melckebeke]]. ''Lula kanteto'' (Wiegelied), flandraj paroloj de L. Boucherij, (ankaŭ kun franca kaj germana teksto) muziko de Edward Keurvels. Eldonis Vlaamsche muziekhandel, [[Antverpeno]], 1910? {{Citaĵo|Sur bela flandra teksto la famkonata orĥestestro kaj komponisto Edward Keurvels verkis muzikan perlon: simplan, ĉarman melodion; simplan, ĉarman [[akompano]]n. Mi estas devigata reskribi la samajn vortojn, ĉar nur ili sufiĉe bone esprimas mian ideon. Plej sukcesinta estas la esperanta traduko. Komparante la tri tradukojn (francan, germanan kaj esperantan) de la poeziaĵo de S-ro Boucherij, oni tuj konstatas, ke Esperanto plej efike atingis la celon, fari tradukon samtempe laŭvortan kaj laŭritman. Esperantistoj, vi kantu..... la freŝan ''Lulan Kanteton'' de Keurvels, Boucherij kaj Van Melckebeke! |[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Leon Braet]]=== '''Leon BRAET''' (mortis la 25-a de februaro 1956) estis esperantisto en Nieuwpoort dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kunorganizinto de la belga kongreso, kiu tie okazis en 1931. ===[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]=== '''Antoine Gohr-Ter Bruggen''' (naskiĝis probable en 1883, mortis la 20-an de januaro 1926), membro de «La Verda Stelo», Antverpeno, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento) == C == ===[[Robert Cauwe]]=== '''Robert CAUWE''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Arthur Claes]]=== '''Arthur CLAES''' estis esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Agnes Coene-Geelen]] === '''Agnes COENE-GEELEN''' (naskiĝis la {{daton|1943-12-10}} kiel ''Agnes Geelen'') estas [[Flandrio|flandra]] esperantistino. Inter la jaroj 1979 kaj 2000 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenis kaj partoprenas la regionan Esperanto-agadon. ===[[Lucien Christiaens]]=== '''Lucien CHRISTIAENS''' (naskiĝis proksimume en 1883 en [[Bruselo]]; mortis en 1905 en Obenghé-Benghé, nun Bangue en [[Kameruno]]) estis belga esperantisto, pioniro de Esperanto en ''[[Libera Ŝtato Kongo]]''. Lucien Christiaens tradukis por « [[La Belga Sonorilo]] » rakonton «Kristnasko de la Ĉasisto » (Januaro 1903). === [[Marc Cuffez]] === '''Marc CUFFEZ''' (naskiĝis la 4-an de junio 1964 en [[Diksmuide]]) estas esperantisto el [[Ostendo]]. Li esperantistiĝis en 1989 kaj estis dum 30 jarojn prezidanto / sekretario de loka Klubo La Konko en Oostende. Li dum pli ol 9 jarojn estis membro de estraro de FEL. Li organizis la [[ILEI-Konferenco]]n en Ostendo en 2015. Li estas sekciestro de ILEI-Belgio (ekde 2010) kaj Komitatano de BAFE ĉe IFEF (ekde 2020) <ref>http://www.ilei.info/instancoj/sekcioj.php</ref> Komitatano de UEA. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} == D == ===[[Maurice Daems]]=== '''Maurice DAEMS''' esperantistiĝis en 1916<ref>[[Belga Esperantisto]] - numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Pierre Danthine]]=== '''Pierre Danthine''', diplomato, estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li partoprenis la belgan legacion en Pekino tuj antaŭ la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Nicolas de Buyl ]] === '''Nicolas DE BUYL''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperantista Brusela Grupo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Martin Decaluwe]] === '''Martin DECALUWE''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Loveno]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperanto 3000]], kies prezidanto li estis de 2017 ĝis 2022<ref>https://www.esperanto3000.be/estraranoj.html</ref>). Antaŭe li jam de 2010 ĝis 2017 estis vicprezidanto. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Herman Deceuninck]] === '''Herman DECEUNINCK''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], kiu aktivas en Vikipedio (je la redakta nomo [[Uzanto:Alifono|Alifono]]), [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Naturamikoj&wvprov=sticky-header#Esperanta_Naturamiikaro Esperanta Naturamikaro] kaj [[Verda vojo|Verdaj Vojoj]]. ===[[Edgard De Coster]]=== '''Edgard DE COSTER''' (naskiĝis probable en 1910 - mortis en 1956) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kasisto de [[La Verda Stelo]] kaj reprezentis sian grupon en la komitato de Belga Ligo. Li jam antaŭ la unua milito, aliĝis al la intertempe malaperinta [[Antverpena Grupo Esperantista]]. Li estis unu el la unuaj investintoj en [[Belga Esperanto-Instituto]]. ===[[Ilja De Coster]]=== '''Ilja DE COSTER''', naskiĝis en la 1970-aj jaroj kaj evidente ankaŭ flandro, estis kasisto en la [[estraro de TEJO]] en du oficperiodoj de 1999 ĝis 2001<ref name="TT_4/1999">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/1999: paĝo 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO Tutmonde''. 4/2000: paĝo 27</ref> kaj de 2001 ĝis 2003.<ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Krome li inter septembro 1994 kaj junio 2000 estis en la flandra redaktoro (paralele kun sanĝiĝantaj kvar nederlandaj kunteamanoj, interalie [[Sjoerd Bosga]] kaj [[Joost Witteveen]]) de la du-landa nederland- kaj esperant-lingva bulteno ''[[Jongeren Esperanto Nieuws]]''. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.linkedin.com/in/ilja-de-coster-00386b/ personaj informoj en la profesia socia retejo] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.facebook.com/photo/?fbid=10154665908879732&set=pcb.10154665910469732 foto de li el aktivula trejna TEJO-seminario de 2006, publikigita en 2016] ===[[Louis De Hondt]]=== '''Louis DE HONDT''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Esperanto-Instituto]] en 1926 en Antverpeno. === Francisko Delgarbo === '''Francisko DELGARBO''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li regule kontribuis al [[Belga Esperantisto]] ĉefe kiel recenzisto. Tradukoj * [[Cyriel Buysse]]. '''Avino Renske'''. 1914; tradukis Francisko Delgarbo. * A. Sluys La libereco de konscienco kaj la tutmonda framasonaro; tradukis Francisko Delgarbo === [[Ivo De Keyzer]] === '''Ivo DE KEYZER''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Victorine De Kort]]=== '''Victorine DE KORT''' (naskiĝis probable en 1930, mortis 1952, post mallonga vivo) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de la grupo [[La Verda Stelo]]. ===[[Iwan Delhez]]=== '''Iwan DELHEZ''' (naskiĝis probable en 1897; mortis la 25-an de septembro 1938) estis esperantisto en [[Verviers]] ekde 1915. Li estis unu el sekretarioj de loka Esperanto-asocio, kiam ĝi organizis la Belgan Esperanto-Kongreson en 1925, kaj li gvidis plurajn kursojn. ===[[Théodor Delnoy]]=== '''Théodor Delnoy''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Hélène Delplace]]=== '''Hélène DELPLACE''' (mortis la 12-an de aprilo 1937) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis edzino de [[Antoon Jozef Witteryck]]. === [[André Demarque]] === '''André DEMARQUE''' estas Esperanto-aktivulo de la loka klubo Kvinfolio en [[Louvain-la-Neuve|Loveno-la-nova]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Achille De Martelaere]]=== '''Achille DE MARTELAERE''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) esperantistiĝis en 1913<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Bart Demeyere]] === '''Bart DEMEYERE''' - naskiĝis en 1966<ref name=Tokio2018/> - estas esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estas interalie la kreinto kaj administranto de la [[retbutiko]] de FEL kaj de la vortaro ViVo. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. Fojfoje Bart ankaŭ [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bart_Demeyere|kontribuas al Vikipedio]]. Krome li [https://web.archive.org/web/20241112201135/https://voltbelgie.org/west-vlaanderen/mensen/bart-demeyere loke engaĝiĝas] en la [[politika partio]] [[Volt]]. Lia filo [[Thomas Demeyere]] (n. en 1999) estas denaska esperantisto<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref> kaj Thomas ekde oktobro 2024 estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]]. {{referencoj}} === [[Thomas Demeyere]] === '''Thomas DEMEYERE''' - naskiĝis en 1999<ref name=Tokio2018/>, kromnomata "[[Korsako]]" - estas belga esperantisto, denaske el [[Bruĝo]]. Li estas [[denaska esperantisto]], la komputilisto kaj esperantisto [[Bart Demeyere]] estas lia patro.<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref>Ekde oktobro 2024 Thomas estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]].<small>^{[https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com]}</small> <!-- arkivigo https://web.archive.org/web/20250131211039/https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com --> {{referencoj}} ===[[Alfred de Rechter]]=== '''Alfred DE RECHTER''' (naskiĝis en 1880, mortis en 1928) estis policisto kaj membro jam de ĝia fondiĝo en [[1911]], de la Antverpena Polica Grupo Esperantista. Li estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Pélagie Derks-Louye]]=== '''Pélagie DERKS-LOUYE''' esperantistiĝis en 1909 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Sylvain Dervaux]]=== '''Sylvain DERVAUX''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento, fondinto-prezidanto de la Esperanto-Grupo en [[Kaprijke]], poste li translokiĝis al [[Bruĝo]]. Edzo de [[Paula Dervaux-Redig]]. Li estis prezidanto de Bruĝa Esperanto-Grupo de 1925 ĝis 1929, poste ĝia honora prezidanto. ===[[Paula Dervaux-Redig]]=== '''Paula DERVAUX-REDIG''' (mortis en 1951) estis kabeinta belga esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento, ŝi estis edzino de [[Sylvain Dervaux]]. ===[[Maria de Rijdt]]=== '''Maria DE RIJDT''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Edzino de [[Hector Boffejon]]. === [[E. de Troyer]] === Leŭtenanto '''E. de Troyer''' estis esperantisto el [[Bruĝo]] en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Resumé de grammaire Esperanto (d'après l’ouvrage de de Beaufront)''. Eldonis A . J. Witteryck, Bruĝo, 1907. 15 paĝoj, 19 x 13 cm. ===[[Jules Derweduwen]]=== '''Jules Derweduwen''' (naskiĝis probable en 1889; mortis en 1958) policisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Li estis prezidanto de la polica Esperantista Grupo de Antverpeno. ===[[Rachel Dizier]]=== '''Rachel Dizier''' (mortis la 2-a de februaro de 1936) estis esperantistino en [[Bruĝo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Richard Raikes Dodson]]=== '''Richard Raikes Dodson''' (naskiĝis probable en 1887, mortis la 1-an de decembro 1932) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis membro de [[La Verda Stelo]] de Antverpeno. ===[[Willem Dollez]]=== '''Willem Dollez''' esperantistiĝis en 1910.<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Valère Doumont]] === '''Valère Doumont''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas valona esperantisto el [[Tamines]]. Li interalie fondis la [[Verdaj Skoltoj|Verdajn Skoltojn]] kaj estas aktiva en [[APE]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Jeanne Doutrelingne]]=== '''Jeanne Doutrelingne''' (naskiĝis eble en 1886, mortis la 24-an de oktobro 1927) flegistino de la Ruĝa Kruco, estis kasistino de la Genta Esperanto-klubo «La Progreso» en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi ricevis la medalon de la Venko kaj la rememorigan medalon. ===[[Estelle Dubois]]=== '''Estelle Dubois''' (mortis la 24-an de majo 1952) estis esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. Ŝi estis aktivulino en la [[Esperantista Brusela Grupo]]. ===[[Marcel Dumont]]=== '''Marcel Dumont''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruselo]], ankaŭ li estinte aktivulo de la [[Esperantista Brusela Grupo]]. == F == === [[Alberto Fernández|Alberto Fernandez]] === '''Alberto Fernandez''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Gento kiu iniciatis la tradukojn kaj publikigon en Esperanton de artikoloj aperintaj en [[Vrede vzw]]. Aŭtoro de Senĝenaj dialogoj [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2771]. ===[[F. Achille Nestor Fichefet]]=== '''F. Achille Nestor Fichefet''' (naskiĝis eble en 1862, mortis la 19-an de decembro 1929) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Oostende]]. == G == ===[[René Geerinek]]=== '''René Geerinek''' (naskiĝis eble en 1887, mortis la 31-an de marto 1957) bankoficisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Sint-Niklaas]]. Li estis prezidanto de la loka grupo ekde 1927. === [[Raymond Gérard]] === '''Raymond GÉRARD''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantisto. Interalie, li inter la jaroj 1985 kaj 1988 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. ===[[Anna Goris]]=== '''Anna Goris''' (mortis la 6-an de aprilo 1929) estis membro de esperanto-grupo de [[Sint-Niklaas]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Fernand La Gravière]]=== '''Fernand La Gravière''' estis belga esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. Pri tio li verkis: {{citaĵo|'''Propagando ĉe internigitoj''' Malgraŭ ia grava propagando, kiun ni jam faris en ia internigejo de Harderwijk, laŭ ni ne sufiĉe progresas Esperanto. Kial? Certe tial, ke tiu propagando estis devige farita ''pomalgrande''. Ni do deziregas propagandi ''pogrande'', tio estas, se ni tiel povas paroli, ni volas devigi la internigitojn atenti pri Esperanto kaj ĝin lerni. Por tion fari, ni bezonas multajn ajojn, kiujn ni ne povas aĉeti pro la stato de nia buĝeto. Ni do petegas la samideanojn enlandajn, ke ili bonvolu sendi al ni ĉion, kio povus esti al ni utila, nome: afiŝojn, cirkulerojn, [[libreto]]jn, broŝurojn, reklamojn, gazetojn, Esperantajn poŝtkartojn, [[sigelmarko]]jn, k. t. p. Oni ne forgesu, ke ĉiuj Esperantistoj formataj dum ia milito, precipe en la militkaptitejoj kaj internigejoj, estos post la milito en sia hejma urbo aŭ vilago fervoraj kaj energiaj propagandistoj de nia kara lingvo. Sekve, kiom pli oni klopodas tie ĉi nuntempe, tiom pli oni propagandos dum la proksima paca tempo, kaj tiom pli gravaj estos la rezultatoj de tiu klopodado por la longe celata [[fina venko|venko de Esperanto]].|Esperanto n197 jan 1917}} ===[[Robert Groverman]]=== '''Robert Groverman''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto en Bruĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Eugénie Gunsburg]] === '''Eugénie Gunsburg''' (naskiĝis eble en 1879, mortis la 25-an de aŭgusto 1912) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis el la unuaj geesperantistoj dum la komenco de la movado. == H == === [[Leo Heidendal]] === '''Leo Heidendal''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis esperantisto en urbo [[Arendonk]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Victor Hendricx]]=== '''Victor Hendricx''' (mortis en 1947) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. Li dediĉis grandan parton de siaj fortoj al la blindula movado. ===[[Arthur Henraut]]=== '''Arthur Henraut''' (n. eble en 1864 - m. en 1937) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. Li ankaŭ estis delegito de UEA. === [[Julien Herla]] === '''Julien Herla''' (mortis en 1913), juĝisto, estis belga esperantisto en [[Verviers]], kies loka grupo li estis unu el la fondantoj. ===[[Bruno Hoffmann]]=== '''Bruno Hoffmann''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. === [[Max Horowitz]] === '''Max Horowitz''' (mortis la 27-a de januaro 1914) estis belga esperantisto el Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. En la [[8-a UK]] li recitis sian poemon titolitan ''Saluto al Krakovo''. === [[Paul Hotterbeekx]] === '''Paul Hotterbeekx''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas [[Limburgo (Belgio)|limburga]] esperantisto. Pri li mankas ĉiaj kromaj informoj. == J == ===[[Bertha Jacobs-Vanderstegen]]=== '''Bertha Jacobs-Vanderstegen''' esperantistiĝis en 1909 <ref>[[Belga Esperantisto]] - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Louis Jansen]] === '''Louis Jansen''' (mortis en septembro 1911) estis esperantisto en Antverpeno en frua 20-a jarcento. Li estis unu el la plej malnovaj membroj de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Frans Janssens (esperantisto)]]=== '''Frans Janssens''' (naskiĝis eble en 1880, mortis la 3-an de aprilo 1924), policisto, estis esperantisto en Antverpeno en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unuaklasa vickomisaro ĉe la loka policistaro. Frans Janssens estis inter la policistoj, kiuj en 1911 lernis Esperanton por faciligi la akcepton kaj restadon de la tutmonda samideanaro, kiu vizitis tiun jaron la [[UK 1911|7-an Universalan Kongreson]]. De tiu tempo li konservis sian simpation al la Esperanto-movado kaj helpon al la loka movado. === [[Nicky Janssen]] === '''Nicky Janssen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino kaj rakontistino el [[Wommelgem]]. Ŝi interalie verkis fabelojn, rakontojn, produktis kaj reĝisoris, dekoris, vestis kaj ŝminkis por iama infankoruso. En 2002 ŝi komencis lerni Esperanton. En Esperantio ŝi nuntempe (2018) precipe estas konata kiel [[sekretario|prezidanto]] de [[FEL]], aktivulo de la [[Kastelo Greziljono]] kaj kiel helpanto en la Esperantorenkontiĝoj [[Printempa Semajno Internacia|PSI]], [[Internacia Infana Kongreseto]] kaj [[Novjara Renkontiĝo|NR]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. == K == ===A. J. Kalma=== '''A. J. Kalma''' estis esperantisto en la mezo de 20-a jarcento, ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]], unu el la organizantoj de [[Esperanta Krestomatio]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> ===[[Rafaelle Kestens]]=== '''Rafaelle Kestens''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo, fratino de Mathilde Kestens. === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===W. F. Kruit=== '''W. F. Kruit''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en Amsterdamo, ano de unua redakcian komitaton de [[Laborista Esperantisto (periodaĵo)]] en 1934. Ano de [[Nederlanda Centra Komitato Esperantista]] <ref>[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947) </ref> Verkoj: *'''Lingvo kaj Movado'''. Eldonis Bond Van Arbeiders-Esperantisten, Amsterdamo, 19?? *'''[[Esperanta Krestomatio]] (unu el la organizantoj) 194? == L == ===[[Guillermine Larcier]]=== '''Guillermine Larcier''' (mortis 1918) estis esperantistino en Bruselo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Bernard-Régis Larue]] === '''Bernard-Regis LARUE''' estas francdevena belga esperantisto. Li estas (en 2018) prezidanto de la [[Esperantista Brusela Grupo]].<ref>http://www.esperantobruselo.org/drupalo/nl/content/2012/01/30/raad_van_bestuur_van_ebg</ref> Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Reni Lecat]] === '''Reni LECAT''', ankaŭ konata kiel ''Regina Lecat''<ref>Boletín n188 (nov 1971)</ref> (mortis la {{daton|15|aŭgusto|1971}}) estis poldevena belgino kaj membro de [[UEA]] ekde [[1945]]. Ŝi, loĝante en [[Belgio]], multe helpis eksterlandajn esperantistojn krom la financaj subtenoj al pluraj por-movadaj aferoj. === [[Nicolas Leclercq]] === '''Nicolas LECLERCQ''' (mortis la 12-a de novembro 1931) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Ano de [[SLPE]], li estis kasiston de Esperanto-grupo en [[Chênée]]. === [[Maxime Lechien]] === '''Maxime LECHIEN''' estas valona belga esperantisto el la [[Brusela Ĉefurba Regiono]], nun vivanta en [[Beersel]] en la precipe [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Flandra Brabanto]]. Li estas [[ekonomikisto]], de 2003 ĝis 2007 studis lingvojn kaj tradukadon kaj de 2008 kaj 2010 kompletigis siajn studojn en la [[Libera Universitato de Bruselo]]. Aparte de tio li ankaŭ estas redaktoro de [[Monato (gazeto)|Monato]], fokuse pri la [[belga provinco]] [[Henegovio]], ekzemple verkis la artikolojn "Fama karnavalo en [[Binche]]" el Monato 2000/06, paĝo 16, aŭ "La parko de kanaloj en [[La Louvière]]" el Monato 2003/06, paĝo 18". ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.linkedin.com/in/maxime-lechien lia propra profilo (kun fotoj)] en la profesiula [[socia retejo]] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.monato.be/2003/007206.html La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 ({{eo}}) === [[Bertha Ledène]] === '''Bertha LEDÈNE''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Sekretariino de la [[Bruĝa Grupo Esperantista]] ekde 1908. Partoprenis de la organiza komitato de belga kongreso de esperanto en Bruĝo 1910. Verko * ''Dramo!''. Eld. Presejo A. J. Witteryck, [[Bruĝo]], 1910, 7 pĝ (20 x 10). {{Citaĵo|Tiu ĉi amuza monologo (por sinjoro skribita), premiita de la Belga Ligo Esperantista, sendube ĝuos grandan sukceson. Ĝi estas nepra pliriĉiĝo de la repertuaro de la esperantistaj koncertoj. Miajn plej sincerajn gratulojn al la agema kaj klera sekretariino de l’organiza komitato de la Bruĝa kongreso!|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} ===[[Jozef Leflot]]=== '''Jozef LEFLOT''' (mortis en 1936), ankaŭ konata kiel ''Jos Leflot'', estis esperantisto en Belgio dum la komenco de la 20-a jarcento. ===[[Joseph Le Guchteneere]]=== '''Joseph Le Guchteneere''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en [[Bruĝo]] en la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Emma Longé]]=== '''Emma LONGÉ''' (mortis la 12-a de julio 1936) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de la 20-a jarcento. == M == === [[Albert Marmenout]] === '''Albert MARMENOUT''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|14|aŭgusto|1996}}) estis multjara [[UEA-delegito]] en [[Knokke-Heist]]. === [[Albert Maertens]] === '''Albert Maertens''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Cours d'Esperanto''. Eld. Buvens-Viteux, [[Gent]], 1911, 32 paĝoj. === [[Junius Massau]] === '''Junius Massau''' (naskiĝis eble en 1852 - mortis la 10-an de februaro 1909), inĝeniero, profesoro ĉe la [[Universitato de Gento]] ekde 1878, estis pioniro en Belgujo. Massau, kiu unue partoprenis en la Volapukista movado, estis unu el la plej malnovaj esperantistoj de Belgujo. Li ricevis en 1907 honoran membrecon de la komitato de la [[Belga Ligo Esperantista]]. Li fariĝis Idisto en 1908. ===[[Fernand Mathieux]]=== '''Fernand Mathieux''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Li estis unu el la instruistoj de kursoj de Esperanto donitaj en "Radio-Belgique" en la 1930-jardeko. {{referencoj}} === [[Justinien Mertens]] === '''Justinien Mertens''' (naskiĝo nekonata, mortis en 1912), vicprezidanto de la Brusela Grupo, estis esperantisto en [[Bruselo]] komence de la 20-a jarcento. Kalkulisto en la grava hotelo ''Metropole'', li enkondukis Esperanton tien, tiele ke ĝi fariĝis esperanta [[entrepreno]]<ref>[[Belga Esperantisto]] n042 (aprilo 1912)</ref>. Loĝante en [[Forest]]/Vorst, Brusela antaŭurbo, li starigis tie kurson, kiu okazis en la municipa lernejo. {{referencoj}} ===[[Albert Moens]]=== '''Albert Moens''' (naskiĝis eble en 1907, mortis la 16-an de februaro de 1935) inĝeniero, estis belga esperantisto en [[Bruĝo]]. ===[[Fernand Moncousin]]=== '''Fernand Moncousin''' (naskiĝis eble en 1892; mortis la 21-an de aŭgusto 1938), oficiro, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Esperantisto ekde la juneco, li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[Belga Esperanto-Kongreso]] en [[Lieĝo]] en 1930. Post tiu periodo, li loĝis en [[Verviers]]. ===[[Lucy Mozin]]=== Ĝeneraledzino '''Lucy Mozin''' (mortis januaron 1940) estis belga esperantistino en Lieĝo ekde oktobro 1906. Ŝi partoprenis la unuan Belgan Kongreson en [[Verviers]], en 1909, kaj poste ankaŭ aliajn. ===[[Cyrille Mullié]]]=== '''Cyrille Mullié''' (mortis 1918) estis esperantisto mortigita per kuglo en la lastaj tagoj de Unua mondmilito<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===[[Octave de Muynck]]=== '''Octave de Muynck''' (naskiĝis 1849; mortis la 27-an de marto 1924) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. == N == === [[Hendrik Nabbé]] === '''Victor Hendrik Nabbé''' (n. la 15-an de septembro 1892 en [[Antverpeno]], m. la 16-an de oktobro 1918 en [[Rumbeke]]),<ref>[https://blog.seniorennet.be/schriek/reageer.php?postID=2572483 mencio de naskiĝ- kaj mortodatoj en flandra rettaglibro]</ref> muzikisto, estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Vundulportisto ĉe la 5a [[regimento]] de belga armeo, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis en aĝo de 26 jaroj kiel soldato dum la lastaj tagoj de la [[Unua Mondmilito]]. Lia korpo estis reenterigita en Antverpeno la 19an de novembro 1921. Li estis membro de «La Verda Stelo» de 1911. {{referencoj}} ===[[Juliette Nachtergaele]]=== '''Juliette Nachtergaele''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === J. Neerdaels === '''J. Neerdaels''' estis belga esperantisto el [[Haren]] en la komenco de 20-a jarcento. Lia nomo aperas en la Serio XXIV de la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]], kiu signifas ke li lernis la lingvon en [[1903]]. Verko: * ''Het zvetenschappelijk vraagstuk eener kunstmatige taal''. Eld. Demarteau-Thys & Zoon, [[Tongeren]]. [[Dosiero:Yves Nevelsteen prelegas pri Komputeko.jpg|eta|Yves Nevelsteen pri Komputeko|200ra|dekstra]] === [[Yves Nevelsteen]] === '''Yves Nevelsteen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Antverpeno, aktiva en Vikipedio kaj iniciatinto de diversaj aliaj projektoj kiel [[Komputeko]]. === [[Germaine Notte]] === '''Germaine Notte''' (naskiĝis en 1891, mortis en 1912) estis esperantistino belga en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. ==O== ===[[Simone Obozinski]]=== '''Simone Obozinski''' (mortis en 1962) brusela esperantistino, esperantistiĝis en 1912<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Post ŝia morto estis kreita la fondaĵo Simone Obozinski por "helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Barato"<ref> Sonorilo, 1962-4, paĝo 65.</ref>. {{referencoj}} == P == ===[[Maria Paquay]]=== '''Maria Paquay''' (naskiĝis eble en 1909; mortis la 30-an de junio 1927) estis belga esperantistino en [[Verviers]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Joseph Parotte]]=== [[Dosiero:Joseph Parotte 2021.jpg|eta|Monumento al Parotte]] '''Joseph Parotte''' (naskiĝis eble en 1875, mortis la 6-a de decembro 1925), industriisto el Verviers, estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis komitatano de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj membro-fondinta de la Verviersa grupo. Speciala komitato estis fondita en Verviers por starigi rustikan monumenton en la Altaj Marĉoj, kie li mortis. ===[[Gaston Petitjean]]=== '''Gaston Petitjean''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Ciney]]. ===[[Ernest Pierre]]=== '''Ernest Pierre''' (naskiĝis eble en 1886; mortis en 1950) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. === [[Joseph Pirnay]] === '''Joseph Pirnay''', urba konsilanto, estis belga esperantisto en [[Verviers]] en la komenco de 20-a jarcento. Dank’ al liaj klopodoj, Esperanto estas enkondukita kiel nedeviga fako en la 4aj klasoj (12—14 jaruloj) de la lernejoj en Verviers.<ref>Esperanto n259 mar 1922</ref> ===[[Aron Poiseiner]]=== '''Aron Poiseiner''' (naskiĝis eble en 1892, mortis la 31-a de decembro 1926) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis sekretario de Antverpena Poresperanta Propaganda Komitato (APPK) kaj de [[AGD]], membro de UEA. === [[Karlo de Poortere]] === '''Karlo de Poortere,''' advokato, (mortis la 31-a de julio 1912) estis belga esperantisto en Bruĝo en la komenco de 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj Esperantistoj en [[Bruĝo]] partoprenintaj de la 2-a Belga Kongreso de Esperanto. ===[[Frederik B. Portabella]]=== '''Frederik B. Portabella''' (mortis la 28-an de junio de 1929) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Barbara Poterucha]] === '''Barbara Poterucha''' (naskiĝis en 1942) estas poldevena belga esperantisto. Ŝi estas iama sekretario de la Vroclava klubo. Nuntempe (2018) ŝi loĝas en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Prosper Prist]]=== '''Prosper Prist''' (mortis la 16-an de februaro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Antverpeno. == P == === H. E. Palmer === '''H. E. Palmer''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto à l'usage des français''. Eldonis A . J . Witteryck, [[Bruĝo]], 1907. 159 paĝoj. ===[[Georgine Pierre-Gamal]]=== '''Georgine Pierre-Gamal''' esperantistiĝis en 1908<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} == R == ===D. Raulier=== Komandanto '''D. Raulier''' estis esperantisto militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Ritschie]] === '''Louis RITSCHIE''' (mortis aŭguston 1951) estis belga esperantisto ekde antaŭ la Unua Mondmilito kaj ĉefoficisto de la publika instruado en [[Antverpeno]]. Li estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato|Lokaj Kongresaj Komitatoj]] por la [[UK 1911|7-a Universala Kongreso de Esperanto]] en 1911 kaj por la [[UK 1928|20-a UK]] en 1928, ambaŭ en Antverpeno. Li estis kavaliro en la [[Ordeno de Leopoldo]]. === [[Vladimir Ronin]] === '''Vladimir Ronin''' (n. en 1958) estas rusdevena esperantisto kiu jam delonge loĝas en [[Antverpeno]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Henri J. C. Rousseeuw]]=== '''Henri J. C. Rousseeuw''' (naskiĝis eble en 1897, mortis en nekonata jaro) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Antverpeno. == S == === [[Edgar Sacré]] === '''Edgar Sacré''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''L'Esperanto, langue internationale auxiliaire (kun 2 geografiaj kartoj)''. Eld. «[[Institut Géographique]]», [[Bruselo]], 1905(?) ===[[Maŭrico Schepens]]=== '''Maŭrico Schepens''' (naskiĝis eble en 1895; mortis la 17-an de februaro 1929) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Schriewer]]=== '''Charles Schriewer''' (mortis en 1917) estis esperantisto en [[Neŭtra Moresneto]]. Pli ol tri jarojn li loĝis en [[Pekino]], kie li eklernis la ĉinan lingvon kaj fondis Esperantan grupon por ĉinoj. Reveninte Eŭropon pro la [[Unua mondmilito]] kaj soldatiĝinte, li estis sendita en [[Germana Orient-Afriko|Germanan Orient-Afrikon]] kie li mortis<ref>La Brita Esperantisto - Numero 149, majo (1917)</ref>.<ref>Esperanto n 200 apr 1917</ref> {{referencoj}} ===[[Constant Schroeyers]]=== '''Constant Schroeyers''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto ekde ĉirkaŭ 1920, redaktanto de [[Flandra Esperantisto]] ekde novembro 1935 ĝis januaro 1937. Tradukoj: * [[August Vermeylen]]. ''Nia lingvo''; 1928. * [[Stijn Streuvels]]. ''Antaŭvespero de s-ta Johano (fragmento)''; 1928. === [[Jeanne Smits]] === '''Jeanne Smits''' (mortis en oktobro 1911) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Auguste Snieders]]=== '''Auguste SNIEDER''' (naskiĝis eble en 1869, mortis la 23-an de decembro 1931) estis belga esperantisto. Li publikigis ''O Cara Memoria'' en [[Belga Antologio]] (1928), ano de [[La Verda Stelo]] en Antverpeno. === [[Leona Solvyns]] === '''Leona SOLVYNS''' (mortis en junio 1914) estis belga esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento en [[Muizen]]. ===[[Georges Sossois]]=== '''Georges SOSSOIS''' estas valona esperantisto. Li jam en la 1990-aj jaroj funkciis kiel ĉef[[delegito de UEA]] por Belgio (ekz. en la [[Jarlibro de UEA]]] 1998, p. 107). Sian tuta plenkreskan vivon li vivas en la urbo [[Marcinelle]] ĉe [[Charleroi]] en la provinco [[Henegovio]]. ===[[Joseph Soyeur]]=== '''Joseph SOYEU''' (mortis la 17-a de decembro 1959) el [[Lieĝo]], estis vicprezidanto-kasisto de [[Reĝa Belga Ligo Esperantista]] ([[RBLE]]) ekde januaro 1954. Li eniris la Esperanto-movadon jam en la komenco de 20-a jarcento. === [[Jean-Pol Sparenberg]] === '''Jean-Pol Sparenberg''' estas valona esperantisto el [[Lobbes]]. Li estis prezidanto de APE, la [[Valona Esperanto-Asocio]] inter 2016 kaj 2020, kaj ankaŭ antaŭe kaj poste intense kunlaboras en la estraro. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=263 prezento de li en la serio "nia panteono" kadre de la retejo ''edukado.net''] de [[ILEI]] ({{eo}}) === A. Stas === '''A. STAS''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, redaktoro de [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] en Waltwilder par [[Bilsen]]. === [[André Staes]] === '''André STAES''' (naskiĝis la {{daton|27|07|1955}} en [[Wilrijk]]<ref>http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pdf/2014/08/19/14157080.pdf</ref>) estas flandra esperantisto. Inter la jaroj 2009 kaj 2013 li estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Li estis kasisto de [[TEJO]] en 1983-1984. [[Dosiero:1957 Historia Skizo de Esperantista Brusela Grupo.jpg|150ra|eta]] ===[[Elly Staes]]=== '''Elly Staes''', filino de [[Félice Staes]], estis esperantistino ekde 1905 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> en Bruselo. Verkoj: *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo, Bruselo, 1957 {{referencoj}} ===[[Félice Staes]]=== '''Félice Staes''' (naskiĝis eble en 1866, mortis la 1-an de aŭgusto 1956) estis esperantistino en Belgio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis la patrino de [[Elly Staes]]. [[Dosiero:1973 Blindularo kaj Socioj.jpeg|150ra|eta]] ===[[José Starck]]=== ''' José Starck''' (vivdatoj ĝis nun ne konatas) estas resp. estis blinda esperantisto en Belgio. ;Verkoj: *''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj''. Eldonis: [[Libera Universitato de Bruselo]], 1982. *''Vojaĝo tra Orienta Afriko''. Eldonis la Aŭtoro, [[Spa]], 1983. ====Recenzoj==== Pri ''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj'' {{citaĵo|Multajn doktorigajn tezojn oni jam verkis pri aŭ en esperanto, sed ili restas, bedaŭrinda, for de la eldona kampo. Nun ni havas antaŭ ni Memuaron de s-ro Starck, pere de kiu li atingis la gradon de Licenciulo pri [[Sociaj Sciencoj]]. Libro densa, plenpiena je informoj pri la blindularo en diversaj [[eŭropaj landoj]], kaj, mi kredas, unika en sia genro. Komenkas la aŭtoro priskribante la staton de la [[blindulo]]j en la antikveco kaj Bibliaj ĉapitroj, kaj venas ĝis nia tempo, kun detalaj [[priskribo]]j de la naciaj blindul-organizaĵoj, kaj statistikoj montrantaj la laborkampojn de la nevidantoj. Oni observas la singularecon de la Hispana Blindula Organizaĵo (ONCE, ''Organización Nacional de Ciegos Españoles'', [[d:Q1750397]]). La tuton li studas el historia, psikologia kaj socia vidpunktoj. La stilo estas sobra kaj akademia, kiel decas al tezo universitata. Ĉi tiu Analizo estas grava aldono al la faka esperanta literaturo, kaj ĝi espereble agos kiel pioniro en la apero de similaj universitataj verkoj en la internacia lingvo.|JES. [[Boletín]] n263 (maj 1984)}} ---- Pri ''Vojaĝo tra Orienta Afriko'' {{citaĵo|Tre interesa rakonto pri vojaĝo farita de la aŭtoro en la jaro 1982-a. Du monatojn daŭris la vojaĝo kaj José Starck, nevidanto, trapasis diversajn cirkonstancojn en afrikaj ĉefurboj kaj en kamparoj de la nigra [[kontinento]], foje agrablajn, foje eĉ danĝerajn, sed ĉiukaze la aŭtoro priskribas ilin trafe kaj precize. La rakonto estas vigla, kaj verkita en la stilo de la grandaj vojaĝistoj kun ekzaktaj detaloj pri loko, tempo, vojaĝ-maniero, kaj ankaŭ pri vizitoj al esperantistoj en diversaj urboj. Kelkaj interesaj anekdotoj spicas la [[rakonto]]n kaj permesas observi, kiel la aŭtoro akrute kaj tre klare vidas la [[naturo]]n de la homo. Resume, mallonga verko, kiun oni legas kun vera plezuro, kaj kiu sendube vekas adm iron en la leganto por la figuro de Jose Starck, kies [[fido]] en si mem kaj en [[esperanto]] povas esti ekzemplo kaj stimulo por multaj el ni.|[[Boletín]] n263 (maj 1984)}} === [[Odon Suray]]=== ''' Odon Suray''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Griet Symoens]] === '''Griet Symoens''' estas esperantistino el [[Loveno]] kaj [[Kortrejko|Kortrijk]]. Ŝi estas filino de [[Edward Symoens]], iama prezidanto de [[FEL]] kaj [[ILEI]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Leon Schumacher]] === '''Leon F. Schumacher''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu mortis dum militkaptiteco en la urboparto Niederzwehren de [[Kaselo]] ([[Germana Regno]]) la 4-an de majo 1915. Schumacher estis membro de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. == T == ===[[Margot Teaux]]=== '''Margot Teaux''' (mortis 1952) estis esperantistino en Lieĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Anne Tilmont]] === '''Anne Tilmont''' estas esperantistino el [[Rebecq]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Jean-Claude Thumerelle]] === '''Jean-Claude Thumerelle''' estis esperantisto loĝanta en [[Warneton]] ([[Belgio]], apud la [[Francio|franca]] landlimo). Li aktivis en Belgio kaj Francio, ĉefe en [[Verda politiko|verdulaj]] kaj ekologiaj rondoj. Laŭ nordfranca gazeto ''La Voix du Nord'' li mortis en novembro 2026, 75-jara. Lia arkivo estas konservata ĉe [[Internacia Esperanto-Arkivo]]. === [[René Timperman]] === '''René Timperman''' (naskiĝis 1860?; mortis en Antverpeno la 4an de novembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li lernis Esperanton en 1911. Li propagandis ĉe la Antverpenaj rondoj laboristaj, de kies organizaĵoj li estis ankaŭ aktiva membro. ===[[Frans Tommelein]]=== '''Frans Tommelein''' (mortis dum la Dua Mondmilito) el [[Kortemark]], estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Henriette Toussaint]]=== [[Dosiero:Verda Stelo 1960.jpg|eta|220px|La Verda Stelo en majo 1952; s-ino Henriette Toussaint, meze antaŭe, transdonis al la grupo membroditan flagon.]] '''Henriette Toussaint''' (mortis en 1955) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. ===[[Urbain Van Troostenberghe]]=== '''Urbain Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Willy Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. === [[Willy Van Troostenberghe]]=== '''Willy Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Urban Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. == V == === [[Georges Vanbreuse]] === '''Georges VANBREUSE''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|23|septembro|1988}}) estis multjara membro de [[UEA]], kiu dum 20 jaroj instruis Esperanton en [[Verviers]], [[Belgio]]. ===[[Maria Vandenberghe]]=== '''Maria Vandenberghe''' (naskiĝis eble en 1908, mortis la {{daton|04|marto|1929}} en aĝo de 20 aŭ 21 jaroj) estis esperantistino en [[Kortrijk]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Van der Veken]]=== '''Charles Van der Veken''' estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis la patro interalie de tri esperantistaj filinoj: de [[Yvonne Van der Veken]] (-1960), de s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]] (1906-1982), edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Yvonne Van der Veken]]=== '''Yvonne Van der Veken''' (mortis en 1960) estis belga esperantistino dum la mezo de 20-a jarcento. Ŝi estis filino de [[Charles Van der Veken]] kaj fratino de interalie s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]], edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Clotaire Vandevelde]]=== '''Clotaire Vandevelde''' (naskiĝis 1874?; mortis 1955) inĝeniero, estis belga esperantisto en Gento. Li esperantistiĝis en 1915<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[René van Driessche]]=== '''René van Driessche''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Zeist]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[James Van Drunen]]=== '''James Van Drunen''' (naskiĝis en 1855, mortis la 14-an de novembro 1932), profesoro ĉe la [[Libera Universitato de Bruselo]], kie li de 1901 ĝis 1903 plenumis la oficon de [[rektoro]], prezidinto de la ''[[Esperantista Brusela Grupo]]'' kaj de la iama ''Federacio de la Bruselaj Grupoj'', estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis librojn en la franca lingvo. En esperanto aperis lia literaturaĵo ''La blanka vilaĝo'' en [[Belga Antologio]]. === [[Jos van den Eynde]] === '''Jos VAN DEN EYNDE''' [fandenejnde] (mortis la {{daton|12|junio|1976}} en [[Antverpeno]], [[Belgio]]) estis belga esperantisto. Li preskaŭ dum kvindek jaroj aktivis en la Esperanto-movado, precipe loka kaj skolta. ===[[Félicie Staes-Vandevoorde]]=== '''Félicie Staes-Vandevoorde''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento, ŝi esperantistiĝis en 1905<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Afons van de Velde]] === '''Afons van de Velde''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''La Ŝipeto, de Jacob De Vos'', unuakta dramo. Eld. «[[Belga Esperantisto]]», Antwerpen, 1913. 27 paĝoj, 24 12 x 16 cm. === [[Maurice Vanderlinden]] === '''Maurice VANDERLINDEN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|27|septembro|1986}} en [[Deinze-Astene]], [[Belgio]]) estis [[UEA]]-delegito en la menciita urbo. === S. Van Emden === '''S. Van Emden''' (mortis januaron 1914) estis laŭdevene belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu vivis en [[Amsterdamo]]. === [[Willem van Griethuysen]] === '''Willem van Griethuysen''', protestanta pastro, (mortis la 20-a de novembro 1914) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Okaze de la [[7-a UK|Sepa Universala Kongreso]] li faris Esperantan [[prediko]]n en la Protestanta Preĝejo de Antverpeno. ===[[Mathilde Van Hove]]=== '''Mathilde Van Hove''' (1848-1906) estis unu el pioniroj de Esperanto en Belgio. Ŝi estas edzino de [[Edmond Van Melckebeke]] (1843-1915) kaj patrino de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935), membro de la [[Lingva Komitato]]. Mathilde tradukis la rakonton Blinda Rozo de [[Hendrik Conscience]] en 1906. === Fr. Van Mael === '''Fr. VAN MAEL''' (naskiĝis la 15-an de majo 1831 - mortis la 6-an de februaro 1904) estis pioniro en [[Antverpeno]], fundanto de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Armand Van Parys]]=== '''Armand Van Parys''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de januaro 1960,<ref>[https://de.findagrave.com/memorial/267283925/armand-van_parys informeto en la retejo ''findagrave''] ({{de}})</ref> juĝoregistristo de la pac-juĝejo en [[Zomergem]], estis esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Jam de 1931, li estis membro de la [[Bruĝa Grupo Esperantista|Bruĝa Grupo]] kaj, kiam tiu ĉi restariĝis post la Dua Mondmilito en marto 1946, li anigis siajn du plej aĝajn filinojn, Isabelle kaj Yolande Van Parys al ĝi. Kiam pli poste la grupo reatingis la membronombron 100, estis Armand Van Parys, kiu okupis tiun honorigan lokon. {{referencoj}} ===[[Constant Corneel Vercruyssen]]=== '''Constant Corneel Vercruyssen''' (naskiĝis probable, sed ne certe, en 1909, mortis la 23-an de aŭgusto 1925, tio signifus ke li mortus nur en aĝo de 15 aŭ 16 jaroj) estis belga esperantisto en Antverpeno ekde 1922. Li estis ano de Esperantista Junularo de [[Antverpeno]]. === [[Arthur Vermandel]] === '''Arthur Vermandel''' (mortis 1918<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref>) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verkoj * ''Kort overzicht der wereldhulptaal Esperanto/Simples aperçus sur la langue internationale Esperanto''. 1910. Propagandfolio, 26x22 cm. * ''Leert de wereldhulptaal Esperanto''. 1911. 3 paĝoj, 12x11 cm ===[[Edmond Van Melckebeke]]=== '''Edmond Van Melckebeke''' (1843-1915) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio. Li estis edzo de [[Mathilde Van Hove]] (1848-1906) kaj patro de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935). === [[Leon van Peteghem]] === '''Leon van Peteghem''' (mortis la 21-a de septembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Meĥleno]], kies loka grupo li estis prezidanto<ref>Esperanto n256 dec 1921</ref>. === [[Léon Van Wassenhove]] === '''Léon Van Wassenhove''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Lia edzino estis [[Maria Bockholts]]. ===[[François Verbanck]]=== '''François Verbanck''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, esperantistiĝis en 1902<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Guillaume Vermeulen]]=== '''Guillaume Vermeulen''' (naskiĝis eble en 1850, mortis la 6-an de februaro 1926), pensiumita artileria leŭt.-kolonelo, staba adjunkto, kavaliro de la [[Ordeno de Leopoldo]], estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanta movado en Antverpeno, kie li estis kiel komitatano de la Antverpena Grupo Esperantista. === [[Jean Vermeiren]] === '''Jean VERMEIREN''' estis belga esperantisto (n. en 1876, m. en 1906 en Bruselo). Li estis membro de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj de la Esperantista Sekcio de la ''Brusela Klubo Poliglota'', kiu mortis nur 30-jaraĝa.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0o&datum=1906&page=53&size=45&qid=N4BVFHXYBWWN9L5JGMB4U992GY5K9K ''La Belga Sonorilo'' 1906, paĝo 83.]</ref> {{referencoj}} ===[[Edouard Vertike]]=== '''Edouard Vertike''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto ĉe kiu dum pluraj jaroj okazis la kunsidoj de la Bruĝa Esperanto-grupo. === [[Alfons Verwimp]] === '''Alfons Verwimp''' (mortis la 29-an de marto 1911 en [[Arendonk]]) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Kelkajn tagojn antaŭ sia morto li ankoraŭ petis s-ron [[Leo Heidendal]], sekretarion de la Arendonk’a grupeto, fari paroladon pri Esperanto en la tiea sekcio de la fondaĵo «Davidsfonds» de [[Leuven]]. Alfons Verwimp estis membro de la Belga Katolika Ligo Esperantista, nacia branĉo de [[IKUE]]. == W == === [[Dirk De Weerdt]] === '''Dirk De WEERDT''' estas flandra esperantisto. Interalie, li en la jaroj 1988 kaj 1991 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[E. Van Weyenberg]] === '''E. Van Weyenberg''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. ---- Verko * ''Gvidlibro por turistoj en [[Bruĝo]]''. Eldonis la Presejo [[Antoon Jozef Witteryck]], 1910, 32 paĝoj (20 x 10 cm), 34 gravuraĵoj kaj 2 mapoj. {{Citaĵo|La bonega verketo de s-ro Van Weyenberg estas tre utila gvidilo en Bruĝo: ĉiuj, kiuj ĉeestis la Bruĝan kongreson spertis tion. Ĝi estas vere lukse eldonita, kaj tio neniun mirigos: al tio nin kutimigis s-ro Witteryck.|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} == Fotogalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Mieke Bens en 2018.jpg|{{centre|[[Mieke Bens]]}} Dosiero:Arie Bouman en 2018.jpg|{{centre|[[Arie Bouman]]}} Dosiero:Nicolas de Buyl en 2018.jpg|{{centre|[[Nicolas de Buyl]]}} Dosiero:Ivo De Keyzer en 2018.jpg|{{centre|[[Ivo De Keyzer]]}} Dosiero:Marc Cuffez en 2018.jpg|{{centre|[[Marc Cuffez]]}} Dosiero:Martin Decaluwe.jpg|{{centre|[[Martin Decaluwe]]}} Dosiero:André Demarque en marto 2019.jpg|{{centre|[[André Demarque]]}} Dosiero:Bart Demeyere en 2018.jpg|alt=Bart Demeyere|{{centre|[[Bart Demeyere]]}} Dosiero:Valère Doumont en 2018.jpg|alt=Valère Doumont|{{centre|[[Valère Doumont]]}} Dosiero:Paul Hotterbeekx en 2018.jpg|{{centre|[[Paul Hotterbeekx]]}} Dosiero:Nicky Janssen.jpg|alt=Nicky Janssen|{{centre|[[Nicky Janssen]]}} Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|alt=Iwona Kocięba|{{centre|[[Iwona Kocięba]]}} Dosiero:Bernard-Regis Larue en 2018.jpg|alt=Bernard-Regis Larue|{{centre|[[Bernard-Régis Larue]]}} Dosiero:Barbara POTERUCHA en 2018.jpg|{{centre|[[Barbara Poterucha]]}} Dosiero:Vladimir Ronin en 2018.jpg|{{centre|[[Vladimir Ronin]]}} Dosiero:Jean-Pol Sparrenberg en 2018.jpg|{{centre|[[Jean-Pol Sparrenberg]]}} Dosiero:Griet Symoens.jpg|{{centre|[[Griet Symoens]]}} Dosiero:AnneTilmont en decembro 2018.jpg|{{centre|[[Anne Tilmont]]}} </gallery> <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == <!--Kiel tiuj ligiloj rilatas al la listo? Aŭ: al kiu listero ili apartenas? Rilatas al unu el la agadoj de menciitaj esperantistoj en la listo. --> * [http://www.vrede.be/eo Vrede vzw en Esperanto] * [http://eo.globalvoices.org Global Voices en Esperanto] * [https://www.naturamikaro.net/ Esperanta Naturamikaro] * [https://eo-naturamikaro.webnode.nl/ Naturamikoj kaj Verdaj Vojoj] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Belgio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Belgaj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] 483art09fxn8gq5pe05adpo31mr4obm 0 213166 9505907 8594059 2026-11-01T21:24:07Z DidCORN 34571 9505907 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shashlyk5.jpg|eta|dekstra|300ra|Ŝaŝliko sur [[braĝujo]]]] '''Ŝaŝliko''' (ruse ''шашлык'', el la tatara ''šašlyk'', ''šašlik'') estas [[rostado|rostita]] aŭ [[fritado|fritita]], plej ofte [[marinado|marinita]] [[viando|vianda]] [[nutraĵo]] sur [[rostostango]]. [[Dosiero:Shashlyk3.jpg|eta|maldekstra|250ra|Preparo de ŝaŝliko]] Ĝi estas tradicia [[manĝaĵo]] en la turkparolaj landoj, en [[Rusio]] kaj parte en la sudorienta Eŭropo, kie oni vendas ĝin. Ŝaŝliko havas diversajn variantojn el ŝafaĵo, bovaĵo au porkaĵo kun diversaj aldonaĵoj el [[legomo]]j aŭ [[lardo]], [[hepato]], [[reno]] kaj aliaj internaĵoj. La antaŭpreparo de la ŝaŝliko estas dispecigo, marinado de la viando dum horoj, trapikado per rostostango kaj rostado. Oni manĝas ĝin kun [[pano]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Jakitorio]] * [[Kebabo]] * [[Kradrostaĵo]] [[Kategorio:Viandaĵoj]] [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Kurda kuirarto]] qnol1c9ccy4zikpohlj682gve0r44rf 9505909 9505907 2026-11-01T21:25:28Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9505909 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shashlyk5.jpg|eta|dekstra|300ra|Ŝaŝliko sur [[braĝujo]]]] '''Ŝaŝliko''' (ruse ''шашлык'', el la tatara ''šašlyk'', ''šašlik'') estas [[rostado|rostita]] aŭ [[fritado|fritita]], plej ofte [[marinado|marinita]] [[viando|vianda]] [[nutraĵo]] sur [[rostostango]]. [[Dosiero:Shashlyk3.jpg|eta|maldekstra|250ra|Preparo de ŝaŝliko]] Ĝi estas tradicia [[manĝaĵo]] en la turkparolaj landoj, en [[Rusio]] kaj parte en la sudorienta Eŭropo, kie oni vendas ĝin. Ŝaŝliko havas diversajn variantojn el ŝafaĵo, bovaĵo au porkaĵo kun diversaj aldonaĵoj el [[legomo]]j aŭ [[lardo]], [[hepato]], [[reno]] kaj aliaj internaĵoj. La antaŭpreparo de la ŝaŝliko estas dispecigo, marinado de la viando dum horoj, trapikado per rostostango kaj rostado. Oni manĝas ĝin kun [[pano]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Jakitorio]] * [[Kebabo]] * [[Kradrostaĵo]] [[Kategorio:Viandaĵoj]] [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Kurda kuirarto]] [[Kategorio:Rusa kuirarto]] 4iz3f2wwq7mszcc40bsu68p62gap5t9 0 214120 9505694 9500330 2026-11-01T14:08:07Z Д.Ильин 70105 9505694 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Riproĉigo de kubo.svg|350ra|eta|Du [[riproĉa kubo|riproĉaj kuboj]] faritaj de la [[entutotranĉita kubo]] (senpintigita kubokedro).]] En geometrio, '''alternado''' aŭ '''parta tranĉo''' estas operacio je [[hiperpluredro]] aŭ [[kahelaro]] kiu plene senpintigas alternajn verticojn. Nur tiuj pluredroj povas esti alternitaj ĉe kiuj ĉiuj edroj havas [[para nombro|paran]] kvanton de verticoj, ekzemple la [[zonopluredro]]j. Ĉiu ''2n''-flankita edro iĝas ''n''-flankitan. Kvarlateraj edroj iĝas novajn laterojn. Alternado de regula pluredro aŭ kahelaro povas esti priskribita per etendita [[simbolo de Schläfli]], kiu estas tiu de la regula formo kun prefikso "h". Ekzemple h{4,3} estas alternita [[kubo (geometrio)|kubo]] (kiu estas [[kvaredro]]), kaj h{4,4} estas alternita [[kvadrata kahelaro]] (denove kvadrata kahelaro). Ĝenerale estas du manieroj de elekto de tio kiuj verticoj estas forprenitaj, kaj en iuj okazoj la rezultoj estas spegulaj bildoj de unu la alia, kaj ĉiu el ili estas [[nememspegulsimetria]]. == Riproĉigo == [[Riproĉigo (geometrio)|Riproĉigo]] estas rilatanta operacio. Ĝi estas ''alternado'' aplikita al la [[entutotranĉo|entutotranĉita]] hiperpluredro aŭ kahelaro. Entutotranĉita pluredro aŭ kahelaro ĉiam havas paran kvanton de verticoj ĉe ĉiuj edroj kaj tiel povas ĉiam esti alternita. Ekzemple, la ''riproĉa kubo'' estas kreita en du ŝtupoj. Unue ĝi estas entutotranĉita kaj rezultiĝas la [[granda rombokub-okedro]]. Due ĝi estas alternita kaj rezultiĝas la riproĉa kubo. Alia ekzemplo estas la uniformaj kontraŭprismoj. ''n''-latera kontraŭprismo povas esti konstruita kiel alternado de ''2n''-latera prismo, aŭ per riproĉigo de ''n''-latera [[duvertica pluredro]]. Ĉe prismoj ambaŭ alternitaj formoj estas identaj. Ne-uniformaj zonopluredroj povas ankaŭ esti alternita. Ekzemple, la [[romba tridekedro]] povas esti riproĉigita en [[dudekedro]]n aŭ [[dekduedro]]n depende de tio kiuj verticoj estas forprenitaj. == Ekzemploj == === Riproĉigo de platonaj solidoj === La pluredroj estas donitaj kun iliaj [[figuro de Coxeter-Dynkin|figuroj de Coxeter-Dynkin]]. Ĉe la entutotranĉitaj formoj la ĉiuj speguloj estas aktivaj, do ĉiuj verticoj de la grafeo estas ringitaj. La alternado estas montrita per verticoj de la grafeo kiel ringoj kun truoj. {| class="wikitable" ! Familio <br /> (p q 2) ! Regula <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] ! Entutotranĉita <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] ! Riproĉa <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |- | (3 3 2) | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvaredro]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t012.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita okedro]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-s012.svg|100ra]] <br /> [[Dudekedro]] <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |- | (4 3 2) | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kubo (geometrio)|Kubo]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kubokedro]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-s012.svg|100ra]] <br /> [[Riproĉa kubo]] <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |- | (5 3 2) | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] <br /> [[Dekduedro]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 5.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t012.svg|100ra]] <br /> [[Granda rombo-dudek-dekduedro]] <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 5.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-s012.svg|100ra]] <br /> [[Riproĉa dekduedro]] <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 5.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |} === Riproĉigo de regulaj 2-kahelaroj === {| class="wikitable" ! Familio <br /> (p q 2) ! Regula <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] ! Entutotranĉita <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] ! Riproĉi malafable <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW p.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW q.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |- | (4 4 2) | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] (4.4.4.4) <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t012.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvadrata kahelaro]] (4.8.8) <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-snub.svg|100ra]] <br /> [[Riproĉa kvadrata kahelaro]] (3.3.4.3.4) <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 4.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |- | (6 3 2) | [[Dosiero:Tile 6,3.svg|100ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] (6.6.6) <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 6.png]][[Dosiero:CDW dot.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] | [[Dosiero:Tile 46b.svg|100ra]] <br /> [[Granda rombo-tri-seslatera kahelaro]] (3.4.6.4) <br /> [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 6.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW ring.png]] | [[Dosiero:Tile 33336.svg|100ra]] <br /> [[Riproĉa seslatera kahelaro]] 3.3.3.3.6 <br /> [[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 6.png]][[Dosiero:CDW hole.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW hole.png]] |} === Riproĉigo de uniformaj prismoj === Alternaj tranĉoj povas esti aplikita al prismoj. Ekzemple ''kvadrata kontraŭprismo'' samtempe estas ''riproĉigita 4-latera duvertica pluredro'' kaj ''alternita oklatera prismo''. {| class="wikitable" ! colspan=2| Fonta formo ! colspan=2| Alternita formo |- ! Nomo ! Bildo ! Nomo ! Bildo |- | [[Kubo (geometrio)|Kubo]] | [[Dosiero:Hexahedron.png|100ra]] | [[Kvaredro]] | [[Dosiero:Tetrahedron.png|100ra]] |- | [[Seslatera prismo]] | [[Dosiero:Hexagonal prism.png|100ra]] | [[Okedro]] | [[Dosiero:Trigonal antiprism.png|100ra]] |- | [[Oklatera prismo]] | [[Dosiero:Octagonal prism.png|100ra]] | [[Kvadrata kontraŭprismo]] | [[Dosiero:Square antiprism.png|100ra]] |- | [[Deklatera prismo]] | [[Dosiero:Decagonal prism.png|100ra]] | [[Kvinlatera kontraŭprismo]] | [[Dosiero:Pentagonal antiprism.png|100ra]] |- | ... | | ... | |} == Alternaj tranĉoj == Simila operacio povas [[tranĉo (geometrio)|senpintigi]] alternaj verticoj sed ne tute forpreni ilin. Pli sube estas aro de pluredroj kiuj povas esti generita de la dualaj de [[katalana solido|katalanaj solidoj]]. Ili havi du specojn de verticoj kiu povas esti alterne senpintigitaj. Senpintigo de verticoj de la "pli alta ordo" produktas ĉi tiujn formoj: {| class="wikitable" ! colspan=2| Fonta formo ! colspan=2| Alterne senpintigita formo |- ! Nomo ! Bildo ! Nomo ! Bildo |- | [[Kubo (geometrio)|Kubo]] <br /> (duala de [[rektigita kvaredro]]) | [[Dosiero:Hexahedron.jpg|50ra]] | [[Alternita senpintigita kubo]] | [[Dosiero:Alternate truncated cube.png|50ra]] |- | [[Romba dekduedro]] <br /> (duala de [[kubokedro]]) | [[Dosiero:Rhombicdodecahedron.jpg|50ra]] | [[Senpintigita romba dekduedro]] | [[Dosiero:Truncated rhombic dodecahedron2.svg|50ra]] |- | [[Romba tridekedro]] <br /> (duala de [[dudek-dekduedro]]) | [[Dosiero:Rhombictriacontahedron.svg|50ra]] | [[Senpintigita romba tridekedro]] | [[Dosiero:Truncated rhombic triacontahedron.svg|50ra]] |- | [[Trilateropiramidigita kvaredro]] <br /> (duala de [[senpintigita kvaredro]]) | [[Dosiero:Triakistetrahedron.svg|50ra]] | [[Senpintigita trilateropiramidigita kvaredro]] | [[Dosiero:Truncated triakis tetrahedron.svg|50ra]] |- | [[Trilateropiramidigita okedro]] <br /> (duala de [[senpintigita kubo]]) | [[Dosiero:Triakisoctahedron.jpg|50ra]] | [[Senpintigita trilateropiramidigita okedro]] | [[Dosiero:Truncated triakis octahedron.png|50ra]] |- | [[Trilateropiramidigita dudekedro]] <br /> (duala de [[senpintigita dekduedro]]) | [[Dosiero:Triakisicosahedron.jpg|50ra]] | [[Senpintigita trilateropiramidigita dudekedro]] | [[Dosiero:Truncated triakis icosahedron.png|50ra]] |} [[Alterne edrotranĉita kuba kahelaro]] estas farita per '''alterna edrotranĉo'''. La operacio estas malproksime simila al operacioj de ''alternado'' kaj [[edrotranĉo (geometrio)|edrotranĉo]]. [[Alterne edroverticotranĉita kuba kahelaro]] estas farita per '''alterna edroverticotranĉo'''. La operacio estas malproksime simila al operacioj de ''alternado'' kaj [[edroverticotranĉo (geometrio)|edroverticotranĉo]]. == Pli altaj dimensioj == La alternado povas esti aplikita al pli alte dimensiaj hiperpluredroj kaj kahelaroj, tamen ĝenerale plejparto de formoj ne povas esti misformigitaj por ke esti uniformaj. La malplenaĵoj kreitaj per la forigo de verticoj ĝenerale ne povas esti plenigita per uniformaj facetoj. Ekzemploj: * [[3-kahelaro]]j ** Alternita [[kuba kahelaro]] estas la [[kvaredra-okedra kahelaro]]. ** Alternita [[seslatera prisma kahelaro]] estas la [[turnita alternita kuba kahelaro]]. * [[Plurĉelo]]j ** Alternita [[senpintigita 24-ĉelo]] estas nomata kiel la [[riproĉa 24-ĉelo]] (kvankam ĝi ne estas vere riproĉa laŭ la donita pli supre difino). * Alternita ''n''-[[hiperkubo]] estas uniforma la [[duonvertica hiperkubo|duonvertica ''n''-hiperkubo]]. ** Alternita [[Kubo (geometrio)|Kubo]] estas la regula [[kvaredro]] ** Alternita [[4-hiperkubo]] estas la regula [[16-ĉelo]] ** Alternita [[5-hiperkubo]] estas la duonregula [[duonvertica 5-hiperkubo]] ** Alternita [[6-hiperkubo]] estas la uniforma [[duonvertica 6-hiperkubo]] {| class="wikitable" | [[Dosiero:Hexahedron.png|80ra]] <br /> [[Kubo (geometrio)|Kubo]] | [[Dosiero:Tetrahedron.png|80ra]] <br /> [[Kvaredro]] (alternita kubo) |- | [[Dosiero:Schlegel wireframe 8-cell.png|80ra]] <br /> [[4-hiperkubo]] | [[Dosiero:Schlegel wireframe 16-cell.png|80ra]] <br /> [[16-ĉelo]] (alternita 4-hiperkubo) |} == Vidu ankaŭ == {{Operacioj je hiperpluredroj}} == Referencoj == * H. S. M. Coxeter, ''Regular Polytopes'' - ''Regulaj hiperpluredroj'', 3-a. red., Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-61480-8. (pp.&nbsp;154–156 8.6 parta tranĉo, aŭ alternado) == Eksteraj ligiloj == * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Alternation | titolo=Alternado }} [[Kategorio:Hiperpluredroj]] 0791ghfcd65e7p3qu69869ky8jfx2fe 0 215559 9505736 9502059 2026-11-01T15:05:59Z Д.Ильин 70105 9505736 wikitext text/x-wiki En [[geometrio]], '''senpintigo''' aŭ ''simpla'' '''tranĉo''' estas operacio, plenumebla en ĉiu dimensio, kiu tranĉas [[vertico]]jn de [[hiperpluredro]], kreante novan [[faceto]]n anstataŭ ĉiun verticon. La operacio povas esti farita ĝis diversa grado de profundo. Ju pli profunda estas la tranĉo, des pli mallongaj iĝas la originalaj [[latero]]j kaj des pli grandaj estas la novaj facetoj. La operacio, kiu faras la longon de la originalaj lateroj egala al nulo, nomiĝas [[rektigo (geometrio)|rektigo]]. Eblas ankaŭ eĉ pli profunda tranĉo. La operacio, per kiu la originalaj [[edro]]j iĝas punktoj, nomiĝas [[durektigo (geometrio)|durektigo]]; la operacio, per kiu la originalaj [[ĉelo (geometrio)|ĉeloj]] iĝas punktoj, nomiĝas estas [[trirektigo (geometrio)|trirektigo]] ktp. Kiam la termino estas aplikata al [[regula hiperpluredro]] aŭ [[regula kahelaro]], oni kutime subkomprenas la '''uniforman tranĉon''', do tranĉon, kies rezulto estas [[uniforma hiperpluredro]] aŭ [[uniforma kahelaro]]. Se la fonta formo havas [[simbolo de Schläfli|simbolon de Schläfli]] {p₁,p₂,...,p_n-1}, do la uniforma tranĉita formo estas priskribata per etendita simbolo de Schläfli t_0,1{p₁,p₂,...,p_n-1}. == Tranĉo de regulaj pluredroj kaj 2-kahelaroj == Dum ''uniforma tranĉo'' de [[platona solido|platonaj solidoj]] aŭ [[kahelaro de regulaj plurlateroj]] la originalaj edroj iĝas regulajn plurlaterojn kun duobla kvanto de lateroj. [[Dosiero:Tranĉo de kubo.svg|eta|maldekstra|450ra|Ĉi tiu vico montras la tranĉon de kubo, je kvar ŝtupoj de kontinua senpintiganta procezo inter la fonta [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[rektigita kubo]]. La meza formo estas la uniforma [[senpintigita kubo]].]] {{-}} == Aliaj tranĉoj == En kvazaŭregulaj pluredroj, ''tranĉo'' estas pli kvaliteca termino, kiu subkomprenas ke post la tranĉo iuj malformigoj estas faritaj por adapti senpintigitajn edrojn por ke ili iĝu regulajn. Ekzemple, la [[senpintigita kubokedro]] ne estas reale tranĉo de verticoj de la [[kubokedro]], ĉar post reala tranĉo aperas ortangulaj edroj kiuj ne estas kvadratoj. Por la [[katalana solido|katalanaj solidoj]], ''alterna tranĉa'' operacio estas uzata, kiu senpintigas nur alternajn verticojn. Ĉi tiu operacio povas esti farita nur je pluredro ĉiuj edroj de kiu havas paran kvanton de verticoj, inkluzive [[zonopluredro]]jn. (Vidu plu en [[alternado (geometrio)]].) == Ekzemploj == === Regulaj pluredroj kaj 2-kahelaroj === Ĉi tie estas montritaj diversgradaj tranĉoj inter la du regulaj formoj (dualaj unu al la alia), kun la [[rektigo (geometrio)|rektigita]] formo (plena tranĉo) en la centro. Kompareblaj edroj estas kolorigita samkolore. Notu, ke en multaj okazoj diversaj formoj koincidas, iam kun turno, movo aŭ reskaligo. {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]]) !Originala !Tranĉita !Rektigita !Dutranĉita <br /> (senpintigita duala) !Durektigita <br /> ([[duala pluredro]]) |- | {3,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t1.svg|100ra]] <br /> [[Okedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t2.svg|100ra]] <br /> [[Kvaredro]] |- | {4,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kubo (geometrio)|Kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] <br /> [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita okedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] <br /> [[Okedro]] |- | {5,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] <br /> [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.svg|100ra]] <br /> [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita dudekedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] <br /> [[Dudekedro]] |- | {6,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t0.svg|100ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t1.svg|100ra]] <br /> [[Tri-seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t12.svg|100ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t2-red.svg|100ra]] <br /> [[Triangula kahelaro]] |- | {7,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t0.png|100ra]] <br /> [[Seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t1.png|100ra]] <br /> [[Rektigita seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita ordo-7 triangula kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t2.png|100ra]] <br /> [[Ordo-7 triangula kahelaro]] |- | {8,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t0.png|100ra]] <br /> [[Oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t01.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t1.png|100ra]] <br /> [[Rektigita oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita ordo-8 triangula kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t2.png|76ra]] <br /> [[Ordo-8 triangula kahelaro]] |- | {4,4} | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t1-1.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t2.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] |- | {5,4} | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t0.png|100ra]] <br /> [[Ordo-4 kvinlatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t01.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t1.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t12.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t2.png|100ra]] |- | {5,5} | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t0.png|100ra]] <br /> [[Ordo-5 kvinlatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t01.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t1.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t12.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t2.png|100ra]] |} === Prismaj pluredroj === {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]]) !Originala !Tranĉita !Rektigita !Dutranĉita <br /> (senpintigita duala) !Durektigita <br /> ([[duala pluredro]]) |- | {2,p} | [[Dosiero:Hexagonal hosohedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duvertica pluredro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {2,p} | [[Dosiero:Hexagonal prism.png|100ra]] <br /> [[Seslatera prismo]] <br /> t{2,p} | [[Dosiero:Hexagonal dihedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duedro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {p,2} | <br /> Dekdulatera [[duedro]] <br /> <br /> {''2p'',2} | [[Dosiero:Hexagonal dihedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duedro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {p,2} |} == Rektigitotranĉitaj (rombotranĉitaj) formoj == Ĉi tiuj formoj estas rezultoj de senpintigo de [[rektigo (geometrio)|rektigitaj]] regulaj formo. La verticoj estas ordo 4, kaj vera geometria tranĉo devus krei ortangulajn nekvadratajn edrojn. La uniformeco de la rezulto postulas adaptiĝon por krei kvadratajn edrojn. Ankaŭ, senpintigo de rektigo de la fonta formo estas [[lateroverticotranĉo]] de la fonta formo. {| class="wikitable" !Originala !Rektigita !Rektigitotranĉita <br /> (lateroverticotranĉita) |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|120ra]] <br /> [[Kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|120ra]] <br /> [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.svg|120ra]] <br /> [[Senpintigita kubokedro]] <br /> (lateroverticotranĉita kubo) <br /> (rombotranĉita kubokedro) |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|120ra]] <br /> [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.svg|120ra]] <br /> [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t012.svg|120ra]] <br /> [[Senpintigita dudek-dekduedro]] <br /> (lateroverticotranĉita dekduedro)<br /> (rombotranĉita dudek-dekduedro) |- | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t0.svg|120ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t1.svg|120ra]] <br /> [[Tri-seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t012.svg|120ra]] <br /> [[Granda rombo-tri-seslatera kahelaro]] <br /> (lateroverticotranĉita seslatera kahelaro)<br /> (senpintigita tri-seslatera kahelaro) |} === Regulaj plurĉeloj kaj 3-kahelaroj === Regula [[plurĉelo]] aŭ 3-dimensia [[kahelaro]] {p,q,r} post senpintigo iĝas uniforman plurĉelon aŭ 3-kahelaron kun du specoj de ĉeloj: * t_0,1{p,q} kiuj estas senpintigoj de {p,q} kreitaj el la originalaj ĉeloj; * {q,r} kreitaj anstataŭ la originalaj verticoj. Vidi: [[uniforma plurĉelo]] kaj [[konveksa uniforma kahelaro de eŭklida 3-spaco]]. {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]] <br /> {p,q,r}) !Originala !Tranĉita !Rektigita <br /> (durektigita duala) !Dutranĉita <br /> (dutranĉita duala) |- !{3,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 5-cell.png|130ra]] <br /> [[5-ĉelo]] (mem-duala) | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated pentachoron.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 5-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 5-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 5-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid bitruncated 5-cell.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 5-ĉelo]] |- !{3,3,4} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 16-cell.png|130ra]] <br /> [[16-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 16-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 16-ĉelo]] <br /> (24-ĉelo) | rowspan=2| [[Dosiero:Schlegel half-solid bitruncated 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 16-ĉelo]] <br /> (dutranĉita 4-hiperkubo) |- !{4,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 8-cell.png|130ra]] <br /> [[4-hiperkubo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated tesseract.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 4-hiperkubo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 8-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 4-hiperkubo]] |- !{3,4,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 24-cell.png|130ra]] <br /> [[24-ĉelo]] (mem-duala) | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 24-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 24-ĉelo]] | [[Dosiero:Rectified 24cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 24-ĉelo]] | [[Dosiero:Bitruncated xylotetron stereographic close-up.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 24-ĉelo]] |- !{3,3,5} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 600-cell vertex-centered.png|130ra]] <br /> [[600-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 600-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 600-ĉelo]] | [[Dosiero:Stereographic rectified 600-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 600-ĉelo]] | rowspan=2| [[Dosiero:Bitruncated cosmotetron stereographic close-up.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 600-ĉelo]] <br /> (dutranĉita 120-ĉelo) |- !{5,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 120-cell.png|130ra]] <br /> [[120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 120-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Stereographic rectified 120-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 120-ĉelo]] |- !{4,3,4} | |[[Dosiero:Partial cubic honeycomb.svg|130ra]] <br /> [[Kuba kahelaro]] (mem-duala) | [[Dosiero:Truncated cubic honeycomb1.jpg|130ra]] <br /> [[Senpintigita kuba kahelaro]] | [[Dosiero:Rectified cubic honeycomb.jpg|130ra]] <br /> [[Rektigita kuba kahelaro]] | [[Dosiero:Bitruncated cubic honeycomb.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita kuba kahelaro]] |- !{3,5,3} | [[Dosiero:Hyperb icosahedral hc.png|130ra]] <br /> [[Ordo-3 dudekedra kahelaro]] (mem-duala) | <br /> [[Ordo-3 senpintigita dudekedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-3 rektigita dudekedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-3 dutranĉita dudekedra kahelaro]] |- !{4,3,5} | [[Dosiero:Hyperb gcubic hc.png|130ra]] <br /> [[Ordo-5 kuba kahelaro]] | <br /> [[Ordo-5 senpintigita kuba kahelaro]] | <br /> [[Ordo-5 rektigita kuba kahelaro]] | rowspan=2| <br /> [[Ordo-5 dutranĉita kuba kahelaro]] <br /> (Ordo-4 dutranĉita dekduedra kahelaro) |- !{5,3,4} | [[Dosiero:Hyperbolic orthogonal dodecahedral honeycomb.png|130ra]] <br /> [[Ordo-4 dekduedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-4 senpintigita dekduedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-4 rektigita dekduedra kahelaro]] |- !{5,3,5} | [[Ordo-5 dekduedra kahelaro]] (mem-duala) | [[Ordo-5 senpintigis dekduedra kahelaro]] | [[Ordo-5 rektigita dekduedra kahelaro]] | [[Ordo-5 dutranĉita dekduedra kahelaro]] |} == Vidu ankaŭ == {{Operacioj je hiperpluredroj}} * [[Unuforma pluredro]] * [[Uniforma plurĉelo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://mathworld.wolfram.com/Truncation.html Tranĉo en MathWorld] * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Truncation | titolo=Tranĉo }} [[Kategorio:Hiperpluredroj]] pxofuz5sg3kke6f463u9g18v40ep0zw 0 216216 9505737 9496968 2026-11-01T15:06:10Z Д.Ильин 70105 9505737 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Ordo-3 senpintigita seplatera kahelaro |bildo = Uniform tiling 73-t01.png |bildo-priskribo = Projekcio kiel [[diska modelo de Poincaré]] de la hiperbola ebeno. |duala = [[Ordo-7 trilateropiramidigita triangula kahelaro]] |duala_bildo = Ord7 triakis triang til.png |grupo = [7,3] |Schl = t{7,3} |Wythoff = 2 3 &#124; 7 |vfiguro = 3.14.14 |CD = [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 7.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] }} En [[geometrio]], la '''senpintigita ordo-3 seplatera kahelaro''' estas [[duonregula kahelaro|duonregula]] [[kahelaro]] de la [[hiperbola ebeno]]. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per [[senpintigo (geometrio)|senpintigo]] de la regula [[ordo-3 seplatera kahelaro]]. En la kahelaro estas unu [[triangulo]] kaj du [[dekkvarlatero]]j ĉirkaŭ ĉiu [[vertico (geometrio)|vertico]]. Ĝia [[simbolo de Schläfli]] estas ''t_0,1{7,3}''. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seplatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100px]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100px]]<br />Senpintigita seplatera kahelaro (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Duala kahelaro == La duala kahelaro estas ''[[ordo-7 trilateropiramidigita triangula kahelaro]]'', kiu estas [[ordo-7 triangula kahelaro]] en kun ĉiu triangulo estas dividita en trion per centra punkto. == Vidu ankaŭ == * [[Senpintigita seslatera kahelaro]] * [[Ordo-3 seplatera kahelaro]] * [[Kahelaro de 2-dimensia ebeno]] * [[Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj]] == Referencoj == * {{Citlibro|Aŭtoro=Branko Grünbaum, Shephard G. C.| Titolo=Tilings and Patterns - Kahelaroj kaj ŝablonoj|url=https://archive.org/details/isbn_0716711931| Loko=Novjorko | Eldonejo=W. H. Freeman | Jaro=1987 | ID=ISBN 0-7167-1193-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL= HyperbolicTiling | titolo = Hiperbola kahelaro}} * {{MathWorld | URL=PoincareHyperbolicDisk | titolo = Hiperbola disko de Poincaré}} * [http://bork.hampshire.edu/~bernie/hyper/ Galerio de hiperbolaj kaj sferaj kahelaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130324095520/http://bork.hampshire.edu/~bernie/hyper/ |date=2013-03-24 }} * [http://geometrygames.org/KaleidoTile/index.html KaleidoTile 3 - kleriga programaro por krei sferajn, ebenajn kaj hiperbolajn kahelarojn] * [http://www.hadron.org/~hatch/HyperbolicTesselations Hiperbolaj ebenaj kahelaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927092207/http://www.hadron.org/~hatch/HyperbolicTesselations/ |date=2011-09-27 }} [[Kategorio:Kahelaroj]] tbl1b457hcck5pcatijw4kzzlq2vj7b 0 216537 9505738 9496880 2026-11-01T15:06:20Z Д.Ильин 70105 9505738 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita seslatera kahelaro |bildo = Tile 3bb.svg |vbildo = Truncated hexagonal tiling vertfig.svg |duala = [[Trilateropiramidigita triangula kahelaro]] |duala_bildo = Tile V3bb.svg |grupo = p6m |Schl = t{6,3} |Wythoff = 2 3 &#124; 6<br />3 3 &#124; 3 |vfiguro = 3.12.12 |CD = [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 6.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] |B = Toxat }} En [[geometrio]], la '''senpintigita seslatera kahelaro''' estas [[duonregula kahelaro|duonregula]] [[kahelaro]] de la [[eŭklida ebeno]]. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per [[senpintigo (geometrio)|senpintigo]] de la regula [[seslatera kahelaro]]. En la kahelaro estas unu [[triangulo]] kaj du [[dekdulatero]] ĉirkaŭ ĉiu [[vertico (geometrio)|vertico]]. Ĝiaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]] estas ''t_0,1{6,3}'' aŭ ''t_1,2{3,6}''. Estas nur unu [[unuforma kolorigo]] de senpintigita seslatera kahelaro, kun ĉiu speco de edroj kun sia aparta koloro. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seslatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita seslatera kahelaro (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |[[Dosiero:Uniform tiling 83-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Kahelaro de 2-dimensia ebeno]] * [[Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj]] == Referencoj == * {{Citlibro|Aŭtoro=Branko Grünbaum, Shephard G. C.| Titolo=Tilings and Patterns - Kahelaroj kaj ŝablonoj|url=https://archive.org/details/isbn_0716711931| Loko=Novjorko | Eldonejo=W. H. Freeman | Jaro=1987 | ID=ISBN 0-716-71193-1}} (Ĉapitro 2.1: ''Regulaj kaj unuformaj kahelaroj'', p.&nbsp;58-65) * Robert Williams, ''La geometria fundamento de natura strukturo: Fonta libro de dizajno'', Novjorko, Dovero, 1979. p39 {{Projektoj}} [[Kategorio:Kahelaroj]] hiocnwfeiz6d6p4187ih5wb72o6uli9 0 219825 9505901 9231310 2026-11-01T20:37:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505901 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:JohnNewton edited.jpg|eta|dekstra|[[John Newton]], verkisto de “Amazing Grace”]] '''“Amazing Grace”''' (esperante: “Mirinda Graco”) estas unu el la plej konataj [[Protestantismo|Protestantaj]] [[himno]]j, eble la plej konata himno en la [[angla lingvo]]. In [[1772]], [[Britio|brito]] [[John Newton]], [[Eklezio de Anglio|anglikana]] kleriko kaj eksa [[sklavoŝipo|sklavoŝipestro]], verkis la tekston de la kanto, kies originala titolo estis ''Faith's Review and Expectation''. La melodion, laŭ kiu oni nun ĝenerale kantas la himnon, himnologoj nomas ''New Britain''. Ĝi estas anonima ario, kredeble irlanddevena. “Amazing Grace” estis inter la himnoj kantitaj dum la enterigo de [[Listo de usonaj prezidentoj|usona prezidento]], [[Ronald Reagan]]. “Amazing Grace” estis inter la [[himno|himnoj]] kantitaj dum la enpostenigo de [[Listo de usonaj prezidentoj|usona prezidento]], [[Joe Biden]], la 20-an de januaro 2021. == Filmoj == * [[Amazing Grace (filmo de 1974)]] * [[Amazing Grace (filmo de 1992)]] * [[Amazing Grace (filmo de 2006)]] * [[The Amazing Grace]] ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20240414150735/https://kantaro.ikso.net/miriga_graco Teksto de esperanta versio de la kanto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj kantoj]] [[Kategorio:Kristanaj kantoj]] [[Kategorio:Arto de la 18-a jarcento]] eyfmx8j6us802ls0ckrlijprn8ylhkw 0 226079 9506044 9354061 2026-11-02T05:46:05Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9506044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=HU | tipo1 = reliefo | zomo = 10}} '''Berettyóújfalu''' [beretjOUjfalu] estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Hajdú-Bihar]], en [[Distrikto Berettyóújfalu]], kies centro estas. En la [[loknomo]] újfalu signifas: nova [[vilaĝo]]. [[Dosiero:Berettyóújfalu, József Attila utca, 2004-04-12 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|Strato en Berettyóújfalu]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 171&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 16000 * [[Poŝtkodo]]: 4100 * [[Telefonprefikso]]: 54 == Geografio == Berettyóújfalu situas sur [[ebenaĵo]], en ambaŭ [[bordo]]j de [[Berettyó]], laŭ ĉefvojoj [[Budapeŝto]]-[[Oradea]] kaj [[Debrecen]]-[[Békéscsaba]], laŭ [[fervojo]] Budapeŝto-Oradea. == Historio == La unua mencio pri nuna loko de Berettyóújfalu okazis en la [[13-a jarcento]], tiam pluraj vilaĝoj estis ĉi tie. Unu el tiuj vilaĝoj Berettyószentmárton akiris kampurban statuson kun doganprena rajto en [[1481]]. Alia vilaĝo Herpály jam havis monaĥejon en la [[12-a jarcento]]. Dum la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝoj kelkfoje estis detruitaj. Berettyóújfalu ricevis hajdukajn privilegiojn en [[1608]], sed grava evoluo okazis en la dua duono de la [[19-a jarcento]] pro la alveninta fervojo kaj reguligo de la rivereto. La unua helpis la komercon, la dua la agrikulturon. Post [[Traktato de Trianon]] (1920) la tiama [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] Berettyóújfalu iĝis iĝis departementejo en rest-Hungario. La komunumo rapide evoluis, fine akiris urban statuson en 1978, pli frue Berettyóújfalu kaj Berettyószentmárton estis unuigitaj. == Vidindaĵoj == * ruinaĵo de romanika abatejo * [[kalvinana preĝejo (Berettyóújfalu)]] * [[preĝejo Koro de Jesuo (Berettyóújfalu)]] * termala banejo == Famuloj == [[Dosiero:Berettyóújfalu-12.jpg|eta|Abateja ruinaĵo apud Berettyóújfalu]] * en Berettyóújfalu naskiĝis: ** [[Béla Rácz (advokato)]] ** [[aktoro]] [[Ildikó Tornyi]] ** [[arkeologo]] [[László Barkóczi]] ** [[ĉefministro]] [[Gyula Kállai]] ** [[historiisto]] [[Zoltán Zsupos]] ** [[ĵurnalisto]] [[Péter Tardos]] ** [[kuracisto]]j [[Róza Ádány]] kaj [[István Levente Garai]] ** [[ministro]]j [[János Matolcsi]] kaj [[Anita Orbán]] ** moderna pentatlonisto [[István Szondy]] ** [[pastro]] [[István Jelenits]] ** [[poeto]] [[Jutka Miklós]] ** [[politikisto]]j [[István Ujhelyi]] kaj [[István Vitányi]] ** [[reĝisoro]] [[Károly Makk]] ** [[skermisto]] [[Imre Bujdosó]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Rumanio}} [[Marghita]], [[Rumanio]] * {{Flago|Italio}} [[Porcia]], [[Italio]] * {{Flago|Italio}} [[Montegrotto Terme]], Italio * {{Flago|Rusio}} [[Viŝnij Voloĉjok]], [[Rusio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Berettyóújfalu| ]] [[Kategorio:Banlokoj]] 08vg697gbmnspixj3nojybsjrcczzvd 0 234796 9505791 9440192 2026-11-01T17:12:32Z Arbarulo 135469 9505791 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto urbo | bildo = <!-- kutime preniĝas el la komunejo --> | bildo-priskribo = | lando = {{Francio}} | regiono={{Francilio}} <small>([[Pariza Regiono]])</small> | departemento=[[Hauts-de-Seine]] | arondismento= [[arondismento Boulogne-Billancourt|Boulogne-Billancourt]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO = FR-92 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2 = Francio }} '''Sèvres''' estas [[Francio|franca]] [[Komunumoj de Francio|komunumo]] de 22.700 loĝantoj en departemento [[Hauts-de-Seine]] en regiono [[Île-de-France]]. Ĝi estas konata pro sia [[porcelano]] kaj pro la [[Traktato de Sèvres]], subskribita tie post la fino de la [[Unua Mondmilito]]. En Sèvres estas la Pavilono de Breteuil de la [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj]] (BIPM), kien oni je la {{dato|20|majo|1875}}, post la subskribo de la [[Konvencio pri la Metro|Metra Konvencio]], metis la metran [[etalono]]n por konservado. La franca registaro donacis la pavilonon al la BIPM kaj tiel evitis altajn riparkostojn, ĉar la pavilono estis preskaŭ detruita post la [[Francia-Prusia Milito]]. == Ĝemelurboj == * {{flago|Germanio}} [[Wolfenbüttel]] en [[Malsupra Saksio]], [[Germanio]] * {{flago|Usono}} Mount Prospect, vilaĝo en [[ Kantono Cook (Ilinojso)|kantono Cook]] de [[Ilinojso]], [[Usono]] == Vidu ankaŭ == * [[Sèvres-Rive-Gauche (stacidomo)]] * [[Sèvres - Ville-d'Avray (stacidomo)]] * [[Musée de Sèvres (Tramtransporto en Parizo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) {{DEFAŬLTORDIGO:Sevres}} [[Kategorio:Sèvres| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Hauts-de-Seine]] dza29bvtf786syx2v1ttabfz4li96ts 9505829 9505791 2026-11-01T17:48:30Z Arbarulo 135469 9505829 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto urbo | bildo = <!-- kutime preniĝas el la komunejo --> | bildo-priskribo = | lando = {{Francio}} | regiono={{Francilio}} <small>([[Pariza Regiono]])</small> | departemento=[[Hauts-de-Seine]] | arondismento= [[arondismento Boulogne-Billancourt|Boulogne-Billancourt]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO = FR-92 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2 = Francio }} '''Sèvres''' estas [[Francio|franca]] [[Komunumoj de Francio|komunumo]] de 22.700 loĝantoj en departemento [[Hauts-de-Seine]] en regiono [[Île-de-France]]. Ĝi estas konata pro sia [[porcelano]] kaj pro la [[Traktato de Sèvres]], subskribita tie post la fino de la [[Unua Mondmilito]]. En Sèvres estas la Pavilono de Breteuil de la [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj]] (BIPM), kien oni je la {{dato|20|majo|1875}}, post la subskribo de la [[Konvencio pri la Metro|Metra Konvencio]], metis la metran [[etalono]]n por konservado. La franca registaro donacis la pavilonon al la BIPM kaj tiel evitis altajn riparkostojn, ĉar la pavilono estis preskaŭ detruita post la [[Francia-Prusia Milito]]. == Ĝemelurboj == * {{flago|Germanio}} [[Wolfenbüttel]] en [[Malsupra Saksio]], [[Germanio]] * {{flago|Usono}} Mount Prospect, vilaĝo en [[ Kantono Cook (Ilinojso)|kantono Cook]] de [[Ilinojso]], [[Usono]] == Vidu ankaŭ == * [[Sèvres-Rive-Gauche (stacidomo)]] * [[Sèvres - Ville-d'Avray (stacidomo)]] * [[Musée de Sèvres (Tramtransporto en Parizo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) {{DEFAŬLTORDIGO:Sevres}} [[Kategorio:Sèvres| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Hauts-de-Seine]] mu9cwezjvgbxtgg582gpz6u9n6ef2on 0 239828 9505790 8585449 2026-11-01T17:12:29Z Sj1mor 12103 9505790 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Womanpower_logo.jpg|eta|Elstara simbolo de la feminisma movado - [[levita pugno]] ene de [[simbolo de Venuso]]]] [[Dosiero:Algemeen kiesrecht.jpg|eta|Afiŝo por ĝenerala balotrajto (Volkspetitionnement voor algemen kiesrecht)]] La '''feminisma movado''' (ankaŭ konata kiel la movado de la virinoj, virinliberigo, aŭ [[feminismo]]) rilatas al serio de kampanjoj por reformoj en temoj kiaj ekzemple generaj rajtoj, hejma perforto, akuŝferio, egala [[salajro]], virina balotrajto, seksa ĉikanado, kaj seksa perforto, ĉio el kio falas sub la etikedo de feminismo. La prioritatoj de la movado varias inter nacioj kaj komunumoj kaj intervalas de opozicio kontraŭ ina genitala kripligo en unu lando ĝis opozicio kontraŭ la [[vitra plafono]] en alia. La movado komenciĝis en la okcidenta mondo en la komenco de la [[19-a jarcento]] kaj ekzamenis tri ondojn. Unua-onda feminismo estis orientita ĉirkaŭ la tavolo de mez- aŭ superklasaj blankaj virinoj kaj implikis balotrajton kaj politikan egalecon. Dua-onda feminismo delas plue kontraŭbatali sociajn kaj kulturajn neegalaĵojn. Tria-onda feminismo inkludas renoviĝintan kampanjadon por la pli granda influo de virinoj en politiko. {{Projektoj}} [[Kategorio:Feminisma movado| ]] jdmaogz86dkowee3iwulfeo6yrntv33 9505793 9505790 2026-11-01T17:13:09Z Sj1mor 12103 9505793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Womanpower_logo.jpg|eta|Elstara simbolo de la feminisma movado - [[levita pugno]] ene de [[simbolo de Venuso]]]] [[Dosiero:Algemeen kiesrecht.jpg|eta|Afiŝo por ĝenerala balotrajto (Volkspetitionnement voor algemen kiesrecht)]] La '''feminisma movado''' (ankaŭ konata kiel la movado de la virinoj, virinliberigo, aŭ [[feminismo]]) rilatas al serio de kampanjoj por reformoj en temoj kiaj ekzemple generaj rajtoj, hejma perforto, akuŝferio, egala [[salajro]], virina balotrajto, seksa ĉikanado, kaj seksa perforto, ĉio el kio falas sub la etikedo de feminismo. La prioritatoj de la movado varias inter nacioj kaj komunumoj kaj intervalas de opozicio kontraŭ ina genitala kripligo en unu lando ĝis opozicio kontraŭ la [[vitra plafono]] en alia. La movado komenciĝis en la okcidenta mondo en la komenco de la [[19-a jarcento]] kaj ekzamenis tri ondojn. Unua-onda feminismo estis orientita ĉirkaŭ la tavolo de mez- aŭ superklasaj blankaj virinoj kaj implikis balotrajton kaj politikan egalecon. Dua-onda feminismo delas plue kontraŭbatali sociajn kaj kulturajn neegalaĵojn. Tria-onda feminismo inkludas renoviĝintan kampanjadon por la pli granda influo de virinoj en politiko. {{Projektoj}} [[Kategorio:Feminisma movado| ]] 4g2j6umgfpcj9vije043722oosut0av 0 242214 9506101 8965291 2026-11-02T07:31:45Z Sj1mor 12103 9506101 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio|priskribo de bildo=}} La '''Bruno-Kreisky-premio''' (oficiale: '''Bruno-Kreisky-premio por meritoj pri homaj rajtoj''', germane: ''Bruno-Kreisky-Preis für Verdienste um die Menschenrechte'') estas aŭstra premio por aktivuloj pri [[homaj rajtoj]] kaj [[paco]].[[Dosiero:Bruno-Kreisky-01.JPG|eta|180px|<small>Kreisky-monumento en Bruno-Kreisky-parko, Vieno</small>]]Pro iniciato de la [[Vieno|Viena]] urbestro Leopold Gratz kaj [[sindikato|sindikatano]] Anton Benya ĝi estis fondita okaze de la 65-a [[datreveno]] de [[Bruno Kreisky]], tiama [[kanceliero (Aŭstrio)|aŭstra ĉefministro]], ĉar li ne volis akcepti personajn fest-donacojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kreisky.org/biographie.htm |titolo=Kreisky-Biografio sur ''kreisky.org'' |alirdato=2008-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080505090311/http://www.kreisky.org/biographie.htm |arkivdato=2008-05-05 }}</ref> La premio estas aljuĝata depost [[1979]] ĉiun duan (aŭ trian) jaron. La premio estas "dotita" per 3.500 ĝis 15.000 Euro. == Premiitoj == <!-- Ekzistas dua premio Bruno Kreisky por politikaj libroj - premiitoj de tiu paĝo havas (havu!) propran paĝon, do ne enlistigu ilin ĉi tie. Dankon. --> ; ;2017 :* Aslı Erdoğan, Turkio :* Wolfgang Kaleck, Germanio :* Queer Base, Aŭstrio :* Haus Liebhartstal UMF, Aŭstrio ;2015: :* Vian Dakhil, Irako :* Marijana Grandits, Aŭstrio :* Nachbarinnen in Wien, Aŭstrio '''2013''': :* Bogaletch Gebre, Ethiopio :* Mazen Darwish, Sirio :* Cecily Corti, Aŭstrio ;2011: :* ASPIS, Aŭstrio :* ESRA, Aŭstrio :* Hemayat, Aŭstrio :* Daniel Barenboim, Israelo/ Palestino, ''Por lia sindevontigo al pacigo en la mezorienta konflikto'' :* West-Eastern Divan Orchestra ;2007: :* [[Gao Zhisheng]], Chinio :* [[Jovan Mirilo]], Serbio :* [[Zivilcourage und Anti-Rassismus-Arbeit|ZARA]], Aŭstrio :* [[Manfred Nowak]], Aŭstrio :* Honora premio: [[Kofi Annan]], ĝenerala sekretario de UNO (ĝis 2006) ;2005: :* [[Nadja Lorenz]] kaj [[Georg Bürstmayr]], [[Vieno]] ''pro ilia engaĝita pledado por [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj [[enmigrinto]]<nowiki/>j en Aŭstrio kaj la klopodoj pri ŝanĝoj en leĝoj kaj jurisdikcio''<!-- für ihre engagierte rechtliche Vertretung von AsylwerberInnen und MigrantInnen in Österreich und ihren Einsatz für Änderungen in Gesetzen und Rechtsprechung''--> :* [[Andrei Sannikov]], [[Belorusio]] ''pro lia laboro enkadre de [[Charta 97]], civitana iniciato en [[Minsko]].'' ;2002: :* Kardinalo [[Franz König]], eks-arkiepiskopo de Vieno :* [[Ute Bock]], Vieno, pro ŝia engaĝiĝo por fuĝintoj en la tuta mondo :* [[Amira Hass]], [[Tel Aviv]]/[[Ramallah]], pro ŝiaj elstaraj sendependaj ĵurnalistaj verkoj :* ''Palestinian Centre for Human Rights'', [[Gaza-urbo]], pro ilia multjara kuraĝa agado por homaj rajtoj en la okupitaj palestinaj teritorioj ;2000: :* [[Radhika Coomaraswamy]], [[Srilanko]], Aparta ambasadoro de [[UNO]] pri perforto kontraŭ virinoj :* Belgrada Centro por Homaj Rajtoj, [[Jugoslavio]] :* NRO-projekto „Ein Antidiskriminierungsgesetz für Österreich“ :* [[Karlheinz Böhm]], Aŭstrio/Etiopio ;1997: :* [[Abbas Amir Entezam]], Irano :* [[Emily Lau]], Hongkongo :* [[Uri Avnery]], Israelo :* [[Ivan Zvonimir Čičak]], kroata politikisto :* [[Otto Tausig]], Aŭstrio :* [[Willi Resetarits]], Aŭstrio :* [[Ernst Fürlinger]] por [[Österreichisches Netzwerk gegen Armut]] ;1995: :* [[Sumaya Farhat-Naser]], Palestino :* [[Sergei Adamowitsch Kowaljow]], Rusio :* [[Ken Saro-Wiwa]], Niĝerio :* [[Leyla Zana]], Turkio :* [[Uri Avnery]] :* [[Manfred Nowak]] por [[Ludwig Boltzmann Institut für Menschenrechte]] (BIM) ;1993: :* [[Nicolae Gheorghe]] :* [[Oslobodjenje]], gazeto en [[Sarajevo]] ;1991: :* [[Faisal Husseini]] :* [[Felicia Langer]] :* [[Erwin Kräutler]] :* [[Gesellschaft für bedrohte Völker]], Aŭstrio :* [[Paulinho Paiakan]] ;1988: :* Episkopo [[Leonidas Proano]] ;1986: :* [[Fondaĵo Bruno-Kreisky-arkivo]], Aŭstrio :* [[Viena Instituto por evoluigo kaj kunlaboro]]<!-- Wiener Institut für Entwicklung und Zusammenarbeit -->, Aŭstrio :* [[Herbert Amry]], Aŭstrio :* [[Aŭstra Instituto por pacesploro kaj edukado]]<!--Österreichisches Institut für Friedensforschung und Erziehung -->, Aŭstrio :* [[Komitato de la patrinoj de malaperintoj]]<!--Komitee der Mütter der Verschwundenen -->, Elsalvadoro :* [[Komisiono pri Homaj Rajtoj]]<!--Menschenrechtskommission -->, Gvatemalo :* [[Aŭstra helpo por fuĝintoj]]<!--Österreichische Flüchtlingshilfe -->, Aŭstrio :* International Historians of the Labour Movement (ITH) :* [[Jud-araba domo]], Beth Berl<!--Jewish-Arab House in Beth Berl -->, Israelo :* [[Erich Weisbier]], Aŭstrio ;1984: :* Hilfskomitee für Nicaragua, Aŭstrio :* [[Volkshilfe|Volkshilfe Aŭstrio]] :* [[Österreichische Liga für Menschenrechte]] :* [[Union of Concerned Scientists]] :* Amikoj de [[Universitato Telavivo]], Aŭstrio :* Vicaría de la Solidaridad, Ĉilio :* [[Oswald Amstler]], Aŭstrio :* Arkiepiskopo Raymond G. Hunthausen, Usono :* [[Muzaffer Saraç]], Turkio :* [[Shulamit Aloni]], Israel :* [[Luiz Inácio Lula da Silva]], Brazilio :* [[Leopold Ungar]], Aŭstrio :* [[Yolanda Urízar Martínez de Aguilar]], Gvatemalo :* [[Marianella García Villas]], Elsalvadoro ;1981: :* [[Simha Flapan]], Israelo :* [[Raymonda Tawil]], Israelo :* [[Nelson Mandela]], Sudafriko :* [[Rosa Jochmann]], Aŭstrio :* [[Domitila Barrios de Chungara]], Bolivio :* [[Enrique Álvarez Córdoba]], Elsalvadoro :* Kim Chi-ha, Sudkoreio :* [[Kim Dae-Jung]], Sudkoreio :* [[Histadrut]], Israelo :* Fondation pour une entraide intellectuelle Européenne, Francio :* [[Orlando Fals Borda]], Kolombio :* [[Felix Ermacora]], Aŭstrio ;1979: :* Kardinalo [[Raúl Silva Henríquez]], Ĉilio :* Issam Sartawi, Palestino :* [[Arie Lova Eliav]], Israelo :* Erzbischof [[Miguel Obando Bravo]], Nicaragvo :* [[Hildegard Goss-Mayr|Hildegard kaj Jean Goss-Mayr]], Aŭstrio :* [[Christiaan Frederick Beyers Naudé]], Südafrika :* [[Amnesty International]] Austria Sekcio :* Committee for Human Rights, International Trade Union, Aŭstrio == Vidu ankaŭ == [[Bruno-Kreisky-Premio por la politika libro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kreisky.org/human.rights/ Bruno-Kreisky-Fondaĵo pri la premio kaj la premiitoj] == Fontoj == {{referencoj}} <!----> [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Aŭstrio]] [[Kategorio:Homaj rajtoj|Kreisky-premio]] [[Kategorio:Pacpremioj]] 345shme08j7whvgmzckz2yd0s66jvmc 9506103 9506101 2026-11-02T07:34:56Z Sj1mor 12103 /* Premiitoj */ 9506103 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio|priskribo de bildo=}} La '''Bruno-Kreisky-premio''' (oficiale: '''Bruno-Kreisky-premio por meritoj pri homaj rajtoj''', germane: ''Bruno-Kreisky-Preis für Verdienste um die Menschenrechte'') estas aŭstra premio por aktivuloj pri [[homaj rajtoj]] kaj [[paco]].[[Dosiero:Bruno-Kreisky-01.JPG|eta|180px|<small>Kreisky-monumento en Bruno-Kreisky-parko, Vieno</small>]]Pro iniciato de la [[Vieno|Viena]] urbestro Leopold Gratz kaj [[sindikato|sindikatano]] Anton Benya ĝi estis fondita okaze de la 65-a [[datreveno]] de [[Bruno Kreisky]], tiama [[kanceliero (Aŭstrio)|aŭstra ĉefministro]], ĉar li ne volis akcepti personajn fest-donacojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kreisky.org/biographie.htm |titolo=Kreisky-Biografio sur ''kreisky.org'' |alirdato=2008-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080505090311/http://www.kreisky.org/biographie.htm |arkivdato=2008-05-05 }}</ref> La premio estas aljuĝata depost [[1979]] ĉiun duan (aŭ trian) jaron. La premio estas "dotita" per 3.500 ĝis 15.000 Euro. == Premiitoj == <!-- Ekzistas dua premio Bruno Kreisky por politikaj libroj - premiitoj de tiu paĝo havas (havu!) propran paĝon, do ne enlistigu ilin ĉi tie. Dankon. --> ;2022 ;* Al-Haq, Palestino ;* Asylum Coordination Austria, Aŭstrio ;* Martin Hochegger, Aŭstrio/Tanzanio ;* Maria Kalesnikava, Belarusio ; ;2019 ;* Amal Fathy, Egiptio ;* Know Your Rights, Aŭstrio ;* Michael Landau, Aŭstrio ;* Shalom Alaikum – Jewish Aid for Refugees, Aŭstrio ; ;2017 :* Aslı Erdoğan, Turkio :* Wolfgang Kaleck, Germanio :* Queer Base, Aŭstrio :* Haus Liebhartstal UMF, Aŭstrio ;2015: :* Vian Dakhil, Irako :* Marijana Grandits, Aŭstrio :* Nachbarinnen in Wien, Aŭstrio '''2013''': :* Bogaletch Gebre, Ethiopio :* Mazen Darwish, Sirio :* Cecily Corti, Aŭstrio ;2011: :* ASPIS, Aŭstrio :* ESRA, Aŭstrio :* Hemayat, Aŭstrio :* Daniel Barenboim, Israelo/ Palestino, ''Por lia sindevontigo al pacigo en la mezorienta konflikto'' :* West-Eastern Divan Orchestra ;2007: :* [[Gao Zhisheng]], Chinio :* [[Jovan Mirilo]], Serbio :* [[Zivilcourage und Anti-Rassismus-Arbeit|ZARA]], Aŭstrio :* [[Manfred Nowak]], Aŭstrio :* Honora premio: [[Kofi Annan]], ĝenerala sekretario de UNO (ĝis 2006) ;2005: :* [[Nadja Lorenz]] kaj [[Georg Bürstmayr]], [[Vieno]] ''pro ilia engaĝita pledado por [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj [[enmigrinto]]<nowiki/>j en Aŭstrio kaj la klopodoj pri ŝanĝoj en leĝoj kaj jurisdikcio''<!-- für ihre engagierte rechtliche Vertretung von AsylwerberInnen und MigrantInnen in Österreich und ihren Einsatz für Änderungen in Gesetzen und Rechtsprechung''--> :* [[Andrei Sannikov]], [[Belorusio]] ''pro lia laboro enkadre de [[Charta 97]], civitana iniciato en [[Minsko]].'' ;2002: :* Kardinalo [[Franz König]], eks-arkiepiskopo de Vieno :* [[Ute Bock]], Vieno, pro ŝia engaĝiĝo por fuĝintoj en la tuta mondo :* [[Amira Hass]], [[Tel Aviv]]/[[Ramallah]], pro ŝiaj elstaraj sendependaj ĵurnalistaj verkoj :* ''Palestinian Centre for Human Rights'', [[Gaza-urbo]], pro ilia multjara kuraĝa agado por homaj rajtoj en la okupitaj palestinaj teritorioj ;2000: :* [[Radhika Coomaraswamy]], [[Srilanko]], Aparta ambasadoro de [[UNO]] pri perforto kontraŭ virinoj :* Belgrada Centro por Homaj Rajtoj, [[Jugoslavio]] :* NRO-projekto „Ein Antidiskriminierungsgesetz für Österreich“ :* [[Karlheinz Böhm]], Aŭstrio/Etiopio ;1997: :* [[Abbas Amir Entezam]], Irano :* [[Emily Lau]], Hongkongo :* [[Uri Avnery]], Israelo :* [[Ivan Zvonimir Čičak]], kroata politikisto :* [[Otto Tausig]], Aŭstrio :* [[Willi Resetarits]], Aŭstrio :* [[Ernst Fürlinger]] por [[Österreichisches Netzwerk gegen Armut]] ;1995: :* [[Sumaya Farhat-Naser]], Palestino :* [[Sergei Adamowitsch Kowaljow]], Rusio :* [[Ken Saro-Wiwa]], Niĝerio :* [[Leyla Zana]], Turkio :* [[Uri Avnery]] :* [[Manfred Nowak]] por [[Ludwig Boltzmann Institut für Menschenrechte]] (BIM) ;1993: :* [[Nicolae Gheorghe]] :* [[Oslobodjenje]], gazeto en [[Sarajevo]] ;1991: :* [[Faisal Husseini]] :* [[Felicia Langer]] :* [[Erwin Kräutler]] :* [[Gesellschaft für bedrohte Völker]], Aŭstrio :* [[Paulinho Paiakan]] ;1988: :* Episkopo [[Leonidas Proano]] ;1986: :* [[Fondaĵo Bruno-Kreisky-arkivo]], Aŭstrio :* [[Viena Instituto por evoluigo kaj kunlaboro]]<!-- Wiener Institut für Entwicklung und Zusammenarbeit -->, Aŭstrio :* [[Herbert Amry]], Aŭstrio :* [[Aŭstra Instituto por pacesploro kaj edukado]]<!--Österreichisches Institut für Friedensforschung und Erziehung -->, Aŭstrio :* [[Komitato de la patrinoj de malaperintoj]]<!--Komitee der Mütter der Verschwundenen -->, Elsalvadoro :* [[Komisiono pri Homaj Rajtoj]]<!--Menschenrechtskommission -->, Gvatemalo :* [[Aŭstra helpo por fuĝintoj]]<!--Österreichische Flüchtlingshilfe -->, Aŭstrio :* International Historians of the Labour Movement (ITH) :* [[Jud-araba domo]], Beth Berl<!--Jewish-Arab House in Beth Berl -->, Israelo :* [[Erich Weisbier]], Aŭstrio ;1984: :* Hilfskomitee für Nicaragua, Aŭstrio :* [[Volkshilfe|Volkshilfe Aŭstrio]] :* [[Österreichische Liga für Menschenrechte]] :* [[Union of Concerned Scientists]] :* Amikoj de [[Universitato Telavivo]], Aŭstrio :* Vicaría de la Solidaridad, Ĉilio :* [[Oswald Amstler]], Aŭstrio :* Arkiepiskopo Raymond G. Hunthausen, Usono :* [[Muzaffer Saraç]], Turkio :* [[Shulamit Aloni]], Israel :* [[Luiz Inácio Lula da Silva]], Brazilio :* [[Leopold Ungar]], Aŭstrio :* [[Yolanda Urízar Martínez de Aguilar]], Gvatemalo :* [[Marianella García Villas]], Elsalvadoro ;1981: :* [[Simha Flapan]], Israelo :* [[Raymonda Tawil]], Israelo :* [[Nelson Mandela]], Sudafriko :* [[Rosa Jochmann]], Aŭstrio :* [[Domitila Barrios de Chungara]], Bolivio :* [[Enrique Álvarez Córdoba]], Elsalvadoro :* Kim Chi-ha, Sudkoreio :* [[Kim Dae-Jung]], Sudkoreio :* [[Histadrut]], Israelo :* Fondation pour une entraide intellectuelle Européenne, Francio :* [[Orlando Fals Borda]], Kolombio :* [[Felix Ermacora]], Aŭstrio ;1979: :* Kardinalo [[Raúl Silva Henríquez]], Ĉilio :* Issam Sartawi, Palestino :* [[Arie Lova Eliav]], Israelo :* Erzbischof [[Miguel Obando Bravo]], Nicaragvo :* [[Hildegard Goss-Mayr|Hildegard kaj Jean Goss-Mayr]], Aŭstrio :* [[Christiaan Frederick Beyers Naudé]], Südafrika :* [[Amnesty International]] Austria Sekcio :* Committee for Human Rights, International Trade Union, Aŭstrio == Vidu ankaŭ == [[Bruno-Kreisky-Premio por la politika libro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kreisky.org/human.rights/ Bruno-Kreisky-Fondaĵo pri la premio kaj la premiitoj] == Fontoj == {{referencoj}} <!----> [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Aŭstrio]] [[Kategorio:Homaj rajtoj|Kreisky-premio]] [[Kategorio:Pacpremioj]] jcg9r28tseqi9484a57axkn5f5sb9ax 9506104 9506103 2026-11-02T07:35:43Z Sj1mor 12103 /* Premiitoj */ 9506104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio|priskribo de bildo=}} La '''Bruno-Kreisky-premio''' (oficiale: '''Bruno-Kreisky-premio por meritoj pri homaj rajtoj''', germane: ''Bruno-Kreisky-Preis für Verdienste um die Menschenrechte'') estas aŭstra premio por aktivuloj pri [[homaj rajtoj]] kaj [[paco]].[[Dosiero:Bruno-Kreisky-01.JPG|eta|180px|<small>Kreisky-monumento en Bruno-Kreisky-parko, Vieno</small>]]Pro iniciato de la [[Vieno|Viena]] urbestro Leopold Gratz kaj [[sindikato|sindikatano]] Anton Benya ĝi estis fondita okaze de la 65-a [[datreveno]] de [[Bruno Kreisky]], tiama [[kanceliero (Aŭstrio)|aŭstra ĉefministro]], ĉar li ne volis akcepti personajn fest-donacojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kreisky.org/biographie.htm |titolo=Kreisky-Biografio sur ''kreisky.org'' |alirdato=2008-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080505090311/http://www.kreisky.org/biographie.htm |arkivdato=2008-05-05 }}</ref> La premio estas aljuĝata depost [[1979]] ĉiun duan (aŭ trian) jaron. La premio estas "dotita" per 3.500 ĝis 15.000 Euro. == Premiitoj == <!-- Ekzistas dua premio Bruno Kreisky por politikaj libroj - premiitoj de tiu paĝo havas (havu!) propran paĝon, do ne enlistigu ilin ĉi tie. Dankon. --> ;2022: :* Al-Haq, Palestino :* Asylum Coordination Austria, Aŭstrio :* Martin Hochegger, Aŭstrio/Tanzanio :* Maria Kalesnikava, Belarusio ;2019: :* Amal Fathy, Egiptio :* Know Your Rights, Aŭstrio :* Michael Landau, Aŭstrio :* Shalom Alaikum – Jewish Aid for Refugees, Aŭstrio ;2017: :* Aslı Erdoğan, Turkio :* Wolfgang Kaleck, Germanio :* Queer Base, Aŭstrio :* Haus Liebhartstal UMF, Aŭstrio ;2015: :* Vian Dakhil, Irako :* Marijana Grandits, Aŭstrio :* Nachbarinnen in Wien, Aŭstrio '''2013''': :* Bogaletch Gebre, Ethiopio :* Mazen Darwish, Sirio :* Cecily Corti, Aŭstrio ;2011: :* ASPIS, Aŭstrio :* ESRA, Aŭstrio :* Hemayat, Aŭstrio :* Daniel Barenboim, Israelo/ Palestino, ''Por lia sindevontigo al pacigo en la mezorienta konflikto'' :* West-Eastern Divan Orchestra ;2007: :* [[Gao Zhisheng]], Chinio :* [[Jovan Mirilo]], Serbio :* [[Zivilcourage und Anti-Rassismus-Arbeit|ZARA]], Aŭstrio :* [[Manfred Nowak]], Aŭstrio :* Honora premio: [[Kofi Annan]], ĝenerala sekretario de UNO (ĝis 2006) ;2005: :* [[Nadja Lorenz]] kaj [[Georg Bürstmayr]], [[Vieno]] ''pro ilia engaĝita pledado por [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj [[enmigrinto]]<nowiki/>j en Aŭstrio kaj la klopodoj pri ŝanĝoj en leĝoj kaj jurisdikcio''<!-- für ihre engagierte rechtliche Vertretung von AsylwerberInnen und MigrantInnen in Österreich und ihren Einsatz für Änderungen in Gesetzen und Rechtsprechung''--> :* [[Andrei Sannikov]], [[Belorusio]] ''pro lia laboro enkadre de [[Charta 97]], civitana iniciato en [[Minsko]].'' ;2002: :* Kardinalo [[Franz König]], eks-arkiepiskopo de Vieno :* [[Ute Bock]], Vieno, pro ŝia engaĝiĝo por fuĝintoj en la tuta mondo :* [[Amira Hass]], [[Tel Aviv]]/[[Ramallah]], pro ŝiaj elstaraj sendependaj ĵurnalistaj verkoj :* ''Palestinian Centre for Human Rights'', [[Gaza-urbo]], pro ilia multjara kuraĝa agado por homaj rajtoj en la okupitaj palestinaj teritorioj ;2000: :* [[Radhika Coomaraswamy]], [[Srilanko]], Aparta ambasadoro de [[UNO]] pri perforto kontraŭ virinoj :* Belgrada Centro por Homaj Rajtoj, [[Jugoslavio]] :* NRO-projekto „Ein Antidiskriminierungsgesetz für Österreich“ :* [[Karlheinz Böhm]], Aŭstrio/Etiopio ;1997: :* [[Abbas Amir Entezam]], Irano :* [[Emily Lau]], Hongkongo :* [[Uri Avnery]], Israelo :* [[Ivan Zvonimir Čičak]], kroata politikisto :* [[Otto Tausig]], Aŭstrio :* [[Willi Resetarits]], Aŭstrio :* [[Ernst Fürlinger]] por [[Österreichisches Netzwerk gegen Armut]] ;1995: :* [[Sumaya Farhat-Naser]], Palestino :* [[Sergei Adamowitsch Kowaljow]], Rusio :* [[Ken Saro-Wiwa]], Niĝerio :* [[Leyla Zana]], Turkio :* [[Uri Avnery]] :* [[Manfred Nowak]] por [[Ludwig Boltzmann Institut für Menschenrechte]] (BIM) ;1993: :* [[Nicolae Gheorghe]] :* [[Oslobodjenje]], gazeto en [[Sarajevo]] ;1991: :* [[Faisal Husseini]] :* [[Felicia Langer]] :* [[Erwin Kräutler]] :* [[Gesellschaft für bedrohte Völker]], Aŭstrio :* [[Paulinho Paiakan]] ;1988: :* Episkopo [[Leonidas Proano]] ;1986: :* [[Fondaĵo Bruno-Kreisky-arkivo]], Aŭstrio :* [[Viena Instituto por evoluigo kaj kunlaboro]]<!-- Wiener Institut für Entwicklung und Zusammenarbeit -->, Aŭstrio :* [[Herbert Amry]], Aŭstrio :* [[Aŭstra Instituto por pacesploro kaj edukado]]<!--Österreichisches Institut für Friedensforschung und Erziehung -->, Aŭstrio :* [[Komitato de la patrinoj de malaperintoj]]<!--Komitee der Mütter der Verschwundenen -->, Elsalvadoro :* [[Komisiono pri Homaj Rajtoj]]<!--Menschenrechtskommission -->, Gvatemalo :* [[Aŭstra helpo por fuĝintoj]]<!--Österreichische Flüchtlingshilfe -->, Aŭstrio :* International Historians of the Labour Movement (ITH) :* [[Jud-araba domo]], Beth Berl<!--Jewish-Arab House in Beth Berl -->, Israelo :* [[Erich Weisbier]], Aŭstrio ;1984: :* Hilfskomitee für Nicaragua, Aŭstrio :* [[Volkshilfe|Volkshilfe Aŭstrio]] :* [[Österreichische Liga für Menschenrechte]] :* [[Union of Concerned Scientists]] :* Amikoj de [[Universitato Telavivo]], Aŭstrio :* Vicaría de la Solidaridad, Ĉilio :* [[Oswald Amstler]], Aŭstrio :* Arkiepiskopo Raymond G. Hunthausen, Usono :* [[Muzaffer Saraç]], Turkio :* [[Shulamit Aloni]], Israel :* [[Luiz Inácio Lula da Silva]], Brazilio :* [[Leopold Ungar]], Aŭstrio :* [[Yolanda Urízar Martínez de Aguilar]], Gvatemalo :* [[Marianella García Villas]], Elsalvadoro ;1981: :* [[Simha Flapan]], Israelo :* [[Raymonda Tawil]], Israelo :* [[Nelson Mandela]], Sudafriko :* [[Rosa Jochmann]], Aŭstrio :* [[Domitila Barrios de Chungara]], Bolivio :* [[Enrique Álvarez Córdoba]], Elsalvadoro :* Kim Chi-ha, Sudkoreio :* [[Kim Dae-Jung]], Sudkoreio :* [[Histadrut]], Israelo :* Fondation pour une entraide intellectuelle Européenne, Francio :* [[Orlando Fals Borda]], Kolombio :* [[Felix Ermacora]], Aŭstrio ;1979: :* Kardinalo [[Raúl Silva Henríquez]], Ĉilio :* Issam Sartawi, Palestino :* [[Arie Lova Eliav]], Israelo :* Erzbischof [[Miguel Obando Bravo]], Nicaragvo :* [[Hildegard Goss-Mayr|Hildegard kaj Jean Goss-Mayr]], Aŭstrio :* [[Christiaan Frederick Beyers Naudé]], Südafrika :* [[Amnesty International]] Austria Sekcio :* Committee for Human Rights, International Trade Union, Aŭstrio == Vidu ankaŭ == [[Bruno-Kreisky-Premio por la politika libro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kreisky.org/human.rights/ Bruno-Kreisky-Fondaĵo pri la premio kaj la premiitoj] == Fontoj == {{referencoj}} <!----> [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Aŭstrio]] [[Kategorio:Homaj rajtoj|Kreisky-premio]] [[Kategorio:Pacpremioj]] thy70a0gx47a8wrlicpkjrmnc6zzt5f 9506105 9506104 2026-11-02T07:36:39Z Sj1mor 12103 /* Premiitoj */ 9506105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio|priskribo de bildo=}} La '''Bruno-Kreisky-premio''' (oficiale: '''Bruno-Kreisky-premio por meritoj pri homaj rajtoj''', germane: ''Bruno-Kreisky-Preis für Verdienste um die Menschenrechte'') estas aŭstra premio por aktivuloj pri [[homaj rajtoj]] kaj [[paco]].[[Dosiero:Bruno-Kreisky-01.JPG|eta|180px|<small>Kreisky-monumento en Bruno-Kreisky-parko, Vieno</small>]]Pro iniciato de la [[Vieno|Viena]] urbestro Leopold Gratz kaj [[sindikato|sindikatano]] Anton Benya ĝi estis fondita okaze de la 65-a [[datreveno]] de [[Bruno Kreisky]], tiama [[kanceliero (Aŭstrio)|aŭstra ĉefministro]], ĉar li ne volis akcepti personajn fest-donacojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kreisky.org/biographie.htm |titolo=Kreisky-Biografio sur ''kreisky.org'' |alirdato=2008-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080505090311/http://www.kreisky.org/biographie.htm |arkivdato=2008-05-05 }}</ref> La premio estas aljuĝata depost [[1979]] ĉiun duan (aŭ trian) jaron. La premio estas "dotita" per 3.500 ĝis 15.000 Euro. == Premiitoj == <!-- Ekzistas dua premio Bruno Kreisky por politikaj libroj - premiitoj de tiu paĝo havas (havu!) propran paĝon, do ne enlistigu ilin ĉi tie. Dankon. --> ;2022: :* [[Al-Haq]], Palestino :* Asylum Coordination Austria, Aŭstrio :* Martin Hochegger, Aŭstrio/Tanzanio :* [[Maria Kalesnikava]], Belarusio ;2019: :* Amal Fathy, Egiptio :* Know Your Rights, Aŭstrio :* Michael Landau, Aŭstrio :* Shalom Alaikum – Jewish Aid for Refugees, Aŭstrio ;2017: :* Aslı Erdoğan, Turkio :* Wolfgang Kaleck, Germanio :* Queer Base, Aŭstrio :* Haus Liebhartstal UMF, Aŭstrio ;2015: :* Vian Dakhil, Irako :* Marijana Grandits, Aŭstrio :* Nachbarinnen in Wien, Aŭstrio '''2013''': :* Bogaletch Gebre, Ethiopio :* Mazen Darwish, Sirio :* Cecily Corti, Aŭstrio ;2011: :* ASPIS, Aŭstrio :* ESRA, Aŭstrio :* Hemayat, Aŭstrio :* Daniel Barenboim, Israelo/ Palestino, ''Por lia sindevontigo al pacigo en la mezorienta konflikto'' :* West-Eastern Divan Orchestra ;2007: :* [[Gao Zhisheng]], Chinio :* [[Jovan Mirilo]], Serbio :* [[Zivilcourage und Anti-Rassismus-Arbeit|ZARA]], Aŭstrio :* [[Manfred Nowak]], Aŭstrio :* Honora premio: [[Kofi Annan]], ĝenerala sekretario de UNO (ĝis 2006) ;2005: :* [[Nadja Lorenz]] kaj [[Georg Bürstmayr]], [[Vieno]] ''pro ilia engaĝita pledado por [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj [[enmigrinto]]<nowiki/>j en Aŭstrio kaj la klopodoj pri ŝanĝoj en leĝoj kaj jurisdikcio''<!-- für ihre engagierte rechtliche Vertretung von AsylwerberInnen und MigrantInnen in Österreich und ihren Einsatz für Änderungen in Gesetzen und Rechtsprechung''--> :* [[Andrei Sannikov]], [[Belorusio]] ''pro lia laboro enkadre de [[Charta 97]], civitana iniciato en [[Minsko]].'' ;2002: :* Kardinalo [[Franz König]], eks-arkiepiskopo de Vieno :* [[Ute Bock]], Vieno, pro ŝia engaĝiĝo por fuĝintoj en la tuta mondo :* [[Amira Hass]], [[Tel Aviv]]/[[Ramallah]], pro ŝiaj elstaraj sendependaj ĵurnalistaj verkoj :* ''Palestinian Centre for Human Rights'', [[Gaza-urbo]], pro ilia multjara kuraĝa agado por homaj rajtoj en la okupitaj palestinaj teritorioj ;2000: :* [[Radhika Coomaraswamy]], [[Srilanko]], Aparta ambasadoro de [[UNO]] pri perforto kontraŭ virinoj :* Belgrada Centro por Homaj Rajtoj, [[Jugoslavio]] :* NRO-projekto „Ein Antidiskriminierungsgesetz für Österreich“ :* [[Karlheinz Böhm]], Aŭstrio/Etiopio ;1997: :* [[Abbas Amir Entezam]], Irano :* [[Emily Lau]], Hongkongo :* [[Uri Avnery]], Israelo :* [[Ivan Zvonimir Čičak]], kroata politikisto :* [[Otto Tausig]], Aŭstrio :* [[Willi Resetarits]], Aŭstrio :* [[Ernst Fürlinger]] por [[Österreichisches Netzwerk gegen Armut]] ;1995: :* [[Sumaya Farhat-Naser]], Palestino :* [[Sergei Adamowitsch Kowaljow]], Rusio :* [[Ken Saro-Wiwa]], Niĝerio :* [[Leyla Zana]], Turkio :* [[Uri Avnery]] :* [[Manfred Nowak]] por [[Ludwig Boltzmann Institut für Menschenrechte]] (BIM) ;1993: :* [[Nicolae Gheorghe]] :* [[Oslobodjenje]], gazeto en [[Sarajevo]] ;1991: :* [[Faisal Husseini]] :* [[Felicia Langer]] :* [[Erwin Kräutler]] :* [[Gesellschaft für bedrohte Völker]], Aŭstrio :* [[Paulinho Paiakan]] ;1988: :* Episkopo [[Leonidas Proano]] ;1986: :* [[Fondaĵo Bruno-Kreisky-arkivo]], Aŭstrio :* [[Viena Instituto por evoluigo kaj kunlaboro]]<!-- Wiener Institut für Entwicklung und Zusammenarbeit -->, Aŭstrio :* [[Herbert Amry]], Aŭstrio :* [[Aŭstra Instituto por pacesploro kaj edukado]]<!--Österreichisches Institut für Friedensforschung und Erziehung -->, Aŭstrio :* [[Komitato de la patrinoj de malaperintoj]]<!--Komitee der Mütter der Verschwundenen -->, Elsalvadoro :* [[Komisiono pri Homaj Rajtoj]]<!--Menschenrechtskommission -->, Gvatemalo :* [[Aŭstra helpo por fuĝintoj]]<!--Österreichische Flüchtlingshilfe -->, Aŭstrio :* International Historians of the Labour Movement (ITH) :* [[Jud-araba domo]], Beth Berl<!--Jewish-Arab House in Beth Berl -->, Israelo :* [[Erich Weisbier]], Aŭstrio ;1984: :* Hilfskomitee für Nicaragua, Aŭstrio :* [[Volkshilfe|Volkshilfe Aŭstrio]] :* [[Österreichische Liga für Menschenrechte]] :* [[Union of Concerned Scientists]] :* Amikoj de [[Universitato Telavivo]], Aŭstrio :* Vicaría de la Solidaridad, Ĉilio :* [[Oswald Amstler]], Aŭstrio :* Arkiepiskopo Raymond G. Hunthausen, Usono :* [[Muzaffer Saraç]], Turkio :* [[Shulamit Aloni]], Israel :* [[Luiz Inácio Lula da Silva]], Brazilio :* [[Leopold Ungar]], Aŭstrio :* [[Yolanda Urízar Martínez de Aguilar]], Gvatemalo :* [[Marianella García Villas]], Elsalvadoro ;1981: :* [[Simha Flapan]], Israelo :* [[Raymonda Tawil]], Israelo :* [[Nelson Mandela]], Sudafriko :* [[Rosa Jochmann]], Aŭstrio :* [[Domitila Barrios de Chungara]], Bolivio :* [[Enrique Álvarez Córdoba]], Elsalvadoro :* Kim Chi-ha, Sudkoreio :* [[Kim Dae-Jung]], Sudkoreio :* [[Histadrut]], Israelo :* Fondation pour une entraide intellectuelle Européenne, Francio :* [[Orlando Fals Borda]], Kolombio :* [[Felix Ermacora]], Aŭstrio ;1979: :* Kardinalo [[Raúl Silva Henríquez]], Ĉilio :* Issam Sartawi, Palestino :* [[Arie Lova Eliav]], Israelo :* Erzbischof [[Miguel Obando Bravo]], Nicaragvo :* [[Hildegard Goss-Mayr|Hildegard kaj Jean Goss-Mayr]], Aŭstrio :* [[Christiaan Frederick Beyers Naudé]], Südafrika :* [[Amnesty International]] Austria Sekcio :* Committee for Human Rights, International Trade Union, Aŭstrio == Vidu ankaŭ == [[Bruno-Kreisky-Premio por la politika libro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kreisky.org/human.rights/ Bruno-Kreisky-Fondaĵo pri la premio kaj la premiitoj] == Fontoj == {{referencoj}} <!----> [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Aŭstrio]] [[Kategorio:Homaj rajtoj|Kreisky-premio]] [[Kategorio:Pacpremioj]] g62droxanuysngj4fk8mf3e9q4ylg9i 0 242495 9505938 8733002 2026-11-01T22:16:35Z Taylor 49 126294 [Radiko (lingvoscienco)|radikoj] 9505938 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=kvazaŭmorfemo en Esperanto|apa=Al}} {{Sufiksoj en Esperanto}} '''-al-''' estas kvazaŭ-[[sufikso]] en multaj vortoj en [[Esperanto]]. Ĉi tio signifas ke ĝi estis sufikso en iuj [[romanida lingvo|romanidaj lingvoj]], el kiuj la vortoj estas prenitaj en Esperanton, sed ne estas vera sufikso en Esperanto. La [[Radiko (lingvoscienco)|radikoj]] kun kaj sen "al" en la fino estas apartaj sendependaj radikoj, kun apartaj sed ofte iel similaj signifoj. Ekzemple: * (el [[NPIV]]): *: '''[[socio|soci-o]]''' : reto de dependecoj kaj reciprokaj kondiĉoj inter homoj, loĝantoj sur iu teritorio kaj iliaj interrilatoj produktivaj, familiaj, naciaj, ritaj, [[ktp]] *: '''[[sociala|social-a]]''' koncernanta la komunajn ekonomiajn interesojn de socio, kontraste kun la politikaj → '''[[socialismo|social-ism-o]]''' * &nbsp; *: '''[[normo|norm-o]] 1''' Ordinara, laŭregula stato, ĝenerale rekonata kiel modelo '''2 (juro)''' Preskribo aŭ regulo en ĝenerale aplikebla leĝo aŭ ekvivalenta akto '''3''' Ĝenerale rekonata kaj ofte leĝe difinita regulo pri minimuma nivelo de produktokvalito, sekureco, higieno ks. '''4 (teĥnologio)''' *: '''[[normala|normal-a]] 1''' Tia, kian oni povas antaŭvidi laŭ la naturo, laŭ kutimo, la ordinaraj kondiĉoj (komparu: [[normala distribuo]]) '''2 (matematiko)''' Orta == -al- kaj la vort-teorio de Esperanto == Laŭ [[Kálmán Kalocsay|K. Kalocsay]] kaj [[Eugen Wüster|E. Wüster]] la sufikso -al- povas esti foje uzebla en la teĥnika lingvaĵo dum pluformado de la adjektivaj radikoj, kiam necesas konservi la "elfalantan" finaĵon -o (la signon de la substantiveco). La klasika ekzemplo por tiu uzo estas ''varm'''al'''a'' grado (= ''grado de varmo''); se oni provas pluformi la substantivon ''varmo'' per nura ŝanĝo de la finaĵo, oni venas al kvalit-adjektivo ''varma'' anstataŭ la rilat-adjektivo, kiu priskribus la "rilaton al varmo"; do, ''varma grado'' estas sensencaĵo, dum oni celis la sencon ''grado de varmo''. Tiu uzo restas tamen nur sporada, normale oni elturniĝas aŭ per la uzo de la prepozicio ''de'' (''grado de varmo''), aŭ per la kunmeto (''varmo-grado''), aŭ foje per la uzado de alia radiko: ekz., anst. "rapida energio" (la celita senco estas ''energio de rapid(ec)o'') oni diras "kineta energio". Aliaj ekzemploj de la ebla uzo de la sufikso estas ''valor'''al'''a sistemo'' (= valor-sistemo, sistemo de valoroj), ''acid'''al'''a radiko'' (= radiko de acido, acid-o-a radiko, sed ne ''acida radiko''). Notindas, ke tiu uzo de -al- venas el [[Ido]] kaj ne estas bezonata por Esperanto (krom kelkaj maloftaj okazoj, kiam tamen eblas elturniĝi alimaniere) pro la senca elasteco de ties finaĵoj. == Eksteraj ligiloj == * [https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/al.html -al-] en [[PMEG]] [[Kategorio:Sufiksoj en Esperanto]] [[Kategorio:Eugen Wüster]] [[de:Sprachaufbau des Esperanto#Die Wortbildung]] [[en:Esperanto vocabulary#List of lexical suffixes]] oqkvtfcw4l4crvhxcqz4a7sm0poz0ge 0 243773 9506021 9485220 2026-11-02T03:31:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506021 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Antequera (stacidomo)|Antequera AV (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | nomo = Antekero | mapo = [[Dosiero:Antequera.svg|255ra]]{{centre|<small>Loko de Antequera en la [[provinco Malago]].</small>}}{{centre|Fonto: [http://web.archive.org/web/http://www.juntadeandalucia.es:9002/sima/htm/sm29015.htm IAE - SIMA]}} | flago = Bandera de Antequera.svg | blazono = [[Dosiero:Escudo color Excmo. Ayuntamiento de Antequera.jpg|100ra|Escudo color Excmo. Ayuntamiento de Antequera]] | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Andaluzio]] | provinco = [[Provinco Malago|Malago]] | komarko = [[Llanos de Cáceres]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | regiono-ISO=ES-MA | situo sur mapo2=Hispanio | zomo = 9 | areo = 749.34 | loĝantaro = 41141 | loĝantaro-stato = 2015 | denso = | pk = 29015 | estro = Manuel Jesús Barón Ríos ([[PP]]) | TTTejo = [http://www.juntadeandalucia.es/boja/boletines/2008/74/d/10.html] }} [[Dosiero:Antequera 2.jpg|eta|290 px|Vido al Antekero.]] '''Antequera''' [anteKEra], en [[Esperanto]] '''Antekero''', estas [[municipo]] kaj [[komunumo]] en la provinco [[Malago (provinco)|Malago]] en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]] [[Andaluzio]] de [[Hispanio]]. Ĝi situas en la nordo de la provinco, kaj estas la centro de la samnomaj komarko kaj jurteritorio.<ref>Consejo General Procuradores de España (eld.). «Antequera, partido judicial nº1 de Málaga». [http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=29&numpartido=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130622122133/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=29&numpartido=1 |date=2013-06-22 }} Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> En [[2015]] Antekero havis {{Unuo|44141}} loĝantojn.<ref>[[INE]] 2012</ref> Ĝi ampleksas areon de {{Unuo|749.34}}&nbsp;km² kaj densecon de {{Unuo|55.82}}&nbsp;loĝ/km² kaj ĝi situas je averaĝa alto de 575 msm. Laŭ loĝantaro, Antekero estas la unua municipo de la interno (ne marborda) de la provinco kaj la plej granda laŭ areo, krom la 24-a plej granda de Hispanio.<ref>Instituto Geográfico Nacional - Ministerio de Fomento (ed.). «Tabla de Datos geográficos municipios de España con más de 20.000 habitantes». Arkivita el originalo la 30-an de novembro de 2015. [https://web.archive.org/web/20101201080526/http://www.ign.es/ign/es/IGN/ane_tablaDatos.jsp] Konsultita la 16-an de aprilo de 2010.</ref> Antekero troviĝas sur geografie strategia loko, ĉar estas situa en la centro de Andaluzio, kie kunfluas la ĉefaj komunikvojoj de Malago kun Kordovo kaj Granado kun Sevilo, nome la kvar plej grandaj urboj de la regiono. La urbo troviĝas je 45&nbsp;km de [[Malago]] kaj je 115 de [[Kordovo]], urboj kun kiuj ĝi komunikas per rapida trajno kaj per la aŭtovojo A-45, kaj 160 de [[Sevilo]] kaj 102 de [[Granado]], kun kiu komunikas pere de la aŭtovojo A-92 kaj, en tuja futuro, ankaŭ per rapida trajno, post la fino de la ''Eje Ferroviario Transversal'' (Transira Fervoja Akso).<ref>Ferrocarriles de la Junta de Andalucía (eld.). «Index». [http://www.aopandalucia.es/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161103130056/http://www.aopandalucia.es/ |date=2016-11-03 }} Konsultita la 30-an de oktobro 2009.</ref> Pro sia strategia komunika situo, kun kvar flughavenoj situaj je unu veturhoro proksimume de distanco kaj ĉe la fervoja linio de la [[Haveno Bahía de Algeciras]], Antekero montriĝas kiel grava centro de loĝistika infrastrukturo, kun variaj entreprenaj parkoj kaj nova Loĝistika Centro de Andaluzio.<ref>Diario de Córdoba (ed.). «Antequera pone en marcha el Centro Logístico de Andalucía». [http://www.diariocordoba.com/noticias/cordobaandalucia/antequera-pone-marcha-centro-logistico-andalucia_76223.html] Konsultita la 30-an de oktobro 2009 kaj la 3-an de novembro 2016.</ref> Krome, la ebenaĵo ''Vega de Antequera'', irigaciita de la rivero Guadalhorce, estas fekunda agrikultura zono kiu havigas cerealojn, olivoleon kaj legomojn abunde.<ref>La Opinión de Málaga (ed.). «Antequera, la gran despensa de patata de la provincia». [http://www.laopiniondemalaga.es/municipios/2008/11/05/municipios-antequera-gran-despensa-patata-provincia/215627.html] Konsultita la 30-an de oktobro de 2009.</ref> Ĝia nomo devenas el ''Anticaria'', la iama romia nomo, poste ''Antakira'' en araba, sed variaj arkeologiaj kuŝejoj disaj tra la tuta municipa teritorio atestas ke la zono jam estis loĝata ekde antaŭ pli ol 6.000 jaroj. El tiu pasinto oni konservas etendan arkeologian kaj arkitekturan heredon, elstare ĉefe la aro de [[dolmeno]]j de Menga, Viera kaj El Romeral,<ref>Junta de Andalucía (eld.). «Resolución de 19 de diciembre de 2007, de la Dirección General de Bienes Culturales, por la que se incoa el procedimiento para la declaración de Bien de Interés Cultural, con la categoría de Zona Arqueológica, denominado Dólmenes de Antequera, en Antequera, (Málaga).». [http://www.juntadeandalucia.es/boja/2008/20/46] Konsultita la 24-an de februaro de 2010.</ref> same kiel nombraj preĝejoj, konventoj kaj palacetoj de diversaj epokoj kaj stiloj. El la fizika ĉirkaŭaĵo elstaras la Natura Loko El Torcal, fama pro kapricaj formoj de ties kalkaj rokoj, kiuj kunformas unu el la karstaj pejzaĝoj plej gravaj de Eŭropo.<ref>La Opinión de Málaga (eld.). «El Torcal, paisaje kárstico más importante de Europa». [http://www.laopiniondemalaga.es/municipios/2009/10/28/torcal-paisaje-karstico-importante-europa/298880.html] Konsultita la 24-an de febrŭro 2010 kaj la 3-an de novembro 2016.</ref> Tiu impresa natura loko, kun la menciitaj dolmenoj -Menga, Viera kaj El Romeral- kaj la populara monto nome [[Peña de los Enamorados]] (Roko de la Enamiĝintoj), kunformas la nomitan Loko de la Dolmenoj de Antekero, deklarita en Julio de 2016 [[Monda Heredo]] fare de [[UNESCO]]. Antekero estis unu el la centroj ligitaj al la komencoj de la andaluza [[naciismo]], kie oni redaktis la Federacian Konstitucion de Antekero en 1883 kaj kie oni interkonsentis pri la tiam nomita Aŭtonoma Pakto de Antekero en 1978, kiu kondukis al la atingo de politika aŭtonomeco por Andaluzio.<ref>Europa Press (eld.). «Chaves destaca la "austeridad" del pleno de Antequera y critica que los políticos "abrimos debates que son inútiles"». [http://www.europapress.es/andalucia/malaga-00356/noticia-chaves-destaca-austeridad-pleno-antequera-critica-politicos-abrimos-debates-son-inutiles-20081204153549.html] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> Tiu urbo iam klopodis iĝi sidejo de la andaluzia registaro, sed voĉdonado malakceptis tion favore al Sevilo.<ref>La Opinión de Málaga (eld.). «La Cámara andaluza volverá a Antequera a los 30 años del pacto autonómico». [http://www.laopiniondemalaga.es/andalucia/2008/12/02/andalucia-camara-andaluza-volvera-antequera-pacto-autonomico/221619.html] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antequera View.jpg|eta|400ra|maldekstre|Vido de la urbo. Fone dekstre, la [[Peña de los Enamorados]] (Roko de la Enamiĝintoj).]] [[Dosiero:ElTorcal-Antequera-p1010742.jpg|eta|200ra|La Torkalo de Antekero.]] Antekero situas inter du el la grandaj unuoj de la andaluzia reliefo: nome la [[Betika Montĉenaro|Subbetika Montĉeno]] kaj la Intrabetika Sulko. La Subbetikaj Montoj estas dise en la montaretoj ĉirkaŭ la Ebenaĵo (''Vega'') de Antekero, depresio de la ĉeno de valetoj kiuj kunformas la Intrabetikan Sulkon.<ref name="PGOU"> Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Avance del PGOU. Tomo I». Konsultita la 24-an de februaro de 2010.</ref> Pro la granda etendo de la municipa teritorio, ĝi montras heterogenajn fizikajn trajtojn, en kiuj diferenciĝas tri ĉefaj teritoriaj unuoj: nome la ebenaĵo de la Depresio de Antekero, la montoj kaj la montaroj, kaj la zonoj de kamparo, ĝenerale situaj inter la du antaŭe menciitaj. La plej parto de la teritorio etendiĝas sur la depresia ebenaĵo, fekunda areo kie koncentriĝas la irigaciaj kultivoj kaj kie sidas plej el la municipaj urbaj centroj, kiaj tiu de la centra kerno.<ref name="PGOU" /> La aro de subbetikaj montaroj kiuj kunformas la Antekera Montaro, de kalka litologio, konstituas grandan barieron inter la depresio kaj la marbordo de la provinco. Tiu montoĉeno karakterizas pro manko de arbaroj kaj de agrikulturaj ejoj, pro ties roka karaktero kaj kruta topografio. Ili estas okupitaj de makiso kaj malgranda nombro de loktipaj kampardomoj (''cortijo'' [korTIho]) kaj malgrandaj ruraj kernoj.<ref name="PGOU" /> La zonoj de kamparo situas inter la bordoj de la ebenaĵo kaj la montoj, same kiel sur la suda deklivo de la Antekera Montaro. Temas pri spacoj de milda topografio, kun malgrandaj montetoj okupitaj ĉefe de neirigaciaj kultivoj, ĉefe de [[olivarbaro]]j kaj [[cerealo]]j, kaj de kelkaj urbaj setlejoj.<ref name="PGOU" /> === Flaŭro kaj faŭno === [[Dosiero:Cabra montés en el Torcal.jpg|eta|200ra|maldekstre|Specimeno de [[Hispana ibekso]] en la montaro de El Torcal.]] La klimato de Antekero estas favora al disvolvigo de vegetaĵaro de tipo [[Mediteranea klimato|mezmediteranea]] moderklimata. Tamen, pro somera [[trosekeco]], la vegetaĵaro estas tre kserofila. Krome, pro la rokeco kaj kruteco de la montaroj kaj la dediĉo de la valebenaĵo al la agrikulturo, la arbaroj koncentriĝas nur en kelkaj zonoj, ĉefe sur la norda parto de la montaro, kie la grundoj ebligas arbaran vegetaĵaron.<ref name="PGOU" /> Oni distingas [[anzino|anzinarojn]] kaj aliajn malfermarbarajn montojn en Altiplano de Lagunillas, Dehesa de Yeguas kaj la zono de la Saucedilla, kie tio miksas kun [[vito]]j, [[citizo]]j kaj [[genisto]]j, same kiel kun [[ulekso]]j kaj [[pino]]j de [[rearbarigo]]. La [[Halepa pino]] estas la hegemonia specio en la Pinaro Romeral, dum la [[Pinio|pinio]] hegemonias en la Pinaro Hacho [Aĉo]. Alia zono de pinaroj troviĝas en la Sierra de Huma, kie la pinoj alternas kun [[Olivarbo|naturaj olivarboj]], [[junipero]]j, [[terebintarbo]]j ktp. En la ''Sierra de las Cabras'' kaj Camarolos la vegetaĵaro estas, ĝenerale, disa kaj reprezentata de vitejoj, genistoj, [[karekso]]j, [[anzino]]j kaj [[Portugala kverko|kverkoj]].<ref name="PGOU" /> La [[Galeria arbaro|ĉerivera arbaro]] malaperis preskaŭ komplete kaj restas nur en kelkaj eroj de la rivero Guadalhorce kaj de la rojoj Parroso, Cerezo, Cauche, Valdivia kaj Yedra, kie troviĝas [[ulmo]]j, [[poplo]]j, [[saliko]]j kaj [[eŭkalipto]]j. Kontraste, estas grandaj zonoj de degradita vegetaĵaro konstituita de [[makiso]], [[ĉaparalo]] kaj de kelkaj anzinoj.<ref name="PGOU" /> La montaroj Camarolos, Co kaj Cabras estas hejmo de faŭno en kiu estas pli ol 90 protektitaj specioj. En tiuj kaj aliaj zonoj oni observis foje eston de la [[gufo]] kaj de la [[reĝa aglo]], same kiel de [[perdriko]] kaj de [[kuniklo]]j kaj variaj specioj de [[amfibio]]j kaj [[reptilio]]j. Menciindas ke la Antekera Montaro utilas kiel ekologia koridoro por specioj kiaj la [[ibekso]], ĉar ĝi faras naturan konekton inter la Natura Parko Sierras de Tejeda, Almijara kaj Alhama kaj la Natura Parko Sierra de las Nieves.<ref>Ecologistas en Acción (ed.). «El Arco Calizo Central Malagueño debe ser declarado Parque Natural». [http://www.ecologistasenaccion.org/spip.php?article9729] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104075459/http://www.ecologistasenaccion.org/spip.php?article9729 |date=2016-11-04 }} Konsultita la 24-an de februaro de 2010.</ref> El inter la naturaj lokoj protektitaj, elstaras [[El Torcal]], kiu ĝuas la deklaron de [[Naturrezervejo|Natura Loko]] ekde [[1989]].<ref>Junta de Andalucía (eld.). «Paraje Natural Torcal de Antequera». [https://web.archive.org/web/20110805051249/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/site/web/menuitem.a5664a214f73c3df81d8899661525ea0/?vgnextoid=c1a4c90f74935010VgnVCM1000000624e50aRCRD&vgnextchannel=6a329802d19e4010VgnVCM1000000624e50aRCRD] Konsultita la 3-an de novembro 2009.</ref> Ĝi enhavas gravajn naturajn valoraĵojn pri geomorfologio, flaŭro, faŭno kaj pejzaĝo, kaj enhavas ankaŭ unu el la plej impresaj ekzemploj de [[Karsto|karsta]] pejzaĝo de [[Eŭropo]]. {|class="sortable wikitable" style="text-align:left" align=right |- |+'''Loĝantaro en 2013'''<ref name="PGOU" /> |'''Setlejoj'''|| '''Loĝantaro''' |- |Antequera||style="text-align:right" |35.896 |- | Bobadilla-Estación ||style="text-align:right" |1.338 |- | Bobadilla ||style="text-align:right" |476 |- | Colonia Santa Ana ||style="text-align:right" |96 |- | Cañadas de Pareja ||style="text-align:right" |133 |- | Cartaojal ||style="text-align:right" |1.151 |- | La Joya ||style="text-align:right" |962 |- | Los Llanos ||style="text-align:right" |201 |- | Los Nogales ||style="text-align:right" |109 |- | Villanueva de Cauche ||style="text-align:right" |321 |} == Demografio == La urbo enhavas 41.854 loĝantojn, laŭ la censo de la [[Instituto Nacional de Estadística de España|INE]] de januaro de [[2011]], laŭ kiu ĝi estas la naŭa municipo de la [[provinco Malago]] laŭ loĝantaro kaj la unua de la interno nemarborda. La loĝdenso estas de 55,85 loĝ/km². La plej loĝata zono de la urbo estas la historia kvartalo; nome la urbocentro. La cetero de la domaro koncentriĝas en la [[submunicipo]]j kaj, malgrandkvante, en kampardomoj kaj aliaj ruraj loĝejoj. Ĝis marto de 2009, ankaŭ [[Villanueva de la Concepción]] formis parton de Antekero kiel Aŭtonoma Loka Ento.<ref>La Opinión de Málaga (eld.). «Villanueva de la Concepción ya es el pueblo número 101». [http://www.laopiniondemalaga.es/municipios/2010/03/21/villanueva-concepcion-pueblo-numero-101/328532.html] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> La demografia evoluo de la municipo estis tiu montrata en la jena tabelo:<ref>[[Instituto Nacional de Estadística (España)|INE]]</ref> <br /> {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografia evoluo ekde 1900 ! [[1900]] !! [[1910]] !! [[1920]] !! [[1930]] !! [[1940]] !! [[1950]] !! [[1960]] !! [[1970]] !! [[1981]] !! [[1991]] !! [[2000]] !! [[2010]] !! [[2011]] |- | align=center| 31.609 || align=center| 32.336 || align=center| 31.526 || align=center| 32.974 || align=center| 37.531 || align=center| 43.334 || align=center| 42.327 || align=center| 40.908 || align=center| 35.171 || align=center| 38.827 || align=center| 40.598 || align=center| 45.234 || align=center| 41.854 |} <br /> La nombro de eksterlandanoj loĝantaj en la municipo, laŭ informo de la Instituto de Estadística de Andalucía de [[2011]], estas de 2.117, kaj la plej multnombra komunumo estas formata de ŝtatanoj el [[Brazilo]], kiuj formas preskaŭ 22% de la totalo de eksterlandanoj.<ref>[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm29015.htm Instituto de Estadística de Andalucía]</ref> [[Dosiero:2002-10-26 11-15 Andalusien, Lissabon 406 Antequera.jpg|eta|200ra|maldekstre|Strato de la urba kerno. Maldekstre, la Domo de Bouderé. Fone [[Alkazabo]].]] === Urbaj kernoj === La ĉefa kerno de la municipo estas konstituata de la urbo Antekero, kiu enhavas historian centron bone konservata kaj nombrajn monumentojn. Ties loko jam ekzistis en epoko de romianoj kaj islamanoj, elektita probable ĉar temas pri alta setlejo ekde kie oni dominas la valebenaĵon.<ref name="PGOU" /> La ceteraj kernoj estas pli malgrandaj kaj montras similajn trajtojn, kiaj rura karaktero kaj konstrutipoj kiuj korespondas al la grupigoj de unufamiliaj loĝejoj malaltaj, nedelonge konstruitaj, rilataj al la agrikultura ekspluatado de la zono aŭ al la ĉirkaŭaĵo de la fervojaj infrastrukturoj. La plej parto estas en la valebenaĵo por profiti ties agrikulturan fekundecon: nome Cartaojal, Los Llanos de Antequera, Bobadilla, Bobadilla-Estación, Colonia de Santa Ana kaj Cañadas de Pareja. La ceteraj estas en la suda deklivo de la montaro: Villanueva de Cauche, La Joya, Los Nogales kaj La Higuera.<ref name="PGOU" /> == Historio == [[Dosiero:Dolmen de Menga Antequera20.jpg|eta|200ra|Dolmeno de Menga.]] === Prahistorio === La fondo de Antekero estas ligata al la apero de la romia municipo ''Anticaria''. La restaĵoj de civilizoj antaŭaj troviĝas en la arkeologio prahistoria kaj manifestiĝas en setlejoj kies datigo oscilas inter 2000 kaj 2500 jarojn a.K., kvankam aliaj opinioj datigas ilin en ĉirkaŭ 4000 jarojn.<ref name="AytoHist">Ayuntamiento de Antequera (ed.). «Historia». Konsultita la 3-an de novembro de 2010. [https://web.archive.org/web/20100501063259/http://www.antequera.es/antequera/extranet/verContenido?al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=1955&idPadre=1953&as_ruta_men_pk=1955]</ref> La ĉefaj atestoj de tiu epoko estas la [[dolmeno]]j de Menga, Viera, El Romeral kaj la [[nekropolo]] de Alcaide, el kiuj la tri unuaj menciitaj estas pli proksimaj al la urbo kaj la lasta proksima al Villanueva de Algaidas, konsiderata la ĉefa dolmenaro de [[Hispanio]] kaj kies ĉefa aro estas la dolmeno de Menga, vera mejloŝtono de la megalitismo en la Iberia Duoninsulo.<ref name="dolm" >Junta de Andalucía (eld.). «Resolución de 19 de diciembre de 2007, de la Dirección General de Bienes Culturales, por la que se incoa el procedimiento para la declaración de Bien de Interés Cultural, con la categoría de Zona Arqueológica, denominado Dólmenes de Antequera, en Antequera, (Málaga).». [http://www.juntadeandalucia.es/boja/2008/20/46] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> Ĵusaj esploroj uzantaj karbonon 14 kaj kalkulojn pri sunlumado datigis la dolmenon inter la jaroj 3800 kaj 3600 a.n.e., nome mil jarojn antaŭ ol la plej konata megalita monumento de [[Stonehenge]].<ref>Nacho Sánchez, "El sol ayuda a poner fecha a la construcción del Dolmen de Menga, en Málaga", [[El País]], 30a de Julio 2022, Alirita la 3an de Julio 2022.</ref> [[Dosiero:Efebo de Antequera.jpg|150ra|eta|maldekstra|La Efebo de Antekero.]] === Antikva Epoko === Foresto de restaĵoj inter la grandaj kompleksoj de la prahistorio kaj la romia restaĵaro, ne indikas maleston de eblaj setlejoj de [[iberoj]], [[tartesoj]], [[Fenicio|fenicoj]] kaj [[kartaganoj]], el kiuj la unuaj ĉeestis nur hipoteze sed ne neglektinde, dum la ĉeesto de kartaganoj manifestiĝis pro ceramiko kaj [[tombejo]]j trovitaj en Cerro León, batalkampo inter Asdrubalo Magono kaj la romiaj legioj.<ref>Diario Sur (eld.). «Antequera». [http://servicios.diariosur.es/pueblos/antequera/descrip.htm] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> En la romia epoko, la loĝantaro rapide asimilis la romian kulturon kaj la [[latino|latinan lingvon]].<ref>García-Gelabert Pérez, María Paz. UNED, eld. «Indigenismo y romanización en Turdetania durante la República». [http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:JT2bYghMAnsJ:e-spacio.uned.es/fez/eserv.php%3Fpid%3Dbibliuned:ETFSerie2-E508D24B-7A4A-A6B9-B842-70F9070D7C19%26dsID%3DPDF+romanizaci%C3%B3n+Andaluc%C3%ADa+asimilaci%C3%B3n+r%C3%A1pida&hl=en&gl=uk&pid=bl&srcid=ADGEESgu6CD2qhzq21BYqwaAGVe1oeGDqMY6-1CFDjq20EkDjxC2EELbJR5sUGioGx2jPukz_HgVJfYwGISg2xDEeeZIkIdaC6o8sP4wHzBFTqB3_R2LLTDCn4T7fI8X9MXwuuRKvHBi&sig=AHIEtbSuS2e1kvbkIReZ-DhxQ9cgGy6adQ] Konsultita la 12-an de aprilo de 2010.</ref> Por romianoj, la urbo pluestis grava komerca centro, ĉefe konata pro ĝia produktado de [[olivoleo]].<ref>Consejo regulador de la DOP Antequera (eld.). «Historia. La comarca de Antequera y su D.O.P.». Arkivita el originalo la 30-an de novembro 2015. [https://web.archive.org/web/20090326015335/http://www.doantequera.org/2-1.html] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> El romia heredo restas la banejoj nun elfositaj, situaj en la sudokcidenta areo de la urbo, kaj la skulptaĵo de la Efebo de Antekero, datita en la 1-a jarcento n.e. <ref>«El Efebo de Antequera». [http://www.elefebo.com/elefebo.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130129093246/http://www.elefebo.com/elefebo.htm |date=2013-01-29 }} Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> === Mezepoko === La alvenintaj [[ĝermanoj]] ŝajne detruis kun ''Anticaria'' ankaŭ aliajn setlejojn kiaj ''Singilia Barba'', ''Nescania'', ''Osqua'' kaj ''Aratispi'', kvankam pri ''Singilia'' la trovitaĵoj atestas pluokupadon en la [[al-Andalus|islama epoko]] ĝis la [[12-a jarcento]], same kiel ties gravon en epoko alt-imperia.<ref>BOE (eld.). «Decreto. BOE número 172 de 17/7/1996, paĝoj 22531 al 22535 (5 paĝoj)». [http://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1996-16331] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> Simile okazis ĉe ''Anticaria'', en kiu eniris la arabaj trupoj estritaj de Abd al-Aziz ibn Musa, post la traktato farita en [[Orihuela]] kun la visigota monarko Todmiro aŭ Teodomiro ĉirkaŭ la jaro 713. Dum la araba epoko la urbo estis konata kiel ''Medina Antakira'' kaj fortifikiĝis per [[alkazabo]] kaj defenda murego.<ref>Patronato de Turismo de la Costa del Sol (eld.). «Antequera. Datos de interés». Konsultita la 11-an de aprilo 2010.</ref> [[Dosiero:Ferrando I d'Aragón.jpg|150ra|eta|maldekstre|[[Fernando la 1-a (Aragono)|Fernando la 1-a de Aragono]], konkeranto de Antekero.]] Ekde mezo de la [[13-a jarcento]], post la konkero de [[Sevilo]] kaj [[Jaeno]], ''Antakira'' ekakiris gravon kiel centro de militoperacoj, pro ties proksimo al la landlimo inter regnoj de kristanoj kaj islamanoj. La gravo kiun en [[Reĝlando Kastilio|Kastilio]] oni atribuis al la konkero de la urbo evidentiĝas pro la fakto ke plenumis persone ties realigon la propra regento Fernando, kiu regis nome de sia nevo [[Johano la 2-a (Kastilio)|Johano la 2-a]] kaj kiu pasis al historio per la kromnomo de "tiu de Antekero".<ref name="AytoHist" /> Post kelkaj malsukcesaj klopodoj, la fina atako fre de kastilianoj ekis la 20-an de aprilo de 1410 kaj ne finis ĝis la 22-a de septembro, kiam la [[al-Andalus|andalusanoj]] negocis la donon de la urbo ŝanĝe de ĉevaloj por ilia retiriĝo al [[Archidona]]. Post la konkero, Antekero estis deklarita urbo per reĝa dekreto de [[9-a de novembro]] [[1441]]. Dum la konkero fare de Kastilio de la araba [[Reĝlando Granado]] ĝi iĝis strategia centro kaj landlima atakejo, elirejo de konkeroj postaj, kiaj tiuj por la konkero de [[Álora]] kaj [[Casarabonela]], kaj ĉefe platformo por ekspedicioj kontraŭ la [[Nazaria Granada Reĝlando]]. En [[1466]], la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] havigas la titolon "muy noble" (tre nobela) al la urbo Antekero pro la heroaj servoj havigitaj fare de ties loĝantoj.<ref name="UGr">Victoriano Guarnido Olmedo. Cuadernos geográficos de la Universidad de Granada, eld. «Antequera, una ciudad andaluza». [https://dialnet.unirioja.es/documentos?db=3&t=Antequera&i=151] Konsultita la 24-an de februaro de 2010.</ref> === Moderna Epoko === El la konkero de Granado en [[1492]] la urbo ektransformiĝis kaj etendiĝis ekster la muregoj, pliigante sian loĝantaron danke al siaj fekundaj teroj kaj al foresto de malamikoj. Sub dominado kastilia, la urbo pluestis grava komerca centro pro sia privilegia loko, sia floranta agrikulturo kaj la laboro de ties metiistoj, kiuj kontribuas al la kultura kresko de la urbo. Dum la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento|17-a]] jarcentoj la urbo ĝuas eĉ pli grandan demografian kreskon, kaj iĝis unu de la komercaj urboj plej gravaj de [[Andaluzio]], ĉefe pro sia loko kiel kruciĝo de kelkaj ĉefaj komercaj vojoj.<ref name="AytoHist"/> En tiuj jarcentoj mortiĝis Pedro Espinosa, Cristobalina Fernández de Alarcón kaj Luis Martín de Plaza, elstaraj poetoj de la nomita "anteker-granada skolo". [[Dosiero:Palacio de Villadarias.jpg|150ra|eta|dekstre|Palaco de Villadarias.]] En la jaro [[1500]], la [[Katolikaj Gereĝoj]] havigas permesilon al la urbo por ke tiu donu 700 ''varas'' de tereno sur kiuj oni konstruu [[monaĥejo]]n sub la nomigo de Sankta Zoilo, por la Monaĥoj [[Franciskano]]j. Krome, la samaj reĝoj fondis la preĝejon ''Real Colegiata de Santa María La Mayor'', kiu ekde tiam iĝis la referenco kultura antekera.<ref name="AytoHist"/> En [[1573]] aperas la unua presmaŝino, kaj tiele Antekero iĝis la sepa andaluza urbo kiu havis tion post [[Sevilo]] ([[1472]]), [[Granado]] ([[1496]]), [[Osuna]] ([[1549]]), [[Baeza (Hispanio)|Baeza]] ([[1550]]), [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] ([[1556]]) kaj [[Jerez de la Frontera|Jerez]] ([[1564]]), spite manko de universitato, kvankam ja havis gramatikejon ĉe la ''Colegiata''.<ref>Francisco Leiva Soto. Universidad de Málaga, eld. «La imprenta de Antequera en el siglo XVI: Andrés Lobato, Antonio de Nebrija, Agustín Antonio de Nebrija y Claudio Bolán.». [https://web.archive.org/web/20100406212810/http://www.aab.es/pdfs/baab61/61a2.pdf] Konsultita la 24-an de februaro de 2010 kaj la 3-an de novembro 2016.</ref> En la [[18-a jarcento]] la urbo atingas sian plej bonan epokon. La urbo transformiĝas kaj nombraj religiaj institucioj sidejis en la urbo kaj konstruis nombrajn domojn, kapelojn kaj preĝejojn, ĝis konverti Antekeron en aŭtenta konventa urbo. Ankaŭ la [[nobelaro]] realigas mendojn de novaj palacoj kaj tiam aperas grava arta agado dediĉita al nutrado ne nur de la nombraj konventoj kaj palacoj antekeraj, sed ankaŭ de tiuj de najbaraj setlejoj kaj eĉ de aliaj provincoj.<ref name="AytoHist" /> En tiu epoko, Antekero estis unu el la andaluzaj urboj kun plej granda fabrika agado, ĉefe por la tekstila [[industrio]], baze ĉefe sur la [[lano]], kaj iom pli malgrandskale sur la [[silko]] kaj la [[lino]]. Ĉirkaŭ [[1755]] la urbo havis 87 tekstilajn fabrikantojn kiuj disponis de 147 teksejoj. Pro ties gravo, en [[1765]] oni donas la titolon de “Reĝa” al la ''Real Fábrica de Lanas, Paños y Bayetas''. La plej parto de la fabrikoj koncentriĝis en la bordo de la Rivero, kiu havigis energion al la instalaĵoj.<ref>AnteQultura. Revista Cultural Contemporánea (eld.). «Fábricas junto al río: una historia oculta bajo las ruinas». [http://www.antequltura.es/art-163-fabricas-junto-al-rio-una-historia-oculta-bajo-las-ruinas.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100331031512/http://antequltura.es/art-163-fabricas-junto-al-rio-una-historia-oculta-bajo-las-ruinas.html |date=2010-03-31 }} Konsultita la 3-an de aprilo de 2010.</ref> === Nuntempa Epoko === [[Dosiero:CalleCazorla.jpg|eta|maldekstre|210ra|Angulo de tipa popola arkitekturo, kun fonto.]] La [[19-a jarcento]] karakteris pro la perdo de loĝantaro pro [[epidemio]]j, kaj la apero de pliiĝanta [[burĝaro]] kiu serĉos en la sektoro tekstila kaj lanprodukta alternativojn al la agrikulturo kaj al la malaltiĝantaj metioj.<ref name="UGr" /> En [[1810]] la urbo estis denove konkerita, tiam de la trupoj [[Napoleono|napoleonaj]], kiuj estis elpelitaj post du jaroj. La alveno de la industria epoko en la urbon, ebligis ke ties produktoj estu komercigitaj en la tuta [[Hispanio]], kaj iĝis famaj kaj valorigitaj la [[litkovrilo]]j el Antekero. Sed tuj poste, el la inaŭguro de la unua fervojo [[Barcelono]]-[[Mataró]], Antekero perdis komercpovon favore al la tekstilo de [[Katalunio]], ĝis malaperi komplete. En [[1883]], oni aprobis en Antequera la andaluzian [[konstitucio]]n kaj el tiam ĝi iĝis konata kiel la Konstitucio de Antequera.<ref> ACOSTA SANCHEZ, José (1978). Anagrama, eld. Andalucía: Reconstrucción de una identidad y la lucha contra el centralismo.</ref> En la komenco de la [[20-a jarcento]] oni kreis la gazeton ''El Sol de Antequera'', plej aĝa en la malaga gazetaro. La postaj militoj kaj aliaj faktoroj tiujarcentaj ne favoris la disvolvigon de la urbo, kaj okazigis ke la urbo revenu al agrikulturo pli kaj pli malpli kompetenca. Post la [[Hispana Enlanda Milito]], la urbo suferis grandan ekonomian kaj socian dekadencon okazigante fortan elmigradon.<ref name="AytoHist" /> Pro la alveno de la demokratio kaj la sencentrigo de la ŝtato, la socia interkonsento favore al la aŭtonomeco por Andaluzio materiiĝis en la nomata Pakto de Antekero la 4-an de decembro [[1978]].<ref>Centro de Estudios Andaluces (eld.). «La reforma del Estatuto de Autonomía para Andalucía». [http://public.centrodeestudiosandaluces.es/pdfs/Actualidad03.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130801114731/http://public.centrodeestudiosandaluces.es/pdfs/Actualidad03.pdf |date=2013-08-01 }} Konsultita la [[4-an de novembro]] 2016.</ref> La urbo ricevis proponon por iĝi sidejo de la ĉefurbo de la [[aŭtonoma komunumo]],<ref>[http://www.transicionandaluza.es] (ed.). «La Transición en Andalucía». [http://www.transicionandaluza.es/cronicas.php?id_prov=8&ano=1982] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306223718/http://www.transicionandaluza.es/cronicas.php?ano=1982&id_prov=8 |date=2016-03-06 }} Konsultita la 4-an de novembro de 2016.</ref><ref>El País (eld.). «Andalucía podría tener su régimen preautonómico antes de fin de mes». [http://elpais.com/diario/1978/01/03/espana/252630009_850215.html] Konsultita la 24-an de februaro 2010 kaj la 4-an de novembro 2016.</ref> sed tiu malsukcesis kaj finfine [[Sevilo]] estis elektita. == Monumentoj kaj interesaj lokoj == [[Dosiero:Iglesia de San Sebastián, Antequera.jpg|eta|150ra| ''Real Colegiata'' de Sankta Sebastiano.]] Antekero estas hejmo de etenda arkitektura heredo komponita de pli ol duoncento da religiaj kaj civilaj konstruaĵoj, same kiel de nombraj arkeologiaj kuŝejoj.<ref name="Monu">SOPDE (eld.). «Monumentos de Antequera». [http://www.malaga.es/error/?404;http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=15]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 25-an de februaro de 2010.</ref> === Religia arkitekturo === Deklarita [[Protektita monumento|Nacia Monumento]], la [[Kolegiata preĝejo|Reĝa Kolegiato]] de Santa María La Mayor estas transira verko inter la [[Gotika arto|malfrua gotiko]] kaj la [[Renesanca arkitekturo|renesanco]]. Ĝi estis konstruita inter [[1514]] kaj [[1550]] kaj estas la unua templo planita ene de la renesanca stilo en [[Andaluzio]]. Elstaras ties [[Ionika ordo|ionikaj]] kolonoj kaj ties [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kasonaro same kiel la gotik-mudeĥara volbo de la Ĉefaltaro. La fasado de konstru-ŝtonaro estis konstruita el ŝtonoj devenaj el la restoj de la iama urbo ''Singilia Barba''. La alia [[Kolegiata preĝejo|Reĝa Kolegiato]] de Antekero, nome la Reĝa Kolegiato de Sankta Sebastiano, estis konstruita el [[1548]] fare de la arkitekto Diego de Vergara, kvankam poste ĝi suferis variajn ŝanĝojn pro kio aktuale ĝi prezentas mikson de stiloj: renesanca kaj [[platereska]] en la fasado, [[baroka]] en la sonorilturo kaj [[Novklasika arkitekturo|novklasika]] en partoj de la interno.<ref name="Monu" /> [[Dosiero:Iglesia de San Agustín Antequera.jpg|eta|150ra|maldekstra|Preĝejo de la Konvento de Sankta Aŭgusteno.]] ==== Konventoj ==== La [[konvento]]j interesaj estas nombraj. La aktuala Konvento de Madre de Dios (Dipatrino) de Monteagudo estis starigita inter la jaroj [[1747]] kaj [[1761]] sur iama konvento detruita de incendio. La projekto korespondis al [[arkitekto]] Cristóbal García, kiu sukcesis havigi al la interno impreson de movo kunigante konkavajn surfacojn kun [[volbo]]j sur kaskedetoj kaj aliaj elementoj. Ties turo estas konsiderata kiel unu el la plej belaj ekzemploj de la baroko andaluza. La Konvento de Belén datas el komenco de la [[17-a jarcento]] kaj prezentas planon de [[latina kruco]], fasado simpla el ŝtono kaj [[briko]] kaj [[kupolo]] ornamita per multkoloraj barokaj [[Puco|pucaĵoj]]. La Konvento de la Victoria (Venko), kontraste, havas oklateran planon kaj estas inspirata en la modeloj de la itala baroko. La fasado de ŝtonkonstruado prezentas centran balkonon kiu havigas civilan aspekton al la konstruaĵo. La Konvento de la Encarnación (Enkarniĝo), datita en [[1580]], estas de estilo [[Manierismo|manierisma]]-[[mudeĥara]] kaj ripetas la modelon de moriska granada preĝejo, kun unusola navo kovrita per kasonaroj.<ref name="Monu" /> La Konvento de Sankta Aŭgusteno estas unu de la plej antikvaj, konstruita inter la jaroj [[1550]] kaj [[1566]], laŭ la projekto de Diego de Vergara. La turo de la preĝejo montras pekuliaran aspekton ĉar estas situa inter [[kontraŭforto]]j. La hegemonia stilo estas tiu de la [[manierismo]], al kiu korespondas la kapelo, la fasado kaj la volbo. La Konvento de la Trinidad (Triunuo) datas de [[1672]]-[[1683]] kaj prezentas barokan stilon tre klasikisman. La projekton faris monaĥo de la ordeno de la Senŝuaj Triunuanoj, ''fray'' Pedro del Espíritu Santo. Ankaŭ de la [[17-a jarcento]] datas la Konvento de Remedios (Virgulino de Rimedoj), la Konvento de Sankta Dominiko, el kiu elstaras la mudeĥara strukturo de la centra navo kaj la Konvento de la Magdalena, kiu datas de [[1691]], de la ordeno de la Senŝuaj Franciskanoj. <ref name="Monu" /> [[Dosiero:Convento de Madre de Dios de Monteagudo.jpg|eta|200ra|Detalo de la pordego de la Konvento de Dipatrino de Monteagudo.]] Al la [[18-a jarcento]] apartenas aliaj tri konventoj. La Konvento de Sankta Jozefo estis konstruita inter [[1707]] kaj [[1734]] kaj estas konsiderata kiel unu de la plej aŭtentaj montraĵoj de la antekera baroko. Ĝi havas du partan pordegon, el prilaborita briko kaj bakita tero, atribuita al Tomás de Melgarejo. La arkitekto Andrés Burgueño estas la aŭtoro de la preĝejo de la Konvento de la ''Catalinas''. Ĝi prezentas unusolan navon ŝirmita per [[barelvolbo]], ofta kaj en [[Hispanio]] kaj en [[Hispanameriko]], kun ĉefa kapelo kaj ĥorejo. La interno, tre ornamita, kontrastas kun la simpleco de la ekstero. Siaflanke, la Konvento de Sankta Eŭfemia havas miksan planon. Ties preĝejo stariĝis inter la jaroj [[1739]] kaj [[1763]] laŭ la planoj de la majstro Cristóbal García. Ĝi prezentas similaĵojn de la [[Nazaria dinastio|nazaria arkitekturo]] kaj [[Novklasika arkitekturo|novklasikajn]] nuancojn en la fasado.<ref name="Monu" /> Laste menciendas la Reĝa Monaĥejo de Sankta Zoilo, fondita de la [[Katolikaj Gereĝoj]] en [[1500]]. Estas konvento de stilo [[Gotika arkitekturo|gotika]] kaj ankaŭ deklarita [[Nacia Monumento]]. El la origina verko konserviĝas kelkaj volboj kaj la pordego de la preĝejo. En la interno elstaras la mudeĥara strukturo de la centra navo kaj de la manierismaj pucaĵoj de la krucvolbo.<ref name="Monu" /> [[Dosiero:Antequera-p1010847.jpg|eta|150ra|maldekstra|Interno de la Preĝejo de ''Nuestra Señora del Carmen''.]] ==== Preĝejoj ==== El la [[16-a jarcento]] elstaras la aro de preĝejoj kun kolonoj [[Renesanca arkitekturo|renesancaj]] formita de la preĝejoj de Sankta Petro, de Sankta Maria de Jesuo kaj de Sankta Johano Baptista. La unua prezentas volbojn de gotika krucaro, eblaj restaĵoj de la origina templo komencita en [[1522]]. La venonta jarcento ĝi suferis kelkajn verkojn de remodelado, direktitaj de la arkitekto de la [[Katedralo de Malago]] Pedro Díaz de Palacios. Tiu de Sankta Maria de Jesuo estas rekonstruaĵo, ĉar la origina preĝejo estis detruita dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|franca invado]]. Ĝi havas seslateran planon kaj grandan ornamaron. La preĝejo de Sankta Johano Baptisto estis finita en [[1584]]. La fasado estas simpla, sed ties interno estas konsiderata kiel unu el la juveloj de la andaluzia [[baroko]].<ref name="Monu" /> Estis konstruitaj en la 16-a jarcento ankaŭ la Preĝejo de Santiago (Sankta Jakobo) kaj la Preĝejo de ''Nuestra Señora del Carmen''. Tiu de Santiago en sia komenco estis [[Ermitejo (loko)|ermitejo]], komencita en [[1519]]. Ĝi havas unusolan navon ŝirmita per [[volbo]]. Tiu de Carmen situas sur deklivo, ĉe la rivero Villa [BIja]. Ĝi formis parton de antikva konvento nun malaperinta kaj ĝi estas deklarita [[Nacia Monumento]]. Ĝi konstruiĝis inter [[1583]] kaj [[1633]] en stilo [[manierismo|manierisma]]-[[baroko|baroka]]. Elstaras la tri grandaj retabloj de la ĉefkapelo, datitaj en la [[18-a jarcento]].<ref name="Monu" /> [[Dosiero:Baroka interno de Carmen.jpg|eta|Baroka interno de la preĝejo Carmen.]] El [[17-a jarcento]] elstaras du temploj: la Preĝejo de Nia Senjorino de Loreto kaj la Preĝejo de Kapucenoj. La unua ekkonstruiĝis en [[1693]] kaj elstaras pro sia monumenta fasado baroka. Tiu de Kapucenoj estis sanktigita en [[1658]] kaj ĝi havas plenon de [[latina kruco]]. El la [[18-a jarcento]] datas la Preĝejo de Sankta Mikaelo, konstruita laŭ la desegnoj de la arkitekto Nicolás Mejías, el kies verkaro konserviĝas nur la ĉefkapelo, ĉambro kaj la [[sonorilmuro]]. La cetero de la preĝejo estas rekonstruaĵo de la [[20-a jarcento]], kiu intencis reprodukti la originan desegnon.<ref name="Monu" /> ==== Ermitejoj kaj kapeloj ==== La Kapelo de la ''Virgen del Socorro'' (Helpovirgulino) estas nomita ankaŭ Kapelo Portiĉŭelo, ĉar estas situa en la samnoma placo, kiu estas konsiderata kiel unu de la aroj plej interesaj de la andaluza popola urbanizado. La kapelo estis starigita en [[1715]] kaj komponiĝas de du etaĝoj de malfermaj galerioj kun duoncirklaj arkoj kaj tri fasadoj. Aliflanke, la Kapelo Tribuna de la Blanka Kruco datas de [[1774]] kaj estas atribuita al la arkitekto Martín de Bogas. Ties stilo estas malfrubaroka. Aliflanke, la Ermitejo de la Vera Kruco estas sur unu el la plej altaj partoj de la urbo. Estas de stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kun kelkaj elementoj manierismaj kaj barokaj pucaĵoj.<ref name="Monu" /> === Civila arkitekturo === [[Dosiero:Antequera Alcazaba.jpg|eta|600ra|maldekstre|Alkazabo de Antekero kaj pli dekstre fone la ''[[Peña de los Enamorados]]''.]] La Alkazabo de Antekero estas la komplekso plej elstara de la antikva islama ''medina'' (urbo). Ĝi okupas la monteton kaj havas ortangulan planon kaj du turojn, el kiuj la plej granda estas tiu ''Homenaje'' (ĉefturo). Aliaj civilaj elstaraj konstruaĵoj estas la jenaj: nome la Municipa ''Pósito'', nome antikva stokejo de [[tritiko]] de la [[17-a jarcento]]; la Hospitalo de Sankta Johano de Dio, konstruita en la dua duono de la [[18-a jarcento]]; kaj la [[Urbodomo]], antikva konvento konvertita en la sidejo de la urbodomo.<ref name="Patr">Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Patrimonio». [http://www.antequera.es/antequera/extranet/verContenido?al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=17&al_men_pk=2123&idPadre=1953&as_ruta_men_pk=2123] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100329185953/http://www.antequera.es/antequera/extranet/verContenido?al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=17&al_men_pk=2123&idPadre=1953&as_ruta_men_pk=2123 |date=2010-03-29 }} Konsultita la 7-an de aprilo de 2010.</ref> El la [[20-a jarcento]] elstaras du konstruaĵoj konstruitaj dum la [[Dua Hispana Respubliko|Dua Respubliko]]: nome la Kin-Teatro Torkal ([[1933]]-[[1934|34]]), ekzemplo de arkitekturo [[raciismo|raciisma]] kaj estetiko de [[artdekora stilo]], de la arkitekto Antonio Sánchez Esteve; kaj la [[Eklektika arkitekturo|eklektika]] banko ''Caja de Ahorros de Antequera'' (1932), projekto de la arkitekto Daniel Rubio.<ref name="Patr"/> Apartan mencion meritas la nombraj ekzemploj de palaca arkitekturo kiuj konserviĝas en la urbo, el kiuj meciendas la jenaj: la Palaco de la Markizoj de la ''Peña de los Enamorados'', de la [[16-a jarcento]]; la Palaco de la Markizo de Eskalonias kaj la Domo de Pardo, de la 17-a jarcento; la Palaco de la Markizo de Villadarias, la Palaco de Nájera, la Domo de Kolarte, la Domo de la Grafo de Pinofiel kaj la Domo de la Barono de Sabasona, ĉiuj el la 18-a jarcento; la Domo de la Grafo de Kolĉado; la Domo de Ramírez; la Domo Bouderé, de la arkitekto Daniel Rubio; kaj la Domo de Serrailler, de Aníbal González.<ref name="Patr"/> ==== Monumentaj pordegoj ==== [[Dosiero:Puerta de Estepa.jpg|eta|240ra|dekstre|Pordego de Estepa.]] * Arko de la Gigantoj: estas konstruaĵo farita pro municipa iniciato en [[1585]] kadre de la planoj de la [[humanismo]], cele al anstataŭo de angula alirejo al la islama murego rememorigante per granda duoncirkla [[arko]] la [[triumfarko|triumfarkoj]] de la [[Grek-romia antikvo|klasika mondo]]. Sur la murego oni sitius latinlingvajn skriboŝtonojn de la propra ''Anticaria'' same kiel el aliaj romiaj urboj kiuj ekzistis en ties ĉirkaŭaĵoj (Singilia Barba, Nescania, Osqua, ktp.) kaj kvar grandajn skriboŝtonojn sur kiuj oni montras dediĉon al la reĝo [[Filipo la 2-a]].<ref>La enhavo de tiu sekcio uzas materialon de la deklaro de ''Bien de Interés Cultural'' publikigita en la [[BOE]] [http://www.boe.es/boe/dias/2005/02/10/pdfs/A04856-04857.pdf Nº 35], de la 10-a de februaro 2005, kiu troviĝas en la [[publika havaĵo]] laŭ la artikolo 13 de la hispana ''Ley de Propiedad Intelectual''.</ref> * Pordego de Malago: situa en la murego de la [[alkazabo]], kiel angula pasadejo. Ĝi enhavas [[Hufofera arko|hufoferan arkon]] konstruita el [[briko]] de [[nazaria dinastio|nazaria stilo]].<ref>Turismo Andaluz S.A. (eld.). «Puerta de Málaga». [http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/malaga/monumentos/puerta-de-malaga/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105094624/http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/malaga/monumentos/puerta-de-malaga/ |date=2016-11-05 }} Konsultita la 7-an de Aprilo de 2010 kaj la 4-an de novembro 2016.</ref> * Pordego de Estepa: detruita en [[1931]] kaj rekonstruita en [[1998]], estas konstruaĵo el briko kaj ruĝa [[kalkoŝtono]] el la Torkalo. Ĝi prezentas tri duoncirklajn arkojn kaj bildon el terakoto de la [[Virgulino de la Rozario]] de la antekera skulptisto Eloy García, kiu anstataŭas al tiu kun iam faris la skulptisto Andrés de Carvajal y Campos.<ref>Turismo Andaluz S.A. (eld.). «Puerta de Estepa». [http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/malaga/monumentos/puerta-de-estepa/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 7-an de Aprilo de 2010 kaj la 4-an de novembro 2016.</ref> * Pordego de Granado: estas verko de la [[arkitekto]] Martín de Bogas, konstruita en [[1748]], kvankam ĝi suferis diversajn modifojn postajn. Ĝi komponiĝas el duoncirkla arko kaj supra fenestreto kiu enhavas bildon de la virgulino.<ref>Turismo Andaluz S.A. (eld.). «Puerta de Granada». [http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/malaga/monumentos/puerta-de-granada-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105094651/http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/malaga/monumentos/puerta-de-granada-2/ |date=2016-11-05 }} Konsultita la 7-an de Aprilo de 2010 kaj la 4-an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Escultura Enamorados.JPG|eta|200ra|maldekstre|Fontan-skulptaĵo de la Enamiĝintoj.]] === Fontanoj kaj skulptaĵoj === * Skulptaĵo de la Infanto Don Fernando: situa en la placo Coso Viejo, estas dediĉata al la konkeranto de Antekero.<ref name="Coso">Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Plaza Coso Viejo». [https://web.archive.org/web/20101006193502/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2227&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2227] Konsultita la 11-an de aprilo 2010.</ref> * Fontano de la Kvar Elementoj: same situa en la placo Coso Viejo, reprezentas la Kvar Elementojn: [[akvo]], [[fajro]], [[aero]] kaj [[tero]].<ref name="Coso"/> * Fontano de Sankta Sebastiano: situa en la placo de Sankta Sebastiano, verko de Baltasar de Grodos, kiu desegnis ĝin en [[1545]] dekomence pora la Alta Placo.<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Plaza San Sebastián». [https://web.archive.org/web/20101006193606/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2229&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2229] Konsultita la 11-an de aprilo 2010.</ref> * Skulptaĵo de Pedro Espinosa: starigita honore al antekera poeto, estas verko de José Manuel Patricio Toro, datita en [[1998]]. Estas situa en la placo de Sankta Maria.<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Plaza Santa María». [https://web.archive.org/web/20101006193636/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2230&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2230] Konsultita la 11-an de aprilo de 2010.</ref> * Triumfo de la Senmakula: baroka kolono datata en [[1697]], de la skulptisto Antonio del Castillo.<ref>Ayuntamiento de Antequera (ed.). «Triunfo Inmaculada». [https://web.archive.org/web/20101006194004/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2236&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2236] Konsultita la 11-an de aprilo de 2010.</ref> * Fontan-skulptaĵo de la Enamiĝintoj: konstruita de José Manuel Patricio Toro en [[2004]], omaĝe al la du Enamiĝintoj kiuj laŭ la legendo ĵetiĝis el la Roko de la Enamiĝintoj.<ref>[[El País]] (eld.). «La Peña de los Enamorados». [http://elpais.com/diario/2005/07/19/andalucia/1121725333_850215.html] Konsultita la 11-an de aprilo de 2010.</ref> === Arkeologio === [[Dosiero:Arco de los Gigantes.JPG|eta|200ra|La Arko de la Gigantoj enhavas latinlingvajn skriboŝtonojn devenajn el la kuŝejoj de ''Singilia Barba'' kaj aliaj romiaj setlejoj.]] La arkeologiaj restaĵoj plej gravaj de la municipo estas tiuj kiuj formas la nomatan ''arkeologia zono de la dolmenoj de Antekero'', komponita de la dolmenoj kiuj nomigas ĝin kaj serio de kuŝejoj rekte rilataj kun la [[nekropolo]] [[megalitismo|megalita]]. La tri tombejoj kiuj formas ĝin konservas la originan tombon kaj ĉiuj el ili prezentas klarajn teknikajn kaj formalajn diferencojn. La '''dolmeno de Menga''' estas unu el la mejloŝtonoj de la lintela arkitekturo en la [[Prahistorio]] de [[Eŭropo]]. Ties grando konsistas ĉefe el ties arkitekturaj trajtoj kaj la grando de la rokegoj uzitaj por ties konstruo. Ĝi okupas malaltan elstaraĵon sur kiu ĝi estis konstruita, sur natura roko, nome larĝa kaj longa elfosaĵo kiu jam havis la dimension de kio poste estos la propra tombo. La totala longo de la tuto atingas 27,5 metrojn.<ref name="dolm"/> [[Dosiero:Dolmen de Menga 02.jpg|eta|maldekstre|Vido interna de la dolmeno de Menga.]] Ankaŭ la '''dolmeno de Viera''' estas konstruita parte sur altaĵo de la tereno. En tia altaĵo oni faris, laŭlonge, fosaĵon en kies interno oni lokigis, vertikale, la ortostatojn. La tuta dolmeno ŝirmiĝas per teramaso kiu atingas kvindek metrojn de diametro. La definitiva formo de la plano permesas klasigi ĝin ene de la tipo "megalita tombo de [[koridoro]]". La dolmeno '''''tholos'' de El Romeral''' havas du ekzemplojn de ĉambroj realigitaj pere de la rimedo de [[kupolo]] de alproksimigo de linioj. Ekstere la teramaso ne ŝajnas diferenca el la aliaj du. Tamen, en ties konstruo oni uzis ŝtonojn kiel ĉefa elemento de muroj kaj [[volbo]]j. Ankaŭ ties plano kaj distribuo interna montras pekuliaraĵojn. Nome longa koridoro de 26 metroj formita de du longaj muroj kun klara klino, havigas aliron, tra pordo tre prilaborita, al granda funebrejo.<ref name="dolm"/> [[Dosiero:Dolmen de Viera 09.jpg|eta|Vido interna de la dolmeno de Viera.]] En la ĉirkaŭaĵoj de la dolmenoj troviĝas la setlejo de la Monteto de Antekero, studita la unuan fojon en [[1977]]. Temas pri setlejo de la [[Ĥalkolitiko]] jam enirante en la epoko de la [[Kulturo de sonorilformaj pokaloj]], pri kio oni povas identigi elementojn plej gravajn kelkajn ujojn kun elstaraj bordoj iom foraj kaj ornamitan pinton ebenan kun sonorilformaj motivoj fendigitaj, similaj al la tipoj rilatigitaj tradicie kun la tipoj de [[Palmela]].<ref name="dolm"/> Aliaj gravaj kuŝejoj estas la jenaj: la Buĉejo de la Maŭroj, nome restaĵoj de [[Termofonto|termobanejoj]] ĉe la rivero de la Villa; la romiaj termobanejoj situaj ĉe la ekdeklivo de la ''Real Colegiata de Santa María la Mayor''; la romia vilao de la Stacio, datita inter la 1-a kaj la 4-a jarcento. a.K.; la arkeologia zono de Aratispi, koresponda al la [[Ĥalkolitiko]], al la [[Bronzepoko]], kaj al epoko de [[iberoj]]-[[kartaganoj]] kaj romiaj; El Gallumbar, rura setllejo dediĉita al la prilaborado de olivoleo en romia epoko; la [[nekropolo]] de Alcaide, apartenanta al centraj Ĥalkolitiko kaj Bronzepoko; la malfruromiaj setlejo kaj nekropolo de La Angostura; kaj la arkeologia zono de la romia urbo de Singilia Barba, inter multaj aliaj. == Ekonomio == {|class="sortable wikitable" style="text-align:left" align=right |- |+'''Brutaro'''<ref>SOPDE (eld.). «Ganadería de Antequera». [http://www.malaga.es/error/?404;http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=29015]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 2-an de aprilo de 2010.</ref> |'''Brutaro'''|| '''Brutoj''' |- |[[Kapro|Kapra]]||style="text-align:right" |33.637 |- |[[Ŝafo|Ŝafa]]||style="text-align:right" |14.769 |- |[[Porko|Porka]]||style="text-align:right" |13.451 |- |[[Aves|Kortobirda]]||style="text-align:right" |10.579 |- |[[Bovo|Bova]]||style="text-align:right" |3.337 |- |[[Ekvedoj|Ekveda]]||style="text-align:right" |544 |- |[[Kuniklo|Kuniklina]]||style="text-align:right" |148 |} [[Dosiero:Campiña Antequera.jpg|eta|200ra|maldekstre|Herbaj kultivoj en la kamparo de Antekero.]] === Agrikulturo kaj brutobredado === La valebenaĵo ''Vega de Antequera'' estis priskribita kiel la "provizejo" de la [[provinco Malago]]. Fakte, en tiu zono oni rikoltas 90% de la produktado de [[tubero]]j de la provinco, ĉefe [[terpomo]]j kaj [[cepo]]j, kio kune sumis rikolton en [[2007]] de 33 milionoj de kilogramoj. Samjare oni rikoltis 250.000 kilogramojn de [[asparago]]j, produkto speciale enspeziga el kiu 90% komerciĝas en merkatoj de [[Eŭropo]]. Tiuj tri kultivoj estas la plej gravaj, elstare la produktado de frua terpomo, el kio Antekero estas unua produktanto de [[Hispanio]], kun 8 milionoj da kilogramoj ĉiujare.<ref>Vida económica (eld.). «El 90% de la producción de tubérculos de la provincia se recogen en la vega de Antequera». [http://www.vidaeconomica.es/secc_noticia/?id=2911] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106154202/http://www.vidaeconomica.es/secc_noticia/?id=2911 |date=2010-01-06 }} Konsultita la 2-an de aprilo 2010.</ref> La agrikulturo estas fundamenta en la ekonomio de la urbo. La municipo havas totalon de 50.605 [[ha]] kultivataj, distribuitaj inter 24.713 ha destinataj al kultivo de herboj kaj 25.892 ha dediĉataj al la arbaj kultivoj.<ref>SOPDE (eld.). «Agricultura de Antequera». [http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=29015]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 10-an de aprilo 2010.</ref> La plej parto de la agrikultura areo estas dediĉata al senirigacio, el kio ĉefaj kultivoj estas [[olivarbo]]j, la [[cerealo]]j kaj la industriaj kultivoj. La kultivoj de fruktarboj reprezentas malgrandan procenton de la kultivata areo kompare kun la senirigaciaj kultivoj. Elstaras la nombro de kooperativoj dediĉataj al la produktado de [[olivoleo]], inter kiuj elstaras ''Dcoop'', unu el la plej grandaj kooperativoj de Hispanio.<ref>Dcoop (eld.). «El grupo Dcoop». [http://www.dcoop.es/la-cooperativa/el-grupo-dcoop/] Konsultita la 10-an de novembro 2015.</ref> La senirigacia areo estas dediĉita same al la herbaj kultivoj, ĉefe al [[tritiko]], [[hordeo]], [[aveno]], [[legomo]]j, [[tubero]]j kaj la industriaj kaj furaĝaj kultivoj. La senirigacia zono koncentriĝas en la valebenaĵo, kie eĉ oni konstruis eĉ la setlejon de kolonianoj nome Los Llanos de Antequera, cele al potencigo de la irigacio en la zono.<ref>[[Junta de Andalucía]] (eld.). «Modelos territoriales del regadío». [http://www.juntadeandalucia.es/viviendayordenaciondelterritorio/atlashistorico/pdf/48_modelosterritorialesdelregadio.pdf] Konsultita la 11-an de aprilo 2010.</ref> [[Dosiero:Antekero, vendeja strato.jpg|eta|Antekero, vendeja strato.]] La intereso de la brutobredado en la municipo centriĝas en la laktoprodukta industrio, kiu grupigas grandan nombron de partneroj. En la municipo estas la brutobredado kalkulita en la apuda tabelo. Ankaŭ gravas la bestobredado de ĉevaloj de Hispanaj Purraso (Andaluza Ĉevalo) kiuj elstaras pro pureco kaj kvalito. === Komerco, industrio kaj turismo === Pro la disvolvigo de la komunikvojoj kaj pro la centra situo en [[Andaluzio]], la loĝistika industrio spertis eksplodon en la zono per la instalado de nombraj [[entrepreno]]j kiaj Verdifresh, Alcati, la distribucentroj de la ĉenoj de [[superbazaro]]j Mercadona kaj Día aŭ la fabriko de produktado de [[kuko]]j de Bimbo, inter multaj aliaj instalaĵoj. Unu de la plej grandaj zonoj de koncentrado de entreprenoj estas tiu nomita ''Centro Logístico de Andalucía'', kie sidejas entreprenoj kiaj Pordoj THT, Baeza SA aŭ la distribuanto de marproduktoj Cadelmar.<ref>Málaga Hoy (eld.). «El ‘boom’ logístico permite a los pueblos de interior crecer al ritmo de los de la costa». [http://www.malagahoy.es/article/provincia/84495/boom/logistico/permite/los/pueblos/interior/crecer/ritmo/los/la/costa.html] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> La ''Centro Comercial Abierto'' (Komerca Malferma Centro) estas aro de vendejaj [[strato]]j kiu troviĝas en la urbocentro. Ĝi etendas inter la strato Alameda kaj la strato Carrera, kie estas la plej parto de la [[vendejo]]j de la urbo. Tiu Komerca Malferma Centro (fakte vendeja [[kvartalo]]) enhavas diversajn sektorojn kiaj tekstila, manĝaĵa, ilara, ŝua, pan-kuka ktp. Aliflanke, la [[turismo]] kiu venas al la urbo plej ofte serĉas kulturajn kaj monumentajn vidindaĵojn krom la kuirartajn kaj ennaturajn distrojn kaj ĝuojn. En la urbo estas [[hotelo]]j, ĉu malnovaj en tradiciaj konstruaĵoj ĉu modernaj en apartaj situoj. === Metioj === La komarko de Antekero ĝuis iam de granda metiista tradicio kiu pli kaj pli perdiĝis. En la aktualo, la metiistaj atelieroj plej elstaraj estas dediĉataj al la fabrikado de mebloj el [[ligno]], al la [[forĝado]], al la laboroj el [[ŝtono]] kaj [[marmoro]], al la farado de regionaj folkloraj vestaĵoj ktp. Aperis ankaŭ novaj atelieroj centrataj en la tekstila metiaro ([[tapiŝo]]j, ''jarapa'' (ĉifontapiŝoj), [[litkovrilo]]j), en la [[ceramiko]] kaj la [[ledo]].<ref>SOPDE (eld.). «Artesanía de Antequera». [http://www.malaga.es/es/turismo/mun-29015/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105163909/http://www.malaga.es/es/turismo/mun-29015/ |date=2016-11-05 }} Konsultita la 5-an de novembro de 2016.</ref> Menciindas ankaŭ la atelier-lernejoj situaj en la komarko, pro9 la laboro farata por la rekuperado de la tradiciaj metioj kaj pro ties kontribuo al la taskoj de rehabilitado de konstruaĵoj de la urbo. == Kulturo == [[Dosiero:Cine Torcal. Antequera - mnemorino.jpg|eta|200ra|maldekstre|Kin-teatro Torcal.]] Antekero estas la naskiĝurbo de la poetoj Pedro Espinosa kaj José Antonio Muñoz Rojas. Pedro Espinosa pritraktis sian naskiĝurbon en libro en prozo, nome ''Panegírico de la ciudad de Antequera'', en 1626 kaj li estas konata ĉefe kiel ĉefe reprezentanto de la anteker-granada skolo kaj unu el ĉefaj antologiistoj de la [[liriko]] de la [[Hispana ora epoko]].<ref>Rodríguez Marín, Francisco (1907, reimpresión 2004). Tipografía de la Revista de Archivos, reimpresión facsímil de la Universidad de Málaga., eld. Pedro Espinosa. Estudio biográfico, bibliográfico y crítico. Madrid.</ref> José Antonio Muñoz Rojas estis premiita en [[1998]] per la Nacia Premio de Literaturo de Hispanio pro sia verko ''Objetos Perdidos'' (Perditaĵoj), kaj per la ''Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana'' en [[2002]]. Li estis nomumita Preferata Filo de Andaluzio en [[1992]].<ref>Ángel Pariente. «Diccionario bibliográfico de la poesía española (Siglo XX)». [http://iris.cnice.mec.es/diccionariopoesia/ficha_autor.php?autor_id=2041&v=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120113012033/http://iris.cnice.mec.es/diccionariopoesia/ficha_autor.php?autor_id=2041&v=1 |date=2012-01-13 }} Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> El lia fekunda verkaro elstaras [http://www.uniliber.com/titulo/ANTEQUERA%20NORTE%20DE%20MI%20PLUMA/ Antequera, norte de mi pluma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160416162706/http://www.uniliber.com/titulo/ANTEQUERA%20NORTE%20DE%20MI%20PLUMA/ |date=2016-04-16 }} (Antekero, nordo de mia fontoplumo) en kiu li kolektas artajn kaj literaturajn manifestojn de intereso pri la urbo. [[Dosiero:Antequera Blues Festival.jpg|eta|200ra|Evento de 2007 de la ''Antequera Blues Festival''.]] La tipa danco estas la antekera [[fandango]]. Li estis malpermesita en [[1556]] sed eĉ tiele ĝi estis dancita en la familia etoso. Oni uzas [[Pistilo kaj pistujo|pistilo]]n kiu markas la takton de la fandango kaj oni kreis por flirtado inter viroj kaj virinoj. Tiu estas danco trankvila kaj ceremonia kiu, spite sian popolan karakteron, similas pli al salondanco. Ĝi plej ofte dancatas en du partoj, de po tri strofoj, kiuj komponiĝas siavice de po unu dancero kaj de po unu promeneto kiu ripetiĝas en ĉiuj strofoj. Ankaŭ kaj la muziko kaj la vortumado kaj la instrumentoj kiuj akompanas tiun dancon estas popolaj. Oni dancas ankaŭ dancojn kiaj tiu de la ''zapatilla'' (pantoflo), kantata en pasakaljoj kaj en [[Kristnasko]]<ref>Diario Sur (eld.). «El baile prohibido». [http://www.diariosur.es/prensa/20070502/malaga/baile-prohibido_20070502.html] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> kaj la ''feliciano'', tipa kanto de ekskursoj kaj kamparpromenadoj, kiu enhavas dancon simila al la pasakaljoj. Estas multnombraj popolaj kantoj kaj por infanludoj, kiuj estis kompilitaj fare de lokaj fakuloj. === Kulturaj eventoj === [[Dosiero:Real Colegiata de Santa María.JPG|eta|200ra|maldekstre|La ''Real Colegiata'' kaj ties placo, scenejo de la ''Antequera Blues Festival'', la ''Noche Flamenca de Antequera'' kaj aliaj kulturaj eventoj.]] Unu el ĉefaj muzikaj eventoj estas la [[Bluso|blusa]] [[festivalo]] ''Antequera Blues Festival'', okazigita ĉiujare ekde [[1988]]. La festivalo okazas dum la semajnfinoj de la monato julio pere de koncertoj en diversaj kortoj de la urbo, kiaj tiu de la biblioteko, de la municipa muzeo kaj de la Muze-Domo de Kolarte, kvankam la ĉefaj koncertoj okazas en la etoso de la ''Real Colegiata de Santa María la Mayor''.<ref>Cambayá Records (eld.). «Antequera Blues Festival». [https://web.archive.org/web/20130911182059/http://www.antequerabluesfestival.com/index.htm] Konsultita la 6-an de aprilo de 2010.</ref> Pli malnova estas la festivalo de la ''Noche Flamenca de Antequera'' (Flamanka nokto), okazigita ankaŭ ĉiujare la 11-an de aŭgusto ekde [[1985]]. Ĝi estas dediĉata al la [[flamenko]] kaj okazas samen en la etoso de la ''Colegiata de Santa María''.<ref>Flamenco News (eld.). «La Noche Flamenca de Antequera apuesta por los jóvenes cantaores». [https://web.archive.org/web/20050214233834/http://www.flamenco-news.com/enportada.php?id=296&ind=2] Konsultita la 6-an de aprilo de 2010.</ref> Alia grava evento estas la Baroka Festivalo de Muziko kaj Komedioj. Ĝi okazas ekde [[2004]] sur la stratoj, placoj kaj monumentoj de Antekero kaj centriĝas ĉefe en la verkoj de la [[Hispana Ora Jarcento]]. La programo inkludas koncertojn kaj klasikteatrajn ludojn. Tiuj ludoj estis ekzemple de famaj verkoj kiaj ''El perro del hortelano'' (La hundo de la fruktoĝardenisto, de [[Lope de Vega]] aŭ ''La cena del rey Baltasar'' (La vespermanĝo de la reĝo Baltazaro), de [[Calderón de la Barca]].<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Cultura». [https://web.archive.org/web/20100923030309/http://antequera.org.es/antequera/extranet/verContenido?al_men_pk=1804&al_tmn_pk=null&al_tpu_pk=null&as_ruta_men_pk=1804&idPadre=null] Konsultita la 6-an de aprilo de 2010.</ref> === Kultura ekipado === [[Dosiero:Klostro de Sankta Zoilo.jpg|eta|dekstre|Omaĝo al esperantisto Higinio García Gómez-Quintero en la Klostro de Sankta Zoilo de Antekero dum la Andaluzia Kongreso de Esperanto 2016 la 29-an de Oktobro.]] La urbo enhavas kvin [[biblioteko]]jn, inter kiuj elstaras du administrataj de la municipo, nomataj la ''Biblioteca Supramunicipal de San Zoilo'' kaj la Municipa Historia Arkivo.<ref>SOPDE (eld.). «Cutura de Antequera». [http://www.malaga.es/es/turismo/mun-29015/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105163909/http://www.malaga.es/es/turismo/mun-29015/ |date=2016-11-05 }} Konsultita la 7-an de aprilo de 2010.</ref> La nomo de Sankta Zoilo devenas por la unua ĉar ĝi estas situa ĉe la klostro de antikva monaĥejo franciskana dediĉata al tiu sanktulo. Krome la urbo disponas el du teatroj: nome la Teatro Cervantes, kun enhavkapablo por 440 ĉeestantoj, kaj la Kin-Teatro Torkal, kie desegno estis verko de la kadiza arkitekto Antonio Sánchez Esteve inter la jaroj 1933-34.<ref>SOPDE (eld.). «Teatros de Antequera». [http://www.malaga.es/error/?404;http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=141]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 11-an de aprilo de 2010.</ref> Alia sceneja elstara loko estas la Kultura Centro Sankta Klara. Krome estas konservatorio en la urbo situa en la Konstruaĵo de la Kulturdomo. Krome, oni inaŭguris la nomata "Galería de Alcaldes" (Galerio de Urbestroj) en la ''Palacio Consistorial'' (Urbodomo).<ref name="alcal">El Sol de Antequera (eld.). «Galería de Alcaldes». [http://www.elsoldeantequera.com/antequera/149-politica/1928-antequera-rinde-homenaje-a-sus-ultimos-alcaldes-con-sus-retratos.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308150645/http://elsoldeantequera.com/antequera/149-politica/1928-antequera-rinde-homenaje-a-sus-ultimos-alcaldes-con-sus-retratos.html |date=2016-03-08 }} Konsultita la 5-an de novembro de 2016.</ref> Tie troveblas la portretoj de ĉiuj urbestroj de la demokratia epoko de Antekero, tio estas de José María González Bermúdez, de Pedro de Rojas Tapia, de Paulino Plata Cánovas kaj de Jesús Romero Benítez.<ref name="alcal" /> * Municipa muzeo: situa en la Palaco Nájera, ĉe la Placo ''Coso Viejo'' enhavas etendan kolekton de [[religia arto]] kaj de verkoj de la loka pentristo Cristóbal Toral, same kiel la statuon de la Efebo de Antekero, kconsiderata la verko plej grava de la muzeo.<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Museo municipal». [https://web.archive.org/web/20100928012934/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?al_men_pk=2271&as_ruta_men_pk=1953,2123,2129,2237,2271&al_tpo_pk=null&al_tfor_pk=null] Konsultita la 7-an de aprilo de 2010 kaj la 5-an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Museo antequera.jpg|eta|200ra|maldekstre|La Palaco Nájera, sidejo de la municipa muzeo.]] * Konventa Muzeo de ''Descalzas'' (Senŝuaj Monaĥinoj): montras la artan heredon de la Konvento de la Senŝuaj Karmelaninoj. La kolekto estas distribuata en kvar salonoj krom la propra preĝejo kaj inkludas skulptaĵojn kiaj [[busto]] de Virgulino de Doloroj de [[Pedro de Mena]] kaj la Virgulino de Betleno, atribuita al La Roldana, same kiel pentraĵoj de Antonio Mohedano de la Gutierra, [[Luca Giordano]] kaj Antonio de Torres, krom aliaj artaĵoj de [[Francisco Salzillo]].<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Museo Conventual de las Descalzas». [https://web.archive.org/web/20101006193309/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2272&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2272] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> * Muzeo de la Olivoleo: administrata de la kooperativo Hojiblanca, estas dediĉata al la oliva tradicio de la komarko de Antekero. Ĝi montras kolekton de artefaktoj rilataj kun la produktado de [[olivoleo]] kaj informajn tabulojn pri ties historio.<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Museo del aceite - Hojiblanca». [https://web.archive.org/web/20101006193415/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2274&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2274] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> * Muzeo de la Beatino Madre Carmen del Niño Jesús: muzeo dediĉata nur al la antekera beatino Madre Carmen del Niño Jesús. * Muzeo de Uzadoj kaj Kutimoj de Sankta Benedikto: temas pri privata kolekto de kutimara enhavo, komponita de montraĵoj de diversa deveno.<ref>Ayuntamiento de Antequera (eld.). «Museo de Usos y Costumbres San Benito». [https://web.archive.org/web/20101006192951/http://antequera.es/antequera/extranet/verContenido?tipo_documento=individual&al_tpu_pk=null&al_tmn_pk=1&al_men_pk=2275&idPadre=null&as_ruta_men_pk=2275] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> * Muzeo-Domo de Kolarte: temas pri senjora rezidejo de la [[18-a jarcento]] de novaraba stilo, ornamita per mebloj kaj utilaĵoj de la epoko.<ref>Diputación de Málaga (eld.). «Casa de los Colarte». Arkivita el originalo la 30-an de novembro de 2015. [https://web.archive.org/web/20110203104720/http://www.malaga.es/institucion/patrimonio/edificios/colarte.asp] Konsultita la 5-an de novembro 2016.</ref> * ''Museo Taurino'' (Taŭrluda Muzeo): Situa en la alta etaĝo de la ''Plaza de Toros'' ([[Taŭrludejo]]). Ĝi enhavas etendan arkivon kaj fotan kaj ĵurnalisman pri taŭrludaj temoj, afiŝoj, dokumentoj, taŭrkapoj kaj lum-vestaĵoj (taŭrludaj vesto) apartenantaj al gravaj taŭrludistoj. * Municipa Historia Arkivo: Situa en la antikva municipa ''pósito'' (grenostokejo), tiu arkivo enhavas 16.193 manuskriptajn volumoj (3.472 libroj kaj 12.721 dosieroj) kaj 2.731 presitajn librojn de la jaroj [[1411]] al [[1998]]. Elstaras la kolekto de 64 ĥorus-libroj de la [[16-a jarcento|16-a]] al [[19-a jarcento]]j, ornamitaj per miniaturoj.<ref>SOPDE (eld.). «Archivo Histórico Municipal». [http://www.malaga.es/error/?404;http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=91]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 25-an de marto 2010.</ref> === Kuirarto === [[Dosiero:Mollete.jpg|eta|200ra|La ''mollete'' kun [[olivoleo]].]] La [[kuirarto]] de Antekero estas etenda kaj varia, kaj por ĉefaj pladoj kaj por desertoj. La ''mollete'' [moJEte] de Antekero, nome tipo de [[brioĉo]], estas standardo de la urbo ĉar ĝi estas konata transe. La ''mollete'' estas ligata al la urbo Antekero, pro la laboro de la familio Paradas, kiu dum generacioj disvastigis kaj ekkonigis ĝin ĉefe en [[Andaluzio]] sed ankaŭ en la cetero de Iberio. La ''porra'' (nomita ''salmorejo'' aliloke, nome ia tipo de [[gazpaĉo]] malpli likva), kaj la ''pío antequerano'' (tipo de salta) estas pladoj oftaj en la someraj manĝoj. En [[Kristnasko]] diversaj lokaj entreprenoj specialiĝis en la fabrikado de ''mantecados'' kaj aliaj dolĉaĵoj tiutempaj. La produktado de tiuj dolĉaĵoj generas ĉirkaŭ 150 laborlokoj portempaj, kiuj produkta ĉirkaŭ 3.000 tunojn da ĉiujare kiujn oni eksportas al la tuta hispana teritorio. Pri desertoj, la ''bienmesabe'' (signife, ege gustoplaĉas al mi) estas unu el la plej famaj de la municipo, same kiel la ''angelorum''.<ref name="gastro">SOPDE (eld.). «Gastronomía de Antequera». [http://www.malaga.es/error/?404;http://www.malaga.es/turismo/home.asp?mun=29015&idi=es&cod=15]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 25-an de marto 2010.</ref> Aliaj ĉefaj pladoj tipaj estas la jenaj: [[ajoblanco]], ''pimentón'', la ''gazpachuelo'' (fiŝsupo kun ovaĵo), la ''[[Paneroj (plado)|migas]]'' kaj kelkaj [[salato]]j, kiaj tiuj el [[kardo]]. Kelkaj produktoj komercigitaj de aliaj entreprenoj de la zono estas la [[olivoleo]] kun devennomigo ''Antequera'' kaj la konservoj de la produktoj de la antekera valebenaĵo. Oftas ankaŭ la pladoj de [[ĉasbesto]]j kaj la receptoj de fiŝaĵoj en ''escabeche'' (vinagrotemprite), konservosistemo de manĝaĵoj el la epoko de la [[Romia Imperio]].<ref name="gastro"/> == Antekero kaj Esperanto == [[Dosiero:EsperantistojDolmenodeMenga.jpg|eta|Esperantistoj en la Dolmeno de Menga.]] En Antekero okazis la Andaluzia Kongreso de Esperanto 2016 el 29-a de oktobro al 1-a de novembro kun agado en Municipa Muzeo kaj en Kulturdomo kaj ekskursoj al Torkalo de Antekero, Dolmenoj de Antekero, Oleomuzeo kaj al la urbo mem. Prelegoj kaj atelieroj temis pri [[astronomio]], [[lingvopolitiko]], [[arbarĝardenado]], [[dolmeno]]j, [[Angolo]] kaj [[Orienta Timoro]], mikroliteraturo kaj kompreneble uzado de la lingvo Esperanto. Aliĝis 67 kongresanoj.<ref>[https://andaluciaesperanto.wordpress.com/ Pri la Andaluzia Kongreso de Esperanto 2016] Konsultita la 3-an de novembro 2016.</ref> Respondeculoj pri tiuj programeroj estis [[Ricardo Felipe Albert Reyna]], [[David Galadí-Enríquez]], [[Fátima Jiménez García]], [[Heidi Goes]] kaj aliaj. Partikularaj agadoj estis omaĝo memore al S-ro [[Higinio García Gómez-Quintero]] (1939-2010), antekera esperantisto, kaj kunlaboro per alporto de ideoj por neesperantista verkisto nome Leonardo Cervera, kiu planas romanon kun esperantista ĉefrolulo. == Bildaro == <gallery> MonahxejodeSanktaZoilo.jpg|Monaĥejo de Sankta Zoilo, klostro kaj turo. BibliotekodeAntekero.jpg|Detalo en la Biblioteko de Antekero. TurodeSanktaSebastiano.jpg|Turo de Sankta Sebastiano. FasadodeSankataSebastiano.jpg|Renesanca fasado de Sankta Sebastiano. TorkalodeAntekero2.jpg|Karsta pejzaĝo de la Torkalo de Antekero. ElTornillo.jpg|Karstaĵo nomata El Tornillo (la ŝraŭbo). Torkalaŝraŭbo.jpg|Esperantistoj ĉe la Torkala ŝraŭbo. RokodelaEnamiĝintoj.jpg|Olivarboj, malproksime industria areo kaj fone Roko de la Enamiĝintoj. EsperantistojendolmenojdeAntekero.jpg|Esperantistoj vizitante dolmenojn de Antekero. PutoendolmenodeMenga.jpg|Puto en dolmeno de Menga. KvinpintasteloĉelaenirejodeladolmenodeMenga.jpg|Kvinpinta stelo gravurita ĉe la enirejo de la dolmeno de Menga. VirbildogravuritaĉelaenirejodeladolmenodeMenga.jpg|Virbildo gravurita ĉe la enirejo de la dolmeno de Menga. SkulptaĵoĉeladolmenodeMenga.jpg|Moderna skulptaĵo ĉe la dolmeno de Menga. BarokakupolodelapreĝejodeSantiago.jpg|Baroka kupolo de la preĝejo de Sankta Jakobo. PordegodeGranado.jpg|Pordego de Granado. PreĝejodeSanktaJakobo.jpg|Preĝejo de Sankta Jakobo. PreĝejodeSanktaJozefo.jpg|Fasado de la preĝejo de Sankta Jozefo. Detalo de la fasado de la preĝejo de Sankta Jozefo.jpg|Detalo de la fasado de la preĝejo de Sankta Jozefo. EkzilitojelAntekero.jpg|Monumento al arabaj ekzilitoj el Antekero post la kristana konkero. DetaloenpreĝejoCarmen.jpg|Detalo en baroka ornamaĵo de preĝejo Carmen. Fontodesuno.jpg|Sunfontano kun popola diraĵo pri suneliro. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Caminito del Rey]]'' * [[Antequera (stacidomo)]] * [[Antequera AV (stacidomo)]] * [[Antequera-Santa Ana (stacidomo)]] * [[Bobadilla (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.antequera.es/}} * [https://andaluciaesperanto.wordpress.com/ Pri la Andaluzia Kongreso de Esperanto 2016] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Antequera|revizio=94521654}} {{Leginda|2022|08|13}} {{ADLM|2024|11}} {{Municipoj de Provinco Málaga}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antequera| ]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] 3ek844r0jr79yhhyf1l6a6lvziuq9rn 0 249241 9505935 9420594 2026-11-01T22:09:40Z ThomasPusch 1869 9505935 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012))}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio<ref name="TEJO-vikio">TEJO-vikio: {{Citreto | Titolo =Pasintaj TEJO-Estraroj | URL =https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj | Alirjaro=2012 | Alirdato= 29-an de aprilo}} </ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1999''': 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2000''': 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[J. van Dijk]]}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] oouravrmjw3jk041se4gshzy54oetvg 9505945 9505935 2026-11-01T22:30:22Z ThomasPusch 1869 /* 2011 ĝis 2013 */ 9505945 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio<ref name="TEJO-vikio">TEJO-vikio: {{Citreto | Titolo =Pasintaj TEJO-Estraroj | URL =https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj | Alirjaro=2012 | Alirdato= 29-an de aprilo}} </ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1999''': 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2000''': 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[J. van Dijk]]}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] g67k3azxa87vapjdis3qvzeds51ub7g 9505947 9505945 2026-11-01T22:31:35Z ThomasPusch 1869 9505947 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1999''': 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2000''': 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[J. van Dijk]]}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] 2hnqx4yw5thv42razxxkf4aqa9p6ysz 9505948 9505947 2026-11-01T22:34:24Z ThomasPusch 1869 /* 1938 ĝis ... */ 9505948 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1999''': 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2000''': 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|J. van Dijk (eble, sed nekonfirmite, Jan van Dijk)}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] r40ihzxaw79pylyd57nipy2vagz1phm 9505951 9505948 2026-11-01T22:42:45Z ThomasPusch 1869 /* 1999 ĝis 2001 */ 9505951 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. '''4/2001''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. 4/1999: paĝo 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. 4/2000: paĝo 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|J. van Dijk (eble, sed nekonfirmite, Jan van Dijk)}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] 61jjd6j418xn5f9siuvi7unvwkjey4v 9505952 9505951 2026-11-01T22:43:16Z ThomasPusch 1869 /* 2001 ĝis 2003 */ 9505952 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]], elektita de la [[Komitato de TEJO]]. Laŭstatute la TEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj minimume 2 kaj maksimume 6 pliaj estraranoj.<ref>[http://www.esperanto.org/tejo/tejo/regularo/e-regularo_ch2.html statuto de TEJO en ties regularo (validas versio de aŭgusto 1989)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2015 la estraro elektiĝas en kunveno de la [[komitato de TEJO]] kadre de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en julio aŭ aŭgusto de malpara jaro, ekde 2017, la Estraro estas elektita ĉiujare <ref>[https://docs.google.com/viewer?pid=forums&srcid=MTM0MjkxNDA0MzczMzE4MzIyNDIBMTY3NTA5NzQzNjAyNTM3OTEyNTABdnpPXzFfNXJDQUFKATAuMQEBdjI protokolo de komitatkunveno dum la IJF]</ref>. Nur kaze ke la komitato en tiu kunveno ne estas [[kvorumo|kvoruma]] (do ne kunvenis sufiĉe da komitatanoj por ke la kunveno estu decidopova), necesas posta letera voĉdono inter ĉiuj komitatanoj, kio postulas pli da tempo kaj signifas, ke la antaŭa estraro restas en ofico ĝis la fino de tiu letera voĉdono. == Aktuala TEJO-estraro (de 2025 ĝis 2026) == La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2025) por la oficperiodo 2025-2026, komencante en septembro 2024<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Ana Ribeiro]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Espoir Kasati]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} === 2024 ĝis 2025 === La Estraro reelektita rete (en marto 2025) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en marto 2025<ref name=":0" /><ref name=":1" />: *{{Priskribo|#FFAAAA|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: Prezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Igor Almeida]]: 1-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: 2-a Vicprezidanto}} *{{Priskribo|#66CC77|[[Snehaĝa Venkapesh]]: ĝenerala sekretario}} *{{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Ana Ribeiro]]: estrarano}} *{{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Basque]]: estrarano}} La Estraro elektita rete (en aŭgusto 2024) por la oficperiodo 2024-2025, komencante en septembro 2024<ref name=":0">[https://sezonoj.ru/2024/10/tejo-149/ Estraro de TEJO 2024-2025 laŭ] [[La Ondo de Esperanto]]</ref><ref name=":1">[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2024-2025/ kaj laŭ la oficiala retejo ''tejo.org''] ([https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2024/10/Snapinsta.app_460518362_517338274328992_7454459845811038644_n_1080.jpg jen kun ne tranĉita listo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michal Matúšov]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Igor Almeida]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Manohimiharintsara Andrianirina]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Lucía Montserrat Fernández Barrera]]: 1-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Shneur Agronin]]: 2-a vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Vrazitulis]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Adam Żyłka]]: estrarano}} === 2023 ĝis 2024 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2023|79-a IJK]]) por la oficperiodo 2023-2024<ref>[https://www.tejo.org/estraro-2023-2024// Estraro de TEJO 2023-2024]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tyron Surmon]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Michal Matúšov]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Patricio Agustín Iglesias]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Snehaĝa Venkatesh]]: vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ada Florence Iracadukunda]]: estrarano}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Abhinav Varma]]: estrarano (ĝis la 10-a de decembro 2023); [[Igor Almeida]]: estrarano}} === 2022 ĝis 2023 === La Estraro elektita rete (antaŭ la [[IJK 2022|78-a IJK]]) por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2022-2023/ Estraro de TEJO 2022-2023]</ref><ref>[https://groups.google.com/g/tejo-komitato/c/Y2dd5wfWonw]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Albert Stalin Garrido]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; Edukado, Scienco, kaj Kulturo; Kongresoj; Rilatoj kun UEA & ILEI; Volontuloj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tobiasz Kubisiowski]]: ĝenerala sekretario; Adoleska Agado, Sekretaria Rondo, Volontuloj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Wilson Foo Yu Kang]]: kasisto; Financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto Bergerat]]: vicprezidanto; Eksteraj Rilatoj; Projektoj kaj Subvencioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tyron Surmon]]: vicprezidanto; Informado + Kontakto; Retaj Eventoj; Arkivado; Rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nickson Kasolene]]: estrarano; Talento; Daŭripoveco}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luana França]]: estrarano; Egaleco; Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David Ruíz Sánchez]]: estrarano; Aktivula Trejnado; Patronoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Patricio Agustín Iglesias]]: estrarano; Landa kaj Faka Agado; Junaj Amikoj de Esperanto}} === 2021 ĝis 2022 === La Estraro elektita en la [[IJK 2021|77-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2021-2022<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2021-2022/]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Léon Kamenický]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Veronika Venislovas]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Albert Stalin Garrido]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Inès Kahin]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Valentin Ceretto-Bergerat]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Matheus Arantes Pacheco]]: estrarano (ĝis la {{dato|4|februaro|2022}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/04/matheus-pacheco-eksigita-el-la-estraro-de-tejo/ Matheus Pacheco eksigita el la estraro de TEJO]</ref>; [[Tyron Surmon]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]] (Alekĉjo): estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Nicolas Kasolene]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Uriel Gurdián]]: estrarano (ĝis la {{dato|26|februaro|2022}}); [[Tobiasz Kubisiowski]]: estrarano;}} === 2020 ĝis 2021 === La Estraro elektita en la [[IJK 2020|76-a IJK]] (okazinta interrete) por la oficperiodo 2020–2021<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2020-2021/ Estraro de TEJO 2020-2021]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Charlotte Scherping Larsson]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Carlos Pesquera Alonso]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klára Ertl]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogier Huurman]] (Roĉjo): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robert Nielsen]]: estrarano (ĝis la {{dato|10|novembro|2020}})<ref>[https://www.liberafolio.org/2020/11/10/demisiis-tejo-estrarano-robert-nielsen Demisiis TEJO-estrarano Robert Nielsen]</ref>; [[Albert Stalin Garrido]]: estrarano;}} === 2019 ĝis 2020 === La Estraro elektita en la [[IJK 2019|75-a IJK]] en Liptovský Hrádok, Slovakio, por la oficperiodo 2019–2020<ref>[https://www.tejo.org/la-estraro-de-tejo-2019-2020/ La Estraro de TEJO 2019-2020]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joop Kiefte]]: [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Catherine Neilson]]: ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mounir Abjiou]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Karina Oliveira|Karina Gonçalves de Souza de Oliveira]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jung Yuro]] (Unika): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Luis Miguel Obando]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Koffitché Koufionou]]: estrarano}} === 2018 ĝis 2019 === La Estraro elektita en la [[IJK 2018|74-a IJK]] en Badaĥozo, Hispanio, por la oficperiodo 2018–2019<ref>[https://www.tejo.org/estraro-de-tejo-2018-2019/ aktuala estraro]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]];}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): ĝenerala sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Léon Kamenický]]: unua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hans Becklin]] (Hanso): estrarano (ĝis la {{dato|14|04|2019}}<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/9K31phFKsZk/6wZknLRgCAAJ</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tomáš Stano]]: estrarano (ekde 2019<ref>https://www.tejo.org/nia-teamo/tomas-stano/</ref><!-- https://web.archive.org/web/20260118191521/https://www.tejo.org/tomas-stano-la-nova-estrarano-de-tejo/ --><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/teamo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230120084015/https://www.tejo.org/teamo/ |arkivdato=2023-01-20 }}</ref>); [[Arturo Crespo]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|12|2018}}<ref>https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/</ref>);}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Kossi Gadoufia Edah]] (Kingslim): estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Olga Șevcenco]]: estrarano (ĝis la {{dato|31|05|2019}}<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/kaYCL49XJoU</ref>);}} === 2017 ĝis 2018 === La Estraro elektita en la [[IJK 2017|73-a IJK]] en Aneho, Togolando, por la oficperiodo 2017–2018<ref>[https://tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ estraro 2017-2018, post la elektiĝo en 2017, sen foto,] [https://web.archive.org/web/20260214070821/https://www.tejo.org/la-nova-estraro-de-tejo-2017-2018/ kaj arkivigite laŭ stato de februaro 2026, kun foto]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180105180147/https://www.tejo.org/organizo/strukturo/estraro la estraro 2017-2018, kun foto, arkivigita en januaro 2018]</ref> (la unua, kiu daŭras nur unu jaron): * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Hoan Tran]] (Ĝojo): [[prezidantoj de TEJO|prezidanto]]; kunordigo (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe ĝenerala sekretario)<ref>https://groups.google.com/forum/#!topic/tejo-komitato/v1fSlZw2vhU</ref>; <br />[[Konstanze Schönfeld]] (Tuŝka): anstataŭa prezidanto (laŭ la statuto de TEJO) (ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); kunordigo, eksteraj rilatoj, homaj rimedoj; <br />[[Enric Baltasar]]: prezidanto; kunordigo, landa agado (ĝis la {{dato|02|01|2018}})<ref>http://www.liberafolio.org/2017/12/31/demisiis-la-prezidanto-de-tejo/</ref><ref>https://tejo.org/letero-de-la-prezidanto/</ref>}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Charlotte Scherping Larsson]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|22|01|2018}}, antaŭe estrarano); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA; [[Hoan Tran]] (Ĝojo): ĝenerala sekretario (ĝis la {{dato|22|01|2018}});}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Mung Bui]] (Feliĉa): kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Konstanze Schönfeld]] (Tuśka): unua vicprezidanto (anstataŭa prezidanto ekde la {{dato|02|01|2018}} ĝis la {{dato|22|01|2018}}); eksteraj rilatoj, homaj rimedoj;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Francesco Maurelli]]: dua vicprezidanto; eksteraj rilatoj, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marc Konijnenberg]] (Marko): estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Charlotte Scherping Larsson]]: estrarano (ĝis la {{dato|22|01|2018}}); aktivula trejnado, rilatoj kun UEA;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Cyprien Guiya]]: estrarano (ekde la {{dato|30|05|2018}}); [[Doniben Jimenez Jaramillo]]: estrarano; [[pasporta servo]] (ĝis la {{dato|02|02|2018}})<ref>https://groups.google.com/d/msg/tejo-komitato/LHHgemyCN6M/i7LgGCJFBQAJ</ref>}} === 2015 ĝis 2017 === La Estraro elektita en la [[IJK 2015|71-a IJK]] en Visbadeno, Germanio, por la oficperiodo 2015–2017<ref>[https://tejo.org/organizo/strukturo/estraro/ estraro 2017-2018]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Michael Boris Mandirola]]: prezidanto; kunordigo, eksteraj rilatoj, aktivula trejnado, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Arina Osipova]]: ĝenerala sekretario; edukado, kongresoj, rilatoj kun ILEI, rilatoj kun Fondumo Zamenhof, rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Cédric Marchal]]: kasisto; financoj, subvencipetado, adoleska agado, moviĝeblo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Juliana Evandro]]: vicprezidanto; kulturo, homaj rimedoj, Pasporta Servo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Enric Baltasar]]: merkatiko, kunlaborado pri informado kun UEA, landa agado, scienca kaj faka agado, Movada Rubriko kaj TEJO Aktuale (ekde la {{dato|20|09|2016}}); [[Ariadna García Gutiérrez]]: landa agado, scienca kaj faka agado (ĝis la [[11-a de aŭgusto]] [[2016]])}} === 2013 ĝis 2015 === La Estraro elektita en la [[IJK 2013|69-a IJK]] en Nazareto, Israelo<ref>[https://www.tejo.org/eo/estraro aktuala estraro]</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Tomasz Szymula]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|18|11|2014}}); [[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario; [[Pasporta Servo]] (ĝis la {{dato|18|11|2014}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto; financoj, subvencipetado, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: unua vicprezidanto; landa agado, edukado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: dua vicprezidanto; kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Alexandre Raymond]]: informado, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Veronika Poór]]: homaj rimedoj, aktivula trejnado, faka kaj scienca agado}} === 2011 ĝis 2013 === Estraro elektita dum [[IJK 2011]] en Kievo, Ukrainio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Łukasz Żebrowski]]: prezidanto, kunordigo, homaj rimedoj}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paweł Fischer-Kotowski]]: ĝenerala sekretario (ekde la {{dato|20|05|2012}}); [[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario, kulturo (ĝis la {{dato|20|05|2012}})}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto, tria vicprezidanto, financoj, subvencipetado (ekde la 4-a de aprilo 2012); [[Alisa Nikitina]]: kasisto, financoj, subvencipetado (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Boris Mandirola]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nico Huurman]]: tria vicprezidanto, aktivula trejnado, seminarioj (ĝis la 4-a de aprilo 2012)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Tina Tišljar]]: estrarano pri kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Petra Smidéliusz]]: estrarano pri landa agado kaj edukado}} === 2009 ĝis 2011 === Estraro elektita dum [[IJK 2009]] en Liberec', Ĉeĥio.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Paulína Kožuchová]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Oleksandra Kovjazina]] (Saŝa Kovjazina, Олександра Ковязина): unua vicprezidanto, informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Irmina Szustak]]: dua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Łukasz Żebrowski]]: tria vicprezidanto, kongresoj, seminarioj kaj aktivula trejnado}} === 2007 ĝis 2009 === Estraro elektita dum 51a [[Internacia Seminario|IS]] 2007/08 Würzburg<ref name="TEJO-vikio"/>, ĉar dum [[IJK 2007]] en Hanojo, Vjetnamio la Komitato ne havis kvorumon. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gregor Hinker]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Anna-Laura Wickström]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Sergeo Tyrin|Sergey-Meiyer Tyırin]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Vildana Delalić]]: estrarano pri kongresoj kaj seminarioj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rogener Pavinski]]: estrarano pri landa agado}} === 2005 ĝis 2007 === Estraro elektita dum [[IJK 2005]] en Zakopane, Pollando<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Heming Welde Thorbjørnsen]] (2005-06), [[David-Emil Wickström]] (2006-07), [[Haris Subašić]] (2007): prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Valentina Sidorova|Valentina (Tina) Sidorova]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[David-Emil Wickström]]: unua vicprezidanto, kongresoj kaj aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Haris Subašić]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[François Hounsounou]]: landa agado kaj rilatoj kun [[ILEI]]}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Chuck Smith]]: informado}} === 2003 ĝis 2005 === Estraro elektita dum [[IJK 2003]] en Lesjöfors, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Bertrand Hugon]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleks Kadar]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Katja Ignatieva]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: eksteraj rilatoj kaj rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jevgenij Gaus]]: informado, aktivula trejnado, instruado}} === 2001 ĝis 2003 === Estraro elektita dum [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/2001">''TEJO-Tutmonde''. 4/2001: paĝo 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Holger Boos]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Katja Ignatieva]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]]: informado (ĝis februaro 2003)}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Nastja Koĵevnikova]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sonja Petrović]]: seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Federico Breda]]: eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marko Lins]]: rilatoj kun UEA}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Mayrim Sandoval]]: landa agado}} === 1999 ĝis 2001 === Estraro elektita dum [[IJK 1999]] en Veszprém, Hungario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1999">''TEJO-Tutmonde''. 4/1999: paĝo 31</ref><ref name="TT_4/2000">''TEJO-Tutmonde''. 4/2000: paĝo 27</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Sjoerd Bosga]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Aleksandr Blinov]] (1999-2000): ĝenerala sekretario, eksteraj rilatoj; [[Vladimíra Chvátalová|Vladimíra (Vladka) Chvátalová]] (2000-2001): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ilja De Coster]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Holger Boos]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joaquin Rosillo Vega Acosta]]: informado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Grigorij Arosev]] (1999-2000): landa agado kaj seminarioj; [[Aleksandr Blinov|Aleksandr (Saŝa) Blinov]] (2000-2001): landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Håkan Lundberg]] (2000-2001): eksteraj rilatoj}} === 1997 ĝis 1999 === Estraro elektita dum [[IJK 1997]] en Assisi, Italio kaj ŝanĝita dum [[IJK 1998]] en Rijeko, Kroatio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1997">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1997''': 35</ref><ref name="TT_4/1998">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1998''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Joseph Truong]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Pascal Lécaille]] (1997-1998); [[Anna-Lena Eriksson]] (1998-1999): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj, seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: vicprezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Reza Torabi]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sjoerd Bosga]]: informado, infanoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Attila Kaszás]] (1997-1998): aktivula trejnado}} === 1995 ĝis 1997 === Estraro elektita dum [[IJK 1995]] en Serovo, Rusio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1995">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1995''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jeroen Balkenende]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marion Grosjean-Bélisle]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jorg De Mulder]]: vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jimmy Stryhn Meyer]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: kongresoj, KER-seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[James Rezende Piton]]: informado, latinameriko}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Miguel Gómez i Besòs]]: Eŭropa Junulara Esperanto-Oficejo en Bonn}} === 1993 ĝis 1995 === Estraro elektita dum [[IJK 1993]] en Vraca, Bulgario<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1994">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1994''': 35</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Giovanni Grossi]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto, vicprezidanto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Edlyn Teske]]: vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zdravka Bojĉeva]]: vicsekretario}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Klaus Dahmann]]: landa agado, aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jelena Lebedeva]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1991 ĝis 1993 === Estraro elektita dum [[IJK 1991]] en Karlskoga, Svedio<ref name="TEJO-vikio"/><ref name="TT_4/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1991''': 2</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Saskia Idzerda]]: prezidanto, kongresoj, kulturo}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Yves Bellefeuille]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Danny ten Haaf]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]]: unua vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sabira Ståhlberg]]: dua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado - seminarioj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andrej Ananjin]]: aktivula trejnado - kunlaboro Oriento-Okcidento}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Pusch]]: informado, publikaĵoj}} === 1989 ĝis 1991 === Estraro elektita dum [[IJK 1989]] en Kerkrade, Nederlando<ref name="TT_4/1989">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1989''': 6</ref><ref name="TT_1/1991">''TEJO-Tutmonde''. '''1/1991''': 3</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado, eksteraj rilatoj, studenta kaj faka agado, rilatoj kun UEA, Zamenhof-Centro en Bjalistoko}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Louise Frith]] (1989-1990), [[Yves Bellefeuille]] (1990-1991): ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Hardo Bourguignon]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]] (1989-1990): vicprezidanto, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreas Künzli]] (1990-1991): vicprezidanto, landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Claude Rouget]]: servoj, financoj, administrado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Torsten Bendias]]: aktivula trejnado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Saskia Idzerda]]: informado, kulturo}} === 1987 ĝis 1989 === Estraro elektita dum [[IJK 1987]] en Krakovo, Pollando<ref name="TT_4/1988">''TEJO-Tutmonde''. '''4/1988''': 32</ref><ref name="RE_10/1987">''Revuo Esperanto''. '''982 (10/1987)''': 181</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jan Koszmaluk]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Dietrich M. Weidmann]]: ĝenerala sekretario, landa agado}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Claude Rouget]]: kasisto, financoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Sándor Hideg]]: eldonaĵoj, kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rezsö Baross]]: kultura kaj faka agadoj}} === 1985 ĝis 1987 === Estraro elektita dum [[IJK 1985]] en Eringerfeld, Germanio<ref name="Gvidlibro1986">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1986 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1986 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref><ref name="Gvidlibro1987">{{citaĵo de libro |titolo=Gvidlibro tra la Esperanto-movado 1987 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1987 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=37 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, jubilea jaro}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Jan Koszmaluk]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Alex Humet]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: unua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: dua vicprezidanto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jarosław Parzyszek]]: aktivula trejnado, membraro}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Norberto Saletti]]: kultura kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj}} === 1983 ĝis 1985 === Estraro elektita dum [[IJK 1983]] en Debrecen, Hungario<ref name="TT_6/1983">''TEJO-Tutmonde''. '''6/1983''': 3</ref><ref name="Jarlibro1985">{{citaĵo de libro |titolo=Jarlibro 1985 |familinomo= |personnomo= |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1985 |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |loko=Roterdamo |isbn= |paĝoj=40 |url=}}</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ian Jackson]]: prezidanto, planado}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Norberto Saletti]]: ĝenerala sekretario, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[André Staes]] (1983-1984), [[Alex Humet]] (1984-1985): kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Martin Haase]]: unua vicprezidanto, eksteraj rilatoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Zsófia Kóródy|Zsófia Kóródy Barossné]]: dua vicprezidanto, scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Jan Koszmaluk]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Neven Kovačić]]: landa agado en ekstereŭropaj landoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Marie Vančurová]]: landa agado en Eŭropo}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth Schwarzer]]: eksteraj rilatoj, seminarioj}} === 1981 ĝis 1983 === Estraro elektita paperpoŝte, ĉar dum [[IJK 1981]] en Oaxtepec, Meksiko la Komitato ne havis kvorumon<ref name="TT_0/1982">''TEJO-Tutmonde''. '''0/1982''': 6</ref>. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Amri Wandel]]: prezidanto, landa agado en Koreio kaj Japanio}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Csaba Lendvay]]: ĝenerala sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ian Jackson]]: financoj, eldonaĵoj, servoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Yves Bellefeuille]]: kongresoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Thomas Bormann]]: landa agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Michael Lennartz]]: edukado de gvidantoj}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Andreás Lucács]]: scienca kaj faka agado}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ian Tarrant]]: eksteraj rilatoj}} === 1938 ĝis ... === La Estraro elektita en la [[IJK 1938|1-a IJK]] en [[Groet]], Nederlando. * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Pieter Krijt]]: prezidanto}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Floris Meydam]]: sekretario}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Marinus van der Horst]]: kasisto}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]: redaktorino de ''[[La Juna Vivo]]''}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Hendrik Schut]]: filmservo}} * {{Priskribo|#66AACC|J. van Dijk (eble, sed nekonfirmite, Jan van Dijk)}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO| ]] fwl670stwrg1l2l6ojro0ajgwxkkr2c 0 249256 9505739 9502062 2026-11-01T15:06:30Z Д.Ильин 70105 9505739 wikitext text/x-wiki En [[geometrio]], '''pluredra notacio de Conway''' estas maniero por priskribi [[pluredro]]jn per vico de operacioj farataj je la fonta pluredro. La [[Matematika notacio|notacio]] konsistas el la finaj signoj prezentataj la fontan pluredron kaj antaŭ ili estas signoj prezentataj la operaciojn, kiu estas aplikataj en la ordo dedekstre maldekstren. La operacioj povas generi ĉiujn [[arĥimeda solido|arĥimedajn solidojn]] kaj [[katalana solido|katalanajn solidojn]] el la platonaj solidoj. Aplikante pli longajn seriojn de ĉi tiuj operacioj, eblas krei multajn pli malsimplajn pluredrojn. Ĝenerale ĉiu pluredro, kiu povas esti priskribita per notacio de Conway, havas plurajn notaciajn prezentojn. {| class=wikitable | [[Dosiero:Conway pluredoj.png|600px]] <br /> 11 novaj formoj povas esti derivitaj surbaze de la kubo uzante 3 operaciojn. La novaj pluredroj estas montrita kiel mapoj sur la surfaco de la kubo. Verticoj estas markitaj per verdaj cirkletoj. |} == Fontaj pluredroj == La fonta pluredro povas esti: * [[Platona solido]]: ** T - [[kvaredro]] ** O - [[okedro]] ** C - [[kubo (geometrio)|kubo]] ** I - [[dudekedro]] ** D - [[dekduedro]] * P''n'' - ''n''-latera [[prismo]] * A''n'' - ''n''-latera [[kontraŭprismo]] * Y''n'' - ''n''-latera [[piramido (geometrio)|piramido]]. Ĝenerale ĉiu konveksa pluredro povus servi kiel la fonta ĉar la operacioj povas esti faritaj sur ĝi, kvankam en la notacio ne estas signoj por priskribi ĉi tion. == Operacioj je pluredroj == {| class=wikitable | '''d''' || [[duala pluredro|dualigo]] - ĉiu vertico kreas novan edron |- | '''t'''''n'' || [[tranĉo (geometrio)|senpintigo]] de ĉiu ''n''-obla vertico; se ''n'' ne estas skribita do senpintigo de ĉiuj verticoj |- | '''a''' || [[rektigo (geometrio)|rektigo]] - tranĉo ĝis la lateraj mezpunktoj, ĉiu vertico kreas novan edron. |- | '''e''' || "elvolvo" - [[laterotranĉo]] - ĉiu vertico kreas novan edron kaj ĉiu latero kreas novan kvarlateran edron |- | '''s''' || [[riproĉigo (geometrio)|riproĉigo]] - ĉiu vertico kreas novan edron kaj ĉiu latero kreas du novaj triangulajn edrojn. |} Iuj oftaj kombinaĵoj de operatoroj havas pli mallongan notacion (ĉi tie ''X'' estas iu pluredro): {| class=wikitable | '''k'''''n'' || ''knX'' = ''dtndX'' || piramidigo - kreo de piramido sur ĉiu ''n''-latera edro; se ''n'' ne estas skribita do kreo de piramido sur ĉiu edro. |- | '''g''' || ''ĝ'' = ''dŝ'' || ĉiu ''n''-latera edro estas dividita en ''n'' kvinlaterojn |- | '''o''' || ''oX'' = ''deX'' || ĉiu ''n''-latera edro estas dividita en ''n'' kvarlaterojn. |- | '''j''' || ''ĵ'' = ''daX'' || kunigo - nova [[kajto (geometrio)|kajta]] edro estas kreita anstataŭ ĉiu latero |- | '''b''' || ''bX'' = ''taX'' || [[lateroverticotranĉo]] - ĉiu vertico kreas novan edron kaj ĉiu latero kreas novan kvarlateran edron |- | '''m''' || ''mX'' = ''dbX'' = ''kĵ'' || ĉiu ''n''-latera edro estas dividita en ''2n'' triangulojn |} Ĉiu operacio konservas simetrion escepte de '''s''' kaj '''g''', kiuj perdas la [[reflekta simetrio|reflektan simetrion]]. == Ekzemploj == La operacioj estas aplikataj simile al funkcioj de dekstre maldekstren. Ekzemple: * Kubo estas ''C'' * [[Kubokedro]], kiu estas rektigo de kubo, estas ''aC'' * [[Granda rombokub-okedro]], kiu estas senpintigo de kubokedro, estas ''t4aC'' aŭ ''taC'' * Senpintigo de granda rombokub-okedro estas ''tt4aC'' aŭ ''ttaC'' === Genero de regulaj pluredroj === Ĉiu el la kvin konveksaj regulaj pluredroj havas propran simbolon, sed tamen povas esti skribita alimaniere: * Surbaze de triangula piramido Y3: ** T = Y3 (kvaredro = triangula piramido) ** O = aY3 (okedro = rektigita kvaredro) ** C = daY3 (kubo = duala de rektigita kvaredro) ** I = sY3 (dudekedro = riproĉa kvaredro) ** D = dsY3 (dekduedro = duala de riproĉa kvaredro) * Surbaze de triangula kontraŭprismo A3: ** O = A3 (okedro = triangula kontraŭprismo) ** C = dA3 (kubo = duala de okedro) * Surbaze de [[kvadrata prismo]] P4: ** C = P4 (kubo = (speciala) kvadrata prismo) * Surbaze de [[kvinlatera kontraŭprismo]] A5: ** I = k5A5 (dudekedro = [[turnoplilongigita dupiramido|turnoplilongigita ''5''-latera dupiramido]]) ** D = t5dA5 (dekduedro = [[senpintigita kajtopluredro|senpintigita ''5''-latera kajtopluredro]]) === Pluredroj kun okedra simetrio === La [[kubo (geometrio)|kubo]] povas generi ĉiujn konveksajn [[unuforma pluredro|unuformajn pluredrojn]] kaj [[katalana solido|katalanajn solidojn]] kun [[okedra simetrio]]. En la tabelo la unuaj sep figuroj estas respektive dualaj al la duaj sep. {| class=wikitable | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|120x120px]] <br /> [[Kubo (geometrio)|Kubo]] <br /> C | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|120x120px]] <br /> [[Kubokedro]] <br /> aC = djC | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.svg|120x120px]] <br /> [[Senpintigita kubo]] <br /> tC = dkdC | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.svg|120x120px]] <br /> [[Senpintigita okedro]] <br /> tdC = dkC |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t02.svg|120x120px]] <br /> [[Malgranda rombokub-okedro]] <br /> eC = aaC = doC | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.svg|120x120px]] <br /> [[Granda rombokub-okedro]] <br /> bC = dmC = taC = dkjC | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-s012.svg|120x120px]] <br /> [[Riproĉa kubo]] <br /> sC = dgC |- | colspan=4 | |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|120x120px]] <br /> [[Okedro]] <br /> dC | [[Dosiero:Rhombicdodecahedron.jpg|120x120px]] <br /> [[Romba dekduedro]] <br /> jC = daC | [[Dosiero:Triakisoctahedron.jpg|120x120px]] <br /> [[Trilateropiramidigita okedro]] <br /> kdC = dtC | [[Dosiero:Tetrakishexahedron.jpg|120x120px]] <br /> [[Kvarlateropiramidigita kubo]] <br /> kC = dtdC |- | [[Dosiero:Deltoidalicositetrahedron.jpg|120x120px]] <br /> [[Deltosimila dudekkvaredro]] <br /> oC = deC | [[Dosiero:Disdyakisdodecahedron.jpg|120x120px]] <br /> [[Piramidigita dekduedro]] <br /> mC = dbC = kjC | [[Dosiero:Pentagonalicositetrahedronccw.jpg|120x120px]] <br /> [[Kvinlatera dudekkvaredro]] <br /> gC = dsC |} == Vastigaĵoj == Multaj interesaj pli malsimplaj pluredroj bezonas novajn operaciojn por sia konstruado. La proponitaj de George W. Hart aldonaj operacioj estas: * '''p''' - "[[helico]]" - turnada operacio kiu kreas [[kvarlatero]]jn je la verticoj, ĉi tiu operacio estas mem-duala: ''dpX'' = ''pdX''. * '''r''' - reflekto - faras la spegulan bildon, ĝi efikas nur se la figuro estas [[nememspegulsimetria]] pro operacio '''s''' aŭ '''p'''. == Vidu ankaŭ == * [[Subdivida surfaco de Doo-Sabin]] - la '''e''' operacio * [[Subdivida surfaco de Catmull-Clark]] - la '''o''' operacio {{Operacioj je hiperpluredroj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL=ConwayPolyhedronNotation | titolo=Pluredra notacio de Conway}} * [http://www.ac-noumea.nc/maths/amc/polyhedr/names_.htm Pluredra notacio de Conway] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061216081717/http://www.ac-noumea.nc/maths/amc/polyhedr/names_.htm |date=2006-12-16 }} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Apiculation | titolo=Piramidigo }} - la '''k''' operacio * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Truncation | titolo=Tranĉo}} - senpintigo, la '''t''' operacio * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Rectification | titolo=Rektigo}} - la '''a''' operacio * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/conway_notation.html Interpretilo de George W. Hart] - generas [[VRML]] modelojn laŭ pluredra notacio de Conway * [http://www.georgehart.com/propello/propello.html] George W. Hart, ''Skulptaĵoj surbaze de helicigitaj pluredroj'', Paperoj de MOSAIC 2000, Seattle, WA, Aŭgusto 2000, pp.&nbsp;61–70 - la '''p''' operacio [[Kategorio:Pluredroj]] [[Kategorio:Matematika notacio]] 6eb8n75umnfzhbpus2hja5s7zqqemps 10 251999 9505754 2130699 2026-11-01T15:22:32Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:!)]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 2130699 wikitext text/x-wiki |}<noinclude>{{dok|ns=10}} [[Kategorio:Ŝablono:Helpa ŝablono]] </noinclude> qd26e4wuaaqc1yosikcgqqbsod6zjqt 10 252000 9505755 2130714 2026-11-01T15:22:42Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:(!]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 2130714 wikitext text/x-wiki {|<noinclude> |}<!-- trukado por eviti surekranigajn problemojn -->{{dok|ns=10}} [[Kategorio:Ŝablono:Helpa ŝablono]] </noinclude> jecl3j9km0b1u8x8ev6xdrdjaf9e7m4 0 252822 9506070 9282199 2026-11-02T06:21:05Z Sj1mor 12103 9506070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Colin James FARRELL''' (n. la [[31-an de majo]] [[1976]] en Castleknock, [[Irlando]]) estas [[irlando|irlanda]] [[aktoro]] ĉefe en kino. Li interpretis protagonistajn rolojn kiel [[Aleksandro la Granda]] aŭ de Sony Crockett ''[[Miami Vice]]'' (2006). Grandas 1,78 m kaj estas unu el la plej "multekostaj" holivudaj aktoroj. == Biografio == Farrell kreskis en Castlecknok, Irlando. Filo kaj nevo de eksfutbalistoj. Eamon Farrell, lia patro inkulkis amon por la futbalo sed dum la adoleskeco li malkovris lian veran pasion: interpretado kaj dramarto. Farrell geedziĝis en 2001 kun la aktorino [[Amalia Warner]], kvankam lia edziĝo nur daŭris kvar monatojn. Oni atribuas al li diversajn amoradojn. Post la divorco li rilatiĝis kun [[Demi Moore]] kaj [[Britney Spears]]. Dum la filmado de "'''Aleksandro la Granda'''" havis mallongan amrilaton kun [[Angelina Jolie]]. == Kariero == Liaj unuaj aperoj en filmoj estis en ''[[La malhela zono]]'', ''Krimulo kaj piulo'' kaj ''[[Tigerland]]'' de [[Joel Schumacher]], unua usona [[filmo]] de Colin. En julio 2001 li geedziĝis al la aktorino [[Amelia Warner]], de kiu li divorciĝis post kelkaj monatoj. La modelulino [[Kim Bordenave]] estas la patrino de lia sola filo, James. Aliaj filmoj, en kiuj aktoris Colin Farrell, estas ''[[Hart's War]]'', ''[[The Recruit]]'' kaj ''[[Phone Booth]]''. En 2004 la aktoro rolis [[Aleksandro la Granda|Aleksandron la Grandan]] en filmo reĝisorita de [[Oliver Stone]]. Lia lasta filmo kun konata reĝisoro estas ''La sonĝo de Casandra'' de [[Woody Allen]], kie Farrell kaj [[Ewan McGregor]] rolas kiel du apartaj fratoj. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 1997 || Drinking Crude || Click || Owen McPolin |- | 1999 || The War Zone || Nick || Tim Roth |- | 2000 || Ordinary Decent Criminal || Alec || Thaddeus O'Sullivan |- | 2000 || Tigerland || Pvt. Roland Bozz || Joel Schumacher |- | 2001 || American Outlaws || Jesse James || Les Mayfield |- | 2002 || Hart's War || Lt. Thomas W. Hart || Gregory Hoblit |- | 2002 || ''[[Minority Report (filmo)|Minority Report]]'' || Danny Witwer || Steven Spielberg |- | 2002 || Phone Booth || Stu Shepard || Joel Schumacher |- | 2003 || Veronica Guerin || Tattooed Boy || |- | 2003 || Daredevil || Bullseye || Mark Steven Johnson |- | 2003 || The Recruit || James Douglas Clayton || Roger Donaldson |- | 2003 || S.W.A.T. || Jim Street || Clark Johnson |- | 2003 || Intermission || Lehiff || John Crowley |- | 2004 || A Home at the End of the World || Bobby Morrow (1982) || Michael Mayer |- | 2004 || Alexander || Alexander the Great || Oliver Stone |- | 2005 || The New World || Captain John Smith || [[Terrence Malick]] |- | 2006 || Miami Vice || Det. James "Sonny" Crockett || [[Michael Mann]] |- | 2006 || Ask the Dust || Arturo Bandini || Robert Towne |- | 2007 || Cassandra's Dream || Terry || Woody Allen |- | 2008 || Kicking It || Parolisto || Susan Koch/Jeff Werner |- | 2008 || Pride and Glory || Jimmy Egan || Gavin O'Connor |- | 2008 || [[In Bruges]] || Ray || [[Martin McDonagh]] |- | 2009 || Ondine || Syracuse || Neil Jordan |- | 2009 || Triage || Mark Walsh || Danis Tanović |- | 2009 || Crazy Heart || Tommy Sweet || Scott Cooper |- | 2009 || The Imaginarium of Doctor Parnassus || Tony (3rd Transformation) || Terry Gilliam |- | 2010 || The Way Back || Valka || Peter Weir |- | 2010 || London Boulevard || Harry Mitchel || William Monahan |- | 2011 || Horrible Bosses || Bobby Pellitt || Seth Gordon |- | 2011 || Fright Night || Jerry Dandrige || Craig Gillespie |- | 2012 || Total Recall || Douglas Quaid/Karl Hauser || Len Wiseman |- | 2012 || Seven Psychopaths || Marty Faranan || Martin McDonagh |- | 2013 || Dead Man Down || Victor || Niels Arden Oplev |- | 2013 || Epic || Ronin || Chris Wedge |- | 2013 || Saving Mr. Banks || Travers Robert Goff || John Lee Hancock |- | 2014 || Winter's Tale || Peter Lake || Akiva Goldsman |- | 2014 || Miss Julie || John || Liv Ullmann |- | 2015 || The Lobster || David || [[Yorgos Lanthimos]] |- | 2015 || Solace || Charles Ambrose || Afonso Poyart |- | 2016 || Fantastic Beasts and Where to Find Them || Percival Graves || David Yates |- | 2017 || The Killing of a Sacred Deer || Steven Murphy || Yorgos Lanthimos |- | 2017 || The Beguiled || John McBurney || Sofia Coppola |- | 2017 || Roman J. Israel, Esq. || George Pierce || Dan Gilroy |- | 2018 || Widows || Jack Mulligan || Steve McQueen |- | 2019 || Dumbo || Holt Farrier || Tim Burton |- | 2019 || Eve || Simon || Tate Taylor |- | 2020 || The Gentlemen || Coach || Guy Ritchie |- | TBA || After Yang || Jake || Kogonada |- | TBA || Voyagers || Dr. Richard Alling || Neil Burger |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1998–1999 || Ballykissangel || Danny Byrne |- | 1998 || Falling for a Dancer || Daniel McCarthey |- | 2003 || Doggy Fizzle Televizzle || Sin mem |- | 2004 || Saturday Night Live || Sin mem / Invitito |- | 2005 || Scrubs || Billy Callahan |- | 2015 || True Detective || Detektivo Ray Velcoro |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Twitter}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Farrell, Colin}} [[Kategorio:Irlandaj aktoroj]] [[Kategorio:Televidaktoroj]] [[Kategorio:Teatruloj‎]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1976]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Irlando]] nnnyd70cddbx99gx9y6h48kmlh73xby 0 253788 9505780 9206370 2026-11-01T16:21:00Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9505780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Heidi GOES''' (naskiĝis la {{daton|15|marto|1976}} en [[Oostende]]) estas flandra esperantistino. Goes esperantistiĝis en [[1990]]. Ŝi loĝas en [[Bruĝo]], kie ŝi estas sekretario de la loka klubo [[Paco kaj Justeco]]. De [[2004]] ŝi estis estrarano kaj de [[2007]] ĝis marto 2010 prezidantino de la [[Flandra Esperantista Junulara Asocio]]. En [[2007]] aperis ĉe UEA ŝia 86-paĝa libro ''Afero de Espero'' pri la historio de la Esperanto-movado en [[Afriko]]. Goes estis Ĝenerala Sekretario de [[Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio]] de la UK en [[2008]] ĝis la UK en 2015, kaj ĝia prezidanto ekde 2019. Ŝi estas veganino. En oktobro 2009 aperis la indonezia ŝlosilo, ''Kunci Esperanto'', kunlaboro inter Heidi Goes kaj Bobby Mulyadi. En novembro [[2009]] ŝi entreprenis instruvojaĝon tra [[Indonezio]], instruis Esperanton al preskaŭ 500 indonezianoj. Dume ankaŭ esploris pri la historio de la E-movado en Indonezio, kontaktante pionirojn aŭ iliajn posteulojn. Ŝi faris same ankaŭ en septembro-oktobro 2010, kaj junio-julio 2012. En decembro 2012 ŝi vojaĝis al Indonezio por propagandi la Indonezian Esperanto-Kongreson okazontan en [[aprilo 2013]], parolante interalie kun ĵurnalistoj kaj esperantistoj. Antaŭ tiu kongreso, en marto 2013, ŝi por la unua fojo vizitis Orientan Timoron kaj rezulte de tio, ĉeestis en Bogor ankaŭ du orienttimoraj radio-ĵurnalistoj. En aŭgusto-septembro 2014 kaj decembro 2016 ŝi disvastigis [[Esperanto]]n en [[Orienta Timoro]]. En [[2018]] UEA aperigis ŝian 287-paĝan libron ''Movadaj insuletoj. Vivo kaj agado de esperantistoj en Indonezio'', kun po ĉapitro pri Singapuro kaj Malajzio. Kontribuis al ''[[En la mondon venis nova lingvo]]'', [[festlibro]] por [[Ulrich Lins]] kaj al ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9804 Gvidilo al la 17 Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj]'' redaktita de [[Humphrey Tonkin]]. Ekde la komenco Heidi Goes estas unu el la ĵurianoj por INKO, [https://bobelarto.ink/eo/konkurso/ Internacia Novelo-Konkurso de Bobelarto]. == Distingoj == * 2011: Diplomo pri Elstara Agado * 2019: Premio Deguĉi Per decido de la Estraro de UEA dum UK en Lahti, [[Premio Deguĉi]] de la jaro 2019 estas aljuĝita al Heidi Goes. Per tiu premio UEA celas rekoni ŝian kuraĝon, entuziasmon kaj sindonemon samkiel ŝian profundan esperon pri la kampo de Edukado kaj ŝian admirindan esploremon.<ref>[http://uea.org/gk/815 Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 693: Premio Deguĉi 2019 al Heidi Goes], la 28-a de julio 2019 {{eo}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.org/Ondo/Recenzoj/R-goes.htm Recenzo pri ''Afero de espero''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103032624/http://www.esperanto.org/Ondo/Recenzoj/R-goes.htm |date=2009-01-03 }} en la Ondo de Esperanto 10/2007 * [http://www.ipernity.com/blog/edukado.net/201669 Blogo pri la instruvojaĝo tra Indonezio] * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=8331 indonezia ŝlosilo en la katalogo de UEA] * [http://www.facebook.com/group.php?gid=205294336248 Facebook-paĝo por indoneziaj esperantistoj] * [https://sites.google.com/site/esperantoenindonezio Esperanto en Indonezio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130308091705/https://sites.google.com/site/esperantoenindonezio/ |date=2013-03-08 }} * [https://sites.google.com/site/iek2013bogor/ Indonezia Esperanto-Kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160407050955/https://sites.google.com/site/iek2013bogor/ |date=2016-04-07 }} * [https://sites.google.com/site/esperantoenorientatimoro/ Esperanto en Orienta Timoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150319195208/https://sites.google.com/site/esperantoenorientatimoro/ |date=2015-03-19 }} * {{Panteono}} * [https://www.youtube.com/watch?v=1eAAPJ5W7aE Intervjuo kun Heidi Goes pri Esperanto en Indonezio] (YouTube) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goes, Heidi}} [[Kategorio:Flandraj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] [[Kategorio:Premio Deguĉi]] ljuym1leqn3s7vo21h3g6xe0jfxwewj 0 257832 9506191 9463355 2026-11-02T11:25:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} Laŭ la [[latva mitologio]], '''Auseklis''' (prononco "'''Aŭ'''seklis", [[latve]] el la vorteroj ''aus'' - "matena [[krepusko]]" aŭ "oriento" kaj "sēkla" - "semo") estis vira dio de la latva prakristana religio, kaj estis personigo de la planedo [[venuso]]. Li estis la kvara plej grava latva dio post ''Dievs'' (dio, la supera diaĵo), ''Saule'' (suno) kaj ''Mēness'' (luno). Li estas menciita en pluraj tradiciaj latvalingvaj popolaj kantoj (la "dainas"), kiuj estis pludonitaj buŝe, kaj ne estas skribaj dokumentoj aŭ arkeologiaj spuroj, kiuj atestus pri la kredo pri li. == Auseklis kiel dio == [[Dosiero:Lietuvena krusts.png|frame|dekstra|Krucoj de Lietuvēns:la signo Auseklis (supre) kaj la pentagramo (sube) devis esti desegnitaj sen levi la manon]] Auseklis estas proksime asociigita kun la dio ''Mēness'' ("luno"). Ambaŭ estis "Dieva dēli" ("filoj de Dievs"), kaj foje tial estis konfuzitaj. Auseklis estas la fianĉo de "Saules meita" ("filino de la suno", la [[litova mitologio|litova]] diino [[Aušrinė]]). Iuj tradiciaj kantoj priskribas lin kiel adoleskan knabon. == Auseklis kiel signo == La nomon Auseklis tradicie ankaŭ havas la signo de ok-angula stelo, kiu iĝis la simbolo de la [[Latvia nacia vekiĝo]]. La signo ankaŭ nomatas "kruco de Lietuvēns (malica spirito). La signo kutime pentriĝis kune kun la [[pentagramo]], kiu en aliaj kulturoj estas simbolo por la planedo [[venuso]]. Probable ambaŭ signoj kune estis simboligo de Auseklis, kaj supozeble origine uziĝis kiel protekto kontraŭ malbonaj spiritoj. Por ke la prakristana magio efiku, la kruco devis esti desegnata sen levi la manon. == Referencoj == * Latvijas Enciklopēdija, Rīga 2002, ISDN 9984-9482-0-X (1-8) * [https://web.archive.org/web/20111104032557/http://www.dainuskapis.lv/ Dainuskapis.lv] == Vidu ankaŭ == * [[Aušrinė]] * [[Venuso (diino)]] [[Kategorio:Latva mitologio]] [[Kategorio:Latvaj dioj]] k55724tk2x2788lbpmdlliptbpnlqso 0 260732 9505589 5082972 2026-11-01T12:31:36Z Kani 670 9505589 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Montotukanoj |koloro = pink |dosiero = Andigena laminirostris-Gould.jpg |priskribo de dosiero = [[Lamenbeka montotukano]]<br />''Andigena laminirostris'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Andigena''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1851]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Andigena''''' aŭ '''Montotukanoj''' estas genro de [[birdo]]j de la familio de [[Ramfastedoj]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, en la ordo de [[Pegoformaj]], kiu enhavas ankaŭ la [[pegoj]]n kaj aliajn [[pegedoj]]n. Ĝi diferenciĝas el la aliaj genroj de tukanoj pro la [[habitato]], ĉar tiuj loĝas en montaraj [[arbaro]]j, dum la aliaj en pli humidaj arbaroj de la basenoj de la grandaj sudamerikaj riveroj, kiel [[Amazono]] aŭ [[Orinoko]]. El tiu montara habitato devenas la [[ordinara nomo]] Montotukanoj. La [[scienca nomo]] signifas "andodevena", tio estas devena el [[Andoj]]. Tiu ĉi genro enhavas la jenajn speciojn: * [[Blubrusta tukano]] ''Andigena hypoglauca'' (Gould, 1833) Suda Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC ** ''Andigena hypoglauca hypoglauca'' (Gould, 1833) ** ''Andigena hypoglauca lateralis'' (Chapman, 1923) * [[Lamenbeka montotukano]], ''Andigena laminirostris'' (Gould, 1851) Okcidenta Ekvadoro kaj la ekstrema sudokcidenta Kolombio. NT * [[Kapuĉa montotukano]], ''Andigena cucullata'' (Gould, 1846) Sudorienta Peruo ĝis centra Bolivio. LC * [[Nigrabeka montotukano]], ''Andigena nigrirostris'' (Waterhouse, 1839) Okcidenta Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj la plea nordo de Peruo. LC ** ''Andigena nigrirostris nigrirostris'' (Waterhouse, 1839) ** ''Andigena nigrirostris occidentalis'' (Chapman, 1915) ** ''Andigena nigrirostris spylorhynchus'' (Gould, 1858) Laŭ aspekto tiuj specioj havas bluecajn brustojn, nigrecajn kapojn aŭ kronojn kaj malhelajn (brunecajn) dorson. [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ajtv2fq7huthpirjljpbrpven0ebjsu 9505591 9505589 2026-11-01T12:32:14Z Kani 670 9505591 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Montotukanoj |koloro = pink |dosiero = Andigena laminirostris-Gould.jpg |priskribo de dosiero = [[Lamenbeka montotukano]]<br />''Andigena laminirostris'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Andigena''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1851]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Andigena''''' aŭ '''Montotukanoj''' estas genro de [[birdo]]j de la familio de [[Ramfastedoj]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, en la ordo de [[Pegoformaj]], kiu enhavas ankaŭ la [[pegoj]]n kaj aliajn [[pegedoj]]n. Ĝi diferenciĝas el la aliaj genroj de tukanoj pro la [[habitato]], ĉar tiuj loĝas en montaraj [[arbaro]]j, dum la aliaj en pli humidaj arbaroj de la basenoj de la grandaj sudamerikaj riveroj, kiel [[Amazono]] aŭ [[Orinoko]]. El tiu montara habitato devenas la [[ordinara nomo]] Montotukanoj. La [[scienca nomo]] signifas "andodevena", tio estas devena el [[Andoj]]. Tiu ĉi genro enhavas la jenajn speciojn: * [[Blubrusta tukano]] ''Andigena hypoglauca'' (Gould, 1833) Suda Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC ** ''Andigena hypoglauca hypoglauca'' (Gould, 1833) ** ''Andigena hypoglauca lateralis'' (Chapman, 1923) * [[Lamenbeka montotukano]], ''Andigena laminirostris'' (Gould, 1851) Okcidenta Ekvadoro kaj la ekstrema sudokcidenta Kolombio. NT * [[Kapuĉa montotukano]], ''Andigena cucullata'' (Gould, 1846) Sudorienta Peruo ĝis centra Bolivio. LC * [[Nigrabeka montotukano]], ''Andigena nigrirostris'' (Waterhouse, 1839) Okcidenta Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj la plea nordo de Peruo. LC ** ''Andigena nigrirostris nigrirostris'' (Waterhouse, 1839) ** ''Andigena nigrirostris occidentalis'' (Chapman, 1915) ** ''Andigena nigrirostris spylorhynchus'' (Gould, 1858) Laŭ aspekto tiuj specioj havas bluecajn brustojn, nigrecajn kapojn aŭ kronojn kaj malhelajn (brunecajn) dorson. {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 3wt2bs293u9n3dd0ty7anzclrnq0uny 0 260830 9505605 9502687 2026-11-01T12:43:28Z Kani 670 9505605 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blubrusta tukano |koloro = pink |dosiero=''A. h. lateralis'', Peruo |dosiero2 = Blubrusta-montotukano.jpg |priskribo de dosiero = Blubrusta tukano |priskribo de dosiero2 = Blubrusta tukano, pli skeme |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Blubrusta tukano''' ''A. hypoglauca'' |statuso = NT |dunomo = ''Andigena hypoglauca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1833]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta tukano''', '''Blubrusta montotukano''' aŭ '''Grizbrusta tukano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Andigena hypoglauca'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La [[scienca nomo]] ''Andigena hypoglauca'' signifas “devena de Andoj” pro la genro ''[[Andigena]]'', tio estas [[montotukanoj]], kaj “blua sube”, kio kongruas kun la blubrusta nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, sed ne unika en la genro, ĉar ankaŭ la [[Kapuĉa montotukano]] (iom pli malhela) kaj la [[Lamenbeka montotukano]] montras similajn kolorojn en la subaj partoj. == Aspekto == [[Dosiero:Grey-breasted mountain toucan (Andigena hypoglauca) Caldas.jpg|eta|maldekstre|220ra|''A. h. hypoglauca'', Kolombio]] Krome tiu ĉi specio montras nigran kapon (ĉefe en krono, ĉar malantaŭ okulo estas pli grizeca parto -”orelo”), kiu ĉirkaŭas etan malhelbluan nudan ĉirkaŭokulan haŭtaĵon ĉirkaŭ flava okuliriso. Ne nur la subaj partoj estas blugrizaj, sed ankaŭ la tuta kolo. La dorso estas malhelbruna kun malhelverdaj nuancoj en flugiloj kaj flava pugo, dum sube estas ruĝa. La vosto estas malhelgriza kun ruĝeca pinto. La femuroj estas kovritaj de brunaj plumoj dum la kruroj estas grizecaj. La bekaj markoj komencas per flava duono (pli verdeca alpinte) markita de ĉebaza nigreca strio, kiu lasas flavan makulon sub la okula parto. La dua duono estas apartigita ne de vertikala linio, sed iom pli diagonala, kio lasas supran ruĝan parton kaj malpli grandan nigran pinton. Kiel ĉe aliaj tukanoj, jam la koloroj de la beko sufiĉas por diferencigi la specion. Ĝenerale dirate temas pri birdo 43 al 48&nbsp;cm longa kaj 250 ĝis 370 g peza. == Habitato == La specio troviĝas en la okcidentaj flankoj de [[Andoj]] en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj (branĉaro de arbaroj) en altitudoj ĝis la limo de arbaroj en 3500 m. La specio estas minacata de [[perdo de habitato]]. == Kutimoj == Tiu ĉi specio troveblas laŭ paroj aŭ etaj grupoj en la pintoj de la grandaj arboj de [[amazonia arbaro]]. Tamen foje ili povas formi pli grandajn grupojn serĉe de pli favora manĝodisponeblo. Kiel aliaj tukanoj, ili nestumas en arbotruoj. La du gepatroj kovas kaj zorgas la idaron. La junuloj kreskiĝas malrapide kaj [[elnestiĝo|elnestiĝas]] nur post 45 tagoj. La Blubrusta tukano manĝas ĉefe fruktojn foje atingitaj nur danke al iliaj longaj bekoj. Krome ili manĝas [[lacerto]]jn, [[insekto]]jn kaj [[araneo]]jn. == Listo des subspecioj == * ''Andigena hypoglauca hypoglauca'' (Gould, 1833) * ''Andigena hypoglauca lateralis'' (Chapman, 1923) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1268/all Andigena hypoglauca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080830082314/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1268/all |date=2008-08-30 }}. * [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.bleu.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4gg724e7pqg3j0rue215t36yky2ny5c 9505606 9505605 2026-11-01T12:44:33Z Kani 670 9505606 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blubrusta tukano |koloro = pink |dosiero= Gray-breasted Mountain-Toucan (Andigena hypoglauca).jpg |dosiero2 = Blubrusta-montotukano.jpg |priskribo de dosiero = ''A. h. lateralis'', Peruo |priskribo de dosiero2 = Blubrusta tukano, pli skeme |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Blubrusta tukano''' ''A. hypoglauca'' |statuso = NT |dunomo = ''Andigena hypoglauca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1833]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta tukano''', '''Blubrusta montotukano''' aŭ '''Grizbrusta tukano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Andigena hypoglauca'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La [[scienca nomo]] ''Andigena hypoglauca'' signifas “devena de Andoj” pro la genro ''[[Andigena]]'', tio estas [[montotukanoj]], kaj “blua sube”, kio kongruas kun la blubrusta nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, sed ne unika en la genro, ĉar ankaŭ la [[Kapuĉa montotukano]] (iom pli malhela) kaj la [[Lamenbeka montotukano]] montras similajn kolorojn en la subaj partoj. == Aspekto == [[Dosiero:Grey-breasted mountain toucan (Andigena hypoglauca) Caldas.jpg|eta|maldekstre|220ra|''A. h. hypoglauca'', Kolombio]] Krome tiu ĉi specio montras nigran kapon (ĉefe en krono, ĉar malantaŭ okulo estas pli grizeca parto -”orelo”), kiu ĉirkaŭas etan malhelbluan nudan ĉirkaŭokulan haŭtaĵon ĉirkaŭ flava okuliriso. Ne nur la subaj partoj estas blugrizaj, sed ankaŭ la tuta kolo. La dorso estas malhelbruna kun malhelverdaj nuancoj en flugiloj kaj flava pugo, dum sube estas ruĝa. La vosto estas malhelgriza kun ruĝeca pinto. La femuroj estas kovritaj de brunaj plumoj dum la kruroj estas grizecaj. La bekaj markoj komencas per flava duono (pli verdeca alpinte) markita de ĉebaza nigreca strio, kiu lasas flavan makulon sub la okula parto. La dua duono estas apartigita ne de vertikala linio, sed iom pli diagonala, kio lasas supran ruĝan parton kaj malpli grandan nigran pinton. Kiel ĉe aliaj tukanoj, jam la koloroj de la beko sufiĉas por diferencigi la specion. Ĝenerale dirate temas pri birdo 43 al 48&nbsp;cm longa kaj 250 ĝis 370 g peza. == Habitato == La specio troviĝas en la okcidentaj flankoj de [[Andoj]] en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj (branĉaro de arbaroj) en altitudoj ĝis la limo de arbaroj en 3500 m. La specio estas minacata de [[perdo de habitato]]. == Kutimoj == Tiu ĉi specio troveblas laŭ paroj aŭ etaj grupoj en la pintoj de la grandaj arboj de [[amazonia arbaro]]. Tamen foje ili povas formi pli grandajn grupojn serĉe de pli favora manĝodisponeblo. Kiel aliaj tukanoj, ili nestumas en arbotruoj. La du gepatroj kovas kaj zorgas la idaron. La junuloj kreskiĝas malrapide kaj [[elnestiĝo|elnestiĝas]] nur post 45 tagoj. La Blubrusta tukano manĝas ĉefe fruktojn foje atingitaj nur danke al iliaj longaj bekoj. Krome ili manĝas [[lacerto]]jn, [[insekto]]jn kaj [[araneo]]jn. == Listo des subspecioj == * ''Andigena hypoglauca hypoglauca'' (Gould, 1833) * ''Andigena hypoglauca lateralis'' (Chapman, 1923) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1268/all Andigena hypoglauca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080830082314/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1268/all |date=2008-08-30 }}. * [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.bleu.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 2f2khcnjp33txhgds9cbzql39u557lt 0 260849 9505622 7868109 2026-11-01T13:03:01Z Kani 670 9505622 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kapuĉa montotukano |koloro = pink |dosiero=File:Andigena cucullata (Hooded Mountain Toucan), Vogelpark Walsrode.jpg| |dosiero2 = Andigena cucullata by John Gould.jpg |priskribo de dosiero = Kapuĉa montotukano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Kapuĉa montotukano''' ''A. cucullata'' |statuso = LC |dunomo = ''Andigena cucullata'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1846]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kapuĉa montotukano''' aŭ '''Kapuĉa tukano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Andigena cucullata'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La [[scienca nomo]] ''Andigena cucullata'' signifas “devena de Andoj” pro la genro ''[[Andigena]]'', tio estas [[montotukanoj]], kaj “kunkapuĉa”, kio kongruas kun la specifa nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, sed ne unika en la genro, ĉar ankaŭ la aliaj membroj de la montotukanoj montras similajn kolorojn en la kapo aŭ almenaŭ en la krono. == Aspekto == Temas pri specio 40 al 45&nbsp;cm longa kaj 285 al 370 g peza (la masklo) kaj el 222 al 380 g (la ino). Kiel dirite, tiu ĉi specio montras nigran kapon kie apenaŭ videblas malhelblua ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo kaj kiu havas iom da malhelblua nuanco kiu gradiĝas en gorĝo, brusto kaj ventro al pli kaj pli hela blugrizo. Tamen en malantaŭa kolo (nuko) estas helblua larĝa strio aŭ kolumo. La dorso estas bruneca kaj la flugiloj malhelverdecaj, dum la pugo flaveca (sube ruĝa). Ankaŭ la vosto estas el nigra al malhelblua. La beko estas ĝenerale flava sed kun nigraj pintoj en ambaŭ makzeloj kaj makuleto ĉe bazo de suba makzelo. La femuroj estas brunaj kaj la kruroj verdecaj. La ino estas iomete pli malgranda kaj mallongbeka. La junuloj ne havas la helbluan malantaŭkolumon kaj ĝenerale estas iomete malpli bluecaj kaj pli senkoloraj. == Disvastiĝo == Ili troviĝas en norda [[Bolivio]] kaj nordorienta [[Peruo]], tio estas pli suda teritorio ol tiu de la [[Blubrusta tukano]]. Ties teritorio ne koincidas kun tiuj de la aliaj membroj de la genroj kaj nur kun la [[verdaj tukanetoj]] de la genro ''[[Aulacorhynchus]]'' aŭ malofte kun la [[Blubrusta montotukano]], el kiu tiu ĉi diferenciĝas pro la tute nigra kapo. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj andaj arbarmontetoj el 2400 m de altitudo ĝis la limo de arboj je 3300 m, krom malregula vagado tra altitudoj malpli altaj de 2000 m. == Kutimoj == La Kapuĉa montotukano moviĝas sole, laŭparoj aŭ laŭ etaj familiaj grupoj de ĝis 4 individuoj. Ili estas ne tre oftaj, sed estas facile aŭdeblaj en ties teritorio, ĉar temas pri bruema specio en la pintaro de arboj matene aŭ vespere. Apenaŭ koincidas kun aliaj tukanoj, ĉar tiuj ĉi estas pli altoloĝantoj. Nur kiam ili vagas pli malalte, ili povas koincidi kun la [[Bluzona tukaneto]] (''Aulacorhynchus coeruleicinctus''). Ĉar ili loĝas tiom malproksime, oni ne scias multe pri nutrado, reproduktado aŭ ĝenerala kutimaro de la Kapuĉa montotukano. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1267/all Andigena cucullata]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.a.capuchon.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 67ppumk4x8127560e7klfb91jjckz7l 0 260863 9505612 9488427 2026-11-01T12:56:48Z Kani 670 9505612 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lamenbeka montotukano |koloro = pink |dosiero=Plate-billed Mountain-Toucan 2 JCB.jpg |dosiero2 = Andigena laminirostris-Gould.jpg |priskribo de dosiero = Lamenbeka montotukano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Lamenbeka montotukano''' ''A. laminirostris'' |statuso = NT |dunomo = ''Andigena laminirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1851]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lamenbeka montotukano''' aŭ pli simple '''Lamenbeka tukano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Andigena laminirostris'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo ''Andigena laminirostris'' signifas “devena de Andoj” pro la genro ''[[Andigena]]'', tio estas [[montotukanoj]], kaj “lamenbeka”, kio kongruas kun la specia nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, nome la brileco de la beko kie aperas flava rimarkinda ĉebaza makulo. == Aspekto == [[Dosiero:Plate-billed Mountain-toucan (47792081302).jpg|maldekstra|eta|200ra|En nordokcidenta Ekvadoro]] [[Dosiero:Plate-billed Mountain-Toucan 3 JCB.jpg|maldekstra|eta|250ra|En nordokcidenta Ekvadoro]] Tiu ĉi specio (inoj iomete pli malgrandaj kaj mallongbekaj) (49 al 52&nbsp;cm longaj kaj 275 al 355 g pezaj) montras nigrajn bekon, kronon, nukon kaj voston (kun ruĝeca pinto). La nuda ĉirkaŭokula haŭtaĵo komuna en tukanoj estas en tiu ĉi specio blua supre kaj tre flava kaj rimarkinda sube. La subaj partoj estas bluecaj, dum estas aliaj flavaj markoj sufiĉe kontrastaj en pugo, ambaŭ flankoj (cirkloj) kaj en ĉebaza duono de la supra makzelo, kiu estas tre videbla eĉ dumfluge kaj kiu kontrastas en ĝenerala tre nigreca kaj brila beko, de kie venas la nomo “lamenbeka”. La dorso, flugiloj kaj femuroj estas brunecaj. Sub la pugo estas ruĝa parto. La junuloj estas iome pli senkoloraj. == Disvastiĝo == La specio loĝas en sudokcidenta [[Kolombio]] kaj okcidenta [[Ekvadoro]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de [[montaro]]j en altitudoj de 1200 à 2500 m kaj pli malofte vagas ĝis altitudoj de 300 m aŭ tiom alte kiom ĝis 3200 m. La specio estas minacata pro [[perdo de habitato]]. == Kutimaro == [[Dosiero:Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg|maldekstra|eta|''Andigena laminirostris'' -Ekvadoro|alt=Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg]] Tiu specio ne estas tre sociema. La grupoj estas nur de ĝis 6 individuoj. Ili estas tre aktivaj. Ili ne estas facile videblaj sed ja aŭdeblaj. Pro ebla manko de manĝo ili defendas energie la teritorion kontraŭ aliaj specioj. Ili reproduktiĝas printempe kaj somere kaj nestumas en arbotruoj. Kelkaj fakuloj asertas, ke tiu ĉi specio reuzas nestojn de Barbotukano (''Semnornis ramphastinus'') sed ili ankaŭ povas elfosi siajn proprajn kavaĵojn ĉefe en palmoj. La nesto situas je 6 al 30 m supergrunde. La masklo paradas ceremonie por pariĝado alportante manĝaĵojn al la ino. Poste ili aranĝas la neston kaj pligrandigas ties enirejon. La ino demetas 2 aŭ 3 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 16 tagoj. La [[elnestiĝo]] okazas post 46 al 60 tagoj post eloviĝo kaj la junuloj ne revenas al la nesto. Tiele, post malpli da 20 tagoj poste, la ino komencas novan ovodemetadon. La Lamenbeka montotukano moviĝas en etaj grupoj de 3 al 6 individuoj serĉante manĝaĵojn ene de sia teritorio. Ili manĝas grandan varion de fruktoj, beroj aŭ nuksoj. Ili profitas siajn longajn bekojn por atingi malproksimajn manĝerojn kaj foje por kunporti ilin por posta deŝaligo aŭ konsumado. Krome ili manĝas ankaŭ insektojn kaj ovojn de aliaj specioj. Se mankas manĝo ili povas moviĝi sezone. == Referencoj == {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1269/all Andigena laminirostris]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.montagnard.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Commons|Andigena laminirostris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] mt9a3lb2hkyu4i9d0o7dk4jxbihmitf 9505614 9505612 2026-11-01T12:57:14Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9505614 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lamenbeka montotukano |koloro = pink |dosiero=Plate-billed Mountain-Toucan 2 JCB.jpg |dosiero2 = Andigena laminirostris-Gould.jpg |priskribo de dosiero = Lamenbeka montotukano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Lamenbeka montotukano''' ''A. laminirostris'' |statuso = NT |dunomo = ''Andigena laminirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1851]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lamenbeka montotukano''' aŭ pli simple '''Lamenbeka tukano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Andigena laminirostris'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo ''Andigena laminirostris'' signifas “devena de Andoj” pro la genro ''[[Andigena]]'', tio estas [[montotukanoj]], kaj “lamenbeka”, kio kongruas kun la specia nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, nome la brileco de la beko kie aperas flava rimarkinda ĉebaza makulo. == Aspekto == [[Dosiero:Plate-billed Mountain-toucan (47792081302).jpg|maldekstra|eta|200ra|En nordokcidenta Ekvadoro]] [[Dosiero:Plate-billed Mountain-Toucan 3 JCB.jpg|maldekstra|eta|250ra|En nordokcidenta Ekvadoro]] Tiu ĉi specio (inoj iomete pli malgrandaj kaj mallongbekaj) (49 al 52&nbsp;cm longaj kaj 275 al 355 g pezaj) montras nigrajn bekon, kronon, nukon kaj voston (kun ruĝeca pinto). La nuda ĉirkaŭokula haŭtaĵo komuna en tukanoj estas en tiu ĉi specio blua supre kaj tre flava kaj rimarkinda sube. La subaj partoj estas bluecaj, dum estas aliaj flavaj markoj sufiĉe kontrastaj en pugo, ambaŭ flankoj (cirkloj) kaj en ĉebaza duono de la supra makzelo, kiu estas tre videbla eĉ dumfluge kaj kiu kontrastas en ĝenerala tre nigreca kaj brila beko, de kie venas la nomo “lamenbeka”. La dorso, flugiloj kaj femuroj estas brunecaj. Sub la pugo estas ruĝa parto. La junuloj estas iome pli senkoloraj. == Disvastiĝo == La specio loĝas en sudokcidenta [[Kolombio]] kaj okcidenta [[Ekvadoro]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de [[montaro]]j en altitudoj de 1200 à 2500 m kaj pli malofte vagas ĝis altitudoj de 300 m aŭ tiom alte kiom ĝis 3200 m. La specio estas minacata pro [[perdo de habitato]]. == Kutimaro == [[Dosiero:Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg|maldekstra|eta|''Andigena laminirostris'' - Ekvadoro|alt=Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg]] Tiu specio ne estas tre sociema. La grupoj estas nur de ĝis 6 individuoj. Ili estas tre aktivaj. Ili ne estas facile videblaj sed ja aŭdeblaj. Pro ebla manko de manĝo ili defendas energie la teritorion kontraŭ aliaj specioj. Ili reproduktiĝas printempe kaj somere kaj nestumas en arbotruoj. Kelkaj fakuloj asertas, ke tiu ĉi specio reuzas nestojn de Barbotukano (''Semnornis ramphastinus'') sed ili ankaŭ povas elfosi siajn proprajn kavaĵojn ĉefe en palmoj. La nesto situas je 6 al 30 m supergrunde. La masklo paradas ceremonie por pariĝado alportante manĝaĵojn al la ino. Poste ili aranĝas la neston kaj pligrandigas ties enirejon. La ino demetas 2 aŭ 3 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 16 tagoj. La [[elnestiĝo]] okazas post 46 al 60 tagoj post eloviĝo kaj la junuloj ne revenas al la nesto. Tiele, post malpli da 20 tagoj poste, la ino komencas novan ovodemetadon. La Lamenbeka montotukano moviĝas en etaj grupoj de 3 al 6 individuoj serĉante manĝaĵojn ene de sia teritorio. Ili manĝas grandan varion de fruktoj, beroj aŭ nuksoj. Ili profitas siajn longajn bekojn por atingi malproksimajn manĝerojn kaj foje por kunporti ilin por posta deŝaligo aŭ konsumado. Krome ili manĝas ankaŭ insektojn kaj ovojn de aliaj specioj. Se mankas manĝo ili povas moviĝi sezone. == Referencoj == {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1269/all Andigena laminirostris]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.montagnard.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Commons|Andigena laminirostris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 6wy5qrvgse02ssv78q4m5kwuzzx5so4 0 260965 9505625 9443886 2026-11-01T13:10:20Z Kani 670 9505625 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Black-billed-Mountain-Toucan.jpg|eta|Black-billed-Mountain-Toucan |priskribo de dosiero = Nigrabeka montotukano (subsp. ''A. n. spilorhynchus'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''Nigrabeka montotukano''' ''A. nigrirostris'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Black-billed Mountain-toucan ''Andigena nigrirostris'' |volume=2018 |article-number=e.T22682066A130076475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22682066A130076475.en |access-date=4a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Andigena nigrirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Waterhouse|Waterhouse]], [[1839]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = 3, vidu tekston |sinonimo = * ''Pteroglossus nigrirostris'' |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] (tutjara) de nigrabeka tukano.<br/>La birdoj povas esti renkonteblaj <br> en intermediaj areoj inter disaj partoj de la arealo. }} '''Nigrabeka montotukano''' aŭ simple '''nigrabeka tukano'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Andigena nigrirostris'') estas [[birdo]] el la familio [[Ramfastedoj]] kaj ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi troveblas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ |title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=15a de Decembro 2022 }}</ref> == Taksonomio kaj sistematiko == [[Dosiero:Andigena nigrirostris-Gould.jpg|eta|maldekstre|200ra|Desegnaĵo pri ''Andigena nigrirostris'' el [[monografio]] ''A Monograph of the Ramphastidae'' fare de [[John Gould]] ([[1852]]).<ref name=gould>{{citaĵo el libro |aŭtoro = John Gould |titolo = A monograph of the Ramphastidae, or family of toucans |jaro = 1852 |loko = London |eldoninto = Published by the author, 20, Broad Street, Golden Square |url = https://archive.org/details/monographrampha00goula/page/n1/mode/2up }}</ref> ]] Nigrabekan tukanon originale priskribis angla natursciencisto [[George Robert Waterhouse]] en jaro [[1835]], kaj li originale metis ĝin en [[genro (biologio)|genron]] ''[[Pteroglossus]]''.<ref>{{cite journal |last=Waterhouse |first=George Robert |date= 1839|title=Pteroglossus nigrirostris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/30571354 |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume= VII |pages=111–112 |access-date=4a de Januaro 2023 }}</ref> Kiam [[John Gould]] enkondukis genron ''[[Andigena]]'' de montaj tukanoj en [[1851]], la specio estas movigita al ĝi. La genra epiteto ''Andigena'' estas [[latina]] vorto, kiu laŭlitere signifas "Devena el [[Andoj]]", kaj la [[specia epiteto]] ''nigrirostris'' simple signifas "nigrabeka". [[IOC]] agnoskas tri [[subspecio]]jn: nomuman {{bt|A. n. nigrirostris|([[George Robert Waterhouse|Waterhouse]], 1839)}}, {{bt|A. n. occidentalis|([[Frank Chapman|Chapman]], 1915)}}, kaj {{bt|A. n. spilorhynchus|([[John Gould|Gould]], 1858)}}.<ref name=IOC12.2/> ''A. n. spilorhynchus'' estis originale priskribita kiel aparta specio ''Andigena spilorhynchus''.<ref>{{cite journal |last=Gould |first=John |date= 1858|title=Andigena spilorhynchus |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/32271647 |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume= XXVI |pages=149–150 |access-date=4 January 2023 }}</ref> Nun, tamen, grandaj birdosistematikaj aŭtoritatoj ne agnoskas ĝian specian statuson. == Aspekto == Nigrabeka montotukano estas mezgranda por tukanoj: ĉ. 51&nbsp;cm longa. Iĉoj estas averaĝe 365&nbsp;g, kaj inoj 335&nbsp;g. [[Seksa duformismo]] en tiu ĉi specio preskaŭ ne rimarkeblas, inoj kaj iĉoj aspektas same, nur la beko ĉe inoj estas averaĝe pli mallonga. Adoleskaj birdoj aspektas preskaŭ same kiel plenkreskuloj, nur iom pli palkoloraj. La diferenco inter la subspecioj je la kolorigo de [[plumaro]] estas minimuma: ili ĉiuj havas nigran ĉapon kaj nukon, bronzkolorajn ŝultrojn kaj flugilojn, kaj pale flavan pugon. La vosto estas ardezkolora kun kaŝtankoloraj pintoj ĉe centraj plumoj. La vizaĝo kaj gorĝo estas neĝe blankaj, brusto kaj ventoj pale bluaj, la femuroj kaŝtankoloraj, kaj la subpugo ruĝa. La haŭto ĉirkaŭ okulo estas nuda. Antaŭ la okulo ĝi estas blua, kaj malantaŭ flava aŭ oranĝkolora. La plumaro de ''A. n. occidentalis'' diferencas de la aliaj du subspecioj nur je tio, ke ĝiaj femuroj estas pli malhele kaŝtankoloraj.<ref name=BBMT-BOW>Short, L.L. (2020). Black-billed Mountain-Toucan (''Andigena nigrirostris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, New York, US. [https://doi.org/10.2173/bow.bbmtou1.01] Alirita la 4an de Januaro 2023</ref> La subspecioj plejparte diferencas inter si nur je kolorigo de la beko. La neĥarakterecan por tukanoj pure nigran bekon sen iuj makuloj aŭ markilojn havas nur la nomuma subspecio. ''A. n. spilorhynchus'' havas ioman malhele ruĝan makulon ĉe la bazo kaj supra parto de supra [[makzelo]], kiu igas ĝian tutan bekon aspekte iom violkolora, kaj ĉe ''A. n. occidentalis'' tia ĉi ruĝa makulo estas pli vasta kaj etendiĝas ĝis la mezo de la [[Beko#Kulmo|kulmo]].<ref name=BBMT-BOW/> == Disvastiĝo == Tiu ĉi specio troviĝas nur en relative malgranda [[arealo]] en nordokcidenta [[Sudameriko]], tio estas [[Andoj|Andaj]] montaj regionoj de [[Kolombio]], norda [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. Ĝi vivas en variaj montaj arbaraj [[habitato]]j, interalie en [[nubarbaro]]j, [[subtropika]]j kaj moderklimataj [[montano (ekologio)|montanaj]] arbaroj, kaj pli malfermaj areoj kiel arbaraj frinĝoj kaj [[duonarbaro]]j. La birdoj preferas [[alteco]]jn de 1700–2700&nbsp;m super [[marnivelo]], kaj malofte renkonteblas pli alte on 3245&nbsp;m aŭ pli malalte ol 1200&nbsp;m.<ref name=BBMT-BOW/> La subspecioj estas distribuataj jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=BBMT-BOW/> {| class="wikitable " |- ! Bildo !! Subspecio !! Distribuo |- |[[File:Ave en Chorros de Milla.JPG|120px]]||''A. n. nigrirostris''|| [[Andoj]] de uesta [[Venezuelo]] kaj eosta deklinaĵo de Eostaj Andoj en [[Kolombio]] |- |[[File:Andigena nigrirostris Terlaque pechiazul Black-billed Mounatin-Toucan (6894036367).jpg|120px]]||''A. n. occidentalis''|| Uestaj Andoj en Kolombio |- |[[File:Andigena nigrirostris spilorhynchus 181719591.jpg|120px]]||''A. n. spilorhynchus''|| de la Centraj Andoj kaj uestaj deklinoj de la Eostaj Andoj en Kolombio, suden tra eostaj Andaj deklinaĵoj en [[Ekvadoro]], ĝis la plej norduesta parto de [[Peruo|Perua]] [[Departemento Piura]]. |- |} == Kutimoj == Tiu Nigrabeka tukano moviĝas solece, laŭ paroj aŭ laŭ etaj grupoj. Ili flugas en la alta arbarfoliaro, sed videble kiam ili ne estas tiom altaj serĉante manĝon. Ne estas tro timidaj, eĉ preskaŭ oftaj laŭŝajne. Ili interkomunikiĝas per kanto sed ankaŭ per bekofrapado. Ĉar estas malfacile atingeblaj tukanoj kaj tute ne kapteblaj, oni ne scias multe pri la reprodukta kutimaro, nur ke ili faras neston en arbotruoj, kiel aliaj tukanoj. Kaj oni scias ankaŭ malmulte pri la nutrado, sed oni scias, ke ili manĝas ĉefe fruktojn, aliajn vegetalojn kaj grenojn, krom foje grandajn insektojn, kiel skarabojn. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1270/all Andigena nigrirostris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080904235139/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1270/all |date=2008-09-04 }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27 Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.a.bec.noir.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Commons|Andigena nigrirostris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] h5v9xjpgqsmqxi3hc04q33mp9v97k7z 0 261085 9505644 9305385 2026-11-01T13:29:57Z Kani 670 /* Specilisto */ 9505644 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ [[Dukoloraj tukanetoj]] estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas '''verdajn suprajn partojn''', ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ '''seksoj estas diferencaj laŭ koloro''' (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[Seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Ruĝbeka tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] ga60p5zd3p2stla37033890d8tmhqtl 9505647 9505644 2026-11-01T13:31:47Z Kani 670 /* Referencoj */ 9505647 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ [[Dukoloraj tukanetoj]] estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas '''verdajn suprajn partojn''', ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ '''seksoj estas diferencaj laŭ koloro''' (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[Seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Ruĝbeka tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibiotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] kmuvrxsce2o42d508cvkyt6lvmtpkrw 9505648 9505647 2026-11-01T13:31:59Z Kani 670 /* Referencoj */ 9505648 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ [[Dukoloraj tukanetoj]] estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas '''verdajn suprajn partojn''', ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ '''seksoj estas diferencaj laŭ koloro''' (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[Seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Ruĝbeka tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] 5w054cng68zhnlrdn48hoix3133k3fz 9505649 9505648 2026-11-01T13:32:24Z Kani 670 9505649 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ '''Dukoloraj tukanetoj''' estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas '''verdajn suprajn partojn''', ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ '''seksoj estas diferencaj laŭ koloro''' (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[Seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Ruĝbeka tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] 8cy6d9llgju3slzqrop0wkpwci2wpsy 9505650 9505649 2026-11-01T13:32:58Z Kani 670 9505650 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ '''Dukoloraj tukanetoj''' estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas verdajn suprajn partojn, ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ seksoj estas diferencaj laŭ koloro (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Ruĝbeka tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] fex3wgg811dppjtpepvcezfva1iqcom 9505652 9505650 2026-11-01T13:34:26Z Kani 670 /* Specilisto */ 9505652 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ '''Dukoloraj tukanetoj''' estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas verdajn suprajn partojn, ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ seksoj estas diferencaj laŭ koloro (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' *[[Ruĝbeka tukaneto]] aŭ [[Ruftufa tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Gulda tukaneto]] aŭ [[Brazila tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] i10kegdpaqjhixyrfr7gg2fwio2cw2t 9505667 9505652 2026-11-01T13:38:01Z Kani 670 /* Specilisto */ 9505667 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dukoloraj tukanetoj |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Selenidera culik.jpg |priskribo de dosiero = [[Gujana tukaneto]]<br>''Selenidera culik'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Selenidera''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'',<br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo)<br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} '''''Selenidera''''' aŭ '''Dukoloraj tukanetoj''' estas genro de [[birdoj]] kiu enhavas 5 al 7 specioj de '''dukromaj tukanetoj''' en la familio de [[tukanoj]] nome [[Ramfastedoj]]. Ili troviĝas en [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj (sub 1500m) en tropika [[Sudameriko]] kun nur unu specio kiu atingas [[Centrameriko]]n. Oni nomas tukanetoj ankaŭ la membrojn de la parenca genro de ''Aulacorhynchus'' aŭ [[verdaj tukanetoj]]. Ĉiuj specioj havas verdajn suprajn partojn, ruĝajn subvostajn kovrilplumojn kaj makulon de nuda haŭtaĵo blua aŭ bluverda ĉirkaŭ la okulo. Malkiel plej parto de aliaj tukanoj, ambaŭ seksoj estas diferencaj laŭ koloro (sekse dukromaj; de tie la nomo dukoloraj tukanetoj), do temas pri evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ĉiu masklo havas nigrajn kronon, nukon, gorĝon kaj bruston kaj oranĝoflavan orelstrion. La inoj de plej parto de specioj havas la nigrajn partojn de la masklo anstataŭitajn de tre bruna kaj nur reduktitan aŭ eĉ neestan orelstrion, dum la ino de unu specio, tiu de [[Gujana tukaneto]], havas grizajn subajn partojn kaj ruĝecan nukan kolumon, dum la ino de alia, tiu de [[Flavorela tukaneto]], similas al ties masklo escepte pri la bruna krono kaj manko de orelstrio. La voĉoj de tiuj specioj estas altatonaj kaj kvakaj. Plej parto de specioj estas relative malgrandaj tukanoj kun totala longo de 30-35 cm, sed la [[Flavorela tukaneto]] tipe havas totalan longon de proksimume 38 cm. Tiuj specioj tendencas manĝi solece aŭ laŭ paroj, manĝante ĉefe [[frukto]]n. Ili estas sufiĉe trankvilaj kaj timidaj birdoj kiuj ĝenerale restas en densa foliaro. La [[nesto]] estas kavaĵo en arbotruo kiun la birdoj pligrandigas per elfosado per siaj bekoj. La blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. ==Specilisto== *[[Flavorela tukaneto]], ''Selenidera spectabilis'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Gujana tukaneto]], ''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'' *[[Orkoluma tukaneto]], ''Selenidera reinwardtii'' **Langsdorfa tukaneto aŭ Verdbeka tukaneto, ''Selenidera (reinwardtii) langsdorffii'' *[[Ruĝbeka tukaneto]] aŭ [[Ruftufa tukaneto]], ''Selenidera nattereri'' *[[Gulda tukaneto]] aŭ [[Brazila tukaneto]], ''Selenidera gouldii'' - foje inkludita en ''S. maculirostris'' <!-- Zootaxa918:1 --> *[[Makulbeka tukaneto]], ''Selenidera maculirostris'' ==Speciigo ĉe ''Selenidera''== La genro ''Selenidera'' estis uzata de la germana biologo Jürgen Haffer kiel ekzemplo de la hipotezo bazita sur la koncepto de "[[rifuĝejo]]j" pri [[speciigo]]. Li sugestis, ke la diferencaj specioj evoluis el [[komuna praulo]] kies populacio estis fragmentita pro la foriro de la [[pluvarbaro]]j en pli sekaj areoj dum periodoj de seka klimato en la epoko de la [[Pleistoceno]]. Tiu specio disvolviĝis en kelkaj specioj en tiuj izolitaj rifuĝejoj. Kiam la arbaro etendiĝis denove dum pli humida periodo, la teritorioj de la diversaj specioj etendiĝis ĝis kiam ili kontaktiĝis unu kun alia, formante komplementan bildon de distribuo. La rifuĝeja hipotezo estas iamaniere pridisputata ĉar estas malmulte da konoj por subteni aŭ malakcepti ĝin. Ĉiukaze tiu estas simple unu el kelkaj konkurencaj hipotezoj klarigontaj la Amazonian biodiversecon, ĉiu el kiuj povas aŭ ne havigi bonan klarigon por la geografia bildo trovata en ĉiu grupo de [[taksono]]j. Ĉikaze, la rifuĝeja hipotezo estas probable ĝusta, ĉar la amazoniaj membroj de la genro ''Selenidera'' havas distribuojn ''centritajn'' en la plej grandaj riversistemoj; ili povus esti konsiderataj kiel [[superspecio]]. Kelkaj aliaj birdoj el la regiono, kontraste, havas [[Kladistiko|fratajn speciojn]] kiuj estas ''separataj'' de la plej grandaj riveroj, kiuj tie ŝajne agadas kiel naturaj baroj al la [[genfluo]]. Ĉu la teorio de rifuĝejo aŭ de baro priskribas la distribuon de la superspecioj en la Amazonian baseno plej verŝajne aspektas kiel rekta sekvo de la animala lerteco trapasi plej grandajn akvovojojn. Sed eĉ ĉe la tukanetoj ''Selenidera'' kiuj, kvankam tre nemigrantaj, estas teknike disigeblaj amplekse, la [[Amazona rivero]] formas baron kiu estis simple tro larĝa por trapasi en signife granda nombro kiel por malhelpi speciigon. ==Referencoj== *Jürgen Haffer (1969) Speciation in Amazonian Forest Birds, ''Science'', 165:131-137 *Jorge R. Rodriguez Mata, Francisco Erize & Maurice Rumboll (2006) ''A Field Guide to the Birds of South America'', Collins, London * Christopher Perrins, ''ed.'' (2004) ''The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, Oxford {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Panamo]] ij13z2w3imd85x5tbp4pjma4sp1h29r 0 261183 9505637 8930132 2026-11-01T13:27:07Z Kani 670 9505637 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gujana tukaneto |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Guianan toucanet 31l07.JPG |priskribo de dosiero = Gujana tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''''S. culik''''' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera culik'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1827]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo = ''Selenidera piperivora'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gujana tukaneto''' ('''''Selenidera culik''''') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo '''''Selenidera culik''''' estis sugestita de Pacheco & Whitney (2006) kiel ĝusta nomigo laŭ la [[dunoma nomenklaturo]], ĉar ĝis tiam ĝi estis ''Selenidera piperivora'', sed, kiel pruvis Walters (2007), tiu nomo estis jam antaŭokupita. ==Aspekto== Tiu ĉi specio (140 g peza, 33&nbsp;cm longa, el kiuj la beko estas 7.5&nbsp;cm) estas unu de la raraj tukanetoj kiuj prezentas klaran ekzemplon de [[seksa duformismo]]. La masklo montras nigrajn kronon kaj nukon borditajn de '''tre flavaj tempioj (“oreloj”) kaj nuka duonkolumo'''. La supra kaj centra dorsoj estas hele olivverdaj, kontraste kun la flugilplumoj kaj vosto kiuj estas pli malhelaj, sed la pintoj de la vostaj direktilplumoj estas ruĝoranĝaj. La supraj partoj, el la mentono al la anusa zono, estas tute nigraj. Tiu laste menciita estas ruĝa. La ino kunhavas la samajn kolorojn en supraj partoj, sed la nigra krono estas malpli granda kaj sekvas per larĝa malhelruĝa nuko. La vizaĝo, ĉirkaŭokulo (pli blua), gorĝo kaj brusto estas '''grizblua''', dum ĉe la masklo, montras tiun koloron nur la ĉirkaŭokula zono. La ventro estas helverda. Ĉe ambaŭ seksoj, la beko estas nigra kun largza zono ruĝa ĉebaze, ĉefe en la suba makzelo. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]] kaj sudorienta [[Venezuelo]], tio estas nordokcidenta [[Sudameriko]] kaj je la regiono nomita de [[Gujanoj]], de kie venas la popola nomo Gujana tukaneto; temas pri komuna specio. Ties natura [[habitato]] estas tropika humida arbaro de malaltaj teroj ĝis nur 900 m de altitudo. Malofte en seka arbaro aŭ savano kaj rarega ĉe marbordo. ==Kutimaro== Tiu specio ne estas tre socia kaj estas vidata plej ofte ĉu sola ĉu laŭ paroj. Tamen, dum nutrado eblas trafi ĝin ĉe fruktarboj laŭ grupoj ne nur de la sama specio ĝis dekduo da individuoj. La reproduktado komencas per ceremonio de plumaranĝo. La nesto estas arbotruo, plej ofte de jam uzita nesto, ekzemple de pego, reformita. La enirejo estas ĉirkaŭ 4 aŭ 5&nbsp;cm kaj la kavaĵo mem estas nur ĉirkaŭ 16 al 40&nbsp;cm longa. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn rondoformajn. Ambaŭ gepatroj kovas dum 16 tagoj kaj manĝigas la idojn per insektoj kaj nur poste per frukto. Post 40 tagoj okazas [[elnestiĝo]]. Ili manĝas, krom la diritaj fruktoj kaj insektoj, diversajn etajn vertebrulojn, kiel lacertoj kaj ranetoj. Oni komencis lastatempe bredi tiun ĉi specion. {{Commons|Selenidera culik}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47536/all Selenidera culik]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * Pacheco, J. F. & B. M. Whitney (2006). ''Mandatory changes for the scientific names of three neotropical birds.'' Bull. Brit. Orn. Cl. 126(3):242-244. * Walters, M. (2007). ''The correct name of the Guianan Toucanet: Selenidera culik (Wagler) not S. piperivorus (Linnaeus).'' Bull. Brit. Orn. 127: 247-249. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/culik/index.htm En la hispana] * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.koulik.html En la franca] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 51j38t9lndagrc5hptm7n8r5gk7p7a8 9505639 9505637 2026-11-01T13:27:40Z Kani 670 9505639 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gujana tukaneto |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Guianan toucanet 31l07.JPG |priskribo de dosiero = Gujana tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''''S. culik''''' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera culik'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1827]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo = ''Selenidera piperivora'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gujana tukaneto''' ('''''Selenidera culik''''') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo '''''Selenidera culik''''' estis sugestita de Pacheco & Whitney (2006) kiel ĝusta nomigo laŭ la [[dunoma nomenklaturo]], ĉar ĝis tiam ĝi estis ''Selenidera piperivora'', sed, kiel pruvis Walters (2007), tiu nomo estis jam antaŭokupita. ==Aspekto== Tiu ĉi specio (140 g peza, 33&nbsp;cm longa, el kiuj la beko estas 7.5&nbsp;cm) estas unu de la raraj tukanetoj kiuj prezentas klaran ekzemplon de [[seksa duformismo]]. La masklo montras nigrajn kronon kaj nukon borditajn de '''tre flavaj tempioj (“oreloj”) kaj nuka duonkolumo'''. La supra kaj centra dorsoj estas hele olivverdaj, kontraste kun la flugilplumoj kaj vosto kiuj estas pli malhelaj, sed la pintoj de la vostaj direktilplumoj estas ruĝoranĝaj. La supraj partoj, el la mentono al la anusa zono, estas tute nigraj. Tiu laste menciita estas ruĝa. La ino kunhavas la samajn kolorojn en supraj partoj, sed la nigra krono estas malpli granda kaj sekvas per larĝa malhelruĝa nuko. La vizaĝo, ĉirkaŭokulo (pli blua), gorĝo kaj brusto estas '''grizblua''', dum ĉe la masklo, montras tiun koloron nur la ĉirkaŭokula zono. La ventro estas helverda. Ĉe ambaŭ seksoj, la beko estas nigra kun largza zono ruĝa ĉebaze, ĉefe en la suba makzelo. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]] kaj sudorienta [[Venezuelo]], tio estas nordokcidenta [[Sudameriko]] kaj je la regiono nomita de [[Gujanoj]], de kie venas la popola nomo Gujana tukaneto; temas pri komuna specio. Ties natura [[habitato]] estas tropika humida arbaro de malaltaj teroj ĝis nur 900 m de altitudo. Malofte en seka arbaro aŭ savano kaj rarega ĉe marbordo. ==Kutimaro== Tiu specio ne estas tre socia kaj estas vidata plej ofte ĉu sola ĉu laŭ paroj. Tamen, dum nutrado eblas trafi ĝin ĉe fruktarboj laŭ grupoj ne nur de la sama specio ĝis dekduo da individuoj. La reproduktado komencas per ceremonio de plumaranĝo. La nesto estas arbotruo, plej ofte de jam uzita nesto, ekzemple de pego, reformita. La enirejo estas ĉirkaŭ 4 aŭ 5&nbsp;cm kaj la kavaĵo mem estas nur ĉirkaŭ 16 al 40&nbsp;cm longa. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn rondoformajn. Ambaŭ gepatroj kovas dum 16 tagoj kaj manĝigas la idojn per insektoj kaj nur poste per frukto. Post 40 tagoj okazas [[elnestiĝo]]. Ili manĝas, krom la diritaj fruktoj kaj insektoj, diversajn etajn vertebrulojn, kiel lacertoj kaj ranetoj. Oni komencis lastatempe bredi tiun ĉi specion. {{Commons|Selenidera culik}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47536/all Selenidera culik]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * Pacheco, J. F. & B. M. Whitney (2006). ''Mandatory changes for the scientific names of three neotropical birds.'' Bull. Brit. Orn. Cl. 126(3):242-244. * Walters, M. (2007). ''The correct name of the Guianan Toucanet: Selenidera culik (Wagler) not S. piperivorus (Linnaeus).'' Bull. Brit. Orn. 127: 247-249. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/culik/index.htm En la hispana] * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.koulik.html En la franca] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] jam5errg15zowdmrnpfuravlxrhi3b1 9505642 9505639 2026-11-01T13:29:36Z Kani 670 9505642 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gujana tukaneto |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Guianan toucanet 31l07.JPG |priskribo de dosiero = Gujana tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''''S. culik''''' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera culik'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1827]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo = ''Selenidera piperivora'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gujana tukaneto''' (''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo '''''Selenidera culik''''' estis sugestita de Pacheco & Whitney (2006) kiel ĝusta nomigo laŭ la [[dunoma nomenklaturo]], ĉar ĝis tiam ĝi estis ''Selenidera piperivora'', sed, kiel pruvis Walters (2007), tiu nomo estis jam antaŭokupita. ==Aspekto== Tiu ĉi specio (140 g peza, 33&nbsp;cm longa, el kiuj la beko estas 7.5&nbsp;cm) estas unu de la raraj tukanetoj kiuj prezentas klaran ekzemplon de [[seksa duformismo]]. La masklo montras nigrajn kronon kaj nukon borditajn de '''tre flavaj tempioj (“oreloj”) kaj nuka duonkolumo'''. La supra kaj centra dorsoj estas hele olivverdaj, kontraste kun la flugilplumoj kaj vosto kiuj estas pli malhelaj, sed la pintoj de la vostaj direktilplumoj estas ruĝoranĝaj. La supraj partoj, el la mentono al la anusa zono, estas tute nigraj. Tiu laste menciita estas ruĝa. La ino kunhavas la samajn kolorojn en supraj partoj, sed la nigra krono estas malpli granda kaj sekvas per larĝa malhelruĝa nuko. La vizaĝo, ĉirkaŭokulo (pli blua), gorĝo kaj brusto estas '''grizblua''', dum ĉe la masklo, montras tiun koloron nur la ĉirkaŭokula zono. La ventro estas helverda. Ĉe ambaŭ seksoj, la beko estas nigra kun largza zono ruĝa ĉebaze, ĉefe en la suba makzelo. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]] kaj sudorienta [[Venezuelo]], tio estas nordokcidenta [[Sudameriko]] kaj je la regiono nomita de [[Gujanoj]], de kie venas la popola nomo Gujana tukaneto; temas pri komuna specio. Ties natura [[habitato]] estas tropika humida arbaro de malaltaj teroj ĝis nur 900 m de altitudo. Malofte en seka arbaro aŭ savano kaj rarega ĉe marbordo. ==Kutimaro== Tiu specio ne estas tre socia kaj estas vidata plej ofte ĉu sola ĉu laŭ paroj. Tamen, dum nutrado eblas trafi ĝin ĉe fruktarboj laŭ grupoj ne nur de la sama specio ĝis dekduo da individuoj. La reproduktado komencas per ceremonio de plumaranĝo. La nesto estas arbotruo, plej ofte de jam uzita nesto, ekzemple de pego, reformita. La enirejo estas ĉirkaŭ 4 aŭ 5&nbsp;cm kaj la kavaĵo mem estas nur ĉirkaŭ 16 al 40&nbsp;cm longa. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn rondoformajn. Ambaŭ gepatroj kovas dum 16 tagoj kaj manĝigas la idojn per insektoj kaj nur poste per frukto. Post 40 tagoj okazas [[elnestiĝo]]. Ili manĝas, krom la diritaj fruktoj kaj insektoj, diversajn etajn vertebrulojn, kiel lacertoj kaj ranetoj. Oni komencis lastatempe bredi tiun ĉi specion. {{Commons|Selenidera culik}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47536/all Selenidera culik]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * Pacheco, J. F. & B. M. Whitney (2006). ''Mandatory changes for the scientific names of three neotropical birds.'' Bull. Brit. Orn. Cl. 126(3):242-244. * Walters, M. (2007). ''The correct name of the Guianan Toucanet: Selenidera culik (Wagler) not S. piperivorus (Linnaeus).'' Bull. Brit. Orn. 127: 247-249. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/culik/index.htm En la hispana] * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.koulik.html En la franca] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] ju8cjgj0q5ripg48tsugp0542jadpu1 9505676 9505642 2026-11-01T13:48:22Z Kani 670 9505676 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gujana tukaneto |koloro = pink |dosiero=Guianan Toucanet -Dallas World Aquarium-male-8a.jpg |dosiero2 = Guianan toucanet 31l07.JPG |priskribo de dosiero = Gujana tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Gujana tukaneto''' ''S. piperivora'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera piperivora'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1827]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo = ''Selenidera culik'' |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gujana tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera culik'' aŭ ''Selenidera piperivora'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo ''Selenidera culik'' estis sugestita de Pacheco & Whitney (2006) kiel ĝusta nomigo laŭ la [[dunoma nomenklaturo]], ĉar ĝis tiam ĝi estis ''Selenidera piperivora'', sed, kiel pruvis Walters (2007), tiu nomo estis jam antaŭokupita. ==Aspekto== Tiu ĉi specio (140 g peza, 33&nbsp;cm longa, el kiuj la beko estas 7.5&nbsp;cm) estas unu de la raraj tukanetoj kiuj prezentas klaran ekzemplon de [[seksa duformismo]]. La masklo montras nigrajn kronon kaj nukon borditajn de tre flavaj tempioj (“oreloj”) kaj nuka duonkolumo. La supra kaj centra dorsoj estas hele olivverdaj, kontraste kun la flugilplumoj kaj vosto kiuj estas pli malhelaj, sed la pintoj de la vostaj direktilplumoj estas ruĝoranĝaj. La supraj partoj, el la mentono al la anusa zono, estas tute nigraj. Tiu laste menciita estas ruĝa. La ino kunhavas la samajn kolorojn en supraj partoj, sed la nigra krono estas malpli granda kaj sekvas per larĝa malhelruĝa nuko. La vizaĝo, ĉirkaŭokulo (pli blua), gorĝo kaj brusto estas grizblua, dum ĉe la masklo, montras tiun koloron nur la ĉirkaŭokula zono. La ventro estas helverda. Ĉe ambaŭ seksoj, la beko estas nigra kun largza zono ruĝa ĉebaze, ĉefe en la suba makzelo. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]] kaj sudorienta [[Venezuelo]], tio estas nordokcidenta [[Sudameriko]] kaj je la regiono nomita de [[Gujanoj]], de kie venas la popola nomo Gujana tukaneto; temas pri komuna specio. Ties natura [[habitato]] estas tropika humida arbaro de malaltaj teroj ĝis nur 900 m de altitudo. Malofte en seka arbaro aŭ savano kaj rarega ĉe marbordo. ==Kutimaro== Tiu specio ne estas tre socia kaj estas vidata plej ofte ĉu sola ĉu laŭ paroj. Tamen, dum nutrado eblas trafi ĝin ĉe fruktarboj laŭ grupoj ne nur de la sama specio ĝis dekduo da individuoj. La reproduktado komencas per ceremonio de plumaranĝo. La nesto estas arbotruo, plej ofte de jam uzita nesto, ekzemple de pego, reformita. La enirejo estas ĉirkaŭ 4 aŭ 5&nbsp;cm kaj la kavaĵo mem estas nur ĉirkaŭ 16 al 40&nbsp;cm longa. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn rondoformajn. Ambaŭ gepatroj kovas dum 16 tagoj kaj manĝigas la idojn per insektoj kaj nur poste per frukto. Post 40 tagoj okazas [[elnestiĝo]]. Ili manĝas, krom la menciitaj fruktoj kaj insektoj, diversajn etajn vertebrulojn, kiel lacertoj kaj ranetoj. Oni komencis lastatempe bredi tiun ĉi specion. {{Commons|Selenidera culik}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47536/all Selenidera culik]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * Pacheco, J. F. & B. M. Whitney (2006). ''Mandatory changes for the scientific names of three neotropical birds.'' Bull. Brit. Orn. Cl. 126(3):242-244. * Walters, M. (2007). ''The correct name of the Guianan Toucanet: Selenidera culik (Wagler) not S. piperivorus (Linnaeus).'' Bull. Brit. Orn. 127: 247-249. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/culik/index.htm En la hispana] * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.koulik.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 3dg3og84my8o419dyyexx71zo2779lm 0 261220 9505690 9475353 2026-11-01T14:01:45Z Kani 670 9505690 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝbeka tukaneto |koloro = pink |dosiero=Tawny-tufted Toucanet.jpg |priskribo de dosiero = Ruĝbeka tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Ruĝbeka tukaneto''' ''S. nattereri'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera nattereri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould ]], [[1836]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝantaj en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Ruĝbeka tukaneto''' aŭ '''Ruftufa tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera nattereri'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukaneto]]jn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo omaĝas faman naturaliston Johann Natterer. ==Aspekto== La ordinara nomo aludas al unu el la plej karakteraj ecoj de la specio, nome la tre ruĝa beko, kiu montras helan supran bordon kaj pinton kaj pli malhelajn makulojn en bazo de ambaŭ makzeloj, krom segilforma “dentaro”. Kiel ĉe aliaj membroj de la genro ambaŭ seksoj diferenciĝas laŭ [[seksa dimorfismo]], nome la masklo estas multe pli nigra en krono, nuko, gorĝo, brusto kaj dorso, sed tiu laste menciita estas iom bruneca kaj malhelverdeca kun tre klare markita flava duonkolumo subnuke. Same estas malhelverdecaj flugiloj kaj vosto, tiu kun brunaj pintoj; ankaŭ estas brunaj la ventro kaj la femuroj. La iriso estas bruna kaj la nuda haŭtaĵo ĉirkaŭokula estas blua; sube la masklo montras tre flavan vizaĝon (“orelon”). La ino montras similajn ruĝan anusan zonon, bekon kaj okulajn partojn, sed estas multe malpli malhela kaj kontrasta: la subaj partoj estas brunaj kaj la krono kaj dorso pli helaj kaj sen flavaj markoj. Temas pri specio 33 cm longa kaj el kiuj 6,5 cm estas de la beko. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]], nome en norda [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]] kaj [[Venezuelo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj ĝangaloj de sablaj grundoj ĝis 300 m de altitudo. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Fontoj== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47535/all Selenidera nattereri]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/nattereri/index.htm En la franca pri la specio] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 8e0sfq4cfm6j2uobpmm95e5pdvuvan9 0 261348 9505683 8930133 2026-11-01T13:56:13Z Kani 670 9505683 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orkoluma tukaneto |koloro = pink | dosiero=Selenidera reinwardtii langsdorfii - Golden-collared toucanet (male); Careiro, Amazonas, Brazil.jpg | dosiero2=Selenidera reinwardtii langsdorfii - Golden-collared toucanet (female); Careiro, Amazonas, Brazil.jpg | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra | priskribo de dosiero= Orkoluma tukaneto, masklo | priskribo de dosiero2= Orkoluma tukaneto, ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Orkoluma tukaneto''' ''S. reinwardtii'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1827]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Orkoluma tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera reinwardtii'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo omaĝas faman naturscienciston Reinwardt. ==Aspekto== Vere la orkolora aŭ flava kolumo en malantaŭa kolo, kio nomigas la specion estas karaktero ankaŭ de la aliaj specioj de la genro, sed en tiu ĉi estas tre markita kaj krome la specio ne havas alian pli klaran distingilon. Kiel la aliaj membroj de la specio, tiuj tukanetoj montras evidentan ekzemplon de [[seksa duformismo]], nome la masklo estas multe pli malhela kun nigraj krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro, dum la dorso (apartigita de la menciita flava duonkolumo, tre kontrasta kun la ĝenerala malhela koloraro), flugiloj kaj vosto estas tre malhelverdaj (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markata flava parto (“orelo”) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras. En flankoj estas alia pli granda kaj tre klare markita flava makulo rondoforma. En suba ventro estas miksaĵo de flava, blanka, verda kaj bruna. Ankaŭ la femuroj estas brunecaj. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo; ties pinto kaj supra bordo montras nigran koloron, dum la makzeloj el la bazo ĝis du trionoj de la longo estas ruĝecaj. La ĉirkaŭokula nud haŭtaĵo estas bluverda. La kruroj estas verdecaj. La ino anstataŭ nigron montras brunajn partojn (krom la beko) pli hele en subaj partoj. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Temas pri specio 33&nbsp;cm longa el kiuj la beko estas de 5 al 6&nbsp;cm. La junuloj estas iom pli senkoloraj (ĉefe ĉe nigro kaj flavo) sed la seksa distingo permesas la seksan diferencigon ekde la vivkomenco. ==Disvastiĝo== La specio troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]] nome el nordokcidenta [[Bolivio]] kaj okcidenta [[Brazilo]] al sudorienta [[Kolombio]], orienta [[Ekvadoro]] kaj orienta [[Peruo]]. Spite la ampleksa teritorio estas nur du subspecioj: nome la nomiga raso ''reinwardtii'' en nordorienta Peruo, okcidenta Ekvadoro, sudorienta Kolombio kaj la najbaraj regionoj de Brazilo. La raso ''langsdorffi'' estas pli orienta kaj okupas nordan Peruon kaj Brazilon sude de Amazono ĝis norda Bolivio. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj (malofte en inondeblaj) kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj ĝis altitudo de 1100 m supermare, sed depende de la lando (en Bolivio ĝis pli alte). Ne estas komuna specio. ==Kutimaro== Ili vivas laŭ paroj kaj asociiĝas kun grupoj de aliaj birdospecioj. Ili manĝas ĉefe tre variajn fruktojn, sed ankaŭ insektojn, kiel termitoj, artropodoj, kaj aliaj senvertebrulojn, ofte eĉ birdidojn aŭ lacertojn. Ambaŭ seksoj kantas kaj riverencas dum kantado. La masklo oferas manĝerojn ceremonie al la ino. Oni scias malmulte pri la reproduktado, nur ke la nesto estas arbotruo tre alte supergrunde. == Listo de subspecioj == * ''Selenidera reinwardtii langsdorffii'' (Wagler, 1827). * ''Selenidera reinwardtii reinwardtii'' (Wagler, 1827). ==Referencoj== {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47534/all Selenidera reinwardtii]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/reinwardtii/index.htm En la hispana] * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.de.reinwardt.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] buda0lgy37re641c9jd6toiqr0y01ly 0 261531 9505695 8936444 2026-11-01T14:09:10Z Kani 670 9505695 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gulda tukaneto |koloro = pink |dosiero=Selenidera gouldii - Gould's toucanet (male).jpg |dosiero2 = Gulda-tukaneto.jpg |priskribo de dosiero = Gulda tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Gulda tukaneto''' ''S. gouldii'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera gouldii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Natterer|Natterer]], [[1837]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo =240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gulda tukaneto''' aŭ '''Brazila tukaneto''' (''Selenidera gouldii'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo omaĝas faman naturscieniston [[John Gould]], kiu priskribis en [[1827]] la samgenran specion nome [[Orkoluma tukaneto]] (''Selenidera reinwardtii''). ==Aspekto== Kiel la aliaj membroj de la genro, tiuj tukanetoj montras evidentan ekzemplon de [[seksa duformismo]], nome la masklo estas multe pli malhela kun nigraj krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro, dum la dorso (apartigita de ne tiom klara flava duonkolumo kiom ĉe aliaj membroj de la genro), flugiloj kaj vosto estas tre malhelverdaj (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markata flava parto (fakte unue pli oranĝeca kaj poste purflava “orelo” aŭ vango) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras. En flankoj estas alia tre klare markata flava makulo rondoforma. La femuroj estas brunecaj. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo; ĝi montras nigran koloron en supra makzelo (escepte la pinto) kaj en eta strio al la suba makzelo je ties finoj, dum la bordobazo, suba makzelo kaj segileca “dentaro” estas blankecaj; la pinto estas helverdeca, helbruneca aŭ blankeca kun tiuj nuancoj. La ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo kaj la kruroj estas verdecaj. La subpugo estas ruĝa. La ino anstataŭ nigron montras brunajn partojn pli hele en subaj partoj, kaj la verdaj partoj ne estas tiom malhelverdaj. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj ne tiom kontrasta kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Same la junuloj estas iom pli senkoloraj. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. ==Referencoj== {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47538/all Selenidera gouldii]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Brazilo]] exfbuiczgd39ig7dmbjtrhngnclp54z 9505696 9505695 2026-11-01T14:10:01Z Kani 670 9505696 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gulda tukaneto |koloro = pink |dosiero=Selenidera gouldii - Gould's toucanet (male).jpg |dosiero2 = Gulda-tukaneto.jpg |priskribo de dosiero = Gulda tukaneto |priskribo de dosiero2 = Gulda tukaneto (pli skeme) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Gulda tukaneto''' ''S. gouldii'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera gouldii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Natterer|Natterer]], [[1837]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo =240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Gulda tukaneto''' aŭ '''Brazila tukaneto''' (''Selenidera gouldii'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo omaĝas faman naturscieniston [[John Gould]], kiu priskribis en [[1827]] la samgenran specion nome [[Orkoluma tukaneto]] (''Selenidera reinwardtii''). ==Aspekto== Kiel la aliaj membroj de la genro, tiuj tukanetoj montras evidentan ekzemplon de [[seksa duformismo]], nome la masklo estas multe pli malhela kun nigraj krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro, dum la dorso (apartigita de ne tiom klara flava duonkolumo kiom ĉe aliaj membroj de la genro), flugiloj kaj vosto estas tre malhelverdaj (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markata flava parto (fakte unue pli oranĝeca kaj poste purflava “orelo” aŭ vango) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras. En flankoj estas alia tre klare markata flava makulo rondoforma. La femuroj estas brunecaj. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo; ĝi montras nigran koloron en supra makzelo (escepte la pinto) kaj en eta strio al la suba makzelo je ties finoj, dum la bordobazo, suba makzelo kaj segileca “dentaro” estas blankecaj; la pinto estas helverdeca, helbruneca aŭ blankeca kun tiuj nuancoj. La ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo kaj la kruroj estas verdecaj. La subpugo estas ruĝa. La ino anstataŭ nigron montras brunajn partojn pli hele en subaj partoj, kaj la verdaj partoj ne estas tiom malhelverdaj. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj ne tiom kontrasta kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Same la junuloj estas iom pli senkoloraj. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. ==Referencoj== {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47538/all Selenidera gouldii]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Brazilo]] tdf95bntt2wi5835waivhmln4iava87 0 261698 9505701 9108659 2026-11-01T14:22:30Z Kani 670 9505701 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makulbeka tukaneto |koloro = pink |dosiero = Araçari-poca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en Brazilo | dosiero larĝo=240ra |dosiero2 = Selenidera maculirostris -Brazil -female-8.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino en Brazilo | dosiero2 larĝo=240ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Makulbeka tukaneto''' ''S. maculirostris'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera maculirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], [[1823]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Makulbeka tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera maculirostris'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo de la specio ''S. maculirostris'' signifas en la latina “kun makuloj en la beko” kaj vere tio estas la plej karaktera eco kiu diferencas la specion de aliaj membroj de la genro, nome tri aŭ kvar vertikalaj malhelaj bildostrioj en la centro de la supra makzelo, iamaniere simila al tiuj de alia tukano, nome la [[Skribarasario]], se tiukaze la strioj estas nur linioj anstataŭ pli larĝaj strioj, kiel ĉe la Makulbeka tukaneto, kiu estas la ununura membro en la genro kaj inter tukanetoj kiu montras similan bekobildon, kiu aperas jam kiam la junuloj estas nur dumonataj. ==Aspekto== [[Dosiero:Selenidera maculirostris - male.jpg|eta|maldekstre|220ra|]] Ankaŭ la resto de la beko montras specifan bildon, tio estas samkolore malhela parto post la strioj kaj antaŭ la pli hela (blankeca, verdeca aŭ flaveca) bekopinto. La suba makzelo montras similan helgrizan koloron (sen strio) sed kun la malhela kaj hela markoj fine. Pri la plumaro, tiu ĉi specio montras ekzemplon de [[seksa duformismo]], kutima en la genro. Nome la masklo estas multe pli malhela ol la ino kun nigraj (kun iometa malhelblua ĝenerala nuanco) krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro, dum la dorso (apartigita de ne tiom klara flava duonkolumo kiom ĉe aliaj membroj de la genro), flugiloj kaj vosto estas tre malhelverdaj (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markata lava parto (fakte unue pli oranĝeca kaj poste purflava “orelo” aŭ vango) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras, sed ĉe tiu ĉi sufiĉe longa ĝis atingi preskaŭ la nukon. En flankoj estas ne tiom klare markata flava makulo kaj ne tiom klare rondoforma kiom ĉe aliaj samgenraj specioj, sed pli nuanca. La femuroj estas verdecaj kiel sekvo de la flaveca parto. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo. La ĉirkaŭokulaj nudaj haŭtaĵoj estas verdecaj. La subpugo estas ruĝa. La ino anstataŭ nigron montras brunajn partojn pli hele en subaj partoj, kaj la verdaj partoj ne estas tiom malhelverda. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj ne tiom kontrasta kaj longa kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Tamen la beko estas similmarkata, sed iomete malpli granda. Same la junuloj estas iom pli senkoloraj. Temas pri specio 33 al 35 cm longa kaj 140-200 g peza. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en nordorienta [[Argentino]], eble en [[Bolivio]], sudorienta [[Brazilo]] kaj orienta [[Paragvajo]], do sufiĉe pli suda teritorio ol tiuj de aliaj tukanoj. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ montetaroj. Ili povas moviĝi, do, inter 1000 m de altituda diferenco. ==Kutimoj== Ili manĝas sole, laŭ paroj aŭ etaj grupoj, diversajn fruktojn (kiel de [[figarbo]]j, [[palmo]]j aŭ [[banano]]j, kies disvastiĝo helpas per disigo de ties kernoj), sed ankaŭ insektojn kaj etajn vertebrulojn, post kio ili sufiĉe ripozas; kiel ĉe aliaj samgenranoj inter la branĉaro de la arbaro, sed ankaŭ surgrunde. Trinkas akvon falintan sur plantoj. Por reproduktado ili uzas jam uzitajn arbotruon de pegedoj, dum en kaptiveco ili elfosas truon en putrinta arbotrunko aŭ arbopeco. En la suda parto de la teritorio la reproduktado okazas de oktobro al januaro, en la norda parto de decembro al junio. La pariĝado komencas per maskla ofero al ino de vomitaj frukteroj. La ceremonio kompletiĝas per plumaranĝo, kapoklinado kaj aliaj movoj. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum 14 tagoj kaj elnestiĝo okazas post monato kaj duono, sed poste la idoj estos ankoraŭ manĝigataj de la gepatroj. ==Vivo== En Brazilo estas sufiĉe ofta specio, eĉ oni bredas kaj oni vendas ilin en vendejoj, por malhelpi troan ĉasadon, sed [[senarbarigo]] detruas habitaton en aliaj teritorioj. En naturo ili vivas 15 jarojn, kaptitece multe malpli. Estas du subspecioj: *''Selenidera maculirostris hellmayri:'' Troviĝas en Nordorienta [[Brazilo]]. *''Selenidera maculirostris maculirostris:'' Troviĝas en Suda [[Brazilo]], nordorienta [[Argentino]] kaj orienta [[Paragvajo]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Fontoj== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47537/all Selenidera maculirostris]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * Handbook of the Birds of the World, Volume 7, The Encyclopedia of Birds. *[www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm En la angla] *[www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm En la hispana] *[http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/maculirostris/index.htm En la hispana] {{Birdoj}} {{Bibliotekj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Brazilo]] 6qs2kuebm46hdisxx7ncykw2d06lbiq 9505702 9505701 2026-11-01T14:22:52Z Kani 670 /* Fontoj */ 9505702 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makulbeka tukaneto |koloro = pink |dosiero = Araçari-poca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en Brazilo | dosiero larĝo=240ra |dosiero2 = Selenidera maculirostris -Brazil -female-8.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino en Brazilo | dosiero2 larĝo=240ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Makulbeka tukaneto''' ''S. maculirostris'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera maculirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], [[1823]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Makulbeka tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera maculirostris'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo de la specio ''S. maculirostris'' signifas en la latina “kun makuloj en la beko” kaj vere tio estas la plej karaktera eco kiu diferencas la specion de aliaj membroj de la genro, nome tri aŭ kvar vertikalaj malhelaj bildostrioj en la centro de la supra makzelo, iamaniere simila al tiuj de alia tukano, nome la [[Skribarasario]], se tiukaze la strioj estas nur linioj anstataŭ pli larĝaj strioj, kiel ĉe la Makulbeka tukaneto, kiu estas la ununura membro en la genro kaj inter tukanetoj kiu montras similan bekobildon, kiu aperas jam kiam la junuloj estas nur dumonataj. ==Aspekto== [[Dosiero:Selenidera maculirostris - male.jpg|eta|maldekstre|220ra|]] Ankaŭ la resto de la beko montras specifan bildon, tio estas samkolore malhela parto post la strioj kaj antaŭ la pli hela (blankeca, verdeca aŭ flaveca) bekopinto. La suba makzelo montras similan helgrizan koloron (sen strio) sed kun la malhela kaj hela markoj fine. Pri la plumaro, tiu ĉi specio montras ekzemplon de [[seksa duformismo]], kutima en la genro. Nome la masklo estas multe pli malhela ol la ino kun nigraj (kun iometa malhelblua ĝenerala nuanco) krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro, dum la dorso (apartigita de ne tiom klara flava duonkolumo kiom ĉe aliaj membroj de la genro), flugiloj kaj vosto estas tre malhelverdaj (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markata lava parto (fakte unue pli oranĝeca kaj poste purflava “orelo” aŭ vango) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras, sed ĉe tiu ĉi sufiĉe longa ĝis atingi preskaŭ la nukon. En flankoj estas ne tiom klare markata flava makulo kaj ne tiom klare rondoforma kiom ĉe aliaj samgenraj specioj, sed pli nuanca. La femuroj estas verdecaj kiel sekvo de la flaveca parto. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo. La ĉirkaŭokulaj nudaj haŭtaĵoj estas verdecaj. La subpugo estas ruĝa. La ino anstataŭ nigron montras brunajn partojn pli hele en subaj partoj, kaj la verdaj partoj ne estas tiom malhelverda. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj ne tiom kontrasta kaj longa kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Tamen la beko estas similmarkata, sed iomete malpli granda. Same la junuloj estas iom pli senkoloraj. Temas pri specio 33 al 35 cm longa kaj 140-200 g peza. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en nordorienta [[Argentino]], eble en [[Bolivio]], sudorienta [[Brazilo]] kaj orienta [[Paragvajo]], do sufiĉe pli suda teritorio ol tiuj de aliaj tukanoj. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ montetaroj. Ili povas moviĝi, do, inter 1000 m de altituda diferenco. ==Kutimoj== Ili manĝas sole, laŭ paroj aŭ etaj grupoj, diversajn fruktojn (kiel de [[figarbo]]j, [[palmo]]j aŭ [[banano]]j, kies disvastiĝo helpas per disigo de ties kernoj), sed ankaŭ insektojn kaj etajn vertebrulojn, post kio ili sufiĉe ripozas; kiel ĉe aliaj samgenranoj inter la branĉaro de la arbaro, sed ankaŭ surgrunde. Trinkas akvon falintan sur plantoj. Por reproduktado ili uzas jam uzitajn arbotruon de pegedoj, dum en kaptiveco ili elfosas truon en putrinta arbotrunko aŭ arbopeco. En la suda parto de la teritorio la reproduktado okazas de oktobro al januaro, en la norda parto de decembro al junio. La pariĝado komencas per maskla ofero al ino de vomitaj frukteroj. La ceremonio kompletiĝas per plumaranĝo, kapoklinado kaj aliaj movoj. La ino demetas 2 al 4 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum 14 tagoj kaj elnestiĝo okazas post monato kaj duono, sed poste la idoj estos ankoraŭ manĝigataj de la gepatroj. ==Vivo== En Brazilo estas sufiĉe ofta specio, eĉ oni bredas kaj oni vendas ilin en vendejoj, por malhelpi troan ĉasadon, sed [[senarbarigo]] detruas habitaton en aliaj teritorioj. En naturo ili vivas 15 jarojn, kaptitece multe malpli. Estas du subspecioj: *''Selenidera maculirostris hellmayri:'' Troviĝas en Nordorienta [[Brazilo]]. *''Selenidera maculirostris maculirostris:'' Troviĝas en Suda [[Brazilo]], nordorienta [[Argentino]] kaj orienta [[Paragvajo]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Fontoj== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47537/all Selenidera maculirostris]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * Handbook of the Birds of the World, Volume 7, The Encyclopedia of Birds. *[www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm En la angla] *[www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm En la hispana] *[http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/maculirostris/index.htm En la hispana] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[kategorio:Birdoj de Brazilo]] cwto1i61hl029abpupjcif98pjf94uf 0 261741 9505671 8930135 2026-11-01T13:42:23Z Kani 670 9505671 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavorela tukaneto |koloro = pink |dosiero = Yellow-eared Toucanet.jpg |priskribo de dosiero = Flavorela tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Selenidera]]'' |specio = '''Flavorela tukaneto''' ''S. spectabilis'' |statuso = LC |dunomo = ''Selenidera spectabilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], [[1857]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Selenidera.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 =Distribuo de la ses specioj de ''Selenidera'' je 1969.<br> "''S. maculirostris''" korespondas al la populacio nune agnoskata kiel ''S. gouldii'', <br> kun la "veraj" ''S. maculirostris'' (ne inkluditaj en tiu mapo) <br> loĝanta en la [[Atlantika arbaro]] de orienta Sudameriko. }} La '''Flavorela tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Selenidera spectabilis'') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo de la specio ''S. spectabilis'' signifas en la latina “spektakla” au “mirinda”, kio en Esperanto oni povas ŝanĝi al ''flavorela'', kio estas unu el la plej rimarkindaj ecoj de la specio pro ties longo, ĉar atingas preskaŭ la flugilojn, sed kiu ne estas entute distinga, ĉar ankaŭ aliaj specioj de la genro havas similan flavan makulon malantaŭokule; sed oni uzas tiun nomon, ĉar ankaŭ en nacilingvoj estas uzataj (angle kaj hispane). Krome ofte pli rimarkinda estas la flava flanka makulo. Kiel aliaj membroj de la genro tiu ĉi specio montras ekzemplon de [[seksa duformismo]], kun la masklo havanta blunigrajn kronon kaj kolon, krom subaj partoj (iom blunuancaj), kaj malhelverdajn dorson kaj flugilojn, dum la ino havas brunajn kapojn kaj subajn partojn. Ĝi longas el 38 al 44 cm., el kiuj la beko estas 8 al 10 cm longa. La pezo de la specio estas ĉirkaŭ 220 g. La beko estas pli hela en supra bordo de supra makzelo. La iriso estas ruĝeca kaj la ĉirkaŭokula haŭtaĵo blua. La femuroj estas brunecaj kaj la subpugo ruĝa. Ĝi troviĝas en la atlantika duono (kariba) de [[Centrameriko]] el [[Honduraso]], [[Kostariko]], [[Nikaragvo]] kaj [[Panamo]] al nordorienta [[Sudameriko]] nome en norda [[Kolombio]] en ties pacifika marbordo, kaj eble en [[Ekvadoro]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ montetaro. Ĝis 1500 m de altitudo. Ĝi estas nekomuna specio. Vivas en paroj aŭ etaj grupoj de ĝis 8 individuoj. Ili manĝas fruktojn, reptiliojn, insektojn kaj eĉ birdidojn de aliaj specioj. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47533/all Selenidera spectabilis]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. *[http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/selenidera/spectabilis/index.htm En la hispana] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] i4msjxjvagejjt9wlfd1bit5tclum9c 0 261752 9505707 9435299 2026-11-01T14:27:32Z Kani 670 /* Referencoj */ 9505707 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdaj tukanetoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Aulacorhynchus prasinus.jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldotukano]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Aulacorhynchus''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1835]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''Verdaj tukanetoj''' (''Aulacorhynchus'') estas [[genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] de la familio de [[Ramfastedoj]], alinome tukanoj. Ili vivas nature ne [[Meksiko]], [[Centra Ameriko|Centra]] kaj [[Suda Ameriko]], preferante kiel [[habitato]]j malsekajn [[pluvarbaro]]jn en montaraj areoj, sed ankaŭ renkonteblas en apudaj malaltaĵoj.<ref name=HBW>Short, L. L., & Horne, J. F. M. (2002). Toucans (Ramphastidae). pp. 220-272 in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J. eds. (2002). ''[[Handbook of the Birds of the World]].'' Vol. 7 Jacamars to Woodpecker. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-37-7}}</ref> Kun longo de ne pli ol 30–40&nbsp;cm, ili estas relative malgrandaj tukanoj, do oni kutime nomas ilin ''tukanetoj''. Ĉe ĉiuj specioj la [[plumaro]] estas je granda parto verda, kun diverskoloraj makuloj, kaj, kiel kutimas por tukanoj, ili ĉiuj havas grandajn kaj brilkolorajn [[beko]]jn.<ref name=HBW/> Ili kutime veturas popare aŭ en malgrandaj grupoj, kaj iam aliĝas al [[Miksita kunmanĝantaro|miksspeciaj birdaroj]].<ref name=NSA>Restall, R. L., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America.'' Christopher Helm, London. {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 1). {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 2).</ref> == Taksonomio == La genron ''Aulacorhynchus'' enkondukis en [[1835]] angla ornitologo [[John Gould]].<ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1834 | publication-date=1835 | title=A specimen was placed on the table of a toucan | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=2 | page=147 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/30568490 }}</ref> La scienca nomo estas kombinaĵo de {{J|antikva greka}} vortoj αυλαξ/''aulax'' aŭ αυλακος/''aulakos'', kio signifas "sulka", kaj ῥυγχος/''rhunkhos'' kio signifas "beko".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Aulacorhynchus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Aulacorhynchus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 February 2025 }}</ref> Tiu ĉi nomo referencas la formon de la bazo de beko de ĉiuj specioj, kiu donas al la birdo nekutiman "sulkeman" aspekton. En [[1840]] [[George Robert Gray|George Gray]] difinis {{N|sulkobeka tukaneto}} (tiam nomatan {{bt|Pteroglossuis sulcatus|[[William Swainson|Swainson]]}}) la [[tipo (biologio)|tipa]] specio de la genro.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds : with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=50 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668967 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=70 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477503 }}</ref> Taksonomia resumo de jaro [[1974]] difinis 6 [[specio]]jn de la genro ''Aulacorhynchus'',<ref>Haffer, J. (1974). ''Avian speciation in tropical South America.'' Publ. Nuttall Ornithol. Club 14: 1–390.</ref> kaj preskaŭ ĉiuj birdosistematikaj aŭtoritatoj uzis tiun ĉi sĥemon.<ref name=HBW/><ref name=SACC>Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, J. Pérez-Emán, M. B. Robbins, F. G. Stiles, D. F. Stotz, and K. J. Zimmer (2011). ''[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.html A classification of the bird species of South America: Trogoniformes to Piciformes.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912000000/https://web.archive.org/web/20110912143445/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.html |date=2011-09-12 }}'' American Ornithologists' Union. Accessed 25 May 2011</ref><ref>Fjeldså, J., and Krabbe, N. (1990). ''Birds of the High Andes.'' {{ISBN|87-88757-16-1}}</ref><ref name=HowardMoore>Dickinson, E. C., eds. (2003). ''[[The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]].'' 3rd edition. {{ISBN|0-7136-6536-X}}</ref><ref name=Clements>Clement, J. F. (2007, w. online updates). ''[[The Clements Checklist of the Birds of the World]].'' 6th edition. {{ISBN|978-0-7136-8695-1}}</ref> En [[2001]] oni suspektis, laŭ [[morfologio (biologio)|morfologiaj]] indicoj, ke [[smeralda tukaneto]] (''A. prasinus''), kiel ĝi estis tiam difinita, estas fakte ne specio, sed [[specia komplekso]] el ne malpli ol 7 disaj specioj.<ref name=Navarro2001>Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E., and Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372</ref> [[Genetiko|Genetikaj]] indicoj ankaŭ subtenis la hipotezon ke iuj specioj devas esti apartigitaj, sed iom malpli. Rezulte, ''A. griseigularis'', estis unue apartigita de ''A. albivitta'' laŭ la fruaj genetikaj kaj morfologiaj indicoj, sed en [[2011]] tiuj ĉi grupoj reunuiĝis.<ref name=Bonaccorso2011>Bonaccorso, E., Guayasamin, J. M., Peterson, A. T., and Navarro-Sigüenza, A. G. (2011). ''Molecular phylogeny and systematics of Neotropical toucanets in the genus Aulacorhynchus (Aves, Ramphastidae).'' Zoologica Scripta, 40. {{doi|10.1111/j.1463-6409.2011.00475.x}}</ref><ref name=PueblaOlivares2008>Puebla-Olivares, F., E. Bonaccorso, A. E. de los Monteros, K. E. Omland, J. E. Llorente-Bousquets, A. T. Peterson, and A.G. Navarro-Siguenza. (2008). ''Speciation in the Emerald Toucanet (Aulacorhynchus prasinus) complex.'' The Auk. 125(1): 39-50.</ref> Nun en [[2026]] ankoraŭ mankas interkonsento inter birdosistematikaj aŭtoritatoj pri preciza klasado de ''Aulacorhynchus''. [[International Ornithological Committee|IOC]] proponis la varianton, en kiu la genro havas 11 speciojn, el kiuj 5 estis antaŭe en ''A. prasinus''.<ref>{{Cite journal|title=IOC World Bird List 6.4|url=http://www.worldbirdnames.org/ioc-lists/crossref|journal=IOC World Bird List Datasets|doi=10.14344/ioc.ml.6.4|doi-access=free}}</ref> Aliaj, ekzemple la aŭtoroj de [[AviList]], agnoskas nur 7 speciojn, kaj la reston konsideras [[subspecio]]j.<ref name=HowardMoore/><ref name=Clements/> [[South American Classification Committee|SACC]] deklaris ke pluaj genetikaj esploroj de la genro estas bezonataj.<ref name=SACC/> === Specioj === Laŭ la plej aktuala sistematiko de [[AviList]] la genro enhavas 8 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22 January 2026 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de listo de AviList kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Komuna nomo !! Distribuo |- |[[File:Aulacorhynchus prasinus -perching on branch-8a.jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus prasinus'' || [[Smeralda tukaneto]]|| [[Meksiko]] kaj [[Centra Ameriko]] |- |[[File:Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus albivitta'' || [[Blankgorĝa tukaneto]]|| [[Andoj]] de uesta [[Venezuelo]], tra Kolombio ĝis norda [[Ekvadoro]] |- |[[File:Aulacorhynchus sulcatus -Aragua State -Venezuela-8.jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus sulcatus'' || [[Sulkobeka tukaneto]]|| eastern Colombia and northern Venezuela |- |[[File:Chestnut-tipped Toucanet.JPG|120px]] || ''Aulacorhynchus derbianus'' || [[Kaŝtanvosta tukaneto]]|| de Kolombio al centra [[Bolivio]] |- ||| ''Aulacorhynchus whitelianus'' || [[Tepuja tukaneto]]|| [[Gujanoj]] |- |[[File:CRTO Matthew-Gable.JPG|120px]] || ''Aulacorhynchus haematopygus'' || [[Ruĝpuga tukaneto]]||[[Ekvadoro]], Kolombio kaj Venezuelo |- | || ''Aulacorhynchus huallagae'' || [[Flavbrova tukaneto]]|| eostaj deklinaĵoj de Andoj kaj norda [[Peruo]] |- |[[File:Blue-banded Toucanet - Manu NP 8191 (16222847287).jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus coeruleicinctis'' || [[Blugorĝa tukaneto]] || Bolivia and Peru. |- |} == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] gmwvhx6psgm843jyclo5wxqnp69fwl3 9506013 9505707 2026-11-02T02:13:56Z Kani 670 /* Specioj */ 9506013 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdaj tukanetoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Aulacorhynchus prasinus.jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldotukano]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = '''Aulacorhynchus''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], [[1835]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''Verdaj tukanetoj''' (''Aulacorhynchus'') estas [[genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] de la familio de [[Ramfastedoj]], alinome tukanoj. Ili vivas nature ne [[Meksiko]], [[Centra Ameriko|Centra]] kaj [[Suda Ameriko]], preferante kiel [[habitato]]j malsekajn [[pluvarbaro]]jn en montaraj areoj, sed ankaŭ renkonteblas en apudaj malaltaĵoj.<ref name=HBW>Short, L. L., & Horne, J. F. M. (2002). Toucans (Ramphastidae). pp. 220-272 in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J. eds. (2002). ''[[Handbook of the Birds of the World]].'' Vol. 7 Jacamars to Woodpecker. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-37-7}}</ref> Kun longo de ne pli ol 30–40&nbsp;cm, ili estas relative malgrandaj tukanoj, do oni kutime nomas ilin ''tukanetoj''. Ĉe ĉiuj specioj la [[plumaro]] estas je granda parto verda, kun diverskoloraj makuloj, kaj, kiel kutimas por tukanoj, ili ĉiuj havas grandajn kaj brilkolorajn [[beko]]jn.<ref name=HBW/> Ili kutime veturas popare aŭ en malgrandaj grupoj, kaj iam aliĝas al [[Miksita kunmanĝantaro|miksspeciaj birdaroj]].<ref name=NSA>Restall, R. L., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America.'' Christopher Helm, London. {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 1). {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 2).</ref> == Taksonomio == La genron ''Aulacorhynchus'' enkondukis en [[1835]] angla ornitologo [[John Gould]].<ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1834 | publication-date=1835 | title=A specimen was placed on the table of a toucan | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=2 | page=147 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/30568490 }}</ref> La scienca nomo estas kombinaĵo de {{J|antikva greka}} vortoj αυλαξ/''aulax'' aŭ αυλακος/''aulakos'', kio signifas "sulka", kaj ῥυγχος/''rhunkhos'' kio signifas "beko".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Aulacorhynchus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Aulacorhynchus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 February 2025 }}</ref> Tiu ĉi nomo referencas la formon de la bazo de beko de ĉiuj specioj, kiu donas al la birdo nekutiman "sulkeman" aspekton. En [[1840]] [[George Robert Gray|George Gray]] difinis {{N|sulkobeka tukaneto}} (tiam nomatan {{bt|Pteroglossuis sulcatus|[[William Swainson|Swainson]]}}) la [[tipo (biologio)|tipa]] specio de la genro.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds : with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=50 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668967 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=70 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477503 }}</ref> Taksonomia resumo de jaro [[1974]] difinis 6 [[specio]]jn de la genro ''Aulacorhynchus'',<ref>Haffer, J. (1974). ''Avian speciation in tropical South America.'' Publ. Nuttall Ornithol. Club 14: 1–390.</ref> kaj preskaŭ ĉiuj birdosistematikaj aŭtoritatoj uzis tiun ĉi sĥemon.<ref name=HBW/><ref name=SACC>Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, J. Pérez-Emán, M. B. Robbins, F. G. Stiles, D. F. Stotz, and K. J. Zimmer (2011). ''[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.html A classification of the bird species of South America: Trogoniformes to Piciformes.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912000000/https://web.archive.org/web/20110912143445/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.html |date=2011-09-12 }}'' American Ornithologists' Union. Accessed 25 May 2011</ref><ref>Fjeldså, J., and Krabbe, N. (1990). ''Birds of the High Andes.'' {{ISBN|87-88757-16-1}}</ref><ref name=HowardMoore>Dickinson, E. C., eds. (2003). ''[[The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]].'' 3rd edition. {{ISBN|0-7136-6536-X}}</ref><ref name=Clements>Clement, J. F. (2007, w. online updates). ''[[The Clements Checklist of the Birds of the World]].'' 6th edition. {{ISBN|978-0-7136-8695-1}}</ref> En [[2001]] oni suspektis, laŭ [[morfologio (biologio)|morfologiaj]] indicoj, ke [[smeralda tukaneto]] (''A. prasinus''), kiel ĝi estis tiam difinita, estas fakte ne specio, sed [[specia komplekso]] el ne malpli ol 7 disaj specioj.<ref name=Navarro2001>Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E., and Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372</ref> [[Genetiko|Genetikaj]] indicoj ankaŭ subtenis la hipotezon ke iuj specioj devas esti apartigitaj, sed iom malpli. Rezulte, ''A. griseigularis'', estis unue apartigita de ''A. albivitta'' laŭ la fruaj genetikaj kaj morfologiaj indicoj, sed en [[2011]] tiuj ĉi grupoj reunuiĝis.<ref name=Bonaccorso2011>Bonaccorso, E., Guayasamin, J. M., Peterson, A. T., and Navarro-Sigüenza, A. G. (2011). ''Molecular phylogeny and systematics of Neotropical toucanets in the genus Aulacorhynchus (Aves, Ramphastidae).'' Zoologica Scripta, 40. {{doi|10.1111/j.1463-6409.2011.00475.x}}</ref><ref name=PueblaOlivares2008>Puebla-Olivares, F., E. Bonaccorso, A. E. de los Monteros, K. E. Omland, J. E. Llorente-Bousquets, A. T. Peterson, and A.G. Navarro-Siguenza. (2008). ''Speciation in the Emerald Toucanet (Aulacorhynchus prasinus) complex.'' The Auk. 125(1): 39-50.</ref> Nun en [[2026]] ankoraŭ mankas interkonsento inter birdosistematikaj aŭtoritatoj pri preciza klasado de ''Aulacorhynchus''. [[International Ornithological Committee|IOC]] proponis la varianton, en kiu la genro havas 11 speciojn, el kiuj 5 estis antaŭe en ''A. prasinus''.<ref>{{Cite journal|title=IOC World Bird List 6.4|url=http://www.worldbirdnames.org/ioc-lists/crossref|journal=IOC World Bird List Datasets|doi=10.14344/ioc.ml.6.4|doi-access=free}}</ref> Aliaj, ekzemple la aŭtoroj de [[AviList]], agnoskas nur 7 speciojn, kaj la reston konsideras [[subspecio]]j.<ref name=HowardMoore/><ref name=Clements/> [[South American Classification Committee|SACC]] deklaris ke pluaj genetikaj esploroj de la genro estas bezonataj.<ref name=SACC/> === Specioj === Laŭ la plej aktuala sistematiko de [[AviList]] la genro enhavas 8 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22 January 2026 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de listo de AviList kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Komuna nomo !! Distribuo |- |[[File:Aulacorhynchus prasinus -perching on branch-8a.jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus prasinus'' || [[Smeralda tukaneto]]|| [[Meksiko]] kaj [[Centra Ameriko]] |- |[[File:Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus albivitta'' || [[Blankgorĝa tukaneto]]|| [[Andoj]] de uesta [[Venezuelo]], tra Kolombio ĝis norda [[Ekvadoro]] |- |[[File:Aulacorhynchus sulcatus -Aragua State -Venezuela-8.jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus sulcatus'' || [[Sulkobeka tukaneto]]|| eastern Colombia and northern Venezuela |- |[[File:Chestnut-tipped Toucanet.JPG|120px]] || ''Aulacorhynchus derbianus'' || [[Kaŝtanvosta tukaneto]]|| de Kolombio al centra [[Bolivio]] |- ||| ''Aulacorhynchus whitelianus'' || [[Tepuja tukaneto]]|| [[Gujanoj]] |- |[[File:CRTO Matthew-Gable.JPG|120px]] || ''Aulacorhynchus haematopygus'' || [[Ruĝpuga tukaneto]]||[[Ekvadoro]], Kolombio kaj Venezuelo |- | || ''Aulacorhynchus huallagae'' || [[Flavbrova tukaneto]]|| eostaj deklinaĵoj de Andoj kaj norda [[Peruo]] |- |[[File:Blue-banded Toucanet - Manu NP 8191 (16222847287).jpg|120px]] || ''Aulacorhynchus coeruleicinctis'' || [[Bluzona tukaneto]] || Bolivio kaj Peruo. |- |} == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 6pfvsivtfsrgq2mhrqd4v3g2qaqhbgn 0 261879 9506015 7868218 2026-11-02T02:20:21Z Kani 670 9506015 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluzona tukaneto |koloro = pink |dosiero=Aulacorhynchus coeruleicinctis 107076737.jpg |dosiero2 = Aulacorhynchus coeruleicinctis 1847.jpg |priskribo de dosiero = Bluzona tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Bluzona tukaneto''' ''A. coeruleicinctis'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus coeruleicinctis'' |dunomo aŭtoritato = ([[D'Orbigny]], [[1840]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluzona tukaneto''' aŭ '''Bluvenda tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Aulacorhynchus coeruleicinctis'') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo de la specio ''A. coeruleicinctis'' signifas en la latina precize “bluzona” aŭ pli ol blua ĉielkolora, do kongruas kun alilingvaj nomoj kaj fakte kun unu el la plej rimarkindaj ecoj. Taksonomie, la Bluzona tukaneto formas superspecion kun la [[Ruĝpuga tukaneto]] (''Aulocorhynchus haematopygus'') kaj kun la [[Flavbrova tukaneto]] (''A. huallagae''). ==Aspekto== Kiel la aliaj membroj de la genro, tiu ĉi specio estas ĝenerale verda kun longa beko. Krom la ĝenerala verda koloro, tiu ĉi specio montras tre klaran distingilon en helblua horizontala strio inter verdaj brusto kaj ventro; ne nur tiu ĉi specio en la genro havas tian strizonon, sed ĉe ĝi estas pli klare markata. Krome estas aliaj bluecaj partoj, nome en beko (pli malhela baze kaj hela pinte), brovo, subokule kaj ĉirkaŭ la blankeca gorĝo. La subaj partoj estas pli helverdaj, dum la supraj, dorso kaj flugiloj estas pli malhelverdaj kaj same la vosto, kio finas per bruneca pinto. La pugo estas ruĝa, la femuroj verdecaj kaj la haŭtaĵo ĉirkaŭokula bruneca. La ino estas simila, sed iom pli mallongbeka. La junuloj ne montras tiom segilecan “dentaron” intermakzelan. Temas pri specio 30&nbsp;cm longa kaj 175-257 g peza ĉe la masklo kaj 173-225 g ĉe la ino. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas el centra [[Bolivio]] al centra [[Peruo]], do oni povas konsideri ĝin [[endemismo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj andaj montetoj je1600 m de altitudo ĝis 2500, sed pli malofte eĉ el 1465 al 3050 m. ==Kutimoj== Ili manĝas sole, laŭ paroj aŭ en etaj grupoj fruktojn, insektojn aŭ [[artropodo]]jn. Ili estas tre agemaj. Sed pro malatingebla habitato, ne tre konataj. Reproduktado okazas komence de la jaro en Peruo kaj fine en Bolivio. La nesto estas kutimejam uzita de alia, sed foje ili fosas mem en radiko. Maloftas surgrunde. ==Referencoj== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47520/all Aulacorhynchus coeruleicinctis]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. *[http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.a.ceinture.bleue.html En la franca] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 50nlrhellkjyao9qvq45u0kxkj63y9d 0 261951 9505985 9423578 2026-11-02T00:36:01Z Kani 670 9505985 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanvosta tukaneto |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Chestnut-tipped Toucanet.JPG |priskribo de dosiero = Derbia tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Kaŝtanvosta tukaneto''' ''A. derbianus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus derbianus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1835]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kaŝtanvosta tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de listo de AviList kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus derbianus''), nomata ankaŭ '''Derbia tukaneto''', '''Bluvizaĝa tukaneto''' aŭ '''Brunpinta tukaneto''' estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] ''derbianus'' omaĝas la naturscienciston Derby. La dua alternativa nomo '''Brunpinta tukaneto''' aludas al unu el la trajtoj de la specioj, nome la brunecaj dorso aŭ vostopinto. ==Aspekto== La ĝenerala koloro estas verda, pli hela sube kun flavaj nuancoj kaj foje blankeca ventro. En nuko estas blua makuleto. La dorso montras iom da bruna nuanco kaj ankaŭ la vosto montras brunan pinton, do la alternativa nomo povas aludi al ambaŭ brunaj partoj. La pugo estas flavverdeca. La okulo kaj la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas brunecaj kaj supre estas blankeca broveto. Supren sekvas blueca strio al la kronpinto kaj alia tra la bekobazo al la blanka gorĝo. La beko, longa kaj kurva, finas per hokileto kaj montras faltojn flanke; estas nigreca kun iom da violaj aŭ brunaj nuancoj en bazo aŭ pinto; krome estas blanka klara limbordo en bazo. La kruroj estas grizecaj. La inoj estas similaj al maskloj sed iom pli mallongbekaj. La junuloj estas iom pli senkolraj: pli grizecaj kaj kun malpli da bluo ĉekape kaj malpli da flavo sube. La brovo apenaŭ videblas. La specio estas 38 al 39&nbsp;cm longa kaj 190-262 g peza la masklo kaj 175-250 g la ino. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]] kaj [[Venezuelo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetaroj, sed depende de la landoj okupas diferencajn altitudojn kaj arbartipojn: ekzemple en Gujanoj pli sekaj, dum en Kolombio eĉ inundeblajn. La geografia disiĝo kaŭzas la ekziston de 4 subspeciojn, nome la jenajn: nomiga raso ''Aulacorhynchus derbianus derbianus'' (sude de Kolombio kaj ĝis nordokcidenta Bolivie) - ''A.d. duidae'' (suda Venezuelo, ĉe regionoj Amazono kaj Bolivar) - ''A.d. whitleyanus'' ( sudorienta Venezuelo kaj norda Gujano) – ''A.d.osgoodi'' (montetaroj de Gujano kaj Surinamo). ==Kutimaro== La voĉo estas ia bojado duforma, sed samtempa inter masklo kaj ino. Tia voĉo diferencigas la specion el la [[Sulkobeka tukaneto]] (''Aulacorhynchus sulcatus'') kiu faras pli mallongajn, rapidajn kaj ascendajn notojn, dum similsonas kun tiuj de [[Ruĝpuga tukaneto]] (''Aulacorhynchus haematopygus''). Temas pri trankvilaj birdoj, kiuj vivas solaj, en paroj aŭ etaj grupoj ĝis de 10 individuoj. Ili manĝas en la foliaro ĉefe fruktojn kaj grajnojn, sed ankaŭ insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, ĉefe formikojn kaj ortopterojn. Oni ne konas multe pri la specio (ekzemple pri reproduktado), ĉar ili loĝas en malfacile atingeblaj regionoj; oni scias nur, ke kiel ĉe aliaj membroj de la genro la pariĝado inkludas ceremoniojn de vostolevado kaj kapbalancigado. == Listo de subspecioj == * ''Aulacorhynchus derbianus derbianus'' Gould, 1835 * ''Aulacorhynchus derbianus duidae'' Chapman, 1929 * ''Aulacorhynchus derbianus nigrirostris'' Traylor, 1951 * ''Aulacorhynchus derbianus osgoodi'' Blake, 1941 * ''Aulacorhynchus derbianus whitelianus'' (Salvin & Godman, 1882) ==Referencoj== {{referencoj}} == Literaturo == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47518/all Aulacorhynchus derbianus]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.de.derby.html En la franca pri la specio] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] getxvk6jbud9xol00xntfw9ahcedtv1 0 261973 9506010 9424314 2026-11-02T01:48:29Z Kani 670 9506010 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝpuga tukaneto |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Crimson-rumped Toucanet (Aulacorhynchus haematopygus) (20089183563).jpg |priskribo de dosiero = Ruĝpuga tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Ruĝpuga tukaneto''' ''A. haematopygus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus haematopygus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1835]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝpuga tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Aulacorhynchus haematopygus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] ''haematopygus'' signifas en la latina precize “ruĝpuga” aŭ pli precize “kun sangokolora pugo”, do kongruas kun alilingvaj nomoj kaj fakte kun unu el la plej rimarkindaj trajtoj. ==Aspekto== [[Dosiero:Crimson-rumped toucanet (Aulacorhynchus haematopygus sexnotatus) Paz de las Aves 2.jpg|eta|maldekstre|230ra|''A. h. sexnotatus'' en nordokcidenta Ekvadoro]] [[Dosiero:Crimson-rumped Toucanet JCB.jpg|eta|maldekstre|230ra|''A. h. sexnotatus'' en nordokcidenta Ekvadoro]] La ĝenerala koloro estas verda, pli hela sube. La dorso montras iom da bruna nuanco kaj la vosto montras bluecan nuancon kaj brunan pinton. La pugo estas ruĝa, kiel dirite kaj kiel ĉe aliaj tukanoj, sed ene de tiu genro estas la specio plej ruĝpuga. La okulo kaj la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas brunecaj kaj supre estas blankeca broveto. Suben sekvas blueca strio tra la bekobazo al la horizontala strio inter brusto kaj ventro, ne tiom markata kiom ĉe la Bluzona tukaneto. En flankoj estas flavaj nuancoj. La beko, longa kaj kurva, finas per hokileto kaj montras segilecan “dentetaron”; estas nigreca kun iom da violaj aŭ brunaj nuancoj en bazo aŭ pinto (ĉefe en supra makzelo); krome estas blanka tre klare markata limbordo en bazo. La kruroj estas verdecaj. La subflugiloj estas blankaj. La inoj estas similaj al maskloj sed iom pli mallongbekaj (kvinone). La junuloj estas iom pli senkolraj: pli grizecaj kaj kun malpli da bluo; la brovo estas pli flava. La specio estas 41 al 18&nbsp;cm longa kaj 208-232 g peza la masklo kaj 200-210 g la ino. ==Disvastiĝo== Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]] ĉirkaŭ [[Andoj]] kaj [[Venezuelo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj, [[pluvarbaro]]j kaj tre degraditaj iamaj arbaroj inter 300 kaj 2500 m de altitudo. ==Kutimaro== Kiam kantas, nervomovas la voston kaj mallevas la bekon. Ili manĝas inter foliaro. Ili estas teritoriemaj ĉirkaŭ la nesto kaj falatakas rivalojn. En la atakoj kaj pariĝadaj movoj la vostomovoj ludas gravan rolon. La nesto estas reuzata kaj pligrandigata. En la ceremonioj la masklo oferas manĝerojn kaj plumaranĝas. Post la seksumado la ino ŝveligas la ruĝan pugon. == Listo de subspecioj == * ''Aulacorhynchus haematopygus haematopygus'' (Gould, 1835) * ''Aulacorhynchus haematopygus sexnotatus'' (Gould, 1868) ==Referencoj==<!-- Caldasia24:157 --> {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47519/all Aulacorhynchus haematopygus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930153854/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47519/all |date=2007-09-30 }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.a.croupion.rouge.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] noid8b27srk27sv50qhb5274e7801jf 0 261978 9506011 7868154 2026-11-02T02:02:51Z Kani 670 9506011 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavbrova tukaneto |koloro = pink |dosiero=Yellow-browed Toucanet.jpg |priskribo de dosiero = Flavbrova tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Flavbrova tukaneto''' ''A. huallagae'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus huallagae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], [[1933]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavbrova tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> aŭ Orkola tukaneto (''Aulacorhynchus huallagae'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] de ''huallagae'' aludas al la perua valo [[Huallaga]] [uajAga], en la Departamento de San Martín, de kie devenas la ununura ekzemplero konata. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj inter 2000 kaj 2600 m de altitudo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Aspekto== Kiel aliaj membroj de la genro, tiu ĉi estas ĝenerale de verda plumaro, sed havas malmulte da bluo, nur iom da brusta nuanco kaj en ventra strio ne tiom markata kiom ĉe la [[Bluzona tukaneto]] kaj pli suba ol en la resto. Ankaŭ ne montras brunon, sed ruĝaj estas kaj la pugo, kiel ĉe la [[Ruĝpuga tukaneto]], kaj la vostopinto, kiu ne estas bruna, kiel ĉe la aliaj membroj de la genro. Krome la subpugo estas flava kaj same flava estas brovo, sur la ĉirkaŭokula malhela haŭtaĵo. Sub la okulo estas blanka ringoduono kiu kontrastas kontraŭ la nigra okulo. Same kontrastas la blankega bordo de la bekobazo kun la nigreca longa beko kiu montras flavajn partojn en finaj bordoj de ambaŭ makzeloj kun la segileca dentaro. ==Referencoj== {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/2392/all Aulacorhynchus huallagae]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=841&m=0 BirdLife Specidatumbazo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081122153812/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=841&m=0 |date=2008-11-22 }} * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/aulacorhynchus/huallagae/index.htm En la hispana] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Peruo]] nad0csfjrrd1gsqxc2th75nug2r6i4s 9506012 9506011 2026-11-02T02:03:24Z Kani 670 9506012 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavbrova tukaneto |koloro = pink |dosiero=Yellow-browed Toucanet.jpg |priskribo de dosiero = Flavbrova tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Flavbrova tukaneto''' ''A. huallagae'' |statuso = NT |dunomo = ''Aulacorhynchus huallagae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], [[1933]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavbrova tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> aŭ Orkola tukaneto (''Aulacorhynchus huallagae'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] de ''huallagae'' aludas al la perua valo [[Huallaga]] [uajAga], en la Departamento de San Martín, de kie devenas la ununura ekzemplero konata. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj inter 2000 kaj 2600 m de altitudo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Aspekto== Kiel aliaj membroj de la genro, tiu ĉi estas ĝenerale de verda plumaro, sed havas malmulte da bluo, nur iom da brusta nuanco kaj en ventra strio ne tiom markata kiom ĉe la [[Bluzona tukaneto]] kaj pli suba ol en la resto. Ankaŭ ne montras brunon, sed ruĝaj estas kaj la pugo, kiel ĉe la [[Ruĝpuga tukaneto]], kaj la vostopinto, kiu ne estas bruna, kiel ĉe la aliaj membroj de la genro. Krome la subpugo estas flava kaj same flava estas brovo, sur la ĉirkaŭokula malhela haŭtaĵo. Sub la okulo estas blanka ringoduono kiu kontrastas kontraŭ la nigra okulo. Same kontrastas la blankega bordo de la bekobazo kun la nigreca longa beko kiu montras flavajn partojn en finaj bordoj de ambaŭ makzeloj kun la segileca dentaro. ==Referencoj== {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/2392/all Aulacorhynchus huallagae]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=841&m=0 BirdLife Specidatumbazo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081122153812/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=841&m=0 |date=2008-11-22 }} * [http://www.damisela.com/zoo/ave/otros/pic/ramphastidae/aulacorhynchus/huallagae/index.htm En la hispana] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Pegoformaj]] [[kategorio:Tukanoj]] [[kategorio:Birdoj de Peruo]] gg7x5j7z0ge1g3170ge7e0kbpu524em 0 262006 9505716 9462155 2026-11-01T14:42:15Z Kani 670 9505716 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero=Aulacorhynchus prasinus -perching on branch-8a.jpg |dosiero2 = Aulacorhynchus prasinus.jpg |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Smeralda tukaneto''' ''A. prasinus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus prasinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1834]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Smeraldotukano''' aŭ '''smeralda tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus prasinus'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Tiu ĉi specio loĝas en montaraj regionoj el [[Meksiko]], tra [[Centrameriko]], al norda [[Venezuelo]] kaj laŭlonge de [[Andoj]] tiom sude kiom ĝis centra [[Bolivio]]. Kelkaj variantoj nune inkluditaj en tiu ĉi specio estas foje disigitaj en apartigitaj specioj (vidu ĉe Taksonomio). == Aspekto == Kiel aliaj [[tukanoj]], la Smeraldotukano estas brile markata kaj havas grandan bekon. La plenkreskulo estas 30–35&nbsp;cm longa kaj pezas 150 al 180 g. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto, kvankam la ino ĝenerale estas pli eta kaj kun beko pli mallonga kaj senkolora. Ĝi estas, kiel aliaj membroj de la [[genro]] ''[[Aulacorhynchus]]'', ĉefe verda, taŭge kamufla en arbara medio. La subpugo kaj vostopinto estas ruĝecaj. La beko estas nigra kun flavo en la supra makzelo (kvanto dependas el la [[subspecio]]) kaj, escepte ĉe la nomiga (''prasinus'') kaj la ''wagleri'' (vidu ĉe Taksonomio), blanka stribordo ĉe la bekobazo. La individuoj de la grupo ''caeruleogularis'' havas ruĝecan makulon ĉe la bazo de la supra makzelo, dum kelkaj individuoj de la grupo ''albivitta'' havas ruĝecan makulon ĉe la bazo de la malsupra makzelo. La gorĝo estas blanka en la nomiga raso kaj en ''wagleri'', blua en la ''caeruleogularis'' kaj en la ''cognatus'', palgrizblua en la ''lautus'', blua aŭ nigra en la ''atrogularis'', kaj blanka aŭ grizblua en la ''albivitta''. La okulringo varias el blua al ruĝa, en kelkaj subspecioj estas tre malhelaj, preskaŭ nigrecaj de malproksime. La kruroj estas grizecaj kaj la irisoj estas malhelaj. La junuloj estas pli senkoloraj inkludante la gorĝon, kaj, depende de la subspecio, la nigraj areoj de la beko estas anstataŭitaj de malhelo aŭ la beko estas entute flaveca. == Habitato kaj kutimaro == La Smeraldotukano estas ĝenerale ofta loĝanto kaj reproduktulo en humidaj arbaroj kaj pli malfermaj arbaroj, ĉefe en tre altaj altitudoj de 915 al 3050 m. La pariĝado inkludas ceremoniojn de bekoluktado. La ino demetas 3–4 blankajn ovojn en nekovrita arbotruo, kutime malnova nesto de [[pegedo]], sed foje natura kavaĵo. Ambaŭ seksoj kovas la ovojn dum 14–15 tagoj (la ino nokte), kaj la idoj restas en la nesto post eloviĝo. Ili estas blindaj kaj nudaj je naskiĝo, kaj havas mallongajn bekojn kaj specializitajn kusenetojn en la kalkanoj por protektiĝi el la aspra grundo de la nesto. Ambaŭ gepatroj manĝigas kaj zorgas la idaron dum ĉirkaŭ 6 semajnoj. Ili estas manĝigataj dum kelkaj semajnoj eĉ post elnestiĝo. Post unu monato la idoj jam estas verdaj. La specio moviĝas tra la arbaro en etaj grupoj, kutime de 5–10 birdoj, laŭ stilo "sekvante-la-kondukestron" per rekta kaj rapida flugo. Tiu ĉi specio estas ĉefe arborema fruktomanĝanto, sed manĝas ankaŭ [[insekto]]jn, [[lacerto]]jn, birdovojn kaj aliajn etajn predojn. La voĉo de la Smeraldotukano estas laŭta seka ''rrip rrip rrip rrip rrip'' kaj ''grejval grejval grejval''. Oni sugestis ke po unu el la du diferencaj voĉoj estas faritaj de ĉiu sekso. Estas ankaŭ kraka alarmo kaj agresema voĉo. == Taksonomio == [[Dosiero:Wied fg01.jpg|dekstre|200ra|eta|Remburita speciano el la subspecio ''A. p. atrogularis'', la nigrogorĝa tukaneto.]] [[File:Aulacorhynchus prasinus -Belize Zoo -upper body-8a.jpg|thumb|Ano de baza subspecio ''A. p. prasinus'' en Bestoĝardeno de Belizo]] [[File:Blue-throated toucanet - Cinchona, Costa Rica 2024-03-17.jpg|thumb|Blugorĝa tukaneto (''A. p. caeruleogularis'') apud [[San-Joseo (Kostariko)|San-Joseo]], Kostariko]] Smeraldan tukaneton unue formale priskribis kaj desegnis angla ornitologo [[John Gould]] en jaro [[1833]]. Li donis al la [[specio]] [[dunomo]]n ''Pteroglossus prasinus'' kaj difinis ĝian [[tipo (biologio)|tipan]] lokon kiel [[Meksiko]].<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1833 | title=A Monograph of the Ramphastidae, or Family of Toucans | publisher=self | location=London | at=Plate 29 and text | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/57681640 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=71 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477504 }}</ref> La specia epiteto ''prasinus'' estas [[latina]] vorto, kiun eblas traduki kiel [[poreo|pore]]-kolora, de [[antikva greka]] vorto πρασον [''prason''], kiu signifas "poreo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=prasinus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=prasinus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 February 2025 }}</ref> Smeralda tukaneto estas unu el 8 specioj de relative malgrandaj kaj plejparte verdaj [[tukano (birdo)|tukanoj]] metitaj en [[genro (biologio)|genron]] ''[[Aulacorhynchus]]'', enkondukita en [[1835]] far Gould.<ref name=avilist/> Dum longa tempo oni konsideris ke smeralda tukaneto havas 14 [[subspecio]]jn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> Sed en [[2008]] [[International Ornithological Committee]] (IOC) decidis disigi la specion je 5 novaj specioj surbaze de diferencoj en [[morfologio (biologio)|morfologio]] kaj [[molekula filogenetiko|molekulfilogenetikaj]] esploroj de [[mtDNA]]-sekvencoj.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22 January 2026 }}</ref> La specioj estas la smeralda tukaneto (''A. prasinus''), al kiu restis 4 subspecioj, [[blugorĝa tukaneto]] (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la [[blankagorĝa tukaneto]] (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj [[monotipa]] flavafrunta tukaneto (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En [[2025]], laŭ la konsidero ke la diferenco inter tiuj ĉi specioj ne estas sufiĉe granda, [[AviList]] proponis la novan sistematikon, kiu disigis la antaŭan smeraldan tukaneton nur je du specioj: la smeralda kaj la blankgorĝa, po 7 subspecioj en ambaŭ.<ref name=avilist/> Laŭ la plej freŝa sistematiko de AviList la subspecioj de smeralda tukaneto estas:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> * {{bt|A. p. wagleri|([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841)}} – [[Sierra Madre del Sur]] en suduesta [[Meksiko]] ([[Guerrero]] kaj suduesta [[Oaxaca]]) * {{bt|A. p. warneri|Winker, K, 2000}} – montoj de sudeosta Meksiko ([[Sierra de los Tuxtlas]] en suda [[Veracruz]]) * {{bt|A. p. prasinus|([[John Gould|Gould, J]], 1833)}} – sudeosta Meksiko ([[Veracruz]], apuda [[San Luis Potosí]], kaj [[Oaxaca]]) * {{bt|A. p. virescens|[[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1912}} – sudeosta Meksiko, [[Gvatemalo]], [[Belizo]], uesta [[Salvadoro]], [[Honduro]], kaj norda [[Nikaragvo]] * {{bt|A. p. volcanius|[[Donald Ryder Dickey|Dickey, DR]] & [[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem, AJ]], 1930}} – eosta Salvadoro ([[San Miguel (vulkano)|vulkano San Miguel]]) * {{bt|A. p. caeruleogularis|Gould, J, 1853}} – altaĵoj de [[Kostariko]] kaj uesta kaj centra [[Panamo]] (plejparte en provinco [[Panamo (provinco)|Panamá]]) * {{bt|A. p. cognatus|[[Edward William Nelson|Nelson, EW]], 1912}} – montoj de eosta Panamo (provinco [[Darién]]) kaj apuda [[Kolombio]] == [[Birdobredado]] == La Smeraldotukano estas populara maskoto. Ties malgrandeco kaj trankvila naturkondiĉo taŭgas por vivo en apartementoj. Ĝi estas amema se oni manĝigas ĝin permane kaj ludema kaj interagema kun la posedanto. Smeraldotukanoj estas tiom rapidaj por lerni ludojn kiel [[kakatuoj]]. Ili estas aktivaj kaj bezonas grandan kaĝon pro sia grando, inkludante ripozejojn kiuj permesu reensalti kaj antaŭen. Ili bezonas ankaŭ dieton riĉan je frukto, sen kio ili povas malsaniĝi je troa ferstokado simila al [[hemokromatozo]] ĉe homoj. == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47516|title=Aulacorhynchus prasinus|downloaded=06a Majo 2006}} Ne minacata * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus prasinus}} * [http://www.diostede.com/collared_aracari_toucan/natural_history_literature/aulacorhynchus_prasinus_prasinus_emerald_toucanet.html Bibliografio] de retaj artikoloj pri la Smeraldotukano, ''Aulacorhynchus prasinus prasinus''. * [http://cloudbridge.org/toucanet.jpg Photo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://cloudbridge.org/avifauna.htm Artikolo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Cloudbridge Nature Reserve; [http://cloudbridge.org/birds.htm Artikolo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birdoj * [http://www.nashvillezoo.org/piciformes/images/emerald_toucanet2.jpg Foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819114100/http://www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm |date=2007-08-19 }} nashvillezoo.org * [http://www.bird-stamps.org/cspecies/10200100.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513220016/http://www.bird-stamps.org/cspecies/10200100.htm |date=2008-05-13 }} (el [[Belizo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Meksiko]] kaj [[Nikaragvo]]) * [http://www.bird-stamps.org/images/stamps/details/nicara/_98001.jpg Poŝtmarko]; [http://www.bird-stamps.org/recent/nicara/birds99.htm Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080917052238/http://www.bird-stamps.org/recent/nicara/birds99.htm |date=2008-09-17 }} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3705 Filmoj de Smeraldotukano]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.emeraude.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 99x6jm7nlrpfllwy3nlinq6vlcjy4ps 9505972 9505716 2026-11-01T23:21:51Z Kani 670 9505972 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero=Aulacorhynchus prasinus -perching on branch-8a.jpg |dosiero2 = Aulacorhynchus prasinus.jpg |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Smeralda tukaneto''' ''A. prasinus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus prasinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1834]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Smeraldotukano''' aŭ '''smeralda tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus prasinus'') estas mezgranda kaj buntkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Tiu ĉi specio loĝas en montaraj regionoj el [[Meksiko]], tra [[Centrameriko]], al norda [[Venezuelo]] kaj laŭlonge de [[Andoj]] tiom sude kiom ĝis centra [[Bolivio]]. Kelkaj variantoj nune inkluditaj en tiu ĉi specio estas foje disigitaj en apartigitaj specioj (vidu ĉe Taksonomio). == Aspekto == Kiel aliaj [[tukanoj]], la Smeraldotukano estas brile markata kaj havas grandan bekon. La plenkreskulo estas 30–35&nbsp;cm longa kaj pezas 150 al 180 g. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto, kvankam la ino ĝenerale estas pli eta kaj kun beko pli mallonga kaj senkolora. Ĝi estas, kiel aliaj membroj de la [[genro]] ''[[Aulacorhynchus]]'', ĉefe verda, taŭge kamufla en arbara medio. La subpugo kaj vostopinto estas ruĝecaj. La beko estas nigra kun flavo en la supra makzelo (kvanto dependas el la [[subspecio]]) kaj, escepte ĉe la nomiga (''prasinus'') kaj la ''wagleri'' (vidu ĉe Taksonomio), blanka stribordo ĉe la bekobazo. La individuoj de la grupo ''caeruleogularis'' havas ruĝecan makulon ĉe la bazo de la supra makzelo, dum kelkaj individuoj de la grupo ''albivitta'' havas ruĝecan makulon ĉe la bazo de la malsupra makzelo. La gorĝo estas blanka en la nomiga raso kaj en ''wagleri'', blua en la ''caeruleogularis'' kaj en la ''cognatus'', palgrizblua en la ''lautus'', blua aŭ nigra en la ''atrogularis'', kaj blanka aŭ grizblua en la ''albivitta''. La okulringo varias el blua al ruĝa, en kelkaj subspecioj estas tre malhelaj, preskaŭ nigrecaj de malproksime. La kruroj estas grizecaj kaj la irisoj estas malhelaj. La junuloj estas pli senkoloraj inkludante la gorĝon, kaj, depende de la subspecio, la nigraj areoj de la beko estas anstataŭitaj de malhelo aŭ la beko estas entute flaveca. == Habitato kaj kutimaro == La Smeraldotukano estas ĝenerale ofta loĝanto kaj reproduktulo en humidaj arbaroj kaj pli malfermaj arbaroj, ĉefe en tre altaj altitudoj de 915 al 3050 m. La pariĝado inkludas ceremoniojn de bekoluktado. La ino demetas 3–4 blankajn ovojn en nekovrita arbotruo, kutime malnova nesto de [[pegedo]], sed foje natura kavaĵo. Ambaŭ seksoj kovas la ovojn dum 14–15 tagoj (la ino nokte), kaj la idoj restas en la nesto post eloviĝo. Ili estas blindaj kaj nudaj je naskiĝo, kaj havas mallongajn bekojn kaj specializitajn kusenetojn en la kalkanoj por protektiĝi el la aspra grundo de la nesto. Ambaŭ gepatroj manĝigas kaj zorgas la idaron dum ĉirkaŭ 6 semajnoj. Ili estas manĝigataj dum kelkaj semajnoj eĉ post elnestiĝo. Post unu monato la idoj jam estas verdaj. La specio moviĝas tra la arbaro en etaj grupoj, kutime de 5–10 birdoj, laŭ stilo "sekvante-la-kondukestron" per rekta kaj rapida flugo. Tiu ĉi specio estas ĉefe arborema fruktomanĝanto, sed manĝas ankaŭ [[insekto]]jn, [[lacerto]]jn, birdovojn kaj aliajn etajn predojn. La voĉo de la Smeraldotukano estas laŭta seka ''rrip rrip rrip rrip rrip'' kaj ''grejval grejval grejval''. Oni sugestis ke po unu el la du diferencaj voĉoj estas faritaj de ĉiu sekso. Estas ankaŭ kraka alarmo kaj agresema voĉo. == Taksonomio == [[Dosiero:Wied fg01.jpg|dekstre|200ra|eta|Remburita speciano el la subspecio ''A. p. atrogularis'', la nigrogorĝa tukaneto.]] [[File:Aulacorhynchus prasinus -Belize Zoo -upper body-8a.jpg|thumb|Ano de baza subspecio ''A. p. prasinus'' en Bestoĝardeno de Belizo]] [[File:Blue-throated toucanet - Cinchona, Costa Rica 2024-03-17.jpg|thumb|Blugorĝa tukaneto (''A. p. caeruleogularis'') apud [[San-Joseo (Kostariko)|San-Joseo]], Kostariko]] Smeraldan tukaneton unue formale priskribis kaj desegnis angla ornitologo [[John Gould]] en jaro [[1833]]. Li donis al la [[specio]] [[dunomo]]n ''Pteroglossus prasinus'' kaj difinis ĝian [[tipo (biologio)|tipan]] lokon kiel [[Meksiko]].<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1833 | title=A Monograph of the Ramphastidae, or Family of Toucans | publisher=self | location=London | at=Plate 29 and text | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/57681640 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=71 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477504 }}</ref> La specia epiteto ''prasinus'' estas [[latina]] vorto, kiun eblas traduki kiel [[poreo|pore]]-kolora, de [[antikva greka]] vorto πρασον [''prason''], kiu signifas "poreo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=prasinus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=prasinus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 February 2025 }}</ref> Smeralda tukaneto estas unu el 8 specioj de relative malgrandaj kaj plejparte verdaj [[tukano (birdo)|tukanoj]] metitaj en [[genro (biologio)|genron]] ''[[Aulacorhynchus]]'', enkondukita en [[1835]] far Gould.<ref name=avilist/> Dum longa tempo oni konsideris ke smeralda tukaneto havas 14 [[subspecio]]jn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> Sed en [[2008]] [[International Ornithological Committee]] (IOC) decidis disigi la specion je 5 novaj specioj surbaze de diferencoj en [[morfologio (biologio)|morfologio]] kaj [[molekula filogenetiko|molekulfilogenetikaj]] esploroj de [[mtDNA]]-sekvencoj.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22 January 2026 }}</ref> La specioj estas la smeralda tukaneto (''A. prasinus''), al kiu restis 4 subspecioj, [[blugorĝa tukaneto]] (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la [[blankagorĝa tukaneto]] (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj [[monotipa]] flavafrunta tukaneto (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En [[2025]], laŭ la konsidero ke la diferenco inter tiuj ĉi specioj ne estas sufiĉe granda, [[AviList]] proponis la novan sistematikon, kiu disigis la antaŭan smeraldan tukaneton nur je du specioj: la smeralda kaj la blankgorĝa, po 7 subspecioj en ambaŭ.<ref name=avilist/> Laŭ la plej freŝa sistematiko de AviList la subspecioj de smeralda tukaneto estas:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> * {{bt|A. p. wagleri|([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841)}} – [[Sierra Madre del Sur]] en suduesta [[Meksiko]] ([[Guerrero]] kaj suduesta [[Oaxaca]]) * {{bt|A. p. warneri|Winker, K, 2000}} – montoj de sudeosta Meksiko ([[Sierra de los Tuxtlas]] en suda [[Veracruz]]) * {{bt|A. p. prasinus|([[John Gould|Gould, J]], 1833)}} – sudeosta Meksiko ([[Veracruz]], apuda [[San Luis Potosí]], kaj [[Oaxaca]]) * {{bt|A. p. virescens|[[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1912}} – sudeosta Meksiko, [[Gvatemalo]], [[Belizo]], uesta [[Salvadoro]], [[Honduro]], kaj norda [[Nikaragvo]] * {{bt|A. p. volcanius|[[Donald Ryder Dickey|Dickey, DR]] & [[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem, AJ]], 1930}} – eosta Salvadoro ([[San Miguel (vulkano)|vulkano San Miguel]]) * {{bt|A. p. caeruleogularis|Gould, J, 1853}} – altaĵoj de [[Kostariko]] kaj uesta kaj centra [[Panamo]] (plejparte en provinco [[Panamo (provinco)|Panamá]]) * {{bt|A. p. cognatus|[[Edward William Nelson|Nelson, EW]], 1912}} – montoj de eosta Panamo (provinco [[Darién]]) kaj apuda [[Kolombio]] == [[Birdobredado]] == La Smeraldotukano estas populara maskoto. Ties malgrandeco kaj trankvila naturkondiĉo taŭgas por vivo en apartementoj. Ĝi estas amema se oni manĝigas ĝin permane kaj ludema kaj interagema kun la posedanto. Smeraldotukanoj estas tiom rapidaj por lerni ludojn kiel [[kakatuoj]]. Ili estas aktivaj kaj bezonas grandan kaĝon pro sia grando, inkludante ripozejojn kiuj permesu reensalti kaj antaŭen. Ili bezonas ankaŭ dieton riĉan je frukto, sen kio ili povas malsaniĝi je troa ferstokado simila al [[hemokromatozo]] ĉe homoj. == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47516|title=Aulacorhynchus prasinus|downloaded=06a deMajo 2006}} Ne minacata * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus prasinus}} * [http://www.diostede.com/collared_aracari_toucan/natural_history_literature/aulacorhynchus_prasinus_prasinus_emerald_toucanet.html Bibliografio] de retaj artikoloj pri la Smeraldotukano, ''Aulacorhynchus prasinus prasinus''. * [http://cloudbridge.org/toucanet.jpg Photo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://cloudbridge.org/avifauna.htm Artikolo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Cloudbridge Nature Reserve; [http://cloudbridge.org/birds.htm Artikolo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birdoj * [http://www.nashvillezoo.org/piciformes/images/emerald_toucanet2.jpg Foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819114100/http://www.nashvillezoo.org/piciformes/ramphastidae.htm |date=2007-08-19 }} nashvillezoo.org * [http://www.bird-stamps.org/cspecies/10200100.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513220016/http://www.bird-stamps.org/cspecies/10200100.htm |date=2008-05-13 }} (el [[Belizo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Meksiko]] kaj [[Nikaragvo]]) * [http://www.bird-stamps.org/images/stamps/details/nicara/_98001.jpg Poŝtmarko]; [http://www.bird-stamps.org/recent/nicara/birds99.htm Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080917052238/http://www.bird-stamps.org/recent/nicara/birds99.htm |date=2008-09-17 }} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3705 Filmoj de Smeraldotukano]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.emeraude.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 4qfgsjpfy97ma0svws1wywv2tb2kvke 0 262070 9506014 8972397 2026-11-02T02:16:35Z Kani 670 9506014 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa tukaneto |koloro = pink |dosiero = Blue-throated Toucanet - Panama H8O8999.jpg |priskribo de dosiero = Blugorĝa tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''''A. caeruleogularis''''' |statuso = NR |dunomo = ''Aulacorhynchus caeruleogularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1854]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blugorĝa tukaneto''', ''Aulacorhynchus caeruleogularis'', estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi loĝas en la montaraj arbaroj de [[Kostariko]] kaj okcidenta [[Panamo]]. Dum foje ĝi estis konsiderita specio baze ĉefe sur [[Morfologio (biologio)|morfologio]],<ref>Navarro, A., A. Peterson, E. López-Medrano, & H. Benítez-Díaz. 2001. ''Species limits in Mesoamerican Aulocorhynchus Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372.</ref> plej parto de fakuloj daŭre konsideras ĝin [[subspecio]]n de la [[Smeraldotukano]],<ref>American Ornithologists' Union. 1998. ''The AOU Checklist of North American Birds.'' 7th edition w. supplements. ISBN 1891276004</ref><ref>Dickinson, E. 2003. ''The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World.'' Christopher Helm. ISBN 0713665362</ref> kaj tiam la [[scienca nomo]] de la Blugorĝa tukaneto estas ''Aulacorhynchus prasinus caeruleogularis''. == Aspekto == === Plenkreskulo === Kiel ĉe ĉiu [[tukano]], la Blugorĝa tukaneto havas grandan longan bekon, kiu estas ĉikaze nigra kun flavo en supra makzelo kaj blanka strio ĉe bazo, sed, unike inter la grupo de la [[Smeraldotukano]], kun ruĝeca makulo ĉe la bazo de la supra makzelo. La brusto kaj la resto de la korpo estas ĉefe verda kun helaj kaj malhelaj nuancoj, escepte ĉe la [[gorĝo]], kiu estas [[blua]], kaj la vostopinto kaj pugo, kiuj estas ruĝecaj. Ambaŭ seksoj similaspektas, sed inoj ĝenerale havas pli malgrandan bekon kaj similas pli malgrandaj. === Nematuruloj === Nematuruloj de Blugorĝa tukaneto naskiĝas blindaj kaj nudaj. Ili ne malfermas siajn okulojn ĝis kiam ili estas ĉirkaŭ 25-tagaĝaj, kaj ili estos komplete kovritaj de [[plumo]]j kiam ili estas ĉirkaŭ 35-tagaĝaj. Plej nematuruloj de la specio ne [[elnestiĝo|elnestiĝas]] ĝis kiam ili estas ĉirkaŭ 45-tagaĝaj. Kiam ili lasas sian neston, la bekoj jam similas al tiuj de la gepatroj laŭ [[koloro]] kaj [[formo]], sed ili ne estas ankoraŭ jam maturuloj. == Habitato kaj kutimaro == La Blugorĝa tukaneto loĝas en humidaj montarbaroj de [[Kostariko]] kaj okcidenta [[Panamo]]. Ties natura altituda teritorio estas el 762 m al 2316 m super la [[marnivelo]]. Ĝi estas ĝenerale komuna en sia teritorio, sed ĝi ne estas kalkulita de la [[IUCN]], kie ĝi estas konsiderata subspecio de la Smeraldotukano. Tiu tukano nestumas en malnovaj truoj de [[pegedoj]]. La [[nesto]]j povas esti ĝis 21 m supergrunde. Ĉiu nesto enhavas 2-4 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 15 tagoj. Tiu [[birdo]] ĉefe konsumas [[frukto]]jn kaj [[insekto]]jn, sed ili povas manĝi ankaŭ ovojn de aliaj birdoj. La voĉo de la Blugorĝa tukaneto estas laŭta kaj altatona (foje bastona) ''rrrip, rrrip, rrrip, rrrip,''.<ref name=generalinfo>Skutch, A. F. 1944. ''Life History of the Blue-throated Toucanet.'' Wilson Bulletin 56: 133–151. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v056n03/p0133-p0151.html Available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606144534/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v056n03/p0133-p0151.html |date=2011-06-06 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Smeraldotukano]] * [[John Gould]] * ''[[Aulacorhynchus]]'' == Eksteraj ligiloj == * [http://www.naturesongs.com/emto1.wav Ties voĉo ĉe Naturesongs.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210920212929/http://www.naturesongs.com/emto1.wav |date=2021-09-20 }} * [http://www.mangoverde.org/birdsound/spec/spec102-1h.html Fotoj de la Blugorĝa tukaneto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210920211812/http://www.mangoverde.org/birdsound/spec/spec102-1h.html |date=2021-09-20 }} Mangoverde == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] mfyjdd3tgrhcp9hhpcowky4mb8bbs0w 0 262085 9505982 9123825 2026-11-02T00:28:27Z Kani 670 9505982 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sulkobeka tukaneto |koloro = pink |dosiero = Aulacorhynchus sulcatus.jpg |priskribo de dosiero = Sulkobeka tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Sulkobeka tukaneto''' ''A. sulcatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus sulcatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], [[1820]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Sulkobeka tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Aulacorhynchus sulcatus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] de la specio ''A. sulcatus'' signifas en la latina “sulkeca”, tio estas “kun sulkoj aŭ faltoj en la beko” aŭ '''Sulkobeka''', kiel dirite en la esperanta nomo, kio estas grava trajto de la specio. La specio inkludas la subspecion '''Flavbeka tukaneto''' (''A. sulcatus calorhynchus''), kiu estas foje konsiderata aparta specio. ==Aspekto== Ĝi havas totalan longon de ĉirkaŭ 35&nbsp;cm kaj pezon el 150 al 200 g. Ĝi estas, kiel aliaj membroj de la [[genro]] ''[[Aulacorhynchus]]'', ĉefe verda (pli hele en vizaĝo kaj subaj partoj). La gorĝo estas blanka (aŭ helblua en la [[subspecio]] ''A. s. erythrognathus'') kaj la ĉirkaŭokulan haŭtaĵon estas blua kun helblua brovo. La beko estas nigra kun markitaj faltoj flanke, kio nomigas la specion en multaj lingvoj, kaj kun grenatkoloraj markoj, sed tiu koloro estas anstataŭata de flavo ĉe la subspecio ''A. s. calorhynchus''. Ĉiukaze en bazo estas blanka bordo, kiel ĉe aliaj membroj de la genroj. La irisoj estas brunruĝaj kaj la kruroj verdecaj. Inoj estas similaj, sed iomete malpli grandaj; junuloj same similaj, sed iomete pli senkoloraj kaj sen faltoj en la beko. ==Subspecioj== Spite malgranda teritorio, oni agnoskas 3 subspeciojn, kiuj estas la jenaj: * nomiga raso ''Aulacorhynchus sulcatus sulcatus'' (centra kaj norda Venezuelo) (Swainson, 1820). * ''A.s. erythrognathus'' (montaraj zonoj proksimaj al la marborda nordokcidenta Venezuelo) (Gould, 1874) . * ''A.s. calorhynchus'' (sudokcidenta Venezuelo kaj nordorienta Kolombio, en la montaroj de Perija kaj Santa Marta) (Gould, 1874) . La distinga subspecio ''A. s. calorhynchus'', kiu troviĝas en la okcidenta parto de la teritorio de la specio, estas foje konsiderata aparta specio, kiel Flavbeka tukaneto (''Aulacorhynchus calorhynchus'', [[John Gould|Gould]], 1874), sed laŭvoĉe ĝi estas simila al aliaj subspecioj kaj oni konas hibridojn en tiu regiono kie ĝi kontaktas kun la nomiga ''A. s. sulcatus''. ==Kutimoj== Oni ne scias multe pri tiu ĉi specio. Ili estas familiaj, aktivaj por serĉi manĝaĵojn kaj eble teritoriaj. Oni supozas, ke la reproduktado okazas kiel ĉe la samgenranoj. Pri la manĝo oni scias, ke ili preferas animalajn predojn al la fruktodieto, malkiel la aliaj samgenranoj. ==Kvanto== Ĝi estas ĝenerale ofta en sia teritorio, kaj pro tio konsiderata [[Malplej zorgiga]] fare de [[BirdLife International]]. Ĝi troviĝas en montaroj de nordaj [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]] el 800 al 2000 m de altitudo, sed foje descendas eĉ ĝis 400 m. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj, eventuale ankaŭ en ĝardenoj, eĉ ĉe la ĉirkaŭaĵoj de Karakaso. Ĝi loĝas en kelkaj protektitaj areoj kiel la [[Nacia Parko Henri Pittier]] en Venezuelo. ==Referencoj==<!-- Bull. B.O.C. 2004 124(1): 38 --> {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47517/all Aulacorhynchus sulcatus]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * Restall, R., Rodner, C., kaj Lentino, M. (2006). ''Birds of South America. Vol. 1.'' Helm, London. ISBN 0-7136-7242-0 == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3706 Sulkobeka tukaneto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071015184139/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3706 |date=2007-10-15 }} ĉe Interreta Birdokolekto *[http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/groovebilledtoucanet.jpg Photo-High Res] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060622040057/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/groovebilledtoucanet.jpg |date=2006-06-22 }}; [http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111022149/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm |date=2010-01-11 }} tropicalbirding.com *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=groove-billed+toucanet&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Sulkobeka tukaneto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200715231557/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=groove-billed+toucanet&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2020-07-15 }} VIREO *[http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.a.bec.sillonne.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 5go8471z2depinwt8n5y5xfam9z5hvb 9505983 9505982 2026-11-02T00:28:55Z Kani 670 /* Subspecioj */ 9505983 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sulkobeka tukaneto |koloro = pink |dosiero = Aulacorhynchus sulcatus.jpg |priskribo de dosiero = Sulkobeka tukaneto |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Sulkobeka tukaneto''' ''A. sulcatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Aulacorhynchus sulcatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], [[1820]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Sulkobeka tukaneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> (''Aulacorhynchus sulcatus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. La [[specia epiteto]] de la specio ''A. sulcatus'' signifas en la latina “sulkeca”, tio estas “kun sulkoj aŭ faltoj en la beko” aŭ '''Sulkobeka''', kiel dirite en la esperanta nomo, kio estas grava trajto de la specio. La specio inkludas la subspecion '''Flavbeka tukaneto''' (''A. sulcatus calorhynchus''), kiu estas foje konsiderata aparta specio. ==Aspekto== Ĝi havas totalan longon de ĉirkaŭ 35&nbsp;cm kaj pezon el 150 al 200 g. Ĝi estas, kiel aliaj membroj de la [[genro]] ''[[Aulacorhynchus]]'', ĉefe verda (pli hele en vizaĝo kaj subaj partoj). La gorĝo estas blanka (aŭ helblua en la [[subspecio]] ''A. s. erythrognathus'') kaj la ĉirkaŭokulan haŭtaĵon estas blua kun helblua brovo. La beko estas nigra kun markitaj faltoj flanke, kio nomigas la specion en multaj lingvoj, kaj kun grenatkoloraj markoj, sed tiu koloro estas anstataŭata de flavo ĉe la subspecio ''A. s. calorhynchus''. Ĉiukaze en bazo estas blanka bordo, kiel ĉe aliaj membroj de la genroj. La irisoj estas brunruĝaj kaj la kruroj verdecaj. Inoj estas similaj, sed iomete malpli grandaj; junuloj same similaj, sed iomete pli senkoloraj kaj sen faltoj en la beko. ==Subspecioj== Spite malgranda teritorio, oni agnoskas 3 subspeciojn, kiuj estas la jenaj: * nomiga raso ''Aulacorhynchus sulcatus sulcatus'' (centra kaj norda Venezuelo) (Swainson, 1820). * ''A.s. erythrognathus'' (montaraj zonoj proksimaj al la marborda nordokcidenta Venezuelo) (Gould, 1874). * ''A.s. calorhynchus'' (sudokcidenta Venezuelo kaj nordorienta Kolombio, en la montaroj de Perija kaj Santa Marta) (Gould, 1874) . La distinga subspecio ''A. s. calorhynchus'', kiu troviĝas en la okcidenta parto de la teritorio de la specio, estas foje konsiderata aparta specio, kiel Flavbeka tukaneto (''Aulacorhynchus calorhynchus'', [[John Gould|Gould]], 1874), sed laŭvoĉe ĝi estas simila al aliaj subspecioj kaj oni konas hibridojn en tiu regiono kie ĝi kontaktas kun la nomiga ''A. s. sulcatus''. ==Kutimoj== Oni ne scias multe pri tiu ĉi specio. Ili estas familiaj, aktivaj por serĉi manĝaĵojn kaj eble teritoriaj. Oni supozas, ke la reproduktado okazas kiel ĉe la samgenranoj. Pri la manĝo oni scias, ke ili preferas animalajn predojn al la fruktodieto, malkiel la aliaj samgenranoj. ==Kvanto== Ĝi estas ĝenerale ofta en sia teritorio, kaj pro tio konsiderata [[Malplej zorgiga]] fare de [[BirdLife International]]. Ĝi troviĝas en montaroj de nordaj [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]] el 800 al 2000 m de altitudo, sed foje descendas eĉ ĝis 400 m. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj, eventuale ankaŭ en ĝardenoj, eĉ ĉe la ĉirkaŭaĵoj de Karakaso. Ĝi loĝas en kelkaj protektitaj areoj kiel la [[Nacia Parko Henri Pittier]] en Venezuelo. ==Referencoj==<!-- Bull. B.O.C. 2004 124(1): 38 --> {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47517/all Aulacorhynchus sulcatus]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * Restall, R., Rodner, C., kaj Lentino, M. (2006). ''Birds of South America. Vol. 1.'' Helm, London. ISBN 0-7136-7242-0 == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3706 Sulkobeka tukaneto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071015184139/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3706 |date=2007-10-15 }} ĉe Interreta Birdokolekto *[http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/groovebilledtoucanet.jpg Photo-High Res] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060622040057/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/groovebilledtoucanet.jpg |date=2006-06-22 }}; [http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111022149/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm |date=2010-01-11 }} tropicalbirding.com *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=groove-billed+toucanet&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Sulkobeka tukaneto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200715231557/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=groove-billed+toucanet&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2020-07-15 }} VIREO *[http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucanet.a.bec.sillonne.html En la franca] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 41nh50jnj8ex9ce4oyyzkiywtnu2wpu 10 263446 9505743 6761397 2026-11-01T15:16:36Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:Ŝanĝu ŝablonon]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 6761397 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:informkesto|ligilaro}}</includeonly><noinclude> {{dok|ns=10}} {{DEFAULTSORT:Ŝanĝu ŝablonon}} </noinclude> fr5bpsh2o2nojhy2qvvwfdexuaju8z4 0 264086 9505776 9352630 2026-11-01T16:07:13Z RG72 11847 9505776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio}} La '''Konstitucia Demokratia Partio''', ankaŭ '''Kadet-partio''', ({{lang-ru|Конституционно-демократическая партия}}) estis aktiva grupo komence de la [[20-a jarcento]], en la rusia [[Dumao]]. Oni nomis ilin - post iliaj mallongigo KD - ankaŭ ''[[Kadeto|Kadetoj]]''. Politike, ili estis [[Liberalismo|liberalaj]]. Konata reprezentanto de la kadetoj estis [[Pavel Miljukov]], [[Nikolaj Nekrasov]], [[Georgij Lvov]] kaj [[Mikola Vasilenko]]. La partio formis en la rusia parlamento (unua dumao) plimulton (37%) post la [[rusia revolucio de 1905]], kiam la caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] permesis la parlamentan agadon. Tiun baloton [[Bojkoto|bojkotis]] la maldekstraj partioj. Post la [[Februara revolucio]] la partio iĝis la ĉefa reprezentanto de la burĝaro, ĉiuj pli dekstraj partioj fakte malaperis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 242 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En balotoj por la [[Rusia Konstitucia Asembleo]], ili akiris 17 reprezentajn lokojn en la dumao. Kiam tiu Asembleo kunsidis la 5-[[6-a de januaro|6-an de januaro]] [[1918]], la Kadeta Partio estis jam malpermesita. La regantaj [[Bolŝeviko|bolŝevikoj]] deklaris la partion - la [[28-an de novembro]] [[1917]] - al "Partio de [[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]" kaj [[Lenin]] per [[dekreto]] arestigis ties gvidantojn. == Literaturo == * Stephen J. Lee: ''Lenin and Revolutionary Russia''. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. 2003 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Malaperintaj politikaj partioj de Rusio]] [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1905]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1917]] ht6r622311hofay4557zvdo1s4l4659 10 266617 9505750 9140151 2026-11-01T15:18:51Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:Projektoj]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 9140151 wikitext text/x-wiki <includeonly> <templatestyles src="Ŝablono:Projektoj/styles.css" /> <div class="noprint projektoj" id="aliaj_projektoj"> <ul class="noarchive">{{#if:{{{commons|{{{1|{{#Property:P935}}}}}}}}| <li class="commons"><span class="plainlinks">[{{fullurl:Commons:{{{commons|{{{1|{{#Property:P935}}}}}}}}}}?uselang=eo {{{commons_title|{{PAĜONOMO}}}}} en la <span>Vikimedia Komunejo</span>] (Multrimedaj datumoj)</span> }}{{#if:{{{commonscat|{{#property:P373}}}}}| <li class="commons"><span class="plainlinks">[{{fullurl:Commons:Category:{{{commonscat|{{#property:P373}}}}}}}?uselang=eo Kategorio {{{commonscat_title|{{PAĜONOMO}}}}} en la <span>Vikimedia Komunejo</span>] (Multrimedaj datumoj)</span> }}{{#if:{{{wikispecies|{{{species|}}}}}}{{#Property:P225}}| <li class="species">[[wikispecies:{{#if:{{{wikispecies|}}}{{{species|}}}|{{{wikispecies|{{{species|}}}}}}|{{#Property:P225}}}}|{{{wikispecies_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikispecioj</span>]] (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj) }}{{#if:{{{wikt|{{{vikivortaro|{{{wiktionary|}}}}}}}}}| <li class="dictionary">[[wikt:{{{vikivortaro|{{{wikt|{{{wiktionary|}}}}}}}}}|{{{wiktionary_title|{{PAĜONOMO}}}}} en la <span>Vikivortaro</span>]] (Universala vortaro) }}{{#if:{{{b|{{{vikilibroj|{{{wikibooks|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikibooks}}}}}}}}}}}| <li class="books">[[b:{{{b|{{{vikilibroj|{{{wikibooks|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikibooks}}}}}}}}}}}|{{{wikibooks_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikilibroj</span>]] (Pedagogiaj libroj) }}{{#if:{{{q|{{{vikicitaro|{{{wikiquote|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikiquote}}}}}}}}}}}| <li class="quote">[[q:{{{q|{{{vikicitaro|{{{wikiquote|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikiquote}}}}}}}}}}}|{{{wikiquote_title|{{PAĜONOMO}}}}} en la <span>Vikicitaro</span>]] (Kolekto de citaĵoj) }}{{#if:{{{s|{{{vikifontaro|{{{wikisource|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikisource}}}}}}}}}}}| <li class="source">[[s:{{{s|{{{vikifontaro|{{{wikisource|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikisource}}}}}}}}}}}|{{{wikisource_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikifontaro</span>]] (Universala biblioteko) }}{{#if:{{{n|{{{vikinovaĵoj|{{{wikinews|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikinews}}}}}}}}}}}| <li class="news">[[n:{{{n|{{{vikinovaĵoj|{{{wikinews|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikinews}}}}}}}}}}}|{{{wikinews_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikinovaĵoj</span>]] (Liberaj novaĵoj) }}{{#if:{{{ncat|{{{vikinovaĵoj_kat|{{{wikinewscat|}}}}}}}}}| <li class="news">[[{{#if:{{{ncode|}}}|n:{{{ncode}}}:|n:Kategorio:{{{ncat|{{{vikinovaĵoj_kat|{{{wikinewscat|}}}}}}}}}}}|Kategorio {{{vikinovaĵoj_kat|{{{wikinewscat_title|{{PAĜONOMO}}}}}}}} en la <span>Vikinovaĵoj</span>]] (Liberaj novaĵoj) }}{{#if:{{{m|{{{meta|}}}}}}| <li class="meta">[[m:{{{m|{{{meta|}}}}}}|{{{meta_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Meta-Vikio</span>]] (Kunordigo de la projektoj) }}{{#if:{{{voy|{{{vikivojaĝo|{{{wikivoyage|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikivoyage}}}}}}}}}}}| <li class="wikivoyage">[[voy:{{{voy|{{{vikivojaĝo|{{{wikivoyage|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikivoyage}}}}}}}}}}}|{{{wikivoyage_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikivojaĝo</span>]] (Turisma gvidilo) }}{{#if:{{{v|{{{vikiversitato|{{{wikiversity|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikiversity}}}}}}}}}}}| <li class="versity">[[betawikiversity:{{{v|{{{vikiversitato|{{{wikiversity|{{#invoke:WikidataIB|getSiteLink|wiki=eowikiversity}}}}}}}}}}}|{{{wikiversity_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikiversitato</span>]] (Libera universitato) }}{{#if:{{{d|{{{vikidatumoj|}}}}}}| <li class="vikidatumoj">[[d:{{{d|{{{vikidatumoj|{{{wikidata|}}}}}}}}}|{{{wikidata_title|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Vikidatumoj</span>]] (Kunlaborejo por datumoj) }}{{#if:{{{w|{{{wikipedia|}}}}}}| <li class="wikipedia">[[:{{{w|{{{wikipedia|}}}}}}|<span>Vikipedio</span>]] en {{{wikipedia_title|{{PAĜONOMO}}}}} (Reta enciklopedio) }}{{#if:{{{i|{{{iwiki|}}}}}}| <li class="wikipedia">[[:{{{i|{{{iwiki|}}}}}}:|<span>Vikipedio</span> en {{{iwiki_title|{{PAĜONOMO}}}}}]] (Reta enciklopedio) }}{{#if:{{{WT|}}}| <li class="wikitrans">Aŭtomata traduko de {{#if:{{{WT ligo|}}}|[{{{WT ligo}}} |[http://epo.wikitrans.net/{{urlencode:{{{WT titolo|{{PAĜONOMO}}}}}}}?{{{WT lingvokodo|eng}}}={{{WT originalo|{{{WT}}}}}}}} {{{WT titolo|{{PAGENAME}}}}} en <span>WikiTrans</span>] el la {{Lingvo|<!--o-->{{{WT lingvokodo|en}}}<!--o-->|mon=aj}}<!--o--> artikolo : [[:{{Vikipedia kodo|{{{WT lingvokodo|en}}}}}:{{{WT}}}|{{{WT}}}]] }}{{#if:{{{Wl titolo|{{{Wl|}}}}}}| <li class="wikilingue">Aŭtomata traduko de [http://eo.wikilingue.com/{{{Wl lingvokodo|es}}}/{{urlencode:{{{Wl titolo|{{PAĜONOMO}}}}}}} {{{Wl|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>Wikilingue</span>] el la {{Lingvo|<!--o-->{{{Wl lingvokodo|es}}}<!--o-->|mon=aj}}<!--o-->{{#if:{{{Wl originalo|}}}|&nbsp;artikolo:&nbsp;[[:{{{Wl lingvokodo|es}}}:{{{Wl originalo}}}|{{{Wl originalo}}}]]}} }}{{#if:{{{ReVo|}}}| <li class="retavortaro">[[ReVo:{{{ReVo}}}|{{{ReVo titolo|{{PAĜONOMO}}}}} en <span>ReVo</span>]] }} </ul> </div></includeonly><noinclude> {{dok}} <!-- BONVOLU ALDONI KATEGORIOJN DE ĈI TIU ŜABLONO AL LA DOKUMENTSUBPAĜO, DANKON --> <templatedata> { "params": { "1": {}, "commons": {}, "commons_title": {}, "commonscat": {}, "commonscat_title": {}, "wikispecies": {}, "species": {}, "wikispecies_title": {}, "wikt": {}, "vikivortaro": { "label": "Vikivortaro" }, "wiktionary": {}, "wiktionary_title": {}, "b": {}, "vikilibroj": {}, "wikibooks": {}, "wikibooks_title": {}, "q": {}, "vikicitaro": {}, "wikiquote": {}, "wikiquote_title": {}, "s": {}, "vikifontaro": {}, "wikisource": {}, "wikisource_title": {}, "n": {}, "vikinovaĵoj": {}, "wikinews": {}, "wikinews_title": {}, "ncat": {}, "vikinovaĵoj_kat": {}, "wikinewscat": {}, "ncode": {}, "wikinewscat_title": {}, "m": {}, "meta": {}, "meta_title": {}, "voy": {}, "vikivojaĝo": {}, "wikivoyage": {}, "wikivoyage_title": {}, "v": {}, "vikiversitato": {}, "wikiversity": {}, "wikiversity_title": {}, "d": {}, "vikidatumoj": {}, "wikidata": {}, "wikidata_title": {}, "w": {}, "wikipedia": {}, "wikipedia_title": {}, "i": {}, "iwiki": {}, "iwiki_title": {}, "WT": {}, "WT ligo": {}, "WT titolo": {}, "WT lingvokodo": {}, "WT originalo": {}, "Wl titolo": {}, "Wl": {}, "Wl lingvokodo": {}, "Wl originalo": {}, "ReVo": { "label": "ReVo - Kodo (#)", "description": "aldonu la parto post # en la adreso de ReVo", "example": "ekzemp.0o" }, "ReVo titolo": { "label": "ReVo titolo" } }, "description": "Kesto kun ligiloj al frataj projektoj" } </templatedata></noinclude> ayhf7g8jdabrxhv37rsuww9f68bxv10 0 269652 9506198 8991283 2026-11-02T11:56:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506198 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Azay-le-Rideau (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Indre-et-Loire}} | arondismento = ''[[arondismento Tours|Tours]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-37 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo=Azay le rideau.jpg | bildo-priskribo=La [[kastelo de Azay-le-Rideau]] }} '''{{PAĜONOMO}}''', prononco {{prononco|azɛ lə ʁido}} {{aŭdigo|{{#invoke:Wikidata|claim|P443}}}}, estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Indre-et-Loire|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Indre-et-Loire]]'', prononco [{{IFA|ɛ̃dʁelwaʁ}}] kaj en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]], {{lang-fr|Centre-Val de Loire}}, prononco [{{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ}}]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Tours|Tours]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. == Geografio == La areo de la komunumo estas granda je 27.34 km²<ref>({{fr}}) [http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 IGN, Répertoire Géographique des Communes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108205314/http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 |date=2015-01-08 }}</ref>. Azay-le-Rideau estis la ĉefurbo de la kantono Azay-le-Rideau ĝis la departementaj balotoj de 2015. Nun, ĝi estas lokita en la kantono Chinon. === Ĉirkaŭaj lokoj === Jen estas la samlimaj komunumoj de Azay-le-Rideau<ref>({{fr}}) [http://infoterre.brgm.fr/viewer/MainTileForward.do Visualiseur InfoTerre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170423154453/http://infoterre.brgm.fr/viewer/MainTileForward.do |date=2017-04-23 }}</ref> : {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Azay-le-Rideau | Norde = [[Vallères]] | Nordoriente = [[Druye]] | Oriente = | Sudoriente = [[Saché]] | Sude = [[Cheillé]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Bréhémont]] | Nordokcidente = [[Lignières-de-Touraine]] }} == Historio == En la deka jarcento estas la unuaj mencioj pri la loko, kiel ''Aziacus'' == Demografio == La loĝantaro de Azay-le-Rideau ekde la [[1960-aj jaroj]] kontinue kreskas. En [[2006]] estis {{formatnum:3337}} loĝantoj. Azay-Le-Rideau nombris {{formatnum:3431}} loĝantojn en [[2012]]<ref>({{fr}}) [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?annee=2012&depcom=37014 INSEE, Populations légales 2012 de la commune]</ref>. == Vidindaĵoj == * [[Kastelo de Azay-le-Rideau]] [[Dosiero:AzayVille.JPG|eta|maldekstra|270px|Rigardo al la urbo]] [[Dosiero:L'église Saint-Symphorien d'Azay-le-Rideau1.jpg|270px|eta|maldekstra|Kirko Saint-Symphorien de Azay-le-Rideau]] [[Dosiero:AzayRideau.JPG|eta|maldekstra|270px|Enirejo de la kastelo]] == Konataj personecoj == * La franca [[botaniko|botanikisto]] kaj [[mikologio|mikologo]] [[Edmond Tulasne]] naskiĝis en [[1815]] en Azay-le-Rideau. * La aktorino [[Catherine Jourdan]] naskiĝis en [[1948]] en Azay-le-Rideau. == Ĝemelurboj == Jen estas la ĝemelurboj<ref>({{fr}}) [http://www.azaylerideau.fr/la-ville/jumelages.html Oficiala TTT-ejo, Ĝemeleco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140605090541/http://www.azaylerideau.fr/la-ville/jumelages.html |date=2014-06-05 }}</ref> : * {{ĝemeleco|Lasne|Belgio}} * {{ĝemeleco|Croston|Anglio|dato=1989}} * {{ĝemeleco|Dubiecko|Pollando}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Indre-et-Loire]] * [[Azay-le-Rideau (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.photos-passion.be/album4_015.htm Azay-le-Rideau, fotoj]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fr}}) * [http://loire.valley.free.fr/fr/pays_de_chinon/azay_le_rideau.htm Informoj pri la komunumo de Azay-le-Rideau] ({{fr}}) * [http://www.azaylerideau.fr/ Oficiala TTT-ejo] ({{fr}}) {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Indre-et-Loire}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Azay-le-Rideau| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Indre-et-Loire]] rsh6ret38l2q1tm9hn0jufg1zcn5z6m 10 276469 9505760 9339031 2026-11-01T15:23:41Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:CoordinateLAT]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 5091172 wikitext text/x-wiki {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}} |{{#switch:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}} ||N|S={{#ifeq: {{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|R+}}<!-- -->{{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|N|R+}}}}<!-- -->{{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}|N}}|111 |{{#ifexpr: (0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})>=60 |<span class="error">Latitudaj sekundoj ≥ 60</span> |{{#ifexpr: (0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})>=60 |<span class="error">Latitudaj minutoj ≥ 60</span> |{{#ifeq:S|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|- }}{{#ifexpr:( (0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})/3600 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})/60 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) )>90 |90 |{{#expr:(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})/3600 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})/60 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) }} }} }} }} |<span class="error">Latitudo: GMS-formata eraro</span> }} |#default=<span class="error">Latitudo: ne konata ĉiela direkto ›{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}‹</span> }} |{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}} |{{#ifexpr:(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}})>90|90 |{{#ifexpr:(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}})<-90|-90 |{{#expr:(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}})}} }} }} }} }}<noinclude>{{Dok}} </noinclude> 0utzrtivqxcg1f2knqi5zmbtvwt4aay 10 276471 9505759 9339030 2026-11-01T15:23:32Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:CoordinateLONG]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 5091177 wikitext text/x-wiki {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}} |{{#switch:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}} ||O|E|W={{#ifeq: {{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|R+}}<!-- -->{{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|N|R+}}}}<!-- -->{{ĈuNombro|0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}|N}}|111 |{{#ifexpr: (0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})>=60 |<span class="error">Longitudaj sekundoj ≥ 60</span> |{{#ifexpr: (0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})>=60 |<span class="error">Longitudaj minutoj ≥ 60</span> |{{#expr: (({{#ifeq:{{uc:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}}}|W|-}} ((0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})/3600 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})/60 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) ) -180 ) -((({{#ifeq:{{uc:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}}}|W|-}} ((0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}})/3600 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}})/60 +(0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) ) -180 )/360 -.5 )round 0 )*360 -180 )}} }} }} |<span class="error">Longitudo: GMS-formata eraro</span> }} |#default=<span class="error">Longitudo: nekonata ĉiela direkto ›{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}‹</span> }} |{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}} |{{#expr: (((0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) -180) -((((0{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}) -180)/360 -.5 )round 0 )*360 -180 )}} }}}}<noinclude>{{Dok}} </noinclude> n2yn7vwlmn2n06nv1xpbev08adx9ejt 0 277166 9506133 9343376 2026-11-02T09:10:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana eklezio |nomo = Asiria Eklezio de la Oriento |dosiero = |priskribo = |klasifiko = |orientiĝo = |teologio = |politiko = |direktado = |strukturo = |estro = |lokoj = [[Irako]], [[Irano]], [[Libano]], [[Eŭropo]], [[Rusio]], [[Georgio]], [[Aŭstralio]], [[Nov-Zelando]], [[Usono]], [[Kanado]], [[Barato]], [[Ĉinio]]. |fondinto = [[Sankta Tomaso]] |fondiĝa_dato = 1552 |fondiĝa_loko = |membroj = 40 000 |aliaj_nomoj = |retpaĝaro = [http://www.assyrianchurchnews.com/ www.assyrianchurchnews.com] |piednotoj = }} [[Dosiero:Church_of_the_Syrian_Christians_in_Jerusalem._1900._ppmsca.10707.II.jpg|eta|288x288ra|La Siria Ortodoksa Eklezio en Jerusalemo, la preĝejo de Sankta Marko en 1900]] La '''Asiria Eklezio de la Oriento''' aŭ '''Apostola Eklezio de la Oriento''' - [[sirie]] ܥܕܬܐ ܩܕܝܫܬܐ ܘܫܠܝܚܝܬܐ ܩܬܘܠܝܩܝ ܕܡܕܢܚܐ ܕܐܬܘܪ̈ܝܐ, ''‘Ittā Kaddiŝtā ŭa-Ŝliĥāitā Kattoliki d-Madnĕĥā d-Ātārājē'' - estas aŭtonomia [[ortodoksa kristanismo|ortodoksa-kristana]] [[eklezio]]. Ĝi administre kaj religie estas plene memstara kaj komprenas sin kiel daŭrigo de la antikva kristanaro de la malnova urbo [[Seleŭkio-Ktesifono]]. La nuna eklezio fontas el la "Eklezio de la Oriento". Tiu komunumo komence unuigis ĉiujn kristanojn oriente de la limoj de la [[Romia Imperio]]. Ĝi konsistigis la malnovan eklezian "kristanaron de [[Seleŭkio-Ktesifono]]": tiu antikva urbo estis la (nuntempe nur laŭnoma) sidejo de la eklezia patriarko. Kiel sola el la malnovaj kristanaj eklezioj ĝi neniam estis ŝtata eklezio, sed ĉiam agis sub nekristana ŝtata regado: La eklezio precipe agadis en [[Mezopotamio]] respektive [[Persio]]. La origina "Eklezio de la Oriento" nuntempe havas grandan branĉon nuntempe unuigitan kun la [[papo]] en [[Romo]] – tiu branĉo nomiĝas ''Ĥaldea-Katolika Eklezio'' kaj organiziĝas en la kristana [[patriarkejo de Babilono]] – kaj plian simile grandan branĉon ne unuigitan kun la papo, kiu komprenas sin en la tradicio de la [[nestorianoj]]. Tiu dua branĉo ekde la [[1960-aj jaroj]] estas dividita en la tutmonde aganta "Sankta Apostola kaj Katolika Asiria Eklezio de la Oriento" kun sidejo en [[Ĉikago]], kaj la ĉefe en [[Irako]] aganta (sed ankaŭ en Usono kaj Germanio reprezentata) "Malnova Apostola kaj Katolika Eklezio de la Oriento" kun sidejo en [[Bagdado]]. La nomero [[asirio|asiria]] nur ekestis dum la [[19-a jarcento]] kaj celis trovi historian-geografian nomon, kiu evitu noman mencion de la adjektivo [[nestorianoj|nestoriana]] por tiuj partoj de la Eklezio de la Oriento, kiuj denove alproksimiĝis aŭ eĉ aliĝis al la [[katolika eklezio|katolika]] kaj [[anglikana eklezio]]j. Oficiala parto de eklezia nomo la adjektivo "asiria" nur estas ekde la [[1960-aj jaroj]]. == Nuntempa disvastiĝo == Nuntempe ĉirkaŭ 300.000 ĝis 400.000 kristanoj en [[Irano]], [[Irako]], [[Sirio]], [[Turkio]], [[Usono]], [[Eŭropo]] kaj [[Aŭstralio]] apartenas al la aŭtonomia Asiria Eklezio. Proksimume duono el ili ne plu vivas en okcidenta Azio, sed en [[diasporo]] ĉefe en Usono. Nur 80.000 sole vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Ĉikago]]. Post la [[mezepoko]], ĝis la [[Unua Mondmilito]] centro de la eklezio kaj sidejo de la patriarko estis la urbo ''Kudŝanis'' en la nuna oriento de [[Turkio]]. Post [[1918]] la sidejo pro la politikaj evoluoj en Turkio translokiĝis al [[Ĉikago]]. == Instruo == La eklezio plene agnoskis la decidojn de la ekumenaj koncilioj de [[Unua Koncilio de Niceo|Niceo]] [[325]] kaj [[Unua Koncilio de Konstantinopolo|Konstantinopolo]] [[381]]. La baza kredokonfeso baziĝas sur la decido de tiuj du koncilioj. La Asiria Eklezio substrekas la religian misteron de la [[triunuo]] kaj de la homiĝo de la kristana dio: Jesuo laŭ la eklezia instruo estis kaj dio kaj homo, kaj tiuj du naturoj ne estas mikseblaj kaj ne ŝanĝeblaj. [[Sankta Maria|Maria]] estis la patrino nur de la homa naturo de Jesuo, ne de la dia naturo: Tial la Asiria Eklezio malakceptas la nomon "dipatrino" aŭ [[greke]] "theotokos" (naskantino de dio) por ŝi. En teologia vidpunkto aparte tiu kompreno signifis distanciĝon de la [[katolikismo|katolika eklezio]]. [[Sakramento]]j estas la [[eŭĥaristio]] (''qurbana''), la [[bapto]], la [[pastro|pastreco]], la [[penitenco]] de la homaj pekoj, sankta [[oleumo]], la [[gisto]] aldonita al la pano de la sankta vespermanĝo, kaj la signo de la [[sankta Kruco]] (''[http://www.nestorian.org/book_of_marganitha_part_iv.html fonto anglalingva]''). Deviga [[celibato]] nur ekzistas por [[episkopo]]j kaj [[monaĥo]]j. [[Pastro]]j rajtas edziĝi, kontraŭe al en la aliaj orientaj kristanaj eklezioj ankaŭ post la pastriga beno. La "Eklezio de la Oriento" evoluigis propran [[liturgio]]n, la "ĥaldean riton". La liturgia lingvo estas la [[siria lingvo]], apartena al la [[aramea lingvo|aramea]]. Malsamopinie oni diskutas pri tio, ĉu permeseblu ankaŭ la uzo de modernaj lingvoj en la diservoj. La kutimoj similas al tiuj de aliaj malnovaj orientaj kristanaj eklezioj – kun la escepto ke [[ikono]]j, do ĉiuspecaj religiaj bildigoj, malpermesatas. En la sepsemajna fasta tempo antaŭ [[pasko]] la eklezianoj rezignas pri viando, ovoj kaj laktoproduktoj. La plej altaj ekleziaj festoj estas [[kristnasko]], [[epifanio]], [[palmofesto]], [[pasko]], [[ĉieliro]], [[pentekosto]], festo de la [[sankta kruco]] kaj festo nomata [[sanktigo de la eklezio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070202054754/http://www.assyrianchurchnews.com/ oficiala retejo de la Asiria Eklezio de la Oriento (angle)] * [http://www.oki-regensburg.de/kirchen/1.htm germanlingva informejo] * [http://www.nestorian.org/ neoficiala retejo pri la historio kaj teologio de la nestorianoj (angle)] * [http://www.churchoftheeastindia.org/ retejo de la Asiria Eklezio de la Oriento en Barato (angle)] * [http://assyrianchurch.narod.ru/theology.htm retejo de la Asiria Eklezio de la Oriento en Rusio (ruse)] * [http://www.assyrianchurch.com.au retejo de la Asiria Eklezio de la Oriento en Aŭstralio (angle)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Asiria Eklezio de la Oriento| ]] [[Kategorio:Religio en Irako]] [[Kategorio:Orienta Kristanismo]] [[Kategorio:Kristanaj konfesioj]] m0vskb5s0j5y0k2z4yjbdamng0ia6m5 0 281034 9506196 8706993 2026-11-02T11:47:03Z Aidas 3488 + Kategorio:Politiko de Berlino 9506196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Klaus WOWEREIT''' (naskiĝis la {{daton|1|oktobro|1953}} en [[Okcidenta Berlino]]) estas [[Germanio|germana]] [[juristo]] kaj [[politikisto]] de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (SPD). Ekde la [[16-a de junio]] [[2001]] ĝis la [[11-a de decembro]] [[2014]] li oficis kiel ĉefurbestro (laŭvorte "reganta urbestro") de [[Berlino]]. Ĉar la [[urboŝtato]] samkiel [[Hamburgo]] kaj [[Bremeno]] konsideratas [[federacia lando (Germanio)|federacia lando de Germanio]], li samkiel la ĉefurbestroj de Hamburgo kaj Bremeno havis rangon paralelan al tiu de [[ministroprezidanto]], la titolo de ĉefministro de la aliaj federaciaj landoj. Mallonge antaŭ balotoj al urbestro de Berlino en [[2001]], li diris ''{{lang|de|Ich bin schwul, und das ist auch gut so.}}'' (''Mi estas [[samseksemulo]] kaj ankaü bonas tiel.'')<ref>(de) [http://www.rbb-online.de/_/stilbruch/beitrag_jsp/key=6447385.html Klaus Wowereit: "... und das ist auch gut so."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011210206/http://www.rbb-online.de/_/stilbruch/beitrag_jsp/key=6447385.html |date=2007-10-11 }}</ref>. Ĉi tio estis lia publika [[elŝrankiĝo]], samtempe finiginta spekuladojn de berlina kolora gazetaro interesiĝinta pri lia privata vivo. En 2008, li ricevis la [[Premio de la jara lingvofraŭdanto|premion de la jara lingvofraŭdanto]] pro siaj anglaj reklamoj en [[Berlino]]. == Privataĵoj == Klaus Wowereit kreskis kiel plej juna el kvin gefratoj (du fratoj kaj du fratinoj) en katolika familio sen patro.<ref>''[http://www.taz.de/1/berlin/artikel/1/ich-will-die-kirchen-als-partner-behalten/ germanlingva artikolo" Ich will die Kirchen als Partner behalten" ("mi volas teni la ekleziojn kiel partneroj")]'' En la alternativa gazeto ''[[die tageszeitung]]'' (taz)</ref> Ekde la jaro 1993 li estas partneriĝinta kun la neŭrokirurgo ''Jörn Kubicki'' (naskiĝis en 1965), ekde la jaro 2005 la paro vivas en komuna loĝejo.<ref>''[http://www.tagesspiegel.de/berlin/Wowereit;art270,2382285 germanlingva artikolo pri li de la 19-a de septembro 2007]'' en la berlina gazeto ''[[Der Tagesspiegel]]''</ref> La familia nomo ''Wowereit'' venas el la germana-litova lingvaĵo de [[Orienta Prusio]]/[[Eta Litovio]] kaj havas la signifon [[sciuro]] (en la moderna [[litova]] literumata ''voveraitė'', tre kutima [[diminutivo]] de la vorto ''voverė''; ''voveraitė'' krome ankaŭ aludas al la manĝebla [[fungo]]genro „[[kantarelo]]“). == Rilato al Esperanto == Por la [[Jubilea Libro 1903 - 2003|''Jubilea Libro 1903 - 2003'']] de [[Esperanto-Ligo Berlin]], eldonita en la jaro 2006, okaze de la jubileo ''100 jaroj Esperanto en Berlino,'' celebrita de ELB en 2003, la Reganta Urbestro de Berlino Klaus Wowereit sendis salutmesaĝon.<ref>''Grußwort des Regierenden Bürgermeisters von Berlin Klaus Wowereit für das Jubiläumsbuch der Esperanto-Liga Berlin aus Anlass der Feierlichkeiten "100 Jahre Esperanto in Berlin"''. En: Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo en Berlino: Jubilea Libro 1903 - 2003.'' Esperanto-Ligo Berlino (Hrsg.), Mondial, Novjorko, Berlino 2006 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 1-59569-043-3, p. 19</ref> Li interalie eksplikas en sia mesaĝo: '''„'''Esperanto, tio signifas laŭvorte: lingvo serve al popola interkompreniĝo. Ĝi staras por la ideo de paca kunestado de la nacioj. Rerigardante, la '''‚'''invento'''‘''' de tiu ĉi planlingvo aperas kiel humanisma kontraŭprojekto al la malhelaj ĉapitroj de la historio de 20-a jarcento... La mondo hodiaŭ parolas ja la anglan kaj francan anstataŭ Esperanto, sed la ideo de mondlingvo, bazanta sur reciproka estimo kaj tolero tute ne perdis sian fascinon. Tion ankaŭ pruvas la 100-a naskiĝtago de Esperanto-Ligo Berlin..."<ref>Esperanto-LIgo Berlin estis fondita la 3-an de julio 1949, sed rigardas sin en la tradicio de la en novembro 1903 fondita unua Esperantista Grupo Berlina. Tiusence ELB naskiĝis en 1903.</ref> Germanlingva originala teksto: '''„'''Esperanto, das meint ganz wörtlich: eine Sprache im Dienste der Völkerverständigung. Sie steht für die Idee eines friedlichen Miteinanders der Nationen. Im Rückblick erscheint die '''‚'''Erfindung'''‘''' dieser Plansprache wie ein humanistischer Gegenentwurf zu den dunklen Geschichtskapiteln des 20. Jahrhunderts... Zwar spricht die Welt heute Englisch und Französisch statt Esperanto, aber die Idee einer auf gegenseitige Achtung und Toleranz beruhenden Weltsprache hat nichts von ihrer Faszination eingebüßt. Das beweist auch der 100. Geburtstag der Esperanto-Liga Berlin..." == Verkaĵoj == * [[2007]] – ''...und das ist auch gut so. Mein Leben für die Politik'', eldonejo Blessing, Munkeno, ISBN 978-3-89667-334-3 == Piednotoj == {{Referencoj}} {{projektoj|q=Klaus Wowereit}} {{ĝermo|germana politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wowereit, Klaus}} [[Kategorio:politiko de Berlino]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] cmds2837ky9rfkqizqisvu31ok536t8 0 283599 9506181 7634141 2026-11-02T10:56:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''August Ferdinand MÖBIUS''' (naskiĝinta la {{daton|17|11|1790}} en [[Bad Kösen|Schulpforte]], mortinta la {{daton|26|9|1868}} en [[Leipzig]]) estis germana [[matematikisto]] kaj [[astronomo]] ĉe la [[universitato]] Leipzig. == Familio == Lia patro Johann Heinrich Möbius estis danc-instruisto en Schulpforte. La patrino estis praido de [[Marteno Lutero]]. En 1820 Möbius edziĝis al Dorothea Christiane Juliane Rothe (n. 26-a de aprilo 1790 en [[Gera]]; m. 9-a de septembro 1859 en [[Leipzig]]). Ili havis unu filinon, Emilie Auguste (1822–1897), kaj du filojn: August Theodor (1821–1890) kaj Paul Heinrich August (1825–1889). == Faroj == [[Dosiero:Möbius strip.jpg|eta|[[rubando de Möbius]]]] Möbius verkis multnombrajn ampleksajn traktaĵojn kaj verkojn pri [[astronomio]], [[geometrio]] kaj [[statiko]]. == Verkoj == Liaj plej gravaj verkoj okupiĝis pri la esploro de la interagoj inter [[geometrio]] kaj [[mekaniko]]: * ''Der barycentrische Calcül: ein neues Hilfsmittel zur analytischen Behandlung der Geometrie''. Leipzig (1827) * ''Lehrbuch der Statik''. 2 Bde. Leipzig (1837) * ''Die Elemente der Mechanik des Himmels''. Leipzig (1843) Trans la menciitaj verkoj li aldonis per multenombraj malgrandaj artikoloj al la evoluo de diversaj matematikaj branĉoj. Laŭ sia nomo nomitaj estas i.a. la Möbius-geometrio, la [[funkcio de Möbius]], la [[transformo de Möbius]] kaj la [[rubando de Möbius]]. == Vidu ankaŭ == * [[Botelo de Klein]] * [[Toro (geometrio)|Toro]] * [[Topologio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{PND|119147114}} * http://www.mathe.tu-freiberg.de/~hebisch/cafe/moebius.html * [http://www.leipzig-lexikon.de/biogramm/Moebius_August_Ferdinand.htm Möbius im Leipzig-Lexikon] * http://www.ksk.ch/mathematik/mathonline/biographien/jh19und20/moebius.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928183329/http://www.ksk.ch/mathematik/mathonline/biographien/jh19und20/moebius.htm |date=2007-09-28 }} * [https://web.archive.org/web/20110716055827/http://portail.mathdoc.fr/OEUVRES/ kolektitaj verkoj de Möbius (Gesammelte Werke bei gallica)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mobius, August Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Geometroj]] ar38ckuubl5tmyjx37syqueoknjs86a 0 293052 9505903 9258964 2026-11-01T20:39:43Z Kent Wang 190754 Capela dos Ossos 51.jpg 9505903 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Capela dos Ossos 51.jpg|eta|Mura ornamaĵo el ostoj en "''Capela dos Ossos''" en [[Évora]], ([[Portugalio]])]] [[Dosiero:Sedlec-Ossuary.jpg|eta|[[Lustro]] el ostoj kaj kranioj en la Ostejo en Sedlec]] '''Ostejo''' estas loko aŭ konstruaĵo, en kiu oni metas [[Homa skeleto|homajn ostojn]] demetitajn el [[tombo]]. Foje, oni ne amasigas tie la ostojn iel-ajn, sed oni faras el ili murajn ornamaĵojn aŭ diversajn objektojn. Ostejo malsimilas el tombo, pro kio, ke oni neniam unue sepultas mortinto en ostejon; ostejo estas sekundara sepultejo. En [[Eŭropo]], oni trovas, kiel ostejoj, malgrandajn [[kapelo]]jn kies celo estas ricevi la ostojn elfositajn el [[tombo]]j kies koncesio kadukiĝis, kiam mankas loko por entombigi novajn mortintojn. La [[katakombo]]j de [[Romo]], de [[Katakomboj de Parizo|Parizo]], de [[Palermo]], estas plej konataj enurbaj ostejoj. Aliaj famaj eŭropaj ostejoj: * [[Ostejo en Sedlec]] kaj [[Mělník – kastelkeloj kaj ostejo|Ostejo de Mělník]] en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]] * [[Capela dos Ossos]] en [[Évora]], [[Portugalio]] * [[Ostejo de Douaumont]] en [[Francio]] * [[San Bernardino alle Ossa]] en [[Milano]], [[Italio]] == Rilataj temoj == * [[Putrejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} {{de}} {{cs}} [http://www.kostnice.cz/ La ostejo en Seldnec] {{Ĝermo|Arkitekturo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sepultado]] [[Kategorio:Arkitekturo]] hoazve1d81643b2vh51yyfl363k2fkt 0 295899 9505860 9206141 2026-11-01T19:42:38Z Sj1mor 12103 9505860 wikitext text/x-wiki {{Biomoj}} La '''mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj''' estas tersupraĵa [[biomo]] kun modera kaj humida [[klimato]]. La tipa strukturo de tiuj ĉi [[arbaro]]j ampleksas kvar [[Tavolo|stratumojn]]. La supra tavolo estas la [[kanopeo]] aŭ krontegmento <ref> [[Karl-Hermann Simon|Simon]], Karl-Hermann 1995 : [[Lexicon Silvestre]]. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto kun difinoj. ''Förderverein Lexicon silvestre e.V.'', Eberswalde, 84 p. (p. 15).</ref> kiu estas konstituata el la kronoj de grandaj maturaj [[arbo]]j. Malsupre de la kanopeo troviĝas la tri-tavola, ombro-tolerema [[subarbaraĵo]]. El tiu ĉi la supra tavolo estas la subkanopeo aŭ arbetaĵo kiu estas konstituita el maturaj kaj junaj arbetoj, kaj el junaj subpremitaj arboj kiuj atendas malfermiĝon de la kanopeo. Malsupre de la subkanopeo estas la arbeda tavolo, konstituata el malaltaj {{J|ligna planto}}. Karakterize, la plej malalta kaj plej diversa stratumo estas la grunda kovraĵo aŭ [[Herbo|herba]] tavolo. == Arboj == [[Dosiero:Biome map 04.svg|eta|220px|maldekstre|Tutmonda disvastiĝo de la mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj.]] [[Dosiero:Diqing, Yunnan, China.jpg|eta|maldekstre|220px|Mezvarma miksa arbaro en Diqing, nordokcidenta [[Junano]], [[Ĉinujo]].]] Karakterizaj superregantaj foliarboj en tiu ĉi biomo inkluzivas [[kverko]]jn (''Quercus'' spp.), [[fago]]jn (''Fagus'' spp.), [[acero]]jn (''Acer'' spp.), kaj [[betulo]]jn (''Betula'' spp.)<ref>[http://www.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat04.cfm Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091022064016/http://www.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat04.cfm |date=2009-10-22 }} {{en}}</ref>. La termino "miksa arbaro" originas el la enteno de pinglarboj kiel kanopea komponanto de tiuj ĉi arbaroj. Tipaj koniferoj inkluzivas : [[pino]]jn (''Pinus'' spp.), [[abio]]jn (''Abies'' spp.), kaj [[piceo]]jn (''Picea'' spp.). En iuj areoj de tiu ĉi biomo la pinglarboj povas konstitui pli gravajn kanopeajn speciojn ol la foliarbaj specioj. == Klimato == La mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj troviĝas en areoj kun diferencaj varmaj kaj malvarmetaj sezonoj, kiuj kunportas moderan mezan [[temperaturo]]n (5.5-15.6 [[Grado celsia|gradoj Celsius]]). Tiuj arbaroj troviĝas en relative varmaj kaj [[Pluvo|pluvaj]] [[klimato]]j, kelkfoje ankaŭ kun distinga [[seka sezono]]. Tiu ĉi okazas dum la [[vintro]] en [[Orienta Azio]] kaj dum la [[somero]] je la humida periferio de la zonoj kun [[Mediteranea klimato]]. Aliaj areoj havas sufiĉe egalan distribuon de [[precipitaĵo]]; jara pluvofalo tipe superas 600 milimetrojn (24 colojn) kaj ofte superas 1500 milimetrojn (60 colojn). Temperaturoj tipe estas moderaj escepte de partoj de [[Azio]] kiel [[Ĉemara Regiono]] kie mezvarmaj arbaroj povas ĉeesti malgraŭ tre severaj cirkonstancoj kun tre malvarmaj vintroj. == Vidu ankaŭ == : [[Klimata klasifiko de Köppen]] == Bibliografio == : {{en}} Allaby, Michael & Garratt, Richard (illustrations) 2006 : Biomes of the earth. Temperate forests, ''Chelsea House'', New York, 270 p. ISBN 0-8160-5321-9 == Referencoj == {{Referencoj}} == Ekoregionoj == {{Aŭstralaziaj mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj}} {{Nearktisaj mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj}} {{Neotropisaj mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj}} {{Orientalisaj mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj}} {{Palearktisaj mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Biologio|Geografio}} * {{en}} [http://worldwildlife.org/biomes/temperate-broadleaf-and-mixed-forests Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj : listo de ekoregionoj (WWF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141017225029/http://www.worldwildlife.org/biomes/temperate-broadleaf-and-mixed-forests |date=2014-10-17 }} * {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat04.cfm Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj : tutmondaj 200-unuoj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110401124425/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat04.cfm |date=2011-04-01 }} * {{en}} [http://www.barrameda.com.ar/ecology/temperate-forest.htm Mezvarma arbaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191031093624/http://www.barrameda.com.ar/ecology/temperate-forest.htm |date=2019-10-31 }} * {{en}} [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoframe-list.htm Index of North American Temperate Broadleaf & Mixed Forests ecoregions at bioimages.vanderbilt.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120905010259/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoframe-list.htm |date=2012-09-05 }} * {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/about_forests/types/ Tipoj de arbaroj (WWF).]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Arbaroj]] [[Kategorio:Biomoj]] jgz4rs9kimg3nmzz51h607v2ujjc4c2 0 300255 9506018 8474997 2026-11-02T02:54:02Z Giridhar 299 /* Verkoj en Esperanto */ Ĝisdatigis informojn 9506018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |bildo = Ranganayakulu, Bengaluro, aprilo 2018.jpg |priskribo = Ranga en Bengaluro, Barato, aprilo 2018 }} '''Ranganayakulu P. V.''' aŭ '''Ranganayakulu Potturu''' (mallonge '''Ranga''') (n. [[1958]]) estas [[Barato|barata]] kuracisto laŭ la tradicia medicino [[ajurvedo]], historiisto, Esperanto-vortaristo kaj membro de la [[Akademio de Esperanto]] (2013-2016). Li elektiĝis ano de la [[Akademio de Esperanto]] ekde 2013<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_20_2013.html | titolo= Elekto de triono de la akademianoj | eldoninto= Akademio de Esperanto| dato=2013-04-27 | alirdato=2023-11-27 | lingvo=eo}}</ref> (ĝis 2016, kiam li ne rekandidatis).<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_26_2016.html | titolo= Elekto de triono de la akademianoj | eldoninto= Akademio de Esperanto| dato=2016-02-17 | alirdato=2023-11-27 | lingvo=eo}}</ref> ==Profesia vivo== Profesoro Ranga estas la Ĉefa Muzeo-Estro en la S V Museum en Tirumala, [[Andra-Pradeŝo|Andhra-Pradesho]]. En antaŭa kariero, ekde 2009 li estis profesoro pri ajurvedo en [[Tirupatio]] (ankaŭ en Andhra-Pradesho). Li estis estrarano de la Historia Kongreso de Andhra Pradesho (angla mallongigo ''APHC'') kaj konsilanto de la Medicina Universitato en Andhra-Pradesho. Li doktoriĝis pri la historio de medicino. Li ankaŭ aktivas en la lingva movado en Andhra-Pradeŝo, kiu strebas krei sciencajn fakvortojn en la [[Telugua lingvo|telugua]]. Li estas konata verkisto en la telugua. ==Esperanta agado== Ranga lernis Esperanton en [[1979]] kaj tuj organizis lokan klubon por Esperanto en la urbo [[Vijayawada]] de Andra-Pradeŝo. Li organizis la Unuan Tutlandan Esperanto-Kongreson en februaro [[1982]]. Tiam fondiĝis la [[Federacio Esperanto de Barato]] (FEB) kun la centra oficejo en la Ateista Centro en Vijayawada. Ranga estis la unua sekretario de FEB. Li krome organizis la 5-an [[Azia Kongreso de Esperanto|Azian Kongreson de Esperanto]] en [[Bengaluro]] (Barato) en [[januaro de 2008|januaro 2008]]. Ranga estis la sekretario de la [[Azia Komisiono de UEA|Komisiono de Azia Esperanto Movado]] (KAEM) inter 2008 kaj 2010 kaj kasisto de KAEM de 2010 ĝis 2013. Li verkis anglalingvan lernolibron de Esperanto por barataj lernantoj (''Let's Learn Esperanto'' [1993, 2013]) kaj kompilis kaj eldonis Esperanto-vortaron (''Beginner's Compact Dictionary of Esperanto'' [2013]). == Verkoj== {{Projektoj}} ===Verkoj en la telugua=== * ''Paryavaranam Abhivriddhi'' (ekologio kaj evoluo), verko pri la [[Pintkonferenco pri la Tero|Rio kunsido]]. * ''Padavaprayanam'' (la taglibro de [[Charles Darwin]] dum lia 5-jara ĉirkaŭnavigado). * ''Prapanchatatvam Nayakatvam'' (kun Daggubati; vivo de 50 influhavaj filozofoj kaj politikistoj). * ''Japan, Oka Nagariki Jaitrayatra'' (libro pri vojaĝo al kaj en Japanio). * ''Ayurvedam'' (pri tradicia medicino de Barato). ===Verkoj en la angla=== * {{citaĵo el libro| titolo=Let's Learn Esperanto, the international language | dato= 3-a de septembro 2013 | lingvo=en}} * {{citaĵo el libro| titolo=Beginner's Compact Dictionary of Esperanto | dato= 25-a de aŭgusto 2013 | lingvo=en}} * ''Ayurveda in South India'' (akirebla en Kinige.com) * {{citaĵo el libro| titolo=Ayurveda Medical Dictionary| dato=21-a de aŭgusto 2013 | lingvo=en}} ===Verkoj en Esperanto=== * ''Atlaso de la steloj: esplorado tra la stela oceano'' (2026) ([https://books.google.co.in/books?id=2aQdEgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Google Books]) * ''Ajurvedo, la tradicia medicino de Barato'' (akirebla en Amazon.com) Krome pli ol 100 artikoloj en diversaj ĵurnaloj kaj magazinoj pri historio de medicino, ekologio, historio, kaj psikologio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Ranganajakulu Potturu}} [[Kategorio:Barataj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio: Akademio de Esperanto]] rlt2ms1g7gpxb1xvuewuv25ux2zwhcv 0 302279 9505778 9407179 2026-11-01T16:10:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505778 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |priskribo=Albert Jacquard en Majo 2009 }} '''Albert Jacquard''', en Esperanto '''Alberto Ĵakaro'''<ref>Fonto: [http://www.esperanto-sat.info/article2012.html Kiel traduki okdek franclingvajn vortojn kaj Kiel esperantigi proprajn nomojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002234/http://www.esperanto-sat.info/article2012.html |date=2015-09-24 }} (2011), P245</ref> (naskiĝis la [[23-an de decembro]] [[1925]] en [[Liono]], mortis la [[11-an de septembro]] [[2013]] en [[Parizo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url= http://www.ipernity.com/doc/32119/26383911|titolo= Albert Jacquard : Ami de l'espéranto / Amiko de Esperanto |alirdato=2013-09-13 |formato= |verko= |lingvo={{Ref-eo}} }}</ref> ), estis franca [[sciencisto]], [[genetiko|genetikisto]], [[eseo|eseisto]], [[humanisto]]. Li estis membro de la Nacia Konsulta Komitato pri Etiko<ref>{{fr}} Comité consultatif national d'éthique.</ref>. Albert Jacquard dediĉis la ĉefan parton de sia aktivado al disvastigo de humanista diskurso por favori evoluigon de la kolektiva konscienco. Li estis unu el la subtenantoj de la asocio ''Droit au logement'' (Rajto je loĝejo), kiu celas, ke neniu homo restu senhejma. Li estis membro de la Komitato de Patronado de la Franca Kunordigado por la Jardeko de la Kulturo de Paco kaj Neperforto<ref>{{fr}} [http://fr.ulike.net/Coordination_Française_Pour_la_Décennie_de_la_Culture_de_Non-violence_et_de_Paix Coordination française pour la Décennie de la culture de paix et de non-violence.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></small>. Li esprimis sian penson en triminuta ĉiutaga radiofonia kroniko “[http://sites.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/jacquard/ L'aventure humaine]“ (La homa aventuro) ĉe '''France Culture'''. Li estis ankaŭ defendanto de la koncepto de [[daŭripova nekresko]]. == Biografio == Albert Jacquard naskiĝis kaj vivis sian junaĝon en [[katolikismo|katolika]] [[konservatismo|konservativa]] familio el la [[francaj departementoj|franca departemento]] [[Ĵuraso]]. Li fariĝis [[agnostikismo|agnostikulo]]. Dramo forte emociigis lin kiam li estis naŭjara. Sekve de grava akcidento en la familia veturilo, li perdis sian plej junan fraton. Li mem estis grave vundita ĉe la vizaĝo, tiel ke li suferis je fizikaj kaj moralaj sekvoj. De tiam transformiĝis lia percepto de la rigardo de aliaj homoj al li : “''mi kredis, ke ili malestimis min''“<ref>Televidelsendo "Empreintes" de '''France 5''' : "Albert Jacquard, jamais sans les autres" (Albert Jacquard, neniam sen la aliaj) de la 11a de januaro 2008.</ref></small>. En 1941, lia patro iĝis directoro de [[Banko de Francio]] en [[Gray (Haute-Saône)|Gray]], pro tio li forlasis liceon de [[Soissons]] dum la lerneja jaro kaj eniris liceon [[Augustin Cournot]] de [[Gray (Haute-Saône)|Gray]]. Li sukcesis abiturientiĝi pri elementa [[matematiko]] kaj [[filozofio]] en 1943 en [[Besançon]]. Tre brila lernanto, li eniris en 1945 en la Politeknikan Lernejon <ref>{{fr}} [http://www.polytechnique.fr/ École polytechnique.]</ref></small> kaj eliris kiel inĝeniero el la ŝtataj [[manufakturo]]j en 1948. Li poste eniris la Instituton pri Statistikoj de la Universitato de Parizo<ref>[http://www.insee.fr/fr/default.asp Institut de statistique de l'Université de Paris.]</ref></small> el kiu li eliris ankaŭ diplomita, kaj li fariĝis inĝeniero pri organizado kaj metodo. Li forpasis en [[2013]] pro [[leŭkemio]]. == Altaj funkcioj == Albert Jacquard eniris en la Societon de industria ekspluatado de la tabakoj kaj alumetoj<ref>{{fr}} [http://fr.wikipedia.org/wiki/Soci%C3%A9t%C3%A9_d%27exploitation_industrielle_des_tabacs_et_des_allumettes Société d'exploitation industrielle des tabacs et des allumettes — SEITA].</ref></small> kiel inĝeniero pri organizado kaj metodo. Li poste fariĝis vic-ĝenerala sekretario de 1951 ĝis 1961. Raportisto de la Korto de la Kontoj <ref>[http://www.ccomptes.fr/fr/CC/Accueil.html Cour des Comptes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100306055143/http://www.ccomptes.fr/fr/CC/Accueil.html |date=2010-03-06 }} — t.e. administra [[jurisdikcio]] kiu kontrolas la kontojn de la franca ŝtato, de ties publikaj entreprenoj, de la Socia asekuro, kaj kiu publike raportas pri tio..</ref></small> de 1959 ĝis 1970 kaj vic-direktoro en la Servo pri ekipado de la ministerio pri publika sano de 1962 ĝis 1964, li eniris en la Instituto pri Demografio de la Universitato Parizo-1 kaj estis tie diplomita en 1965. Titulara pri atesto pri genetiko en 1966, li orientiĝis al scienca kariero, iris al Usono por studi genetikon de la loĝantaroj en la Universitato de [[Stanford]], kiel laboristo pri esplorado (''Research Worker'') en 1966 kaj 1967. Post reveno en Francio, en 1968, kun ŝtata diplomo pri fundaj esploroj en genetiko, li eniris la Nacian Instituton pri Demografiaj Studoj<ref>{{fr}} [http://www.ined.fr/ Institut national d'études démographiques.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100522063805/http://www.ined.fr/ |date=2010-05-22 }}</ref></small> kiel taskito pri esploroj kaj respondeculo de la servo pri genetiko. Titulara je universitata doktoreco pri genetiko en 1970 kaj ŝtata doktoreco en homa biologio en 1972, li estis nomumita eksperto pri genetiko ĉe [[Monda Organizo pri Sano]] de 1973 ĝis 1985. == Universitata kariero kaj rekono == Albert Jacquard de tiam orientiĝis al universitata esplorado : li fariĝis invitita profesoro ĉe la Universitato de [[Ĝenevo]] de 1973 ĝis 1976, poste asociita profesoro de 1976 ĝis 1992. La Universitato de Parizo-6 titolis lin de 1978 ĝis 1990, kaj la [[Katolika Universitato de Loveno]], en Belgio, invitis lin de 1979 ĝis 1981. La laboro de Albert Jacquard havigis al li nacian agnoskon : li estis nomumita oficiro de la [[Honora Legio]] kaj komandoro de la Nacia Ordeno pri Merito fare de la prezidento [[Valéry Giscard d'Estaing]] en 1980. Li ricevis samjare la sciencan premion de la Fondaĵo de Francio<ref>{fr} [http://www.fondationdefrance.org/ Fondation de France]. Fondita en 1969, la Fondaĵo de Francio celas subteni konkretajn kaj novigajn projektojn, kiuj respondas al la bezonoj de personoj fronte al la problemoj, kiujn starigas la rapida evoluado de la socio. Ĝi agas sur tri kampoj : helpo al vundeblaj personoj, disvolvado de la konoj kaj de la ĉirkaŭmedio. Vidu en '''Wikipedia''' : {en}, {es}, {it} ekde {fr} [http://fr.wikipedia.org/wiki/Fondation_de_France Fondation de France].</ref></small> antaŭ ol esti nomumita membro de la Nacia Konsulta Komitato pri Etiko (''Comité consultatif national d'éthique'') de 1983 ĝis 1988. Post multaj publikaĵoj de scienca popularigo kaj pripensado pri la homa kondiĉo, Albert Jacquard ricevis honoran doktorecon (''doctoratus honoris causa'') en la Universitatoj de Kebekio en 1987, de [[Nov-Brunsviko]] ([[Kanado]]), de [[Henegovio]], kaj de la Katolika Universitato de Loveno-la-Nova (Belgio). Scienca konsilanto ĉe la Nacia Instituto pri Demografiaj Studoj (INED) de 1990 ĝis 1991, kaj ankaŭ profesoro de la Akademio pri Arkitekturo de Mendrisio (''Accademia di architettura di Mendrisio'', kantono de [[Tiĉino]], itallingva [[Svisio]]), lia bela skribstilo kaj talento meritigis al li literaturan premion de la urbo Ĝenevo en 1992. == Politika engaĝiĝo == “''Mi ne havas solvon : mi ne celas konstrui la morgaŭan homan socion, sed montri ke ĝi ne devas simili al la hodiaŭa.''“ Albert Jacquard partoprenis en la Nacia Konsulta Komitato pri Etiko. Genetikisto, li mem decidis ĉesigi siajn esplorojn. Li deklaris sin kontraŭ komercocela ekspluatado de la homa genaro kaj la ĝenerala patentado de vivantaĵoj. Li estis idee proksima je [[alimondismo]] (alternativaj solvoj) kaj regula kontribuanto de la monata gazeto “'''[http://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Monde_diplomatique Le Monde diplomatique]'''“, kiu havas [http://eo.mondediplo.com/ Esperanto-version]. Granda humanisto, Albert Jacquard engaĝiĝis por defendi la plej senhavajn homojn. Li aktivis precipe flanke de la asocio Rajto je loĝejo ({{fr}} [http://www.globenet.org/dal/ Droit au logement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061024004150/http://www.globenet.org/dal/ |date=2006-10-24 }}) kaj subtenis la pastron [[Abbé Pierre]] en helpo al malriĉuloj, rifuĝintoj kaj senhejmuloj. Per malsatstriko, dum somero 2007, li subtenis la enmigrintojn sen legitimiloj. Li esprimis sian vidpunkton pri la socio kaj aktualaĵoj en ĉiutaga radiofonia rubriko [http://sites.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/jacquard/ "L'aventure humaine"] (La homa aventuro) ĉe '''France Culture'''. En 1994, li estis unu el la fondintoj de la asocio "Droits Devant !!" por egalrajteco por la laboristoj sen legitimiloj kaj por subteno al homoj sen socia protekto, senlaboraj, senhejmaj, senhavaj. En 2004, kun la sociologo kaj filozofo [[Edgar Morin]], li patronis la balotliston [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] por elekto de deputitoj ĉe la Eŭropa Parlamento. La [[26an de oktobro]] [[2005]], la semajngazeto "'''L'Express'''" publikigis "alvokon de la maljunuloj" ([http://www.lexpress.fr/actualite/societe/l-appel-de-huit-vieŭ-en-colere_484179.html Appel des vieux"]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), kiun li lanĉis kun ok aliaj “maljunuloj“ : la [[antropologio|antropologiistino]] Françoise Héritier, la pastro Abbé Pierre (fondinto), la [[biologo]] kaj [[kancero]]logo Maurice Tubiana, la historiisto Jean Delumeau, specialisto pri kristanismo, la sociologo Edgar Morin, la franca-tunizia verkisto, eseisto kaj sociologo Albert Memmi kaj Denis Clair, prezidanto de la movado de maturuloj. En 2006, kaj ekde septembro 2005, kun la mediatologo [[Régis Debray]], la genetikisto kaj eseisto [[Axel Kahn]] kaj la esploristo kaj verkisto [[Philippe Meirieu]], fakulo pri sciencoj de edukado, li fariĝis patrono de la projekto Cité des Savoirs du XXIe siècle (Civito de la scioj por la 21a jarcento) por la pariza insulo Seguin, sed tio ne efektiviĝis<ref>La insulo Seguin situas okcidente de Parizo en la riverego Sejno. Tie troviĝis vasta uzino de la aŭtomobilkonstruisto [[Renault]], kiu estis malkonstruita en 2004-2005. Post diversaj proponoj, la plej lasta projekto, de la 9a de julio 2009, tamen konsistas krei “insulon de ĉiuj artoj“.</ref></small>. Dum la [[Prezidanta baloto de 2007 en Francio]], li subtenis la projekton de {fr} [http://www.roi-president.com/elections_presidentielles_2007/christian_garino.php Christian Garino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125123729/http://www.roi-president.com/elections_presidentielles_2007/christian_garino.php |date=2006-11-25 }}, kandidato por Esperanto - Liberté (Esperanto-Libereco). Dum la deputita balotado de junio 2007, Albert Jacquard kunprezidis, kun Axel Kahn, la Subten-Komitaton André Aschieri en la 9a distrikto de la departemento Alpes-Maritimes. Tamen, Aschieri ne estis elektita. Li subtenis ankaŭ peticion "Au nom de l'enfance violée — contre la prescription" (Nome de la perfortita infaneco — kontraŭ la preskricio) por subteno al la infanoj viktimoj de (seksa) perforto kaj incesto, al la viktimoj kaj ties proksimuloj, por ke deliktuloj ne restu senpunaj. Li kontraŭstaris ankaŭ al la ralio Paris-Dakar per subteno al la asocio Padak <ref>Padak = malkonsentite ! El vortkombinaĵo, kiu ludas per sonsimileco de la du unuaj literoj de "PAris"" kaj la unua silabo de "DAKar", tiel ke rezultas populara mallongigo "Pas d'ac" kiu signifas "ne konsentite !"...</ref></small>. Li estis membro de la [[Tribunalo Russell]] pri Palestino, kies laboroj komenciĝis la 4an de marto 2009. La 22an de marto 1999, la gazeto “'''L'Humanité'''“ publikigis provokan artikolon sub lia subskribo kaj sub la titolo [http://www.humanite.fr/1999-03-22_Politique_Moi-Albert-Jacquard-ministre-de-l-Education-je-decrete “Moi, Albert Jacquard, ministre de l’Éducation, je décrète“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091121025210/http://www.humanite.fr/1999-03-22_Politique_Moi-Albert-Jacquard-ministre-de-l-Education-je-decrete |date=2009-11-21 }} (Mi, Albert Jacquard, ministro pri edukado, mi dekretas). En ĝi li kondamnis la nunan eduksistemon kaj proponis inversigi la prioritatojn : la nacia edukado ne plu produktu "profitokarnon", t.e. ke ĝi ne transformu lernantojn en varhomojn. == Subtenanto de Esperanto == [[Dosiero:Albert Jacquard EDE.jpg|eta|Albert Jacquard reklamas por Eŭropa Demokratio Esperanto en 2009]] Profesoro Albert Jacquard senambigue esprimis sin favore al Esperanto kiel solvo al la problemoj de lingva komunikado, precipe en kvar radioelsendoj de '''France Culture''', en julio 2004. Per patronado, li krome subtenis politikajn iniciatojn, en 2004, por la listo Eŭropo - Demokratio - Esperanto en la parlamentaj EU-balatoj, kaj en 2007 por la listo Espéranto Liberté (Esperanto Libereco) en la prezidantaj balotoj en Francio. En 2011, li akceptis patroni la en Francio landskalan petskriban kampanjon "[http://www.esperanto-au-bac.fr/ L'espéranto au bac]" (kunorganizita de [[Espéranto-France]] kaj [[SAT-Amikaro]]) favore al aldono de Esperanto kiel ĉe kromfako elekteblan lingvon por la bakalaŭriĝa ekzameno. Li jene esprimiĝis: :''« Mi ricevas kiel honoron la proponon, kiun faras al mi ambaŭ asocioj Espéranto-France kaj SAT-Amikaro, patroni tiun petskribon favoran al Esperanto.'' :''Mi deziras, ke lernado de Esperanto estu oficialigita de la aŭtoritataj instancoj de multaj landoj. Tago venos, kiam ĉiu homo kapablos uzi Esperanton kiel ilon de komunmeto. Disvolvi uzadon de Esperanto estas maniero gardi la estonton de la franca lingvo.»''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto-sat.info/article1869.html |titolo=El la retejo de SAT-Amikaro |alirdato=2011-09-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924002226/http://www.esperanto-sat.info/article1869.html |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> Li ankaŭ verkis postparolon por la 10a eldono (2006) de la fama franclingva lernmetodo de Esperanto "Racia Kurso" (''[http://www.esperanto-sat.info/article499.html Cours Rationnel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081011061145/http://www.esperanto-sat.info/article499.html |date=2008-10-11 }}''). == Distingaĵoj == === Honorigaj === * Oficiro de la [[Honora Legio]], 1980 * Komandoro de la nacia Ordeno de Merito, 1980 === Literaturaj === * "Prix Lyssenko" (Premio Lisenko) de la Klubo de la Horloĝo<ref>Club de l'Horloge estas ekstrem-dekstra organizaĵo, kiu celas per tiu "Premio Lisenko" "malrekompenci" personojn, kies prijuĝon ĝi malaprobas. La konsisto de ĝia ĵurio estas sekreta. Esenca diferenco estas tamen en tio ke [[Trofim Lisenko]] ĝuis, per siaj rilatoj, i.a. kun [[NKVD]] je senrezerva subteno kaj aprobo de la sovetia regpovo dum pli ol 30 jaroj, dum Albert Jacquard luktas kontraŭ devojiĝoj de iu ajn regpovo.</ref></small>, 1990. * Literatura Premio de la urbo [[Ĝenevo]], 1992 === Profesiaj === Honora doktoreco en la Universitatoj de : * [[Kebekio]] * [[Nov-Brunsviko]] ([[Kanado]]) * [[Henegovio]] (Belgio) * [[Loveno]] ([[Katolika universitato de Loveno]]) == Bibliografio == === Sciencaj verkoj === * Structure génétique des populations. Parizo : Masson, 1970 * Les probabilités. Parizo : Presses universitaires de France, kolekto [[Que sais-je?|Que sais-je ?]], 1974 * Génétique des populations humaines. Parizo : Presses universitaires de France, 1974 * The Genetic Structure of Populations. Berlino : Springer, 1974 * L’Étude des isolats. Espoirs et limites. Parizo : Presse universitaires de France-INED, 1976 * Concepts en génétique des populations. Parizo : Masson, 1977 === Sciencpopularigaj verkoj === * Éloge de la différence. Parizo : Seuil, 1981 * Moi et les autres ("L'inné & l'acquis"). Parizo : Seuil, 1983 * Au péril de la science ?. Parizo : Seuil, 1982, apero en 1984 * Inventer l’homme. Parizo : Complexe, 1984 * L’Héritage de la liberté. Parizo : Seuil, 1986 * Cinq milliards d’hommes dans un vaisseau. Parizo : Seuil, 1987 * Moi, je viens d’où ?. Parizo : Seuil, 1988 * Abécédaire de l’ambiguïté. Parizo : Seuil, 1989 * C’est quoi l’intelligence ?. Parizo : Seuil, 1989 * Idées vécues. Parizo : Flammarion, 1990 * Voici le temps du monde fini. Parizo : Seuil, 1991 * Tous différents, tous pareils. Parizo : Nathan, 1991 * Comme un cri du cœur. [[Montrealo]] : L’Essentiel. 1992 (kolektiva verko) * La Légende de la vie. Parizo : Flammarion, 1992 * E=CM2. Parizo : Seuil, 1993 * Deux sacrés grumeaux d’étoile. Ĝenevo : La Nacelle. Oktobro 1993 * Avec Jacques Lacarrière, Science et croyances. Paris : Écriture. Marto 1994 ; reeld. Parizo : Albin Michel, 1999 * Absolu — Dialogue avec l’abbé Pierre. Parizo : Seuil, 1994 * L’Explosion démographique. Parizo : Flammarion, kolekto "Dominos", 1994 * La Matière et la vie. [[Tuluzo]] : Milan, kol. "Les essentiels", 1995 * La Légende de demain. Parizo : Flammarion, 1997 * L’Équation du nénuphar. Parizo : Calmann-Lévy, 1998 * L'avenir n'est pas écrit (kun Axel Kahn). Parizo : Bayard, 2001 * Paroles citoyennes, (kun Alix Domergue). Parizo : Albin Michel, 2001 * De l'angoisse à l'espoir (kun Cristiana Spinedi). Parizo : Calmann Lévy, 2002 * La Science à l’usage des non-scientifiques. Parizo : Livre de Poche. 2003 * Ecologie et spiritualité. Parizo : Albin Michel, 2006. Kolektiva verko, kun, i.a., [[Jacques Brosse]], [[André Comte-Sponville]], [[Eugen Drewermann]], [[Jacques Lacarrière]], [[Théodore Monod]], [[Jean-Marie Pelt]], [[Pierre Rabhi]], [[Annick de Souzenelle]]... * Le monde s'est-il créé tout seul ?. Parizo : Albin Michel, 2008. Kolektiva verko kun la astrofizikisto [[Trinh Xuan Thuan]], la fizikisto kaj kemiisto Nobelpremiito [[Ilya Prigogine]], la kibenetikisto [[Joël de Rosnay]], la botanikisto [[Jean-Marie Pelt]] kaj la medicinisto filozofo [[Henri Atlan]]. === Filozofiaj aŭ/kaj politikaj verkoj === * Un monde sans prisons ?. Parizo : Seuil, 1993 * J’accuse l’économie triomphante. Parizo : Calmann-Lévy, 1996 * Le Souci des pauvres. L’Héritage de François d’Assise. Parizo : Calmann-Lévy, 1996 * Petite philosophie à l’usage des non philosophes. [[Lavalo (Kebekio)|Lavalo]] [[Kebekio]] : Québec-Livres, 1997 * Le Souci des pauvres. Parizo : Calmann-Lévy, 1998 * A toi qui n’est pas encore né. Parizo : Calmann-Lévy, 1998 * Paroles citoyennes. Parizo : Albin Michel, 2001. Kun Alix Domergue * Dieu ?. Parizo : Stock/Bayard, 2003 * Tentative de lucidité. Parizo : Stock. 2003. Kolekto de kelkaj el la radiokronikoj disaŭdigitaj ĉe France Culture en 2003 ([http://sites.radiofrance.fr/chaines/france-culture/emissions/jacquard/archives.php arkivoj de la kronikoj]) * Halte aŭ Jeux !. Parizo : Stock, 2004 * Nouvelle petite philosophie. Parizo : Stock, 2005 * Mon utopie. Parizo : Stock, 2006 * Regards partagés sur la terre. Parizo : La Martinière. Kun [[Yann Arthus-Bertrand]]. 2006. * Jamais soumis, jamais soumise (dialogo kun [[Fadela Amara]]). Parizo : Stock, 2007 * Le compte à rebours a-t-il commencé?. Parizo : Stock, 2009 == Citaĵoj de Albert Jacquard == * “''Dio estas senkulpa pri la tutpotenco per kiu oni volis superŝarĝi lin.''“<ref>“''Dieu est innocent de la toute-puissance dont on a voulu l'accabler.''“</ref></small> * “''La fundamenta peko de la religioj : fari adeptojn, kiuj ne plu starigas demandojn al si. La scienca sinteno estas ekzakte kontraŭa.''“<ref>“''Le péché fondamental des religions: faire des adeptes qui ne posent plus de questions. L'attitude scientifique est exactement à l'opposé.''“ El “'''Petite philosophie à l'usage des non-philosophes'''“.</ref></small> * “''La religioj devus solene proklami, ke ĉiuj militoj en ilia nomo ververe konsistigas blasfemon.''“<ref>"''Les religions devraient solennellement proclamer que toute guerre en leur nom constitue véritablement un blasphème.''“</ref></small> * “''De nun, la plej necesa solidareco estas tiu de la tuta Terloĝantaro''.“<ref>“''Désormais la solidarité la plus nécessaire est celle de l'ensemble des habitants de la Terre.''“</ref></small> * “''Necesas konscii pri alies kontribuaĵo, tiom pli riĉa, ke la diferenco kun si mem estas pli granda.''“<ref>“''Il faut prendre conscience de l'apport d'autrui, d'autant plus riche que la différence avec soi-même est plus grande.''“</ref></small> * “''Necesas scii esti civitano, t.e. «politikumi». Fari tion, tio estas certe alpreni la riskon erari; ne fari tion, tio signifas esti certa erari.''“<ref>“''Il faut savoir être un citoyen, c'est-à-dire «faire de la politique». Certes, en faire c'est courir le risque de se tromper; mais ne pas en faire est être sûr de se tromper.''“</ref></small> * “''Pigreco estas, laŭdire, patrino de ĉiuj malvirtoj, sed la eksceso de laboro estas la patro de ĉiuj submetiĝoj''.“<ref>“''L'oisiveté est, dit-on, la mère de tous les vices, mais l'excès de travail est le père de toutes les soumissions.''“</ref></small> * “''La libereco ne estas la ebleco realigi ĉiujn siajn kapricojn; ĝi estas la ebleco partopreni en la difino de la devigoj, kiuj trudiĝos al ĉiuj.''“<ref>“''La liberté n'est pas la possibilité de réaliser tous ses caprices; elle est la possibilité de participer à la définition des contraintes qui s'imposeront à tous.''“</ref></small> == Referencoj == {{Referencoj|}} == Eksteraj ligiloj (materialo en la franca) == * Conférence en ligne : Qu’est-ce que l’humain ? Les réponses de la science. / Retkonferenco : Kio estas homeco ? La respondoj de la scienco. * Émission radiophonique d'Albert Jacquard sur '''France Culture''' / Radiofoniaj elsendoj de Albert Jacquard ĉe '''France Culture'''. * Un entretien de Jacques Languirand avec Albert Jacquard / Interparolado kun Jacques Languirand (Kebeka radioanimanto, verkisto, profesoro kaj scenaristo) kun Albert Jacquard. * Albert Jacquard à l'émission Impatience de la '''Radio Suisse Romande''' / Albert Jacquard en la elsendo Impatience (Senpacienceco) de '''Romanda Svisa Radio'''. * Portrait dessiné d'Albert Jacquard et interview par Ariane Laroux publié dans le livre Portraits parlés, préface de Jean Lacouture, Michel Thévoz et Nicolas Mann du Warburg Institute. Editions de l'Âge d'Homme, 2007./ Desegnita portreto de Albert Jacquard kaj intervjuo fare de Ariane Laroux publikigita en la libro Parolataj portretoj desegnita de Jean Lacouture, Michel Thévoz kaj Nicolas Mann de la Warburg-Instituto. Eldono de l'Âge d'Homme, 2007. * Le compte à rebours a t-il commencé ? Mai 2009 / Ĉu komenciĝis la retrokalkulado ? Majo 2009. == Fonto == Plejparto el tiu ĉi artikolo fontas el la franclingva versio de '''Wikipedia'''. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jacquard, Albert}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Alimondismo]] [[Kategorio:Daŭripova nekresko]] [[Kategorio:Esperanto-subtenantoj]] rfvsvs22bq7fjjhyrauxicmjxzx1d3t 0 304854 9505795 9502166 2026-11-01T17:14:25Z PurplePieman 65169 /* La Sep Principoj de La Satana Templo */ 9505795 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pentagram4.svg|dekstra|eta|La malsupreniĝa-indikanta [[pentaklo]] estas ofte uzita reprezenti Satanismon.]] '''Satanismo''' estas larĝa termino pritemanta grupon de [[Ideologio|ideologiaj]] kaj [[Filozofio|filozofiaj]] kredoj. Satanismo inkluzivas simbolan asocion kun, aŭ admiron por, [[Satano]], kiun Satanistoj konsideras kiel inspirantan kaj liberigantan estaĵon. Estis taksite ke estis 50,000 Satanistoj en 1990. Nun povas esti tiom multe kiel unu cent mil da Satanistoj en la mondo.<ref><span class="citation web">B.A. Robinson (March 2006). </span></ref> [[Dosiero:Baphomet.png|dekstra|eta|La Sabata Kapro de Eliphas Levi (konata kiel La Kapro de Mendes aŭ [[Bafometo]]) fariĝis unu el la plej oftaj simboloj de Satanismo.]] La viro Herbert Arthur Sloane asertadis ke li estris Satanan kovenon ekde 1948 antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano en 1966, sed nenia sendependa atestaĵo subtenanta la aserton ekzistas. Sloane partoprenis membrecon en la Kirko de Satano ekde 1968<ref>https://www.churchofsatan.com/regarding-herbert-a-sloane.php</ref>, kaj tamen li mortis en 1975 neniu povas certi ĉu li rezignis sian membrecon. Laŭ la Kirko de Satano, la membrokarto de Sloane havas lineon tra la nomon kaj la estraro kredas ke la membreco estis nuligita pro la deziro de Sloane adori al "Sathanas," nomo kiu ne ekzistas ene de la Kirko de Satano. La plej forta atestaĵo kontraŭ la aserto de Sloane pri estri Satanan kovenon antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano estas intervjuo de "The Toledo Blade" verkita en 1967<ref>https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19670806&id=mwhPAAAAIBAJ&sjid=dwEEAAAAIBAJ&pg=5622,1342183&hl=en</ref> en kiu Sloane nomiĝas kiel "Kala" kaj neniel diskutas Satanon, Satanismon, aŭ ian kovenon. Sen ia atestaĵo subtenanta la aserton de Sloane, la Kirko de Satana ja estas la unua Satana organizo en Usono. Satanaj grupoj kiuj aperis post la 1960aj jaroj estas tre diversaj, sed du gravaj tendencoj estas teisma Satanismo kaj ateisma Satanismo. Teismaj Satanistoj adoras Satanon kiel supernaturan [[Diaĵo|dion]], vidantaj lin ne kiel ĉiopovan dion sed prefere kiel [[Patriarko|patriarkon.]] Kontraŭe, ateisma Satanistoj konsideras Satanon kiel simple simbolon de certaj homaj trajtoj.<ref name="Point of Inquiry Interview"><span class="citation web">Gilmore, Peter. </span></ref> Estas indikoj ke Satanaj kredoj fariĝis pli sociale toleritaj. Satanismo estas nun permesita en la [[Reĝa mararmeo|Reĝa Mararmeo]] de la britaj Armitaj Fortoj, malgraŭ kontraŭstaro de kristanoj kaj en 2005, la [[Supera Kortumo de Usono]] pridebatis protekti la religiajn rajtojn de malliberuloj post kiam proceso kontraŭ la afero estis registrita al ili.<ref>[http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/10/24/uk.devilworship/index.html Royal Navy to allow devil worship] ''[[CNN]]''</ref><ref>Carter, Helen. </ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/3948329.stm Navy approves first ever Satanist] ''BBC News''</ref><ref><span class="citation news">Linda Greenhouse (March 22, 2005). </span></ref><ref><span class="citation web">[http://www.csmonitor.com/2005/0321/p03s02-usju.html "Before high court: law that allows for religious rights"]. </span></ref> Nuntempa Satanismo estas plejparte amerika fenomeno, kaj la ideoj disvastiĝas per la efikoj de [[tutmondiĝo]] kaj la Interreto.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> La Interreto antaŭenigas konscion pri aliaj Satanistoj kaj estas ankaŭ la ĉefa batalejo por difini Satanismon hodiaŭ.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> Satanismo komencis atingi [[Orienta Eŭropo|Orientan Eŭropon]] en la 1990aj jaroj, samtempe kun la falo de [[Sovetunio]] kaj plej videble en [[Pollando]] kaj [[Litovio]], plejparte Romkatolikaj landoj.<ref name="crs8"><span class="citation book">Alisauskiene, Milda (2009). </span></ref><ref><span class="citation news">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/correspondent/778438.stm "Satanism stalks Poland"]. </span></ref> == Historia fono == [[Dosiero:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|maldekstra|eta|198x198px|Satano en ''[[Perdita Paradizo]]'', kiel ilustrita de [[Gustave Doré]]]] Precipe post kiam la eŭropa [[Klerismo]], kelkaj verkoj, kiel ''[[Perdita Paradizo]]'', estis prenitaj de [[Romantikismo|Romantikistoj]] kiel [[George Byron|Byron]] kaj priskribitaj kiel prezentante la Biblian Satanon kiel [[Alegorio|alegorion]] reprezentantan krizon de fido, [[individuismo]], [[libera volo]], [[Saĝo|saĝeco]] kaj klerismo.[Citaĵo devis] Tiuj verkoj efektive prezentantaj Satanon kiel heroan karakteron estas malpli en kvanto sed ja ekzistas. [[George Bernard Shaw]] kaj [[Mark Twain]] (konsideru. ''Leteroj de la Tero (angle: Letters from the Earth)'') inkluzivis tiajn karakterizadojn en iliaj verkoj longe antaŭ ol religia Satanistoj prenis la plumon. Ekde tiam, Satano kaj Satanismo komencis akiri novan signifan ekster Kristanismo.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> == Teisma Satanismo == [[Dosiero:Grimorium Verum Full Sigil of Lucifer.svg|maldekstra|eta|200x200px|La plena simbolo de [[Lucifero]], kiel ĝi originale aperis en la ''Grimorium Verum'']] [[Dosiero:Sigil_of_Lucifer.svg|eta|214x214px|Pli simetria versio de la antaŭa simbolo, uzita de kelkaj modernaj Satanistoj]] Teista Satanism (ankaŭ konata kiel Anima Satanismo aŭ adoro de [[Diablo]]j) estas formo de Satanismo kun la primara kredo ke Satano estas reala [[Diaĵo|dio]] aŭ forto meritanta adoron.<ref name="autogenerated6"><span class="citation book">Partridge, Christopher Hugh (2004). </span></ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |titolo=Prayers to Satan |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190415182859/http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |arkivdato=2019-04-15 }}</ref> Aliaj karakterizaĵoj de teisma Satanismo povas inkluzivi kredon je [[magio]], kiu estas manipulita per [[rito]], kvankam kiu ne estas difinanta kriterio kaj teismaj Satanistoj povas surkoncentri nur sindediĉon. Malsimile ol [[Anton Szandor LaVey|LaVeja]] [[Kirko de Satano|Satanism]], teisma Satanismo kredas ke Satano estas vera estaĵo anstataŭ simbolo de individuismo. === Luciferismo === Luciferismo povas esti komprenita plej bone kiel kreda sistemo aŭ intelekta kredaro kiu respektas la kernajn kaj esencajn karakterizaĵojn kiuj estas ligilitaj kaj ofte donitaj al [[Demono Lucifero|Lucifero.]] Luciferismo estas ofte identigita kiel helpa kredaro aŭ movado de Satanismo, pro la ofta identigo de Lucifero kun Satano. Kelkaj Luciferistoj akceptas ĉi tiun identigon aŭ konsideras Luciferon kiel la "alportanton de lumo" kaj la iluminitan flankon de Satano, permesante ilin uzu la nomon Satanistoj. Aliaj rifuzas ĝin, donante la argumenton ke Lucifero estas pli pozitiva kaj afabla idealo ol Satano. Ili estas inspiritaj de la antikvaj mitoj de [[Egipta Mitologio|Egiptio]], [[Romia mitologio|Romo]] kaj [[Helena mitologio|Grekio]], [[Gnostikismo]] kaj tradicia Okcidenta [[okultismo]]. === Palladistoj === Palladistoj (angle: Palladists, aŭ Palladians) estas kvazaŭa theisma Satana societo aŭ membro de tiu societo. La nomo Palladisto venas de Pallas (la filino de [[Tritono (mitologio)|Tritono]]) kaj inkluzivas ligilon al la Greko-Roma diino de saĝeco kaj lernado, [[Atena]] . === Koveno de Nia Sinjorino de Endor === La Koveno de Nia Sinjorino de Endor, ankaŭ konata kiel Ophite Cultus Satanas (originale literumita "Sathanas"), estis Satana koveno supoze fondita en 1948 de Herbert Arthur Sloane en Toledo, Ohio, sed nenia atestaĵo ekzistas por subteni la aserton. La grupo estis multe influita de [[gnostikismo]] (precipe tiu tipo trovita en la nuntempa libro de Hans Jonas, ''La Gnostika Religio'') kaj adoris Satanas, ilia nomo por Satano (''Cultus Satanas'' estas [[Latina lingvo|latina]] versio de Kulto de Satano). Satanas (aŭ Satano) estis difinita laŭ gnostikaj terminoj kiel la [[Serpento (simbolo)|Serpento]] en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]] kiu malkaŝis la scion de la vera Dio al [[Eva]]. La nomo "Ophite" estas referenco al la antikva gnostika kulto de la [[Ofitoj]], kiuj laŭvorte adoris la serpenton. == Ateisma Satanismo == [[Dosiero:Baphosimb.svg|alternative=|eta|La Simbolo de Bafometo, la oficiala insigno de la Kirko de Satano kaj LaVeja Satanismo.]] '''LaVeja Satanismo''' estas religia filozofio fondita en 1966 de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]], enkorpigita de ''[[La Satana Biblio]]'' kaj estrita de la [[Kirko de Satano|Kirko de Satano.]] Ĝiaj ĉefaj kredoj kaj filozofioj estas bazitaj sur [[individuismo]], [[egoismo]], [[Epikuranismo|epikurismo]], mem-diigo kaj mem-konservo. Ĝ disvastigas mondan perspektivon de [[jurnaturalismo]], [[materialismo]], [[Socia darvinismo|Socia Darvinismo]], [[Okulon pro okulo|Lex Talionis]] kaj homaro kiel bestoj en senmorala [[Universo|universo.]]<ref>http://churchofsatan.com/satanism-and-objectivism.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/Enema.html</ref><ref><span class="citation web">[http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ18.html "Church of Satan FAQ 18.]</span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/CShistory7LR.html</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/satanism-the-feared-religion.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/walpurgisnacht-xxxvii.php</ref><ref>http://churchofsatan.com/the-snowman-is-diabolical-hit.php</ref> Sekvantoj de la filozofio priskribis Satanismon kiel [[Naturalismo (filozofio)|naturalisma]] religio de la karno aŭ "...La unua karna religio de la mondo".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jEnxnINMkPE&list=UUTTM5rdQA-E78nSkOnUluug</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/support-the-organization.php</ref><ref>https://cut2thetruth.wordpress.com/2014/09/21/truth-behind-religion-series-ep-2-inside-the-church-of-satan-interview-with-magus-peter-h-gilmore/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kontraŭ la populara kredo, LaVeja Satanismo ne enhavas "adoron de diabloj" aŭ adoron de ajnaj dioj. Ĝi estas [[Ateismo|ateisma]] filozofio kiu asertas ke "ĉiu individuo estas sia propra dio [kaj ke] estas neniom da spaco por iu ajn alia dio".<ref name="churchofsatan.com">http://www.churchofsatan.com/faq-fundamental-beliefs.php</ref> Sekvantoj vidas la karakteron de [[Satano]] kiel [[metaforo]] de [[fiero]], [[libido]], [[libereco]], klerismo, [[Saĝo|pura saĝeco]] kaj de [[kosmo]] kiun Satanistoj perceptas kiel instigitan de "[[Malluma materio|malluma]] [[Evoluismo|evolua]] forto de [[entropio]] kiu traestas ĉiom da [[naturo]] kaj provizas la deziron por supervivo kaj mem-duoblado ĉeestante ĉiujn vivajn aferojn". Li ankaŭ servas kiel koncepta kadro kaj ekstera metafora enkorpigo de la plej alta potencialo [de la Satanisto]. Satano ([[Hebrea lingvo|hebreo]]: שָּׂטָן ''satan'', signifanta "kontraŭulo") estas vidita kiel simbolo de spito kontraŭ la konservativismo de ĉefaj filozofiaj kaj religiaj fluoj, plejparte la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], kiuj konsideras ĉi tiun karakteron kiel antipodon.<ref name="altreligion.about.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150405143547/http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |arkivdato=2015-04-05 }}</ref><ref name="ReferenceA">http://www.churchofsatan.com/Pages/WhatTheDevil.html</ref><ref name="ReferenceB">http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ03.html</ref><ref name="ReferenceC">[http://www.churchofsatan.com/home.html] [https://web.archive.org/web/20120701104244/http://www.churchofsatan.com/home.html Archived]<span> July 1, 2012 at the </span>Wayback Machine</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/ChaplainsHandbook.html</ref> La prefikso "LaVeja" (angle: LaVeyan) estis neniam uzita de Anton LaVey aŭ de la [[Kirko de Satano]], nek aperas la termino ie ajn en de ĝia literaturo.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=kkmuV5R_O6g</ref> La kirko asertas ke ili estas la unua formale [[organizita religio]] kiu adoptis la terminon "Satanismo." Ili asertas ke Satanismo kaj la "adoro de Satano" ne povas egaliĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150721080617/http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |arkivdato=2015-07-21 }}</ref> La termino "Teisma Satanismo" estis priskribita kiel "[[Oksimoro|oksimora]]" de la kirko kaj ĝia Alta Pastro.<ref name="churchofsatan.com"/> La Kirko de Satano rifuzas la pravecon de aliaj ajn organizoj kiuj nomas sin Satanaj; ĝi finomas ilin inversaj kristanoj, kvazaŭaj Satanistoj, aŭ Diablon adorantoj.<ref>http://www.washingtonpost.com/news/national/wp/2014/11/07/the-church-of-satan-wants-you-to-stop-calling-these-devil-worshipping-alleged-murderers-satanists/</ref><ref>[[wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore|Wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore]]</ref> Hodiaŭ, la Kirko de Satano famigas sin kiel la nura aŭtentika reprezentado de Satanismo kaj ĝi rutine eldonas materialojn emfazantajn ĉi tiun disputon.<ref><span class="citation book">Gilmore, Peter H. (2007). </span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/rebels-without-cause.php</ref> La bazoj de la kredaro de la religio estas sintezitaj en ''La Naŭ Satanaj Eldiroj '', ''La Naŭ Satanaj Pekoj'' kaj ''La Dek unu Satanaj Reguloj de la Tero''.<ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-statements.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-sins.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/eleven-rules-of-earth.php</ref> == Akuzoj de Satanismo == Historie, kelkaj homoj aŭ grupoj estis specife priskribitaj kiel adorantaj Satanon aŭ la Diablon, aŭ de estanta dediĉita al la laboro de Satano. La vasta sumo de ĉi tiuj grupoj en eŭropaj kulturoj estas iome konektita kun la graveco kaj signifo de Satano en Kristanismo. === Kristanismo === [[Dosiero:Praetorius_Blocksberg.jpg|eta|Titola ilustraĵo de Johannes Praetorius (verkisto) (de) ''Blocksbergs Verrichtung'' (1668) montranta multajn tradiciajn ĉefaĵojn de la mezepoka Sabato de la Sorĉistinoj]] * [[Paganismo|Paganuloj]] festantaj [[Pajno]]n, [[Odino]]n, [[Perkūnas|Perkunason]] aŭ aliajn [[Paganismo|paganajn]] diojn estis ofte akuzitaj de la [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] adoradu la Diablon kaj liajn prainojn kaj sklavojn.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Multaj [[Gnostikismo|gnostikaj]] grupoj estis taksitaj Satanaj, pro ĝiaj elstaraj detaloj sugestantaj ke Lucifero aŭ la serpento - kiuj estas la veraj dioj aŭ profetoj kiuj liberigis Adamon kaj Evan - dum la dio de la Malnova Testamento estas taksita kiel [[Demiurgo|demiurgo.]] Hegemonius akuzis [[Mani (profeto)|Mani]], fondinto de Manicheanism, de esti Satana kiam Mani diris ke [[Jehovo]] estas "la diabla dio kiu kreis la mondan" kaj ke "li kiu parolis kun [[Moseo]], la Judoj, kaj la pastroj … estas la [Princo] de Mallumo, &#x2026; ne la dio de vero."<ref name="Mani1">[http://www.themystica.org/mystica/articles/m/manichaenism.html ''Manichaeism''] by Alan G. Hefner in ''The Mystica'', undated</ref><ref name="Mani2">''Acta Archelai'' of Hegemonius, Chapter XII, ''c.'' </ref> * La sorĉistinaj juĝadoj en frua moderna Eŭropo, specife, la ideo ke sorĉistinoj kunvenis ĉe [[Sabatorgio|Sabatorĝio]] por servi la Diablon.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Gilles de Rais]] (15a jarcento, Francio) estis franca nobelulo kiu estis juĝita kaj mortigita pro la mortigoj de centoj da infanoj en kvazaŭ-Satanaj ritoj.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Johano Georgo Faŭsto|Johann Georg Faust.]] (16a jarcento, Germanio) Multaj verkoj, en la germana kaj en la latina lingvoj, por fari [[Diabla kontrakto|diablan kontrakton]] estis atribuitaj al li.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> Ĉi tiuj estis kolektitaj kaj eldonitaj en Germanio en kelkaj de la eldonoj de ''Das Kloster'' (1845–1849). * Urbain Grandier (17a jarcento, Francio). Ekzistas tre fama dokumento en la latina pri kontrakton kun la Diablo li supoze skribis estis konservita de la katolika eklezio.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Homoj okupitaj en la Venena Afero, kiel Catherine Deshayes kaj Étienne Guibourg (17a jarcento, Francio). La dokumentaro de ilia juĝado estas la ĉefa Frua Moderna fonto por informo pri la Nigra Meso.<ref>Extensively described in: Zacharias, Gerhard, ''Der dunkle Gott: Satanskult und Schwarze Messe'', München (1964).</ref><ref>Original sources: Ravaisson, François ''Archives de la Bastille'' (Paris, 1866-1884, volumes IV, V, VI, VII)</ref> * La [[Markizo de Sade|Marquis de Sade]] (18a jarcento, Francio), priskribita de Iwan Bloch kiel fanatika Satanisto.<ref>Dr. Iwan Bloch, ''Marquis de Sade: His Life and Work'', 1899: ''"The Marquis de Sade gave evidence in his novels of being a fanatic Satanist."''</ref> Lia verkoj bilde priskribis [[Blasfemo|blasfemon]] kontraŭ la katolika eklezio, kiel orgio simila al la Nigra Meso farita de [[Pio la 6-a|Papo Pio VI]] en la [[Vatikano]] (en lia romano ''Juliette''). * En 1865, la kontraŭ-Vatikana [[Italoj|itala]] poeto [[Giosuè Carducci]] eldonis lian poemon Inno Satana ("Himno al Satano"), laŭdanta Satanon kiel la dion de racio kaj esprimantan religian malamon al Kristanismo. * Multaj sekvantoj de la Dekadenca movado, kiel la [[Poloj|pola]] aŭtoro Stanisław Przybyszewski, la belga artisto Félicien Rops kaj la [[Francoj|franca]] poeto [[Charles Baudelaire]] (kiu eldonis ''Les Litanies de Satan'' en 1857) aŭ nomis sin mem Satanistoj aŭ kreis apertajn Satanajn artaĵon kaj literaturon.<ref>Jullian, Philippe, ''Esthétes et Magiciens'', 1969; ''Dreamers of Decadence'', 1971.</ref> * Kelkaj francaj movadoj ĝenerale priskribitaj kiel Satanaj de francaj verkistoj de la tempo (malfrue 19a al frue 20a jarcentoj). La plej bone sciita priskribo havebla en la [[Angla lingvo|angla]] estas la 1891 romano ''Là-bas'' de [[Joris-Karl Huysmans|Joris-Karl Huysmans.]] Tamen, estis tre multe aliaj bone konitaj famulojn en Francio kiuj estis rilatitaj al la cirklojn priskribita de Huysmans, inkluzive Joseph-Antoine Boullan, Stanislas de Guaita, [[Henri Antoine Jules-Bois]] kaj Joséphin Péladan, kiuj aŭ skribis pri Satanismo en Francio aŭ estis akuzitaj de esti Satanistoj.<ref>[[Henri Antoine Jules-Bois|Bois, Jules]], ''Le Satanisme et la Magie - avec une étude de J.-K. Huysmans'', Paris, 1895.</ref><ref>[[Joris-Karl Huysmans|Huysmans, J.-K.]], ''Là-Bas'', 1891</ref> * [[Framasonismo]] estis priskribita kiel Satana en la tute senrespektigita Taxil mistifiko.<ref>Waite, A.E., ''[http://books.google.com/books?id=xmMuAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Devil Worship in France]'', London: George Redway 1896.</ref> * Almenaŭ du Satanaj (aŭ "Luciferaj") grupoj ekzistis en Francio en la 1930aj jaroj. Unu estis estrita de Maria de Naglowska kaj havis ritojn dediĉitajn al Satano kaj Lucifero.<ref>Medway, Gareth (2001). </ref> Alia, estrita de eksa katolika pastro, festis inversigaĵon de la latina Meso ( "Lucifera Meso"), kiu inkluzivis la frazon "''En nomine Domini Dei nostri Satanae Luciferi Excelsi''" (frazo kiu aperis denove 30 jaroj poste en [[La Satana Biblio]] de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]].)<ref>''Messe Luciférienne'', in Pierre Geyraud, ''Les Petites Églises de Paris'', 1937 (Source here: [http://www.angelfire.com/az3/synagogasatanae/geyraud.htm Messe Luciférienne]).</ref> === Islamo === La [[Jezidoj]], malplimulta religio de la [[Mezoriento|Meza Orienta]] kiu adoras [[Melek-Taŭso]]n, estas ofte taksita Satana de kelkaj [[Islamano|islamanoj.]]<ref>“The Devil Worshipers of the Middle East : Their Beliefs & Sacred Books” Holmes Pub Group LLC (December 1993) ISBN 1-55818-231-4 ISBN 978-1-55818-231-8</ref> Pro tio, ili estas celita por konvertiĝo kaj mortigo de la [[islama Ŝtato de Irako kaj Sirio]].<ref><span class="citation news">O'Loughlin, Ed (16 August 2014). </span></ref> == Populara muziko == [[Nigra metalroko|Nigra metalrok]] ofte estis konektita al Satanismo, parte pro la lirika enhavo de pluraj bandoj kaj ilia ofta uzo de figuraĵo ofte ligita al kredoj de la maldekstro-mana vojo (kiel la inversa stelokvinlatero). Pli ofte ol ne muzikistoj asociantaj sin mem kun nigra metalroko diras ke ili ne kredas je laŭleĝa Satana ideologio kaj ofte pretendas al ateismo, [[agnostikismo]] aŭ religia [[skeptikismo]]. En kelkaj okazoj, sekvantoj de religioj de la dekstro-mana vojo uzas Satanajn referencojn por amuzi kaj ŝoki.<ref>Baddeley, Gavin (1993). </ref> La plejparto de la tiel nomita "unua ondo" de nigra metalroko bandoj nur uzis Satanismon pro ĝia ŝok-valoro; unu el la malabundaj esceptoj estas Mercyful Fate kantisto King Diamond, kiu sekvas LaVejan Satanismon<ref name="rhi1">Götz Kühnemund: ''A History of Horror''. </ref> kaj kiun Michael Moynihan nomas "unu el la nuraj prezentistoj de la Satana metalrokaro de la '80aj jaroj kiu estis pli ol nur ŝajniganto uzanta diablon figuraĵon pro ĝia ŝok-valoro".<ref name="loc15f">Michael Moynihan, Didrik Søderlind: ''Lords of Chaos: The Bloody Rise of the Satanic Metal Underground'', Feral House 1998, pp. 15f.</ref> Unu frua antaŭirinto al Satana metalroko estis la 1969 roka eldono Witchcraft Destroys Minds & Reaps Souls, kiu enhavis multenombrajn referencojn al Satanismo kiuj aperis denove en pli posta Satana rok-muziko. Glen Benton, kantisto kaj unu el la gitaristoj de la bando Deicide, unufoje publike asertadis esti praktikanto de teisma Satanismo kaj publike ofertis fortan [[Kristanofobio|kontraŭ-kristanan senton.]] La polemika Dissection estranto Jon Nödtveidt publike priparolis sian "ĥaoso-gnostikajn" satanajn kredojn, estanta membro de la Hom-malamanta Ordo de Lucifero (angle: Misanthropic Luciferian Order) kaj nomis sian bandon "la Sona Propaganda Grupo de la HOL" (angle: the Sonic Propaganda Unit of the MLO.)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |titolo=''INTERVIEW FOR THE FANS BY THE FANS''. |alirdato=2007-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071020061147/http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |arkivdato=2007-10-20 }}</ref> Norvega nigra metalroko artistoj kiel Euronymous de [[Mayhem]] kaj Infernus de Gorgoroth ankaŭ identigis sin mem kiel Satanistojn kaj aktive antaŭenigis siajn kredojn.<ref><span class="citation book">Garry Sharpe-Young (2007). </span></ref> Pluraj bruligoj de preĝejoj kiu tra Norvegio en la frua 1990aj jaroj estis ankaŭ atribuitaj al junuloj okupitaj en la nigra metalroko movado, kiu inkluzivis homojn antaŭenigantajn teismajn Satanajn kredojn kaj forte kontraŭ-LaVejan sintenojn.<ref name="vybirs"><span class="citation audio-visual">Grude, Torstein (Director) (January 1, 1998). </span></ref> Tamen, la praveco de tiaj agoj kiel Satanaj klopodoj, prefere ol simple ribelemaj agoj faritaj por diskonigo, estas io dubita de eĉ kelkaj de tiuj kontribuantaj al la ĝenro.<ref name="Interview with Ihsahn for Lords of Chaos.">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm |titolo=Ihsahn Interview |alirdato=2009-10-25 |arkivurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm&date=2009-10-25+21:47:41 |arkivdato=2009-10-25 }}</ref> == Organizoj == === La Kirko de Satano === Je Valpurg Nokto, 30a de aprilo, 1966, [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]] fondis la "La Satanan Kirkon" (kiu li poste renomus "[[Kirko de Satano|la Kirkon de Satano]]"). La Kirko de Satano estas organizo dediĉita al la akcepto de la karna memo, kiel elparolita en ''[[La Satana Biblio]]'', skribita en 1969 de Anton Szandor LaVey.  === Unua Satana Kirko === Post la morto de LaVey en 1997 la Kirko de Satano estis estrita de nova administro kaj ĝia estrejo translokiĝis al [[Nov-Jorkio|Nov-Jorko.]] Karla LaVey (la filino de LaVey kiu mallonge servis kiel la Alta Pastrino de la Kirko), sentis ke la translokiĝo estas fiservo al la heredaĵo de sia patro. La Unua Satana Kirko estis refondita la [[31an de oktobro]] [[1999]] de Karla LaVey por daŭrigi la heredaĵon de sia patro. Ŝi daŭras estri ĝin en [[Sanfrancisko]], Kalifornio. === Templo de Seto === La Templo de Seto estas inicema okulta societo asertanta esti eminenta religia organizo de la maldekstramana vojo en la mondo. Ĝi estis fondinta en 1975 de Michael A. Aquino kaj kelkaj membroj de la sacerdoceco de la Kirko de Satano, kiuj forlasis ĝin pro administraj kaj filozofiaj nekonsentoj.<ref><span class="citation book">Aquino, Michael (2002). </span></ref> La Templo de Seto volonte difinas sin mem kontraŭ la Kirko de Satano per pluraj vojoj, plej grave per teologio kaj sociologio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> La filozofio de la Templo de Seto povas esti resumita "enlumigita individuismo" &#x2014; plibonigo de onia memo per propra edukado, [[eksperimento|eksperimentado]], kaj [[inicado]]. Ĉi tiu procezo estas bezone malsama kaj aparta por ĉiu individuo. La membroj ne konsentas pri tio, ĉu Seto estas "vera" aŭ ne, kaj la Tempo ne postulas ke ili konsentu pri tio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> Setismo, teorie, similas al teisma Satanismo. La ĉefa dio de Setismo estas la antikva egipta dio Set, la dio de la kontraŭstaranto. Seto supoze estas la [[Diablo|Malluma Lordo]] malantaŭ la [[Hebrea lingvo|hebrea]] estaĵo Satano. Set, kiel la unua principo de konscio, estas kopiita de Setistoj, kiu simbolas la koncepton de individuo, subjektiva inteligento kiu ekzistas ekster la natura ordo kiel la "Nigra Flamo".  Membroj de la Templo de Seto estas plejparte viroj, inter la aĝoj de dudek jaroj kaj kvindek jaroj.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> === Ordo de Naŭ Anguloj === La verkistoj Per Faxneld kaj Jesper Petersen skribas ke la Ordo de Naŭ Anguloj (ONA, O9A) "reprezentas danĝeran kaj ekstreman formon de Satanismo".<ref name="faxneld">Per Faxneld: ''Post-Satanism, Left Hand Paths, and Beyond'' in Per Faxneld & Jesper Petersen (eds) ''The Devil's Party: Satanism in Modernity'', Oxford University Press (2012), p.207. </ref> La ONA unue allogis publikan atenton dum la 1980aj jaroj kaj 1990aj jaroj post kiam estas menciitaj en libroj pritemantaj faŝisman Satanismon. Ili estis unue formita en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj estas aktuale organizita ĉirkaŭ sekretaj ĉeloj (kiujn ĝi nomas ''tradiciaj interkonektiloj'') kaj ĉirkaŭ kion ĝi nomas ''sinistraj triboj''.<ref>Senholt, Jacob. </ref><ref>[http://onanxs.wordpress.com/about-on/faq-about-ona/ FAQ About ONA]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |titolo=Angular Momentum: from Traditional to Progressive Satanism in the Order of Nine Angles |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://archive.is/20120904135538/http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |arkivdato=2012-09-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |titolo=Sinister Tribes Of The ONA |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091212101112/http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |arkivdato=2009-12-12 }}</ref> === La Satana Templo === La Satana Templo uzas la literaturan Satano kiel mitologian fundamenton por [[Naturalismo (filozofio)|ne-supernatura]] religio, por konstrui kulturan rakonton kiu povas helpeme enkorpigi vivajn spertojn kaj antaŭenigi pragmatan escepticismon, racian reciprokecon, personalan liberon, kaj scivolecon. Ambaŭ de la fondintoj estas ateismaj Satanistoj - ili ne kredas ke Satano vere ekzistas.<ref><span class="citation news">Oppenheimer, Mark (July 10, 2015). </span></ref> ==== La Sep Principoj de La Satana Templo ==== # Oni devus agi per kompato kaj kunsentemo al ĉiuj vivantoj laŭ racio. # La batalo al justeco estas daŭriganta kaj bezonata ĉeso kiu devus superi kontraŭ leĝoj kaj institucioj. # Onia korpo estas netuŝebla, regata nur de onia propra volo. # Oni devus toleri la liberojn de aliaj homoj, inkluzive la liberon al ofendi. Volonte kaj maljuste perforti la liberojn de aliaj homoj egalas forlasi oniajn proprajn liberojn. # Kredoj devus konformi laŭ onia plej bona scienca kompreno pri la mondo. Oni devus zorgi neniam distordi sciencajn faktojn laŭ siaj kredoj. # Homoj estas erareblaj. Se oni farus misagon, oni devus fari tiel multe, kiel eblas al korekti ĝin kaj solvi ajnan damaĝon faritan. # Ĉiu principo estas gvidanta maksimo celita por inspiri noblecon age kaj pense. La animo de kompato, saĝeco, kaj justeco devus ĉiam superi la skribatan aŭ parolatan vorton.<ref>https://thesatanictemple.com/pages/tenets</ref> == Vidu ankaŭ == * Satano en literaturo * Satana rito-fitrakto * Ŝajtan * [[Prometeo]] * {{Q|Q2478965}} * {{Q|Q140157364}} == References == {{Referencoj|2}} == Plua Legado == * Michelet, Jules (1862). Satanism and Witchcraft: the Classic Study of Medieval Superstition. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-8065-0059-1.</span>  Konsideriĝas la unua moderna laboro diskutantan Satanismon. * Cavendish, Richard (1967). The Black Arts: an Absorbing Account of Witchcraft, Demonology, Astrology, and Other Mystical Practices Throughout the Ages. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-399-50035-0.</span>  Resumo de la historio de Sorĉado, Satanismo, kaj Adoro de la Diablo en la lasta parto de la libro. * Passantino, Bob kaj Gretchen: ''Satanism'': Grand Rapids: Zondervan: 1995. * Zacharias, Gerhard (1980). The Satanic Cult. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-04-133008-3.</span>  Tradukita de la 1964 germana eldono de Christine Trollope. * Chornyisyn, Mykhailo (2009). Hail Satan. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-557-06489-2. </span> * Wlodek, Nikodem (2004). Satans Raw. * Medway, Gareth (2001). Lure of the Sinister: The Unnatural History of Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-8147-5645-4. </span> * Noctulius, Imperiestro (2007). The Path to Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-1-4348-2055-6. </span> * [[Massimo Introvigne]], I satanisti. Storia, riti e miti del satanismo, Sugarco, 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=satan.0ismo}} * [http://www.churchofsatan.com La Kirko de Satano (oficiala paĝaro)] * [http://www.religioustolerance.org/satanism.htm Religia Tolerema paĝo pritemanta Satanismon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220720194256/https://www.religioustolerance.org/satanism.htm |date=2022-07-20 }} * Satanismo <span>ĉe</span> [[DMOZ]] * [http://thesatanictemple.com/ La Satana Templo (oficiala paĝaro)] * [http://www.satanicchurch.com/content/ La Unua Satana Kirko (oficiala paĝaro)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160117171428/http://www.satanicchurch.com/content/ |date=2016-01-17 }} * [http://www.xeper.org/ La Templo de Seto (oficiala paĝaro)] [[Kategorio:Kontraŭkristanismo]] [[Kategorio:Kritiko al kristanismo]] [[Kategorio:Filozofio de religio]] agbsxqhkj8danp03lck384lodxmsi5o 9505809 9505795 2026-11-01T17:26:18Z PurplePieman 65169 «Onia» estas malgracia 9505809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pentagram4.svg|dekstra|eta|La malsupreniĝa-indikanta [[pentaklo]] estas ofte uzita reprezenti Satanismon.]] '''Satanismo''' estas larĝa termino pritemanta grupon de [[Ideologio|ideologiaj]] kaj [[Filozofio|filozofiaj]] kredoj. Satanismo inkluzivas simbolan asocion kun, aŭ admiron por, [[Satano]], kiun Satanistoj konsideras kiel inspirantan kaj liberigantan estaĵon. Estis taksite ke estis 50,000 Satanistoj en 1990. Nun povas esti tiom multe kiel unu cent mil da Satanistoj en la mondo.<ref><span class="citation web">B.A. Robinson (March 2006). </span></ref> [[Dosiero:Baphomet.png|dekstra|eta|La Sabata Kapro de Eliphas Levi (konata kiel La Kapro de Mendes aŭ [[Bafometo]]) fariĝis unu el la plej oftaj simboloj de Satanismo.]] La viro Herbert Arthur Sloane asertadis ke li estris Satanan kovenon ekde 1948 antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano en 1966, sed nenia sendependa atestaĵo subtenanta la aserton ekzistas. Sloane partoprenis membrecon en la Kirko de Satano ekde 1968<ref>https://www.churchofsatan.com/regarding-herbert-a-sloane.php</ref>, kaj tamen li mortis en 1975 neniu povas certi ĉu li rezignis sian membrecon. Laŭ la Kirko de Satano, la membrokarto de Sloane havas lineon tra la nomon kaj la estraro kredas ke la membreco estis nuligita pro la deziro de Sloane adori al "Sathanas," nomo kiu ne ekzistas ene de la Kirko de Satano. La plej forta atestaĵo kontraŭ la aserto de Sloane pri estri Satanan kovenon antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano estas intervjuo de "The Toledo Blade" verkita en 1967<ref>https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19670806&id=mwhPAAAAIBAJ&sjid=dwEEAAAAIBAJ&pg=5622,1342183&hl=en</ref> en kiu Sloane nomiĝas kiel "Kala" kaj neniel diskutas Satanon, Satanismon, aŭ ian kovenon. Sen ia atestaĵo subtenanta la aserton de Sloane, la Kirko de Satana ja estas la unua Satana organizo en Usono. Satanaj grupoj kiuj aperis post la 1960aj jaroj estas tre diversaj, sed du gravaj tendencoj estas teisma Satanismo kaj ateisma Satanismo. Teismaj Satanistoj adoras Satanon kiel supernaturan [[Diaĵo|dion]], vidantaj lin ne kiel ĉiopovan dion sed prefere kiel [[Patriarko|patriarkon.]] Kontraŭe, ateisma Satanistoj konsideras Satanon kiel simple simbolon de certaj homaj trajtoj.<ref name="Point of Inquiry Interview"><span class="citation web">Gilmore, Peter. </span></ref> Estas indikoj ke Satanaj kredoj fariĝis pli sociale toleritaj. Satanismo estas nun permesita en la [[Reĝa mararmeo|Reĝa Mararmeo]] de la britaj Armitaj Fortoj, malgraŭ kontraŭstaro de kristanoj kaj en 2005, la [[Supera Kortumo de Usono]] pridebatis protekti la religiajn rajtojn de malliberuloj post kiam proceso kontraŭ la afero estis registrita al ili.<ref>[http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/10/24/uk.devilworship/index.html Royal Navy to allow devil worship] ''[[CNN]]''</ref><ref>Carter, Helen. </ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/3948329.stm Navy approves first ever Satanist] ''BBC News''</ref><ref><span class="citation news">Linda Greenhouse (March 22, 2005). </span></ref><ref><span class="citation web">[http://www.csmonitor.com/2005/0321/p03s02-usju.html "Before high court: law that allows for religious rights"]. </span></ref> Nuntempa Satanismo estas plejparte amerika fenomeno, kaj la ideoj disvastiĝas per la efikoj de [[tutmondiĝo]] kaj la Interreto.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> La Interreto antaŭenigas konscion pri aliaj Satanistoj kaj estas ankaŭ la ĉefa batalejo por difini Satanismon hodiaŭ.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> Satanismo komencis atingi [[Orienta Eŭropo|Orientan Eŭropon]] en la 1990aj jaroj, samtempe kun la falo de [[Sovetunio]] kaj plej videble en [[Pollando]] kaj [[Litovio]], plejparte Romkatolikaj landoj.<ref name="crs8"><span class="citation book">Alisauskiene, Milda (2009). </span></ref><ref><span class="citation news">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/correspondent/778438.stm "Satanism stalks Poland"]. </span></ref> == Historia fono == [[Dosiero:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|maldekstra|eta|198x198px|Satano en ''[[Perdita Paradizo]]'', kiel ilustrita de [[Gustave Doré]]]] Precipe post kiam la eŭropa [[Klerismo]], kelkaj verkoj, kiel ''[[Perdita Paradizo]]'', estis prenitaj de [[Romantikismo|Romantikistoj]] kiel [[George Byron|Byron]] kaj priskribitaj kiel prezentante la Biblian Satanon kiel [[Alegorio|alegorion]] reprezentantan krizon de fido, [[individuismo]], [[libera volo]], [[Saĝo|saĝeco]] kaj klerismo.[Citaĵo devis] Tiuj verkoj efektive prezentantaj Satanon kiel heroan karakteron estas malpli en kvanto sed ja ekzistas. [[George Bernard Shaw]] kaj [[Mark Twain]] (konsideru. ''Leteroj de la Tero (angle: Letters from the Earth)'') inkluzivis tiajn karakterizadojn en iliaj verkoj longe antaŭ ol religia Satanistoj prenis la plumon. Ekde tiam, Satano kaj Satanismo komencis akiri novan signifan ekster Kristanismo.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> == Teisma Satanismo == [[Dosiero:Grimorium Verum Full Sigil of Lucifer.svg|maldekstra|eta|200x200px|La plena simbolo de [[Lucifero]], kiel ĝi originale aperis en la ''Grimorium Verum'']] [[Dosiero:Sigil_of_Lucifer.svg|eta|214x214px|Pli simetria versio de la antaŭa simbolo, uzita de kelkaj modernaj Satanistoj]] Teista Satanism (ankaŭ konata kiel Anima Satanismo aŭ adoro de [[Diablo]]j) estas formo de Satanismo kun la primara kredo ke Satano estas reala [[Diaĵo|dio]] aŭ forto meritanta adoron.<ref name="autogenerated6"><span class="citation book">Partridge, Christopher Hugh (2004). </span></ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |titolo=Prayers to Satan |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190415182859/http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |arkivdato=2019-04-15 }}</ref> Aliaj karakterizaĵoj de teisma Satanismo povas inkluzivi kredon je [[magio]], kiu estas manipulita per [[rito]], kvankam kiu ne estas difinanta kriterio kaj teismaj Satanistoj povas surkoncentri nur sindediĉon. Malsimile ol [[Anton Szandor LaVey|LaVeja]] [[Kirko de Satano|Satanism]], teisma Satanismo kredas ke Satano estas vera estaĵo anstataŭ simbolo de individuismo. === Luciferismo === Luciferismo povas esti komprenita plej bone kiel kreda sistemo aŭ intelekta kredaro kiu respektas la kernajn kaj esencajn karakterizaĵojn kiuj estas ligilitaj kaj ofte donitaj al [[Demono Lucifero|Lucifero.]] Luciferismo estas ofte identigita kiel helpa kredaro aŭ movado de Satanismo, pro la ofta identigo de Lucifero kun Satano. Kelkaj Luciferistoj akceptas ĉi tiun identigon aŭ konsideras Luciferon kiel la "alportanton de lumo" kaj la iluminitan flankon de Satano, permesante ilin uzu la nomon Satanistoj. Aliaj rifuzas ĝin, donante la argumenton ke Lucifero estas pli pozitiva kaj afabla idealo ol Satano. Ili estas inspiritaj de la antikvaj mitoj de [[Egipta Mitologio|Egiptio]], [[Romia mitologio|Romo]] kaj [[Helena mitologio|Grekio]], [[Gnostikismo]] kaj tradicia Okcidenta [[okultismo]]. === Palladistoj === Palladistoj (angle: Palladists, aŭ Palladians) estas kvazaŭa theisma Satana societo aŭ membro de tiu societo. La nomo Palladisto venas de Pallas (la filino de [[Tritono (mitologio)|Tritono]]) kaj inkluzivas ligilon al la Greko-Roma diino de saĝeco kaj lernado, [[Atena]] . === Koveno de Nia Sinjorino de Endor === La Koveno de Nia Sinjorino de Endor, ankaŭ konata kiel Ophite Cultus Satanas (originale literumita "Sathanas"), estis Satana koveno supoze fondita en 1948 de Herbert Arthur Sloane en Toledo, Ohio, sed nenia atestaĵo ekzistas por subteni la aserton. La grupo estis multe influita de [[gnostikismo]] (precipe tiu tipo trovita en la nuntempa libro de Hans Jonas, ''La Gnostika Religio'') kaj adoris Satanas, ilia nomo por Satano (''Cultus Satanas'' estas [[Latina lingvo|latina]] versio de Kulto de Satano). Satanas (aŭ Satano) estis difinita laŭ gnostikaj terminoj kiel la [[Serpento (simbolo)|Serpento]] en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]] kiu malkaŝis la scion de la vera Dio al [[Eva]]. La nomo "Ophite" estas referenco al la antikva gnostika kulto de la [[Ofitoj]], kiuj laŭvorte adoris la serpenton. == Ateisma Satanismo == [[Dosiero:Baphosimb.svg|alternative=|eta|La Simbolo de Bafometo, la oficiala insigno de la Kirko de Satano kaj LaVeja Satanismo.]] '''LaVeja Satanismo''' estas religia filozofio fondita en 1966 de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]], enkorpigita de ''[[La Satana Biblio]]'' kaj estrita de la [[Kirko de Satano|Kirko de Satano.]] Ĝiaj ĉefaj kredoj kaj filozofioj estas bazitaj sur [[individuismo]], [[egoismo]], [[Epikuranismo|epikurismo]], mem-diigo kaj mem-konservo. Ĝ disvastigas mondan perspektivon de [[jurnaturalismo]], [[materialismo]], [[Socia darvinismo|Socia Darvinismo]], [[Okulon pro okulo|Lex Talionis]] kaj homaro kiel bestoj en senmorala [[Universo|universo.]]<ref>http://churchofsatan.com/satanism-and-objectivism.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/Enema.html</ref><ref><span class="citation web">[http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ18.html "Church of Satan FAQ 18.]</span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/CShistory7LR.html</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/satanism-the-feared-religion.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/walpurgisnacht-xxxvii.php</ref><ref>http://churchofsatan.com/the-snowman-is-diabolical-hit.php</ref> Sekvantoj de la filozofio priskribis Satanismon kiel [[Naturalismo (filozofio)|naturalisma]] religio de la karno aŭ "...La unua karna religio de la mondo".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jEnxnINMkPE&list=UUTTM5rdQA-E78nSkOnUluug</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/support-the-organization.php</ref><ref>https://cut2thetruth.wordpress.com/2014/09/21/truth-behind-religion-series-ep-2-inside-the-church-of-satan-interview-with-magus-peter-h-gilmore/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kontraŭ la populara kredo, LaVeja Satanismo ne enhavas "adoron de diabloj" aŭ adoron de ajnaj dioj. Ĝi estas [[Ateismo|ateisma]] filozofio kiu asertas ke "ĉiu individuo estas sia propra dio [kaj ke] estas neniom da spaco por iu ajn alia dio".<ref name="churchofsatan.com">http://www.churchofsatan.com/faq-fundamental-beliefs.php</ref> Sekvantoj vidas la karakteron de [[Satano]] kiel [[metaforo]] de [[fiero]], [[libido]], [[libereco]], klerismo, [[Saĝo|pura saĝeco]] kaj de [[kosmo]] kiun Satanistoj perceptas kiel instigitan de "[[Malluma materio|malluma]] [[Evoluismo|evolua]] forto de [[entropio]] kiu traestas ĉiom da [[naturo]] kaj provizas la deziron por supervivo kaj mem-duoblado ĉeestante ĉiujn vivajn aferojn". Li ankaŭ servas kiel koncepta kadro kaj ekstera metafora enkorpigo de la plej alta potencialo [de la Satanisto]. Satano ([[Hebrea lingvo|hebreo]]: שָּׂטָן ''satan'', signifanta "kontraŭulo") estas vidita kiel simbolo de spito kontraŭ la konservativismo de ĉefaj filozofiaj kaj religiaj fluoj, plejparte la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], kiuj konsideras ĉi tiun karakteron kiel antipodon.<ref name="altreligion.about.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150405143547/http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |arkivdato=2015-04-05 }}</ref><ref name="ReferenceA">http://www.churchofsatan.com/Pages/WhatTheDevil.html</ref><ref name="ReferenceB">http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ03.html</ref><ref name="ReferenceC">[http://www.churchofsatan.com/home.html] [https://web.archive.org/web/20120701104244/http://www.churchofsatan.com/home.html Archived]<span> July 1, 2012 at the </span>Wayback Machine</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/ChaplainsHandbook.html</ref> La prefikso "LaVeja" (angle: LaVeyan) estis neniam uzita de Anton LaVey aŭ de la [[Kirko de Satano]], nek aperas la termino ie ajn en de ĝia literaturo.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=kkmuV5R_O6g</ref> La kirko asertas ke ili estas la unua formale [[organizita religio]] kiu adoptis la terminon "Satanismo." Ili asertas ke Satanismo kaj la "adoro de Satano" ne povas egaliĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150721080617/http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |arkivdato=2015-07-21 }}</ref> La termino "Teisma Satanismo" estis priskribita kiel "[[Oksimoro|oksimora]]" de la kirko kaj ĝia Alta Pastro.<ref name="churchofsatan.com"/> La Kirko de Satano rifuzas la pravecon de aliaj ajn organizoj kiuj nomas sin Satanaj; ĝi finomas ilin inversaj kristanoj, kvazaŭaj Satanistoj, aŭ Diablon adorantoj.<ref>http://www.washingtonpost.com/news/national/wp/2014/11/07/the-church-of-satan-wants-you-to-stop-calling-these-devil-worshipping-alleged-murderers-satanists/</ref><ref>[[wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore|Wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore]]</ref> Hodiaŭ, la Kirko de Satano famigas sin kiel la nura aŭtentika reprezentado de Satanismo kaj ĝi rutine eldonas materialojn emfazantajn ĉi tiun disputon.<ref><span class="citation book">Gilmore, Peter H. (2007). </span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/rebels-without-cause.php</ref> La bazoj de la kredaro de la religio estas sintezitaj en ''La Naŭ Satanaj Eldiroj '', ''La Naŭ Satanaj Pekoj'' kaj ''La Dek unu Satanaj Reguloj de la Tero''.<ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-statements.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-sins.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/eleven-rules-of-earth.php</ref> == Akuzoj de Satanismo == Historie, kelkaj homoj aŭ grupoj estis specife priskribitaj kiel adorantaj Satanon aŭ la Diablon, aŭ de estanta dediĉita al la laboro de Satano. La vasta sumo de ĉi tiuj grupoj en eŭropaj kulturoj estas iome konektita kun la graveco kaj signifo de Satano en Kristanismo. === Kristanismo === [[Dosiero:Praetorius_Blocksberg.jpg|eta|Titola ilustraĵo de Johannes Praetorius (verkisto) (de) ''Blocksbergs Verrichtung'' (1668) montranta multajn tradiciajn ĉefaĵojn de la mezepoka Sabato de la Sorĉistinoj]] * [[Paganismo|Paganuloj]] festantaj [[Pajno]]n, [[Odino]]n, [[Perkūnas|Perkunason]] aŭ aliajn [[Paganismo|paganajn]] diojn estis ofte akuzitaj de la [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] adoradu la Diablon kaj liajn prainojn kaj sklavojn.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Multaj [[Gnostikismo|gnostikaj]] grupoj estis taksitaj Satanaj, pro ĝiaj elstaraj detaloj sugestantaj ke Lucifero aŭ la serpento - kiuj estas la veraj dioj aŭ profetoj kiuj liberigis Adamon kaj Evan - dum la dio de la Malnova Testamento estas taksita kiel [[Demiurgo|demiurgo.]] Hegemonius akuzis [[Mani (profeto)|Mani]], fondinto de Manicheanism, de esti Satana kiam Mani diris ke [[Jehovo]] estas "la diabla dio kiu kreis la mondan" kaj ke "li kiu parolis kun [[Moseo]], la Judoj, kaj la pastroj … estas la [Princo] de Mallumo, &#x2026; ne la dio de vero."<ref name="Mani1">[http://www.themystica.org/mystica/articles/m/manichaenism.html ''Manichaeism''] by Alan G. Hefner in ''The Mystica'', undated</ref><ref name="Mani2">''Acta Archelai'' of Hegemonius, Chapter XII, ''c.'' </ref> * La sorĉistinaj juĝadoj en frua moderna Eŭropo, specife, la ideo ke sorĉistinoj kunvenis ĉe [[Sabatorgio|Sabatorĝio]] por servi la Diablon.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Gilles de Rais]] (15a jarcento, Francio) estis franca nobelulo kiu estis juĝita kaj mortigita pro la mortigoj de centoj da infanoj en kvazaŭ-Satanaj ritoj.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Johano Georgo Faŭsto|Johann Georg Faust.]] (16a jarcento, Germanio) Multaj verkoj, en la germana kaj en la latina lingvoj, por fari [[Diabla kontrakto|diablan kontrakton]] estis atribuitaj al li.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> Ĉi tiuj estis kolektitaj kaj eldonitaj en Germanio en kelkaj de la eldonoj de ''Das Kloster'' (1845–1849). * Urbain Grandier (17a jarcento, Francio). Ekzistas tre fama dokumento en la latina pri kontrakton kun la Diablo li supoze skribis estis konservita de la katolika eklezio.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Homoj okupitaj en la Venena Afero, kiel Catherine Deshayes kaj Étienne Guibourg (17a jarcento, Francio). La dokumentaro de ilia juĝado estas la ĉefa Frua Moderna fonto por informo pri la Nigra Meso.<ref>Extensively described in: Zacharias, Gerhard, ''Der dunkle Gott: Satanskult und Schwarze Messe'', München (1964).</ref><ref>Original sources: Ravaisson, François ''Archives de la Bastille'' (Paris, 1866-1884, volumes IV, V, VI, VII)</ref> * La [[Markizo de Sade|Marquis de Sade]] (18a jarcento, Francio), priskribita de Iwan Bloch kiel fanatika Satanisto.<ref>Dr. Iwan Bloch, ''Marquis de Sade: His Life and Work'', 1899: ''"The Marquis de Sade gave evidence in his novels of being a fanatic Satanist."''</ref> Lia verkoj bilde priskribis [[Blasfemo|blasfemon]] kontraŭ la katolika eklezio, kiel orgio simila al la Nigra Meso farita de [[Pio la 6-a|Papo Pio VI]] en la [[Vatikano]] (en lia romano ''Juliette''). * En 1865, la kontraŭ-Vatikana [[Italoj|itala]] poeto [[Giosuè Carducci]] eldonis lian poemon Inno Satana ("Himno al Satano"), laŭdanta Satanon kiel la dion de racio kaj esprimantan religian malamon al Kristanismo. * Multaj sekvantoj de la Dekadenca movado, kiel la [[Poloj|pola]] aŭtoro Stanisław Przybyszewski, la belga artisto Félicien Rops kaj la [[Francoj|franca]] poeto [[Charles Baudelaire]] (kiu eldonis ''Les Litanies de Satan'' en 1857) aŭ nomis sin mem Satanistoj aŭ kreis apertajn Satanajn artaĵon kaj literaturon.<ref>Jullian, Philippe, ''Esthétes et Magiciens'', 1969; ''Dreamers of Decadence'', 1971.</ref> * Kelkaj francaj movadoj ĝenerale priskribitaj kiel Satanaj de francaj verkistoj de la tempo (malfrue 19a al frue 20a jarcentoj). La plej bone sciita priskribo havebla en la [[Angla lingvo|angla]] estas la 1891 romano ''Là-bas'' de [[Joris-Karl Huysmans|Joris-Karl Huysmans.]] Tamen, estis tre multe aliaj bone konitaj famulojn en Francio kiuj estis rilatitaj al la cirklojn priskribita de Huysmans, inkluzive Joseph-Antoine Boullan, Stanislas de Guaita, [[Henri Antoine Jules-Bois]] kaj Joséphin Péladan, kiuj aŭ skribis pri Satanismo en Francio aŭ estis akuzitaj de esti Satanistoj.<ref>[[Henri Antoine Jules-Bois|Bois, Jules]], ''Le Satanisme et la Magie - avec une étude de J.-K. Huysmans'', Paris, 1895.</ref><ref>[[Joris-Karl Huysmans|Huysmans, J.-K.]], ''Là-Bas'', 1891</ref> * [[Framasonismo]] estis priskribita kiel Satana en la tute senrespektigita Taxil mistifiko.<ref>Waite, A.E., ''[http://books.google.com/books?id=xmMuAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Devil Worship in France]'', London: George Redway 1896.</ref> * Almenaŭ du Satanaj (aŭ "Luciferaj") grupoj ekzistis en Francio en la 1930aj jaroj. Unu estis estrita de Maria de Naglowska kaj havis ritojn dediĉitajn al Satano kaj Lucifero.<ref>Medway, Gareth (2001). </ref> Alia, estrita de eksa katolika pastro, festis inversigaĵon de la latina Meso ( "Lucifera Meso"), kiu inkluzivis la frazon "''En nomine Domini Dei nostri Satanae Luciferi Excelsi''" (frazo kiu aperis denove 30 jaroj poste en [[La Satana Biblio]] de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]].)<ref>''Messe Luciférienne'', in Pierre Geyraud, ''Les Petites Églises de Paris'', 1937 (Source here: [http://www.angelfire.com/az3/synagogasatanae/geyraud.htm Messe Luciférienne]).</ref> === Islamo === La [[Jezidoj]], malplimulta religio de la [[Mezoriento|Meza Orienta]] kiu adoras [[Melek-Taŭso]]n, estas ofte taksita Satana de kelkaj [[Islamano|islamanoj.]]<ref>“The Devil Worshipers of the Middle East : Their Beliefs & Sacred Books” Holmes Pub Group LLC (December 1993) ISBN 1-55818-231-4 ISBN 978-1-55818-231-8</ref> Pro tio, ili estas celita por konvertiĝo kaj mortigo de la [[islama Ŝtato de Irako kaj Sirio]].<ref><span class="citation news">O'Loughlin, Ed (16 August 2014). </span></ref> == Populara muziko == [[Nigra metalroko|Nigra metalrok]] ofte estis konektita al Satanismo, parte pro la lirika enhavo de pluraj bandoj kaj ilia ofta uzo de figuraĵo ofte ligita al kredoj de la maldekstro-mana vojo (kiel la inversa stelokvinlatero). Pli ofte ol ne muzikistoj asociantaj sin mem kun nigra metalroko diras ke ili ne kredas je laŭleĝa Satana ideologio kaj ofte pretendas al ateismo, [[agnostikismo]] aŭ religia [[skeptikismo]]. En kelkaj okazoj, sekvantoj de religioj de la dekstro-mana vojo uzas Satanajn referencojn por amuzi kaj ŝoki.<ref>Baddeley, Gavin (1993). </ref> La plejparto de la tiel nomita "unua ondo" de nigra metalroko bandoj nur uzis Satanismon pro ĝia ŝok-valoro; unu el la malabundaj esceptoj estas Mercyful Fate kantisto King Diamond, kiu sekvas LaVejan Satanismon<ref name="rhi1">Götz Kühnemund: ''A History of Horror''. </ref> kaj kiun Michael Moynihan nomas "unu el la nuraj prezentistoj de la Satana metalrokaro de la '80aj jaroj kiu estis pli ol nur ŝajniganto uzanta diablon figuraĵon pro ĝia ŝok-valoro".<ref name="loc15f">Michael Moynihan, Didrik Søderlind: ''Lords of Chaos: The Bloody Rise of the Satanic Metal Underground'', Feral House 1998, pp. 15f.</ref> Unu frua antaŭirinto al Satana metalroko estis la 1969 roka eldono Witchcraft Destroys Minds & Reaps Souls, kiu enhavis multenombrajn referencojn al Satanismo kiuj aperis denove en pli posta Satana rok-muziko. Glen Benton, kantisto kaj unu el la gitaristoj de la bando Deicide, unufoje publike asertadis esti praktikanto de teisma Satanismo kaj publike ofertis fortan [[Kristanofobio|kontraŭ-kristanan senton.]] La polemika Dissection estranto Jon Nödtveidt publike priparolis sian "ĥaoso-gnostikajn" satanajn kredojn, estanta membro de la Hom-malamanta Ordo de Lucifero (angle: Misanthropic Luciferian Order) kaj nomis sian bandon "la Sona Propaganda Grupo de la HOL" (angle: the Sonic Propaganda Unit of the MLO.)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |titolo=''INTERVIEW FOR THE FANS BY THE FANS''. |alirdato=2007-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071020061147/http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |arkivdato=2007-10-20 }}</ref> Norvega nigra metalroko artistoj kiel Euronymous de [[Mayhem]] kaj Infernus de Gorgoroth ankaŭ identigis sin mem kiel Satanistojn kaj aktive antaŭenigis siajn kredojn.<ref><span class="citation book">Garry Sharpe-Young (2007). </span></ref> Pluraj bruligoj de preĝejoj kiu tra Norvegio en la frua 1990aj jaroj estis ankaŭ atribuitaj al junuloj okupitaj en la nigra metalroko movado, kiu inkluzivis homojn antaŭenigantajn teismajn Satanajn kredojn kaj forte kontraŭ-LaVejan sintenojn.<ref name="vybirs"><span class="citation audio-visual">Grude, Torstein (Director) (January 1, 1998). </span></ref> Tamen, la praveco de tiaj agoj kiel Satanaj klopodoj, prefere ol simple ribelemaj agoj faritaj por diskonigo, estas io dubita de eĉ kelkaj de tiuj kontribuantaj al la ĝenro.<ref name="Interview with Ihsahn for Lords of Chaos.">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm |titolo=Ihsahn Interview |alirdato=2009-10-25 |arkivurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm&date=2009-10-25+21:47:41 |arkivdato=2009-10-25 }}</ref> == Organizoj == === La Kirko de Satano === Je Valpurg Nokto, 30a de aprilo, 1966, [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]] fondis la "La Satanan Kirkon" (kiu li poste renomus "[[Kirko de Satano|la Kirkon de Satano]]"). La Kirko de Satano estas organizo dediĉita al la akcepto de la karna memo, kiel elparolita en ''[[La Satana Biblio]]'', skribita en 1969 de Anton Szandor LaVey.  === Unua Satana Kirko === Post la morto de LaVey en 1997 la Kirko de Satano estis estrita de nova administro kaj ĝia estrejo translokiĝis al [[Nov-Jorkio|Nov-Jorko.]] Karla LaVey (la filino de LaVey kiu mallonge servis kiel la Alta Pastrino de la Kirko), sentis ke la translokiĝo estas fiservo al la heredaĵo de sia patro. La Unua Satana Kirko estis refondita la [[31an de oktobro]] [[1999]] de Karla LaVey por daŭrigi la heredaĵon de sia patro. Ŝi daŭras estri ĝin en [[Sanfrancisko]], Kalifornio. === Templo de Seto === La Templo de Seto estas inicema okulta societo asertanta esti eminenta religia organizo de la maldekstramana vojo en la mondo. Ĝi estis fondinta en 1975 de Michael A. Aquino kaj kelkaj membroj de la sacerdoceco de la Kirko de Satano, kiuj forlasis ĝin pro administraj kaj filozofiaj nekonsentoj.<ref><span class="citation book">Aquino, Michael (2002). </span></ref> La Templo de Seto volonte difinas sin mem kontraŭ la Kirko de Satano per pluraj vojoj, plej grave per teologio kaj sociologio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> La filozofio de la Templo de Seto povas esti resumita "enlumigita individuismo" &#x2014; plibonigo de onia memo per propra edukado, [[eksperimento|eksperimentado]], kaj [[inicado]]. Ĉi tiu procezo estas bezone malsama kaj aparta por ĉiu individuo. La membroj ne konsentas pri tio, ĉu Seto estas "vera" aŭ ne, kaj la Tempo ne postulas ke ili konsentu pri tio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> Setismo, teorie, similas al teisma Satanismo. La ĉefa dio de Setismo estas la antikva egipta dio Set, la dio de la kontraŭstaranto. Seto supoze estas la [[Diablo|Malluma Lordo]] malantaŭ la [[Hebrea lingvo|hebrea]] estaĵo Satano. Set, kiel la unua principo de konscio, estas kopiita de Setistoj, kiu simbolas la koncepton de individuo, subjektiva inteligento kiu ekzistas ekster la natura ordo kiel la "Nigra Flamo".  Membroj de la Templo de Seto estas plejparte viroj, inter la aĝoj de dudek jaroj kaj kvindek jaroj.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> === Ordo de Naŭ Anguloj === La verkistoj Per Faxneld kaj Jesper Petersen skribas ke la Ordo de Naŭ Anguloj (ONA, O9A) "reprezentas danĝeran kaj ekstreman formon de Satanismo".<ref name="faxneld">Per Faxneld: ''Post-Satanism, Left Hand Paths, and Beyond'' in Per Faxneld & Jesper Petersen (eds) ''The Devil's Party: Satanism in Modernity'', Oxford University Press (2012), p.207. </ref> La ONA unue allogis publikan atenton dum la 1980aj jaroj kaj 1990aj jaroj post kiam estas menciitaj en libroj pritemantaj faŝisman Satanismon. Ili estis unue formita en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj estas aktuale organizita ĉirkaŭ sekretaj ĉeloj (kiujn ĝi nomas ''tradiciaj interkonektiloj'') kaj ĉirkaŭ kion ĝi nomas ''sinistraj triboj''.<ref>Senholt, Jacob. </ref><ref>[http://onanxs.wordpress.com/about-on/faq-about-ona/ FAQ About ONA]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |titolo=Angular Momentum: from Traditional to Progressive Satanism in the Order of Nine Angles |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://archive.is/20120904135538/http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |arkivdato=2012-09-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |titolo=Sinister Tribes Of The ONA |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091212101112/http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |arkivdato=2009-12-12 }}</ref> === La Satana Templo === La Satana Templo uzas la literaturan Satano kiel mitologian fundamenton por [[Naturalismo (filozofio)|ne-supernatura]] religio, por konstrui kulturan rakonton kiu povas helpeme enkorpigi vivajn spertojn kaj antaŭenigi pragmatan escepticismon, racian reciprokecon, personalan liberon, kaj scivolecon. Ambaŭ de la fondintoj estas ateismaj Satanistoj - ili ne kredas ke Satano vere ekzistas.<ref><span class="citation news">Oppenheimer, Mark (July 10, 2015). </span></ref> ==== La Sep Principoj de La Satana Templo ==== # Oni devus agi per kompato kaj kunsentemo al ĉiuj vivantoj laŭ racio. # La batalo al justeco estas daŭriganta kaj bezonata ĉeso kiu devus superi kontraŭ leĝoj kaj institucioj. # Onia korpo estas netuŝebla, regata nur de onia propra volo. # Oni devus toleri la liberojn de aliaj homoj, inkluzive la liberon al ofendi. Volonte kaj maljuste perforti la liberojn de aliaj homoj egalas forlasi oniajn proprajn liberojn. # Oni devus konformigi kredojn laŭ sia plej bona scienca kompreno pri la mondo. Oni devus zorgi neniam distordi sciencajn faktojn laŭ siaj kredoj. # Homoj estas erareblaj. Se oni farus misagon, oni devus fari tiel multe, kiel eblas al korekti ĝin kaj solvi ajnan damaĝon faritan. # Ĉiu principo estas gvidanta maksimo celita por inspiri noblecon age kaj pense. La animo de kompato, saĝeco, kaj justeco devus ĉiam superi la skribatan aŭ parolatan vorton.<ref>https://thesatanictemple.com/pages/tenets</ref> == Vidu ankaŭ == * Satano en literaturo * Satana rito-fitrakto * Ŝajtan * [[Prometeo]] * {{Q|Q2478965}} * {{Q|Q140157364}} == References == {{Referencoj|2}} == Plua Legado == * Michelet, Jules (1862). Satanism and Witchcraft: the Classic Study of Medieval Superstition. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-8065-0059-1.</span>  Konsideriĝas la unua moderna laboro diskutantan Satanismon. * Cavendish, Richard (1967). The Black Arts: an Absorbing Account of Witchcraft, Demonology, Astrology, and Other Mystical Practices Throughout the Ages. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-399-50035-0.</span>  Resumo de la historio de Sorĉado, Satanismo, kaj Adoro de la Diablo en la lasta parto de la libro. * Passantino, Bob kaj Gretchen: ''Satanism'': Grand Rapids: Zondervan: 1995. * Zacharias, Gerhard (1980). The Satanic Cult. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-04-133008-3.</span>  Tradukita de la 1964 germana eldono de Christine Trollope. * Chornyisyn, Mykhailo (2009). Hail Satan. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-557-06489-2. </span> * Wlodek, Nikodem (2004). Satans Raw. * Medway, Gareth (2001). Lure of the Sinister: The Unnatural History of Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-8147-5645-4. </span> * Noctulius, Imperiestro (2007). The Path to Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-1-4348-2055-6. </span> * [[Massimo Introvigne]], I satanisti. Storia, riti e miti del satanismo, Sugarco, 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=satan.0ismo}} * [http://www.churchofsatan.com La Kirko de Satano (oficiala paĝaro)] * [http://www.religioustolerance.org/satanism.htm Religia Tolerema paĝo pritemanta Satanismon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220720194256/https://www.religioustolerance.org/satanism.htm |date=2022-07-20 }} * Satanismo <span>ĉe</span> [[DMOZ]] * [http://thesatanictemple.com/ La Satana Templo (oficiala paĝaro)] * [http://www.satanicchurch.com/content/ La Unua Satana Kirko (oficiala paĝaro)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160117171428/http://www.satanicchurch.com/content/ |date=2016-01-17 }} * [http://www.xeper.org/ La Templo de Seto (oficiala paĝaro)] [[Kategorio:Kontraŭkristanismo]] [[Kategorio:Kritiko al kristanismo]] [[Kategorio:Filozofio de religio]] htcl4222d9ep3y96s83f827d1vv3u67 9505812 9505809 2026-11-01T17:29:48Z PurplePieman 65169 /* La Sep Principoj de La Satana Templo */ 9505812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pentagram4.svg|dekstra|eta|La malsupreniĝa-indikanta [[pentaklo]] estas ofte uzita reprezenti Satanismon.]] '''Satanismo''' estas larĝa termino pritemanta grupon de [[Ideologio|ideologiaj]] kaj [[Filozofio|filozofiaj]] kredoj. Satanismo inkluzivas simbolan asocion kun, aŭ admiron por, [[Satano]], kiun Satanistoj konsideras kiel inspirantan kaj liberigantan estaĵon. Estis taksite ke estis 50,000 Satanistoj en 1990. Nun povas esti tiom multe kiel unu cent mil da Satanistoj en la mondo.<ref><span class="citation web">B.A. Robinson (March 2006). </span></ref> [[Dosiero:Baphomet.png|dekstra|eta|La Sabata Kapro de Eliphas Levi (konata kiel La Kapro de Mendes aŭ [[Bafometo]]) fariĝis unu el la plej oftaj simboloj de Satanismo.]] La viro Herbert Arthur Sloane asertadis ke li estris Satanan kovenon ekde 1948 antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano en 1966, sed nenia sendependa atestaĵo subtenanta la aserton ekzistas. Sloane partoprenis membrecon en la Kirko de Satano ekde 1968<ref>https://www.churchofsatan.com/regarding-herbert-a-sloane.php</ref>, kaj tamen li mortis en 1975 neniu povas certi ĉu li rezignis sian membrecon. Laŭ la Kirko de Satano, la membrokarto de Sloane havas lineon tra la nomon kaj la estraro kredas ke la membreco estis nuligita pro la deziro de Sloane adori al "Sathanas," nomo kiu ne ekzistas ene de la Kirko de Satano. La plej forta atestaĵo kontraŭ la aserto de Sloane pri estri Satanan kovenon antaŭ ol la naskiĝo de la Kirko de Satano estas intervjuo de "The Toledo Blade" verkita en 1967<ref>https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19670806&id=mwhPAAAAIBAJ&sjid=dwEEAAAAIBAJ&pg=5622,1342183&hl=en</ref> en kiu Sloane nomiĝas kiel "Kala" kaj neniel diskutas Satanon, Satanismon, aŭ ian kovenon. Sen ia atestaĵo subtenanta la aserton de Sloane, la Kirko de Satana ja estas la unua Satana organizo en Usono. Satanaj grupoj kiuj aperis post la 1960aj jaroj estas tre diversaj, sed du gravaj tendencoj estas teisma Satanismo kaj ateisma Satanismo. Teismaj Satanistoj adoras Satanon kiel supernaturan [[Diaĵo|dion]], vidantaj lin ne kiel ĉiopovan dion sed prefere kiel [[Patriarko|patriarkon.]] Kontraŭe, ateisma Satanistoj konsideras Satanon kiel simple simbolon de certaj homaj trajtoj.<ref name="Point of Inquiry Interview"><span class="citation web">Gilmore, Peter. </span></ref> Estas indikoj ke Satanaj kredoj fariĝis pli sociale toleritaj. Satanismo estas nun permesita en la [[Reĝa mararmeo|Reĝa Mararmeo]] de la britaj Armitaj Fortoj, malgraŭ kontraŭstaro de kristanoj kaj en 2005, la [[Supera Kortumo de Usono]] pridebatis protekti la religiajn rajtojn de malliberuloj post kiam proceso kontraŭ la afero estis registrita al ili.<ref>[http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/10/24/uk.devilworship/index.html Royal Navy to allow devil worship] ''[[CNN]]''</ref><ref>Carter, Helen. </ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/3948329.stm Navy approves first ever Satanist] ''BBC News''</ref><ref><span class="citation news">Linda Greenhouse (March 22, 2005). </span></ref><ref><span class="citation web">[http://www.csmonitor.com/2005/0321/p03s02-usju.html "Before high court: law that allows for religious rights"]. </span></ref> Nuntempa Satanismo estas plejparte amerika fenomeno, kaj la ideoj disvastiĝas per la efikoj de [[tutmondiĝo]] kaj la Interreto.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> La Interreto antaŭenigas konscion pri aliaj Satanistoj kaj estas ankaŭ la ĉefa batalejo por difini Satanismon hodiaŭ.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> Satanismo komencis atingi [[Orienta Eŭropo|Orientan Eŭropon]] en la 1990aj jaroj, samtempe kun la falo de [[Sovetunio]] kaj plej videble en [[Pollando]] kaj [[Litovio]], plejparte Romkatolikaj landoj.<ref name="crs8"><span class="citation book">Alisauskiene, Milda (2009). </span></ref><ref><span class="citation news">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/correspondent/778438.stm "Satanism stalks Poland"]. </span></ref> == Historia fono == [[Dosiero:GustaveDoreParadiseLostSatanProfile.jpg|maldekstra|eta|198x198px|Satano en ''[[Perdita Paradizo]]'', kiel ilustrita de [[Gustave Doré]]]] Precipe post kiam la eŭropa [[Klerismo]], kelkaj verkoj, kiel ''[[Perdita Paradizo]]'', estis prenitaj de [[Romantikismo|Romantikistoj]] kiel [[George Byron|Byron]] kaj priskribitaj kiel prezentante la Biblian Satanon kiel [[Alegorio|alegorion]] reprezentantan krizon de fido, [[individuismo]], [[libera volo]], [[Saĝo|saĝeco]] kaj klerismo.[Citaĵo devis] Tiuj verkoj efektive prezentantaj Satanon kiel heroan karakteron estas malpli en kvanto sed ja ekzistas. [[George Bernard Shaw]] kaj [[Mark Twain]] (konsideru. ''Leteroj de la Tero (angle: Letters from the Earth)'') inkluzivis tiajn karakterizadojn en iliaj verkoj longe antaŭ ol religia Satanistoj prenis la plumon. Ekde tiam, Satano kaj Satanismo komencis akiri novan signifan ekster Kristanismo.<ref name="crsi"><span class="citation book">Jesper Aagaard Petersen (2009). </span></ref> == Teisma Satanismo == [[Dosiero:Grimorium Verum Full Sigil of Lucifer.svg|maldekstra|eta|200x200px|La plena simbolo de [[Lucifero]], kiel ĝi originale aperis en la ''Grimorium Verum'']] [[Dosiero:Sigil_of_Lucifer.svg|eta|214x214px|Pli simetria versio de la antaŭa simbolo, uzita de kelkaj modernaj Satanistoj]] Teista Satanism (ankaŭ konata kiel Anima Satanismo aŭ adoro de [[Diablo]]j) estas formo de Satanismo kun la primara kredo ke Satano estas reala [[Diaĵo|dio]] aŭ forto meritanta adoron.<ref name="autogenerated6"><span class="citation book">Partridge, Christopher Hugh (2004). </span></ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |titolo=Prayers to Satan |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190415182859/http://theisticsatanism.com/rituals/prayers.html |arkivdato=2019-04-15 }}</ref> Aliaj karakterizaĵoj de teisma Satanismo povas inkluzivi kredon je [[magio]], kiu estas manipulita per [[rito]], kvankam kiu ne estas difinanta kriterio kaj teismaj Satanistoj povas surkoncentri nur sindediĉon. Malsimile ol [[Anton Szandor LaVey|LaVeja]] [[Kirko de Satano|Satanism]], teisma Satanismo kredas ke Satano estas vera estaĵo anstataŭ simbolo de individuismo. === Luciferismo === Luciferismo povas esti komprenita plej bone kiel kreda sistemo aŭ intelekta kredaro kiu respektas la kernajn kaj esencajn karakterizaĵojn kiuj estas ligilitaj kaj ofte donitaj al [[Demono Lucifero|Lucifero.]] Luciferismo estas ofte identigita kiel helpa kredaro aŭ movado de Satanismo, pro la ofta identigo de Lucifero kun Satano. Kelkaj Luciferistoj akceptas ĉi tiun identigon aŭ konsideras Luciferon kiel la "alportanton de lumo" kaj la iluminitan flankon de Satano, permesante ilin uzu la nomon Satanistoj. Aliaj rifuzas ĝin, donante la argumenton ke Lucifero estas pli pozitiva kaj afabla idealo ol Satano. Ili estas inspiritaj de la antikvaj mitoj de [[Egipta Mitologio|Egiptio]], [[Romia mitologio|Romo]] kaj [[Helena mitologio|Grekio]], [[Gnostikismo]] kaj tradicia Okcidenta [[okultismo]]. === Palladistoj === Palladistoj (angle: Palladists, aŭ Palladians) estas kvazaŭa theisma Satana societo aŭ membro de tiu societo. La nomo Palladisto venas de Pallas (la filino de [[Tritono (mitologio)|Tritono]]) kaj inkluzivas ligilon al la Greko-Roma diino de saĝeco kaj lernado, [[Atena]] . === Koveno de Nia Sinjorino de Endor === La Koveno de Nia Sinjorino de Endor, ankaŭ konata kiel Ophite Cultus Satanas (originale literumita "Sathanas"), estis Satana koveno supoze fondita en 1948 de Herbert Arthur Sloane en Toledo, Ohio, sed nenia atestaĵo ekzistas por subteni la aserton. La grupo estis multe influita de [[gnostikismo]] (precipe tiu tipo trovita en la nuntempa libro de Hans Jonas, ''La Gnostika Religio'') kaj adoris Satanas, ilia nomo por Satano (''Cultus Satanas'' estas [[Latina lingvo|latina]] versio de Kulto de Satano). Satanas (aŭ Satano) estis difinita laŭ gnostikaj terminoj kiel la [[Serpento (simbolo)|Serpento]] en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]] kiu malkaŝis la scion de la vera Dio al [[Eva]]. La nomo "Ophite" estas referenco al la antikva gnostika kulto de la [[Ofitoj]], kiuj laŭvorte adoris la serpenton. == Ateisma Satanismo == [[Dosiero:Baphosimb.svg|alternative=|eta|La Simbolo de Bafometo, la oficiala insigno de la Kirko de Satano kaj LaVeja Satanismo.]] '''LaVeja Satanismo''' estas religia filozofio fondita en 1966 de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]], enkorpigita de ''[[La Satana Biblio]]'' kaj estrita de la [[Kirko de Satano|Kirko de Satano.]] Ĝiaj ĉefaj kredoj kaj filozofioj estas bazitaj sur [[individuismo]], [[egoismo]], [[Epikuranismo|epikurismo]], mem-diigo kaj mem-konservo. Ĝ disvastigas mondan perspektivon de [[jurnaturalismo]], [[materialismo]], [[Socia darvinismo|Socia Darvinismo]], [[Okulon pro okulo|Lex Talionis]] kaj homaro kiel bestoj en senmorala [[Universo|universo.]]<ref>http://churchofsatan.com/satanism-and-objectivism.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/Enema.html</ref><ref><span class="citation web">[http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ18.html "Church of Satan FAQ 18.]</span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/CShistory7LR.html</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/satanism-the-feared-religion.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/walpurgisnacht-xxxvii.php</ref><ref>http://churchofsatan.com/the-snowman-is-diabolical-hit.php</ref> Sekvantoj de la filozofio priskribis Satanismon kiel [[Naturalismo (filozofio)|naturalisma]] religio de la karno aŭ "...La unua karna religio de la mondo".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jEnxnINMkPE&list=UUTTM5rdQA-E78nSkOnUluug</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/support-the-organization.php</ref><ref>https://cut2thetruth.wordpress.com/2014/09/21/truth-behind-religion-series-ep-2-inside-the-church-of-satan-interview-with-magus-peter-h-gilmore/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kontraŭ la populara kredo, LaVeja Satanismo ne enhavas "adoron de diabloj" aŭ adoron de ajnaj dioj. Ĝi estas [[Ateismo|ateisma]] filozofio kiu asertas ke "ĉiu individuo estas sia propra dio [kaj ke] estas neniom da spaco por iu ajn alia dio".<ref name="churchofsatan.com">http://www.churchofsatan.com/faq-fundamental-beliefs.php</ref> Sekvantoj vidas la karakteron de [[Satano]] kiel [[metaforo]] de [[fiero]], [[libido]], [[libereco]], klerismo, [[Saĝo|pura saĝeco]] kaj de [[kosmo]] kiun Satanistoj perceptas kiel instigitan de "[[Malluma materio|malluma]] [[Evoluismo|evolua]] forto de [[entropio]] kiu traestas ĉiom da [[naturo]] kaj provizas la deziron por supervivo kaj mem-duoblado ĉeestante ĉiujn vivajn aferojn". Li ankaŭ servas kiel koncepta kadro kaj ekstera metafora enkorpigo de la plej alta potencialo [de la Satanisto]. Satano ([[Hebrea lingvo|hebreo]]: שָּׂטָן ''satan'', signifanta "kontraŭulo") estas vidita kiel simbolo de spito kontraŭ la konservativismo de ĉefaj filozofiaj kaj religiaj fluoj, plejparte la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], kiuj konsideras ĉi tiun karakteron kiel antipodon.<ref name="altreligion.about.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150405143547/http://altreligion.about.com/od/alternativereligionsaz/a/satanism.htm |arkivdato=2015-04-05 }}</ref><ref name="ReferenceA">http://www.churchofsatan.com/Pages/WhatTheDevil.html</ref><ref name="ReferenceB">http://www.churchofsatan.com/Pages/_FAQ03.html</ref><ref name="ReferenceC">[http://www.churchofsatan.com/home.html] [https://web.archive.org/web/20120701104244/http://www.churchofsatan.com/home.html Archived]<span> July 1, 2012 at the </span>Wayback Machine</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/Pages/ChaplainsHandbook.html</ref> La prefikso "LaVeja" (angle: LaVeyan) estis neniam uzita de Anton LaVey aŭ de la [[Kirko de Satano]], nek aperas la termino ie ajn en de ĝia literaturo.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=kkmuV5R_O6g</ref> La kirko asertas ke ili estas la unua formale [[organizita religio]] kiu adoptis la terminon "Satanismo." Ili asertas ke Satanismo kaj la "adoro de Satano" ne povas egaliĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150721080617/http://news.churchofsatan.com/post/101945623742/why-satanism-must-not-be-confused-with-devil |arkivdato=2015-07-21 }}</ref> La termino "Teisma Satanismo" estis priskribita kiel "[[Oksimoro|oksimora]]" de la kirko kaj ĝia Alta Pastro.<ref name="churchofsatan.com"/> La Kirko de Satano rifuzas la pravecon de aliaj ajn organizoj kiuj nomas sin Satanaj; ĝi finomas ilin inversaj kristanoj, kvazaŭaj Satanistoj, aŭ Diablon adorantoj.<ref>http://www.washingtonpost.com/news/national/wp/2014/11/07/the-church-of-satan-wants-you-to-stop-calling-these-devil-worshipping-alleged-murderers-satanists/</ref><ref>[[wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore|Wikinews:Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore]]</ref> Hodiaŭ, la Kirko de Satano famigas sin kiel la nura aŭtentika reprezentado de Satanismo kaj ĝi rutine eldonas materialojn emfazantajn ĉi tiun disputon.<ref><span class="citation book">Gilmore, Peter H. (2007). </span></ref><ref>http://www.churchofsatan.com/rebels-without-cause.php</ref> La bazoj de la kredaro de la religio estas sintezitaj en ''La Naŭ Satanaj Eldiroj '', ''La Naŭ Satanaj Pekoj'' kaj ''La Dek unu Satanaj Reguloj de la Tero''.<ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-statements.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/nine-satanic-sins.php</ref><ref>http://www.churchofsatan.com/eleven-rules-of-earth.php</ref> == Akuzoj de Satanismo == Historie, kelkaj homoj aŭ grupoj estis specife priskribitaj kiel adorantaj Satanon aŭ la Diablon, aŭ de estanta dediĉita al la laboro de Satano. La vasta sumo de ĉi tiuj grupoj en eŭropaj kulturoj estas iome konektita kun la graveco kaj signifo de Satano en Kristanismo. === Kristanismo === [[Dosiero:Praetorius_Blocksberg.jpg|eta|Titola ilustraĵo de Johannes Praetorius (verkisto) (de) ''Blocksbergs Verrichtung'' (1668) montranta multajn tradiciajn ĉefaĵojn de la mezepoka Sabato de la Sorĉistinoj]] * [[Paganismo|Paganuloj]] festantaj [[Pajno]]n, [[Odino]]n, [[Perkūnas|Perkunason]] aŭ aliajn [[Paganismo|paganajn]] diojn estis ofte akuzitaj de la [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] adoradu la Diablon kaj liajn prainojn kaj sklavojn.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Multaj [[Gnostikismo|gnostikaj]] grupoj estis taksitaj Satanaj, pro ĝiaj elstaraj detaloj sugestantaj ke Lucifero aŭ la serpento - kiuj estas la veraj dioj aŭ profetoj kiuj liberigis Adamon kaj Evan - dum la dio de la Malnova Testamento estas taksita kiel [[Demiurgo|demiurgo.]] Hegemonius akuzis [[Mani (profeto)|Mani]], fondinto de Manicheanism, de esti Satana kiam Mani diris ke [[Jehovo]] estas "la diabla dio kiu kreis la mondan" kaj ke "li kiu parolis kun [[Moseo]], la Judoj, kaj la pastroj … estas la [Princo] de Mallumo, &#x2026; ne la dio de vero."<ref name="Mani1">[http://www.themystica.org/mystica/articles/m/manichaenism.html ''Manichaeism''] by Alan G. Hefner in ''The Mystica'', undated</ref><ref name="Mani2">''Acta Archelai'' of Hegemonius, Chapter XII, ''c.'' </ref> * La sorĉistinaj juĝadoj en frua moderna Eŭropo, specife, la ideo ke sorĉistinoj kunvenis ĉe [[Sabatorgio|Sabatorĝio]] por servi la Diablon.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Gilles de Rais]] (15a jarcento, Francio) estis franca nobelulo kiu estis juĝita kaj mortigita pro la mortigoj de centoj da infanoj en kvazaŭ-Satanaj ritoj.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * [[Johano Georgo Faŭsto|Johann Georg Faust.]] (16a jarcento, Germanio) Multaj verkoj, en la germana kaj en la latina lingvoj, por fari [[Diabla kontrakto|diablan kontrakton]] estis atribuitaj al li.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> Ĉi tiuj estis kolektitaj kaj eldonitaj en Germanio en kelkaj de la eldonoj de ''Das Kloster'' (1845–1849). * Urbain Grandier (17a jarcento, Francio). Ekzistas tre fama dokumento en la latina pri kontrakton kun la Diablo li supoze skribis estis konservita de la katolika eklezio.<ref name="Robbins">Robbins, Rossell Hope, ''The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology'', 1959.</ref> * Homoj okupitaj en la Venena Afero, kiel Catherine Deshayes kaj Étienne Guibourg (17a jarcento, Francio). La dokumentaro de ilia juĝado estas la ĉefa Frua Moderna fonto por informo pri la Nigra Meso.<ref>Extensively described in: Zacharias, Gerhard, ''Der dunkle Gott: Satanskult und Schwarze Messe'', München (1964).</ref><ref>Original sources: Ravaisson, François ''Archives de la Bastille'' (Paris, 1866-1884, volumes IV, V, VI, VII)</ref> * La [[Markizo de Sade|Marquis de Sade]] (18a jarcento, Francio), priskribita de Iwan Bloch kiel fanatika Satanisto.<ref>Dr. Iwan Bloch, ''Marquis de Sade: His Life and Work'', 1899: ''"The Marquis de Sade gave evidence in his novels of being a fanatic Satanist."''</ref> Lia verkoj bilde priskribis [[Blasfemo|blasfemon]] kontraŭ la katolika eklezio, kiel orgio simila al la Nigra Meso farita de [[Pio la 6-a|Papo Pio VI]] en la [[Vatikano]] (en lia romano ''Juliette''). * En 1865, la kontraŭ-Vatikana [[Italoj|itala]] poeto [[Giosuè Carducci]] eldonis lian poemon Inno Satana ("Himno al Satano"), laŭdanta Satanon kiel la dion de racio kaj esprimantan religian malamon al Kristanismo. * Multaj sekvantoj de la Dekadenca movado, kiel la [[Poloj|pola]] aŭtoro Stanisław Przybyszewski, la belga artisto Félicien Rops kaj la [[Francoj|franca]] poeto [[Charles Baudelaire]] (kiu eldonis ''Les Litanies de Satan'' en 1857) aŭ nomis sin mem Satanistoj aŭ kreis apertajn Satanajn artaĵon kaj literaturon.<ref>Jullian, Philippe, ''Esthétes et Magiciens'', 1969; ''Dreamers of Decadence'', 1971.</ref> * Kelkaj francaj movadoj ĝenerale priskribitaj kiel Satanaj de francaj verkistoj de la tempo (malfrue 19a al frue 20a jarcentoj). La plej bone sciita priskribo havebla en la [[Angla lingvo|angla]] estas la 1891 romano ''Là-bas'' de [[Joris-Karl Huysmans|Joris-Karl Huysmans.]] Tamen, estis tre multe aliaj bone konitaj famulojn en Francio kiuj estis rilatitaj al la cirklojn priskribita de Huysmans, inkluzive Joseph-Antoine Boullan, Stanislas de Guaita, [[Henri Antoine Jules-Bois]] kaj Joséphin Péladan, kiuj aŭ skribis pri Satanismo en Francio aŭ estis akuzitaj de esti Satanistoj.<ref>[[Henri Antoine Jules-Bois|Bois, Jules]], ''Le Satanisme et la Magie - avec une étude de J.-K. Huysmans'', Paris, 1895.</ref><ref>[[Joris-Karl Huysmans|Huysmans, J.-K.]], ''Là-Bas'', 1891</ref> * [[Framasonismo]] estis priskribita kiel Satana en la tute senrespektigita Taxil mistifiko.<ref>Waite, A.E., ''[http://books.google.com/books?id=xmMuAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Devil Worship in France]'', London: George Redway 1896.</ref> * Almenaŭ du Satanaj (aŭ "Luciferaj") grupoj ekzistis en Francio en la 1930aj jaroj. Unu estis estrita de Maria de Naglowska kaj havis ritojn dediĉitajn al Satano kaj Lucifero.<ref>Medway, Gareth (2001). </ref> Alia, estrita de eksa katolika pastro, festis inversigaĵon de la latina Meso ( "Lucifera Meso"), kiu inkluzivis la frazon "''En nomine Domini Dei nostri Satanae Luciferi Excelsi''" (frazo kiu aperis denove 30 jaroj poste en [[La Satana Biblio]] de [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]].)<ref>''Messe Luciférienne'', in Pierre Geyraud, ''Les Petites Églises de Paris'', 1937 (Source here: [http://www.angelfire.com/az3/synagogasatanae/geyraud.htm Messe Luciférienne]).</ref> === Islamo === La [[Jezidoj]], malplimulta religio de la [[Mezoriento|Meza Orienta]] kiu adoras [[Melek-Taŭso]]n, estas ofte taksita Satana de kelkaj [[Islamano|islamanoj.]]<ref>“The Devil Worshipers of the Middle East : Their Beliefs & Sacred Books” Holmes Pub Group LLC (December 1993) ISBN 1-55818-231-4 ISBN 978-1-55818-231-8</ref> Pro tio, ili estas celita por konvertiĝo kaj mortigo de la [[islama Ŝtato de Irako kaj Sirio]].<ref><span class="citation news">O'Loughlin, Ed (16 August 2014). </span></ref> == Populara muziko == [[Nigra metalroko|Nigra metalrok]] ofte estis konektita al Satanismo, parte pro la lirika enhavo de pluraj bandoj kaj ilia ofta uzo de figuraĵo ofte ligita al kredoj de la maldekstro-mana vojo (kiel la inversa stelokvinlatero). Pli ofte ol ne muzikistoj asociantaj sin mem kun nigra metalroko diras ke ili ne kredas je laŭleĝa Satana ideologio kaj ofte pretendas al ateismo, [[agnostikismo]] aŭ religia [[skeptikismo]]. En kelkaj okazoj, sekvantoj de religioj de la dekstro-mana vojo uzas Satanajn referencojn por amuzi kaj ŝoki.<ref>Baddeley, Gavin (1993). </ref> La plejparto de la tiel nomita "unua ondo" de nigra metalroko bandoj nur uzis Satanismon pro ĝia ŝok-valoro; unu el la malabundaj esceptoj estas Mercyful Fate kantisto King Diamond, kiu sekvas LaVejan Satanismon<ref name="rhi1">Götz Kühnemund: ''A History of Horror''. </ref> kaj kiun Michael Moynihan nomas "unu el la nuraj prezentistoj de la Satana metalrokaro de la '80aj jaroj kiu estis pli ol nur ŝajniganto uzanta diablon figuraĵon pro ĝia ŝok-valoro".<ref name="loc15f">Michael Moynihan, Didrik Søderlind: ''Lords of Chaos: The Bloody Rise of the Satanic Metal Underground'', Feral House 1998, pp. 15f.</ref> Unu frua antaŭirinto al Satana metalroko estis la 1969 roka eldono Witchcraft Destroys Minds & Reaps Souls, kiu enhavis multenombrajn referencojn al Satanismo kiuj aperis denove en pli posta Satana rok-muziko. Glen Benton, kantisto kaj unu el la gitaristoj de la bando Deicide, unufoje publike asertadis esti praktikanto de teisma Satanismo kaj publike ofertis fortan [[Kristanofobio|kontraŭ-kristanan senton.]] La polemika Dissection estranto Jon Nödtveidt publike priparolis sian "ĥaoso-gnostikajn" satanajn kredojn, estanta membro de la Hom-malamanta Ordo de Lucifero (angle: Misanthropic Luciferian Order) kaj nomis sian bandon "la Sona Propaganda Grupo de la HOL" (angle: the Sonic Propaganda Unit of the MLO.)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |titolo=''INTERVIEW FOR THE FANS BY THE FANS''. |alirdato=2007-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071020061147/http://www.dissection.nu/interviews/Interview2.htm |arkivdato=2007-10-20 }}</ref> Norvega nigra metalroko artistoj kiel Euronymous de [[Mayhem]] kaj Infernus de Gorgoroth ankaŭ identigis sin mem kiel Satanistojn kaj aktive antaŭenigis siajn kredojn.<ref><span class="citation book">Garry Sharpe-Young (2007). </span></ref> Pluraj bruligoj de preĝejoj kiu tra Norvegio en la frua 1990aj jaroj estis ankaŭ atribuitaj al junuloj okupitaj en la nigra metalroko movado, kiu inkluzivis homojn antaŭenigantajn teismajn Satanajn kredojn kaj forte kontraŭ-LaVejan sintenojn.<ref name="vybirs"><span class="citation audio-visual">Grude, Torstein (Director) (January 1, 1998). </span></ref> Tamen, la praveco de tiaj agoj kiel Satanaj klopodoj, prefere ol simple ribelemaj agoj faritaj por diskonigo, estas io dubita de eĉ kelkaj de tiuj kontribuantaj al la ĝenro.<ref name="Interview with Ihsahn for Lords of Chaos.">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm |titolo=Ihsahn Interview |alirdato=2009-10-25 |arkivurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/emperorblackmetal/ihsahn_interview.htm&date=2009-10-25+21:47:41 |arkivdato=2009-10-25 }}</ref> == Organizoj == === La Kirko de Satano === Je Valpurg Nokto, 30a de aprilo, 1966, [[Anton Szandor LaVey|Anton LaVey]] fondis la "La Satanan Kirkon" (kiu li poste renomus "[[Kirko de Satano|la Kirkon de Satano]]"). La Kirko de Satano estas organizo dediĉita al la akcepto de la karna memo, kiel elparolita en ''[[La Satana Biblio]]'', skribita en 1969 de Anton Szandor LaVey.  === Unua Satana Kirko === Post la morto de LaVey en 1997 la Kirko de Satano estis estrita de nova administro kaj ĝia estrejo translokiĝis al [[Nov-Jorkio|Nov-Jorko.]] Karla LaVey (la filino de LaVey kiu mallonge servis kiel la Alta Pastrino de la Kirko), sentis ke la translokiĝo estas fiservo al la heredaĵo de sia patro. La Unua Satana Kirko estis refondita la [[31an de oktobro]] [[1999]] de Karla LaVey por daŭrigi la heredaĵon de sia patro. Ŝi daŭras estri ĝin en [[Sanfrancisko]], Kalifornio. === Templo de Seto === La Templo de Seto estas inicema okulta societo asertanta esti eminenta religia organizo de la maldekstramana vojo en la mondo. Ĝi estis fondinta en 1975 de Michael A. Aquino kaj kelkaj membroj de la sacerdoceco de la Kirko de Satano, kiuj forlasis ĝin pro administraj kaj filozofiaj nekonsentoj.<ref><span class="citation book">Aquino, Michael (2002). </span></ref> La Templo de Seto volonte difinas sin mem kontraŭ la Kirko de Satano per pluraj vojoj, plej grave per teologio kaj sociologio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> La filozofio de la Templo de Seto povas esti resumita "enlumigita individuismo" &#x2014; plibonigo de onia memo per propra edukado, [[eksperimento|eksperimentado]], kaj [[inicado]]. Ĉi tiu procezo estas bezone malsama kaj aparta por ĉiu individuo. La membroj ne konsentas pri tio, ĉu Seto estas "vera" aŭ ne, kaj la Tempo ne postulas ke ili konsentu pri tio.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> Setismo, teorie, similas al teisma Satanismo. La ĉefa dio de Setismo estas la antikva egipta dio Set, la dio de la kontraŭstaranto. Seto supoze estas la [[Diablo|Malluma Lordo]] malantaŭ la [[Hebrea lingvo|hebrea]] estaĵo Satano. Set, kiel la unua principo de konscio, estas kopiita de Setistoj, kiu simbolas la koncepton de individuo, subjektiva inteligento kiu ekzistas ekster la natura ordo kiel la "Nigra Flamo".  Membroj de la Templo de Seto estas plejparte viroj, inter la aĝoj de dudek jaroj kaj kvindek jaroj.<ref name="crs2"><span class="citation book">Harvey, Graham (2009). </span></ref> === Ordo de Naŭ Anguloj === La verkistoj Per Faxneld kaj Jesper Petersen skribas ke la Ordo de Naŭ Anguloj (ONA, O9A) "reprezentas danĝeran kaj ekstreman formon de Satanismo".<ref name="faxneld">Per Faxneld: ''Post-Satanism, Left Hand Paths, and Beyond'' in Per Faxneld & Jesper Petersen (eds) ''The Devil's Party: Satanism in Modernity'', Oxford University Press (2012), p.207. </ref> La ONA unue allogis publikan atenton dum la 1980aj jaroj kaj 1990aj jaroj post kiam estas menciitaj en libroj pritemantaj faŝisman Satanismon. Ili estis unue formita en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj estas aktuale organizita ĉirkaŭ sekretaj ĉeloj (kiujn ĝi nomas ''tradiciaj interkonektiloj'') kaj ĉirkaŭ kion ĝi nomas ''sinistraj triboj''.<ref>Senholt, Jacob. </ref><ref>[http://onanxs.wordpress.com/about-on/faq-about-ona/ FAQ About ONA]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |titolo=Angular Momentum: from Traditional to Progressive Satanism in the Order of Nine Angles |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://archive.is/20120904135538/http://www.ntnu.no/arv/konferanser/satanisminthemodernworld/papers |arkivdato=2012-09-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |titolo=Sinister Tribes Of The ONA |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091212101112/http://nineangles.wordpress.com/sinister-tribes-of-the-ona/ |arkivdato=2009-12-12 }}</ref> === La Satana Templo === La Satana Templo uzas la literaturan Satano kiel mitologian fundamenton por [[Naturalismo (filozofio)|ne-supernatura]] religio, por konstrui kulturan rakonton kiu povas helpeme enkorpigi vivajn spertojn kaj antaŭenigi pragmatan escepticismon, racian reciprokecon, personalan liberon, kaj scivolecon. Ambaŭ de la fondintoj estas ateismaj Satanistoj - ili ne kredas ke Satano vere ekzistas.<ref><span class="citation news">Oppenheimer, Mark (July 10, 2015). </span></ref> ==== La Sep Principoj de La Satana Templo ==== # Oni devus agi per kompato kaj kunsentemo al ĉiuj vivantoj laŭ racio. # La batalo al justeco estas daŭriganta kaj bezonata ĉeso kiu devus superi kontraŭ leĝoj kaj institucioj. # Onia korpo estas netuŝebla, regata nur de onia propra volo. # Oni devus toleri la liberojn de aliaj homoj, inkluzive la liberon al ofendi. Volonte kaj maljuste perforti la liberojn de aliaj homoj egalas forlasi oniajn proprajn liberojn. # Oni devus konformigi siajn kredojn laŭ sia plej bona scienca kompreno pri la mondo. Oni devus zorgi neniam distordi sciencajn faktojn laŭ siaj kredoj. # Homoj estas erareblaj. Se oni farus misagon, oni devus fari tiel multe, kiel eblas al korekti ĝin kaj solvi ajnan damaĝon faritan. # Ĉiu principo estas gvidanta maksimo celita por inspiri noblecon age kaj pense. La animo de kompato, saĝeco, kaj justeco devus ĉiam superi la skribatan aŭ parolatan vorton.<ref>https://thesatanictemple.com/pages/tenets</ref> == Vidu ankaŭ == * Satano en literaturo * Satana rito-fitrakto * Ŝajtan * [[Prometeo]] * {{Q|Q2478965}} * {{Q|Q140157364}} == References == {{Referencoj|2}} == Plua Legado == * Michelet, Jules (1862). Satanism and Witchcraft: the Classic Study of Medieval Superstition. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-8065-0059-1.</span>  Konsideriĝas la unua moderna laboro diskutantan Satanismon. * Cavendish, Richard (1967). The Black Arts: an Absorbing Account of Witchcraft, Demonology, Astrology, and Other Mystical Practices Throughout the Ages. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-399-50035-0.</span>  Resumo de la historio de Sorĉado, Satanismo, kaj Adoro de la Diablo en la lasta parto de la libro. * Passantino, Bob kaj Gretchen: ''Satanism'': Grand Rapids: Zondervan: 1995. * Zacharias, Gerhard (1980). The Satanic Cult. <span class="citation book">[[ISBN]]</span> <span class="citation book">978-0-04-133008-3.</span>  Tradukita de la 1964 germana eldono de Christine Trollope. * Chornyisyn, Mykhailo (2009). Hail Satan. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-557-06489-2. </span> * Wlodek, Nikodem (2004). Satans Raw. * Medway, Gareth (2001). Lure of the Sinister: The Unnatural History of Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-0-8147-5645-4. </span> * Noctulius, Imperiestro (2007). The Path to Satanism. <span class="citation book">[[ISBN]] 978-1-4348-2055-6. </span> * [[Massimo Introvigne]], I satanisti. Storia, riti e miti del satanismo, Sugarco, 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=satan.0ismo}} * [http://www.churchofsatan.com La Kirko de Satano (oficiala paĝaro)] * [http://www.religioustolerance.org/satanism.htm Religia Tolerema paĝo pritemanta Satanismon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220720194256/https://www.religioustolerance.org/satanism.htm |date=2022-07-20 }} * Satanismo <span>ĉe</span> [[DMOZ]] * [http://thesatanictemple.com/ La Satana Templo (oficiala paĝaro)] * [http://www.satanicchurch.com/content/ La Unua Satana Kirko (oficiala paĝaro)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160117171428/http://www.satanicchurch.com/content/ |date=2016-01-17 }} * [http://www.xeper.org/ La Templo de Seto (oficiala paĝaro)] [[Kategorio:Kontraŭkristanismo]] [[Kategorio:Kritiko al kristanismo]] [[Kategorio:Filozofio de religio]] l8oo9ihed5ajv75scm620od92cw6qz6 0 306001 9506190 9463470 2026-11-02T11:25:28Z Phoenxygen 265245 ripari tiperaron 9506190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Sistemo de '''hiperreelaj nombroj''' estas rigora [[matematiko|matematika]] maniero pritrakti [[infinito]]jn kaj [[infinitezimo]]jn. Tiuj kvantoj estis vaste uzataj en matematiko kelkajn jarcentojn antaŭ enkonduko de la hiperreeloj, sed ilia uzo ĉiam estis pli [[intuicio|intuicia]] ol matematike rigora. Pro disvolvoj de [[formala logiko]] dum [[19-a jarcento|19-a]] kaj [[20-a jarcento]]j, oni povis difini kaj pritrakti ilin pli formale kaj rigore. La aro de hiperreeloj (foje ankaŭ nomataj ''nenormaj reeloj'') *'''R''' estas [[Kampo-teorio (matematiko)|kampo-pluigaĵo]] de la aro de [[reelo]]j '''R''', kiu enhavas nombrojn pli grandajn ol iu ajn ordinara reelo. Do, aro de hiperreeloj enhavas nombron pli grandan ol io ajn de la formo :<math>1 + 1 + \cdots + 1. \, </math> Tiu nombro estas la [[infinito]], kaj ĝia inverto estas [[infinitezimo]]. La aro de hiperreeloj *'''R''' estas [[Aroteorio|kunigo]] de aro '''R''', aro de infinitoj kaj aro de infinitezimoj. Ĝi kongruas kun [[principo de transdono]], laŭ kiu ĉiuj [[aserto (logiko)|asertoj]] de [[unua-orda logiko]], kiuj estas veraj por iu aro, ankaŭ veras por ĉiuj vastigaĵoj de la aro. Do, bazaj algebraj [[aksiomo]]j pri reeloj ankaŭ veras pri hiperreeloj - ekzemple, [[komuteco]], [[asocieco]], [[distribueco]] ktp. Ekde unuaj logikistoj de [[Antikva Grekio]] oni disputis, ĉu estas logike ĝuste uzi senfinajn valorojn en argumentoj. Por eviti tian dubon, ekzemple, [[Eŭklido]] anstataŭigis tiajn pruvojn per aliaj teknikoj kiel [[metodo de elĉerpo]]<ref>Ball, p. 31</ref> En la [[1960-aj jaroj]] [[Abraham Robinson]] pruvis, ke hiperreeloj estas logike koheraj [[se kaj nur se]] tiaj estas la reeloj. Tio forigis dubojn kaj timojn pri uzebleco de hiperreeloj, se oni pritraktas ilin laŭ logikaj reguloj, kiujn Robinson difinis. Apliko de la hiperreeloj kaj de principo de transdono en [[analitiko]] donis starton de nova branĉo de matematika teorio, la [[hiperreela analitiko]]. Multaj matematikistoj trovas ĝin pli logika, intuicia kaj komprenebla ol klasika [[reela analitiko]]. == La principo de transdono == La baza ideo pri hiperreeloj estas vastigi sistemon de reeloj '''R''' por formi sistemon *'''R''', kiu enhavu reelojn, infinitojn kaj infinitezimojn, sed sen ŝanĝo de bazaj aksiomoj de algebro. Ĉiu aserto, kiu estas vera por ĉiu reelo, ankaŭ estu vera por hiperreeloj. Ekzemple, aksiomo "por ĉiu ''x'', ''x''&nbsp;+&nbsp;0&nbsp;=&nbsp;''x''" ankaŭ apliku, se ''x'' estas hiperreelo. Same aplikas aksiomoj, kiuj estas veraj por kelkaj reeloj, ekzemple "por ĉiuj reeloj ''x'' kaj ''y'', ''xy''&nbsp;=&nbsp;''yx''." La ebleco transdoni tiajn ecojn de reeloj al hiperreeloj nomiĝas [[principo de transdono]]. Tamen, asertoj de formo "por iu [[aro]] de nombroj S..." ne nepre transdoniĝas. La asertoj, kiuj baziĝas sur [[kvantizanto|kvantizado]] super [[aro]]j (aŭ pli altnivelaj konstruoj super aroj, kiel [[funkcio]]j) ĝenerale malsamas inter reeloj kaj hiperreeloj. Tiaj logikaj asertoj, kiuj ne bezonas kvantizadon super aro, nomiĝas asertoj de [[unua-orda logiko]]. Ekzemple, en sistemo de hiperreeloj *'''R''' ekzistas elemento ''w'', por kiu : <math> 1<w, \quad 1+1<w, \quad 1+1+1<w, \quad 1+1+1+1<w, .\ldots </math> por iu ajn nombro de 1-oj. Tamen, en '''R''' ne ekzistas tia elemento. Tio ĉi ne kontraŭdiras la principon de transdono, ĉar (ne)ekzisto de tia ''w'' ne povas esti esprimata per asertoj de unua-orda logiko. == Uzo en analitiko == === Kalkulo kun algebraj funkcioj === Neformalaj skribmanieroj por nereelaj kvantoj uzeblis en klasika [[infinitezima kalkulo]] en du kuntekstoj: kiel infinitezimoj kiel ''dx'' kaj kiel simbolo ∞, uzata por infinito en [[limeso]]j, ekzemple, dum analizo de [[nepropra integralo]]. Kiel ekzemplo de principo de transdono, aserto ke por ĉiu nenula reelo ''x'', ''2x''≠''x'' estas vera, kaj do ĝi estu vera ankaŭ por hiperreeloj. Do, oni ne povas uzi ĝeneralan simbolon, kiel ∞, por ĉiuj infinitoj en hiperreela sistemo, ĉar infinitoj kaj infinitezimoj malsamas je grando. Same, la kvazaŭ-formulo 1/0&nbsp;=&nbsp;∞ iam okaze uzata en klasika kalkulo, estas nevalida, ĉar divizio je nulo ne estas difinita por reeloj kaj do ankaŭ ne estu difinita en sistemo de hiperreeloj. Pli rigora kaj ĝusta aserto estu ke se ε estas infinitezimo, do 1/ε estas infinito. Por ĉiu hiperreela nombro ''x'', oni difinas ĝian ''standardan parton'', st ''x'', kiel la unika reelo, kiu malsamas de ĝi nur je infinitezimo. Do, ekzemple, la [[derivaĵo]] de funkcio ''y''(''x'') estu difinita ne kiel ''dy/dx'' sed kiel standarda parto de ''dy/dx''. Ekzemple, por derivaĵo ''f'''(''x'') de funkcio ''f''(''x'') = ''x''², ni asumas d''x'' estas infinitezimo. Do, :{| |- |<math>f'(x)\,</math> |<math>=\operatorname{st}\left(\frac{f(x + \mathrm dx) - f(x)}{\mathrm dx}\right)</math> |- | |<math>=\operatorname{st}\left(\frac{x^2 + 2x \cdot \mathrm dx + \mathrm dx^2 -x^2}{\mathrm dx}\right)</math> |- | |<math>=\operatorname{st}\left(\frac{2x \cdot \mathrm dx + \mathrm dx^2}{\mathrm dx}\right)</math> |- | |<math>=\operatorname{st}\left(2x + \mathrm dx\right)</math> |- | |<math>=2x\,</math> |} === Transcendaj funkcioj === Ĉar [[transcenda funkcio|transcendaj funkcioj]] ne estas defineblaj per finia nombro de fundamentaj algebraj operacioj, la principo de transdono rekte ne aplikeblas al ili. Tamen oni povas konsideri funkciojn super hiperreeloj kiel nefiniajn vicojn de reeloj, kiuj povas konverĝi aŭ ne konverĝi al iuj limesoj. Do, igas nature difini transcendajn funkciojn per popunkta apliko de la funkcio al ĉiuj membroj de la vico. Tio ebligas vastigi aplikeblon de transdona principo, por ke ĝi kovru vastan klason de funkcioj, rilatoj kaj aroj. Ekzemple, oni povas difini sistemon de [[hiperentjero]]j laŭ difino de [[entjeroj]], malgraŭ ke la principo de transdono per si mem ne aplikas al asertoj pri entjeroj. === Integraligo === Unu maniero difini {{N|difinita integralo}} en sistemo de hiperreeloj estas proklami ĝin [[sumo]] sur latiso ''a'',&nbsp;''a&nbsp;+&nbsp;dx'',&nbsp;''a&nbsp;+&nbsp;2dx'', ... ''a&nbsp;+&nbsp;ndx'', kie ''dx'' estas infinitezimo, n estas nefinia hiperentjero, kaj malsupra kaj supra limoj de integraligo estas ''a'' kaj ''b''&nbsp;=&nbsp;''a''&nbsp;+&nbsp;''n''&nbsp;''dx.''<ref>Keisler</ref> == Ecoj de la aro == La [[aro]] de hiperreeloj *'''R''' estas [[ordigita kampo|ordigita]] [[kampo (algebro)|kampo]], kiu enhavas [[reelo]]jn kiel subkorpo. Malsimile al reeloj, la hiperreeloj ne havas difineblan [[metrika spaco|metrikan spacon]], sed, pro sia ordigiteco, havas ordan [[topologio]]n. La uzo de vorteto ''la'' kiam ni parolas pri "la (aro de) hiperreeloj" estas ne tute ĝusta, ĉar ne estas iu evidentaĵo, ke la korpo de hiperreeloj estas unika. Tamen, en la verko de [[2003]] fare de [[Vladimir Kanovei]] kaj [[Saharon Shelah]]<ref name=kanovei2003>{{Citation | last1=Kanovei|first1=Vladimir| last2=Shelah|first2=Saharon| title=[http://shelah.logic.at/files/825.pdf A definable nonstandard model of the reals]| journal=Journal of Symbolic Logic|volume=69|year=2004| pages=159–164}}</ref> pruvas, ke ekzistas difinebla, [[ω-sata]] [[rudimenta enigo]] de reeloj, kiu do povas esti ''la'' aro de hiperreeloj. La kondiĉoj por agnoski iun korpon hiperreela estas pli rigoraj ol por [[reela fermita korpo]], kiu enhavu na '''R'''. Ĝi estas ankaŭ pli rigora ol por [[superreela korpo]], kiun difinis [[William Hugh Woodin|W.H.Woodin]] kaj H.G.Dales<ref>{{Citation | last1=Woodin | first1=W. H. | last2=Dales | first2=H. G. | title=Super-real fields: totally ordered fields with additional structure | publisher=Clarendon Press | location=Oxford | isbn=978-0-19-853991-9 | year=1996}}</ref> == Disvolvo de la teorio == Oni povas difini hiperreelojn aŭ aksiome, aŭ per konstruo. La esenco de aksioma alveno estas aserti (1) ekziston de almenaŭ unu infinitezimo kaj (2) validon de principo de transdono. En la venonta subsekcio ni pli detale priskribos konstruan alvenon. Ĝi ebligas konstruon de la hiperreeloj per aroteoria objekto, nomata [[ultrafiltro]], sed oni ne povas konstrui la ultrafiltron mem. (Kanovei kaj Shelah<ref name=kanovei2003/> trovis metodon de eksplika konstruo, sed ĝi estas notende pli komplika.) === De Newton al Robinson === Kiam [[Isaac Newton|Newton]] kaj [[Gottfried Leibniz|Leibniz]] difinis [[diferencialo]]jn, ili utiligis infinitezimojn. Tiujn ankaŭ uzis pli postaj matematikistoj, kiel [[Leonhard Euler|Euler]] kaj [[Augustin Louis Cauchy|Cauchy]]. Tamen, ekde praaj tempoj la konceptoj de "nefinie grandaj" kaj "nefinie malgrandaj" valoroj estas suspektaj. Unu el notindaj kritikistoj estis [[George Berkeley]]. Kiam en la [[1800-aj jaroj]] la [[infinitezima kalkulo]] ekhavis fortan fundamenton per la [[(ε, δ)-difino de limeso]] far Cauchy, [[Karl Weierstrass|Weierstrass]] kaj aliaj, infinitezimoj iĝis plejparte forlasitaj. Tamen en la 1960-aj [[Abraham Robinson]] montris, kiel nefinie grandaj kaj infinitezimaj povas esti rigore difinataj kaj uzataj en nenorma formo de [[analitiko]].<ref name=robinson>{{Citation | last1=Robinson | first1=Abraham | author1-link=Abraham Robinson | title=Non-standard analysis | publisher=[[Princeton University Press]] | isbn=978-0-691-04490-3 | year=1996}}. La klasika enkonduko en nenorma analitiko.</ref> Robinson disvolvis sian teorion ne konstrue, sed per uzo de [[teorio de modeloj]]. Tamen oni povas fari la saman uzante nur [[algebro]]n kaj [[topologio]]n kaj pruvante la principon de transdono el sekvoj de la difinoj. T. e., la hiperreeloj per si mem, krom ilia utileblo en analitiko, ne nepre estas rilataj al teorio de modeloj aŭ la unua-orda logiko. Nur historie, pro ilia malkovro per apliko de modelteoriaj teknikoj, oni rigardas ilin ligitaj kun tiuj branĉoj. === Konstruo per ultrapotencoj === Ni konstruos korpon de hiperreeloj per [[vico]]j de reeloj. Ni povas fakte adicii kaj multipliki la vicojn pokomponente, kiel, ekzemple: :<math> (a_0, a_1, a_2, \ldots) + (b_0, b_1, b_2, \ldots) = (a_0 +b_0, a_1+b_1, a_2+b_2, \ldots) </math> kaj analoge por multipliko. Tiu ĉi operacio ebligas rigardi aron de tiaj vicoj kiel [[komuta ringo|komutan ringon]], kaj do kiel [[algebro]]n '''A'''. Ni nature enhavas na '''R''' en '''A''' per identigo de reelo ''r'' kun vico (''r'', ''r'', ''r'', ...), kaj tiu identigo konservas algebrajn ecojn de reeloj. Do, intuicia maniero reprezenti infinitezimon per vico, kiu venas al nulo. Inverto de tiu sekvenco, do, reprezentos infiniton. Kiel mi vidos ĉi-sube, tia alveno produktas malfacilecon, ĉar ni bezonas difini regulojn de komparo tiel, ke, malgraŭ ioma neevitebla arbitreco, ili estu mem-konsistaj kaj nekontraŭdiraj. Ekzemple, ni povas trovi du vicojn, kiuj malsamas je unuaj ''n'' elementoj, sed ĉiuj postaj estas egalaj. Klare, tiaj vicoj estu rigardataj kiel reprezentaĵoj de la sama hiperreelo. Krome, plimulto de tiaj vicoj estas senfine oscilaciaj, kaj ni bezonas manieron interpreti tiujn kiel <math>''r''+\epsilon</math>, kie ''r'' estas iu reelo kaj <math>\epsilon</math> estas iu aparta infinitezimo. Do, komparo de la vicoj estas delikata afero. Ni povas, ekzemple, kompari la vicojn pokomponente: :<math> (a_0, a_1, a_2, \ldots) \leq (b_0, b_1, b_2, \ldots) \iff a_0 \leq b_0 \wedge a_1 \leq b_1 \wedge a_2 \leq b_2 \ldots </math> sed tie ĉi ni renkontas problemon, ĉar eĉ se iuj elementoj de la unua vico estas malpli grandaj ol respondaj elementoj de la dua, estas neniu garantio, ke aliaj ne estos pli grandaj. Do, tia rilato estas nur [[parta ordo]]. Por ĉirkaŭiri tiun problemon, ni devas difini precize kiuj pozicioj gravas por komparo. Ĉar la vicoj estas nefiniaj, ni ne volas ke nur finia aro de elementoj estu grava. Plej logika elekto de indica aro estas difinebla per libera [[ultrafiltro]] ''U'' sur [[naturalo]]j. Tiuj estas la ultrafiltriloj kiuj ne enhavas iujn finiajn arojn. (La [[aksiomo de elekto]] garantias ekziston de multaj tiaj ''U'' kaj fakte ne gravas, kiun ni prenu. Malavantaĝo estas, tamen, ke ultrafiltroj ne estas eksplike konstrueblaj.) Ni pensas pri ''U'' kiel pri unu el eblaj aroj de "gravaj" elementoj por komparo: ni skribas (''a''₀, ''a''₁, ''a''₂, ...) ≤ (''b''₀, ''b''₁, ''b''₂, ...) se kaj nur se la aro de naturaloj { ''n'' : ''a''_''n'' ≤ ''b''_''n'' } estas en ''U''. Tio ĉi estas [[Strikta malforta ordo#Tuteca antaŭordigo|tuteca antaŭordigo]] kaj ĝi iĝas [[tuteca ordo]] se ni konsentas ne distingi inter vicoj ''a'' kaj ''b'' se ''a''≤''b'' kaj ''b''≤''a''. Per tiu difinaro, la ordigita kampo de hiperreeloj '''*R''' estas konstruita. De algebra vidpunkto, ''U'' ebligas difini respondan [[idealo (matematiko)|maksimuman idealon]] '''I''' de komuta ringo '''A''' kaj poste difini na '''*R''' kiel '''A'''/'''I'''. Kiel kvociento de komuta ringo per maksimuma idealo, '''*R''' estas korpo. Oni ankaŭ povas skribi tion ĉi kiel '''A'''/''U'', rekte per ultrafiltro ''U''; ambaŭ variantoj estas ekvivalentaj. La korpo '''A'''/''U'' estas [[ultraproduto|ultrapotenco]] de '''R'''. Ĉar la korpo enhavas na '''R''', ĝia [[povo de aro|povo]] estas almenaŭ ne malpli granda ol la kontinuo. Ĉar '''A''' havas povon :<math>(2^{\aleph_0})^{\aleph_0} = 2^{\aleph_0^2} =2^{\aleph_0},\,</math> ĝi ankaŭ ne povas esti pli granda ol <math>2^{\aleph_0}</math>, kaj do havas la saman povon kiel '''R'''. Ni havu dubon, ĉu, se ni elektus alian ultrafiltrilon ''V'', la korpo '''A'''/''V'' estus izomorfa al ordigita kampo '''A'''/''U''. Tiu ĉi demando estas fakte ekvivalenta al la [[hipotezo de kontinuo]]. En [[aroteorio de Zermelo–Fraenkel]] kun la hipoteza de kontinuo pruvita vera, ni povas pruvi, ke tiu ĉi korpo estas unika ĝis [[orda izomorfismo]], kaj se la hipotezo estus pruvita malvera ni povas pruvi ekziston de ne orde izomorfaj paroj de korpoj, kiuj estas kvanteble indicitaj ultrapotencoj de reeloj. === Intuicia alveno al ultrapoteca konstruo === Tie ĉi sekvas intuicia maniero kompreni la koncepton de hiperreela nombro. La alveno tie ĉi estas proksima al tiu en la libro far Robert Goldblatt.<ref>{{Citation | last1=Goldblatt | first1=Robert | title=Lectures on the hyperreals: an introduction to nonstandard analysis | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-0-387-98464-3 | year=1998}}</ref> Rememoru, ke la vicoj, kiuj konverĝas al nulo, estas iam nomataj nefinie malgrandaj. Tiuj ĉi estas preskaŭ rekte laŭdifine infinitezimoj - veraj infinitezimoj estas klasoj de vicoj, kiuj enhavas vicojn, konverĝantaj al nulo. Vidu ni, de kie venas tiuj klasoj. Unue ni konsideru vicojn de reeloj. Ili formas [[ringo (matematiko)|ringon]], t.e. oni povas adicii kaj multipliki ilin, kvankam ili ne estas ĉiam divideblaj je ne-nulo. La reeloj estas konstantaj vicoj, en kiuj ĉiuj elementoj egalas. La vico estas nula nur se ĝi estas idente nula, t.e. ''a''_''n''&nbsp;=&nbsp;0 por ĉiuj ''n''. En ringo, oni ne povas atingi na ''ab''&nbsp;=&nbsp;0 en kiu nek ''a''&nbsp;=&nbsp;0 nek ''b''&nbsp;=&nbsp;0. Do, se por du vicoj <math>a, b\quad</math> oni havas ''ab''&nbsp;=&nbsp;0, almenaŭ unu el ili estu proklamita nula. Mirinde, ekzistas kohera maniero fari tion. Rezulte, la vicoj kiuj malsamas je vico deklarita nula formas hiperreelan [[Kampo (algebro)|kampon]]. Ĝi enhavos infinitezimojn aldone al normaj reeloj, kaj samkiel la infinite grandajn nombrojn, kiuj estas multiplikaj [[inverso]]j de infinitezimoj (ilin reprezentas vicoj, kiuj konverĝas al senfineco). Ĉiu hiperreelo, kiu ne estas nefinie granda, estos nefinie proksima al iu reelo, t.e. estos reelo + infinitezimo. Tiu ĉi konstruo estas paralela al konstruo de reeloj el [[racionalo]]j far [[Georg Cantor]]. Li komencis kun ringo de [[fundamenta vico|fundamentaj vicoj]] de racionaloj kaj deklaris ĉiujn vicojn, konverĝantajn al nulo, nulo. La rezulta aro estas aro de reeloj. Por daŭrigi la konstruon al hiperreeloj, ni konsideru la nulajn arojn de tiaj vicoj, t.e. <math>z(a)=\{i: a_i=0\}\quad</math>, kie <math>z(a)\quad</math> estas aro de indicoj <math>i\quad</math> por kiuj <math>a_i=0\quad</math>. Evidente, se <math>ab=0\quad</math>, do la kunigo de <math>z(a)\quad</math> kaj <math>z(b)\quad</math> estas ''N'' (aro de [[naturalo]]j). Do: # Unu el la vicoj, kiuj malaperas en 2 aroj de la kunigo, estu proklamita nulo # Se <math>a\quad</math> estas proklamita nulo, <math>ab\quad</math> ankaŭ estas nulo, sendepende de kio ajn estas <math>b\quad</math>. # Se ambaŭ <math>a\quad</math> kaj <math>b\quad</math> estas proklamitaj nulaj, do ankaŭ <math>a^2+b^2\quad</math> estu nulo. Nun ni bezonas apartigi na unu el multo de eblaj ''U'' da subaroj ''X'' de ''N'' kaj proklami <math>a=0\quad</math> se kaj nur se <math>z(a)\quad</math> apartenas al ''U''. El tiuj kondiĉoj oni povas vidi, ke: # El du kunigitaj aroj almenaŭ unu apartenu al ''U'' # Iu aro, kiu enhavas subaron apartenantan al ''U'', ankaŭ mem apartenas al ''U''. # [[Komunaĵo]] de aroj, apartenantaj al ''U'', apartenas al ''U''. # La [[malplena aro]] ne apartenu al ''U'', ĉar se ĝi apartenus, iu ajn aro ankaŭ apartenus, ĉar ĉiu aro enhavas malplenan aron, kaj do ĉio iĝus nulo. Ĉiu familio de aroj, kiuj akordas kun kondiĉoj (2)-(4), nomiĝas [[filtro (matematiko)|filtro]]. Ekzemple, aro de vastigaĵoj de finiaj aroj nomiĝas [[filtro de Fréchet]] (ĝi uziĝas en teorio de [[limeso]]j.). Se (1) estas ankaŭ vera, la filtro nomiĝas [[ultrafiltro]] (ĉar oni ne povas aldoni pliajn arojn al ĝi sen rompi ĝian "filtrecon"). Oni nur povas eksplike diri pli konata ultrafiltro kiel pri ultrafiltro, kiu enhavas iun antaŭdifinitan elementon (ekzemple, nombron 10). Tiaj ultrafiltroj nomiĝas triviaj. Oni asertas, ke iu ajn filtro povas esti vastigata ĝis ultrafiltro, sed la pruvo bezonas [[aksiomo de elekto|aksiomon de elekto]]. Ekzisto de ne-triviaj ultrafiltroj ([[ultrafiltra lemo]]) estas pli "malforta" ol aksiomo de elekto, kaj do estas pli oportune enkonduki ĝin kiel apartan aksiomon. Se ni uzos ne-trivian ultrafiltron (kiu estas vastigaĵo de la Fréchet-filtro) en nia konstruo, rezulto estas aro de hiperreeloj. La infinitezimoj povas esti reprezentitaj per ne-malaperantaj vicoj, kiuj konverĝas al nulo relative al Fréchet-filtro. Se <math>f\quad</math> estas reela funkcio de reela varieblo <math>x\quad</math>, do <math>f\quad</math> nature vastiĝas al hiperreela funkcio de hiperreela varieblo per komponado: :<math>f(\{x_n\})=\{f(x_n)\}\,</math> kie <math>\{ \dots\}</math> signifas "klaso de elvivalenteco de <math>\dots</math> rilate al nia ultrafiltro", kie du vicoj estas en la sama klaso se kaj nur se la nula aro de ilia diferenco apartenas al nia ultrafiltro. Ĉiuj aritmetikaj esprimoj kaj furmuloj havas sencon por hiperreeloj kaj veras se ili estas veraj por la reeloj. Oni povas pruvi ke ĉiu ajn finia (t.e. tia, ke <math>|x| < a\quad</math> por iu reela <math>a\quad</math>) hiperreelo <math>x\quad</math> havos formon <math>y+d\quad</math> kie <math>y\quad</math> estas norma (iam nomata "standarda") reelo kaj <math>d\quad</math> estas infinitezimo. Tio ĉi estas paralela al pruvo de [[teoremo de Bolzano–Weierstrass]], kiu asertas, ke oni povas elekti konverĝan subvicon el ĉiu limigita vico per dusekcio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gap-system.org/~john/analysis/Lectures/L9.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-01-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090109133942/http://www.gap-system.org/~john/analysis/Lectures/L9.html |arkivdato=2009-01-09 }}</ref>. La eco (1) de la hiperreeloj estas ree nepra. Nun oni povas vidi, ke se <math>f\quad</math> estas kontinua, tio signifas ke <math>f(a)-f(x)\quad</math> estas nefinia malgranda kiam tia estas <math>x-a\quad</math>, kaj se <math>f\quad</math> estas diferencialebla, tio signifas ke :<math>(f(x)-f(a))/(x-a)-f'(a)\quad</math> estas nefinie malgranda kiam tia estas <math>x-a\quad</math>. Notinde, se <math>a\quad</math> estas hiperreela, la derivaĵo estas aŭtomate kontinua, ĉar por ke <math>f\quad</math> estu diferencialebla ĉe <math>x\quad</math>, :<math>f'(x)-(f(x)-f(a))/(x-a)=f'(x)-(f(a)-f(x))/(a-x)\quad</math> devas esti infinitezima kiam tia estas <math>x-a\quad</math>. Do, <math>f'(x)-f'(a)\quad</math> ankaŭ estu infinitezima kiam tia estas <math>x-a\quad</math>. == Ecoj de infinitoj kaj infinitezimoj == La finiaj elementoj '''F''' de '''*R''' formas [[loka ringo|lokan ringon]] kaj estas, fakte, [[valoriga ringo]] kun unika maksimuma idealo '''S''', kiu estas aro de infinitezimoj; la kvociento '''F'''/'''S''' estas izomorfa al la reeloj. Do, ni havas [[ringa izomorfismo|izomorfan]] bildigon st(''x'') de '''F''' al '''R''', kies [[kerno (matematiko)|kerno]] konsistas je infinitezimoj kaj kiu sendas ĉiun elementon ''x'' de '''F''' al unika reela nombro, kiu malsamas de ''x'' je '''S''' - do, je infinitezimo. Alie dirite, ĉiu ''finia'' nenorma reelo estas "tre proksima" al unika norma reelo, en tiu senco ke se ''x'' estas finia nenorma reelo, ekzistas unu kaj kaj nur unu norma reelo st(''x''), tia, ke ''x''&nbsp;–&nbsp;st(''x'') estas infinitezima. Tiu ĉi nombro st(''x'') nomiĝas [[standarda parto|standarda (flaga) parto]] de ''x'', koncepte la "plej proksima reelo" al ''x''. Tiu ĉi operacio estas ordo-konservanta izmorfismo kaj kondutas bone ambaŭ algebre kaj ordoteorie. Kvankam ĝi estas ordo-konservanta, ĝi ne estas izotona, t.e. <math> x \le y</math> implikas ke <math>\operatorname{st}(x) \le \operatorname{st}(y)</math>, sed <math>x < y </math> ne nepre implikas ke <math>\operatorname{st}(x) < \operatorname{st}(y)</math>. * Se ambaŭ ''x'' kaj ''y'' estas finiaj, ::<math> \operatorname{st}(x + y) = \operatorname{st}(x) + \operatorname{st}(y) </math> :: <math> \operatorname{st}(x y) = \operatorname{st}(x) \operatorname{st}(y) </math> * Se ''x'' estas nek infinita nek infinitezima, :: <math> \operatorname{st}(1/x) = 1 / \operatorname{st}(x) </math> * ''x'' estas reela se kaj nur se :: <math> \operatorname{st}(x) = x </math> La mapo de standarda parto estas [[kontinua funkcio (topologio)|topologie kontinua]] rilate al orda topologio sur finiaj hiperreeloj. Fakte, ĝi estas [[loke konstanta funkcio]]. == Hiperreelaj korpoj == Supozu ni, ke ''X'' estas [[spaco de Tiĥonov]], ankaŭ nomata T_3.5-spaco, kaj C(''X'') estas algebro de kontinual reel-valoraj funkcioj en ''X''. Supozu, ke M estas [[maksimuma idealo]] en C(''X''). do, la [[faktora ringo]] A = C(''X'')/M estas tute ordigita kampo F, kiu enhavos reelojn. Se F rigore enhavas na '''R''' do M estas tiel nomata '''hiperreela idealo''' kaj F estas '''hiperreela korpo'''. Notu, ke neniu presumo estas, ke povo de F nepre estu pli granda ol '''R'''. Fakte, ili povas estis sampovaj. Grava speciala okazo estas se topologio sur ''X'' estas [[diskreta spaco|diskreta]]. En tiu okazo ''X'' povas esti indentigita per [[kardinala nombro]] ''κ'' kaj C(''X'') per reela algebro <math>\mathbb{R}^\kappa</math> de funkcioj de ''κ'' al '''R'''. La hiperreelaj korpoj, konstruataj en tiu ĉi okazo, nomiĝas ''ultrapotencoj'' de '''R''' kaj estas identaj al ultrapotencoj, konstruataj per [[ultrafiltro]]j en [[teorio de modeloj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kampo-teorio (matematiko)]] [[Kategorio:Reela fermita korpo]] [[Kategorio:Senfineco]] 6cta30qpe8jco36h6jj0qd2csjr9fo2 0 309731 9505864 7616534 2026-11-01T19:43:48Z Sj1mor 12103 9505864 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Swiss Chard.jpg|eta|{{center|freŝa [[folibeto]]}}]] [[Dosiero:Ong choy water spinach.png|eta|{{center|freŝa akva spinaco (''Ipomoea aquatica'')}}]] [[Dosiero:Szpinak.JPG|eta|{{center|[[spinaco]] kun kremo}}]] [[Dosiero:Steamed kale and slivered almonds.jpg|eta|{{center|vaporkuirita [[krispa brasiko]] kun migdaloj}}]] '''Foliaj legomoj''', ankaŭ nomataj "verdaj legomoj" estas plantaj [[folio]]j manĝataj kiel [[legomo]]j, foje akompanate de delikataj [[petiolo]]j kaj [[burĝono]]j. Kvankam ili venas de larĝa vario de plantoj, la plej multaj foliaj legomoj tre similas laŭ nutraj detaloj kaj preparmanieroj por manĝado. Konatas preskaŭ mil specioj de foliaj legomoj. La plej multaj venas de mallongvivaj [[herbo|herbaj plantoj]] kiel [[laktuko]] aŭ [[spinaco]]. {{J|Ligna planto}} kies folioj manĝeblas estas interalie specioj de [[baobabo]], [[aralio]], [[moringo]] kaj [[moruso]]. Ankaŭ la folioj de multaj specioj de [[furaĝo]] estas home manĝeblaj, sed kutime manĝatas nur okaze de granda malsato. Tiuj plantoj ofte pli facile kreskas kaj disvastiĝas ol tradiciaj foliaj legomoj, sed la ekspluatado de ilia nutra valoro pli malfacilas unuavide pro granda kvanto de plantaj fibroj. == Nutra valoro == Foliaj legomoj tipe havas malmultajn kaloriojn, malmultan grason, multe de [[proteino]], multe da plantaj fibroj, da [[fero]] kaj [[kalcio]], kaj tre grandajn kvantojn da plantaj ĥemiaĵoj kiel [[vitamino C]], [[karotenoido]]j, [[luteino]], [[foliata acido]] kaj [[vitamino K]]. == Preparo == Plej multaj foliaj legomoj manĝeblas krude, ekzemple en [[sandviĉo]]j aŭ [[salato]]j. Ili uzeblas por ĉirkaŭvolvi aliajn manĝeblajn enhavaĵojn kompareble al [[tortiljo]]. Same eblas ilin boligi, friti aŭ aŭ kuiri per vaporo. Foliaj legomoj [[farĉo|farĉitaj]] per [[porkaĵo]] estas tipaj pladoj en la kuirarto ekzemple de suda [[Usono]]. Ankaŭ en la kuirarto de suda kaj sudorienta Azio, foliaj legomoj (precipe vaporkuiritaj) havas tre grandan rolon. Folia aŭ folilegomo estas: * [[petroselo]] * [[folibeto]] * [[spinaco]] * [[blanka brasiko]] * [[ruĝa brasiko]] * [[savoja brasiko]] * [[sabeliko]] aŭ [[krispa brasiko]] * [[laktuko]] * [[laktukofolio]] * [[valerianelo]] * [[endivio]] kaj [[skarolo]] * [[cikorio]] * [[ĉina brokolo]] * [[eruko]] * [[akvokreso]] * [[ampeloprazo]] * [[cerefolio]] * [[ĉina brasiko]] * [[kardono]] * [[portulako]] * [[mirido]] * [[tetragonio]] aŭ [[nov-zelanda spicaco]] * kaj multaj aliaj, speciale el tropikaj aŭ subtropikaj landoj [[Dosiero:Eruca sativa 1 IP0206101.jpg|150px|''Eruko'' kreskanta en legombedo|eta|maldekstra]] Aliaj legomgupoj estas * [[brasika legomo]] * [[florlegomo]] * [[cepa legomo]] * [[fruktlegomo]] * [[tiglegomo]] * [[radiklegomo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lebensmittellexikon.de/b0000750.php Eintrag bei lebensmittellexikon.de] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Folilegomoj]] 0hvrttpucuw577i36096kdzlyym0k7u 0 317968 9506161 9435783 2026-11-02T09:57:18Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aviadila akcidento |Dosiero = Tupolev Tu-154M Poland - Air Force.jpg |Nomo de dosiero = La kraŝinta aviadilo Tu-154M n-ro 101, fotita dum vizito de la prezidento en [[Kroatio]] en 2010 |Ĝenerala informo = |Dato = [[10-an de aprilo]] [[2010]] |Tempo = 8:56 [[Horzonoj en Eŭropo|Mezeŭropa tempo]]<!--<ref name="BBC" /> ne funkcias!--> |Karaktero = falo de la aviadilo dum alterigado en densa nebulo |Kaŭzo =verŝajne eraro de piloto<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ceskatelevize.cz/ivysilani/210411000100410-udalosti/ | titolo = Události: Živý vstup | alirdato = 2010-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = 2010-04-10 | aŭtoro = Miroslav Karas | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Česká televize | paĝoj = | lingvo = cs | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> |Loko = 1,5 km de [[Smolenska flugbazejo]]<!--<ref name="altair" /> ne funkcias!--> ĉe vilaĝo [[Peĉersk]]<!--<ref name="wirtualna2" /> ne funkcias!--> |Latitudo= 54/49/27/N |Longitudo= 32/3/2/E |Regiono-ISO=RU-SMO |Flugo = |Punkto de elflugo =[[Flughaveno de Frédéric Chopin|Flughaveno de Frédéric Chopin en Varsovio]] |Punkto de alflugo =[[Smolenska flugbazejo|Smolenska flugbazejo Severnij]] |Pereintoj =96 mortaj |Vunditoj =0 |Aviadilo |Tipo =[[Tupolev Tu-154|Tu-154M]] |Flugkompanio =[[36-a speciala regimento de aviadiltransporto]] |Flanka numero = 101 |Dato de produktado = antaŭ 20 jaroj |Pasaĝeroj =89 |Aviadilanoj =7 |Postvivintoj =0 personoj ^{{{citaĵo el la reto | url = http://wiadomosci.wp.pl/kat,119674,title,Oto-najnowsza-lista-odprawionych-pasazerow-samolotu,wid,12160197,wiadomosc.html?ticaid=19fa3 | titolo = Oto najnowsza lista "odprawionych pasażerów samolotu" | alirdato = 2010-04-12 | alirmonatotago = | alirjaro = 2010-04-10 | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = WirtualnaPolska | paĝoj = | lingvo = pl | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}} }} '''Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo''' okazis en [[Peĉersk]], apud la [[Rusio|rusia]] urbo [[Smolensk]] sabate la {{daton|10|aprilo|2010}} je la horo 6:56 laŭ [[UTC]] (8:56 laŭ la mez-eŭropa kaj 10:56 laŭ la loka tempozono). Laŭ la unuaj informoj la kaŭzo de la akcidento estis, ke la aviadilo kroĉis arbon pro la nebulo, ĉ. 1,5 km for de la armea flughaveno Smolenska-Norda (''Смоленск-Северный'') kaj 300 metrojn flanke de la alteriĝa vojo. En la aviadilo [[Tu-154]] flugis la [[Prezidento de Pollando|pola prezidento]] [[Lech Kaczyński]] kun sia edzino, registara reprezentantaro, parlamentanoj kaj la plej altaj polaj oficistoj, inkluzive de la komandantaro de la pola [[armeo]]. La reprezentantaro estis survoje al la solenaĵoj ligitaj kun la datreveno de la [[Masakro de Katin]]<ref>[[Pola Radio]]: [http://polskieradio.pl/eo/dokument.aspx?iid=129169 Pereis pola prezidento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210330150644/https://www.polskieradio.pl/eo/dokument.aspx?iid=129169 |date=2021-03-30 }} {{eo}}</ref>. [[Dosiero:2010 Polish Air Force Tu-154 crash map-pl.svg|eta|upright=1.2|maldekstra|Trako de la flugo de la aviadilo [[Tu-154]]]] [[Dosiero:Katastrofa w Smoleńsku.jpg|eta|maldekstra|[[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] apud [[Smolensk]] ([[Rusio]])]] [[Dosiero:Tu-154-crash-in-smolensk-20100410-01.jpg|eta|dekstra|[[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] apud [[Smolensk]] ([[Rusio]]), fragmento de la aviadil-flugilo de la aviadilo [[Tu-154]] (la 10an de aprilo 2010)]] [[Dosiero:Tragedia w Smolensku 3.jpg|eta|dekstra|[[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] apud [[Smolensk]] ([[Rusio]]), aviadil-ĉasio de la aviadilo [[Tu-154]] (la 11an de aprilo 2010)]] La unuaj informoj (ekzemple de la televido Rossija 24) estis jenaj: "La flugkontrola dispozicisto de la flughaveno Smolensk-Severnij ({{eo}} ''Smolensk-Norda'') estis malkonsilinta la alteriĝon en Smolensk pro malbona vetero kaj rekomendinta iri al [[Moskvo]], 350 km oriente, aŭ al [[Minsko]], 300 km okcidente, en [[Belorusio]]. La aviadilanoj tamen decidis alteriĝi kaj kvarfoje devis rezigni ([[resupreniro (aviado)|resupreniĝi]]). Ĉe la kvara provo okazis la akcidento." Tiuj cirkonstancoj estis multflanke analizataj kaj komentataj en monda gazetaro (kies ekzemplo estas la suba alineo). Tamen la informoj montriĝis eraraj. Laŭ la Informa Agentejo de Rusia Federacio REGNUM "la pli frue diskonigitaj informoj, ke tio estis la kvara provo alteriĝi, ne konfirmiĝis: kvar provojn faris alia aviadilo, kiu alvenis el Moskvo." <ref>[http://www.regnum.ru/news/1272337.html Эксперт: На пилотов самолета с польским президентом могло оказываться давление] {{ru}}</ref> Ankaŭ la estrino de Interŝtata Aviadila Komitato (MAK) Tatjana Anodina konfirmis, ke la prezidenta Tu-154M faris nur unu provon alteriĝi <ref>[http://wiadomosci.onet.pl/2156585,11,item.html Czarne skrzynki nie zarejestrowały żadnych usterek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419144124/http://wiadomosci.onet.pl/2156585,11,item.html |date=2010-04-19 }} {{pl}}</ref>. Unu ebla kaŭzo estis premo de la prezidento je la piloto [[Arkadiusz Protasiuk]] por surteriĝi kaj tiel ne malfrui la ceremonion en Katino. La kapitano de la registara aviadilo jam havis konflikton kun Lech Kaczyński; en aŭgusto de 2008, la kapitano decidis ne surteriĝi en [[Tbiliso]] – dum la [[Milito en Sud-Osetio (2008)|Milito en Sud-Osetio]], pro sekurecaj kialoj – sed en distanco de 350 km, en la azerbajĝana [[Ganĝa]], spite al eksplicita ordono de Kaczyński (kiu estis kiel prezidento ankaŭ ĉefkomandanto de la armeaj fortoj, tiel ĉefo de la aviadila kapitano). Lech Kaczyński tiam akuzis lin je rifuzo de ordono. La estro de la [[Smolenska provinco]] konfirmis, ke neniu postvivis tiun ĉi katastrofon<ref>[[Ĉina Radio Internacia]]: [http://esperanto.cri.cn/581/2010/04/10/1s110900.htm Pollanda prezidento mortis en aera akcidento]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>. Laŭ rusiaj informagentejoj, aviadile estis 132 personoj<ref>ĈRI: [http://esperanto.cri.cn/581/2010/04/10/1s110902.htm 132 homoj mortis en pollanda kraŝinta aviadilo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>. La pola ministerio pri eksterlandaj aferoj informis sekve, ke mortis 96 personoj – 88 pasaĝeroj kaj 8 deĵorantoj. Unu persono el la pasaĝera listo, Zofia Kruszyńska-Gust, ne venis al la ekflugo. Ĉirkaŭ la 9:26 (laŭ UTC) estis donita la informo, ke la prezidenta paro ne vivas. Laŭ la [[Konstitucio de Pola Respubliko]], ĉiujn devojn de la mortinta prezidanto transprenis la marŝalo de [[Sejmo]], [[Bronisław Komorowski]]<ref>Laŭ la artikolo 131-a, paragrafo 2-a, punkto 1-a de la [[Konstitucio de Pola Respubliko]]</ref>. == Listo de pasaĝeroj == [[Dosiero:Lech Kaczyński.jpg|eta|upright|dekstra|[[Lech Kaczyński]], pola prezidento.]] [[Dosiero:Maria_Kaczynska_%28official_portrait%29.jpg|eta|upright|dekstra|Maria Kaczyńska, edzino de la prezidento.]] [[Dosiero:Ryszard Kaczorowski 2008 v2.JPG|eta|upright|dekstra|[[Ryszard Kaczorowski]] – la lasta [[ekzilo|ekzila]] prezidento de la Pola Respubliko / [[Dua Pola Respubliko]]]] [[Dosiero:2008.08.15. Gen Franciszek Gągor Fot Mariusz Kubik 01.jpg|eta|upright|dekstra|Generalo Franciszek Gągor, stabestro de la pola armeo.]] Inter la pasaĝeroj troviĝis, laŭ la listo de pasaĝeroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-lecha-kaczynskiego/tym-ktorzy-odeszli/lista-ofiar-katastrofy-smolenskiej |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220927100750/https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-lecha-kaczynskiego/tym-ktorzy-odeszli/lista-ofiar-katastrofy-smolenskiej |arkivdato=2022-09-27 }}</ref>: [[Dosiero:Jerzy Szmajdzinski.jpg|eta|dekstra|[[Jerzy Szmajdziński]], granda [[Esperanto]]-amiko]] [[Dosiero:11.IV.2010r.Plac J. Piłsudskiego.Warszawa.jpg|eta|Floroj kaj tombaj kandeloj metitaj de la loĝantoj de [[Varsovio]] omaĝe al la viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo, la 10an de aprilo 2010]] [[Dosiero:10042010 Warszawa 12.jpg|eta|Floroj kaj tombaj kandeloj antaŭ la Prezidenta Palaco en [[Varsovio]] metitaj de la varsovianoj omaĝe al la viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo, la 10an de aprilo 2010]] [[Dosiero:Funeral of President Lech Kaczyński Wawel Castle.jpg|eta|La entombigo de [[Lech Kaczyński]] kaj [[Maria Kaczyńska]] – la prezidenta paro en la [[kripto]] de [[Vavelo]] (Pola Reĝa Kastelo en [[Krakovo]]) (la 18an de aprilo 2010)]] * [[Lech Kaczyński]] kaj [[Maria Kaczyńska]] – prezidenta paro, * Krzysztof Putra – vic-marŝalo (vicprezidanto) de la [[Sejmo]], * Krystyna Bochenek – vic-marŝalo de la pola [[Senato]], * [[Ryszard Kaczorowski]] – la lasta [[ekzilo|ekzila]] prezidento de la Pola Respubliko, * [[Jerzy Szmajdziński]] – vic-marŝalo (vic-prezidanto) de la [[Sejmo]], granda [[Esperanto]]-amiko, * [[Władysław Stasiak]] – ĉefo de la Prezidenta Kancelario, * Aleksander Szczygło – ĉefo de la Buroo de la Nacia Sekureco, * Paweł Wypych – sekretario de ŝtato en la Prezidenta Kancelario, * Mariusz Handzlik – subsekretario de ŝtato en la Prezidenta Kancelario, * Andrzej Kremer – subsekretario de ŝtato en la ministerio pri eksterlandaj aferoj, * [[Mariusz Kazana]] – direktoro de la diplomata protokolo en la ministerio pri eksterlandaj aferoj, * Stanisław Komorowski – subsekretario de ŝtato en la ministerio pri nacia defendado, * generalo [[Franciszek Gągor]] – ĉefo de la ĝenerala stabo de la pola armeo, * [[Andrzej Przewoźnik]] – ĝenerala sekretario de la Konsilio pri Sekurigo de la Memoro pri Batalo kaj Martireco, * Leszek Deptuła – deputito de Sejmo, * Grzegorz Dolniak – deputito de Sejmo, * [[Grażyna Gęsicka]] – deputitino de Sejmo, * Przemysław Gosiewski – deputito de Sejmo, * [[Izabela Jaruga-Nowacka]] – deputitino de Sejmo, * Jolanta Szymanek-Deresz – deputitino de Sejmo, * Sebastian Karpiniuk – deputito de Sejmo, * Aleksandra Natalli-Świat – deputitino de Sejmo, * Zbigniew Wassermann – deputito de Sejmo, * Arkadiusz Rybicki – deputito de Sejmo, * Wiesław Woda – deputito de Sejmo, * Edward Wojtas – deputito de Sejmo, * Janina Fetlińska – senatanino, * Stanisław Zając – senatano, * [[Janusz Kochanowski]] – [[ombudsmano]], * Sławomir Skrzypek – prezidanto de la [[Nacia Pola Banko]], * [[Janusz Kurtyka]] – prezidanto de la [[Instituto de Nacia Memoro]], * Tomasz Merta – subsekretario de ŝtato en ministerio pri Kulturo kaj Nacia Heredaĵo, * Piotr Nurowski – prezidanto de la Pola Olimpika Komitato, * Janusz Krupski – estro de la Oficejo pri Kombatantoj kaj Reprezaliantoj, * Maciej Płażyński – prezidanto de la Asocio "Pola Komunumo", * episkopo Tadeusz Płoski – ĉefkleriko de la pola armeo, * arkiepiskopo [[Miron]] Chodakowski – ortodoksa ĉefkleriko de la pola armeo, * pastro kolonelo Adam Pilch – evangelia pastro, * pastro subkolonelo Jan Osiński – orinario de la pola armeo, * profesoro Ryszard Rumianek – rektoro de la Universitato Kardinalo Stefan Wyszyński, * generalo Bronisław Kwiatkowski – operaca komandanto de la polaj armitaj fortoj, * generalo [[Andrzej Błasik]] – komandanto de la polaj aeraj fortoj, * generalo Tadeusz Buk – komandanto de la polaj surteraj fortoj, * generalo Włodzimierz Potasiński – komandanto de la specialaj armeoj, * vic-admiralo Andrzej Karweta – komandanto de la milita maristaro, * generalo Kazimierz Gilarski – komandanto de la garnizono Varsovio. * [[Stefan Melak]] - prezidanto de [[Komitato de Katin]] * [[Anna Walentynowicz]], patrino de "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]" * [[Bożena Mamontowicz-Łojek]], historiistino, teatrologo, prezidantino de Pola Katina Fondaĵo * [[Barbara Maciejczyk]], stevardino * [[Arkadiusz Protasiuk]], piloto * [[Katarzyna Piskorska]], skulptistino * [[Paweł Janeczek]], kontraŭterorista gardisto * [[Zdzisław Król]], pastro * [[Stanisław Komornicki]], brigada generalo, historiisto pri [[militisto|militistaro]] * [[Stanisław Mikke]], juĝisto de Ŝtata Tribunalo, verkisto * [[Andrzej Sariusz-Skąpski]], prezidanto de [[Federacio de Katinaj Familioj]] * [[Paweł Janeczek]], ĉefo de Protekt-Oficejo de Registaro == Funebro == * '''{{Pollando}}''': La {{daton|10|aprilo|2010}} [[Bronisław Komorowski]], Marŝalo de [[Sejmo]], kiu laŭleĝe transprenis la oficon de la [[Prezidento de Pollando]], anoncis enkondukon de la sep-taga nacia [[funebro]]. * '''{{Rusio}}''': [[Dmitrij Medvedev]] informis, ke la {{dato|12|aprilo}} estos en Rusio tago de nacia funebro<ref name = rusio>[http://amikeco.ru/2010/04/katastrofo-apud-smolensk.html Slavik Ivanov: Katastrofo apud Smolensk] {{eo}}</ref>. * '''{{Kartvelio}}''': [[Miĥail Saakaŝvili]] decidis, ke la {{dato|11|aprilo}} estu tago de funebro. * '''{{Litovio}}''': La litovia registaro dum eksterordinara kunsido anoncis tri-tagan nacian funebron. * '''{{Brazilo}}''': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] anoncis tri-tagan funebron en Brazilo. * [[Dosiero:Flago-de-la-Eŭropa-Unio.svg|20px]] '''[[Eŭropa Unio]]''': [[Hispanio|Hispania]] [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio]] post la interparolado kun la prezidanto de la [[Eŭropa Konsilio]] [[Herman Van Rompuy]] decidis, ke la {{dato|12|aprilo}} estu en [[Bruselo]] tago de funebro pri la viktimoj de aviadil-katastrofo en Smolensk. * '''{{Slovakio}}''': La registaro de Slovaka Respubliko, interkonsente kun prezidento [[Ivan Gašparovič]], anoncis tago de funebro la tagon de la entombigo de la pola prezidento. * '''{{Hungario}}''': La hungaria registaro anoncis tago de funebro la tagon de la entombigo de pola prezidento. * '''{{Ukrainio}}''': Prezidento de Ukrainio decidis, ke la {{dato|12|aprilo}} estu tago de funebro. * '''{{Ĉeĥio}}''': Prezidento kaj registaro de Ĉeĥa Respubliko anoncis tago de funebro la tagon de la entombigo de pola prezidento. * '''{{Estonio}}''': Dum eksterordinara kunsido la estonia registaro anoncis lundon tago de funebro. Registaraj kaj aliaj publikaj institucioj estis devigitaj malaltigi naciajn flagojn ĝis la duono de masto. * '''{{Latvio}}''': Latvia registaro decidis, ke la lundo estu tago de funebro post la morto de pola prezidento kaj 95 personoj, kun kiuj li estis survoje al la solenaĵoj ligitaj kun la 70-a datreveno de [[Masakro de Katin]]. === Partoprenantoj de funebro === [[Dosiero:Dmitry Medvedev in Krakow 18 April 2010-4.jpeg|Dmitrij Medvedev dum funebro en [[Krakovo]]|eta|upright|dekstra]] [[Dosiero:Poświęcenie Pomnika Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 przez kard. Kazimierza Nycza.jpg|eta|La Monumento Omaĝe al la Viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010, en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Pomnik Ofiar Katastrofy Smoleńskiej.JPG|eta|La Monumento Omaĝe al la Viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010 en la Milita Tombejo en la [[Tombejo Powązki en Varsovio]] (inaŭgurita la 10an de novembro 2010)]] [[Dosiero:Uczczenie pamięci ofiar katastrofy smoleńskiej Sejm 2014 01.JPG|eta|La memortabulo omaĝe al polaj 17 parlamentanoj kaj senatanoj, kiuj mortis en la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010, en [[Sejmo|Pola Sejmo]]]] [[Dosiero:07-11-2018 Warszawa prace końcowe nad pomnikiem Lecha Kaczyńskiego, 6 (retouched).jpg|eta|180px|La Monumento de [[Lech Kaczyński]] sur la Placo de Marŝalo [[Józef Piłsudski]] en [[Varsovio]]]] Pro la erupcio de vulkano [[Eyjafjallajökull]] estis problemoj kun aviadila transporto. Tio kondukis al tio, ke oni ne povis per aviadilo alveni al Pollando kaj ne tiom da prezidantoj povis veni. En la fino partoprenis<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rp.pl/artykul/463729.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120301143716/http://www.rp.pl/artykul/463729.html |arkivdato=2012-03-01 }}</ref>: * Azerbajĝano: [[Artur Resizade]], prezidanto * Ĉeĥio: [[Václav Klaus]], prezidanto (kun edzino), [[Jan Fischer]], tiama ĉefministro, [[Mirek Topolánek]] kaj [[Dominik Duka]], ĉefepiskopo (krom Mirek Topolánek ili ĉiuj veturis per matena trajno el [[Prago]] al [[Bohumín]], de kie ili veturis per aŭtomobilo al Krakovo<ref>http://zpravy.idnes.cz/klaus-s-fischerem-a-dukou-jeli-na-pohreb-do-polska-vlakem-a-limuzinou-1ga-/domaci.asp?c=A100418_080407_domaci_jan</ref>) * Estonio: [[Andrus Ansip]], ĉefministro * Germanio: [[Horst Köhler]], prezidento * Hungario: [[László Sólyom]], prezidento * Kartvelio: [[Miĥail Saakaŝvili]], prezidento * Kosovo: [[Fatmir Sejdiu]], prezidento * Litovio: [[Dalia Grybauskaitė]], prezidentino * Latvio: [[Valdis Zatlers]], prezidento * Maroko: [[Abbas El Fassi]], ĉefministro * Moldavio: [[Mihai Ghimpu]], prezidento * Rumanio: [[Traian Basescu]], prezidento * Rusio: [[Dmitrij Medvedev]], prezidento * Slovakio: [[Ivan Gašparovič]], prezidento (kun edzino), [[Robert Fico]], ĉefministro * Slovenio: [[Danilo Türk]], prezidento * Ukrainio: [[Viktor Janukoviĉ]], prezidento, [[Julija Timoŝenko]], eksĉefministrino, [[Viktor Juŝĉenko]], eksprezidento == Reagoj en esperantistaro == Dum la tago de akcidento, [[Ĝenerala Direktoro de UEA]], [[Osmo Buller]], nome de [[Universala Esperanto-Asocio]] kondolencis ''Polan Esperanto-Asocion, la polajn membrojn de UEA kaj ĉiujn polajn esperantistojn'' en la speciala gazetara komuniko<ref>[https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=374 Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 374: UEA kondolencas polojn] {{eo}}</ref>. Li skribis ke ''esperantistojn tiu ŝoka informo tuŝas aparte pro la historiaj ligoj de la Internacia Lingvo kun Pollando, kies ĉefurbo estas la naskiĝurbo de Esperanto''. Kompatis kaj kondolencis ankaŭ unuopaj esperantistoj, [[Esperanto-grupo]]j kaj ekz. la redakcio de ''[[La Ondo de Esperanto]]''<ref name = rusio/><ref>[[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksander Korĵenkov]]: [http://groups.yahoo.com/group/polaj-esperantistoj/message/2298 Kondolenco de la redakcio de ''La Ondo de Esperanto'']{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref><ref>[http://esperanto.com/content/senprecedenca-tragedio-de-pollando Universala Vivo Ligo: Senprecedenca tragedio de Pollando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100413235330/http://esperanto.com/content/senprecedenca-tragedio-de-pollando |date=2010-04-13 }} {{eo}}</ref><ref>[[Marija Beloŝeviĉ]], vicprezidantino de [[IKUE]]: [http://groups.yahoo.com/group/polaj-esperantistoj/message/2299 Kondolenco al polaj esperantistoj]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref><ref>[http://beĉjo.blogspot.com/2010/04/tiom-da-perdo.html Beĉjo: Tiom da perdo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref><ref>[http://www.ipernity.com/blog/28501/242418 Karesema: Kondolenco] {{eo}}</ref><ref>[[Ĵomart kaj Nataŝa]]: [http://www.ipernity.com/blog/56076/242281 Wołamy wraz z Polska] {{eo}}</ref><ref>[[Imre Szabó (esperantisto)|Imre Szabó]]: [http://www.ipernity.com/blog/32699/242169 Kondolencon al niaj polaj kaj rusaj samideanoj!] {{eo}}</ref>. Dum seminario [[Sabla Printempo]] okazanta tiusemajnfine en [[Písek (Písek)|Písek]] ([[Ĉeĥio]]), kun ĉeesto de ĉirkaŭ 30 personoj inkluzive de 3 [[poloj]], oni sabate vespere funebris la viktimojn per [[minuto da silento]]. Planita lunda publikigo de novaj filmaj subtekstoj en la [http://www.filmoj.net Verda Filmejo] estis nuligita lige kun la [[funebro]] en [[Rusio]]<ref>[http://filmoj.net/freŝaj-novaĵoj Verda Filmejo: Freŝaj novaĵoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Funebra entombigo de Lech Kaczyński kaj Maria Kaczyńska]] * [[Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin|Celebrado de la 70-a datreveno de soveta krimo en Katin]] * [[Aviada katastrofo en Mirosławiec]] * [[Parlamenta Teamo por Esploro de Kaŭzoj de la Katastrofo de Tu-154M en 2010]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinews=Kraŝis la pola prezidenta aviadilo|commonscat=2010 Polish Air Force Tu-154 crash}} * [http://lenta.ru/photo/2010/04/10/crash/ Fotoj post la katastrofo] {{ru}} * [http://rusio.info/ Rusio.info: Kroniko de la tragedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130622145038/http://rusio.info/ |date=2013-06-22 }} {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=KIBgVCJzBaU Analiza katastrofy smoleńskiej – wywiad z prof. Wiesławem Biniendą, TV PolNews Chicago, 21 stycznia 2012] Analizo de la katastrofo de Smoleńsk - intervjuo kun profesoro Wiesław Binienda [[Kategorio:Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010| ]] [[Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en Rusio]] [[Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en 2010]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj en 2010]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:2010 en Pollando]] e0817youz69e4bz9t6rdcghriflw8cr 0 321959 9506174 8930346 2026-11-02T10:05:47Z Sj1mor 12103 9506174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ekstersunsistema planedo |Nomo = Gliese 581 b |Bildo = Planet_Gliese_581_b.png |Priskribo = Artista bildo de Gliese 581 b |Stelo = [[Gliese 581]] |Klaso_stelo = M3V |Konstelacio = [[Pesilo_(konstelacio)|Pesilo]] |Rekta_ascensio = 15h 19m 26s |Deklinacio = −07° 43′ 20″ |Ŝajna_mag = 10,55 |Distanco_stelo = 20,3 ± 0,3 [[lumjaro|lj]] |Maso_stelo = 0,31 |Radiuso_stelo = 0,29 |Temp_stelo = 3480 ± 48 |Metaleco = -0,33 ± 0,12 |Granda_duonakso = 0,041<ref name="mayor">{{Cite journal|eprint=0906.2780|class=astro-ph|author=M. Mayor, X. Bonfils, T. Forveille, X. Delfosse, S. Udry, J.-L. Bertaŭ, H. Beust, F. Bouchy, C. Lovis, F. Pepe, C. Perrier, D. Queloz, N. C. Santos|title=The HARPS search for southern extra-solar planets XVIII. An Earth-mass planet in the GJ 581 planetary system|year=2009|accessdate=2009-06-17}}</ref> |Discentreco = 0<ref name="mayor" /> |Periodo = 5,36874 ± 0,00019<ref name="mayor" /> tagoj |Tempo_periapsido = 2.454.712,62 ± 0,062<ref name="mayor" /> [[Julia kalendaro|Juliaj tagoj]] |Klinangulo = ≥30<ref name="mayor" /> |Duonamplitudo = 12.48 ± 0.23 m/s <ref name="mayor" />) |Min_maso = 15.65<ref name="mayor" /> [[termaso|M_⊕]] |Malkovro_dato = 22-a de aŭgusto 2005 |Malkovristoj = X. Bonfils, T. Forveille,<br /> X. Delfosse,[[Stéphane Udry|S. Udry]],<br /> [[Michel Mayor|M. Mayor]], C. Perrier,<br />F. Bouchy, F. Pepe, [[Didier Queloz|D. Queloz]], J.-L. Bertaŭ |Malkovro_metodo = Radiala rapido |Malkovro_situacio = Publikigita }} '''Gliese 581 b''' aŭ '''Gl 581 b''' estas [[ekstersunsistema planedo]] kiu orbitas la [[stelo]]n [[Gliese 581]]. == Malkovro == La planedo estis malkovrita de skiko el francaj kaj svisaj astronomoj, kiuj anoncis ĝin , la 30-an de novembro 2005, kiel la malkovro de unu el la plej malgrandaj ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj ĝis tiam. Ĝi estis la kvina planedo malkovrita ĉirkaŭ [[ruĝa nano]] post la planedoj de [[Gliese 876]] kaj [[Gliese 436 b]]. La planedo estis malkovrita per la instrumento [[HARPS]]. == Orbito kaj maso == Gliese 581 b havas minimuman mason de 16 [[Termaso]]j, simile al [[Neptuno]]. Ĝi ne tranzitas ĝian stelon, tial ĝia kinangulo devas esti malpli ol 88,1 gradoj.<ref>{{cite journal | title=Limits to Transits of the Neptune-mass planet orbiting Gl 581 | author=Mercedes Lopez-Morales, Nidia I. Morrell, R. Paul Butler, [[Sara Seager]] |year=2006|class=astro-ph |eprint=0609255v1}}</ref> Dinamikaj simuladoj de la sistemo Gliese 581, supozante ke la orbitoj de la kvar planedo estas [[samebeneco|samebenaj]], montras ke la sistemo fariĝas nestabila se la masoj estas 1,6 ĝis 2-oble pli grandaj ol iliaj minimumaj masoj. Tio ŝuldiĝas al la proksimeco inter la planedoj b kaj e. Por Gliese 581 b, la supra limo de maso estas 30,4 Termasoj, proksimume 77% pli masa ol [[Neptuno]].<ref name="mayor"/> Ĝi orbitas tre proksime al [[Gliese 581]] kaj plenumas rivoluon post nur 5,4 [[tago]]j je averaĝa distanco de 6 milionoj de kilometroj (0,041 [[Astronomia unuo|AU]]). Kompare, [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] troviĝas je 58 milionoj de kilometroj (0,387 AU) kaj faras kompletas rivoluon post 88 tagoj. == Ecoj == Gliese 581 b orbitas je 0,04 [[Astronomia unuo|AU]] al sia stelo. Estas tre simila al [[Gliese 436 b]] en maso, temperaturo, kaj (kune kun [[Gliese 876 d]]) povas suferi sunajn efikojn kiel masaj elĵetoj el la [[korono]]. Ĉar Gliese 581 b ne tranzitas sian stelon, astronomoj ne scias pli pri ĝi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Gliese 229]] * [[Gliese 436 b]] * [[Gliese 876 b]] * [[Gliese 876 c]] * [[Gliese 876 d]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-30-05.html ESO: The Dwarf that Carries a World] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615153836/http://eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-30-05.html |date=2006-06-15 }} * [http://www.solstation.com/stars/gl581.htm SolStation: Gliese 581 / HO Librae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081010163609/http://www.solstation.com/stars/gl581.htm |date=2008-10-10 }} [[Kategorio:Gasgigantoj]] [[Kategorio:Varmaj Neptunoj]] [[Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 2005]] [[Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per radiala rapido]] pboaq56tui4n4h2bns17jkgjv52yzqy 0 323854 9506077 9389456 2026-11-02T06:39:14Z Sj1mor 12103 9506077 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mavi Marmara side.jpg|eta|230px|Ŝipo Mavi Marmara]] [[Dosiero:Gaza Flotilla Route.jpg|eta|Navigado de la floteto]] La '''atako kontraŭ la gaza floto''' okazis la [[31an de majo]] [[2010]] kaj sur la [[Mediteraneo]]. Elitaj trupoj de la ''Israelaj Defendaj Fortoj'' atakis konvojon el ses [[ŝipo]]j (nomataj ('''Libereca Floto'''), liverantaj helpaĵojn (medikamentoj, [[rulseĝo]]j, [[cemento]]) al suferantoj de [[Gazo]]. La atako okazis en internaciaj akvoj (64 km de bordo) kaj kaŭzis morton de 10 aktivistoj, dum vundiĝis ĉ. 30 aktivistoj kaj 4 judaj soldatoj.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/internacional/muertos/ataque/Israel/flotilla/ayuda/humanitaria/Gaza/elpepuint/20100531elpepuint_3/Tes ''Al menos 10 muertos en el ataque de Israel a una flotilla con ayuda humanitaria para Gaza'', [[El País]], Madrido, 31an de majo 2010.]</ref> Post surbordiĝo sur ŝipo [[Mavi Marmara]] okazis la pafoj, dum la aktivistoj defendis sin batante la soldatojn per bastonoj el ligno kaj metalo; onidire oni uzis eĉ tranĉilojn. Laŭ asertoj, iu aktivisto prenis [[pafilo]]n de israela soldato, tiel kuglovundiĝis iu israela soldato; laŭ aliaj informoj tiun vundon faris israelanoj mem. Dum la albordiĝo tuj malpliiĝis la media interkonekto al la ekstera mondo, ĉar la israela armeo malfaciligis tion per teknika ĝeno kaj poste konfiskado de la komunikiloj. La konvojon organizis la [[Free Gaza Movement]] kaj celis trarompi la blokadon fare de Israelo kontraŭ la Gaza-anoj kaj helpi la loĝantojn per 10.000 tunoj de necesaj aĵoj, parte malpermesitaj por importado fare de Israelo. Antaŭ la konflikto Israelo ofertis albordiĝon ĉe la israela haveno [[Aŝdod]], de kie oni povintus plutransporti - post kontrolo - la varojn al la Gaza-strio. La organizantoj rifuzis tion kaj eĉ kunporton de pakaĵo por la kaptita israela soldato [[Gilad Ŝalit]]. Rapide komenciĝis la informa batalo, ĉar [[Israelo|israelaj]] komunikadaj instancoj asertis la kontraŭleĝecon de la veturado. Tamen tio ne kongruas kun la [[internacia juro]]. Same ili asertis, ke veturintoj estis komplicaj de [[Hamas]] kaj [[Alkaido]], kio tute ne verŝajnas. Same kelkaj israelaj ambasadoroj asertis, ke la atako ne estis tio, sed nur defendo. Same rapide komencis la reagoj kontraŭ la malhumana agado de la israelaj armeo kaj registaro ĉefe en [[Turkio]], de kie venis la plejparto de veturintoj kaj materialo. Registaroj el la tuta mondo malaprobis la agon.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/internacional/Turquia/habla/terrorismo/Estado/inhumano/avisa/Israel/asuma/consecuencias/elpepuint/20100531elpepuint_4/Tes ''Turquía habla de "terrorismo de Estado inhumano" y avisa a Israel de que asuma las "consecuencias"'', [[El País]], Madrido, 31an de majo 2010.]</ref> == Sekvoj == La [[1an de junio]] 2010, la israela registaro decidis transporti, eksterigi ĉiujn aktivistojn je efiko de la internacia premo, transportante ilin al la limtrapasejo al Jordanio aŭ pli amase per flugo al Turkio. La internacia kondamno emfazas unue la agon kontraŭ la [[internacia juro]], ĉar la atako okazis en internaciaj akvoj, Israelo eĉ ne posedas la akvojn de Gaza kaj la aktivistoj estis arestataj, alportataj al Israelo perforte kaj akuzataj de kontraŭleĝa eniro en Israaelo, kio estas amaso da absurdaĵoj. La dua kialo de internacia kondamno estas la malproporcio de la perforto (per mortiga pafado) respektive la supozata violento (ne pruvata) de la atakitoj. Tria kialo estas ke ĝis nun la violento de la israela armeo preskaŭ ĉiam iris kontraŭ palestinoj aŭ najbaraj araboj, dum nun iris kontraŭ internacia grupo, plej parte turkoj, kiuj eĉ ne estas [[araboj]] sed ĝis tiam aliancanoj de Israelo en la regiono de [[Mezoriento]]<ref>"El ataque israelí a la flota de ayuda a Gaza desata la condena mundial", [[El País]], Madrido, [[1a de junio]] de 2010, paĝoj 1 al 2.</ref> Kvankam la ĝenerala sinteno de registaroj estas de kondamno kaj la [[Eŭropa Unio]] petis sendependan enketadon, la deklaro de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pro premo de Usono estis tro milda kaj ne kondamnis la registaron de Israelo.<ref>"La UE exige una investigación inmediata, completa e imparcial", "Un desastre diplomático para Barack Obama", [[El País]], Madrido, 1a de junio de 2010, paĝo 7.</ref> Ampleksa resono havis la fakto ke inter la atakitoj estis konataj gravuloj kiaj fama sveda [[verkisto]] nome [[Henning Mankell]], kiu asertis ke la israelaj soldatoj konfiskis lian razilon kaj montris ĝin kiel armilo de atakito, juda supervivintino de la koncentrejo de [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] nome [[Hedy Epstein]], [[Nobelpremio pri Paco|nobelpremiita]] [[Mairead Maguire|Mairead Corrigan Maguire]], islama estro en Israelo nome [[Raed Salah]] ktp.<ref> "Políticos y artistas a bordo", [[El País]], Madrido, 1a de junio de 2010, paĝo 10.</ref> La [[2an de junio]] okazis nova sekvo de la atako, nome Egiptio decidis malfermi la limtrapasejon tra kiu eblos eliri kaj eniri, alportante varojn kaj necesaĵojn. Tio iomete plibonigos la blokadon fare de Israelo kontraŭ la gaza teritorio. Tiele komencus la venketoj por la teritorio kontrolata de [[Hamas]] kiel sekvoj de la fuŝa atako fare de la israelaj soldatoj kontraŭ humanitara floto.<ref>"Egipto abre el paso fronterizo de Rafah", [[El País]], Madrido, 2a de junio de 2010, paĝo 2.</ref> == Protestoj == La 6-an de junio en 2010, dimanĉe okazis diversaj manifestacioj, koncentriĝoj kaj alitipaj protestoj en diversaj urboj de Eŭropo kontraŭ la atako kontraŭ gaza floto; nome en [[Barcelono]], [[Parizo]], [[Londono]], [[Dublino]] ktp.,<ref>[http://www.elpais.com/articulo/internacional/Miles/personas/manifiestan/Europa/asalto/israeli/flotilla/elpepuint/20100605elpepuint_7/Tes ''Miles de personas se manifiestan en Europa contra el asalto israelí a la flotilla'', [[El País]]. [[Madrido]]. La 6-an de junio de 2010, konsultita la 6-an de junio 2010.]</ref> kie oni protestis ne nur kontraŭ la kontraŭleĝa kaj malhumana agado de la israela armeo sed ankaŭ kontraŭ la troa mildeco de la eŭropaj registaroj kiuj tiom malakre kontraŭstaris la israelan blokadon. == Notoj == {{Referencoj}} {{Commons|Category:Gaza flotilla clash}} [[Kategorio:Internaciaj konfliktoj]] [[Kategorio:Gazo]] [[Kategorio:2010 en Israelo]] [[Kategorio:Aktivismo]] [[Kategorio:Politiko en 2010]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj en 2010]] 9s26i892vgi1a8h5if1pascdxtcyy3i 0 325746 9506175 9079602 2026-11-02T10:06:13Z Sj1mor 12103 9506175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:OccultJupiter 6-7-2005 6-07PM Nelson NZ.jpg|eta|270ra|[[Jupitero (planedo)|Jupitero]] (punkto supre dekstre) ĵus reaperas, estinte kaŝita de [[Luno]] ({{dato|7|junio|2005}})]] En [[astronomio]], '''kaŝado''' okazas, kiam [[astro|ĉiela objekto]] estas tute kaŝita por observanto, fare de alia objekto, vidate pli granda. Kiel la [[eklipso]] kaj [[pasado (astronomio)|pasado]], la kaŝado okazas en situacio de [[sizigio (astronomio)|sizigio]], kiam tri astroj laŭliniiĝas. Oni parolas pri ''[[pasado (astronomio)|pasado]]'' kiam la pli proksima korpo estas ŝajne pli malgranda kaj ne tute kaŝas la malproksiman, kaj ''[[eklipso]]'' kiam unu korpo eniras en [[ombro]]n ĵetitan de alia. Ekzemple: [[naturaj satelitoj de Jupitero|satelito de Jupitero]] povas esti ''eklipsata'' kiam ĝi estas en la ombro de Jupitero, ''pasadanta'' kiam ĝi estas antaŭ la jupitera disko, aŭ ''kaŝata'' kiam ĝi estas (por observanto) malantaŭ Jupitero. [[Suna eklipso]] estas, pli ĝuste, kaŝado de [[Suno]] fare de [[Luno]], kaj [[luna eklipso]] estas kaŝado de Suno fare de [[Tero]], vidata elde Luno. == Kaŝado fare de Luno == [[Dosiero:Occultation.ogv|eta|Kaŝado de [[stelo]] fare de Luno]] [[Dosiero:Saturn Occultation.gif|eta|Kaŝado de [[Saturno (planedo)|Saturno]] fare de Luno]] Ĉar Luno havas relative grandan [[angula diametro|angulan diametron]], kaŝadoj de [[stelo]]j kaj [[planedoj]] fare de tiu [[astro]]<ref>[http://www.astrosurf.com/apex-occult/ Site des occultations d'étoiles par la Lune (''Paĝaro de la kaŝadoj de steloj fare de Luno'')] {{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref> okazas relative ofte. Luno havas [[Angula rapido|angulan rapidon]] de 0,55 [[arksekundo]]/[[Sekundo|s]] kaj havas neniun [[atmosfero]]n. Ĉar la [[angula diametro]] de steloj estas maksimume 0,057 [[arksekundo]], la kaŝata stelo malaperas aŭ reaperas en 0,1 sekundo aŭ malpli. Pli interesaj estas la eventoj kiuj okazas sur la malhela (ombra) rando de la luna disko, la malĉeesto de lumo permesas pli facile observi kaj dati ilin. Ĉar la luna [[orbito]] estas klinita de 5,14° sur la [[ekliptiko]] kaj Luno havas angulan diametron de ĉ 0,5 [[grado]], ĉiuj steloj kun ekliptika latitudo malpli granda ol ĉirkaŭ 6,5 gradoj povas esti kaŝitaj de ĝi. Tri el la steloj de unua [[Videbla magnitudo|magnitudo]] : [[Regulus]] (α [[Leono (konstelacio)|Leonis]]) [[Spiko (astro)|Spiko]] (α [[Virgo (konstelacio)|Virginis]]) kaj [[Antareso]] (α [[Skorpio (konstelacio)|Scorpii]]) povas esti kaŝita fare de Luno kaj de [[sunsistemo|sunsistemaj]] [[planedoj]]. [[Aldebarano]] (α [[Taŭro (konstelacio)|Tauri]]) povas esti kaŝata fare de Luno sed ne de planedoj, aliaj [[Profunda ĉiela objekto|profundaj ĉielaj objektoj]], kiel la [[Plejadoj]] povas esti kaŝita fare de Luno. Plej interesaj estas la [[razanta kaŝado]], kiam la stelo ŝajnas "tuŝeti" la lunan diskon<ref>[http://astro-cab.be/Pages%20HTML/technique/Les%20occultations%20rasantes%20de%20toiles%20par%20la%20Lune.htm Les occultations rasantes d'étoiles par la Lune (''Razantaj kaŝado de steloj fare de Luno'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090323165745/http://www.astro-cab.be/Pages%20HTML/technique/Les%20occultations%20rasantes%20de%20toiles%20par%20la%20Lune.htm |date=2009-03-23 }} {{PlurajLingvokodoj|fr}} el [http://www.astro-cab.be/ le Cercle Astronomique de Bruxelles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100715222128/http://www.astro-cab.be/ |date=2010-07-15 }}</ref>, La stelo tiam aperas kaj malaperas plurfoje malantaŭ la lunaj montoj, tio, kiu provizas informoj pri la reliefo kaj la movoj de Luno. Krome tiaj kaŝadoj permesas foje malkovri [[kelkopa stelo|kelkopajn stelojn]]. == Kaŝado fare de planedoj == Steloj povas esti kaŝitaj de planedoj. En [[1959]] [[Venuso (planedo)|Venuso]] kaŝis [[Regulus]]-on. La [[ringoj de Urano]] estis malkovritaj kiam tiu planedo kaŝis stelon en [[1977]]. Kaŝadoj de steloj fare de [[Plutono]] permesis studi la atmosferon de tiu [[nanoplanedo]]. La {{dato|11|julio|2005}}, kaŝado de stelo fare de [[Karono (luno)|Karono]]<ref>[http://www.obspm.fr/actual/nouvelle/dec05/charon.fr.shtml L'occultation stellaire par Charon du 11 juillet 2005 (''La stela kaŝado fare de Karono la 11-an de julio 2005'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426124503/http://www.obspm.fr/actual/nouvelle/dec05/charon.fr.shtml |date=2009-04-26 }} {{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref> permesis mezuri ties grandon. Okazas, ke planedo kaŝas alian planedon. Tiuj reciprokaj planedaj kaŝadoj tre maloftas. Lastfoja okazis la {{daton|3|januaro|1818}} kaj venontfoje okazos la {{daton|22|novembro|2065}}. en ambaŭ okazoj ili koncernas la planedojn [[Venuso (planedo)|Venuso]] kaj [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]. Teknike, kiam la pli proksima planedo aperas pli malgranda oni parolas pri [[pasado (astronomio)|pasado]]. La venonta vera kaŝado okazos la {{daton|15|julio|2067}} kiam [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] kaŝos [[Neptuno (planedo)|Neptunon]]. == Kaŝado fare asteroidoj == Tio okazas kiam [[asteroido]] pasas antaŭ stelon<ref>[http://users.skynet.be/boninsegna/astro12b.htm Les occultations d'étoiles par des astéroïdes (''Kaŝado de steloj fare de asteroidoj'') el la ''Fédération Francophone des Astronomes Amateurs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816082755/http://users.skynet.be/boninsegna/astro12b.htm |date=2016-08-16 }} {{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref>. Tia evento okazas oftege, sed estas videblaj nur per [[teleskopo]]<ref>[http://www.asteroidoccultation.com/ Asteroid Occultation Updates] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>, == Kaŝado de stelo fare alia stelo == [[Dosiero:Eclipsing binary star animation 2.gif|eta|eklipse duobla stelo]] Estas la kazo de [[kelkopa stelo|eklipse duopa stelo]]. La steloj de la paro periode kaŝas unu la alian, kaj tiam la tuta heleco de duobla stelo portempe malpligrandiĝas == Kaŝado fare de [[artefarita satelito]] == La ''Big Occulting Steerable Satellite (BOSS)'' (Granda direktebla satelita kaŝilo) (BOSS)<ref>[http://cdsweb.cern.ch/record/386098/files/9904413.pdf Big Occulting Steerable Satellite (BOSS)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> estas projekto de kosma "kaŝilo", kiu, kuplata kun [[kosma observatorio]] permesus observi [[ekstersunsistema planedo|ekzoplanedojn]], haltiginte la lumon de ilia steloj. Nova versio de tiu projekto antaŭvidas florforman kaŝilon de 50 m de diametro, kies rando estas altranĉita en dekses "petaloj".<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v442/n7098/full/nature04930.html Detection of Earth-like planets around nearby stars using a petal-shaped occulter (''eltrovo de tersimilaj planedoj ĉirkaŭ proksimaj steloj per petalhava kaŝilo'') el "Nature"] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref><ref>[http://casa.colorado.edu/~wcash/NWO/Documents/SPIE_5899-29.pdf Direct Studies of Exo-planets with the New Worlds Observer (senpera studo pri ekster-planedoj per la Observilo de Novaj Mondoj. de Webster Cash, Jeremy Kasdin, Sara Seager kaj Jonathon Arenberg]{{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> Tiu formo estas speciale kalkulata por fari plej eble kiel malhelan ombron, laŭ la leĝoj de la [[difrakto]]. Alia projekto antaŭvidas kaŝadon kuplita kun teleskopo observanta la [[Ikso-radioj]]n<ref>[https://archive.org/stream/arxiv-astro-ph0209137/astro-ph0209137_djvu.txt The X-ray Occulting Steerable Satellite (XOSS) (''X-radia satelita direktebla kaŝilo'' - Arĥivo)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://pagesperso-orange.fr/besnier.m/occultation.htm Kaŝludo: kaŝado de Saturno fare de Luno] [[Kategorio:Astronomiaj eventoj]] [[Kategorio:Ĉiela mekaniko]] 86157pqgg3eb2siwgxae3x9t3kdp61w 0 327976 9505571 9505536 2026-11-01T12:22:37Z ~2026-55952-16 265219 /* Esperanto, lingvo por sorĉistoj */ ref 6 9505571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Renata Pacheco VENTURA''' (naskita la [[22-a de marto|22-an de mart]]<nowiki/>o [[1985]] en [[Rio de Janeiro]]) estas [[brazila esperantisto|brazila esperantistino]], [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]], [[Filmreĝisoro|filmreĝisorino]] kaj [[Verkisto|verkistino]]. == Kariero == Dum sia juneco, ŝi loĝis en [[Usono]] dum kvar jaroj, kie ŝi komencis siajn studojn pri komunikadaj sciencoj ĉe la [[Universitato de Houston]]. En 2006 ŝi finis sian studadon pri ĵurnalismo ĉe la prestiĝas ''Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro'' (Pontifika Katolika Universitato de Rio-de-Ĵanejro aŭ PUC-Rio). Ŝia tezo titolita “''100% Off – O Manual do Colonizado''” (“''100% rabato – manlibro de la koloniigito''”), analizis la kulturan koloniigon de brazilanoj. centra temo kiu poste elstare reaperis en ''[[A arma escarlate]]'' (La ruĝa armilo). === Kinoarto === Antaŭ ol tute sin dediĉi al verkado, ŝi pasigis tri jarojn laborante kiel [[Esplorado|esploristo]] kaj [[scenaristo]] por historiaj [[dokumentaj filmoj]]. Ŝi proksime kunlaboris kun la fama brazila dokumenta filmisto [[Sílvio Tendler|Silvio Tendler]] por la filmo “''Utopia e Barbárie''” (“Utopio kaj barbario” en 2009), kaj la dokumentaj miniserioj "''Era das Utopias''" ("''Epoko de utopioj''" ĉe TV Brasil en 2009) kaj “''Memória do Movimento Estudantil''” (“Memoro pri la studenta movado” ĉe Canal Futura en 2007)<ref name=":1">(pt) ''[https://www.escavador.com/sobre/1838725/renata-pacheco-ventura Renata Pacheco Ventura]'', Escavador</ref>. Krome, ŝi laboris pri tradukado kaj subtekstigo de filmoj en la anglan, la hispanan kaj Esperanton. === Vidaj artoj === En 2006 ŝi realigis du vidartajn verkojn : *Bionika* kaj *KKE* == Verkaro == [[Dosiero:A Arma Escarlate.png|maldekstra|eta|143x143ra]] La kultura koloniigo de brazilanoj iĝis centra temo, kiu elstare aperas en ŝiaj libroj. La serio Hugo Escarlate<ref>(pt) ''[https://escarlate.fandom.com/pt-br/wiki/S%C3%A9rie_Hugo_Escarlate Série Hugo Escarlate]'', Fandom</ref> estas serio de fantazifikciaj romanoj en kiuj Hugo Escarlate estas la ĉefrolulon. * (2011) ''[[A arma escarlate]]'' (La ruĝa armilo) * (2013) ''A Comissão Chapeleira'' (La Ĉapela Komitato) * (2019) ''O Dono do Tempo'' (La Posedanto de Tempo) - Parto 1 === Brazila Harry Potter === En novembro 2011 ŝi ekverkis sian debutan romanon ''[[A arma escarlate]]'' ''(La ruĝa armilo)'' kiu temas pri brazila fantazia rakonto pri Hugo Escarlate, 13-jara knabo de la malriĉula kvartalo Santa Marta en Rio-de-Ĵanejro, kiu estis ankaŭ la filmloko de la muzikvideo de ''They Don't Care About Us'' de [[Michael Jackson]]<ref>(en) Schemo, Diana Jean, "''[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E03E4D81539F932A25751C0A960958260 Rio Frets as Michael Jackson Plans to Film Slum]''". The New York Times, la 11-an de februaro 1996. Allirdato: la 12-an de decembro 2008.</ref>. ==== Esperanto, lingvo por sorĉistoj ==== Hugo, kiu malkovris ke li estas [[Sorĉistino|sorĉisto]]. estas la sola rolulo kiu aperis en ĉiuj 42 ĉapitroj de la ''[[A arma escarlate]]'' ''(La ruĝa armilo)'' en kiu [[Esperanto]] ludas la rolon de lingvo de sorĉistoj por ke ili ne aspektu kiel malsaĝuloj inter fremduloj aŭ kiel analfabetoj<ref>Referenco al [[Agota Kristof#L'Analphabète (La analfabeto)|''L'Analphabète'' (La analfabeto)]], aŭtobiografia novelo de Agota Kristof</ref> kaj ĉar sorĉoj en Esperanto funkcias en iu ajn lando<ref>(pt) ''A arma escarlate (La ruĝa armilo) p.236, En: Hfentanes, 1[https://www.wattpad.com/313957609-a-arte-da-transfigura%C3%A7%C3%A3o-13-esperanto A Arte da Transfiguração], 3. Esperanto,'' </ref><ref>Cfr [[Trixini]]</ref>. Post kiam Hugo fariĝis sorĉisto li provis uzi magion por venĝi al siaj familianoj la minacojn faritajn de lokaj krimuloj<ref>(eo) Fabiano Henrique, ''[https://esperantoilustrita.blogspot.com/2014/01/esperantista-verkistino-premiita-en-rio.html Esperantista verkistino premiita en Rio]'', Esperanto Ilustrita, la 19-an de januaro 2019.</ref>. Tiu verko estas ofte priskribita kiel la brazila ''[[Harry Potter]].'' Ĝi kunigas magian universon kun gravaj sociaj problemoj kiel [[malriĉeco]], [[korupto]], [[Drogo|drogoj]], urba [[perforto]] kaj malegaleco ene de la *favelas* (malriĉaj kvartaloj), traktante ankaŭ politikon, ekonomikon, kulturan diversecon, respekton por la naturo kaj edukadon por instrui moralajn valorojn al junaj legantoj<ref name=":1" />. == Esperanto == En [[2026]] Renata Ventura estas la honora prezidanto de la 7-a Interkultura Novelo-Konkurso (INK-7)<ref>(eo) ''[https://uea.org/gk/1343 Rezultoj de la 5-a Interkultura Novelo-Konkurso (INK-5) kaj honora prezidanto de INK-7]'', Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 1343 (2026-10-28)</ref>. En la [[2000-aj jaroj]], ŝi dufoje prezentis proponon por meti [[Esperanto|Esperanton]] kiel lernobjekto en usonaj lernejoj kaj instruis [[Esperanto|Esperanton]] al pli ol 500 usonanoj tra la retejo Change.org. En 2009 ŝi elaboris la kurson de Esperanto "''Study Esperanto Ten Minutes a Day and Become a World Citizen''" (Studu la lingvon Esperanto dek minutojn tage kaj fariĝu mondcivitano)<ref name=":1" />. Renata Ventura aldonis ankau Esperantajn [[Subtekstoj|subtekstojn]] en [[DVD]]-oj de famaj brazilaj dokumentofilmoj, kiel [[João Goulart|''Jango'']] kaj ''Os Anos [[Juscelino Kubitschek|JK]]'' de [[Silvio Tendler]]. Ŝi ankaŭ subtekstigis la filmojn "Jango" kaj "Anos JK" en Esperanton kaj reviziis la anglajn kaj hispanajn subtekstojn por la oficiala DVD-eldono. === Esperanto kaj la Olimpiaj Ludoj de 2016 === En la fino de 2009, Renata ekis kampanjon por meti Esperanton en la [[Olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] de 2016 en Rio de Janeiro. La kampanjo havis popolan kaj politikan brakojn. ''Popola:'' ke ĉiuj esperantistoj en la mondo kontaktu sportistojn en siaj propraj landoj, kaj proponu al ili lerni esperanton ĝis la [[Somera Olimpiko 2016]]. Ankaŭ, ke la esperantistoj demandu al la sportistoj pri iliaj malfacilaĵoj rilate al interkomuniko dum internaciaj ludoj kaj sendu la respondojn al ŝi por ke ŝi faru raporton. == Honoroj == Ŝiaj libroj gajnis plurajn naciajn literaturajn premiojn, inkluzive de la *''Prêmio Codex de Ouro''* (2013) kaj la premion por la plej bona nacia libro de 2014 (*''Prêmio Juventude Literária''*) pro la verko *''A Comissão Chapeleira''* (“La komisiono de la ĉapelisto”)<ref>(pt) ''[https://litherarium.wordpress.com/2015/07/04/autora-da-semana-renata-ventura/ Autora da Semana: “Renata Ventura”],'' Litherarium</ref>. ''Politika:'' Konvinki brazilajn politikistojn, pere de profesia projekto, meti Esperanton en la Olimpiaj Ludoj kaj instigi ilin lerni Esperanton por interkomunikiĝi dum la ludoj.{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == [[Trixini]] == Eksteraj Ligiloj == [http://www.olimpikoj.blogspot.com/ Blogo pri Esperanto en la Olimpiaj Ludoj] == Referencoj == [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] fmoalmizegsevqus2ospkpamg00q0ow 9505618 9505571 2026-11-01T13:01:07Z ~2026-55952-16 265219 /* Vidu ankaŭ */ 9505618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Renata Pacheco VENTURA''' (naskita la [[22-a de marto|22-an de mart]]<nowiki/>o [[1985]] en [[Rio de Janeiro]]) estas [[brazila esperantisto|brazila esperantistino]], [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]], [[Filmreĝisoro|filmreĝisorino]] kaj [[Verkisto|verkistino]]. == Kariero == Dum sia juneco, ŝi loĝis en [[Usono]] dum kvar jaroj, kie ŝi komencis siajn studojn pri komunikadaj sciencoj ĉe la [[Universitato de Houston]]. En 2006 ŝi finis sian studadon pri ĵurnalismo ĉe la prestiĝas ''Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro'' (Pontifika Katolika Universitato de Rio-de-Ĵanejro aŭ PUC-Rio). Ŝia tezo titolita “''100% Off – O Manual do Colonizado''” (“''100% rabato – manlibro de la koloniigito''”), analizis la kulturan koloniigon de brazilanoj. centra temo kiu poste elstare reaperis en ''[[A arma escarlate]]'' (La ruĝa armilo). === Kinoarto === Antaŭ ol tute sin dediĉi al verkado, ŝi pasigis tri jarojn laborante kiel [[Esplorado|esploristo]] kaj [[scenaristo]] por historiaj [[dokumentaj filmoj]]. Ŝi proksime kunlaboris kun la fama brazila dokumenta filmisto [[Sílvio Tendler|Silvio Tendler]] por la filmo “''Utopia e Barbárie''” (“Utopio kaj barbario” en 2009), kaj la dokumentaj miniserioj "''Era das Utopias''" ("''Epoko de utopioj''" ĉe TV Brasil en 2009) kaj “''Memória do Movimento Estudantil''” (“Memoro pri la studenta movado” ĉe Canal Futura en 2007)<ref name=":1">(pt) ''[https://www.escavador.com/sobre/1838725/renata-pacheco-ventura Renata Pacheco Ventura]'', Escavador</ref>. Krome, ŝi laboris pri tradukado kaj subtekstigo de filmoj en la anglan, la hispanan kaj Esperanton. === Vidaj artoj === En 2006 ŝi realigis du vidartajn verkojn : *Bionika* kaj *KKE* == Verkaro == [[Dosiero:A Arma Escarlate.png|maldekstra|eta|143x143ra]] La kultura koloniigo de brazilanoj iĝis centra temo, kiu elstare aperas en ŝiaj libroj. La serio Hugo Escarlate<ref>(pt) ''[https://escarlate.fandom.com/pt-br/wiki/S%C3%A9rie_Hugo_Escarlate Série Hugo Escarlate]'', Fandom</ref> estas serio de fantazifikciaj romanoj en kiuj Hugo Escarlate estas la ĉefrolulon. * (2011) ''[[A arma escarlate]]'' (La ruĝa armilo) * (2013) ''A Comissão Chapeleira'' (La Ĉapela Komitato) * (2019) ''O Dono do Tempo'' (La Posedanto de Tempo) - Parto 1 === Brazila Harry Potter === En novembro 2011 ŝi ekverkis sian debutan romanon ''[[A arma escarlate]]'' ''(La ruĝa armilo)'' kiu temas pri brazila fantazia rakonto pri Hugo Escarlate, 13-jara knabo de la malriĉula kvartalo Santa Marta en Rio-de-Ĵanejro, kiu estis ankaŭ la filmloko de la muzikvideo de ''They Don't Care About Us'' de [[Michael Jackson]]<ref>(en) Schemo, Diana Jean, "''[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E03E4D81539F932A25751C0A960958260 Rio Frets as Michael Jackson Plans to Film Slum]''". The New York Times, la 11-an de februaro 1996. Allirdato: la 12-an de decembro 2008.</ref>. ==== Esperanto, lingvo por sorĉistoj ==== Hugo, kiu malkovris ke li estas [[Sorĉistino|sorĉisto]]. estas la sola rolulo kiu aperis en ĉiuj 42 ĉapitroj de la ''[[A arma escarlate]]'' ''(La ruĝa armilo)'' en kiu [[Esperanto]] ludas la rolon de lingvo de sorĉistoj por ke ili ne aspektu kiel malsaĝuloj inter fremduloj aŭ kiel analfabetoj<ref>Referenco al [[Agota Kristof#L'Analphabète (La analfabeto)|''L'Analphabète'' (La analfabeto)]], aŭtobiografia novelo de Agota Kristof</ref> kaj ĉar sorĉoj en Esperanto funkcias en iu ajn lando<ref>(pt) ''A arma escarlate (La ruĝa armilo) p.236, En: Hfentanes, 1[https://www.wattpad.com/313957609-a-arte-da-transfigura%C3%A7%C3%A3o-13-esperanto A Arte da Transfiguração], 3. Esperanto,'' </ref><ref>Cfr [[Trixini]]</ref>. Post kiam Hugo fariĝis sorĉisto li provis uzi magion por venĝi al siaj familianoj la minacojn faritajn de lokaj krimuloj<ref>(eo) Fabiano Henrique, ''[https://esperantoilustrita.blogspot.com/2014/01/esperantista-verkistino-premiita-en-rio.html Esperantista verkistino premiita en Rio]'', Esperanto Ilustrita, la 19-an de januaro 2019.</ref>. Tiu verko estas ofte priskribita kiel la brazila ''[[Harry Potter]].'' Ĝi kunigas magian universon kun gravaj sociaj problemoj kiel [[malriĉeco]], [[korupto]], [[Drogo|drogoj]], urba [[perforto]] kaj malegaleco ene de la *favelas* (malriĉaj kvartaloj), traktante ankaŭ politikon, ekonomikon, kulturan diversecon, respekton por la naturo kaj edukadon por instrui moralajn valorojn al junaj legantoj<ref name=":1" />. == Esperanto == En [[2026]] Renata Ventura estas la honora prezidanto de la 7-a Interkultura Novelo-Konkurso (INK-7)<ref>(eo) ''[https://uea.org/gk/1343 Rezultoj de la 5-a Interkultura Novelo-Konkurso (INK-5) kaj honora prezidanto de INK-7]'', Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 1343 (2026-10-28)</ref>. En la [[2000-aj jaroj]], ŝi dufoje prezentis proponon por meti [[Esperanto|Esperanton]] kiel lernobjekto en usonaj lernejoj kaj instruis [[Esperanto|Esperanton]] al pli ol 500 usonanoj tra la retejo Change.org. En 2009 ŝi elaboris la kurson de Esperanto "''Study Esperanto Ten Minutes a Day and Become a World Citizen''" (Studu la lingvon Esperanto dek minutojn tage kaj fariĝu mondcivitano)<ref name=":1" />. Renata Ventura aldonis ankau Esperantajn [[Subtekstoj|subtekstojn]] en [[DVD]]-oj de famaj brazilaj dokumentofilmoj, kiel [[João Goulart|''Jango'']] kaj ''Os Anos [[Juscelino Kubitschek|JK]]'' de [[Silvio Tendler]]. Ŝi ankaŭ subtekstigis la filmojn "Jango" kaj "Anos JK" en Esperanton kaj reviziis la anglajn kaj hispanajn subtekstojn por la oficiala DVD-eldono. === Esperanto kaj la Olimpiaj Ludoj de 2016 === En la fino de 2009, Renata ekis kampanjon por meti Esperanton en la [[Olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] de 2016 en Rio de Janeiro. La kampanjo havis popolan kaj politikan brakojn. ''Popola:'' ke ĉiuj esperantistoj en la mondo kontaktu sportistojn en siaj propraj landoj, kaj proponu al ili lerni esperanton ĝis la [[Somera Olimpiko 2016]]. Ankaŭ, ke la esperantistoj demandu al la sportistoj pri iliaj malfacilaĵoj rilate al interkomuniko dum internaciaj ludoj kaj sendu la respondojn al ŝi por ke ŝi faru raporton. == Honoroj == Ŝiaj libroj gajnis plurajn naciajn literaturajn premiojn, inkluzive de la *''Prêmio Codex de Ouro''* (2013) kaj la premion por la plej bona nacia libro de 2014 (*''Prêmio Juventude Literária''*) pro la verko *''A Comissão Chapeleira''* (“La komisiono de la ĉapelisto”)<ref>(pt) ''[https://litherarium.wordpress.com/2015/07/04/autora-da-semana-renata-ventura/ Autora da Semana: “Renata Ventura”],'' Litherarium</ref>. ''Politika:'' Konvinki brazilajn politikistojn, pere de profesia projekto, meti Esperanton en la Olimpiaj Ludoj kaj instigi ilin lerni Esperanton por interkomunikiĝi dum la ludoj.{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Plenumanto de magio|Plenumanta de magio]] * [[Magio]] * [[Sorĉbastono]] * [[Trixini]] * [[Internacia Federacio de Magiaj Societoj]] == Eksteraj Ligiloj == [http://www.olimpikoj.blogspot.com/ Blogo pri Esperanto en la Olimpiaj Ludoj] == Referencoj == [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] qhrfq0q7qhtfesohk37wivuzrsfszoo 0 328568 9506171 9504279 2026-11-02T10:04:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506171 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|medicino|2022}} {{Informkesto malsano}} {{Informkesto Klasifiko Internacia de Malsanoj | 01 kodo = F90.- | 01 nomo = Atentomankaj-hiperaktivaj perturboj | 02 kodo = F90.0 | 02 nomo = simpla atentomanka-hiperaktiva perturbo | 03 kodo = F90.1 | 03 nomo = hiperaktiva perturbo de la socia konduto | 04 kodo = F90.8 | 04 nomo = kromaj hiperaktivaj perturboj | 05 kodo = F90.9 | 05 nomo = ne pli detale specifigitaj hiperaktivaj perturboj | 06 kodo = F98.8 | 06 nomo = Kromaj detale specifigitaj kondutaj kaj emociaj perturboj kun komenco en infana kaj adoleska aĝo, interalie atentomanka perturbo sen hiperaktiveco }} '''Atentomanka-hiperaktiva perturbo''' (AHP)<ref>[https://web.archive.org/web/20130420091718/http://vortaro.kisa.ca/index.php?letter=a reta vortaro angla-esperanta en la retejo ''vortaro.kisa.ca'' (arkivigita)]</ref> aŭ '''atentomanka tro-aktiva perturbo''' (ATAP) (angle: ADHD, attention deficit hyperactivity disorder) estas cerba [[psika perturbo|perturbo]]. Ĝi influas la pensmanieron kaj konduton de persono. Ofte, AHP-uloj malfacile koncentriĝas. Per "atentomanko" oni ne celas ke persono ricevas ne sufiĉe multe da atento. AHP-uloj ja povas nesufiĉe doni atenton al sia ĉirkaŭaĵo. Tial ne facilas doni atenton al unu afero samtempe (manko de koncentriĝo). AHP-uloj facile estas distritaj. Hiperaktiveco povas montriĝi per korpa netrankvilo, sed ankaŭ tra interna maltrankvilo kaj impulsiveco. Hiperaktiveco povas ankaŭ esti akompanata de troa moviĝemo. Tiun ĉi moviĝemon AHP-uloj povas malfacile subpremi. Kelkaj AHP-uloj ŝajnas esti (iom) malkonsciaj de sia moviĝemo ĝis kiam oni ilin pri tio atentigas. La ofteco kaj maniero de moviĝemo por ĉiu AHP-ulo malsamas. Kelkaj ĉefe movas gambojn aŭ brakojn, dum aliaj fuŝpalpas (fingrumas) per fingroj kaj manoj. La moviĝemo povas varii laŭ la situacio. Ĝenerale temas pri situacioj kun streso aŭ multe da homoj. Impulsiveco ekestas ĉar tro da impresoj estas sekvataj de akompana agado. La agadoj devas tuj okazi kaj ne povas esti prokrastitaj. Agadoj kiuj estas ekigitaj ne povas esti ĉesigitaj kaj devas unue esti finitaj. Ofte AHP-uloj ne povas bone distingi inter gravaj kaj malpli gravaj aferoj. Dum taskoj malĝustaj prioritatoj estas elektitaj. La konstanta reagado al la ĉirkaŭaĵo kaj la sekvado de impulsoj kaŭzas la rekonan maltrankvilan agadon de AHP-uloj. Nutrado havus laŭ certaj kuracistoj kaj terapiistoj gravan influon je la simptomoj de Atentomanka-hiperaktiva perturbo (AHP, angle ADHD). Interalie [[Gluteno|senglutena]], [[lakto|senlaktaĵa]] kaj [[sukero|sensukera]] dieto estas de ili konsilitaj. Plej multaj pacientoj, kiuj ricevas la diagnozon, estas infanoj kaj adoleskuloj. Pri ili principe zorgu kuracistoj pri [[infana kaj adoleskula psikiatrio kaj psikoterapio]]. Ĉar tamen en plej multaj regionoj de la mondo da ili estas malsufiĉa kvanto, ofte kuracistoj pri [[pediatrio]], foje ankaŭ kuracistoj pri ĝenerala aŭ familia medicino transprenas la prizorgon. Dum la lastaj jaroj tamen pli kaj pli multiĝas ankaŭ diagnozado de la perturbo ĉe plenkreskuloj; tiam konsultindas kuracistoj pri [[psikiatrio]]. Laŭ iuj opinioj, AHP ne estas malsano aŭ malkapablo, sed simptomo de variaj kuracaj problemoj, ekzemple starvado, alergio, venenado, parazitoj, do oni devus kuraci tiujn prie. == BNO-10 kodoj == Ĝiaj BNO-10 kodoj estas F98.8, F90.0 kaj F90.9; la kodo F98.8 montras emocian kaj kondutan perturbon komencita en infanaĝo aŭ en adoleskantaĝo. Tiu enhavas perturbon de atento sen hiperaktiveco. Al alia kodo F90.0 apartenas perturbon de aktiveco kaj atento. Escepto estas hiperkineta perturbo kun perturbo de konduto. F90.9 estas maldetala priskribo. == Kaŭzoj == <!-- Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder estas neprofita organizo en la USA por AHP-uloj. Ili permesis uzadon de teksto el iliaj https://chadd.org/ paĝoj. Ni uzas ilian tekston tie. --> Oni ne konas, kial atentomanka-hiperaktiva perturbo iĝas. Oni sugestas genetikajn kialojn, sed pensas, ke gravas ankaŭ vivmodo de la patrino (fumado, drinkado, tro multa plumbo en ŝia sango) aŭ iuj cirkonstancoj dum naskado (nasko kun malgranda pezo aŭ krajna lezio en prefrontala krusto).<ref>[https://chadd.org/ Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder]</ref> Cerbo kun atentomanka-hiperaktiva perturbo diferencas de aliaj. Plej gravas diferencoj en bazalaj ganglionoj (ĉefe nucleus caudatus kaj globus pallidus), kaloza korpo kaj prefrontala lobo. En knaboj, volumeno de nucleus caudatus kaj globus pallidus estas sama ambaŭflanke, do ili estas pli malgrandaj dekstre ol en sanaj knaboj, en kiuj ili estas pli grandaj dekstre per 3%. Tiuj efikas desegnadon, observon de mema agado, ŝanĝon de perspektivo, fleksan adaptiĝoj, kaj plej grave, malakcelon dum respondo (per pli oftaj pendoj).<ref>[https://chadd.org/ Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder]</ref> Tiuj regionoj havas tre kompleksan rilatojn, en tiu inter aliaj basalaj ganglionoj portas informon. Kaloza korpo ligas la du flankojn. En atentomanka-hiperaktiva perturbo ĝi estas maldika; kial ĝi estas pli dika en knabinoj ol en knaboj, iĝis teorio, ke maldiko de kalozo korpo kaŭzas la perturbon; kaj tiu efikas, ke pli knaboj havas atentomanka-hiperaktiva perturbon ol knabinoj. Laŭ alia teorio estas hormonalaj kialoj. == Modeloj == Estas kvin modeloj por ADHD: * '''Malinklino/naŭzo kontraŭ malfruigado:''' Infanoj kun atentomanka-hiperaktiva perturbo ne povas atendi. Se ili povas elekti malgrandan premion tuj kontraŭ grandan premion malfrue, ili elektas la pli malgrandan tuj. Geoptaroj diras, ke ili iras ie kun la infano, nur tiam, kiam ili bezonas prepari, ĉar la infano estas tre malatenda. * '''Modelo pri malaktivado kaj aktivado de konduto:''' Ĝi enhavas aktivantan (BAS) kaj malaktivantan (BAS) sistemojn. La aktivanta sistemo aktiviĝas dum solvado de taskoj. En atentomanka-hiperaktiva perturbo, aktivanta sistemo estas tro aktiva kaj malaktiva sistemon tro malaktiva. Tiun signifikas, ke ''arousal'' de la hiperativa infano ne pligrandigas dum danĝeraj situoj. * '''Malhelpa modelo:''' La atentomanka-hiperaktiva perturbo estas perturbo de malhelpa sistemo. Malforta malhelpa sistemo okazas aliajn perturbojn de efika sistemo. Laŭ tiu modelo top-down procezo inspektas kaj arousal kaj energetizajn procezojn. * '''Modelo pri efikaj funkcioj:''' Ĝi laboras pri kvin subsistemoj: malhhelpo, malfruado, desegnado kaj labormemoro. Estas top-down procezoj por regulado de celregulitaj kondutoj, kiel regulado de ''arousal'', emocioj kaj atento. * '''Modelo pri kogna energio:''' Rekonantaj meĥanismoj, energetika sistemo kaj kontrola sistemo de efika konduto responsas por atentomanka-hiperaktiva perturbo. Ĝi enhavas ankaŭ top-down kaj bottom-up procezojn. Malfruanta sistemo enhavas modelon pri malinklino/naŭzo kontraŭ malfruigado kaj modelon pri malaktivado kaj aktivado de konduto, kial perturbon de efikajn procezojn de frontala lobo. Neniu modelo priskribas atentomankan-hiperaktivan perturbon perfekte. Modelo pri kogna energio estas la plej vasta pri hiperaktiveco. Gravas incitado de premianta centralo, malfortigita malfruado kaj malhelpo. Ĉe altnivelaj funkcioj estas deficito de labormemoro trovebla. Kaj spaca kaj vorta labormemorio povas esti perturbita. Labormemoro estas ne nur por memori, sed ankaŭ por manipulado. Tiu estas mezurebla per inversa nombra amplekso. La labormemoro komparas stumladon kun longtempa memoro. Ĝia monitora funkcio estas altinivela, longdistanca ekzekuta funkcio. (Sergeant et al., 2003) Adultoj kun atentomanka-hiperaktiva perturbo faras pli erarojn en spacaj-vidaj skizbokaj stop signal taskoj. (Luke et al., 2007) Laŭ kritikoj komence ne estas tiuj diferencoj en cerboj de hiperaktivaj infanoj; tiuj ekas per drogoj. Oni ne havas unusencajn pruvaĵojn por fizikaj aŭ ĥemiaj perturbojn, kiuj okazas atentomankan-hiperaktivan perturbon; sed ni ankaŭ ne havas similajn pruvaĵojn por psikopato, skizofrenio, mania deprimo, aŭ por aliaj. Ni ne konas, kiel funkcionas la cerbo, do ni ne povas respondi, kiu malfunkcionas, se iĝas iu perturbo. == Dum infaneco == (Uzante Paul H. Wender The hyperactive child, adolescent and adult, 1987, 3. eldono, Oxford University, USA; kaj filmo Trouble in Mind) === Perturbo de atento === Plej grava simptomo de atentomanka-hiperaktiva perturbo estas perturbo de atento. La atento estas malintensa, kurta kaj facile maldirektebla. Ĝi evolvas malfruite; la infano ne povas tial atenti kiel samaĝaj infanoj. Li ne memoras taskojn, aŭ ne finas ilin; eble li memoras ilin, sed ne volas fari ilin. Li ne aŭskultas liajn gepatrojn plene. Infano kun atentomanka-hiperaktiva perturbo povas pli bone atenti, se unu adulto laboras nur kun li. Eblas, ke instruisto rekonas la perturbon, kaj sendas la infanon al kuracisto; sed kiel la kuracisto atentas nur al li, la kuracisto ne rekonas atentomankan-hiperaktivan perturbon. Iuj povas fari taskojn longe, kiujn ili elektis. === Movemo === Alia ofta simptomo estas konstanta movemo. Oni povas frue vidi, ke li estas alia. Li tre multe kuras, rampas ĉie, kaj kial li mankas ĉiun sensadon de danĝero, li ofte vundiĝas. Li iras ankaŭ dum instruado. Se li lernis remani en unu loko, li moviĝemas en lia loko. Dum parolo, oni ofte nomas infanojn kun atentomanka-hiperaktiva perturbo hiperaktivaj, sed ne ĉiam akompanas unu de ĉefaj simptomoj la alian. === Impulsemo === Oftas impulsemo, kiu signifikas ankaŭ esti tre senpacienca. La infano kondutas kiel li estus pli juna. Li volas eki tuj, kiun li volas, aŭ fari, kiun li volas. Li mankas antaŭrigardon, eĉ certaj aŭ probablaj evidentaj sekvoj ne estas por li evidentaj. Li vundiĝas ofte, aŭ faras iun, kiu estas malpermesata, ekzemple ŝtelas, aŭ mistraktas aliajn infanojn, se ili ne ludas, kial li volas. === Aliaj simptomoj === Li volas havi ĉiun atenton de adultoj. Por tiu li faras, kiu ne estas permeseata, ekzemple mistrakto, iritado; aŭ per bufonado. Atentomanka-hiperaktiva perturbo ne efikas inteligencion. Tamen ofte estas disleksio kaj diskalkulio akompanaj, kiuj donas aliajn problemojn. Riskoj por drogkonsumado kaj krimado estas pligrandigitaj. Kunordigaj problemoj ekigas en duono de tiuj infanoj. Eble estas mana kundordigo malbona, do li lernas ligi laĉojn malfacile, aŭ li skribas nelegeble. Eblas, ke ankaŭ okula-mana kunordigo estas malbona, kiu montriĝas ekzemple dum pilko-ludoj. Li rezistas kontraŭ petoj de adultoj. Li ne faras liajn taskojn, aŭ faras, kiu estas malpermesita. Eble ne konscie, sed li forgesas tiujn. Li ne lernas el liaj eraroj aŭ el punoj (eĉ puno estas premio al li, ĉar li havas tutan atenton de adolto). Eble malgrandaj infanoj vagas tre distance, aŭ gluas al adoltoj, kaj ne eblas lasi lin en infanĝardeno. Li ĉikanas la plenkreskulojn, kaj volas regi la malgrandajn. Infanaj grupoj ne lasas tiujn, kaj izolas lin. Tiuj kondutoj dependas de gepatroj. Mistrakto kaj batado malhelpas iĝi pli sociala. Infanoj kun atentomanka-hiperaktiva perturbo ofte havas tre fortajn emociojn, aŭ ne havas emociojn. Pli granda estas danĝero de deprimo, aŭ plifortiganta izolado. Nematureco signifikas, ke ili kondutas kiel pli junaj infanoj. Estas rekonitaj knaboj kaj knabinoj en 3:1 rato. Eble multaj knabinoj ne estis diagnozitaj, ĉar ili havas mildajn simptomojn. == Dum adulteco == Tiu sekcio bazas sur paĝoj de Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder http://www.chadd.org kaj National Institute of Mental Health http://www.nimh.nih.gov/. 3-5% de infanoj havas ADHD. Dum longa tempo oni pensis, ke ĝi ĉiam malaperas. En lastaj jardekoj oni trovas, ke ĝi ofte (CAADD: 67%, NIMH: 30-70%) remanas. La simptomoj povas esti gravaj ankaŭ en adulteco, kaj kaŭzi problemojn en multa partoj de vivo. La uloj pleje ne konas, kial ili ne povas organizi, trovi bonajn rilatojn aŭ laboron, aŭ fari iun ĝis limdato. Ankaŭ ĉiutagaj taskoj povas esti malfacilaj, kiel vekiĝi, lavi sin, vestiĝi, pakiĝi, iri al laborejo kaj fari taskojn dum laboro. Ili memoras al multa malsukcesoj: konfliktoj kun kolegoj, nefinitaj kursoj, oftaj akcidentoj. Ili pli ofte malgajnas laboron. Ĝi estas dufoje ofta en viroj ol en virinoj. La simptomoj similas al simptomoj en infaneco. Laŭ ([[Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders]] – [[DSM-IV]]) simptomoj dum adulteco enhavas: * malbona atento al detaloj, kaj malzorgaj eraroj en laborejo * manoj kaj piedoj moviĝas dum sidado * la ulo ne povas sidi en unu loko longtempe * estas malfacila teni atenton (kaj dum taskoj kaj dum ludo) * la ulo ne povas atenti dum oni parolas direkte al li * la ulo sentas sin sendorma aŭ maltrankvila * ne povas sekvi ordonojn kaj finiĝi taskojn * la ulo sentas, ke li devas iri aŭ kiel li estas gvidita de motoro * malamas taskojn, kiuj bezonas kontinualan mentalan strebon * abunda parolo * perdo de laboriloj * respondo de parte eldiritaj demandoj * la ulo facile malkvietiĝas * malpacienco * forgesema dum taskoj * la ulo ofte interrompas parolon de aliaj * la ulo ofte molestas aliajn Akompanaj povas esti: * problemoj kun memkontrolo kaj en regulado de konduto * malbona memoro * malmulta energio por taskoj * malfacilaĵo kontrolo de emocioj kaj motivoj * pli variado dum plenumado de taskoj ol normale * kronika malprecizo * malbona majstrumado de tempo * plenumado de taskoj facile iĝas enua * malbona memfido * anksio * deprimo * ŝanĝo de humuro * adaptiĝaj malfacilaĵoj kaj malfacilaĵoj trovi laboron * problemoj en homaj rilatoj * uzado de legalaj kaj nelegalaj drogoj * troa riskado La simptomoj povas esti severaj aŭ mildaj. Kiam adulta atentomanka-hiperaktiva perturbo estis nekonita, kuracistoj povis okupi nur iuj problemoj, ekzemple uzado de drogoj, anksioj, deprimo, kaj sintenaj problemoj. Iuj komprenis ilian perturbon nur tiam, kiam ĝi estis rekonita ĉe ilia infano. Por fari diagnozon, la ulo devas paroli pri lia vivo kaj pri lia kariero. La kuracisto demandas aliujn en ĉirkaŭaĵo de la ulo. Ankaŭ korpaj ekzamenoj kaj psiĥologiaj testoj estas necesaj. Pleje mem la diagnozo estas granda rekonado por la ulo, ĉar li ekkonas kialon de liaj konfliktoj kaj malsukcesoj. Rilato de skizofrenio estas ĉe 1%. Laŭ estimadoj, rilato de atentomanka-hiperaktiva perturbo estas minimume la sama, kaj maksimume pli ol 3,5%. == Kritikoj == Laŭ la [[scientologio]] mankas sciencaj rezultoj, kiuj aprobus, ke atentomanka-hiperaktiva perturbo estus malsano, do pravigus doni fortajn drogojn al infanoj. Lawrence Diller, kiu estas kuracista doktoro de San Franciska Kalifornia Universitato, povis trovi neniun artikolon pri fizikaj aŭ ĥemiaj malordojn en atentomanka-hiperaktiva perturbo por lia prelego en konferenco DEA 1996. Laŭ neŭrologo Fred A. Baughman (Junior) kaj infanneŭrologo estas tiu malsano malsincere rekonebla. Oni uzas Ritalin por kuraci atentomanka-hiperaktiva perturbon malgraŭ, ke ĝi havas ekscitecon inter ĝiaj kromefikoj. Oni ne havas evidentaj kriterion por rekoni atentomankan-hiperaktivan perturbon. Oni estimis per sama metodo en la Usono rilaton de atentomanka-hiperaktiva perturbo por 5%-7%, kaj en Unuiĝinta Reĝlando 1%. Laŭ kritikoj, oni uzas tre multe tiun diagnozon, kaj donas tro multan drogojn, por pligrandigi profiton de farmacia industrio. == Pri kritikoj == Povas varii laŭ tempo kaj kulturo, kiuj statoj estas konsideritaj kiel malsanoj kaj kiuj ne. En kulturoj, kiuj ne konas skribon, kaj ne devas ĉiu nepre paroli fremdajn lingvojn, oni ne konas [[disleksio]]n. En tiu ĉirkaŭaĵo, homoj, kiuj povus esti disleksiaj en aliaj kulturoj, havas tre bonan bildan imagon, kreativecon, kaj senvortan pensadon, kiuj povas esti avantaĝoj. En iuj kulturoj, [[skizofrenio|skizofreniuloj]] estas konsideritaj havi ligon kun spiritoj. Tie ne estas skizofreniuloj konsideritaj kiel malsanuloj aŭ malkapabluloj, kiuj povas esti danĝeraj por socio kaj ankaŭ kontraŭ mem, sed eminentaj membroj de tribo, kiuj estas respektitaj, kiuj estas demanditaj por ratoj, kaj por tiu oni pagas per diversaj objektoj kaj manĝaĵo. Ankaŭ nia socio havas akordon, kiu estas malsano, kaj kiu ne. Se oni tro malsamas de la plimulto, kaj tiu malfaciligas lian vivon, estas pli bona por helpi al li, ol ne helpi al li por vivi pli bonan vivon. Ankaŭ kategorizado de psikaj drogoj estas demanda. Korpo de diferencaj homoj reagas alie al psikaj drogoj; kuracistoj kaj apotekistoj ne povas dozi ilin al ''oni''. Psiĥiatroj bezonas semajnojn por eksperimentoj kun la malsanuloj, dum ili povas determini la bonan dozon. Kaj eblas, ke malfrue montriĝas, ke ili eraris. Eblas, ke la drogo ne estas por la malsanulo. Se la ulo havas normalan konsciencon, spikaj drogoj ne plibonas lian konsciencon, sed deprimas lin. Psikaj drogoj havas diferencan efikon al uloj kun atentomanka-hiperaktva perturbo: trankvilantoj stimulas, kaj stimuliloj trankvilas. Se stimuliloj estas bone dozitaj, ili ne konfuzas la ulon, sed eblas normalan lernon, laboron kaj konduton. Pri rekonado de la perturbo, ekspertoj povas mezuri psikajn, mentalajn kaj kognajn kapablojn; al tiu apartenas kapablo de atento. Ili konas kaj rekonas ankaŭ ĉefajn kaj sekondarajn simptomojn. Eblas opiniojn, ke la perturbo ne estas malsano; sed, se oni povas plibonigi vivkvalitojn de la uloj, lasu fari tiun. Pri kromvirkoj, drogoj povas efiki alie por diferencaj homoj. Eblas, ke iu drogo havas kontraŭan efikon, kaj plifortas simptomon, kiun ĝi elimini devas. Kromvirkoj estas maloftaj, kaj ankaŭ por tiuj eksperimentas kuracistoj kun la uloj. ==Terapio== Neniu terapio povas kuraci kraniajn leziojn kaj ŝanĝi prilaboron de informacio, sed oni povas multe plibonigi vivkvaliton, plibonigi memdisciplinon, kaj aprobi atenton. La ADHD remanas, sed per bona terapio, ĝi malofte okazas grandan problemon. Estas, kiuj pensas, ke variaj malsanoj okazas atentomankan-hiperaktivan perturbon, kaj se oni faras propran terapion (ekzemple dieton) kontraŭ tiuj malsanoj, ankaŭ la perturbo malaperas. Ili montras spertajn rezultojn, sed ekspertoj ne kredas tiujn, kaj ankaŭ ne kontrolas ilin. Oni sugestas luktosportojn, kiuj helpas uzi agreson pro sociale, plibonigas atenton, memestimon. ===Dum infanaĝo=== Dum infanaĝo pleje oni uzas kuracilojn. Eble estas ankaŭ psiĥologia kaj pedagogia helpo necesa; en tiu kazo, dozoj estas pli malgrandaj. Se oni bezonis kuracilojn dum infanaĝo, estas 80%, ke ankaŭ dum adoleskaĝo bezonas ilin. Oftas trodiagnozo kaj trokuracado per kuraciloj. Pli novaj metodoj uzas kuracilojn malpli. Ili estas nur helpiloj komence, aŭ plenigiloj dum aliaj terapioj. La kuraciloj povas helpi nur, se estas kraniaj diferencoj. Movterapiaj metodoj por terapi ADHD estas kompleksaj movterapioj, tiuj estas BEMER-, Delacato- kaj Kulcsár-metodoj. Guta balancilo estas ilo uzitaj dum tiuj terapioj; lulado kvietigas, kaj tridimensia movo stimulas kranion.<ref>Kulcsár Mihályné: A tanulás öröm is lehet ({{ISBN|963 550 564 7}})</ref> Oni esploras efikon de magnetan spacon al atento.<ref>Élet és Tudomány 2009. augusztus 21.</ref> Por terapio oni uzas [[stimulanto]]jn. Efiko komencas en unu horo; en iuj kazoj oni bezonas pli multan tempon, eĉ semajnojn. Ĝi daŭras kelkajn horojn, kaj oni devas uzi la kuracilojn du aŭ trifoje dum unu tago. Se oni ellasas unu dozon, la simptomoj refortigas. Dum efiko de tiuj kuraciloj, plibonigas atento, la konduto iĝas pli matura, kaj emocioj igas pli stabilaj. Infanoj, adoleskantoj aŭ junuloj estas pli sentema kontraŭ nikotino, kaj pli facile iĝas dependaj de nikotino. Stimulantoj povas helpi dekutimiĝi. Sed kuracoj estas nur tempe helpaj. Por fari pli daŭrajn ŝanĝojn, oni devas trovi aliajn metodojn. Infanoj kun ADHD amas movadon, novaĵojn, kompanion kaj diferencajn eventojn, do tiuj estas eblaj premioj. Dum lernaj situoj tiu montriĝas per tiu, ke ili estas rimarkeblaj per multa, nova kaj interesa stimulo, kaj ili estas pli bonaj en sociaj situoj. Se ne estas sincera, ke ili memoras, ili devas ripeti la diritajn. Necesas lakonaj priskribadoj, kiujn oni devas laŭ neceso ripeti. Ĉirkaŭaĵo devas esti * ordenigita en tempo, sed fleksa * pacienca kaj kreativa * flekse regulita Ĉio devas havi ĝian lokon kaj tempon. Grandaj infanoj povas mem reguli tiun. Ankaŭ infanoj kun atentomanka-hiperaktiva perturbo devas lerni fari horplanon por mem. Plej bona motivado estas per movado kaj imaĝoj. Tiu estas prefera lerna metodo. Bona metakomunikado gravas. Ili necesas konkretajn instruojn. Estas gravaj pruvaĵoj por konduta terapio. Tiu estas primara terapia metodo por malgrandaj infanoj kaj en mildaj kazoj. Metodoj estas psiĥoedukado, konduta terapio, kogna konduta terapio, interpersonala psĥoterapio, familioterapio, lernejaj intervenoj, trejno de socialaj kapabloj, kaj organiza trejno. Parenta trejno povas plibonigi iujn kondutajn problemojn, ankaŭ nekorformecon. Ankaŭ neŭroretrokuplo estas uzita, sed tiu metodo ne estas pruvita. Familia terapio havas malmultan pruvaĵojn, sed tiuj montras, ĝi estas pli bona ol placebo kaj simila al komuna prizorgado. Estas multa ADHD-specifika grupo por dividi informojn, kiuj povas helpi por familioj. Trejno de socialaj kapabloj, kondutŝanĝado kaj medikamentoj havas limigitajn, sed bonajn efikojn. Por igi en grupoj kaj havi amikojn estas plej bona metodo antaŭmalhelpi socialiajn problemojn, kiel lernejaj malsukcesoj, deprimo, uzado de drogoj kaj krimoj. Ankaŭ ordena movado, prefere aeroba movado estas uza en atentomanka-hiperaktiva perturbo, sed plej bona intenso kaj tipo estas nekonita. Farite ordene kaj longe, ĝi plibonas ne nur movajn kapablojn, sed ankaŭ konduton kaj kognajn kapablojn. Al tiu apartenas atento, planado, memkontrolo, plilaboro de informoj kaj memoro. == Vidu ankaŭ == * [[Atentomanka-hiperaktiva perturbo precipe neatenta]] * [[Neŭrodiverseco]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [https://divany.hu/szuloseg/2019/01/31/adhd-fiu-lany/ Miért a fiúkat érinti inkább a hiperaktivitás?] * [https://divany.hu/szuloseg/2018/05/30/adhd-figyelemhiany-hiperaktivitas-figyelemfejlesztes-tanulas/ 8 módszer a figyelemzavar kezelésére gyerekeknek] * [http://www.iloveschool.hu/blog/58-dr-hermanne-fogarassy-eva-blogja/213-segitseg-lehet-hogy-normalis-a-ferjem-adhd-tuenetei.html Segítség! Lehet, hogy normális a férjem?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161021203358/http://www.iloveschool.hu/blog/58-dr-hermanne-fogarassy-eva-blogja/213-segitseg-lehet-hogy-normalis-a-ferjem-adhd-tuenetei.html |date=2016-10-21 }} * http://hiperaktiv.lap.hu * http://www.indavideo.hu/video/Delacato_mozgasterapia?action=video_site&video_title=Delacato_mozgasterapia%3Ftoken%3Dd5761c6861f1bd9a793b57588ef986b9 * [http://www.babanet.hu/faq/pszicho/hiper03.php Izsó Ildikó: Mi a hiperaktivitás? Kérdezz – felelek] * [https://web.archive.org/web/20070528083828/http://www.tanulasinehezsegek.hu/hiperak.html Kulcsár Mihályné: Hiperaktivitás] * [https://web.archive.org/web/20070808160442/http://www.vadaskertalapitvany.hu/tz_hiperkinetikus.html Dr. Farkas Margit: Hiperkinetikus zavar, tanulási nehézségek és viselkedési problémák] * [http://www.chadd.org Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder röviden CHADD (nonprofit szervezet)] * [http://www.nimh.nih.gov/ National Istitute of Menthal Healt röviden NIMH] * 1- Paul H. Wender The hyperactive child, adolescent and adult c. 1987-ben megjelent 3. kibővített kiadásának (Published in the United States by Oxford University) A hiperaktív gyermek, serdülő és felnőtt figyelemzavar egy egész életen át c. 1993-ban kiadott magyar fordításának 2. kiadása (Medicina Könyvkiadó Rt. Budapest, 1997) * 2-SZÉTSZÓRTSÁG. A gyermek- és felnőttkori figyelemhiányos zavar(ADHD és ADD) felismerése és leküzdése. E.M.Hallowell-J.J.Ratey,1994, 2011. Fordít Turóczi A. 2014 {{ISBN|978 963 9718 65 4}}. * 3-Trouble in Mind magyarul Pszichiátriai kórképek címmel sugárzott ismeretterjesztő film ADHD c. része * [https://web.archive.org/web/20070927143255/http://www.nzhis.govt.nz/documentation/mapping/dsm.html New Zealand Health Information Service (Mapping tables between DSM-IV, ICD-9 and ICD-10)] * [http://add.about.com/ Tünetek és kezelés választások ADHD-sek részére] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160317052031/http://add.about.com/ |date=2016-03-17 }} * [http://health.groups.yahoo.com/group/ADHD_Bulletin_Board/ ADHD-faliújság és támogatói csoport] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130723232139/http://health.groups.yahoo.com/group/ADHD_Bulletin_Board/ |date=2013-07-23 }} * [http://www.adhdchildparenting.com/dealing-with-adhd-child.php Viselkedés ADHD-s gyermekkel] * http://www.tanulasinehezsegek.hu/index.php?lapid=hipermo * [https://web.archive.org/web/20100427151730/http://www.oki.hu/oldal.php?tipus=cikk&kod=2002-11-np-Gyarmathy-Hiperaktivitas A hiperaktivitás kritikája] * https://web.archive.org/web/20090614104116/http://medizona.hu/egeszseg/20090529_hiperaktivitas_betegseg.aspx * https://web.archive.org/web/20090601042508/http://demoszthenesz.hu/cikkek/hiperdiszlexia * http://mentalcsoport.hu/lelkibetegseg/hiperaktivitas.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210420233734/http://mentalcsoport.hu/lelkibetegseg/hiperaktivitas.html |date=2021-04-20 }} * https://web.archive.org/web/20091201082024/http://www.sulinet.hu/tart/fncikk/Kfed/0/7319/hiperaktiv.html * [http://www.bemer3000.sk/Pdf/AFB/HUN/Hiperaktivitas.pdf Bemer-terápia] * [http://www.tenyek-tevhitek.hu/hiperaktiv-gyerek-vagy-hiperaktiv-gyogyszeripar.htm Kritika] * [http://www.mebih.gov.hu/index.php/hu/szakmai-rovat/taplalkozas/275-hiperaktivitas.html Ételszínezékek és az ADHD] {{404|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://web.archive.org/web/20160305170710/http://beszed.hu/egyutt_elni_a_hiperaktiv_gyermekkel * 4-AJ Zametkin, TE Nordahl, M Gross, AC King, WE Semple, J Rumsey, S Hamburger, and RM Cohen (1990) [http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/323/20/1361 Cerebral glucose metabolism in adults with hyperactivity of childhood onset] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070813132209/http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/323/20/1361 |date=2007-08-13 }} * 5-Dr. Silvia Franz: A hiperaktív gyerek. Miként tudja a szülő idejében felismerni a hiperaktivitást? Milyen módszerek segítenek a pozitív fejlődésben? * [http://adhd-npf.com/english-adhd-history-1798-alexander/ The History of ADHD: 1798, Alexander Crichton, with pictures of the original works and sources. ADHD och ADD Koncentrerat Digest] * [http://adhd-npf.com/history-of-adhd-1902-sir-george/ The History of ADHD: 1902 with some original pictures of Sir George Frederick Still and his work. ADHD och ADD Koncentrerat Digest] == Tradukfonto == {{Trad|hu|Figyelemhiányos hiperaktivitás-zavar}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|medicino}} {{medicinaj temoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sindromoj en neŭrologio]] [[Kategorio:Psikaj malsanoj]] [[Kategorio:Infana kaj junula psikiatrio]] boj4766ge5abmxn7y4kaz25jtr5y0on 0 328786 9505832 9348136 2026-11-01T17:50:57Z Sj1mor 12103 9505832 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wikivoyage page banner cedar bark.jpg|centre|775ra]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mango Bark.jpg|eta|Arboŝelo de matura ''[[Mango]]'' (''Mangifera India'') montranta karakteran [[likeno]]n, [[Kalkato]], [[Barato]]. ]] [[Dosiero:Robinia pseudacadia (Cortex).jpg|eta|Ekstera aspekto de la arboŝelo de [[robinio]] (videbla estas la [[ritidomo]]n, la ekstera histo de la arboŝelo)]] [[Dosiero:2 Autografen sowjetischer Soldaten.JPG|eta|Malnovaj cikatroj en arboŝelo de [[fago]]]] [[Dosiero:Korkeiche Andalusien2004.jpg|eta|maldekstra|Parte senŝeligita [[korko|kork]][[kverko]]]] '''Arboŝelo''' estas la plej eksteraj tavoloj de [[tigo]]j kaj [[radiko]]j de [[lignoplanto|lignaj plantoj]]. Plantoj kun arboŝelo inkludas [[arbo]]jn, lignajn [[grimpoplanto]]jn kaj [[arbusto]]jn. Arboŝelo aludas al ĉiuj histoj for de la [[kambiumo]] kaj estas neteknika termino. La interna tavolo de arboŝelo nomiĝas [[basto]]. Tie troviĝas vivantaj [[ĉelo]]j, ekzemple sekundara [[kambiumo]]. La ekstera tavolo de arboŝelo nomiĝas [[ritidomo]]. Ĉi-tie la ĉeloj estas mortaj. == Produktoj el arboŝelo == Produktoj uzataj de homoj, kiuj devenas el arboŝelo estas: * [[spico]]j kiel [[cinamo]] el [[vera cinamomo]] kaj aliaj ingrediencoj, * [[tanino]], * [[rezino]], * [[laktosuko]], * [[medikamento]]j, * [[veneno]]jn, variajn halucinaĵojn * [[korko]]. Arboŝelo estas uzata por produkti vestaĵojn, kanuojn, ŝnurojn kaj uzata kiel surfaco por pentraĵoj kaj mapfarado. == Arboŝelo en Hortikulturo == En [[hortikulturo]] kaj [[ĝardenkulturo]] oni uzas arboŝelojn por * plibonigi la grundon * fari [[substrato]]n * [[mulĉo|mulĉi]] la teron. <ref>Taylor, Luke. 1996. ''Seeing the Inside: Bark Painting in Western Arnhem Land. Oxford Studies in Social and Cultural Anthropology''. Oxford: Clarendon Press.</ref> {{Plantaj partoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[mulĉo]] * [[substrato]] * [[C/N-kvociento]] * [[forsto]] * [[krutmaterialo arboŝelo]] * [[ritidomo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=arboŝelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Arbara mastrumado]] 3hig47n7opu4bkwv9gptv6ptoycnhki 9505842 9505832 2026-11-01T17:56:41Z Sj1mor 12103 9505842 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wikivoyage page banner cedar bark.jpg|centre|775ra]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mango Bark.jpg|eta|Arboŝelo de matura ''[[Mango]]'' (''Mangifera India'') montranta karakteran [[likeno]]n, [[Kalkato]], [[Barato]]. ]] [[Dosiero:Robinia pseudacadia (Cortex).jpg|eta|Ekstera aspekto de la arboŝelo de [[robinio]] (videbla estas la [[ritidomo]]n, la ekstera histo de la arboŝelo)]] [[Dosiero:2 Autografen sowjetischer Soldaten.JPG|eta|Malnovaj cikatroj en arboŝelo de [[fago]]]] [[Dosiero:Korkeiche Andalusien2004.jpg|eta|maldekstra|Parte senŝeligita [[korko|kork]][[kverko]]]] '''Arboŝelo''' estas la plej eksteraj tavoloj de [[tigo]]j kaj [[Radiko (planto)|radiko]]j de [[lignoplanto|lignaj plantoj]]. Plantoj kun arboŝelo inkludas [[arbo]]jn, lignajn [[grimpoplanto]]jn kaj [[arbusto]]jn. Arboŝelo aludas al ĉiuj histoj for de la [[kambiumo]] kaj estas neteknika termino. La interna tavolo de arboŝelo nomiĝas [[basto]]. Tie troviĝas vivantaj [[ĉelo]]j, ekzemple sekundara [[kambiumo]]. La ekstera tavolo de arboŝelo nomiĝas [[ritidomo]]. Ĉi-tie la ĉeloj estas mortaj. == Produktoj el arboŝelo == Produktoj uzataj de homoj, kiuj devenas el arboŝelo estas: * [[spico]]j kiel [[cinamo]] el [[vera cinamomo]] kaj aliaj ingrediencoj, * [[tanino]], * [[rezino]], * [[laktosuko]], * [[medikamento]]j, * [[veneno]]jn, variajn halucinaĵojn * [[korko]]. Arboŝelo estas uzata por produkti vestaĵojn, kanuojn, ŝnurojn kaj uzata kiel surfaco por pentraĵoj kaj mapfarado. == Arboŝelo en Hortikulturo == En [[hortikulturo]] kaj [[ĝardenkulturo]] oni uzas arboŝelojn por * plibonigi la grundon * fari [[substrato]]n * [[mulĉo|mulĉi]] la teron. <ref>Taylor, Luke. 1996. ''Seeing the Inside: Bark Painting in Western Arnhem Land. Oxford Studies in Social and Cultural Anthropology''. Oxford: Clarendon Press.</ref> {{Plantaj partoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[mulĉo]] * [[substrato]] * [[C/N-kvociento]] * [[forsto]] * [[krutmaterialo arboŝelo]] * [[ritidomo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=arboŝelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Arbara mastrumado]] nfalbv34my302ikf0z8neabzs038wog 0 330826 9505868 9485375 2026-11-01T19:44:14Z Sj1mor 12103 9505868 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cloud forest mount kinabalu.jpg|eta|220px|[[Arbofilikoj]] en nubarbaro sur [[Kinabalu-Monto]], [[Borneo]].]] [[Dosiero:DirkvdM cloudforest.jpg|eta|220px|Je la rando de la [[Panamo|panama]] flanko de ''Parque Internacional la Amistad''.]] [[Dosiero:Forest Los Tilos.jpg|eta|220px|Mezvarma nubarbaro en [[La Palma]], [[Kanarioj]].]] [[Dosiero:Monte verde.jpg|eta|220px|Nubarbaro de [[Monteverde (Kostariko)|Monteverde]], [[Kostariko]] ]] [[Dosiero:Mount Lushan - fog.JPG|eta|220px|Nubarbaro je Luŝan-Monto en sudorienta [[Ĉinujo]].]] [[Dosiero:costa rica santa elena skywalk.jpg|eta|220px|Unu el la [[pendoponto]]j en Santa Elena, Kosta-Riko, malaperante en la nubojn.]] [[Dosiero:Papillaria Cloudforest-Mt Budawang.jpg|eta|220px|Pendantaj [[musko]]j en Malvarmeta [[pluvarbaro]] en Nacia Parko de Budaŭango, [[Aŭstralio]].]] '''Nubarbaro''', ankaŭ nomata '''nebularbaro''', ĝenerale estas [[Tropiko|tropika]] aŭ [[Subtropiko|subtropika]] ĉiamverda [[Montaro|montara]] [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|humida arbaro]], karakterizata de persista, ripete aŭ [[Sezono|sezone]] malalt-nivela [[Nubo|nuba]] kovraĵo, kutime je [[Kanopeo|kanopea]] nivelo. Nubarbaroj ofte prezentas abundecon de [[musko]]j kiuj kovras [[grundo]]n kaj [[vegetaĵaro]]n; en tia okazo oni ankaŭ parolas pri '''muskarbaro'''. Muskaj arbaroj kutime disvolviĝas sur la eĝoj de montaroj, kie humideco enkondukita de alkroĉiĝantaj nuboj estas pli facile kaptata <ref>Clarke, C.M. 1997: ''Nepenthes'' of Borneo. ''Natural History Publications'' (Borneo), Kota Kinabalu, p. 29.</ref>. == Disvastiĝo kaj klimato == Depende de loka klimato, kiu estas influita de [[distanco]] al [[maro]], elmetaĵo kaj latitudo; la altitudo varias ekde 500 m ĝis 4000 m super [[marnivelo]]. Tipe, estas relative mallarĝa altitudo-zono en kiu la [[Atmosfero|atmosfera]] [[medio]] estas apta por nubarbara disvolviĝo. Tiu estas karakterizita de persista nebulo aŭ nuboj je vegetaĵara nivelo, rezultigante redukton de senpera [[sunradiado]] kaj do de [[vaporiĝ-transpiro]]. Ene de nubarbaroj, multe da [[precipitaĵo]] estas en formo de nebula [[Guto|gutado]], kie nebulo kondensas sur arbofolioj kaj poste gutas al grundon suben. Tropikaj nubarbaroj etendiĝas ekde [[latitudo]]j de 23°N ĝis 25°S kaj troviĝas en relative mallarĝa altitudo-zono kun speciala atmosfera medio kiu estas karakterizita je vegetaĵara nivelo <ref>Häger, 2006; Hamilton et al., 1995</ref>. Jara precipitaĵo povas varii ekde 500 ĝis 10 000&nbsp;mm/jare kaj averaĝa [[temperaturo]] inter 8 ĝis 20&nbsp;°C <ref>Häger 2006; Hamilton et al., 1995</ref>. La difino de nubarbaro povas esti ambigua, ĉar ĝi ne estas universale uzata. Multaj [[nacio]]j preferas terminojn kiel Afromontanan arbaron, kaj alt-montaran pluvarbaron, aŭ pli lokajn terminojn kiel la boliviajn [[jungaoj]]n, kaj la [[laŭrisilvo]]jn de la [[Makaronezio|Makaroneziaj]] Insuloj <ref>García-Santos et al, 2009,</ref><ref name="gar">García-Santos, 2007</ref> kaj laŭokaze subtropikaj kaj eĉ mezvarmaj arbaroj in kiuj similaj [[Meteologio|meteologiaj]] okazas, estas konsiderataj kiel nubarbaroj. Nur 1% de la arbaroj estas nubarbaroj <ref name="Häger, 2006">Häger, 2006</ref>. Gravaj [[areo]]j de nubarbaro troviĝas en [[Centrameriko|Centra]] kaj [[Sudameriko]], [[Orientafriko|Orienta]] kaj [[Centra Afriko]], Indonezio, Malajzio, en Filipinoj, Papuo-Novgvineo kaj en [[Karibujo]] ( vidu sekvantan liston kaj [http://www.unep-wcmc.org/forest/cloudforest/ nubarbaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110411205118/http://www.unep-wcmc.org/forest/cloudforest/ |date=2011-04-11 }} ) Tropikaj kaj subtropikaj nubarbaroj ekzistas en jenaj landoj : * [[Angolo]] * [[Arĝentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Bangladeŝo]] * [[Barato]] * [[Belizo]] * [[Birmo]] * [[Bolivio]] <ref>[[Tropikaj Andoj]]</ref> * [[Brazilo]] * [[Brunejo]] <ref>[[Borneaj montaraj pluvarbaroj]]</ref> * [[Burundo]] * [[Domingo]] * [[Ekvadoro]] <ref>[[Montarbaroj de orienta Reĝa Kordilero]]</ref> * [[Kamboĝo]] * [[Kameruno]] <ref>[[Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj]]</ref> * [[Salvadoro]] * [[Fiĝio]] * [[Gabono]] * [[Gvatemalo]] * [[Gujano]] (Pakarajma-Montaro) * [[Honduro]] * [[Indonezio]] <ref name="Borneaj montaraj pluvarbaroj">Borneaj montaraj pluvarbaroj</ref> * [[Jamajko]] (''[[Nacia Parko]] de Blue kaj John Crow Montaroj'')<ref>[http://whc.unesco.org/fr/listesindicative/5079 Blue and John Crow Mountains National Park - UNESCO World Heritage Centre] Retrieved 2008/03/26</ref> * [[Kenjo]] * [[Kolombio]] * [[Kostariko]] * [[Kongo Kinŝasa]] * [[Reunio]] ([[Francujo]]) <ref>[[Maskarenaj arbaroj]]</ref> * [[Madagaskaro]] * [[Malajzio]] <ref name="Borneaj montaraj pluvarbaroj"/> * [[Meksiko]] <ref>[[Sud-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj]], [[Oaĥak-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj]]</ref> * [[Federacio de Mikronezio]] * [[Mozambiko]] * [[Nikaragvo]] * [[Omano]] * [[Pakistano]] * [[Panamo]] * [[Papuo-Novgvineo]] * [[Peruo]] * [[Filipinoj]] <ref>[[Luzonaj tropikaj pinaroj]]</ref> * [[Ruando]] * [[Samoo]] kaj [[Usona Samoo]] <ref>[[Samoaj tropikaj humidaj arbaroj]]</ref> * [[Srilanko]] * [[Tanzanio]] * [[Trinidado kaj Tobago]] * [[Havajo]], [[Porto-Riko]] ([[Usono]]) * [[Venezuelo]] <ref>[[Mar-andaj montarbaroj]]</ref> * [[Vjetnamujo]] == Mezvarmaj nubarbaroj == Kvankam ne universale agnoskitaj kiel nubarbaroj, pluraj arbaroj en mezvarmaj regionoj havas fortajn similicojn kun tropikaj nubarbaroj. Mezvarmaj nubarbaroj troviĝas en : * [[Acoroj]] kaj [[Madejro]] ([[Portugalujo]]) * [[Arĝentino]] - [[Katamarkio]] kaj Tukumano * [[Aŭstralio]] – Nacia Parko de Lamington ([[Kvinslando]]) * [[Ĉilio]] (Nacia Parko: Arbaro de Frato-Ĥorge <ref>[[Valdiviaj moderaj pluvarbaroj]]</ref>) * [[Ĉinujo]] - [[Junano]], montaroj de suda kaj orienta Ĉinujo * [[Japanujo]] – partoj de Jakuŝimo-Insulo * [[Kanarioj]] ([[Hispanujo]] <ref>[[Kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj]] kaj [[Nacia Parko Garajonay]]</ref>) * [[Meksiko]] ([[insulo Guadalupe]]) * [[Novzelando]] - partoj de Fjordlando, Taranaki-Monto kaj Kargil-Monto, apud Dunedin * [[Sud-Afriko]] * [[Tajvano]] == Karakterizoj == Kompare kun pli malaltaĵaj tropikaj humidaj arbaroj, nubarbaroj prezentas pli reduktitan arboaltecon, kombinita kun plialtiĝita arbarera denseco <ref>[[Karl-Hermann Simon|Simon]], Karl-Hermann (ed.) 1995 : [[Lexicon Silvestre]]. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto (I eo) kun difinoj. ''Förderverein Lexicon Silvestre e.V.'', Eberwalde, 84 pp., p.15 {{eo}}</ref> kaj ĝenerale pli malalta diverseco de {{J|ligna planto}} <ref>Hamilton et al., 1995; Häger, 2006</ref>. Arboj en tiuj regionoj ĝenerale estas pli mallongaj kaj pli [[Arbedo|arbedecaj]] ol ĉe pli malaltaj altitudoj, ofte kun [[Kriplarbo|kriplaj]] [[trunko]]j kaj [[branĉo]]j, konstituante kompaktajn arbokronojn. Siaj [[folio]]j estiĝas pli malgrandaj, pli dikaj kaj pli malmolaj laŭ pligrandiĝanta altitudo <ref>Bruijnzeel and Proctor quote from Hamilton et al., 1995</ref>. La granda humideco favoras la disvolviĝon de granda [[biomaso]] kaj [[biodiverseco]] de [[epifito]]j, precipe [[briofito]]j, [[likeno]]j, [[filiko]]j (inkluzive de ''Hymenophyllaceae'' ), ''Bromelaceae'' kaj [[orkidacoj]] <ref>Hamilton et al., 1995; Häger 2006</ref>. La nombro de [[Endemio|endemiaj]] plantoj povas esti tre granda <ref name="Häger, 2006"/>. Grava karakterizo de nubarbaroj estas ke la arbokronoj povas kapti la [[Vento|vente]] antaŭenpelitan nubhumidecon, parton de kio gutas grunden. Tiu ĉi nuba akvo estas horizontale aŭ okulte cedata precipitaĵo (ĉar ĝi ne estas registrita per kutima pluva mezurado), kaj povas grave kontribui al [[akvocirkulado]] <ref name="Hamilton et al., 1995">Hamilton et al., 1995</ref>. Kaŭze de la granda grunda akvoentenaĵo, la reduktita sunradiado kaj la eta rapideco de [[malkomponiĝado]] al [[mineralo]]j, la grunda [[Acido|acideco]] estas tre granda <ref>Hamilton et al., 1995; Van Steenis, 1972 and Grubb and Tanner, 1976</ref>, kun moro <ref>Simon, Karl-Hermann (ed) 1995, p. 2</ref> (krud[[humo]] ) kaj [[torfo]] ofte formiĝantaj en la supra grundotavolo <ref name="Hamilton et al., 1995"/>. Stadtmüller (1987) diferencigas du ĝeneralajn tipojn de tropikaj montaraj nubarbaroj : * Areoj kun alta jara precipitaĵo kaŭze de ripete nuba kovraĵo kombinite kun forta kaj kelkfoje persista orografia pluvo; tiaj arbaroj havas percepteblajn [[Kanopeo|kanopeajn]] tavolojn, pli grandan nombron de epifitoj kaj dikan torfan tavolon kiu havas grandan enmagazenigan kapaciton por akvo kaj kontrolo de defluilo. * En pli sekaj areoj kun ĉefe sezona pluvo, akvo el nuboj povas kontribui laŭ granda proporcio de la jara precipitaĵo. == Graveco de nubarbaroj == * [[Akvokolekta areo|Akvokolekta]] funkcio. Kaŭze de nuba pluvo [[strategio]] la efektiva precipitaĵo povas esti duoblegita en sekaj sezonoj kaj plialtigas la pluvon kun ĉirkaŭ 10 pocentoj <ref name="gar"/><ref>Vogelmann, 1973 and Bruijnzeel, 1990 quote by Hamilton et al., 1995</ref>. [[Eksperimento]]j de Costin and Wimbush (1961) montris ke la arbaj kanopeoj de ne-nubarbaroj kaptas kaj elvaporigas 20 pocentojn pli da precipitaĵo ol nubarbaroj, kiu signifas perdon al terena komponanto de la [[akvocirkulado]]. * [[Vegetaĵaro]]. Tropikaj montaraj nubarbaroj ne estas tiel specio-riĉaj kiel tropikaj malaltaĵaj arbaroj sed ili liveras la [[biotopo]]jn por multaj specioj kiuj estas trovataj nenie aliloke.<ref name="gar"/><ref name="Bruijnzeel and Hamilton, 2000">Bruijnzeel and Hamilton, 2000</ref> Ekzemple, Pico da Neblina, nube kovrita montaro en la sudo de Venezuelo, limtuŝante Brazilon, hejmigas multajn [[arbusto]]jn, [[orkidacoj|orkideojn]] kaj [[Karnovoraj plantoj|karnovorajn plantojn]] kiuj estas [[Endemio|endemiaj]] al tiu sola monto <ref name="Bruijnzeel and Hamilton, 2000"/>. * [[Faŭno]]. La endemiismo estas tre altgrada. En Peruo, pli ol triono el la 270 endemiaj [[birdoj]], [[mamuloj]] kaj [[rano]]j troviĝas en nubarbaroj.<ref name="Bruijnzeel and Hamilton, 2000"/> Unu el la plej bone konataj nobarbaraj mamuloj estas [[Monta gorilo]] ( ''Gorilla g. beringei'' ). Multaj el tiuj endemiaj [[bestio]]j ludas gravan rolon pri [[semo]]disvastigado kaj arbara dinamismo en tiuj [[ekosistemo]]j <ref name="Hamilton et al., 1995"/>. == Nuntempa situacio == [[Dosiero:Cloud forest world distribution.jpg|eta|220px|maldekstra|Disvastiĝo de la nubarbaroj en la mondo.]] En 1970, la origina [[arealo]] de nubarbaroj sumiĝis je proksimume 50 milionoj da [[hektaro]]j. Alkresko de la [[loĝantaro]], [[malriĉeco]] kaj nekontrolita tereno-uzado estas kontribuintaj al perdo de nubarbaroj. La Monda Arbara Inspekto en [[1990]] konstatis ke 1,1 % de tropika montaraj kaj altaĵaj arbaroj estis perditaj ĉiujare, kiu estis pli granda ol iu ajn aliaj tropikaj arbaroj.<ref name="Bruijnzeel and Hamilton, 2000"/> En Kolombio, unu el la landoj kun la plej granda areo de nubarbaroj, nur restas 10-20% de la originaj nubarbaraj kovraĵoj <ref name="Häger, 2006"/>. Signifaj areoj estis ŝanĝitaj al [[plantejo]]j, aŭ por uzado en [[agrikulturo]] kaj [[paŝtado]]. Gravaj [[kulturo]]j en montaraj arbaraj zonoj estas [[teo]]- kaj [[kafo]]produktado, sed ankaŭ [[arbarekspluatado]] de apartaj specioj kiel [[Podokarpacoj|podokarpo]] ŝanĝigas la arbaran strukturon <ref name="Hamilton et al., 1995"/>. Nuntempe, triono de ĉiuj nubarbaroj estas protektataj <ref>Kapelle, 2004 quote by Häger, 2006</ref>. == Influo de klimata ŝanĝo sur nubarbaroj == Kaŭze de sia delikata dependeco de loka klimato, nubarbaroj forte estos influitaj de monda [[klimata ŝanĝo]]. Iom da klimataj [[Modelo (abstrakto)|modeloj]] sugestas ke malalt-altituda nubeco estos reduktita. Tiu signifas ke la optimuma klimato por multaj nubarbaraj biotopoj troviĝos nur ĉe ĉiam plialtiĝantaj altitudoj <ref>Foster, 2001, Bubb et al. 2004</ref>. Ligita al redukto de nuba humideco kaj pligrandiĝanta temperaturo, la [[akvocirkulado]] ŝanĝiĝos kun la konsekvenco ke la sistemo sekiĝos <ref name="Bubb et al., 2004">Bubb et al., 2004</ref>. Tiu povas rezultigi velkigadon kaj morton de [[epifito]]j, kiuj bezonas altan humidecon <ref name="Foster, 2001">Foster, 2001</ref> [[Rano]]j kaj [[lacertuloj]] tre verŝajne suferos pro pligrandiĝanda [[trosekeco]] <ref name="Bubb et al., 2004"/>. Plie, klimataj ŝanĝoj povas rezultigi pli grandan nombron de [[uragano]]j, kiuj povas damaĝi montarajn tropikajn nubarbarojn. Certe la konsekvencoj de klimata ŝanĝo estos [[perdo de biodiverseco]], altitudaj forŝoviĝoj de speciaj [[arealo]]j kaj komunumaj malordigadoj kaj, en iuj areoj, kompleta neniigo de nubarbaroj <ref name="Foster, 2001"/>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Montano (ekologio)]] == Bibliografio == {{Portalo Biologio}} * {{en}} Bruijnzeel, L.A., Hamilton, L.S., 2000, Decision Time For Cloud Forests, Water-Related Issues And Problems Of The Humid Tropics And Other Warm Humid Regions- IHP Humid Tropics Programme Series No.13 * {{en}} Foster, P., 2001, The potential negative impacts of global climate change on tropical montane cloud forests, Elsevier Science/ Earth-Science Review* Bubb, P., May, I., Miles, L., Sayer, J., 2004, Cloud Forest Agenda, UNEP-WCMC, Cambridge, UK, http://www.unep.wcmc.org/resouces/publicashions/UNEP_WCMC_bio_series/20.htm{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} García-Santos, G., Marzol, M. V., and Aschan, G. (2004) Water dynamics in a laurel montane cloud forest in the Garajonay National Park (Canary Islands, Spain), Hydrol. Earth Syst. Sci., 8, 1065-1075. http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/8/1065/2004/hess-8-1065-2004.html * {{en}} Häger, A., 2006, Einfluss von Klima und Topographie auf Struktur, Zusammensetzung und Dynamik eines tropischen Wolkenwaldes in Monteverde, Costa Rica, Göttingen: Disssertation Georg August Universität Göttingen * {{en}} García-Santos, G. (2007). An eco-hydrological and soils study in a montane cloud forest in the National Park of Garajonay, La Gomera (Canary Islands, Spain). PhD Dissertation, Amsterdam: VU University. http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/12697 * {{en}} García-Santos, G., Bruijnzeel, L.A. and Dolman, A.J. (2009). Modelling canopy conductance under wet and dry conditions in a subtropical cloud forest. Journal Agricultural and Forest Meteorology, 149 (10), 1565-1572 doi:10.1016/j.agrformet.2009.03.008 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/12697/ Laurisilva Montane Cloud Forest in the National Park of Garajonay, Canary Islands] * {{en}} [http://www.travelmonteverde.com/ Monteverde Costa Rica Cloud Forest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081120020816/http://www.travelmonteverde.com/ |date=2008-11-20 }} * {{en}} [http://www.unep-wcmc.org/forest/cloudforest/english/homepage.htm Tropical Montane Cloud Forest Initiative] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080405190824/http://www.unep-wcmc.org/forest/cloudforest/english/homepage.htm |date=2008-04-05 }} * {{en}} [[Nacia Geografia Societo]] 2001 : [https://web.archive.org/web/20010822080328/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/08/0813_cloudforest.html "Cloud Forests Fading in the Mist, Their Treasures Little Known"] * {{en}} [http://www.pachijalreserve.com An Ecological Reserve in the Cloud Forest of Mindo Ecuador] * {{en}} [http://video.google.ca/videoplay?docid=-6167399031095889216 St. Elena and Rara Avis, Costa Rica - Video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110519093132/http://video.google.ca/videoplay?docid=-6167399031095889216 |date=2011-05-19 }} * {{en}} [http://www.ambiotek.com/cloudforests Tropical hydrology and cloud forests project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012114114/http://www.ambiotek.com/cloudforests/ |date=2007-10-12 }} * {{en}} [http://www.ambiotek.com/fiesta Hydrology of tropical cloud forests project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118105731/http://www.ambiotek.com/fiesta/ |date=2007-11-18 }} * {{en}} [http://ca.youtube.com/watch?v=tLZmFDqIEOk Cloud Forest Video - Rara Avis CR] [[Kategorio:Arbaroj]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Biogeografio]] k4bisofbqk6vjmnsso2sfbuuqacr6ul 0 335371 9506060 9493499 2026-11-02T06:16:46Z Tirolischleioans 254019 9506060 wikitext text/x-wiki La '''historio de la [[alfabeto]]''' komenciĝis en [[antikva Egiptujo]], pli ol jarmilo post la komenciĝo de [[skribo]]. La unua alfabeto estiĝis ĉirkaŭ 2000 a.K. kaj rilatis al la lingvo de la [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj]] laboristoj en [[Egiptujo]]. Ĝi devenis de alfabetaj antaŭeroj ĉe la egiptaj [[hieroglifoj]]. La plej multaj nuntempaj alfabetoj devenas aŭ de tiu praalfabeto, aŭ estis nerekte inspirita de ĝi.<ref name="Himelfab21">Himelfarb, Elizabeth J. „First Alphabet Found in Egypt“, ''Archaeology'' 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.</ref> La unua vera alfabeto estis la [[Greka alfabeto|greka]],<ref>A. R. Millard: "The Infancy of the Alphabet", ''World Archaeology'', Bd. 17, Nr. 3 (1986), p. 390-398 (396)</ref> la plej disvastiĝinta la [[Latina alfabeto|latina]].<ref>[[Harald Haarmann]]: "Geschichte der Schrift", C. H. Beck, 2. Aufl., München 2004, ISBN 3-406-47998-7, p. 96</ref> == Prahistorio == Antaŭ la fino de la kvara jarmilo a.K. ekzistis du nuntempe bone dokumentitaj skriboj: la [[Mezopotamio|mezopotamia]] [[kojnoskribo]] kaj la [[egiptujo|egiptaj]] [[hieroglifoj]]. Ambaŭ estis bone konataj en la proksima Oriento, kiu naskis la unuan disvastiĝantan alfabeton, la [[Fenica alfabeto|fenican skribon]]. Ekzistas indicoj, ke la kojnoskribo jam havis kelkajn ecojn de alfabeto en iuj el la lingvoj, kiuj uzis ĝin, kiel ekzemple ĉe la posta [[persa kojnoskribo]]. Sed ŝajne tiuj formoj ne pluevoluiĝis kaj do ne havas posteulojn en la sekvaj alfabetaj skriboj. La skribo de Byblos (en la nuna [[Libano]]) havas bildan similecon kun kaj la [[hierata skribo]], kaj la fenica skribo. Tamen ĝi ankoraŭ ne estas deĉifrata, kaj tial ĝia ebla rolo en la evoluo de alfabeto ankoraŭ ne klaras. == Unuaj evoluoj == === Komencoj en Egiptujo === La egiptoj evoluigis ĝis ĉirkaŭ 2700 a.K. serion de 22 hieroglifoj, kiuj reprezentis la [[konsonanto]]jn de la egipta lingvo, krome 23-an, kiu ŝajne simbolis vokalojn komence kaj fine de vorto. Tiuj glifoj estis elparolhelpoj por logogramoj, por marki gramatikan [[fleksio]]n, kaj poste ankaŭ por skribi el aliaj lingvoj pruntitajn vortojn kaj fremdlingvajn nomojn. Kvankam ĝi ja estis laŭece alfabeta, oni ne uzis ĝin kiel veran alfabeton, sed nur en logografa funkcio, dum la kompleksa tradicia egipta lingvo daŭre superregis. La unua vera alfabetskribo estis verŝajne uzata ĉirkaŭ la jaro 2000 a.K. de ŝemidaj laboristoj en centra Egiptujo. En la sekvaj kvin jarcentoj ĝi disvastiĝis norden kaj la sekvaj alfabetoj aŭ rekte devenas de ĝi aŭ estis inspiritaj de ĝiaj posteuloj, kun kelkaj esceptoj, kiel la meorita skribo, adaptiĝo de la hieroglifa skribo en [[Nubio]] en la 3-a jarcento a.K., kvankam multaj sciencistoj taksas ankaŭ tiun influita de la unua alfabeto. === Ŝemida alfabeto === [[Dosiero:Phönizisch-5Sprachen.svg|eta|300px|La fenicia alfabeto (meza kolumno) estas la praulo de diversaj nuntempaj alfabetoj. Komparu supre, demaldekstre dekstren: la [[Latina alfabeto|latinan]], la [[Greka alfabeto|grekan]], la fenican, la [[Hebrea alfabeto|hebrean]] kaj la [[Araba alfabeto|araban]] alfabetojn..<br />La modernaj ekvivalentoj de la fenicaj literoj troviĝas sur la sama linio, kiel la originaloj en la meza kolumno.<br />Parencaj literoj havas samkoloran fundon. Sagoj indikas la rilatajn ekvivalentojn.]] La egiptaj skriboj de la meza [[bronzepoko]], inter kiuj la skribo [[Wadi-el-Hol (skribo)|Wadi-el-Hol]], ankoraŭ ne estas deĉifritaj. La plej malnovaj de tiuj skriboj devenas el centra egiptujo antaŭ ĉirkaŭ 1800 a.K.<ref name="Himelfab21"/><ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/521235.stm</ref><ref>http://www.trussel.com/prehist/news170.htm</ref> Tiuj skriboj estas laŭ Gordon J. Hamilton pruvo de la invento de la alfabeto en Egiptujo.<ref>Hamilton, Gordon J. „W. F. Albright and Early Alphabetic Writing“, ''Near Eastern Archaeology'' 65, No. 1 (Mar., 2002): 35-42. p. 39-49.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Alfabeto]] * [[Skribo]] * [[:en:List of inventors of writing systems]] {{en}} * [[:en:List of languages by first written accounts]] {{en}} * [[:en:History of the Latin alphabet]] {{en}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Peter T. Daniels, William Bright (eds.), 1996. ''The World's Writing Systems'', ISBN 0-19-507993-0. * [[David Diringer]], ''History of the Alphabet'', 1977, ISBN 0-905418-12-3. * Stephen R. Fischer, ''A History of Writing'' 2005 Reaktion Books CN 136481 * Joel M. Hoffman, ''In the Beginning: A Short History of the Hebrew Language'', 2004, ISBN 0-8147-3654-8. * Robert K. Logan, ''The Alphabet Effect: The Impact of the Phonetic Alphabet on the Development of Western Civilization'', New York: William Morrow and Company, Inc., 1986. * Joseph Naveh, ''Early History of the Alphabet: an Introduction to West Semitic Epigraphy and Palaeography'' (Magnes Press - Hebrew University, Jerusalem, 1982) * B.L. Ullman, „The Origin and Development of the Alphabet,“ ''American Journal of Archaeology'' 31, No. 3 (Jul., 1927): 311-328. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html Animierte Beispiele zur Entwicklungsgeschichte des Alphabets] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517075022/http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html |date=2008-05-17 }} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A216073 BBC-Website zum griechischen Alphabet] * [http://www.greek-language.com/alphabet/ Wissenschaftlerseite zum griechischen Alphabet] * [http://www.grecoreport.com/phoenician.htm Wiedergabe eines Artikels einer Athener Zeitung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704214240/http://www.grecoreport.com/phoenician.htm |date=2007-07-04 }} * [http://www.ling.lu.se/education/homepages/ALS061/DEMO/INTR3/IntroScript.html Information zur Georgischen Schrift] * [http://www.cartage.org.lb/en/themes/geoghist/histories/oldcivilization/phoenicia/phoenicianalphabet/familytree.html Alphabetischer 'family tree'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919121920/http://www.cartage.org.lb/en/themes/geoghist/histories/oldcivilization/phoenicia/phoenicianalphabet/familytree.html |date=2008-09-19 }}. * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20031218.shtml „The Alphabet – its creation and development“] ĉe [[BBC Radio 4]]: ''In Our Time'' kun Eleanor Robson, Alan Millard, Rosalind Thomas * [http://www.protoalphabet.com/index.html Alphabet & protoalphabet the manifest of astrologic doctrine?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180710195418/http://www.protoalphabet.com/index.html |date=2018-07-10 }} [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Kultura historio|Alfabeto]] cjafupe8ki86f4o6lrqeqq14q7f757p 0 338743 9506031 9400182 2026-11-02T05:00:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komarko |nomo = Valo de Arano |blazono = Escut de la Vall d'Aran.svg |flago = Bandera de la Vall d'Aran.svg |bildo = [[Dosiero:Vinyes artés.jpg|250px]]<br />[[Vito]]j en [[Artés]] |mapo= [[Dosiero:Localització de la Vall d'Aran.svg|200px]] |lando = [[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Hispanio]] |provinco = [[Provinco de Ilerdo|Ilerdo]] |loĝantaro = 10 295 |censo = 2008 |areo = 633,6 |denso = 16,25 |ĉefurbo = [[Vielha e Mijaran|Vieljo]] |municipoj = 9 |retejo = [http://www.aran.org Oficiala retejo] }} La '''Valo de Arano''' (en la [[arana lingvo]], ''Val d'Aran'', kiu estas ĝia oficiala nomo), ankaŭ konata simple kiel '''Arano''', estas [[komarko|regiono]] [[katalunio|kataluna]] lokita en la [[Pireneoj]] centraj ([[provinco de Ilerdo|provinco de Lleida]], [[Hispanio]]). Ĝi limas norde kun [[Francio]] (departemento de [[Haute-Garonne]]), al la sudokcidento kun la provinco [[aragono|aragona]] de [[Provinco de Huesca|Huesca]] ([[Ribagorza]]), sude kun la kataluna regiono de [[Alta Ribagorza]] kaj oriente kun tiu de [[Pallars Sobirá]]. Ĝi havas 10.295 loĝantojn (censo [[2009]]) kaj ĝia ĉefurbo estas la urbo de [[Vielha]]. En ĉi tiu regiono kunvivas tri kunoficialaj lingvoj: la [[Arana lingvo|arana]] (dialekto de la [[okcitana]], kaj regiona lingvo de la valo), la [[kataluna lingvo|kataluna]] kaj la [[hispana lingvo|kastilia]]. == Etimologio == La regiono prenas la nomon de la valo en kiu ĝi sin trovas. La nomo ''Val d'Aran'' estas arana. La plej diskonigita teorio estas ke ''Val d'Aran'' estas [[pleonasmo]], pro tio ke ĝi signifus ''Valon de la Valo'' (''val'' signifas ''valon'' en arana kaj ''Aran'', de la malnova [[eŭska lingvo]] ''haran'', ankaŭ signifas ''valon''), pro tio ke la eŭska lingvo estis parolata en pireneaj vilaĝoj de la provinco de Ilerdo ĝis la 12a - 13a jarcentoj. == Geografio == Arano estas la sola regiono de [[Katalunio]] kiu apartenas en granda parto al baseno [[atlantika Oceano|atlantika]]. La rivero [[Garono]], kiu naskiĝas en la valo kaj trairas ĝin, enfluas en la [[Atlantika Oceano|Atlantika oceano]] post trairo de la tuta [[Gaskonio]]. La valo ankaŭ havas malgrandan parton de baseno [[mediteraneo|mediteranea]], pro tio ke la rivero [[Noguera Pallaresa]] naskiĝas je cento de metroj de la [[Garono]], sed komencas la kurson en kontraŭa direkto. 30% de la teritorio troviĝas super 2000 metroj de alteco. == Administra organizado == [[Dosiero:Val d'Aran.png|eta|250px|Komunumoj de la regiono de la Valo de Arán.]] La valo estas formita de 33 vilaĝoj, kolektitaj en naŭ komunumoj. == Ekonomio == La ekonomio arana baziĝis tradicie en la [[bredado|brutobredado]] kaj la arbara ekspluatado. Tamen, nuntempe estas la [[turismo]] (tiel en vintro kiel en somero) la motoro de la ekonomio de la Valo. == Lingvoj == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=50% style="float:right; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"| Lingvaj uzoj en la Valo de Arán<ref name="Censo 2001">[http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Altres/Arxius/aran_cens.pdf Censo de 2001 en la valo de Arán. Konoj kaj lingvaj uzoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120413060508/http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Altres/Arxius/aran_cens.pdf |date=2012-04-13 }} [[Generalitat de Catalunya]]</ref> |-bgcolor=#efefef !width=22% | !width=7% |Kastilia (hispana) !width=7%|Arana !width=7% |Kataluna !width=7% |Aliaj |- | Gepatra lingvo | 37,3% | 22,4% | 14,6% | 7,6% |- | En la hejmo <small>(nur)</small> | 35,3% | 25,8% | 13,0% | s/d |- | En la hejmo <small>(kun aliaj lingvoj)</small> | 50,7% | 40,3% | 24,6% | 3,8% |- | En la laboro <small>(nur)</small> | 30,8% | 9,2% | 7,9% | s/d |- | En la laboro <small>(kun aliaj lingvoj)</small> | 63,1% | 34,6% | 43,9% | 1,8% |- |} La Valo de Arano estas la sola loko kie varianto de la [[okcitana]], la [[Arana lingvo]]), parolata ankaŭ en la sudo de Francio, estas oficiala lingvo. La arana estas kunoficiala (kune kun la kastilia kaj la kataluna) en la tuta aŭtonoma komunumo de Katalunio laŭ ties [[Statuto de Aŭtonomeco]], kvankam ĝi nur estas parolita en ĉi tiu valo. Ĝis [[2006]] la arana estis oficiala nur en la Valo de Arano. Kiel patrina lingvo la kastilia estas la lingvo kiu iom post iom gajnis terenon en la lastaj jaroj.<ref name="Censo 2001"/><ref>http://www.idescat.cat/territ/BasicTerr?TC=5&V0=2&V1=39&V3=3162&V4=3164&ALLINFO=TRUE&PARENT=25&CTX=B</ref>. La kastilia estas ankaŭ la plej parolata lingvo fare de la loka loĝantaro en la hejmo kaj en la laboro, kvankam grava procento uzas la aranan kaj, en plej malgranda mezuro, la katalunan. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aran.org Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607183720/http://www.aran.org/ |date=2007-06-07 }} * [https://web.archive.org/web/20110608204441/http://noticias.juridicas.com/base_datos/CCAA/ca-l16-1990.html Leĝo 16/1990, de 13 de julio, pri la speciala reĝimo de la Valo de Arano] {{Komarkoj de Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcitanio]] [[Kategorio:Komarkoj de Katalunio]] [[Kategorio:Hispanio]] 271kjf3vsgeab3dil8bsrtywj72of3m 0 349374 9505839 9305171 2026-11-01T17:55:12Z Sj1mor 12103 9505839 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Radiko}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pinus silvestris roots001xx.jpg|350ra|eta|dekstra|Radikoj de ''Pinus sylvestris''.]] '''Radiko''' estas parto de planto kiu estas malsupre de la tereno. La radikoj tendencas kreski malsupren por atingi nutrojn kaj akvon, kiujn la planto bezonas por vivi. La plej grava malsameco kun la [[tigo]] estas ke la radiko ne havas [[burĝono]]jn. Ofte, la radiko estas ejo de [[simbiozo|kunvivado]] kun grundaj bakterioj kaj fungoj. El radikoj, kreskas [[radiketo|radiketoj.]] La radiko estas grava organo ĉe la planto, kiu kreskas ekde la elsemiĝo. Ĝi havas plurajn celojn: * elteni la planton: laŭ la grundo kaj la specio, la radika sistemo tre varias, * absorbi akvon kaj nutrojn, * akumuli provizaĵojn, * ejo por malsimplaj kunvivadoj, == Vidu ankaŭ == * [[pivotradiko]] * [[homorizo]] * [[alorizo]] * [[radiksistemo]] * [[metamorfozo de la radiko]] * [[supertera radiko]] * [[Tirradiko]] {{Plantaj partoj}} {{Projektoj}} {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Radikoj| ]] [[Kategorio:Plantomorfologio]] ct11dfun6bhp4549scsfncn2xsr8msx 9505936 9505839 2026-11-01T22:10:43Z Taylor 49 126294 {{Prisupre|pri=botanika termino|lingvoscienca termino|Radiko (lingvoscienco)|apa=Radiko}} {{Informkesto organizaĵo}} 9505936 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=botanika termino|lingvoscienca termino|Radiko (lingvoscienco)|apa=Radiko}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pinus silvestris roots001xx.jpg|350ra|eta|dekstra|Radikoj de ''Pinus sylvestris''.]] '''Radiko''' estas parto de planto kiu estas malsupre de la tereno. La radikoj tendencas kreski malsupren por atingi nutrojn kaj akvon, kiujn la planto bezonas por vivi. La plej grava malsameco kun la [[tigo]] estas ke la radiko ne havas [[burĝono]]jn. Ofte, la radiko estas ejo de [[simbiozo|kunvivado]] kun grundaj bakterioj kaj fungoj. El radikoj, kreskas [[radiketo|radiketoj.]] La radiko estas grava organo ĉe la planto, kiu kreskas ekde la elsemiĝo. Ĝi havas plurajn celojn: * elteni la planton: laŭ la grundo kaj la specio, la radika sistemo tre varias, * absorbi akvon kaj nutrojn, * akumuli provizaĵojn, * ejo por malsimplaj kunvivadoj, == Vidu ankaŭ == * [[pivotradiko]] * [[homorizo]] * [[alorizo]] * [[radiksistemo]] * [[metamorfozo de la radiko]] * [[supertera radiko]] * [[Tirradiko]] {{Plantaj partoj}} {{Projektoj}} {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Radikoj| ]] [[Kategorio:Plantomorfologio]] s3qvrvlifeowxf3vhy6tmiud368l18o 0 349578 9505865 9411140 2026-11-01T19:43:53Z Sj1mor 12103 9505865 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nudsemplantoj |koloro = lightgreen |troveblo de fosilioj = Malfrua [[Ĵurasio]] - Nun |dosiero = Fichtennadel.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Folioj de ''Picea glauca'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |subregno = - [[Embriofitoj]] ''Embryophyta'' <br /> - [[Trakeofitoj]] ''Tracheophyta'' |superdivizio = [[Semplantoj]] ''Spermatophyta''<br />Sinnott, 1935<ref>Sinnott, E. W. 1935. ''Botany. Principles and Problems'', 3d edition. McGraw-Hill, New York.</ref> kaj Thomas Cavalier-Smith, 1998<ref name="cav">{{Citaĵo el la reto |aŭtoro= T. Cavalier-Smith |jaro= 1998 |titolo= A revised six-kingdom system of life |gazeto= Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |volume= 73 |paĝoj= p. 203–266 |url= https://pdfs.semanticscholar.org/ee41/d705db1da8998a988671d085ed5ee97186b7.pdf |lingvo= angle |alirdato= 2019-12-06 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20180329121340/https://pdfs.semanticscholar.org/ee41/d705db1da8998a988671d085ed5ee97186b7.pdf |arkivdato= 2018-03-29 }}</ref><br /> - [[Gimnospermoj]] ''Gymnospermae''<br /> - [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''gimnospermoj'''<ref>[http://vortaro.net/#gimnosperm ''gimnospermoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> (''Gymnospermae''), aŭ '''pinofitoj'''<ref>[http://vortaro.net/#pin ''pinofitoj'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, aŭ '''nudsemplantoj''' (la termino ''Gymnospermae'' elvenas el la grekaj ''gimno'', nuda, kaj ''spermo'', semo), estas aro de [[semplantoj]]. Male al [[florplantoj]] kies ovoloj estas en ujo, iliaj [[ovolo]]j estas nudaj, sen [[ovolujo]]. == Historio == Estus [[Teofrasto]] (ĉ. [[-374|374 ant. JK]] – ĉ. [[-286|286 ant. JK]]) kiu unue distingis la nudsemplantojn kaj la florplantojn. [[John Ray]] uzas, fine de la 17a jarcento, tiun malsamecon en sia klasigo, kiu estas unu el la unuaj provoj de natura klasigo. [[Dosiero:Pine cones, immature male.jpg|eta|150ra|Virseksaj strobiloj.]] == Priskribo == Estas nune ĉirkaŭ 800 ĝis 1 000 specioj, en 75-80 genroj kaj 14 familioj, sed ili estis ĝis 20 000 specioj. Nun estas ĉefe [[pinofitoj]], kiuj havas 7 familiojn. Ili estas ĉiuj {{J|ligna planto}}, tio estas arboj aŭ arbetoj, kun normala [[kambiumo]]. La reproduktigaj organoj estas kuniĝaj en [[strobilo]], ĉiam unuseksa. La uloj povas havi kaj virseksajn kaj inseksajn strobilojn (specio monoika), aŭ nur unu sekson (specio dioika). La [[polenado]] estas perventa. La folioj estas plejofte ĉiamverdaj, longaj kaj maldikaj. Kelkfoje tamen, ili falas ĉiujare (ekzemple ĉe [[lariko]]). == Klasifiko == Estas 4 subklasoj, kun 9 ordoj kaj 12 familioj<ref>[http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p070.pdf A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]</ref>{{,}}<ref name="WFO">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9499999998 |titolo=''Gymnosperms'' ĉe World Flora Online |alirdato=2020-03-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113183026/http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9499999998 |arkivdato=2020-01-13 }}</ref>: {{Genealogia arbo2}} * ''[[Gymnospermae]]'' - [[gimnospermoj]] ** ''[[Cycadidae]]'' - [[cikasedoj]] *** ''[[Cycadales]]'' Pers. ex Bercht. & J.Presl - [[cikasaloj]] **** ''[[Cycadaceae]]'' Pers. - [[cikasacoj]] **** ''[[Zamiaceae]]'' Horan. - [[zamiacoj]] ** ''[[Ginkgoidae]]'' - [[ginkedoj]] *** [[Ginkgoales]] Gorozh. - [[ginkaloj]] **** ''[[Ginkgoaceae]]'' Engl. - [[ginkacoj]] ** ''[[Gnetidae]]'' - [[gnetedoj]] *** ''[[Ephedrales]]'' Dumort. - [[efedraloj]] **** ''[[Ephedraceae]]'' Dumort. - [[efedracoj]] *** ''[[Gnetales]]'' Blume - [[gnetaloj]] **** ''[[Gnetaceae]]'' Blume - [[gnetacoj]] *** ''[[Welwitschiales]]'' Skottsb. ex Reveal - [[velviĉialoj]] **** ''[[Welwitschiaceae]]'' Caruel - [[velviĉiacoj]] ** ''[[Pinidae]]'' - [[pinedoj]] *** [[Araucariales]]'' Gorozh. - [[araŭkarialoj]] **** ''[[Araucariaceae]]'' Henkel & W.Hochst. - [[araŭkariacoj]] *** [[Cupressales]]'' Link - [[kupresaloj]] **** ''[[Cupressaceae]]'' Gray - [[kupresacoj]] *** [[Pinales]]'' Gorozh. - [[pinaloj]] **** ''[[Pinaceae]]'' Spreng. ex Rudolphi - [[pinacoj]] **** ''[[Sciadopityaceae]]'' Luerss. - [[sciadopitiacoj]] **** ''[[Taxaceae]]'' Gray - [[taksusacoj]] *** [[Podocarpales]]'' Pulle ex Reveal - [[podokarpaloj]] **** ''[[Podocarpaceae]]'' Endl. - [[podokarpacoj]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Bibliografio == * Allaby, Michael and Richard Garrat 2006 : Grasslands. Biomes of the earth. ''Chelsea House'', New York NY 10001, 270 pp. ISBN 0-8160-5323-5 {{en}} <gallery> Dosiero:Cycas circinalis.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|''Cikaso _circinalis_'', _una_ [[Cikaso|_cícada_]], _mostrando_ _su_ _porte_ _semejante_ a _una_ _palmera_ y du (nombro) [[strobilo|_conos_]] --> Dosiero:PinusSylvestris.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Arbara pino (''[[Pino _sylvestris_]]'') --> Dosiero:Encephalartos lebomboensis - Lebombo cycad - desc-fruiting stalk.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|''_Encephalartos_ _lebomboensis_'', [[_Zamiaceae_]], [[Cikaso]] (_Cycadophyta_), _mit_ _reifen_ _Samen_. --> Dosiero:Pseudotsuga menziesii cone.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|[[(Marborda, Bordo) Duglasa abio]] konuso, de _ arbo _grown_ de (semo, vidita, renkontita, vizitita, zorgita) (kolektita, poŝtrestante) per [[Davido Duglaso]] --> </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Botaniko}} * http://www.conifers.org <!-- Gimnospermoj Datumbazo --> * http://intl.amjbot.org/cgi/content/full/89/10/1670{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090916091941/http://intl.amjbot.org/cgi/content/full/89/10/1670 |date=2009-09-16 }} <!-- ĉi-tie --> * http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/97/8/4086 <!-- ĉi-tie --> * http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d47/47.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191201064052/http://www1.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d47/47.htm |date=2019-12-01 }} <!-- _Gymnospermen_ --> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnospermoj| ]] d17ocr30ujjowc9fmplty0tqcj7duzi 0 353735 9506093 8389554 2026-11-02T07:13:49Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Darfur_map.png|Darfur_map.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Darfur_map_(2004).png|Darfur_map_(2004).png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The Sudan map 9506093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=SD|zomo=12}} '''Njalo''' ([[Araba lingvo|arabe]] '''نيالا''' estas [[metropolo]] en okcidenta parto de [[Sudano]], samtempe sidejo de [[Suda Darfuro]]. [[Dosiero:Sudan Nyala locator map.svg|eta|200px|Loko de Njalo en Suda Darfuro]] [[Dosiero:Darfur map (2004).png|eta|200px|Loko de Njalo en Darfuro]] [[Dosiero:Darfur IDPs 1 camp.jpg|eta|300px|Tendaro por rifuĝintoj apud Njalo]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|12|01|46|N|24|53|08|E|scale:30000|display=inline}} * [[Areo]]: km² * [[Supermara alteco]]: 673 m * [[Loĝantaro]]: 565 700 en [[2007]] * [[Horzono]]: [[UTC]] +3 == [[Geografio]] == Njalo situas sur [[altebenaĵo]], fine de [[fervojo]] de [[Nilo]]. [[Kartumo]] troviĝas je 900 [[km]]-oj. == [[Historio]] == Jam dum la [[mezepoko]] Njalo estis ĉefsidejo de diversaj imperioj. Tamen, kiel tre fora loko de Nilo, Njamo ne partoprenis militadojn, kiuj okazis ĝenerale ĉe la [[rivero]]-regiono. Fine de la [[20-a jarcento]] konflikto disvolviĝis en [[Darfuro]] kaj estis milito kun [[Ĉado]]. Ili rezultis, ke aro da rifuĝintoj alvenis, la loĝantaro pligrandiĝis. == [[Ekonomio]] == En Njalo oni prilaboras teksaĵojn, ledaĵojn kaj nutraĵojn. == Trafiko == Njalo havas finstacion de [[fervojo]] el centra parto de la [[lando]]. La vojoj ne estas bonkvalitaj. La urbo havas [[flughaveno]]n. == Vidu ankaŭ == * [[Milito en Darfuro]] [[Kategorio:Urboj de Sudano]] [[Kategorio:Darfuro]] 9x4emyiepn4j2ccf7y45wen8md35vyd 0 354011 9505874 9175167 2026-11-01T19:45:31Z Sj1mor 12103 9505874 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Trilliumgrand.jpg|eta|220px|''Trillium grandiflorum'' antaŭe kaj la pli malgrandaj ''Thalictrum thalictroides'' malantaŭe ambaŭ estas printempaj efemeroj el la [[Nordameriko|nordamerikaj]] [[mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj|deciduaj arbaroj]].]] '''Efemera planto''' estas [[planto]], karakterizita de mallongaj [[Vivciklo (biologio)|vivcikloj]], kutime ses ĝis ok [[semajno]]jn. La [[termino]] '''''efemero''''' signifas transiran aŭ rapide velkintan [[organismo]]n. Rilate al plantoj ĝi indikas plurajn diferencajn [[Kreskado|kreskadajn]] [[strategio]]jn. La unua, '''''printempa efemero''''', aludas la [[Plurjara planto|plurjarajn plantojn]] kiuj malaperas ĝis ĝiaj subgrundaj partoj post mallongaj kreskada kaj regenerada [[fazo]]j ĉiu [[printempo]] kiam abundo de [[lumo]] disponeblas. Alia strategio estas tio de '''''trudherbaj efemeroj''''', kiuj estas tre mallongdaŭre vivantaj [[Trudherbo|trudherbaj]] [[Unujara planto|unujaraj plantoj]] kies vivciklo necesas malpli ol la vegetaĵa [[sezono]]. '''''Dezertaj efemeroj''''' estas plantoj kiuj estas [[Adaptado|adaptitaj]] por profiti de la mallongaj humidaj periodoj en [[Arida klimato|aridaj klimatoj]]. ==Printempaj efemeroj== La [[esprimo]] '''''printempa efemero''''' priskribas la vivmanieron de [[Plurjara planto|plurjar-plantaj]] [[Duonarbaro|duonarbaraj]] plantoj kiuj disvolvas [[Aero|aereajn]] partojn ( [[tigo]]jn, [[folio]]jn, [[floro]]jn ) frue ĉiu printempo kaj tiam rapide floras, formas semojn kaj mortas ĝis la subgrundaj partoj ([[radiko]]j, [[rizomo]]j kaj [[bulbo]]j) por la resto de la jaro. Tiu strategio estas tre komuna ĉe herbaj [[Planta komunumo (ekologio)|komunumoj]] de [[decidua]]j [[foliarbaro]]j, ĉar ĝi permesas al etaj herbaj plantoj de profiti de la alta kvanto de [[sunlumo]] kiu atingas la arbaran grundon antaŭ la [[Burĝono|elburĝoniĝo]] de la {{J|ligna planto}}. Ekzemploj de printempaj efemeroj estas : *''Claytonia'' sp. (''Montiaceae'') *''Dicentra canadensis'' ([[fumariacoj]]) *''Dicentra cucullaria'' *''Dicentra eximia'' *''Dodecatheon'' sp. ([[primolacoj]]) *''Erigenia bulbosa'' ([[apiacoj]]) *''Erythronium americanum'' ([[liliacoj]]) *''Hepatica nobilis'' ([[ranunkulacoj]]) *''Houstonia caerulea'' ([[rubiacoj]]) *''Jeffersonia diphylla'' (''Berberidaceae'') *''Sanguinaria canadensis'' ([[papavacoj]]) *''Thalictrum thalictroides'' (ranunkulacoj) *''Trillium erectum'' ([[melantiacoj]]) *''Trillium grandiflorum'' *''Trillium luteum'' *''Trillium ovatum'' ==Trudherbaj efemeroj== Alternative, efemero ankaŭ indikas [[Unujara planto|unujarajn plantojn]] kiuj kompletigas siajn vivciklojn en tre malpli ol la [[daŭro]] de unu [[jaro]]; kiam plantoj simple estas klasifikitaj kiel efemeraj plantoj, tio ofte estas kion oni komprenigas. Tiel pli ol unu [[generacio]] de la planto povas formi [[semo]]jn dum unu vegetaĵa sezono. Tiuj plantoj malofte havas [[Komerco|komercan]] uzadon, kaj povas esti [[invadaj specioj]]. Ekzemploj estas : ''[[Harhava kardamino|Cardamine hirsuta]]'' ([[brasikacoj]]) kaj ''Cannabis ruderalis'' ([[kanabacoj]]). ==Dezertaj efemeroj== [[Dosiero:Namaqualand,_Goegap_1029.jpg|eta|220px|Tiu kutime nuda dezerto en Namakvalando (Naturrezervejo Gugap en [[Sud-Afriko]]) montras abundecon de floroj kaj dezertaj efemeroj dum la mallonga printempa humida sezono.]] '''''Dezertaj efemeroj''''', kia [[Arabidopsis thaliana|Thal-arabidopso]], estas plantoj kiuj estas adaptitaj por tiri profiton el la tre mallongaj favoraj sezonoj en dezertoj. Unujaraj plantoj en dezertoj povas uzi la trudherb-efemera strategio por postvivi en dezerta medio. Tiuj [[specio]]j postvivas la sekajn sezonojn per sema "vintrodormado". Alternative, iuj plurjaraj dezertaj plantoj povas morti ĝis siaj subgrundaj partoj kaj resti "vintrodomantaj" kiam ne ĉeestas sufiĉe da [[akvo]]. ==Vidu ankaŭ== *[[Dujara planto]] *[[Flaŭro de Maroko]] *[[Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær]] {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Efemeraj plantoj| ]] 433u9vb50gr762ekcvevmj4w0xofnym 10 356209 9505761 5477190 2026-11-01T15:23:52Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:ĈuNombro]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 5477190 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{#iferror:{{#expr:{{#switch:{{{2|}}}<!-- | R |#default= --> | R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}({{{1}}}) = ({{{1}}}) {{#if:{{{3|}}} | round ({{{3}}}) }} }} | }} | 1 | 1 | }}</onlyinclude> {{Dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Matematika funkcio]] 7lt0m14jrfsi2oc70ba1qc3pdg9q72e 0 366718 9506177 8457486 2026-11-02T10:11:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Atlas Coelestis''' estas [[Ĉielo|ĉiela]] [[Atlaso (maparo)|Atlaso]] postmorte publikigita en 1729, bazita sur observoj faritaj de la unua reĝa [[Astronomo]], [[John Flamsteed]].<ref name="Neri">{{Citaĵo el la reto | url=http://www.bo.astro.it/~biblio/atlas/flams-in.htm | titolo=John Flamsteed, Atlas coelestis | author=Davide Neri | alirdato=2011-07-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110724061234/http://www.bo.astro.it/~biblio/atlas/flams-in.htm | arkivdato=2011-07-24 }}</ref> La ''Atlas'' - La plej granda kiu iam ajn estis publikigita -<ref name="LHL">{{Citaĵo el la reto | url=http://www.lhl.lib.mo.us/events_exhib/exhibit/exhibits/stars/fla.htm | titolo=Flamsteed, John. Atlas coelestis. London, 1729. | editor=Linda Hall Library | alirdato=2011-07-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927134134/http://www.lhl.lib.mo.us/events_exhib/exhibit/exhibits/stars/fla.htm | arkivdato=2011-09-27 }}</ref> enhavas 26 mapojn de la plej grandaj [[konstelacio]]j videblaj el [[Greenwich]], kun desegnoj faritaj en [[Rokoko]]-stilo de [[James Thornhill]]. Ĝi ankaŭ prezentas du planisferojn dezajnitajn de [[Abraham Sharp]].<ref name="Neri"/> == Historio == Unua stela atlaso bazita sur [[teleskopo|teleskopaj]] observoj, ''Atlas Coelestis'' estis publikigita nur dek jarojn post la morto de Flamsteed, fare de lia vidvino, asistita de [[Joseph Crosthwait]] kaj Abraham Sharp. Ĝi estis antaŭita de la verko "Stellarum inerrantium Catalogus Britannicus" (aŭ simple "Catalogus Britannicus", publikigita en 1725, kun 2919 steloj).<ref name="Caglieris">{{Citaĵo el la reto| url=http://web.infinito.it/utenti/c/caglieris_gm/fortin/english.htm | titolo=On-line Flamsteed - Fortin Atlas Celeste - 1776 | author=Giangi Caglieris | year=2002 }}</ref> Unu el la ĉefaj motivoj de Flamsteed por produkti la ''Atlason'', estis korekti la reprezenton de la figuroj de la [[konstelacio]]j, kiel farite de [[Johann Bayer|Bayer]] en lia "Uranometria" (1603). Bayer reprezentis la figurojn viditajn de malantaŭ (ne de la fronto, kiel estis farite de post la tempo de [[Ptolemeo]]), kio inversigis la lokiĝon de steloj kaj kreis nenecesan konfuzon.<ref name="LHL" /> {{-}} <gallery> File:Flamsteed 1729 Orion.jpg|Oriono, kiel vidite en ''Atlas Coelestis'' de Flamsteed. File:Uranometria orion.jpg|Oriono, kiel vidite en ''Uranometria'' de Bayer. </gallery>[[Dosiero:Atlas Coelestis (Flamsteed) 3993.jpg|maldekstra|eta|''Atlas Coelestis'' de John Flamsteed (2-a eld. 1753)]]La publikaĵo tuj ĝuis sukceson, fariĝinte la standarda referenco por profesiaj [[astronomo]]j dum preskaŭ jarcento. Malgraŭ tio, tri obĵetoj estis starigitaj koncerne ĝin: la alta prezo, granda dimensio (farante ĝin malfacile manipulebla) kaj malgranda arta kvalito (multaj kritikoj estis faritaj al la desegnoj de James Thornhill, interalie koncerne la reprezenton de [[Akvisto]]).<ref name="Caglieris"/> Tio kondukis D-ron [[John Bevis]] al provo plibonigi la Atlason. En 1745, li produktis la "Uranographia Britannica", kun malpli grandaj dimensioj, ĝisdatigita per observoj kaj pli artaj bildoj. Tamen, ĉi tiu atlaso neniam estis oficiale publikigita kaj hodiaŭ, estas nur 16 konataj ekzempleroj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.mikeoates.org/mas/bevis/ | titolo=Atlas Celeste | author=Michael Oates | date=2007-02-17 | alirdato=2011-07-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402165910/http://www.mikeoates.org/mas/bevis/ | arkivdato=2012-04-02 }}</ref> == ''Atlas Fortin-Flamsteed'' == Fine, la ŝanĝoj en la pozicioj de la steloj (la originaj observoj estis faritaj en la 1690-aj jaroj), kondukis al ĝisdatigo farita en la 1770-aj jaroj de la [[Francio|franca]] [[inĝeniero]] [[Nicolas Fortin]], kontrolita de la astronomoj [[Pierre Charles Le Monnier]] kaj [[Charles Messier]], el la Reĝa Akademio de Sciencoj en [[Parizo]].<ref name="Caglieris"/> La nova versio, nomita ''Atlas Fortin-Flamsteed'', havis 1/3 de la dimensio de la originalo, sed konservis la saman tabelan strukturon. Estis ankaŭ faritaj artaj retuŝoj al kelkaj ilustraĵoj (ĉefe [[Andromedo (konstelacio)|Andromedo]], [[Virgo (konstelacio)|Virgo]] kaj [[Akvisto]]).<ref name="Caglieris"/> La nomoj de la konstelacioj estas en la [[Franca lingvo|Franca]] (ne en la [[Latina lingvo|latina]]) kaj inkluzivis kelkajn [[nebulozo]]jn malkovritajn post la morto de Flamsteed.<ref name="Caglieris"/> En 1795 estis publikigita ĝisdatigita versio, produktita de Mechain kaj [[Jérôme Lalande]], kun novaj konstelacioj kaj multe pli da nebulozoj.<ref name="Caglieris"/> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Astronomio}} * {{Citaĵo el la reto | url=http://nla.gov.au/nla.map-ra38 | titolo=Atlas coelestis | publisher=National Library of Australia }} - Plena skanado de la 2-a eldono * {{Citaĵo el la reto | author=Giangi Caglieris | url=http://web.infinito.it/utenti/c/caglieris_gm/fortin/testo_indice_inglese.htm | titolo=Flamsteed - Fortin Atlas Celeste | language=angla, itala }} * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby] {{-}} {{Derby}} [[Kategorio:Atlasoj]] [[Kategorio:Astronomio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1729]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] g2298b6nwhn3zypyntduvh4akyjkyke 0 376459 9505684 9503573 2026-11-01T13:56:17Z Goren 4701 /* Voĉo */ 9505684 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cracticus tibicen hypoleuca male domain.jpg|eta|''G. tibicen hypoleuca'', [[Tasmanio]]]] [[Dosiero:Australian_Magpie_-_distribution_(2).svg|alternative=תפוצת עקעק אוסטרלי|eta|Arealo ]] '''Fluta kraktiko'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Gymnorhina tibicen'', antaŭe ''Cracticus tibicen'') estas mezgranda nigrablanka [[paseroforma]] birdo indiĝena en Aŭstralio kaj suda [[Novgvineo]]. En la angla ĝi estas konata kiel '''aŭstralia pigo''' ([[angle]]: ''Australian magpie'') pro la similaj nigra-blankaj plumoj, kvankam ĝi estas nek [[pigo]] nek proksima parenco de pigoj. Ĝi estas membro de la [[Artamedoj]] kaj parenca al la birdoj de la genro ''[[Cracticus]]''. Iam ''G. tibicen'' estis konsiderata tri malsamaj specioj, sed zonoj de hibridiĝo inter formoj plifortigis la ideon de ununura specio kun kelkaj [[subspecio]]j, el kiuj almenaŭ 9 estas nune agnoskataj. == Klasado kaj nomado == === Nomoj === [[Komunlingva nomo]] "Aŭstralia pigo" aperis jam en la fruaj etapoj de Eŭropa koloniigo de Aŭstralio pro simileco de kolorigo inter fluta kraktiko kaj [[Eŭrazia pigo]]. Eŭropaj koloniistoj ofte nomis bestojn kaj plantojn de novaj landoj laŭ la aspekte similaj en Eŭropo.<ref name="Kap3" /> Tamen, la Eŭrazia pigo estas membro de [[Korvedoj]], kaj fluta kraktiko apartenas al [[Artamedoj]], relative malproksime parenca [[familio (biologio)|familio]]. Ene de [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]] tiuj ĉi du familioj havas komunan nur senrangan [[klado]]n ''Corvides''. Anstataŭe, jam en la [[19-a jarcento]] esploristoj rimarkis ĝian similecon al [[kraktikoj]] (originala genro ''[[Cracticus]]'', nun [[subfamilio]] ''Cracticinae'') kaj genro ''[[Strepera]]''. En [[1914]] [[John Albert Leach]] proponis apartan familion Cracticidae laŭ [[morfologio (biologio)|morfologio]] de [[muskolo]]j.<ref>{{cite journal |doi=10.1071/MU914002 |last=Leach |first=John Albert |author-link=John Albert Leach |year=1914 |title=The myology of the Bell-Magpie (''Strepera'') and its position in classification |journal=Emu |volume=14 |issue=1 |pages=2–38 |bibcode=1914EmuAO..14....2L |url=https://zenodo.org/record/1429902 |access-date=2 July 2019 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801101418/https://zenodo.org/record/1429902 |url-status=live }}</ref> Usonaj ornitologoj [[Charles Sibley]] kaj [[Jon Edward Ahlquist|Jon Ahlquist]] rimarkis proksimecon de kraktikoj al [[artamoj]] (genro ''[[Artamus]]'') kaj proponis unuigi ilin en klado Cracticini,<ref name="SibAhl85">{{cite journal|doi=10.1071/MU9850001|last1=Sibley | first1=CG | last2=Ahlquist | first2=JE | year=1985 | title=The phylogeny and classification of Australo-Papuan passerine birds|journal=Emu|volume=85|issue=1|pages=1–14|bibcode=1985EmuAO..85....1S }}</ref> ene de familio ''[[Artamidae]]''.<ref name="CB08">{{cite book |title=Systematics and Taxonomy of Australian Birds|last1=Christidis | first1=L | last2=Boles | first2=WE |year=2008 |publisher=CSIRO Publishing |location=Canberra |isbn=978-0-643-06511-6 |page=196}}</ref> Krom la [[anglalingva]] termino ''Australian magpie'' ("Aŭstralia pigo") ankaŭ uziĝis nomo ''piping poller''. Unue ĝi aperis sur pentraĵo far [[Thomas Watling]] el la artista grupo nomata [[Port Jackson Painter]],<ref name="nhmuk">{{cite web | author = The Natural History Museum, London | title = "Piping Roller", native name "Tarra-won-nang" | work = First Fleet Artwork Collection | publisher = The Natural History Museum, London | year = 2007 | url = http://www.nhm.ac.uk/jdsml/nature-online/first-fleet/nathist.dsml?sa=1&lastDisp=gall&notes=true&beginIndex=210&enlarged=true%3fimage&desc=true& | access-date = 21 September 2007 | archive-date = 9 February 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080209140020/http://www.nhm.ac.uk/jdsml/nature-online/first-fleet/nathist.dsml?sa=1&lastDisp=gall&notes=true&beginIndex=210&enlarged=true%3Fimage&desc=true& | url-status = live }}</ref> iam inter 1788 kaj 1792.<ref name="Kap3">{{harvnb|Kaplan|2004|p=3}}</ref> Aliaj anglalingvaj nomoj estas ''piping crow-shrike'', ''piping shrike'', ''piper'', ''maggie'', ''flute-bird'' kaj ''organ-bird'' — plejparto rilataj al [[blovmuzikilo]]j kiel [[fluto]]j, [[ŝalmo]]j aŭ [[orgeno]]j.<ref name="Hig579" /> En certa tempo oni proponis la terminon ''bell-magpie'' por distingi flutan kraktikon de Korvedaj [[pigoj]], sed ĝi ne tre populariĝis.<ref>{{harvnb|Jones|2002|p=12.}}</ref> [[Indiĝenaj aŭstralianoj]] konis la birdon multajn jarcentojn antaŭ alveno de Eŭropanoj kaj havas lokajn nomojn por ĝi. [[Eoroj]] kaj [[darugoj]] de [[Sidneja baseno]] nomis ĝin ''tarra-won-nang''<ref name="nhmuk" /> ''djarrawunang'', ''wibung'', aŭ ''marriyang''.<ref>{{cite book|author=Troy, Jakelin |year=1993| title=The Sydney language|publisher=Jakelin Troy| location=Canberra|isbn=0-646-11015-2|page=53}}</ref> [[Viraĝuroj|Viraĝuraj]] nomoj estas ''booroogong'' kaj ''garoogong'', kaj [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktoriaj]] triboj nomis ĝin ''carrak'' ([[jardwaĝalioj]]),<ref>{{cite book |author=Wesson S |title=Aboriginal flora and fauna names of Victoria: As extracted from early surveyors' reports |year=2001 |publisher=Victorian Aboriginal Corporation for Languages |location=Melbourne |isbn=0-9579360-0-1<!-- Corrected ISBN number printed on copyright page, 9-9579360-0-1, is incorrect. --> |url=http://www.northernplainscmn.com.au/documents/7-florafauna-compress.pdf |access-date=21 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411003603/http://www.northernplainscmn.com.au/documents/7-florafauna-compress.pdf |archive-date=11 April 2013 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130411003603/http://www.northernplainscmn.com.au/documents/7-florafauna-compress.pdf |date=2013-04-11 }}</ref> ''kuruk'' (uestaj Viktoriaj triboj), ''kiri'' ([[gunditĝamaroj]]) kaj ''kurikari'' ([[vuluvurungoj]]).<ref>{{Cite book |last=Blake |first=Barry J. |title=The Bunganditj (Buwandik) language of the Mount Gambier Region |publisher=Pacific Linguistics (The Australian National University) |year=2003 |isbn=0-85883-495-2 |location=Canberra |page=149}}</ref> [[Gamilarajoj]] nomas la birdon ''burrugaabu'',<ref>{{cite web|url=http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/AborigPages/LANG/GAMDICT/GAM_BD.HTM |title=Kamilaroi/Gamilaraay Dictionary: B-D |access-date=25 October 2008 |vauthors=Austin P, Nathan D |year=1998 |work=The Coombsweb: Kamilaroi/Gamilaraay Dictionary |publisher=Australian National University |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919120619/http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/AborigPages/LANG/GAMDICT/GAM_BD.HTM |archive-date=19 September 2012 }}</ref> ''galalu'', aŭ ''guluu''.<ref>{{cite web|url=http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/AborigPages/LANG/GAMDICT/GAM_G.HTM |title=Kamilaroi/Gamilaraay Dictionary: G |access-date=25 October 2008 |vauthors=Austin P, Nathan D |year=1998 |work=The Coombsweb: Kamilaroi/Gamilaraay Dictionary |publisher=Australian National University |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919120637/http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/AborigPages/LANG/GAMDICT/GAM_G.HTM |archive-date=19 September 2012 }}</ref> En [[Uesta Aŭstralio]] la birdo estas konata kiel ''warndurla'' inter [[jinĝibarndioj]] de centra kaj uesta [[Pilbara]],<ref name="juluwarlu">{{cite book|author=Juluwarlu Aboriginal Corporation|title=Garruragan: Yindjibarndi Fauna|publisher=Juluwarlu Aboriginal Corporation|year=2005|page=33|isbn=1-875946-54-3}}</ref> kaj kiel ''koorlbardi'' inter suduestaj [[nungaroj|nungaraj]] triboj.<ref>{{Cite web|url=https://www.noongarculture.org.au/glossary/noongar-word-list/|title=Noongar Word List &#124; Kaartdijin Noongar|access-date=25 January 2020|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330080109/https://www.noongarculture.org.au/glossary/noongar-word-list/|url-status=live}}</ref> En [[Suda Aŭstralio]], kie ĝi estas la subŝtata [[emblemo]] montrita sur la [[flago]] kaj [[blazono]], la indiĝenaj nomoj estas ''kurraka'' ([[kaurnoj]]), ''murru'' ([[narungoj]]), ''urrakurli'' ([[adnjamadanoj]]), ''goora'' ([[barngarloj]]), ''konlarru'' ([[ngarinĝeroj]]) kaj ''tuwal'' ([[bungandiĝoj]]).<ref>{{Cite book |last=Blake |first=Barry J. |title=The Bunganditj (Buwandik) language of the Mount Gambier Region |publisher=Pacific Linguistics (The Australian National University) |year=2003 |isbn=0-85883-495-2 |location=Canberra |page=87}}</ref> === Taksonomio === Flutan kraktikon unue formale priskribis angla ornitologo [[John Latham]] en [[1801]] sub [[dunomo]] ''Coracias tibicen''. Latham baziĝis sian priskribon laŭ la [[tipo (biologio)|tipo]] el regiono de [[Port Jackson]].<ref>{{cite book | last=Latham | first=John | year=1801 | title=Supplementum indicis ornithologici sive systematis ornithologiae | place=London | publisher=Leigh & Sotheby | language=la | page=xxvii | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33261401 | access-date=20 February 2018 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805193352/https://www.biodiversitylibrary.org/page/33261401 | url-status=live }}</ref><ref name=dickinson>{{cite journal | last1=Schodde | first1=R. | last2=Dickinson | first2=E.C. | last3=Steinheimer | first3=F.D. | last4=Bock | first4=W.J. | year=2010 | title=The date of Latham's ''Supplementum Indicis Ornithologici'' 1801 or 1802? | journal=South Australian Ornithologist | volume=35 | issue=8 | pages=231–235 | url=https://www.researchgate.net/publication/265694915 | access-date=4 January 2016 | archive-date=1 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201101171535/https://www.researchgate.net/publication/265694915_The_date_of_Latham%27s_%27Supplementum_Indicis_Ornithologici_1801_or_1802 | url-status=live }}</ref> La specia epiteto venas de [[latina]] vorto ''tibicen'' ("[[fluto|flutisto]]") laŭ la melodia [[birdokanto|voko]] de la birdo.<ref name=simpson>{{cite book | last = Simpson | first = D.P. | title = Cassell's Latin Dictionary | publisher = Cassell Ltd. | year = 1979 | edition = 5th | location = London | page = 883 | isbn = 0-304-52257-0}}</ref><ref name="Hig579">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=579.}}</ref> Laŭ la nuna sistematiko la specio apartenas al propra [[monotipa]] [[genro (biologio)|genro]] ''Gymnorhina'', kiun enkondukis angla zoologo [[George Robert Gray]] en jaro 1840.<ref name=ioc>{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2017 | title=Bristlehead, Butcherbirds, Woodswallows & Cuckooshrikes | work=World Bird List Version 7.3 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/butcherbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10 September 2017 | archive-date=7 May 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140507001345/http://www.worldbirdnames.org/bow/butcherbirds/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an indication of the typical species of each genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=37 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668931 | access-date=20 February 2018 | archive-date=11 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191111070333/https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668931 | url-status=live }}</ref> La genra nomo estas [[kunmetaĵo]] de {{J|antikva greka}} vortoj ''gumnos''  ("nuda") kaj ''rhis'' aŭ ''rhinos'' ("nazo"), kiu referencas ke ĉe tiuj ĉi birdoj la [[nazotruo]]j ne estas kovritaj de plumoj kaj ilin ĉirkaŭas areo de nuda haŭto.<ref>{{Cite journal|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/ausmag2/cur/introduction|title=Australian Magpie (Gymnorhina tibicen), version 1.0|first1=Eleanor|last1=Russell|first2=Ian|last2=Rowley|first3=David|last3=Christie|date=24 May 2020|journal=Birds of the World|access-date=24 May 2026|via=Birdsoftheworld.org|doi=10.2173/bow.ausmag2.01|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn= 978-1-4081-2501-4 | page=182 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n182/mode/1up }}</ref> Ekzistas proponoj far aŭtoritataj ornitologoj, ekzemple [[Glen Storr]] en 1952 kaj [[Leslie Christidis]] kaj Walter Boles en la listo de 2008, anstataŭe meti ĝin en genron ''[[Cracticus]]'' laŭ ekologiaj konsideroj — laŭ ili, ĉiuj la signifaj diferencoj de fluta kraktiko de aliaj [[kraktikoj]] estas sekvoj de ĝia adaptiĝo al viva surgrunde, kio per si mem ne sufiĉas por konsideri ĝin aparta genro.<ref name="CB08" /><ref>{{cite journal | last=Storr | first=GM | author-link=Glen Milton Storr | year=1952 | title=Remarks on the Streperidae | journal=South Australian Ornithologist | volume=20 | pages=78–80 | url=http://www.birdssa.asn.au/images/saopdfs/Volume20/1952V20P078.pdf | access-date=10 September 2017 | archive-date=10 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191110024042/https://birdssa.asn.au/images/saopdfs/Volume20/1952V20P078.pdf | url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191110024042/https://birdssa.asn.au/images/saopdfs/Volume20/1952V20P078.pdf |date=2019-11-10 }}</ref> [[Molekula filogenetiko|Molekulfilogenetika]] esploro de jaro 2013 montris ke fluta kraktiko estas [[frata grupo|frata]] al la [[nigra kraktiko]] (''Melloria quoyi''), kaj la [[klado]] de tiuj ĉi du specioj estas frata al la klado de genro ''Cracticus''. La klado de la du specioj apartiĝis de la resto de kraktikoj antaŭ inter 8.3 kaj 4.2 [[jarmiliono]]j, en malfrua [[mioceno]] aŭ frua [[plioceno]], kaj la specioj disiĝis unu de la alia en plioceno (antaŭ 5.8–3.0 jarmilionoj).<ref name="kearns13">{{cite journal|doi=10.1016/j.ympev.2012.11.020|author1=Kearns, Anna |author2=Joseph, Leo |author3=Cook, Lyn G |year=2013|title=A multilocus coalescent analysis of the speciational history of the Australo-Papuan Butcherbirds and their allies | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=66|issue=3|pages=941–52 |pmid=23219707|bibcode=2013MolPE..66..941K }}</ref> Dum pliparto de la [[20-a jarcento]] oni disdividis flutan kraktikon je tri specioj: ''G. tibicen'', ''G. hypoleuca'', kaj ''G. dorsalis''.<ref>{{cite journal|author=Serventy DL|year=1953|title=Some speciation problems in Australian birds: with particular reference to the relations between Bassian and Eyrean ?species-pairs?| journal=Emu |volume=53| issue=2| pages=131–45| doi=10.1071/MU953131 |bibcode=1953EmuAO..53..131S }}</ref> Tamen oni observis, ke [[arealo]]j de tiuj ĉi supozataj specioj intersekcias en multaj areoj, kaj tie [[hibrido]]j tre kutimas. Ornitologo [[Julian Ralph Ford|Julian Ford]] reklasis ilin unu specio en 1969,<ref>{{cite journal|author=Ford J|year=1969|title= The distribution and status of the Australian Magpie in Western Australia|journal=Emu| volume=68|issue=4|pages=278–79|doi=10.1071/MU968278a |bibcode=1969EmuAO..68..278F }}</ref> kaj pliparto de postaj esploristoj sekvas tiun ĉi klasadon.<ref name="CB08" /> === Subspecioj === El la tri originalaj supozataj specioj ĉiuj estas plie disdividigitaj je [[subspecio]]j, kaj laŭ la nuna sistematiko estas agnoskataj 9. Iliaj [[arealo]]j, tamen, ofte intersekcias, kaj [[hibrido]]j kaj intermediaj formoj ofte observeblas. Ĝenerala tendenco estas ke pli sudaj subspecioj estas averaĝe pli grandaj ol la pli nordaj, kun notebla escepto de la [[Tasmanio|Tasmania]] subspecio, kiu estas la plej malgranda.<ref name="Hig622">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=622.}}</ref> La originala specio ''Gymnorhina tibicen'', la nigradorsa formo, estas disigita je kvar nunaj subspecioj: * ''G. tibicen tibicen'', la baza formo, estas relative granda subspecio de sudeosta [[Kvinslando]] ĝis eosta [[Novsudkimrio]], preskaŭ ĝis la limoj de Viktorio. Ĝi preferas areoj proksimajn al oceanbordoj kaj nur renkonteblas eoste de la [[Granda Disiganta Montaro]].<ref name="Hig579" /> * ''G. tibicen terraereginae'' trovebas de [[Kabjorka Duoninsulo]] tra Kvinslando kaj centra-uesta Novsudkimrio ĝis norda [[Suda Aŭstralio]]. Ĝi estas malgranda aŭ mezgranda subspecio,<ref name="Hig579" /> kun [[plumaro]] simila al tiu de ''G. t. tibicen'', sed la ino havas malpli longan nigran pinton de la vosto. Ĝiaj flugiloj estas proporcie pli mallongaj kaj la [[beko]] pli longa ol tiu de la nomuma subspecio.<ref name="Hig620">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=620.}}</ref> La subspecion originale priskribis [[Gregory Mathews]] en 1912. La subspecia epiteto estas rekta latinigo de la nomo Kvinslando, t.e. "tero de reĝino". En norda Viktorio kaj sudeosta Novsudkimrio ĝi hibridiĝas kun granda blankadorsa subspecio ''G. t. tyrannica''.<ref name="Hig621">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=621.}}</ref> * ''G. tibicen eylandtensis'' estas la subspecio el [[Top End]]; ĝi renkonteblas en norda [[Uesta Aŭstralio]] kaj tra la [[Norda Teritorio]], inklude la [[Arnhem-lando]]n.<ref name="Hig580" /> Ĝi estas la plej malgranda nigradorsa subspecio kun longa kaj maldika beko.<ref name="Hig624">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=624.}}</ref> Ĝi havas malvastan nigran bendon de la bazo de vosto.<ref name="Kap7">{{harvnb|Kaplan|2004|p=7.}}</ref> Iĉo havas blankan [[nuko]]n kaj ino pale grizan.<ref name="Hig624" /> La subspecion originale priskribis [[Henry Luke White|H. L. White]] en 1922. Ĝi hibridiĝas kun ''G. t. terraereginae'' sudeoste de [[Karpentaria Golfo]].<ref name="Hig624" /> * ''G. tibicen longirostris'', laŭvorte la longbeka, renkonteblas en norda Uesta Aŭstralio ĝis [[Pilbara]].<ref name="Hig580" /> Ĝi estas mezgranda subspecio kun tre longa kaj maldika beko, kiun priskribis en 1903 Alex Milligan. Milligan supozis ke la beko povas esti adaptaĵo por kapti venenajn [[skorpiono]]jn kaj [[araneo]]jn.<ref name="Kap6">{{harvnb|Kaplan|2004|p=6}}</ref> La subspecio hibridiĝas kun ''G. t. dorsalis'' en suda-centra Uesta Aŭstralio.<ref name="Hig623">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=623.}}</ref> La blankdorsa formo, originale priskribita aparta specio ''Gymnorhina hypoleuca'' far [[John Gould]] en 1837, estas nun ankaŭ konsiderata kelkaj specioj: * ''G. tibicen tyrannica'' estas la plej granda blankadorsa subspecio, renkontebla de ekstremsuda Novsudkimrio, tra suda Viktorio kaj Granda Dividanta Montaro ĝis sudeosta Suda Aŭstralio. Ĝin unue priskribis [[Richard Schodde]] kaj [[Ian J. Mason]] en 1999.<ref name="Hig580" /> Ĝi havas vastan nigran vostan bendon.<ref name="Kap7" /> * ''G. tibicen telonocua'', renkonteblas en suda Suda Aŭstralio kaj apudaj areoj. Same kiel la antaŭan subspecion, ĝin priskribis Schodde and Mason in 1999,<ref name="Hig580" /> kaj ĝia subspecia epiteto estas [[anagramo]] de ''leuconota'' ("blankadorsa"). Tre simila al ''G. t. tyrannica'', sed havas pli mallongajn flugilojn kaj estas ĝenerale pli malgranda. Ene de la specio havas la plej relative mallongan bekon. Hibridiĝas kun aliaj subspecioj en [[Lofti-Montaro]] kaj [[Kanguru-Insulo]].<ref name="Hig622" /> * ''G. tibicen hypoleuca'', originale la ĝenerala termino por blankadorsaj formoj, nun referencas malgrandan blankadorsan subspecion kun mallonga kompakta beko kaj mallongaj flugiloj, trovebla sur [[Tasmanio]] kaj apudaj insuloj [[Reĝinsulo (Tasmanio)|Reĝinsulo]] kaj [[Flinders-insulo|Flinders]].<ref name="Hig580" /> Aparte konsiderataj estas: * La uesta subspecio, ''G. tibicen dorsalis'', originale priskribita kiel aparta specio ''Gymnorhina dorsalis'' far [[Archibald James Campbell|A. J. Campbell]] en 1895, [[endemia]] en fekundtera suduesta angulo de Uesta Aŭstralio.<ref name="Hig580" /> Plenkreka iĉo havas blankan dorson kaj estas tre simila al iĉo de ''G. t. telonocua'', sed ĝi estas iom pli granda kaj havas iom pli longan bekon. Ino havas unikan aspekton ene de la specio, ĉar ŝiaj dorso kaj supraj partoj de la plumaro estas kovritaj per nigrecaj aŭ malhele brunaj plumoj kun blankaj marĝenoj, kiuj donas al ŝi nekutiman kaj buntecan aspekton. Ambaŭ seksoj havas nigrajn krurojn.<ref name="Hig623" /> * La Novgvinea subspecio, ''G. tibicen papuana'', estas antaŭnelonge malkovrita kaj ankoraŭ malbone studita subspecio endemia en suda [[Novgvineo]].<ref name="Hig580" /> Plenkreska iĉo havas plejparte blankan dorson, kaj dorso de ino estas nigra kaj iom bunteca, kiel ĉe ''G. t. dorsalis''. Ĝi havas longan maldikan bekon similan al tiu de ''G. t. longirostris''.<ref name="black86">{{cite journal|last=Black|year=1986|title=The Taxonomic Affinity of the New Guinean Magpie ''Gymnorhina tibicen papuana''|journal=Emu|volume=86|issue=2|pages=65–70|doi=10.1071/MU9860065|first=A|bibcode=1986EmuAO..86...65B }}</ref> Genetike ĝi plej similas al la uesta grupo de subspecioj ''dorsalis'', ''longirostris'' kaj ''eylandtensis''. Plej verŝajne ĝiaj prauloj okupis la [[savano]]j de la tera ponto inter norda Aŭstralio kaj Novgvineo, kiu ekzistis ĝis antaŭ ĉirkaŭ 16,500 jaroj.<ref>{{cite journal | title=Relationships of the New Guinean subspecies, ''Gymnorhina tibicen papuana'', of the Australian Magpie: an assessment from DNA sequence data |journal=Emu | year=2017| first1=Alicia |last1=Toon | first2=Alex |last2=Drew| first3=Ian J. |last3= Mason| first4=Jane M. |last4=Hughes | first5= Leo |last5=Joseph| volume=117 |issue=4 |pages = 1–11 | doi=10.1080/01584197.2017.1324249|bibcode=2017EmuAO.117..305T |s2cid=90970937 }}</ref> <gallery mode="packed" heights="120"> File:Magpie samcem05.jpg|''G. t. terraereginae'' en [[Kvinslando]] File:Australian Magpie 1, jjron, 5.07 highlight.jpg|''G. t. tyrannica'' en suda [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] File:Magpie on dead branch02.jpg|Iĉo de ''G. t. tyrannica'' kun lia vasta blanka dorso Australian magpie (Gymnorhina tibicen tibicen) male Sydney.jpg|''G. t. tibicen'' apud [[Sidnejo]], [[Novsudkimrio]] File:Tasmanian magpie pair.jpg|Iĉo (maldekstre) kaj ino (dekstre) de Tasmania subspecio ''G. t. hypoleuca'' Australian magpie (Gymnorhina tibicen telonocua) female Adelaide.jpg|''G. t. telonocua'' apud [[Adelajdo]], [[Suda Aŭstralio]] File:G tibicen dorsalis gnangarra.jpg|Ino de ''G. t. dorsalis'' kun ŝia bunteca dorso </gallery> == Priskribo == [[File:Cracticus tibicen tibicen juvenile ANBG.jpg|140px|thumb|Junulo, rekonebla per pli malhelaj [[iriso]]j kaj malpli kontrasta plumaro en Aŭstralia Nacia Botanika Ĝardeno en [[Kanbero]]]] Plenkreska fluta kraktiko estas averaĝe 37–43&nbsp;cm longa kun [[enverguro]] de 65–85&nbsp;cm kaj pezas 220–350&nbsp;g.<ref name="Hig580">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=580}}</ref> La birdoj havas fortikan triangulan [[beko]]n, bluece blankan kun nigraj marĝenoj kaj malgranda hoko ĉe la pinto. Kruroj estas longaj, fortaj kaj plej ofte nigraj.<ref name="Hig618">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=618}}</ref> [[Plumaro]] estas kombinaĵo de pure nigra kaj pure blanka, distribuo de la koloroj varias laŭ subspecio kaj sekso. Ambaŭ seksoj kaj ĉiuj subspecioj havas nigrajn kapojn, flugilojn kaj ventrojn kaj blankajn ŝultrojn. La vosto havas nigran bendon. Nuko estas kutime blanka ĉe iĉoj kaj grizeca ĉe ino. Plenkreskuloj havas malhele ruĝajn [[iriso]]jn.<ref name="Hig581" /> Subspecioj iom diferencas je detaloj de kolorigo, sed ili disparteblas je tri distingaj grupoj laŭ la koloro de la dorso inter la nuko kaj la pugo. Ĉe nigradorsaj subspecioj tiu estas nigra, kaj ĉe blankadorsaj blanka sen rimarkebla limo inter la nuko kaj la dorso.<ref name="Hig580" /> [[Uesta Aŭstralio|Uestaŭstralia]] subspecio ''dorsalis'' formas apartan grupon: ĉe ĝi iĉo ankaŭ havas blankan dorson, sed dorso de ino estas nigra kaj iom bunteca pro blankaj marĝenoj de plumoj.<ref name="Hig581">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=581}}</ref> Junuloj estas pli helkoloraj kaj iom buntecaj ĉe la nigraj partoj de la plumaro.<ref name="Simpsday">{{cite book |vauthors=Simpson K, Day N, Trusler P | title = Field Guide to the Birds of Australia | publisher=Viking O'Neil | year=1993 | location = Ringwood, Victoria | page = 392 | isbn = 0-670-90478-3}}</ref> Dum la unuaj du aŭ tri jaroj de sia vivo ambaŭ havas la saman ĝeneralan kolorigan sĥemon kiel plenkreskaj inoj de responda subspecio,<ref name="Hig618" /> sed estas iom pli grizecaj kaj havas malhele brunajn [[iriso]]jn anstataŭ la ruĝaj de la plenkreskuloj.<ref name="Hig618" /> Laŭ sia vidaspekto fluta kraktiko estas unu el la plej ikonaj kaj rekoneblaj birdoj de [[Aŭstralio]], malfacile konfuzebla kun iu alia specio. [[Nigragorĝa kraktiko]] (''Cracticus nigrogularis'') estas simila je formo kaj kolorigo, sed ĝia ventro kaj malsupraj partoj estas pure blankaj kontraste al la pure nigraj de fluta kraktiko. [[Piga monarko]] (''Grallina cyanoleuca'') estas ankaŭ iom simila, sed multe pli malgranda kaj havas multe pli komplikan bende blanka-nigran plumaron. Kraktikoj de genro ''[[Strepera]]'' estas plejparte nigraj kaj havas pli grandajn bekojn.<ref name="Hig581" /> Fluta kraktiko vivas en naturo ĝis la aĝo de ĉ. 25 jaroj,<ref name="Kapvii">{{harvnb|Kaplan|2004|p=vii}}</ref> kvankam oni raportis pli individuoj kiuj aĝas 30 jarojn aŭ pli.<ref>{{cite book |author=QNPWS (Queensland National Parks & Wildlife Service)|title=Living with Wildlife:The Magpie |year=1993 |publisher=Department of Environment and Heritage, Queensland |location=Brisbane }}</ref> La aĝo de unua reproduktiĝo varias de populacio al populacio, sed averaĝe estas inter tri kaj kvin jaroj.<ref name="Hig595">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=595}}</ref> ===Voĉo=== [[File:Magpiesong.ogg|thumb|"Gargara" voko de fluta kraktiko]] [[File:Magpie Begging.ogg|thumb|Plenda voko de junulo]] [[File:Magpie Caroling.ogg|thumb|"Julkanto" de fluta kraktiko]] Fluta kraktiko estas unu el la plej famaj [[kantobirdo]]j de Aŭstralio, konata pro siaj tre diversaj kaj komplikaj [[birdokanto|kantoj]]. La birdoj havas [[Tonalto|tonalt]]-intervalon de prekaŭ kvar [[oktavo]]j,<ref name="Hig605">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=605}}</ref> kaj ili kapablas imiti kantojn de pli ol 35 aliaj birdaj specioj, kaj lokaj, kaj enkondukitaj. Ili ankaŭ imitas sonojn de aliaj bestoj, ekzemple [[hundo]]j kaj [[ĉevalo]]j.<ref name="Hig606">{{harvnb|Higgins|Peter|Cowling|2006|p=606}}</ref> Ekzistas raportoj ke flutaj kraktikoj, kiuj vivas proksime al homoj, povas ankaŭ imiti homan parolon.<ref>{{harvnb|Kaplan|2004|p=112}}</ref> Dum la sezono de arbaraj fajregoj de 2019–2020, tiel nomata "Nigra Somero", la birdoj ankaŭ lernis imiti la [[Sireno (avertilo)|sireno]]jn de [[fajrobrigado|fajrobrigadaj]] kamionoj kaj inkludis ilin en siaj kantoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/02/asia/australia-magpie-mimics-siren-intl-hnk-scli/index.html|title=Magpie mimics emergency sirens as deadly fires rage|first=Michelle|last=Lim|website=CNN|date=3 January 2020|access-date=5 January 2020|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927030609/https://www.cnn.com/2020/01/02/asia/australia-magpie-mimics-siren-intl-hnk-scli/index.html|url-status=live}}</ref> La natura kanto de la specio estas komplika, melodia, trilanta voko, unu el la plej famaj birdokantoj de Aŭstralio. Aotearoa poeto [[Denis Glover]] en sia fama poemo ''The Magpies'' ("La pigoj", 1941) literumis la vokon kiel ''quardle oodle ardle wardle doodle'',<ref>{{cite book|vauthors=Falla RA, Sibson RB, Turbott EG |title=A field guide to the birds of New Zealand|publisher=Collins|location=Auckland|year=1972|page=235|isbn=0-00-212022-4}}</ref><ref name=magpies>[https://www.dpmms.cam.ac.uk/~tef10/poem10.html The Magpies] en [https://www.dpmms.cam.ac.uk/~tef10/ paĝo de Dr. T. E. Forster] ĉe paĝaro de [[Kembriĝa Universitato]]</ref> kaj Aotearoa porinfana verkistino [[Pamela Allen]] kiel ''waddle giggle gargle paddle poodle''.<ref>{{harvnb|Jones|2002|p=viii}}</ref> Aŭstralia verkisto [[Peter Carey]] priskribis ĝin kiel "gargaro de anĝelo".<ref name=magpies/> Estante sola, fluta kraktiko produktas mallaŭtan melodian trilon, kiu havas altecon de 2–4&nbsp;K[[Hertz|Hz]] kaj ne disvastiĝas al tro longaj distancoj. Tiuj solecaj kantoj povas esti ĝis 70 minutojn longaj kaj pli oftas ĉe la fino de reprodukta sezono.<ref name="Kap111">{{harvnb|Kaplan|2004|p=111}}</ref> En paroj aŭ malgrandaj grupoj la birdoj engaĝiĝas en pli laŭtaj ripetemaj melodiaj kunkantoj, kiujn la esploristoj nomas "julkantado" pro certa kompozicia simileco al {{J|kristnaska kanto}}. Kutime unu birdo komencas la kantadon, deklarante sian statuson kaj sian teritorion, kaj pliaj birdoj aliĝas.<ref name="Kap109">{{harvnb|Kaplan|2004|p=109}}</ref> Ofte sekvantaj trilojn,<ref name="Hig606" /> "julkantoj" estas 6–8&nbsp;kHz altaj kaj konsistas je 4 aŭ 5 partoj apartigitaj per nedistingaj bruoj.<ref name="Kap36">{{harvnb|Kaplan|2004|p=36}}</ref> "Julkantantaj" birdoj kutime adoptas distingan pozon kun kapo klinanta malantaŭen, brusto vastiĝinta kaj flugiloj movintaj malantaŭ la dorson.<ref name="Kap37">{{harvnb|Kaplan|2004|p=37}}</ref> Dum Sudduonsferaj vintro kaj printempo en sunsubiro kaj sunleviĝo grupoj performas mallongajn ripetemajn versiojn de "julkantoj".<ref name="Hig606" /> Idoj kaj adoleskuloj petas por manĝaĵoj per ripetaj mallongaj kaj laŭtaj (80&nbsp;[[Decibelo|dB]]), altaj (8&nbsp;kHz) plendaj vokoj.<ref name="Kap76">{{harvnb|Kaplan|2004|p=76}}</ref> Kontraŭ aliaj birdoj kaj aliaj invadantoj flutaj kraktikoj ofte agrese kondutas per klakoj de la beko.<ref name="Kap107">{{harvnb|Kaplan|2004|p=107}}</ref> Kiam pli ĝenerala danĝero aperas, flutaj kraktikoj uzas laŭtajn kaj altajn (8–10&nbsp;kHz) alarmvokojn por mobilizi la tutan birdaron. Oni raportis distingajn signalojn por apartaj specoj de minaco, ekzemple [[aglo]]j kaj [[varano]]j.<ref name="Kap110">{{harvnb|Kaplan|2004|p=110}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> File:Australian Magpie Serenade.webm|Triopo de flutaj kraktikoj "julkantas" File:Magpie, aggressive.JPG|Agresema pozo de fluta kraktiko File:Magpies Feeding.webm |Familio de flutaj kraktikoj (reproduktanta paro kaj junulo, distingebla per pli pala plumaro) furaĝas en homa korto. Notu ke la junulo nur komencas manĝi kiam la plenkreskuloj satiĝis. </gallery> == Distribuo kaj habitato == == Referencoj == {{Referencoj}} ===Cititaj verkoj=== {{refbegin}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=[[Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds]] |volume=7 |title=Boatbill to Starlings |editor1-last=Higgins |editor1-first=Peter Jeffrey |editor2-last=Peter |editor2-first=John M. |editor3-last=Cowling |editor3-first=S. J. |year=2006 |publisher=Oxford University Press |location=Melbourne, Victoria |isbn=978-0-19-553996-7 |chapter=''Gymnorhina tibicen'' Australian Magpie |chapter-url=http://www.nzbirdsonline.org.nz/sites/all/files/323_Australian%20Magpie.pdf |access-date=15 February 2017 |archive-date=16 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216194501/http://nzbirdsonline.org.nz/sites/all/files/323_Australian%20Magpie.pdf |url-status=live }} * {{cite book |title= Magpie Alert: Learning to Live with a Wild Neighbour |last= Jones |first=Darryl |year= 2002 |publisher=University of New South Wales Press |location=Randwick, New South Wales |isbn=0-86840-668-6}} * {{cite book |last=Kaplan |first=Gisela|title=Australian Magpie: Biology and Behaviour of an Unusual Songbird|publisher=CSIRO Publishing|location=Melbourne, Victoria|year=2004|isbn=0-643-09068-1|author-link1=Gisela Kaplan}} {{refend}} == Vidu ankaŭ == * [[Flago de Suda Aŭstralio]] {{Projektoj|commons=Category:Gymnorhina tibicen|wikispecies=Gymnorhina tibicen}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Artamedoj]] [[Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Papuo-Nov-Gvineo]] iv19spv6zjt08zjqn3nh3nmfhigkhk0 0 383246 9505999 9502733 2026-11-02T01:00:27Z ThomasPusch 1869 9505999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Francesco Amerio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1966|12|25}} | loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Torino]], [[Italio]] | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] }} {{unua}} '''Francesco Amerio''' - naskiĝis {{naskiĝtago|1966|12|25}}, do nun {{aĝo|1966|12|25}}-jara - estas itala esperantisto. Post esperantistiĝo en [[1984]], en sia 17-a vivjaro, li komence aparte aktivis en la junulara Esperanto-grupo de sia hejmurbo [[Torino]], iĝis estrarano kaj dufoje (de [[1989]] ĝis [[1990]] kaj de [[1996]] ĝis [[1997]]) ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], rapide ankaŭ estis komitatano de la internacia organizaĵo [[TEJO]], kaj de [[1995]] ĝis [[1997]] estis komisiito de TEJO pri socia volontulado kaj laborbrigadoj. La organizado de sensalajraj (sed ankaŭ senpartoprenkostaj) helpaj kampanjoj por socie utilaj celoj, ekzemple helpante al homoj post inundo en norda Italio aŭ purigi parkojn kaj tombejojn, tiutempe por TEJO ne nur estis ŝanco alekstere montri la socian engaĝiĝon de siaj membroj, sed pro la tie ofertataj komencaj Esperanto-kursoj ankaŭ ebligis al interesitaj neesperantistaj junuloj senkoste kaj en internacieca etoso lerni la internacian lingvon. Krome li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internaciajn Junularajn Festivalojn]] (IJF), kaj ankaŭ estis gvida membro de la preparkomitato de la [[IJK 1997]] en [[Asizo]]. Li plu loĝas en [[Torino]] kaj laboras en la urba administrejo. La du jarojn pli juna frato [[Alessandro Amerio|Alessandro]] esperantistiĝis paralele al li kaj same aktivis en la junulara esperantista junulara grupo de [[Torino]], en [[IEJ]], [[TEJO]] kaj poste en [[Itala Esperanto-Federacio]]. Ankaŭ Alesandro unu jaron estis prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]], inter [[1992]] kaj [[1993]]. Al la familio ankoraŭ apartenas du pli junaj fratinoj, Smita kaj Reena, adoptitaj de la hinda subkontinento, kiuj ankaŭ laŭ modelo de la pli aĝaj fratoj iĝis vervaj esperantistaj klubanoj kaj kongresanoj. En la 2020-aj jaroj, Francesco kunlaboris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2023]] en [[Torino]].<ref>[https://www.esperanto.it/torino2023/organizzatori/ listigo de la membroj] de la [[Loka Kongresa Komitato]] pri la [[UK 2023]] en [[Torino]], kun portreta foto de Francescoo</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/francesco.amerio.3 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amerio, Francesco}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj de TEJO]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] sr3c8abkx30sy6gr6wc552z3wd87ni8 0 400207 9506041 9156591 2026-11-02T05:43:05Z Sj1mor 12103 9506041 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Laktobacilaloj ''Lactobacillales'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|bakterio}} |dosiero = Lactobacillus_sp_01.png |dosiero larĝo = 220px |regno = [[Bakterioj]] ''Bacteria'' |filumo = ''Firmicutes'' |klaso = ''Bacilli'' |ordo = Laktobacilaloj ''Lactobacillales'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Laktobacilaloj''' ([[latine]] ''lactobacillales'') estas ordo de [[Gram-kolorigo|Gram-pozitivaj]] [[bakterio]]j, kiuj karakteriziĝas per tio ke ili digestas [[sukero]]jn kaj aliajn [[karbonhidrato]]jn, kaj en tiu digesto kreas [[laktoacido]]n. == Ecoj == Morfologie la unuopaj genroj kaj specioj de laktobacilaloj apenaŭ similas, sed ili [[fiziologio|fiziologie]] unuece priskribeblas, ĉar ĉiuj por atingo de energio bezonas [[karbonhidrato]]jn. La grupo de ''homofermentativaj'' bakterioj en tio kreas nur laktoacidon, la grupo de ''heterofermentativaj'' bakterioj krom tio ankaŭ aliajn finproduktojn, plejparte [[etanolo]] kaj [[karbondioksido]]. Per sia specialiĝo de kreskado en [[lakto]] kaj aliaj simile medioj riĉaj je karbonhidratoj, ekzemple en la korpoj de homoj kaj de aliaj mamuloj, la laktobacilaloj perdis la eblecon de sintezo de multaj vivnecesaj substancoj, ekzemple de [[aminacido]]j aŭ la por la spirado necesaj [[porfirino]]j kaj [[citokromo]]j. Interalie ili ne kreas enzimojn nomatajn "katalazoj", tio signifas ke ili ne kapablas disigi la kombinaĵon H₂O₂ ([[hidrogenperoksido]]). Sekve la laktobacilaloj troveblas nur en la [[intesta sistemo]] respektive en [[mukozo]]j de [[mamuloj]], kaj en lakto kaj ĉiuj lokoj kiuj havis kontakton kun lakto. == Signifo por homoj == Laktobacilaloj kutime troveblas en la homa intestaro kaj [[vagino]], kaj helpas tie teni iom acidan medion. Iuj specioj kaŭras malsanojn, ekzemple el la genro de [[streptokokoj]] la specio ''[[streptococcus pneumoniae]]'' estas inter tiuj bakterioj kiuj povas kaŭzi [[pneŭmonio]]n, kaj la specio ''streptococcus mutans'' kontribuas en la ekesto de [[kario]] en la homa dentaro. Multaj specioj kaj subspecioj de laktobacilaloj uzatas en la konservigo de nutraĵoj, ekzemple de [[jogurto]], [[kefiro]], [[acida lakto]] kaj [[fromaĝo]], sed ankaŭ en [[acida brasiko]], [[kimĉio]] kaj en bakaĵoj. == Klasifiko == Al la ordo de laktobacilaloj apartenas la biologiaj familioj * ''[[Lactobacillaceae]]'', inter ili la [[laktobaciloj]], ekzemple ''[[lactobacillus bulgaricus]]'' * ''[[Aerococcaceae]]'' * ''[[Carnobacteriaceae]]'' * ''[[Enterococcaceae]]'' * ''[[Leuconostocaceae]]'' * ''[[Streptococcaceae]]'', inter ili la [[streptokokoj]] * kaj pliaj, ne klare kategoriigitaj unuopaj specioj (latine nomataj ''incertae sedis''). Gravaj specioj estas * ''[[lactobacillus acidophilus]]'', ero de la normala vagina bakeriaro, * ''[[lactobacillus bulgaricus]]'', uzata en farado de [[jogurto]] kaj [[kefiro]], * ''[[lactobacillus casei]]'', grava en farado de [[fromaĝo]], [[kazeo]] kaj aliaj laktaĵoj, * ''[[lactobacillus helveticus]]'', same grava en farado de [[fromaĝo]]j, {{Projektoj}} * ''[[lactobacillus crispatus]]'' kaj ''[[lactobacillus iners]]'', la plej gravaj eroj de la normala vagina bakeriaro, * ''[[Enterococcus faecalis]]'', (kutime sendanĝera) ero de la normala hom-intestara bakeriaro, * ''[[leuconostoc mesenteroides]]'', uzata en farado de [[acida brasiko]] * kaj ''[[lactobacillus plantarum]]'' {{Medicinaj temoj}} [[Kategorio:Bakterioj]] 9qcex1czd1r4ozgsfl18xj6js756aid 0 403370 9505923 9112871 2026-11-01T21:51:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505923 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo |dato de naskiĝo = [[28a de marto]] [[1963]] | aliaj aktivaĵoj = [[bibliotekisto]]}} '''Ana Manero''' ([[Madrido]], [[28a de marto]] [[1963]]) estas aktiva [[Hispanaj esperantistoj|hispana]] [[esperantisto]]. Ŝi lernis [[Esperanto]]n en 1989 kaj laboras kiel [[bibliotekisto]] en la [[Nacia Biblioteko de Hispanio]]. == Bibliotekista agado == Komence de la naŭdekaj jaroj ŝi komencis prizorgi la [[Biblioteko Juan Régulo Pérez|Bibliotekon Juan Régulo Pérez]] <ref>[http://www.esperanto.es/hef1/ Biblioteko Juan Regulo Pérez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150719014244/http://www.esperanto.es/hef1/ |date=2015-07-19 }} en la retejo de Hispana Esperanto-Asocio</ref> de Hispana Esperanto-Federacio. Tiam la ĉefaj taskoj estis kreskigi kaj katalogi la kolekton kaj mastrumi la stakejon. En 2008 ŝi ekuzis la liberan bibliotekan programon [[Openbiblio]] por enretigi la bibliotekan katalogon. Tiel HEF pioniris prizorgadon de E-biblioteko per profesiecaj rimedoj. Tiun programon ŝi tradukis esperanten kaj disponigis en la biblioteka retejo en kunlaboro kun la informadikista skipo de la Federacio. Tio permesis al aliaj E-bibliotekoj<ref>Biblioteko de la Esperanta Societo "Frateco" (Zaragoza)<br /> Biblioteko de la Valencia Esperanto-Grupo<br /> Esperanto-Biblioteko Ramón Molera Pedrals (Moià, Barcelona)<br /> [[Muzeo de Esperanto de Subirats|Museu d'Esperanto de Subirats]] (antaŭe, [[Hispana Esperanto-Muzeo]])</ref> ankaŭ enretigi ties katalogojn. En 2016 ŝi entreprenis la migradon de la katalogo al la pli potenca kaj profesieca mastrumsistemo Koha, kiu permesas kontrolon de aŭtoritatoj kaj dividon de bibliografiaj kaj aŭtoritataj rikordoj per la protokolo Z39-50. Tio faciligas multe la interbibliotekan kunlaboron. Krome, ŝi redaktas dulingve la bibliotekan retejon kaj prizorgas la ceterajn servojn de la biblioteko.  Kadre de ŝia biblioteka agado, ŝi, kune kun [[Miguel Ángel Sancho]], kunordigas la projekton [[Bitoteko]], kiu celas kunigi, organizi, konservi kaj diskonigi ĉiaspecajn bitdokumentojn rilatajn al la internacia lingvo<ref>[http://bitoteko.esperanto.es/ La Bitoteko] en la retejo de la Hispana Esperanto-Asocio</ref>. Ĉi-rilate, ŝi demarŝis ĉe la Ministerio pri Kulturo de [[Hispanio]] por ke la Bitoteko de HEF iĝu parto de la bitdeponejoj [[Hispana (bita kolekto)|Hispana]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hispana.mcu.es/es/comunidades/registro.cmd?id=1808 |titolo=Bitoteko en ''Hispana'' |alirdato=2015-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191024044707/https://hispana.mcu.es/es/comunidades/registro.cmd?id=1808 |arkivdato=2019-10-24}}</ref> kaj [[Europeana]]<ref>[http://www.europeana.eu/ ''Europeana'']</ref>. En 2015 al ŝi estis aljuĝita [[Diplomo pri Elstara Agado]] fare de la estraro de UEA<ref>[https://uea.org/aktuale/komunikoj/2015/UEA-premiis-dek-du-elstarajn-agantojn Komuniko de UEA]</ref> kaj  en 2017, la [[Premio Ada Fighiera-Sikorska|Premio Ada Figuiera Sikorska]]. == Verkado == Ana Manero ofte artikolas, ĉefe por [[Boletín]] sed ankaŭ por aliaj revuoj kiel [[Beletra Almanako]], [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], ktp. En 2003 ŝi kunordigis la verkadon de la bitlibro “La deka logo”, en omaĝo al [[Liven Dek]], kaj kontribuis al ĝi per la [[mikronovelo]] “Tro maldare”. En [[BA14|Beletra Almanako n. 14]] aperis ŝia eseo "La glora parentezo (Virinoj de la Respubliko)", pri gravaj hispanaj virinoj en la unua duono de la 20a jarcento. En [[BA19|Beletra Almanako n. 19]] (februaro 2014) aperis ŝia traduko de la novelo “Blinda amo” (''Amor ciego'') de [[Rosa Montero]]. En 2005 aperis ŝia libro "Maruja Mallo. Multe pli ol avangarda artistino", eldonita de [[SAT-en-Hispanio]] pri la hispana pentristo [[Maruja Mallo]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JGP7Kt3B1M8 Prezento de la libro] dum la [[83-a Hispana Esperanto-Kongreso]], 2025.</ref> == Aliaj agadoj == Kiel esperantisto ŝi kunordigis aŭ partoprenis diversajn agadojn organizitajn de [[Hispana Esperanto-Federacio]] (HEF). Inter ili, partoprenon en lingvofoiro Expolingua, Madrido, inter 1999 kaj 2005, kunorganizadon de [[Hispana Kongreso de Esperanto|Hispanaj Esperanto-Kongresoj]] en la madrida regiono, kaj speciale la organizadon de diversaj ekspozicioj pri la esperantaj movado kaj kulturo. En pluraj okazoj, ŝi kunlaboris kun [[Miguel Fernández]] per kunprezentado de la lirikaj spektakloj de li organizitaj. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Manero, Ana}} [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] scntziozzusqa9ftkv01lz8anu2x4nl 0 406414 9506157 6682653 2026-11-02T09:56:05Z RG72 11847 9506157 wikitext text/x-wiki La '''konspiro de Omsk''' estis [[konspiro]] interligita la 24-an de junio 1833 de [[poloj|polaj]] [[ekziligo|ekziligitoj]] en [[Siberio]]n en [[Omsk]]. Iniciatintoj de la konspiro estis la [[soldato]]j de punaj [[bataliono]]j ''Franciszek Ksawery Szokalski'' kaj ''Władysław Drużyłowski'', kaj ankaŭ [[pastro]] ''Jan Henryk Sierociński'' preparis komunan fuĝon de la ekziligo helpe de lokaj [[kirgizoj]]; ili ankaŭ kalkulis je helpo de ribelintaj soldatoj kaj ekziligitaj [[rusoj]]. Oni planis konkeron de Omsk, kaj ankaŭ marŝon suden al [[Buĥaro]]. La konspirintoj ligis kontaktojn kun reprezentantoj de [[kazaĥoj|kazaĥaj]] regantoj. [[Denunco|Denuncantoj]] de la konspiro asertis, ke la konspirintoj strebis al forŝiro de tiuj ĉi teritorioj de la [[Rusia Imperio]]. Enketado pri la konspiro daŭris pli ol tri jarojn. Oni arestis kaj enketis centojn de personoj. La 1-an de septembro 1835 armea tribunalo de Omsk verdiktis i.a. 25 [[mortopuno]]jn. La [[ekzekuto]]n de Jan Henryk Sierociński, kiun oni faris en Omsk la 7-an de marto 1837, kiam oni aljuĝis al li [[puno]]n de 6 mil [[bastono|baston]]-batoj, memorigis [[Lev Tolstoj]] en sia rakonto ''Pro kio?''. [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Historio de Omsko]] [[Kategorio:1833]] 0m7m5p5a1wsz504yx3e9gtbploywmh5 4 407965 9505698 9504699 2026-11-01T14:19:23Z ThomasPusch 1869 Y 9505698 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon {{ŝ|OWID}} kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) gw5cngznx7s61w4d7qanvpmnaqflqa7 9505699 9505698 2026-11-01T14:20:16Z ThomasPusch 1869 /* Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider */ 9505699 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon [[:es:Template:OWID|OWID]] kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) 8ixithlowuatmnxpv39h7atu7uer1k1 9505712 9505699 2026-11-01T14:34:35Z ThomasPusch 1869 /* Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" */ Respondo 9505712 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) ::::::Ah, bone, mi pensis pri inter-ŝtupo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|"reviziantoj" aŭ "patrolantoj"]]. Se protekti al nivelo "administranto+ŝablonredaktanto" tiujn uzataj fare de pli ol 45 000 paĝoj, tiam laŭ nuna stato necesas protekti '''119 erojn''' (10 mi jam protektis, restas 109 kiuj nun tute ne estas protektataj aŭ protektataj por nur-uzo de administrantoj). Kaj se ŝanĝi al "uzo de aŭtokonfirmitaj uzantoj" aŭ "ekskludo de anonimuloj" tiujn uzataj fare de pli ol 18 000 paĝoj, tiam estos aldonaj eroj de rango #120 ĝis #186, do aldonaj 67 ŝablonoj aŭ moduloj. Tio jam aspektas sumo multe pli realisma. Mi nun protektos la erojn #11 ĝis #30, "por hieraŭ kaj hodiaŭ", kaj en sekvaj tagoj limake pluagados. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:34, 1 nov. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon [[:es:Template:OWID|OWID]] kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) ib167u485jmn3nx7009v9iaszyxaarl 9505714 9505712 2026-11-01T14:40:41Z ThomasPusch 1869 /* Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" */ Respondo 9505714 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) ::::::Ah, bone, mi pensis pri inter-ŝtupo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|"reviziantoj" aŭ "patrolantoj"]]. Se protekti al nivelo "administranto+ŝablonredaktanto" tiujn uzataj fare de pli ol 45 000 paĝoj, tiam laŭ nuna stato necesas protekti '''119 erojn''' (10 mi jam protektis, restas 109 kiuj nun tute ne estas protektataj aŭ protektataj por nur-uzo de administrantoj). Kaj se ŝanĝi al "uzo de aŭtokonfirmitaj uzantoj" aŭ "ekskludo de anonimuloj" tiujn uzataj fare de pli ol 18 000 paĝoj, tiam estos aldonaj eroj de rango #120 ĝis #186, do aldonaj 67 ŝablonoj aŭ moduloj. Tio jam aspektas sumo multe pli realisma. Mi nun protektos la erojn #11 ĝis #30, "por hieraŭ kaj hodiaŭ", kaj en sekvaj tagoj limake pluagados. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:34, 1 nov. 2026 (UTC) :::::::Cetere la neekzista modulo [[Modulo:WikidataIB/i18n]] estas stranga, ĉar malgraŭ la neekzisto ĝi estas "uzata en 224 497 paĝoj". Mi jam ofte vidis la ruĝan ligilon de la modulo, savante paĝoredakton, sed evidente ja vikipedio ankaŭ funkcias sen tiu modulo, do mi ne tre maltrankviliĝis. Sed nun vidi la kvanton de paĝoj entute postulantaj la neekzistan modulon jes estas imprese. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 1 nov. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon [[:es:Template:OWID|OWID]] kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) myuj5vzciy3q0lx0b6bqigwxzyznpdw 9505804 9505714 2026-11-01T17:21:23Z Taylor 49 126294 /* Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" */ 9505804 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) ::::::Ah, bone, mi pensis pri inter-ŝtupo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|"reviziantoj" aŭ "patrolantoj"]]. Se protekti al nivelo "administranto+ŝablonredaktanto" tiujn uzataj fare de pli ol 45 000 paĝoj, tiam laŭ nuna stato necesas protekti '''119 erojn''' (10 mi jam protektis, restas 109 kiuj nun tute ne estas protektataj aŭ protektataj por nur-uzo de administrantoj). Kaj se ŝanĝi al "uzo de aŭtokonfirmitaj uzantoj" aŭ "ekskludo de anonimuloj" tiujn uzataj fare de pli ol 18 000 paĝoj, tiam estos aldonaj eroj de rango #120 ĝis #186, do aldonaj 67 ŝablonoj aŭ moduloj. Tio jam aspektas sumo multe pli realisma. Mi nun protektos la erojn #11 ĝis #30, "por hieraŭ kaj hodiaŭ", kaj en sekvaj tagoj limake pluagados. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:34, 1 nov. 2026 (UTC) :::::::Cetere la neekzista modulo [[Modulo:WikidataIB/i18n]] estas stranga, ĉar malgraŭ la neekzisto ĝi estas "uzata en 224 497 paĝoj". Mi jam ofte vidis la ruĝan ligilon de la modulo, savante paĝoredakton, sed evidente ja vikipedio ankaŭ funkcias sen tiu modulo, do mi ne tre maltrankviliĝis. Sed nun vidi la kvanton de paĝoj entute postulantaj la neekzistan modulon jes estas imprese. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 1 nov. 2026 (UTC) :::::::: Tio estas rekta fuŝo ... tamen [Modulo:WikidataIB]] ŝajne estas sufiĉe robusta ke ĝi funkcias malgraŭ tio. Bonas protekti la neekzistantan paĝon, ĉar tre probable eblus kaŭzi larĝskalan fuŝon per "lerta" fuŝkreado. Ideale, ĉi tiu vikio havu [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Wikidat|nur unu modulon "wikidata"]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:21, 1 nov. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon [[:es:Template:OWID|OWID]] kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) 9zu62sql98eiqgaap26pzlhfhvbl8a5 9505807 9505804 2026-11-01T17:23:14Z Taylor 49 126294 /* Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" */ 9505807 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) *ThomasPusch kaj Aidas ankoraŭ ĉe [[Diskuto:X-Men]] proklamas regulojn kontraŭ ruĝaj ligiloj sen interkonsento. Kaj precipe ThomasPusch daŭre forigadas ilin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:38, 31 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == {{Tracked|T440764|fiksita}} [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) === Rezulto === Antaŭpreparoj {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) {{farite|Rajto donita}} ([[#Peto de rajto "ŝablonredaktanto"|vidi sube]]) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/ခြညစ်းညမ်င်း။|ခြညစ်းညမ်င်း။]] == * {{user|ခြညစ်းညမ်င်း။}} Long-term abuse. x-wiki abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:18, 8 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:10, 8 okt. 2026 (UTC) == Peto de rajto "ŝablonredaktanto" == * [[Special:Gruprajtoj_de_uzantoj]] (grupo "ŝablonredaktanto" jam disponebla) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&group=templateeditor neniu en la grupo] @[[User:ThomasPusch]]: Mi petas la rajton "ŝablonredaktanto". Mi ofte redaktas ŝablonojn kaj modulojn, eĉ tiujn kiuj estas multe uzataj, kaj do meritas protektan nivelon pli alta ol "aŭtokonfirmita". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:04, 21 okt. 2026 (UTC) La supra dua ligilo jes klare montras ke neniu jam havas la rajton ŝablonredaktanto aŭ angle ''"templateeditor"''. Do ankaŭ neniu administranto iam atribuis la rajton. Mi provas eltrovi kiel funkcios. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 24 okt. 2026 (UTC) :helpa ŝablono: {{uzanto2|Taylor 49}} {{UzuloKontilo|Taylor 49}} Nun teknike funkciis atribui la rajton, ne el tiu ĉi paĝo, sed ne gravas kiel, ĉiukaze funkciis. Kaj eblas en la supra dua ligilo kontroli: Taylor nun estas la sola konto en la kategorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 24 okt. 2026 (UTC) : → Vidu la [[#Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio|supran voĉdonon]], kiu per 3 poraj voĉoj bazigis la agon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bonvenon en uzado de la ĉe ni tute nova rajto! Faru vi kaj ni ĉiuj spertojn kiel praktike funkcios. Mi scivolemas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 24 okt. 2026 (UTC) == Peto protekti al nivelo "ŝablonredaktanto" == : (PIV: [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> <s>Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj</s> Plej transkluzivigataj paĝoj]]) :* [[Ŝablono:En]] :* [[Ŝablono:IFA]] {{farite}} :* [[Modulo:Informkesto]] :* [[Modulo:Lili]] :* [[Modulo:Lingvonomo]] :* [[Modulo:String]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:11, 25 okt. 2026 (UTC) {{farite}} ĉiuj ses ŝablonoj/moduloj individue nomitaj nun estas protektitaj je nivelo "ŝablonredaktanto". En la listego [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|<s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj]] kompreneble estas amaso da pliaj ŝablonoj/moduloj. {{re|Taylor 49}} Ĉu sencos iom post iom pli-protekti la plej uzatajn? Mi povus en unu tago ŝanĝi eble 10, kaj tiam limake progresi. Sed eblas ankaŭ individue peti pli-protekton de iuj aparte protektindaj ŝablonoj/moduloj. Cetere: Ssanĝi la teknikan listigon de <s>Plej_ligitaj_ŝablonoj</s> al Plej transkluzivigataj ŝablonoj kaj moduloj estus ankaŭ bona ideo laŭ mi. Efektive la nova propono estus pli ĝusta. Ĉu vi, Taylor, aŭ iu alia scias kiel eblas peti alinomigon, se ĉi tie ne aperas ajna kontraŭa voĉo dum, ni diru, semajno? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 30 okt. 2026 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Dankon. Por ŝanĝi la montratan tekston, sufiĉas aŭ redakti (nur administranto povas fari tion) la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]] (tuja efiko), aŭ forigi ĝin favore al [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo MediaWiki:Mostlinkedtemplates/eo] (forte prokrastita efiko). Eble " '''Plej transkluzivigataj paĝoj''' " pli bonas ĉar la listo fakte inkluzivigas paĝojn el ĉiuj nomspacoj ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj&limit=1000&offset=3000 pruvo: ĉeestas katoj]). Por ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" mi ne certas ... eble nur tra "phabricator". Protekti la ceterajn <ins>multe uzatajn</ins> modulojn kaj ŝablonojn sencas ... kaj oni donu la rajton "ŝablonredaktanto" al uzantoj kiuj emas redakti ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:28, 30 okt. 2026 (UTC) :: Mi nun ŝanĝis la paĝon [[MediaWiki:Mostlinkedtemplates]], estis vere plej facile, kaj ŝanĝis ĝin favore al "Plej transkludataj paĝoj", por ke la nomumo identu al tiu kiu jam estis en vikivortaro. Havi ne "...ŝablonoj" aŭ "...ŝablonoj kaj moduloj", sed "...paĝoj" fine sencas. Kaj ĉu estu "Plej transkludataj..." aŭ "Plej transkluzivigataj..." aŭ alia variaĵo ne gravas al mi, tion oni povas tute rapide ŝanĝi. Ĉiukaze, nek la verbo [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkludi] nek [https://vortaro.net/#transkludi_kd transkluvigi] ekzistas en PIV 2020, do la vortumo ĉiukaze estas iom aŭdaca. Eble iu havas pli konvinkan proponon - kaj por vikipedio kaj vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) :: Ŝanĝi "Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj" ... supozeble vere nur tra "phabricator". Do bone, mi nun protektas unuajn 10 erojn en la rangolisto [[Specialaĵo:Plej_ligitaj_ŝablonoj|"Plej transkludataj paĝoj"]]. Domaĝe ke ne eblas noti en diskutpaĝo tie, kiom oni jam protektis. Nun en la rangolisto estas entute ekzakte 5000 eroj, se mi sukcesas ĉiutage protekti 10 erojn mi estos preta post 17 monatoj, kaj tio nur se oni tute ne kalkulas feriojn. Do mi tre petus ke ankaŭ iu alia, supozeble ankaŭ administranto, transprenu iun parton kaj notu tion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 30 okt. 2026 (UTC) ::: Oni nepre ne protektu ĉiujn. Estas ca 876'142 -> {{NUMBEROFPAGES}} paĝoj en ĉi tiu vikio. Do eble al nivelo "ŝablonredaktanto" tiujn uzataj far pli ol 1/20 de paĝoj, do pli ol 45'000, kaj al nivelo "aŭtokonfirmita" tiujn uzataj far pli ol 1/50 de paĝoj, do pli ol 18'000, totale nur 190 ŝablonoj kaj moduloj estas protektindaj. Oni protektu multe transkluzivigitajn subpaĝojn kiuj enhavas kodon aŭ datumojn, sed ne dokumentaĵon kiel [[Modulo:Arguments/dokumentado]]. Paĝojn en nomspaco "MediaWiki" kiel [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue/eo]] oni ne protektu ĉar ili jam etas devige protektitaj al nivelo "administranto". Vikio estas retejo kiun ĉiuj rajtas redakti, tiu principo estas sankta. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:55, 30 okt. 2026 (UTC) ::::Vere. Mi intertempe rigardis tute sube de la listo, inter # 4900 kaj # 5000. Tie estas ŝablonoj kiel {{ŝ|Italio TP}} aŭ {{ŝ|Distrikto Amstetten}} - ŝablonoj kun sub 40 uzoj, kiuj estas tre simplaj kaj kiuj fuŝi vere estus tre malsprite. Tian simplan, kompare negravan ŝablonon detrui ne donus orgasmon al iu ajn vandalo... Ebleco protekti al nivelo "aŭtokonfirmita" ĝis nun ne antaŭvidiĝas de la vikimedia sistemo por la esperanta projekto. Mi kiel administranto kaj burokrato nun nur povas ekskludi anonimulojn kaj ebligi al redaktado aŭ nur administrantojn aŭ ekde ĉi tiu monato nove administrantojn kaj ŝablonredaktantojn. Se eblas peti plian ŝtupon ebligi al redaktado ĉiun aŭtokonfirmitan uzanton, tio estus tre bona diferencigo - mi ege subtenus tian diferencigan ŝtupon. Sed ĝis nun la sistemo ne ebligas tiun ŝtupon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 30 okt. 2026 (UTC) ::::: "aŭtokonfirmita" kaj "ekskludi anonimulojn" estas sama nivelo. ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:09, 31 okt. 2026 (UTC) ::::::Ah, bone, mi pensis pri inter-ŝtupo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|"reviziantoj" aŭ "patrolantoj"]]. Se protekti al nivelo "administranto+ŝablonredaktanto" tiujn uzataj fare de pli ol 45 000 paĝoj, tiam laŭ nuna stato necesas protekti '''119 erojn''' (10 mi jam protektis, restas 109 kiuj nun tute ne estas protektataj aŭ protektataj por nur-uzo de administrantoj). Kaj se ŝanĝi al "uzo de aŭtokonfirmitaj uzantoj" aŭ "ekskludo de anonimuloj" tiujn uzataj fare de pli ol 18 000 paĝoj, tiam estos aldonaj eroj de rango #120 ĝis #186, do aldonaj 67 ŝablonoj aŭ moduloj. Tio jam aspektas sumo multe pli realisma. Mi nun protektos la erojn #11 ĝis #30, "por hieraŭ kaj hodiaŭ", kaj en sekvaj tagoj limake pluagados. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:34, 1 nov. 2026 (UTC) :::::::Cetere la neekzista modulo [[Modulo:WikidataIB/i18n]] estas stranga, ĉar malgraŭ la neekzisto ĝi estas "uzata en 224 497 paĝoj". Mi jam ofte vidis la ruĝan ligilon de la modulo, savante paĝoredakton, sed evidente ja vikipedio ankaŭ funkcias sen tiu modulo, do mi ne tre maltrankviliĝis. Sed nun vidi la kvanton de paĝoj entute postulantaj la neekzistan modulon jes estas imprese. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 1 nov. 2026 (UTC) :::::::: Tio estas rekta fuŝo ... tamen [[Modulo:WikidataIB]] ŝajne estas sufiĉe robusta ke ĝi funkcias malgraŭ tio. Bonas [[Specialaĵo:Protokolo/protect|protekti]] la neekzistantan paĝon, ĉar tre probable eblus kaŭzi larĝskalan fuŝon per "lerta" fuŝkreado. Ideale, ĉi tiu vikio havu [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Wikida|nur unu modulon "wikidata"]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:21, 1 nov. 2026 (UTC) == Ŝablonoj Template:OWID, kaj Owidslider == Ĉu eblas havigi tiujn du ŝablonojn en la esperantlingva vikipedio? Mi bezonas ĝin por montrigi la historian disvolviĝon en la artikolo pri [[akademia libereco]]. Mi antaŭdankas, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 25 okt. 2026 (UTC) * [[:en:Template:OWID]] * [[:en:Template:Owidslider]] * [[:en:Module:Owidslider]] * [[:en:MediaWiki:Gadget-OWIDPopup.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] (nur interfaca administranto povas redakti) * [[:en:MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] (nur interfaca administranto povas redakti) : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 27 okt. 2026 (UTC) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) {{re|Sj1mor|Taylor 49}} Ĉu intertempe la peto jam estas plenumita, aŭ ĉu la listo nur signifas ke tiujn kvar erojn endus enporti? Tion fari supozeble povas ĉiu, mi forte malkredas ke oni bezonus administrajn rajtojn por tio, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 30 okt. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo. Mi simple kontrolis ĉiun el la kvaropo kaj konstatas ke esperanta versio ankoraŭ ne ĉeestas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tio ne estas iu ajna kutima ŝablono, eĉ ne ŝablono kun iom da subŝablonoj aŭ bezonataj moduloj. Fakte mi forte kredas ke ĉi foje rajto de administranto NE SUFIĈAS. Mi iom kompletigis la liston ... sen garantio de kompleteco. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:41, 30 okt. 2026 (UTC) ::: La angla kaj hispana vikipedioj uzas la evidente origine anglalingvan ŝablonon [[:es:Template:OWID|OWID]] kun malsamaj parametroj, do teknike eblas lingvigi la ŝablonon, kvankam probable ne sen helpo de stevardo. Sed se inter la vere grandaj branĉoj de Vikipedio nur la angla, hispana kaj araba havas ĝin, kaj la franca, portugala, itala, germana, nederlanda, rusa, ĉina, japana kaj ĉiuj aliaj lingvoj, inkluzive de la sveda kaj hebrea ne havas ĝin kaj bone povas vivi sen, mi tre ŝatus ke ni aliĝus al la franca, portugala ktp. branĉoj kaj ankaŭ elturniĝu sen ĝi. La ebleco vidigi ŝanĝojn en mapoj per simpla movo de butono estas certe fascina, sed se tiom da grandegaj branĉoj de vikipedio povas rezigni pri tiu bela ludilo, ni pova ŝpari al ni la sendube multajn kapdolorojn pri enplanto de la avancita tekniko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1404|S.H.B.2000 - 261027·1404]] kaj [[Special:Contributions/S.H.B.2000 - 261027·1508|·1508]]== * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1404}} * {{user|S.H.B.2000 - 261027·1508}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Làm Việc Thiện|Làm Việc Thiện]] ([[Uzanto-Diskuto:Làm Việc Thiện|diskuto]]) 06:07, 27 okt. 2026 (UTC) : En ambaŭ kazoj nur redaktado en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] en unu momento antaŭ tri tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 30 okt. 2026 (UTC) : {{farite}} ambaŭ kontoj jam globale forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 27 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-57026-40|~2026-57026-40]] kaj [[Special:Contributions/~2026-57028-20|~2026-57028-20]] == * {{user|~2026-57026-40}} * {{user|~2026-57028-20}} Vandalism. Long-term abuse. Block evasion <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Jianhui67|Jianhui67]] ([[Uzanto-Diskuto:Jianhui67|diskuto]]) 06:43, 27 okt. 2026 (UTC) :Nur unu redakto (en la paĝo [[Liancourt-Rokoj]] antaŭ tri tagoj), anonimulo el Suda Koreio, jam malfarita. Se ne venos iu dua redakto en iu el la du anonimaj kanaloj, laŭ mi ne indas investi la energion plene bloki la anoniman kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:31, 30 okt. 2026 (UTC) :: Tamen pripenseblas bloki la paĝon [[Liancourt-Rokoj]], kies temo ŝajne aparte invitas al redaktomilitoj, kontraŭ redaktado de anonimuloj. Tio ne bremsas ensalutintajn uzantojn (vidui supre), sed jam iom malpliigas la problemon... Mi instalos la blokon kontraŭ redaktado de anonimuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 30 okt. 2026 (UTC) bz9nakzojbzzz8eg9z4uys8oockj2pb 0 407972 9505565 9455668 2026-11-01T12:16:07Z Kani 670 /* Sistematiko */ 9505565 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Brachinus spPCCA20060328-2821B.jpg|eta|dekstre|Specio de la genro ''[[Brachinus]]'' el [[Norda Karolino]], [[Usono]].]] '''Grundoskaraboj''' estas granda, [[Kosmopolita distribuo|tutmonda]] [[familio (biologio)|familio]] de [[skarabo]]j, nome '''Karabedoj''' (''Carabidae''), kun pli da 40,000 specioj tutmonde, proksimume 2,000 el kiuj troviĝas en [[Nordameriko]] kaj 2,700 en [[Eŭropo]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Carabid beetles in sustainable agriculture: a review on pest control efficacy, cultivation aspects and enhancement|url=https://archive.org/details/agriculture-ecosystems-environment_1999-06_74_1-3/page/187|aŭtoro=B. Kromp|jaro=1999|gazeto=Agriculture, Ecosystems and Environment|volumo=74|numero=1–3|COI=10.1016/S0167-8809(99)00037-7|paĝoj=187–228}}</ref> == Priskribo kaj ekologio == == Rilato kun homoj == == Sistematiko == * [[Carabinae]] Latreille, 1802 * [[Cicindelinae]] Latreille, 1802 * [[Elaphrinae]] Latreille, 1802 * [[Gehringia olympiaca|Gehringiinae]] Darlington, 1933 * [[Harpalinae]] [[Franco Andrea Bonelli|Bonelli]], 1810 * [[Hiletinae]] Schiödte, 1847 * [[Loricerinae]] Bonelli, 1810 * [[Migadopinae]] [[Maximilien de Chaudoir|Chaudoir]], 1861 * [[Omophroninae]] Bonelli, 1810 * [[Paussinae]] Latreille, 1802 * [[Scaritinae]] Bonelli, 1810 * [[Siagoninae]] Bonelli, 1810 * [[Trechinae]] Bonelli, 1810 * [[Brachininae]] Bonelli, 1810 * [[Pseudomorphinae]] Newman, 1842 == Vidu ankaŭ == * [[Ora kur-skarabo]] * ''[[Carabus marginalis]]'' == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Insektoj]] 1t8fztv38uut2sua0cairqfypvn99y1 0 408641 9505697 8924687 2026-11-01T14:17:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505697 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Akantocefaloj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = C_wegeneri.JPG ‎ |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Corynosoma wegeneri'' |domajno = ''[[Eukaryota]]'' |regno = ''[[Animalia]]'' |subregno = ''[[Bilateria]]'' |superfilumo = ''[[Spiralia]]'' |filumo = ''Acanthocephala'' |filumo aŭtoritato = {{Etmajuskloj|Kölreuter}}, 1771<ref>Crompton, David; William Thomasson; Nickol, Brent B. (1985.) ''Biology of the Acanthocephala'', Cambridge University Press. p.&nbsp;27. [https://books.google.com/books?id=GPY8AAAAIAAJ&lpg=PA27&pg=PA27#v=onepage&q&f=false]</ref><ref>{{cite journal |last=Koelreuter |first=I. T. |year=1770 |title=Descriptio cyprini rutili, quem halawel russi vocant, historico-anatomica. |journal=Novi commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae |volume=15 |pages=494–503 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/38626#page/560/mode/1up}}</ref> |specioj de subdivizio = [[Klaso (biologio)|Klasoj]] |subdivizio2 = * ''[[Archiacanthocephala]]''<br /> * ''[[Eoacanthocephala]]'' * ''[[Palaeacanthocephala]]'' * ''[[Polyacanthocephala]]'' }} [[Dosiero:Corynosoma drawing.jpg|eta|Kelkaj ŝlosilaj karakteroj de ''acanthocephala'' morfologio|alternative=|359x359px]] '''Akantocefaloj''', konata ankaŭ kiel '''dornokapaj vermoj''' aŭ '''spinkapaj vermoj''', (science: ''Acanthocephala''; el la greka ''ἄκανθος'', dorno + ''κεφαλή'', kapo)<ref name=":0">{{citaĵo el la reto|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/browse/tree?571721e6853d9ff0c8c130c71d69c92d|titolo=Catalogue of Life|titolo-aldono=2019 Annual Checklist : Taxonomic tree|alirdato=2019-06-22|jaro=2019|formato=HTML|eldoninto=ITIS|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190622222730/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/browse/tree?571721e6853d9ff0c8c130c71d69c92d|arkivdato=2019-06-22}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Acanthocephala&oldid=51197281|titolo=Acanthocephala.|alirdato=2019-06-24|aŭtoro=Wiktionary contributors|dato=2019-06-04|formato=HTML|eldoninto=Wiktionary, The Free Dictionary.|lingvo=en}}</ref> estas [[filumo]] de [[Parazito|parazitaj]] [[vermo]]j, karakterizataj de granda probosco, armata per dornoj, kiujn ĝi uzas por alkroĉi sin al la digesta muro de la gastiganto. Akantocefaloj tipe havas komplikan vivociklojn, kun nombraj gastigantoj, inklude [[senvertebrulo]]jn, [[fiŝoj]]n, [[amfibio]]jn, [[birdoj]]n kaj [[mamulo]]jn. La filumo estas dividita en 4 klasojn, kiuj inkluzivas proksimume 1.192 [[specio]]jn.<ref name=":0" /> La ''Acanthocephala'' estas konsiderata diskreta [[filumo]]. Ĵusaj analizoj pri [[genomo]] montris ke ili descendis el, kaj estus eĉ konsiderataj kiel, tre modifitaj [[Rotiferoj]].<ref name="shimek">{{Citaĵo el la reto|url=http://reefkeeping.com/issues/2006-01/rs/index.php|titolo=Nano-Animals, Part I: Rotifers|alirdato=2008-07-27|aŭtoro=Shimek, Ronald|jaro=2006|monato=Januaro|eldoninto=Reefkeeping.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060110074116/http://reefkeeping.com/issues/2006-01/rs/index.php|arkivdato=2006-01-10}}</ref> Tio estas ekzemplo de [[molekula filogenetiko]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Amin, O. M. (1987). "Key to the families and subfamilies of Acanthocephala, with erection of a new class (Polyacanthocephala) and a new order (Polyacanthorhynchida)." Journal of Parasitology, 73:1216–1219. * Helluy & Thomas 2002 Proc. Royal.[vague] * Lühe, M. (1904). "Geschichte und Ergebnisse der Echinorhynchen – Forschung bis auf Westrumb (1821)," Zoologischer Annalen 1:139–250. * Tain, Luke; Marie-Jeanne Perrot-Minnot; Frank Cézilly (December 22, 2006). "Altered host behaviour and brain serotonergic activity caused by acanthocephalans: evidence for specificity". Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences 273(1605): 3039–3045. DOI:10.1098/rspb.2006.3618. PMC 1679890. PMID 17015346. Retrieved May 15, 2011. * Zimmer, C. Parasite Rex: Inside the Bizarre World of Nature's Most Dangerous Creatures 92. ISBN 978-0-7432-0011-0 ISBN 0-7432-0011-X. * Gupta, P. C; Pramod Kumar. (1984) Two new species of Acanthocephalan Parasites of marine fishes from Bay of Bengal off Purri coast Orissa." ''Kanpur University Res. J.[sci]'' '''4''':75–80. * Listo de publikitaj artikoloj pri diversaj specioj en internaciaj ĵurnaloj [http://parasites-world.com/category/parasitology-articles/world/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150928014709/http://parasites-world.com/category/parasitology-articles/world/ |date=2015-09-28 }} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * {{citaĵo el la reto |url= http://parasites-world.com/category/pictures/acanthocephala/ |titolo= Acanthocephala |alirdato= 2019-06-24 |formato= HTML |jaro= 2008 |eldoninto= Parasites World |lingvo= en |arkivurl= https://web.archive.org/web/20180920122751/http://parasites-world.com/category/pictures/acanthocephala/ |arkivdato= 2019-09-20 }} [[Kategorio:Parazitoj]] ibif81jamtrrtnxcdxgctvz98poe0bb 0 417786 9505837 9459947 2026-11-01T17:53:24Z Sj1mor 12103 9505837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vine.jpg|eta|[[Ĉiro]]]] '''Rebo''' ([[latina]] ''vīnea'' "vito", "vitejo", de ''vīnum'' "vino") en la plej mallarĝa signifo estas la vito (''[[Vitis]]''), sed pli ĝenerale ĝi povas rilati al iu ajn [[planto]] kun [[kreskokutimo]] de grimpantaj tigoj aŭ vagobranĉoj. La vorto ankaŭ povas rilati al tiaj tigoj aŭ vagobranĉoj mem, ekzemple kiam uzate en [[tigoplektaĵo]] .<ref name="isbn0-19-861271-0">{{Citaĵo el libro|titolo=The New shorter Oxford English dictionary on historical principles|url=https://archive.org/details/newshorteroxford0002unse|aŭtoro=Brown, Lesley|jaro=1993|loko=Oxford [Eng].|eldoninto=Clarendon|ISBN=0-19-861271-0}}</ref><ref name="BotGloss">Jackson, Benjamin, Daydon; A Glossary of Botanic Terms with their Derivation and Accent; Published by Gerald Duckworth &amp; Co. London, 4th ed 1928</ref> Speciale konata formo de "rebo" estas [[vito]]. La esprimo "grimpulo" estas uzata por ĉiuj grimpoplantoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Shorter Oxford English dictionary, 6th ed.|jaro=2007|loko=Unuiĝinta Reĝlando|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0199206872|paĝoj=3804}}</ref> == Grimpoplantoj == [[dosiero:Valleystrasse Munich Kletterpflanze Fassadenbegrünung.jpg|eta|grimpplanto ĉe domfasado]] '''Grimpanta planto''' aŭ '''grimpoplanto''' estas la nomo de tiuj plantoj, kiuj havas specifan kreskan formon. Ili ne havas apogajn strukturojn (trunko, branĉoj), sed grimpas sur aliaj plantoj, muroj ks. La grimpoplantoj povas esti unujaraj aŭ plurjaraj. Estas ĉirkaŭ 2 500 specioj en ĉirkaŭ 90 plantaj familioj. Oni uzas la grimpoplantojn ofte kiel ornamplantojn en ĝardenoj aŭ sur domoj. Pli ĝenerala [[Scienco|scienca]] [[termino]] por ia grimpoplanto estas [[epifito]], kiu kreskas sur alia planto, sed ne nutras sin el tiu ĉi ([[PIV2]]). Tamen, se grimpoplanto radikas en la grundo, ĝi ne estas konsiderata kiel epifito. Temas do pri malsamaj [[nocio]]j, ne pri [[sinonimo]]j. Iaj plantoj ĉiam kreskas kiel reboj, dum kelkaj kreskas kiel reboj nur parton de la tempo. Ekzemple, [[toksikodendro]] kaj [[dolĉamaro]] povas kreski kiel malaltaj arbedoj kiam subteno ne estas havebla, sed iĝos reboj kiam subteno estas havebla. Rebo elmontras kreskomanieron bazitan sur longaj [[tigo]]j. Tio havas du celojn. Rebo povas uzi rokosurfacojn, aliajn plantojn, aŭ aliajn subtenojn por kresko prefere ol investado de energio en amaso da subtena histo, ebligante la planton atingi sunlumon per minimuma peno. Tio estis tre sukcesa kreskoformularo por plantoj kiel ekzemple [[kudzuo]] kaj [[japana lonicero]], kiuj ambaŭ estas [[invadaj specioj]] en partoj de [[Nordameriko]]. Ekzistas kelkaj tropikaj reboj kiuj evoluigas skototropismon, kaj kreskas for de la lumo, speco de negativa [[fototropismo]]. Kresko for de lumo permesas al la rebo atingi arbotrunkon, kiun ĝi tiam povas surgrimpi al pli brilaj regionoj.<ref>Janice Glimn-Lacy, Peter B. Kaufman.''[http://www.springerlink.com/content/w3107p/ Botany Illustrated]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. Springer (2006).</ref> La reba kreskoformo ankaŭ povas ebligi al plantoj koloniigi grandajn areojn rapide, eĉ sen grimpi alten. Tio estas la kazo ĉe [[litorino]] kaj [[glekomo]]. Ĝi ankaŭ estas adaptado al vivo en areoj kie malgrandaj pecetoj da fekunda grundo estas najbaraj al senŝirmaj areoj kun multe da sunlumo sed malgranda aŭ neniu grundo. Rebo povas enradikiĝi en la grundo sed havi la plej grandan parton de siaj folioj en la pli brila, eksponita areo, ricevante la plej bonan de ambaŭ mondoj. Grimpokutimo evoluis sendepende en pluraj plantofamilioj, uzante multajn malsamajn grimpometodojn.<ref>{{cite web |url=http://www.ecology.info/vines.htm |title=Vine Ecology |author=Francis E. Putz |accessdate=2012-03-01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191118182809/http://www.ecology.info/vines.htm |arkivdato=2019-11-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ecology.info/vines.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191118182809/http://www.ecology.info/vines.htm |arkivdato=2019-11-18 }}</ref> Kelkaj plantoj grimpas preter plektado de siaj tigoj ĉirkaŭ subteno (ekz., iksioj, ipomoeaj specioj). Aliaj grimpas pere de gluaj kromradikoj (ekz., hedero, [[hedero|hederaj]] specioj), kun vindaj petioloj (ekz. ''[[Clematis]]'' specioj), aŭ uzantaj [[ĉiro]]jn, kiuj povas esti specialaj ŝosoj ([[Vitacoj]]), folioj ([[Bignoniacoj]]), aŭ eĉ infloreskoj (''[[Passiflora]]''). Aliaj grimpas uzante dornojn, kiuj trapikas la subtenaĵon (ekz. [[grimprozo]]); aŭ pere de aliaj kurbigitaj strukturoj, kiel ekzemple kurbigitaj branĉoj (ekz. ''[[Artabotrys hexapetalus]]''). La grimpkatenarbusto (''Pieris phillyreifolia'') estas ligneca arbedo-rebo kiu grimpas sen gluaj radikoj, ĉiroj, aŭ dornoj. Ĝi direktas sian tigon en fendeton en la ŝelo de fibrecaj ŝelarboj (kiel ekzemple [[kalva cipreso]]) kie la tigo adoptas platpremitan profilon kaj kreskas supren laŭ la arbo sub la ekstera ŝelo de la mastroarbo. La katenarbusto tiam sendas branĉojn kiuj aperas proksime de la pinto de la arbo.<ref>Alan Weakley [http://www.herbarium.unc.edu/WeakleyFlora2010Mar.pdf ''Flora of the Southern and Mid-Atlantic States''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180722005826/http://www.herbarium.unc.edu/WeakleyFlora2010Mar.pdf |date=2018-07-22 }} (2010) p 661</ref> Specioj de ''[[Parthenocissus]]'' (Vitacoj) produktas plektantajn ĉirojn kiuj estas modifitaj tigoj, sed kiuj ankaŭ produktas alteniĝajn kusenetojn ĉe la fino kiu alkroĉas sin sufiĉe forte al la subteno. La evoluo de grimpokutimo estis implikita kiel decida novigo asociita kun la evolua sukceso kaj diversigo de kelkaj taksonomaj plantgrupoj.<ref>[http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/qw0k7pk7udc1rxfw/ Royal Society Publishing - Proc. R. Soc. B (1996-) - Volume 271 - Number 1552/October 07, 2004 - p2011-2015 - Evolution of a climbing habit promotes diversification in flowering plants - Journal Article]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- [[Dosiero:Bigvine.jpg|eta|dekstra|Granda rebo sur la strato en [[Soĉi]], Rusio]]--> La plej multaj reboj estas angiospermoj. Tiuj povas esti dividitaj en lignecaj reboj aŭ [[liano]]j, kiel ekzemple [[visterio]], [[kivifrukto]], kaj [[ordinara hedero]], kaj herbecaj (ne-lignecaj) reboj, kiel ekzemple [[iksio]]. Iu grupo de reboplantoj estas la [[filiko]]genro ''Lygodium'', nomitaj [[grimpofiliko]]j. La tigo mem ne grimpas, sed fakte la frondoj (folioj) faras. La frondoj disvolviĝas de la pinto, kaj teorie neniam maldaŭrigas kreski. Intertempe, ili povas formi arbustarojn kiam ili disvolviĝas super aliaj plantoj, rokosurfacoj, kaj bariloj. === Uzo kiel ĝardenplantoj === [[Ĝardenisto]]j povas eluzi la tendencon de grimpoplantoj al rapida kresko. Se plantekrano estas dezirita rapide, grimpulo povas atingi tion. Grimpuloj povas esti kreskigitaj super [[muro]]j, [[pergolo]]j, [[barilo]]j, ktp. Grimpuloj povas esti kreskigitaj super aliaj plantoj por krei plian allogaĵon. Artefarita subtenaĵo ankaŭ povas esti disponigita. Kelkaj grimpuloj grimpas memstare; aliaj necesigas laboron, kiel ekzemple ligadon kaj formadon. === Kelkaj specoj de reboj === <!--[[Dosiero:Virginiacreepertendril.jpg|eta|dekstra|Printempa kreskaĵo de [[Sovaĝa vino]]]] [[Dosiero:Escaping the Matrix.jpg|eta|[[Hedero]] kreskanta el [[kompoŝto|kompoŝtujo]]]]--> * [[Botelkukurbo]] * [[Gigantkukurbo]] * [[Bugenvilo]] * [[Ordinara hedero]] * [[Kukumo]] * [[Traŭbo]] * [[Japana lonicero]] * [[Kudzuo]] * [[Lufo]] * ''[[Lygodium]]'' * Iksio* ''[[Nepenthes]]'' * [[Grenadilo]] aŭ [[Pasifrukto]] * [[Latiro]] * ''Rhus toxicodendron''*, venena [[Sumako]] * ''[[Virginia Creeper]]'' * ''[[Vitis]]'' * [[Visterio]] == Bildaro == <gallery> Dosiero:Vine-1.jpg|Rebo surgrimpanta ŝtalan [[fiksŝtupetaro]]n Dosiero:Schornstein Kletterpflanze Meidling.jpg|Grimpoplanto, kovrante kamentubon Dosiero:Taiwan 2009 JinGuaShi Historic Gold Mine Ancient Alleyway Walls FRD 8695.jpg|Apogmuro kovrita per reboj Dosiero:LianaIndia.jpg|[[Liano]]j en Barato Dosiero:Ipomoea tricolor.jpg|Grimpoplanto ''Ipomoea tricolor'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Liano]] * [[Sistemoj de rebformigo]] ** [[Pergolo]] ** [[Latiso (arkitekturo)]] * [[grimphelpaĵo]] * [[fasadverdiĝado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wiktionary=vine|commonscat=Climbing plants}} * [http://www.vinest.net/vinestjournal/index.php?ntc=113 La artikolo pri la plej maljuna rebo en la mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110724121403/http://www.vinest.net/vinestjournal/index.php?ntc=113 |date=2011-07-24 }} {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Vine|revizio=503410724|wikitrans=jes}} {{Portalo Biologio}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes}} [[Kategorio:Reboj| ]] [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Ĝardenplantoj]] sjhm31077ksq6f6bte3e0qcs0alpxp7 0 418285 9505944 8729221 2026-11-01T22:30:15Z Rogeriocisi 157948 Ampleksigo de la artikolo: aldono de informkesto, detaloj pri la intrigo, roluloj, historia kunteksto, serio de Emmanuel, ĉapitroj kaj referencoj. 9505944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro | titolo = Antaŭ Du Mil Jaroj | origina_titolo = Há Dois Mil Anos | bildo = | bildo_priskribo = | aŭtoro = [[Emmanuel (spirito)|Emmanuel]] (spirito) | mediumo = [[Chico Xavier|Francisco Cândido Xavier]] | lando = [[Brazilo]] | lingvo = [[Brazila portugala lingvo|Portugala]] (originalo), [[Esperanto]] (traduko) | serio = Historiaj Romanoj de Emmanuel | ĝenro = [[Spiritisma literaturo|Spiritisma romano]], [[Historia romano]] | eldoninto = Brazila Spiritisma Federacio (FEB) | eldonjaro = 1939 | paĝoj = 441 (originala eldono) | isbn = 978-8573286977 | antaŭa = | sekva = [[Kvindek Jarojn Poste]] }} '''''Antaŭ Du Mil Jaroj''''' (portugale ''Há Dois Mil Anos'') estas [[spiritismo|spiritisma]] romano psikografiita de la brazila [[mediumo]] [[Chico Xavier|Francisco Cândido Xavier]], kun aŭtoreco atribuita al la spirito [[Emmanuel (spirito)|Emmanuel]], kaj origine eldonita en la jaro 1939 fare de la Brazila Spiritisma Federacio (FEB).<ref name="stoll">Stoll, Sandra Jacqueline (2008). [https://www.scielo.br/j/ra/a/8G9Xf7qf3qZ8pZ6q6XgV7wM/ «Chico Xavier e a cultura brasileira»]. ''Revista de Antropologia'', vol. 51.</ref> Kun la subtitolo ''Epizodoj de la Historio de Kristanismo en la 1-a Jarcento'' (portugale: ''Episódios da História do Cristianismo no Século I''), la verko estas mejloŝtono en la brazila mediuma literaturo. La rakonto detaligas la ĉefajn faktojn de la vivo de la fiera romia senatano [[Publius Lentulus]] (kiu, laŭ la spiritisma doktrino, estis unu el la enkarniĝoj de la spirita aŭtoro mem, Emmanuel). Ĝi pritraktas lian renkontiĝon kun [[Jesuo|Jesuo de Nazareto]], la sanigon de lia filino, kiu kontraktis lepron, kaj la konvertiĝon de lia edzino, Livia, al la praa [[kristanismo]].<ref name="xavier">Xavier, Francisco Cândido; Emmanuel (spirito). ''Há Dois Mil Anos''. Brasília: FEB Editora, 2019. ISBN 9788573286977.</ref> Konsiderata unu el la dek plej bonaj spiritismaj libroj publikigitaj en la 20-a jarcento (laŭ esploro de brazila organizo Candeia en 1999), la libro restas unu el la plej legataj romanoj de tiu ĝenro, havante tradukojn al pluraj lingvoj, inkluzive de la [[hispana lingvo|hispana]], [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]] kaj [[Esperanto]].<ref name="mundoespirita">[http://mundoespirita.com.br/?materia=ha-dois-mil-anos «Há dois mil anos…»] Jornal Mundo Espírita.</ref><ref name="silva">Silva, Eliziane (2018). [https://www.scielo.br/j/elbc/a/T9h3X8sZ3Yv6V8R6k6nB6wM/ «Quem lê livros espíritas?»]. ''Estudos de Literatura Brasileira Contemporânea'', n-ro 53.</ref> == Kunteksto kaj aŭtoreco == La rakonto markas la debuton de la spirito Emmanuel en la ĝenro de historia romano, inaŭgurante unu el la plej elstaraj fazoj de la psikografio de Chico Xavier. En la verko, Emmanuel prezentas sin detaligante la okazaĵojn de sia propra ekzisto en la [[Romia Imperio]] kiel la senatano Publius Lentulus.<ref name="castro">Castro, Paulo Samuel Viana (2023). [https://revistas.ufg.br/centurias/article/view/76251 «As Representações do Cristianismo Primitivo no Romance "Há Dois Mil Anos": Reflexões sobre História Antiga a partir da Literatura Espírita»]. ''Centúrias – Revista Eletrônica de História''.</ref> La romano interplektas fikciajn rolulojn kun grandaj historiaj figuroj kaj dokumentitaj faktoj, kiel la regado de [[Pontio Pilato]] en Judujo, la politikaj persekutoj en Romo, la detruo de [[Jerusalemo]] en 70 p.K., kaj la katastrofa erupcio de la vulkano [[Vezuvio]], kiu detruis la urbon [[Pompejo]] en la jaro 79 p.K.<ref name="xavier"/><ref name="castro"/> == Temo kaj intrigo == Kiel estas kutima en spiritismaj romanoj, la historio de ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' rolas kiel morala epopeo, kiu profunde esploras la leĝon de kaŭzo kaj efiko (aŭ [[karmo]]). Ekde la eraroj de la ĉefrolulo, la historio pruvas kiel la negativaj homaj inklinoj, troa skeptikismo kaj trouzo de potenco malhelpas la spiritan evoluon.<ref name="castro"/> La komenco de la libro portretas la luksan ĉiutagan vivon kaj malmolan personecon de Lentulus. La konflikto de la intrigo plifortiĝas kiam lia filino, Flavia, kontraktas lepron. Malespere, Lentulus serĉas helpon de Jesuo. Tamen, eĉ post kiam li propraokule vidas la miraklan resaniĝon de sia filino fare de Kristo, Publius permesas ke lia politika fiero kaj materiaj ligoj parolu pli laŭte. Lia rifuzo spirite transformiĝi generas katastrofajn konsekvencojn, detruante lian geedziĝon kun la sindediĉa Livia, kaj kondukante la verkon al kulmino de tragedio, sufero kaj posta repago.<ref name="mundoespirita"/> == Ĉefaj roluloj == * '''Publius Lentulus:''' Riĉa kaj fiera romia senatano, ĉefrolulo de la verko kaj montrita kiel unu el la enkarniĝoj de la spirito Emmanuel. * '''Livia:''' Edzino de Publius Lentulus. Virino kun pura koro, kiu konvertiĝas al kristanismo kaj alfrontas terurajn kalumniojn. * '''Flavia kaj Marcus:''' Gefiloj de la paro. Flavia estas sanigita de lepro per la rekta interveno de Jesuo. * '''Fulvia:''' Ĉefa antagonistino, reprezentanto de la romia vanteco kaj malico, kiu celas detrui la geedziĝon de Livia kaj Publius. * '''Flaminius Severus:''' Romia patricio kaj granda amiko de Publius Lentulus. == La serio de Emmanuel == ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' estis la unua volumo de fama pentalogio psikografiita de Chico Xavier — populare nomata "Historiaj Romanoj de Emmanuel" — kiu revizitas la enkarniĝojn de la spirita aŭtoro kaj la disvolviĝon de kristanismo. La serio daŭras en la sekvaj verkoj: # ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' (1939) # ''[[Kvindek Jarojn Poste]]'' (1940) # ''[[Paŭlo kaj Stefano]]'' (1941) # ''Rezigno'' (1944) # ''Saluton, Kristo!'' (1953) == Strukturo de la verko == La libro estas dividita en du partojn, kun entute dudek ĉapitroj:<ref name="xavier"/> '''Unua parto:''' # Du amikoj # Sklavo # En la domo de Pilato # En Galileo # La Mesio de Nazareto # La forkapto # La predikoj en Tiberiado # En la granda tago de Kalvario # La venka kalumnio # La Apostolo de Samario '''Dua parto:''' # La morto de Flaminius # Ombroj kaj geedziĝo # Planoj de la mallumo # Tragedioj kaj esperoj # En la katakomboj de fido kaj en la cirko de martireco # Tagiĝoj de la Regno de la Sinjoro # Retaĵoj de malfeliĉo # Dum la detruo de Jerusalemo # Amaraj memoroj # En la lastaj minutoj de Pompejo == Vidu ankaŭ == * [[Chico Xavier]] * [[Spiritismo]] * [[Historia romano]] == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Brazilaj romanoj]] [[Kategorio:Romanoj en la portugala lingvo]] [[Kategorio:Spiritismaj libroj]] [[Kategorio:Libroj de 1939]] [[Kategorio:Fikcio pri Romia Imperio]] rqf71f8hnvazsfob4r9dkscdblqfi9j 9505946 9505944 2026-11-01T22:31:12Z Rogeriocisi 157948 9505946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro | titolo = Antaŭ Du Mil Jaroj | origina_titolo = Há Dois Mil Anos | bildo = | bildo_priskribo = | aŭtoro = Emmanuel (spirito) / [[Chico Xavier|Francisco Cândido Xavier]] | lando = [[Brazilo]] | lingvo = [[Brazila portugala lingvo|Portugala]] (originalo), [[Esperanto]] (traduko) | serio = Historiaj Romanoj de Emmanuel | ĝenro = [[Spiritisma literaturo|Spiritisma romano]], [[Historia romano]] | eldoninto = Brazila Spiritisma Federacio (FEB) | eldonjaro = 1939 | paĝoj = 441 (originala eldono) | isbn = 978-8573286977 | antaŭa = | sekva = [[Kvindek Jarojn Poste]] }} '''''Antaŭ Du Mil Jaroj''''' (portugale ''Há Dois Mil Anos'') estas [[spiritismo|spiritisma]] romano psikografiita de la brazila [[mediumo]] [[Chico Xavier|Francisco Cândido Xavier]], kun aŭtoreco atribuita al la spirito [[Emmanuel (spirito)|Emmanuel]], kaj origine eldonita en la jaro 1939 fare de la Brazila Spiritisma Federacio (FEB).<ref name="stoll">Stoll, Sandra Jacqueline (2008). [https://www.scielo.br/j/ra/a/8G9Xf7qf3qZ8pZ6q6XgV7wM/ «Chico Xavier e a cultura brasileira»]. ''Revista de Antropologia'', vol. 51.</ref> Kun la subtitolo ''Epizodoj de la Historio de Kristanismo en la 1-a Jarcento'' (portugale: ''Episódios da História do Cristianismo no Século I''), la verko estas mejloŝtono en la brazila mediuma literaturo. La rakonto detaligas la ĉefajn faktojn de la vivo de la fiera romia senatano [[Publius Lentulus]] (kiu, laŭ la spiritisma doktrino, estis unu el la enkarniĝoj de la spirita aŭtoro mem, Emmanuel). Ĝi pritraktas lian renkontiĝon kun [[Jesuo|Jesuo de Nazareto]], la sanigon de lia filino, kiu kontraktis lepron, kaj la konvertiĝon de lia edzino, Livia, al la praa [[kristanismo]].<ref name="xavier">Xavier, Francisco Cândido; Emmanuel (spirito). ''Há Dois Mil Anos''. Brasília: FEB Editora, 2019. ISBN 9788573286977.</ref> Konsiderata unu el la dek plej bonaj spiritismaj libroj publikigitaj en la 20-a jarcento (laŭ esploro de brazila organizo Candeia en 1999), la libro restas unu el la plej legataj romanoj de tiu ĝenro, havante tradukojn al pluraj lingvoj, inkluzive de la [[hispana lingvo|hispana]], [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]] kaj [[Esperanto]].<ref name="mundoespirita">[http://mundoespirita.com.br/?materia=ha-dois-mil-anos «Há dois mil anos…»] Jornal Mundo Espírita.</ref><ref name="silva">Silva, Eliziane (2018). [https://www.scielo.br/j/elbc/a/T9h3X8sZ3Yv6V8R6k6nB6wM/ «Quem lê livros espíritas?»]. ''Estudos de Literatura Brasileira Contemporânea'', n-ro 53.</ref> == Kunteksto kaj aŭtoreco == La rakonto markas la debuton de la spirito Emmanuel en la ĝenro de historia romano, inaŭgurante unu el la plej elstaraj fazoj de la psikografio de Chico Xavier. En la verko, Emmanuel prezentas sin detaligante la okazaĵojn de sia propra ekzisto en la [[Romia Imperio]] kiel la senatano Publius Lentulus.<ref name="castro">Castro, Paulo Samuel Viana (2023). [https://revistas.ufg.br/centurias/article/view/76251 «As Representações do Cristianismo Primitivo no Romance "Há Dois Mil Anos": Reflexões sobre História Antiga a partir da Literatura Espírita»]. ''Centúrias – Revista Eletrônica de História''.</ref> La romano interplektas fikciajn rolulojn kun grandaj historiaj figuroj kaj dokumentitaj faktoj, kiel la regado de [[Pontio Pilato]] en Judujo, la politikaj persekutoj en Romo, la detruo de [[Jerusalemo]] en 70 p.K., kaj la katastrofa erupcio de la vulkano [[Vezuvio]], kiu detruis la urbon [[Pompejo]] en la jaro 79 p.K.<ref name="xavier"/><ref name="castro"/> == Temo kaj intrigo == Kiel estas kutima en spiritismaj romanoj, la historio de ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' rolas kiel morala epopeo, kiu profunde esploras la leĝon de kaŭzo kaj efiko (aŭ [[karmo]]). Ekde la eraroj de la ĉefrolulo, la historio pruvas kiel la negativaj homaj inklinoj, troa skeptikismo kaj trouzo de potenco malhelpas la spiritan evoluon.<ref name="castro"/> La komenco de la libro portretas la luksan ĉiutagan vivon kaj malmolan personecon de Lentulus. La konflikto de la intrigo plifortiĝas kiam lia filino, Flavia, kontraktas lepron. Malespere, Lentulus serĉas helpon de Jesuo. Tamen, eĉ post kiam li propraokule vidas la miraklan resaniĝon de sia filino fare de Kristo, Publius permesas ke lia politika fiero kaj materiaj ligoj parolu pli laŭte. Lia rifuzo spirite transformiĝi generas katastrofajn konsekvencojn, detruante lian geedziĝon kun la sindediĉa Livia, kaj kondukante la verkon al kulmino de tragedio, sufero kaj posta repago.<ref name="mundoespirita"/> == Ĉefaj roluloj == * '''Publius Lentulus:''' Riĉa kaj fiera romia senatano, ĉefrolulo de la verko kaj montrita kiel unu el la enkarniĝoj de la spirito Emmanuel. * '''Livia:''' Edzino de Publius Lentulus. Virino kun pura koro, kiu konvertiĝas al kristanismo kaj alfrontas terurajn kalumniojn. * '''Flavia kaj Marcus:''' Gefiloj de la paro. Flavia estas sanigita de lepro per la rekta interveno de Jesuo. * '''Fulvia:''' Ĉefa antagonistino, reprezentanto de la romia vanteco kaj malico, kiu celas detrui la geedziĝon de Livia kaj Publius. * '''Flaminius Severus:''' Romia patricio kaj granda amiko de Publius Lentulus. == La serio de Emmanuel == ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' estis la unua volumo de fama pentalogio psikografiita de Chico Xavier — populare nomata "Historiaj Romanoj de Emmanuel" — kiu revizitas la enkarniĝojn de la spirita aŭtoro kaj la disvolviĝon de kristanismo. La serio daŭras en la sekvaj verkoj: # ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' (1939) # ''[[Kvindek Jarojn Poste]]'' (1940) # ''[[Paŭlo kaj Stefano]]'' (1941) # ''Rezigno'' (1944) # ''Saluton, Kristo!'' (1953) == Strukturo de la verko == La libro estas dividita en du partojn, kun entute dudek ĉapitroj:<ref name="xavier"/> '''Unua parto:''' # Du amikoj # Sklavo # En la domo de Pilato # En Galileo # La Mesio de Nazareto # La forkapto # La predikoj en Tiberiado # En la granda tago de Kalvario # La venka kalumnio # La Apostolo de Samario '''Dua parto:''' # La morto de Flaminius # Ombroj kaj geedziĝo # Planoj de la mallumo # Tragedioj kaj esperoj # En la katakomboj de fido kaj en la cirko de martireco # Tagiĝoj de la Regno de la Sinjoro # Retaĵoj de malfeliĉo # Dum la detruo de Jerusalemo # Amaraj memoroj # En la lastaj minutoj de Pompejo == Vidu ankaŭ == * [[Chico Xavier]] * [[Spiritismo]] * [[Historia romano]] == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Brazilaj romanoj]] [[Kategorio:Romanoj en la portugala lingvo]] [[Kategorio:Spiritismaj libroj]] [[Kategorio:Libroj de 1939]] [[Kategorio:Fikcio pri Romia Imperio]] stt5vezkmatwzwk1dp6crwrbpm175yw 9505949 9505946 2026-11-01T22:34:48Z Rogeriocisi 157948 9505949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro | titolo = Antaŭ Du Mil Jaroj | origina_titolo = Há Dois Mil Anos | bildo = | bildo_priskribo = | aŭtoro = Chico Xavier | lando = [[Brazilo]] | lingvo = [[Brazila portugala lingvo|Portugala]] (originalo), [[Esperanto]] (traduko) | serio = Historiaj Romanoj de Emmanuel | ĝenro = [[Spiritisma literaturo|Spiritisma romano]], [[Historia romano]] | eldoninto = Brazila Spiritisma Federacio (FEB) | eldonjaro = 1939 | paĝoj = 441 (originala eldono) | isbn = 978-8573286977 | antaŭa = | sekva = [[Kvindek Jarojn Poste]] }} '''''Antaŭ Du Mil Jaroj''''' (portugale ''Há Dois Mil Anos'') estas [[spiritismo|spiritisma]] romano psikografiita de la brazila [[mediumo]] [[Chico Xavier|Francisco Cândido Xavier]], kun aŭtoreco atribuita al la spirito [[Emmanuel (spirito)|Emmanuel]], kaj origine eldonita en la jaro 1939 fare de la Brazila Spiritisma Federacio (FEB).<ref name="stoll">Stoll, Sandra Jacqueline (2008). [https://www.scielo.br/j/ra/a/8G9Xf7qf3qZ8pZ6q6XgV7wM/ «Chico Xavier e a cultura brasileira»]. ''Revista de Antropologia'', vol. 51.</ref> Kun la subtitolo ''Epizodoj de la Historio de Kristanismo en la 1-a Jarcento'' (portugale: ''Episódios da História do Cristianismo no Século I''), la verko estas mejloŝtono en la brazila mediuma literaturo. La rakonto detaligas la ĉefajn faktojn de la vivo de la fiera romia senatano [[Publius Lentulus]] (kiu, laŭ la spiritisma doktrino, estis unu el la enkarniĝoj de la spirita aŭtoro mem, Emmanuel). Ĝi pritraktas lian renkontiĝon kun [[Jesuo|Jesuo de Nazareto]], la sanigon de lia filino, kiu kontraktis lepron, kaj la konvertiĝon de lia edzino, Livia, al la praa [[kristanismo]].<ref name="xavier">Xavier, Francisco Cândido; Emmanuel (spirito). ''Há Dois Mil Anos''. Brasília: FEB Editora, 2019. ISBN 9788573286977.</ref> Konsiderata unu el la dek plej bonaj spiritismaj libroj publikigitaj en la 20-a jarcento (laŭ esploro de brazila organizo Candeia en 1999), la libro restas unu el la plej legataj romanoj de tiu ĝenro, havante tradukojn al pluraj lingvoj, inkluzive de la [[hispana lingvo|hispana]], [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]] kaj [[Esperanto]].<ref name="mundoespirita">[http://mundoespirita.com.br/?materia=ha-dois-mil-anos «Há dois mil anos…»] Jornal Mundo Espírita.</ref><ref name="silva">Silva, Eliziane (2018). [https://www.scielo.br/j/elbc/a/T9h3X8sZ3Yv6V8R6k6nB6wM/ «Quem lê livros espíritas?»]. ''Estudos de Literatura Brasileira Contemporânea'', n-ro 53.</ref> == Kunteksto kaj aŭtoreco == La rakonto markas la debuton de la spirito Emmanuel en la ĝenro de historia romano, inaŭgurante unu el la plej elstaraj fazoj de la psikografio de Chico Xavier. En la verko, Emmanuel prezentas sin detaligante la okazaĵojn de sia propra ekzisto en la [[Romia Imperio]] kiel la senatano Publius Lentulus.<ref name="castro">Castro, Paulo Samuel Viana (2023). [https://revistas.ufg.br/centurias/article/view/76251 «As Representações do Cristianismo Primitivo no Romance "Há Dois Mil Anos": Reflexões sobre História Antiga a partir da Literatura Espírita»]. ''Centúrias – Revista Eletrônica de História''.</ref> La romano interplektas fikciajn rolulojn kun grandaj historiaj figuroj kaj dokumentitaj faktoj, kiel la regado de [[Pontio Pilato]] en Judujo, la politikaj persekutoj en Romo, la detruo de [[Jerusalemo]] en 70 p.K., kaj la katastrofa erupcio de la vulkano [[Vezuvio]], kiu detruis la urbon [[Pompejo]] en la jaro 79 p.K.<ref name="xavier"/><ref name="castro"/> == Temo kaj intrigo == Kiel estas kutima en spiritismaj romanoj, la historio de ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' rolas kiel morala epopeo, kiu profunde esploras la leĝon de kaŭzo kaj efiko (aŭ [[karmo]]). Ekde la eraroj de la ĉefrolulo, la historio pruvas kiel la negativaj homaj inklinoj, troa skeptikismo kaj trouzo de potenco malhelpas la spiritan evoluon.<ref name="castro"/> La komenco de la libro portretas la luksan ĉiutagan vivon kaj malmolan personecon de Lentulus. La konflikto de la intrigo plifortiĝas kiam lia filino, Flavia, kontraktas lepron. Malespere, Lentulus serĉas helpon de Jesuo. Tamen, eĉ post kiam li propraokule vidas la miraklan resaniĝon de sia filino fare de Kristo, Publius permesas ke lia politika fiero kaj materiaj ligoj parolu pli laŭte. Lia rifuzo spirite transformiĝi generas katastrofajn konsekvencojn, detruante lian geedziĝon kun la sindediĉa Livia, kaj kondukante la verkon al kulmino de tragedio, sufero kaj posta repago.<ref name="mundoespirita"/> == Ĉefaj roluloj == * '''Publius Lentulus:''' Riĉa kaj fiera romia senatano, ĉefrolulo de la verko kaj montrita kiel unu el la enkarniĝoj de la spirito Emmanuel. * '''Livia:''' Edzino de Publius Lentulus. Virino kun pura koro, kiu konvertiĝas al kristanismo kaj alfrontas terurajn kalumniojn. * '''Flavia kaj Marcus:''' Gefiloj de la paro. Flavia estas sanigita de lepro per la rekta interveno de Jesuo. * '''Fulvia:''' Ĉefa antagonistino, reprezentanto de la romia vanteco kaj malico, kiu celas detrui la geedziĝon de Livia kaj Publius. * '''Flaminius Severus:''' Romia patricio kaj granda amiko de Publius Lentulus. == La serio de Emmanuel == ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' estis la unua volumo de fama pentalogio psikografiita de Chico Xavier — populare nomata "Historiaj Romanoj de Emmanuel" — kiu revizitas la enkarniĝojn de la spirita aŭtoro kaj la disvolviĝon de kristanismo. La serio daŭras en la sekvaj verkoj: # ''Antaŭ Du Mil Jaroj'' (1939) # ''[[Kvindek Jarojn Poste]]'' (1940) # ''[[Paŭlo kaj Stefano]]'' (1941) # ''Rezigno'' (1944) # ''Saluton, Kristo!'' (1953) == Strukturo de la verko == La libro estas dividita en du partojn, kun entute dudek ĉapitroj:<ref name="xavier"/> '''Unua parto:''' # Du amikoj # Sklavo # En la domo de Pilato # En Galileo # La Mesio de Nazareto # La forkapto # La predikoj en Tiberiado # En la granda tago de Kalvario # La venka kalumnio # La Apostolo de Samario '''Dua parto:''' # La morto de Flaminius # Ombroj kaj geedziĝo # Planoj de la mallumo # Tragedioj kaj esperoj # En la katakomboj de fido kaj en la cirko de martireco # Tagiĝoj de la Regno de la Sinjoro # Retaĵoj de malfeliĉo # Dum la detruo de Jerusalemo # Amaraj memoroj # En la lastaj minutoj de Pompejo == Vidu ankaŭ == * [[Chico Xavier]] * [[Spiritismo]] * [[Historia romano]] == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Brazilaj romanoj]] [[Kategorio:Romanoj en la portugala lingvo]] [[Kategorio:Spiritismaj libroj]] [[Kategorio:Libroj de 1939]] [[Kategorio:Fikcio pri Romia Imperio]] 0t6eu715kd1gcmajf8zy1ljoc1hqj53 10 438187 9505753 5224643 2026-11-01T15:22:21Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:PAGENAMEBASE]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 5224643 wikitext text/x-wiki {{#Invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|%s%(.*%)||plain=false}}<noinclude> {{dok}} </noinclude> 7cjka5kh2gjtnct7u1utd0uteu2urpv 10 438189 9505751 6811456 2026-11-01T15:20:36Z ThomasPusch 1869 9505751 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] redonas la <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> kie iu krampa termino estas forigita. {{Kun Lua-modulo |modulo=String }} ekz. {{tlx|PAGENAMEBASE}} sur la paĝo <code>Luksemburgo (urbo)</code> redonas <code>Luksemburgo</code> == Vidu ankaŭ == * {{Ŝ|Titolo sen apartigo}} forigas enkrampan parton de la transdonita titolo * {{Ŝ|Title disambig text}} nur redonas la krampan parton, se tio ekzistas, alie nenion. izeh2r7b5dz0lwbfh9c1t6bktrmmo3g 9505752 9505751 2026-11-01T15:22:04Z ThomasPusch 1869 9505752 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] redonas la ŝablonon <code><nowiki>{{paĝonomo}}</nowiki></code> aŭ angle <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> kie iu krampa termino estas forigita. {{Kun Lua-modulo |modulo=String }} ekz. {{tlx|PAGENAMEBASE}} sur la paĝo <code>Luksemburgo (urbo)</code> redonas <code>Luksemburgo</code> == Vidu ankaŭ == * {{Ŝ|Titolo sen apartigo}} forigas enkrampan parton de la transdonita titolo * {{Ŝ|Title disambig text}} nur redonas la krampan parton, se tio ekzistas, alie nenion. i29j4wb4gircilzo8rz3bjh0nkuocjn 0 438205 9505895 8664325 2026-11-01T20:15:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = ES |situo sur mapo = Hispanio Zaragozo |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} [[Dosiero:Aljafería2.JPG|eta|330ra|<center>la fronta fasado]] [[Dosiero:Estancias testero norte aljaferia.jpg|eta|330ra|<center>internaj ornamaĵoj]] '''Alĝafario''' en Esperanto<ref>Estas preferinda Alĝafario kiel kompromisa formo, kiu tamen konservas la araban prononcon de ĝ, kiel la rekonstruebla prononco de la latinida Aljaferia (tiu “e” verŝajne respondas al la impreso, kiun donis al latinidaj oreloj la palata alofono de “a”, kiel en multaj aliaj kazoj). Eĉ se la ĉefa formo havos “e” post la “f”, devus esti mencio de la [[etimologio]]: “tiu rilata al Ĝa‘far”, kie Ĝa‘far estas nomo de persono. La unua silabo (al) estas difina artikolo, kaj la finaĵo (-ijja) estas ina singulara formo de deriva sufikso, kiu formas adjektivon, kutime el substantivo. Tio estas, la kastelo de Ĝa‘far, aŭ la kastelo dediĉita al Ĝa‘far (tio estas, tiel nomata pro Ĝa‘far). Tiu signo inter “a” kaj “f” estas faringa, voĉa frikativa konsonanto (kiun oni prononcas kunpremante la muskolojn, kiujn oni uzas por gluti, tamen samtempe eligante aeron). Oni ankaŭ menciu pri la nuntempa prononco en la [[kastilia]] (fakte ekde proksimume la dekkvina jarcento, kiam ĝ, ĵ kaj ŝ malantaŭeniris en la buŝo ĝis la malantaŭa parto de la palato kaj “fariĝis” ĥ. Verŝajne, tiu “j” neniam prononciĝis kiel en esperanto. La etimologia fonemo estis la sama kiel en "[[Ĝibraltaro]]". Eventuale ĵ estus pravigebla kiel kompromiso inter alofono de la etimologia fonemo (ĵ estas ofta libera alofono de ĝ en la araba) kaj la skriba formo, kiu ankaŭ meritas pripenson kaj pritakson ĉe esperantigo de vortoj. Laŭ analizo de fakulo [[Ricardo Felipe Albert Reyna]].</ref> aŭ '''Aljaferio''' laŭ la hispana formo ({{lang-es|Aljafería}} [alĥafeRIa],<ref>Jen kelkaj referencoj: "Aljaferio": En diversaj lokoj: * libro "Lirikaj perloj de Al Andalus" (A. Marco), p. 231 * Kongres-Libro de HEK 2013, p. 19 * revuo "Boletín" de HEF, n-ro 402, p. 14 * iama turisma broŝuro pri Zaragozo. Tiu vorto estas pli simila al hispana vorto... Tiel aperas en iu ttt-paĝo kun indikoj en esperanto: [https://eo.advisor.travel/poi/Aljaferio-11471] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170107004534/https://eo.advisor.travel/poi/Aljaferio-11471 |date=2017-01-07 }}.</ref> [[arabe]] <big>قصر الجعفرية</big>‎‎, latinliterigo laŭ sistemo [[Deutsche Morgenländische Gesellschaft|DMG]] ''Qasr al-Jaʿfariya'') estas islamdevena [[palaco]] aŭ [[alkazaro]] de [[Zaragozo]], [[Hispanio]]. == Historio de la monumento == Tiu ĉi palaco datas de la duono de la [[11-a jarcento]], kaj estas unu el la malmultaj kiun oni konservas relative kompleta de la arkitekturo hispana-muzulmana, kaj ĝi estis konstruita sub ordono de la dua monarĥo de la Zaragoza Tajfo, Abu Jafar Ahmed al-Muqtadir Billäh, kiu regis la tajfon de la jaro [[1046]] ĝis [[1082]], nome la plej longa regado de ĉiuj tajforeĝoj de [[Al-Andalus]]. Oni ĝin konstruis kiel distra [[vilao]] aŭ "amuza domo" kaj oni nomis ĝin al-Ja'fariJa (Aljaferio) aŭ Qasr Där al Surür (palaco de la Hojo), ĉe kies belaj salonoj okazis la oftaj festoj de la regno, kaj kie la grandaj poetoj, kiujn al-Muqtadir malavare protektis, verkis kaj recitis la plej bonajn poemojn. [[Dosiero:Portada entre torres.jpg|eta|maldekstra|220ra|la pordego enireja]] [[Dosiero:La Aljaferia - inner court.jpg|eta|330ra|<center>interna korto]] Tiu reĝo, al-Muqtadir, amis la sciencon kaj poezion, kaj la historiisto al-Saqundi (naskiĝinta en 1231) diras en sia verko "La hispana islamo": "Vi havas reĝon, al-Muqtadir, sinjoro de Saraqusto, vere mirinda saĝulo pri astronomio, filozofio, geometrio kaj poezio". Efektive, elstara matematikisto, li verkis ankaŭ belajn poemojn, kaj al la palaco Aljaferio, kiun li ordonis konstrui li dediĉis versojn. Post longa regado (34 jaroj) forpasis al-Muqtadir kaj okupis la tronon de Saraqusto sia filo al-Mutamin, homo kun profunda inklino al studado, vera intelektulo, pri kiu oni scias ke li estis elstara matematikisto kaj poeto. Oni ankaŭ scias ke li multe amis celebri dumnoktajn festojn ĉe la [[rivero Ebro]], kaj la kronikisto Fath ibn Jaqän rakontis pri unu el ili: "La ŝipeton de la princo ĉirkaŭis multnombraj barkoj; la melodioj de la kordinstrumentoj (precipe [[liuto]]j) estis tiel belaj, ke la navigantoj sin sentis devigataj halti por ĝui la magion de tiuj sorĉaj muzikoj kaj ofte mutiĝis ĉar krom la muziko ofte oni recitis belajn versojn, kiel tiuj de Ibn Hasdäy. Post la konkero de Zaragozo fare de [[Alfonso la 1-a]] en la jaro [[1118]], la Aljaferio restis kiel sidejo de la kristanaj monarĥoj, kiuj ofte remodeligis kaj ampleksigis ĝin supermetante novan etaĝon sur la muzulmana konstruaĵo. La plej gravaj konstruoj estis tiu sub regado de [[Pedro la 4-a]] dum la [[14-a jarcento]], kaj precipe tiu de la [[Katolikaj Gereĝoj]] je la fino de la 15-a. Ankaŭ dum tiu kristana epoko, la Aljaferio estis scenejo de multenombraj festoj kaj celebradoj, kaj post tiu hela epoko ĝi estis sidejo de la [[Inkvizicio|Inkvizitora Tribunalo]], kiu okupis la palacon ĝis [[1706]]. Malsupre kaj, maldekstre, oni konstruis apartan ejon kie nun funkcias la parlamento de [[Aragono]]. Post multaj jaroj de forlaso, la Belarta Ĝenerala Direkcio de Hispanio komencis ripari kaj restarigi la palacon Aljaferio, kaj tiel estis kiel iom post iom reaperis la belegaj profiloj de tiu bela muzulmana palaco. == Priskribo == [[Dosiero:Detalle panel vertical de la Aljaferia.jpg|eta|Ornamaĵo nome "ataŭriko" de la [[11-a jarcento]].]] Oni eniras tra pordego kun [[hufofera arko]], de kalifa tipo, inter du murkuboj. La unuan lokon kiun la vizitanto trovas estas la tiel nomita [[korto]] San Martin (sankta Marteno), dekstre, kun la preĝejo kies nomo ĝin donas, verko de la [[14-a jarcento]]. Ekde tiu ĉi korto, apud la enirmuro, oni eniras en la tiel nomitan korton de Sankta Isabel tra pordo triarka, tre ornamita. Estas tiu ĉi la centra korto de la muzulmana palaco. Antaŭe estis ornamita de du basenoj kaj [[ĝardeno]]j. Ĉe la suda portiko –maldekstre de la aktuala korteniro- oni starigas nun la belegajn arkojn plurlobajn kovritajn de riĉega dekoracio. Ĉe la norda portiko, estas videblaj la plej granda parto de la salonoj. Unue "la granda salono", enmarkita de grandaj plurlobaj arkoj kun belegaj [[kapitelo]]j tajlitaj el [[alabastro]] laŭ stilo el korinta stilo. Komunikas tiu ĉi al hejm-kapelo, ne ĝuste nomita [[moskeo]]. Oni eniras ĝin tra pordo de hufferaforma arko, enmarkita en ornama profilo, kun abunda dekoracio interne de la arko, kaj ĉirkaŭ ĝi, farita per speciala [[gipso]] ĉizita. Interne, la hejmkapelo estas oktogonforma. Malsupre estas ornamita tre abunde per miksliniaj arketoj, escepte tiu parto kiu korespondas al la eniro kaj al "mihrabo", aŭ niĉo orientigita al la [[Mekko]]. La "mihrabo" estas ornamita kaj la arko kiu ĝin enmarkas estas laŭ kordova tipo. La dua etaĝo estas konstituita de malgranda tribuno kun [[mudeĥara]]j pentraĵoj de la [[13-a jarcento]] kaj ĝi estas kovrita de moderna [[volbo]] kun krucigitaj arkoj. La kapiteloj estas laŭ kordova tipo. Ekde "la granda salono" kaj tra malgranda korto kun miksliniaj arkoj, oni alvenas en la marmoran salonon, tiel nomita pro la platŝtonoj kiuj kovris la plankon. La dekoracio situas sur la supera parto de ties muroj, kun diversaj motivoj, precipe arketoj kaj ornamoj gipse ĉizitaj. Tra malgranda korto oni alvenas en la ĉefturon de la [[Trobadoro]], kie Garcia Gutierrez disvolvis parton de la agado de sia dramo sur kiu estis bazita la [[opero]] de [[Verdi]]. Estis la [[ĉefturo]], kaj kvankam ĝia konstruo devenas de la [[9-a jarcento]], oni surmetis novajn etaĝojn dum ia tempo, kiu iras de la 11-a ĝis la 14-a jarcento. Ankaŭ ekde la "granda salono" oni povas pasi al la salonoj de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ampleksa "ceremonia ŝtuparo" kovrita de plafono tempere pentrita, kun emblemoj de la Gereĝoj: [[jugo]] kaj [[sago]]j kaj la lemo "Tiel rangas", prezentas verandon gipse ĉizita kun [[gotika]]j motivoj, tute same kiel la dekoracioj de la grandaj fenestroj kiuj lumigas ilin. La palaco, en sia strikta senco, konsistas esence pri galerio, ĉe kies fenestroj kaj pordoj pretigas la iradon al la "orumita salono" aŭ tronsalono, kaj ankaŭ al la salonoj nomitaj "de la perdiĝintaj paŝoj". La fundamenta ĉambro estas la tronsalono, ampleksega salono rektangula superkovrita de belega kaj okulfrapa mudeĥara [[plafono]], konsistanta el du partoj: belega verando sub kie etendiĝas skribaĵo kiu citas la reĝojn kaj siajn titolojn, kaj la daton kiam tiu salono estis finkonstruita: nome jaro [[1492]]. Super tiu ĉi galerio komenciĝas la belega kasonplafono ornamita de elementoj gotikaj kaj mudeĥaraj. Je la fino de tiu alo, kaj ĉirkaŭante la tronsalonon, estas la tri salonoj de la "perdiĝintaj paŝoj", kovritaj de belaj lignaj ornamoj kun elementoj kaj gotikaj kaj mudeĥaraj. == Fonto == * El ''Vizito al la palaco Aljaferio'', el Kongres-libro de 72-a HEK, [[Zaragozo]], 3 – 5 majo 2013, paĝo 19-21. {| style="float:right" |[[Dosiero:Alĝaferio.JPG|eta|dekstre|250ra|<center>[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto|Esperantistaj kongresanoj]] dum vizito al la Alĝafario en 2013]] |[[Dosiero:Pordo-eo.jpg|eta|dekstre|235ra|<center>Kongresanoj dum vizito al la Alĝafario: la araba preĝejo]] |} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Almagro, Antonio, «La imagen de la Aljafería a través del tiempo. Evolución morfológica», en Bernabé Cabañero Subiza (dir.), La Aljafería, vol. II, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998, paĝoj 407-421. ISBN 978-84-86794-94-1 [http://digital.csic.es/bitstream/10261/22647/1/1998%20La%20imagen%20de%20la%20Aljafe%C3%ADa.pdf] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Borrás Gualis, Gonzalo M. kaj Bernabé Cabañero Subiza (kunord.), La Aljafería y el Arte del Islam Occidental en el siglo XI. Actas del Seminario Internacional celebrado en Zaragoza los días 1, 2 y 3 de diciembre de 2004, Zaragoza, Institución «Fernando el Católico», 2012. ISBN 978-84-9911-207-7 [http://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/3253] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Cabañero Subiza, Bernabé, «La Aljafería de Zaragoza», Artigrama, n.º 22, 2007, págs. 103-129. ISSN 0213-1498. URL <http://hdl.handle.net/10261/5329> [http://digital.csic.es/bitstream/10261/5329/1/la%20aljaferia.pdf] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Ewert, Christian, Spanisch-Islamische Systeme sich Kreuzender Bögen, primera parte, Berlín, Walter de Gruyter, 1978. Segunda parte, 1980. [https://books.google.es/books?id=8AmzhZl1CO0C&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1#v=onepage&q&f=false] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Nougués Secall, Mariano, Descripción e historia del Castillo de la Aljaferia, Zaragoza, Antonio Gallifa, 1846. [http://www.gutenberg.org/ebooks/26028?msg=welcome_stranger] Alirita la 6an de Januaro 2017. * La Alĝafario de Zaragoza en Google Maps [https://www.google.com/maps?f=q&hl=en&q=Zaragoza&ie=UTF8&z=18&ll=41.656601,-0.896856&spn=0.002878,0.006786&t=k&om=1] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Mapo de la Alĝafario. [web.archive.org/web/http://www.udel.edu/ArtHistory/CourseGallery/images/NeesW18Rulers08.jpg] Alirita la 6an de Januaro 2017. * Virtuala vizito al la Alĝafario [http://www.cortesaragon.es/Nota-de-prensa.712+M519a28c506e.0.html?&no_cache=1] Alirita la 6an de Januaro 2017. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Zaragozo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Al-Andalus]] q576zkon1riu9yfg59jpsze4766g454 0 438477 9505616 8570886 2026-11-01T12:57:48Z Sj1mor 12103 9505616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | bildo = Jean-Luc Picard 2.jpg | bildoteksto = Jean-Luc Picard aktorata fare de [[Patrick Stewart]] }} '''Jean-Luc Picard''' - prononco [[france]] {{IPA|ʒɑ̃lyk pikaʁ}} - estas fikciulo en la [[scienc-fikcio|scienc-fikcia]] serio [[Star Trek]] ("Stela Vojaĝo"), ludata de [[Patrick Stewart]]. Jean-Luc Picard estas la kapitano de la stelŝipo ''Enterprise-D'', de fikcia [[Stelŝiparo]] de same fikcia [[Unuiĝinta Federacio de Planedoj]], al kiu inter aliaj kosmaj vivoformoj ankaŭ apartenas la homaro. Laŭ la filmaj informoj, lia hejma planedo estu la [[Tero]], kaj li devenu de la urbo [[La Barre]], departemento [[Haute-Saône]] kaj regiono [[Franĉkonteo]] de [[Francio]]. Li videblis en la televida serio [[Stela Vojaĝo: La sekva generacio]], kaj en la kinejaj filmoj [[Star Trek Generations]] (filmita en 1994), [[Star Trek: First Contact]] (1996), [[Star Trek: Insurrection]] (1998) kaj [[Star Trek: Nemesis]] (2002). Krome li havis malpli grandan rolon en la unua epizodo de la sekva televida serio [[Star Trek: Deep Space Nine]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|kino}} {{DEFAŬLTORDIGO:Picard, Jeanluc}} [[Kategorio:Roluloj de Star Trek]] [[Kategorio:Fikciaj francoj]] g2kfdmvbcz9kk73nhkdknza6wszzl99 0 443425 9505847 9499630 2026-11-01T18:06:23Z Robin van der Vliet 66411 9505847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝoj |mallonge = KKPS |plennome = Klaĉ-Kunveno Post-Somera |regiono = [[Nederlando]] |periodo = aŭtuno |organizanto = [[Nederlanda Esperanto-Junularo]] |fondiĝodato = [[2012]] |celgrupo = junularo kaj junaj familioj |urlinfo = [https://kkps.nl/ KKPS-paĝo] }} [[Dosiero:KKPS 2015.jpg|eta|Bert De Wit instruas dum la KKPS en Heerlen en 2015]] '''Klaĉ-Kunveno Post-Somera''' ('''KKPS''') estas ĉiujara [[Esperanto-renkontiĝo]] de 2012, kiu daŭrigis la tradicion de [[PSKK]]. En 2024 ĝi estis unufoje antataŭigita de [[VSKK]] 2024, sed ekde 2025 KKPS denove okazas. KKPS okazas kutime en Nederlando, kaj estas organizata de la [[Nederlanda Esperanto-Junularo]]. KKPS celas allogi precipe junulojn, plejparte ekster [[Nederlando]], kiuj jam parolas [[Esperanto]]n kaj antaŭe jam partoprenis Esperanto-renkontiĝojn. La unua KKPS okazis de la 2-a ĝis la 4-a de novembro 2012 en [[Delft]], kaj la lasta la 30-an de oktobro ĝis 1-a de novembro 2026 en Ommel. La tria kaj la kvara KKPS kunokazis kun la aŭtuna studsemajnfino de [[Esperanto Nederland]]. Komence KKPS okazadis en la unua semajnfino de novembro, poste tio moviĝis al la lasta semajnfino de oktobro, en kiu estas aldona horo pro finiĝo de [[somera tempo]]. Varbilo por la aranĝo estis la humura gazeto [[Pos-Amiko]]. == Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj KKPS-oj == {| class="wikitable sortable" |- ! Numero !! Datoj !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Partoprenantoj |- | 12-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/ kkps.nl]</ref> || 30-a de oktobro ĝis 1-a de novembro || 2026 || [[Ommel]] || {{NLD}} || 31 |- | 11-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2025eo:2025 kkps.nl/2025eo:2025]</ref> || 28-a ĝis 30-a de novembro || 2025 || [[Gemert]] || {{NLD}} || 23 |- | 10-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2022eo:2022 kkps.nl/2022eo:2022]</ref> || 28-a de oktobro ĝis 30-a de oktobro || 2022 || [[Delft]] || {{NLD}} || 66 |- | 9-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2021eo:2021 kkps.nl/2021eo:2021]</ref> || 26-a de oktobro ĝis 2-a de novembro || 2021 || [[Ry (Danio)|Ry]] || {{DNK}} || 35 |- | ''nuligita'' || 31-a de oktobro ĝis 2-a de novembro || 2020 || [[Ry (Danio)|Ry]] || {{DNK}} || |- | 8-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2019eo:2019 kkps.nl/2019eo:2019]</ref> || 1-a ĝis 3-a de novembro || 2019 || [[Bodegraven]] || {{NLD}} || 25 |- | 7-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2018eo:2018 kkps.nl/2018eo:2018]</ref> || 2-a ĝis 4-a de novembro || 2018 || [[Hunsel]] || {{NLD}} || 52 |- | 6-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2017eo:2017 kkps.nl/2017eo:2017]</ref> || 27-a ĝis 29-a de oktobro || 2017 || [[Lunteren]] || {{NLD}} || 75 |- | 5-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2016eo:2016 kkps.nl/2016eo:2016]</ref> || 28-a ĝis 30-a de oktobro || 2016 || [[Delft]] || {{NLD}} || 48 |- | 4-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/2015eo:2015 kkps.nl/2015eo:2015]</ref> || 30-a de oktobro ĝis 1-a de novembro || 2015 || [[Heerlen]] || {{NLD}} || 81 |- | 3-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/eo:2014 kkps.nl/eo:2014]</ref> || 7-a ĝis 9-a de novembro || 2014 || [[Wijk aan Zee]] || {{NLD}} || 47 |- | 2-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/eo:2013 kkps.nl/eo:2013]</ref> || 1-a ĝis 3-a de novembro || 2013 || [[Werkhoven]] || {{NLD}} || 57 |- | 1-a KKPS<ref>[https://kkps.nl/eo:2012 kkps.nl/eo:2012]</ref> || 2-a ĝis 4-a de novembro || 2012 || [[Delft]] || {{NLD}} || 53 |} == Vidu ankaŭ == * [[PostSomera KlaĉKunveno]] (1996 ĝis 2011) * [[Verdaj Skoltoj Klaĉ-Kunveno]] (2024) == Literaturo == * [https://groups.google.com/g/NejkajFleja/c/jwpmfnuah6U/m/3wNT2UlC2oMJ Retletero de Rogier Huurman en la dissendolisto NejkajFleja la 23-an de junio 2013] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kkps.nl/ KKPS] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010-2019]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2020-2029]] [[Kategorio:Nederlanda Esperanto-Junularo]] c09utseh6mqp86mkibut5kzctent6tt 0 450005 9505659 9137891 2026-11-01T13:36:59Z Sj1mor 12103 9505659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Toy Story | esperantatitolo = Ludila Rakonto | bildo =Toy_Story_logo.svg | bildpiedo = | produktolando = [[Usono]] | filmadlando = | originalalingvo = | aperdato = 19-a de novembro 1995 | daŭro = | ĝenro = Animacio | kameraado = | buĝeto = | reĝisoro = John Lasseter | scenaro = Joss Whedon<br />Andrew Stanton<br />Joel Cohen<br />Alec Sokolow | laŭverko = | produktisto = Jonas Rivera<br />Mark Nielsen | muziko = [[Randy Newman]] | ĉefrolanto = [[Tom Hanks]]<br />[[Tim Allen]]<br />[[Don Rickles]]<br />Jim Varney<br />Wallace Shawn<br />John Ratzenberger<br />Annie Potts<br />John Morris<br />Erik von Detten | jam-listo = | efektoj = | produkto = ''[[Pixar Animation Studios]]'' | distribuo = ''Buena Vista Pictures Distribution'' }} {{kursiva titolo}} '''''Toy Story''''' (prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|tɔ͡ɪ stoːɹi}}], [[angla lingvo|anglalingve]] por ''Ludila Rakonto'') estas usona [[animacia filmo]] produktita de [[Pixar]] en [[1995]] kaj distribuita de [[Walt Disney Pictures]]. Ĝi fame estas la unua [[animacio]], kiu plene estis kreita per komputila grafiko. La historio okazas al la [[Antropomorfismo|homoformaj]] ludiloj de Andreĉjo (8-jara knabo). Tiuj intencas ŝajni senvivaj kiam ne ĉeestas homoj. Ĉefaj [[rolulo]]j estas [[vakero]] kaj [[kosmonaŭto]]. La ludiloj de Andreĉjo estas: * '''Woody''': vakero; esprimita de [[Tom Hanks]]. * '''Buzz Lightyear''': spaca patrolo; esprimita de [[Tim Allen]]. * '''[[Mr. Potato Head|S-ro Terpoma Kapo]]''': ludilo de kapo terpoma; esprimita de [[Don Rickles]]. * '''Rex''': [[dinosaŭro]]; esprimita de Wallace Shawn. * '''[[Slinky]]''': bobena [[hundo]]; esprimita de Jim Varney. * '''Hamm''': [[Ŝparkesto|monkesta porko]]; esprimita de John Ratzenberger. * '''Bo Peep''': porcelana ŝafistino; esprimita de Annie Potts. * '''Sarge''': serĝento; esprimita de R. Lee Ermey. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.pixar.com/feature-films/toy-story}} en la retejo de la produktejo ''[[Pixar Animation Studios]]'' ({{en}}) * [https://www.disney.co.jp/fc/toystory.html kaj aldona japania retejo] * {{IMDb titolo}} {{Projektoj}} {{Toy Story}} {{Ĝermo|filmo}} [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Fantastaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1995]] [[Kategorio:Filmoj de Disney]] [[Kategorio:Filmoj de Pixar]] [[Kategorio:Filmoj pri ludiloj]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Ludiloj]] 729qdfswsaid61ic49m6iaporrlujww 0 454782 9506173 8961204 2026-11-02T10:05:31Z Sj1mor 12103 9506173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 9279 ''Seager'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 9279 Seager |Aliaj_nomoj = '''1981 EY₁₂''' |Dato_de_malkovro = {{dato|1|marto|1981}} |Malkovrinto = [[Schelte J. Bus]] |Loko_de_malkovro = [[Coonabarabran]] ([[Aŭstralio]]) |Epoko = 2456600.5 {{dato|4|novembro|2013}} TDB |Granda_duonakso = 366,967 [[1 E9 m|Gm]] (2,453 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 298,239 Gm (1,994 AU) |Apoapsido = 435,694 Gm (2,912 AU) |Discentreco = 0,187 |Periodo = 1403,299&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,842&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 8,309° |Meza_anomaliangulo = 230,454° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 209,712° |Argumento_de_periapsido = 260,847° |Terdistanco_min = 153,975 [[1 E9 m|Gm]] (1,029 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 14,2 }} '''9279 ''Seager''''' estas [[asteroido]] de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|1|marto|1981}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Schelte J. Bus]] elde la [[Observatorio de Siding Spring]], apud [[Coonabarabran]] en [[Novsudkimrio]] ([[Aŭstralio]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras [[Sara Seager]] instruistinon pri [[fiziko]] kaj [[planedoscienco]] ĉe la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]]. Spertulino kaj eldonistino de [[lernolibro]] en la kampo de la {{J|ekstersunsistema planedo}}, ŝi dediĉas sin ankaŭ al la teknikoj de malgrandaj [[artefarita satelito|satelitoj]] por observi [[pasado (astronomio)|pasadojn]] de {{J|ekstersunsistema planedo}} kaj malkovri asteroidojn. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|9279-seager-1981-ey12}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (9001–10000)#9251-9300|Listo de asteroidoj (9001 - 10000)]] |antaŭ = ''[[9278 Matero]]'' |periodo = '''9279 ''Seager''''' |post = ''[[9280 Stevenjoy]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Seager}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981]] esimm3d9p8dpxyj0vfgk9q8xd63sc62 2 457859 9505655 9504632 2026-11-01T13:35:55Z ThomasPusch 1869 /* Orfoj */ 9505655 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]], por escepte malurbajurboj ankaŭ [[Dunseith]] aŭ [[Rolette]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] :: Bone fakte por atribui aŭ forpreni ĉiuspecajn rajtojn. * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} - {{farite}} 2026-08-28 * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} - {{farite}} 2026-08-25 * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} - {{farite}} 2026-08-24 * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}} - {{farite}} 2026-08-24 --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto nun m estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. {{ŝ|sen fontoj}} por paĝoj kiuj estas nur [[artikola ĝermo|artikolaj ĝermoj]]: [[Diskuto:Marc Guéhi]]. (2026 7 5) <nowiki>{{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|12:30 h UTC}}</nowiki> Frazo por estonta re-uzo: La vorto "..." estas banala vorto, kiel vortoj "kelkaj", "kondutas" aŭ "uzado" ... tiujn vortojn oni serĉi en vortaro.net, aŭ - se estas - en vikivortaro. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close ⇒ [[d:Q52105174|list of Wikidata reasons for deprecation]] ("malnoviĝinta" funkcias). == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 * fini la voĉdonon [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Gento (urbo)]] 2026 07 09 * [[Ŝablono-Diskuto:Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio]] * Teorie necesus nova teksto [[Pelt]] en [[Limburgo (Belgio)]]. Ekz. [[Overpelt]] estas parto. Same pri [[Lievegem]] en [[orienta Flandrio]]. * La teksto [[Peer (Belgio)]] havas ĥaosan historian ĉapitron... 2026 07 11 * [[Propaganda piedvojaĝo]] de 1912 estas bizara historia temo, plena je demandoj... 2026 07 14 * [[Alexis Saelemaekers]], disputo pri franca aŭ flandra prononco en la angla paĝo... 2026 07 15 * Nur la tekstoj pri usonaj subŝtatoj A- ekskluzive Nov-Meksiko estas reviziitaj. La resto ankoraŭ mankas. 2026 7 26. * Esplorinda reta fonto [https://www.esperanto.be/fel/jar/landoj.php La landoj de l' tero] [[Flandra Esperanto-Ligo]] * al VP:AA: [[Ombra kabineto]] al Ombra registaro * Ankoraŭ necesus bluigi 7 paĝojn en [[Ŝablono:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026]], eventuale ankaŭ Slovenio en la Olimpikoj, por aliaj jaroj. * Aldonindas du apartigiloj pri [[kantono Richland]], [[kantono Rock]] kaj [[kantono Rusk]] - "pseŭdoblua", provizora alidirektilo al [[kantono Rusk (Teksaso)]], i.a. pri Viskonsino. {{farite}} je 2026-8-4 * [[Alemana lingvo]] ne plu estas malneŭtrala. La ŝablono foriru. 2026-08-28 * Estas pluraj biokemiaj demandoj pri [[sunfloro]]. 2026-09-11 * Mi senesperas pri la teksto [[Irana milito de 2026]]. 2026-09-14 * [[Jozefo Petrin]] Peto al MirMal pri helpo, kaj nesolvitaj demandoj pri rumanaj verkistoj. 2026-09-15 * Necesos kunigi [[Rejna de Jong-Beukers]]. Eble Sj1mor pretos fari tion... 2026-09-15 * [[diskuto:Johannes Linnankoski]]: demando pri Finna E-Libreso kaj Biblioteko E-a. 2026-09-18 * En [[Universitato de Vaŝingtonio]] estas 6 ligiloj ruĝaj ekde junio 2009. Pri kvar simple necesus trovi paĝokreanton, kaj du pliaj supozeble estas misa ligiloj. 2026-09-30 * Pri rimarkindaj nunaj rusianoj: [[Sergej Sobjanin]], mokva urbestro ekde 2010, jam havis ĝermeton, nun ĝermon. Pri [[Nikolaj Patruŝev]], eksa FSB-ĉefo, jam estas kontentiga pli vasta teksto kun referencoj, nur estas tri ruĝaj ligiloj tie. Kaj dubeblas ĉu lia filo Dmitrij ankaŭ meritus tekston. Pri [[Miĥail Miŝustin]], nuna rusia ĉefministro, kaj pri [[Sergej Ŝojgu]] (Q32024), generalo kaj nacia ministro de defendo, estas ĝermoj. == Multjare/multjardeke ruĝaj ligiloj == * ekzistas iu ŝablono {{ŝ|ruĝaj ligiloj}} kaj {{ŝ|ruĝa ligilo}}, kiu atentigas interalie pri * [[Rekordoj de mamuloj]] * aparte provoka: [[Hans Leo Hassler]] * estas nur du restaj neklarigitaj ligiloj de aŭg. 2011 en [[Banská Bystrica]]... 62beb8q5pojl44av79e87n8uq0mipmq 9505658 9505655 2026-11-01T13:36:53Z ThomasPusch 1869 /* Orfoj */ 9505658 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]], por escepte malurbajurboj ankaŭ [[Dunseith]] aŭ [[Rolette]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] :: Bone fakte por atribui aŭ forpreni ĉiuspecajn rajtojn. * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} - {{farite}} 2026-08-28 * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} - {{farite}} 2026-08-25 * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} - {{farite}} 2026-08-24 * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}} - {{farite}} 2026-08-24 --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. {{ŝ|sen fontoj}} por paĝoj kiuj estas nur [[artikola ĝermo|artikolaj ĝermoj]]: [[Diskuto:Marc Guéhi]]. (2026 7 5) <nowiki>{{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|12:30 h UTC}}</nowiki> Frazo por estonta re-uzo: La vorto "..." estas banala vorto, kiel vortoj "kelkaj", "kondutas" aŭ "uzado" ... tiujn vortojn oni serĉi en vortaro.net, aŭ - se estas - en vikivortaro. == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close ⇒ [[d:Q52105174|list of Wikidata reasons for deprecation]] ("malnoviĝinta" funkcias). == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 * fini la voĉdonon [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Gento (urbo)]] 2026 07 09 * [[Ŝablono-Diskuto:Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio]] * Teorie necesus nova teksto [[Pelt]] en [[Limburgo (Belgio)]]. Ekz. [[Overpelt]] estas parto. Same pri [[Lievegem]] en [[orienta Flandrio]]. * La teksto [[Peer (Belgio)]] havas ĥaosan historian ĉapitron... 2026 07 11 * [[Propaganda piedvojaĝo]] de 1912 estas bizara historia temo, plena je demandoj... 2026 07 14 * [[Alexis Saelemaekers]], disputo pri franca aŭ flandra prononco en la angla paĝo... 2026 07 15 * Nur la tekstoj pri usonaj subŝtatoj A- ekskluzive Nov-Meksiko estas reviziitaj. La resto ankoraŭ mankas. 2026 7 26. * Esplorinda reta fonto [https://www.esperanto.be/fel/jar/landoj.php La landoj de l' tero] [[Flandra Esperanto-Ligo]] * al VP:AA: [[Ombra kabineto]] al Ombra registaro * Ankoraŭ necesus bluigi 7 paĝojn en [[Ŝablono:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026]], eventuale ankaŭ Slovenio en la Olimpikoj, por aliaj jaroj. * Aldonindas du apartigiloj pri [[kantono Richland]], [[kantono Rock]] kaj [[kantono Rusk]] - "pseŭdoblua", provizora alidirektilo al [[kantono Rusk (Teksaso)]], i.a. pri Viskonsino. {{farite}} je 2026-8-4 * [[Alemana lingvo]] ne plu estas malneŭtrala. La ŝablono foriru. 2026-08-28 * Estas pluraj biokemiaj demandoj pri [[sunfloro]]. 2026-09-11 * Mi senesperas pri la teksto [[Irana milito de 2026]]. 2026-09-14 * [[Jozefo Petrin]] Peto al MirMal pri helpo, kaj nesolvitaj demandoj pri rumanaj verkistoj. 2026-09-15 * Necesos kunigi [[Rejna de Jong-Beukers]]. Eble Sj1mor pretos fari tion... 2026-09-15 * [[diskuto:Johannes Linnankoski]]: demando pri Finna E-Libreso kaj Biblioteko E-a. 2026-09-18 * En [[Universitato de Vaŝingtonio]] estas 6 ligiloj ruĝaj ekde junio 2009. Pri kvar simple necesus trovi paĝokreanton, kaj du pliaj supozeble estas misa ligiloj. 2026-09-30 * Pri rimarkindaj nunaj rusianoj: [[Sergej Sobjanin]], mokva urbestro ekde 2010, jam havis ĝermeton, nun ĝermon. Pri [[Nikolaj Patruŝev]], eksa FSB-ĉefo, jam estas kontentiga pli vasta teksto kun referencoj, nur estas tri ruĝaj ligiloj tie. Kaj dubeblas ĉu lia filo Dmitrij ankaŭ meritus tekston. Pri [[Miĥail Miŝustin]], nuna rusia ĉefministro, kaj pri [[Sergej Ŝojgu]] (Q32024), generalo kaj nacia ministro de defendo, estas ĝermoj. == Multjare/multjardeke ruĝaj ligiloj == * ekzistas iu ŝablono {{ŝ|ruĝaj ligiloj}} kaj {{ŝ|ruĝa ligilo}}, kiu atentigas interalie pri * [[Rekordoj de mamuloj]] * aparte provoka: [[Hans Leo Hassler]] * estas nur du restaj neklarigitaj ligiloj de aŭg. 2011 en [[Banská Bystrica]]... ch9m1vq23jptyp89clz54wpeniv3mi7 0 473818 9505601 8473853 2026-11-01T12:37:16Z Sj1mor 12103 9505601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=DE-HE|situo sur mapo=|zomo=13}} [[Dosiero:Taunus Wunderland Eingang.JPG|eta|Enirejo Taunus Wunderland 2009]] [[Dosiero:Taunus Wunderland Achterbahn Gesamtansicht.JPG|eta|[[Onda fervojo]]]] '''Taunus Wunderland''' (Taŭnusa Mirlando) estas [[amuzparko]] en arbaro apud [[Schlangenbad]]. Ĝi situas en la montaro [[Taunus]] ĉ. 10 km nordokcidente de [[Wiesbaden]]. La parko fondiĝis en 1966 kaj prezentis origine fabelojn kaj karesbestojn. Ĉefaj celgrupoj estis infanetoj kaj familioj. En 1998 ĝi pluevoluis al amuzparko kaj fariĝis interesa por homoj de ĉia aĝo. Al la ĉefaj allogaĵoj de la parko apartenas torenta akvofervojo, ondaj fervojoj kaj alta ĉenkaruselo. Ekde tiam, la dometoj prezentantaj scenojn el fabeloj iom post iom malaperis. <gallery> Dosiero:Taunus Wunderland Märchenszenen.JPG|Szeno el la fabelo ''Hänsel und Gretel'' (Joĉjo kaj Manjo) - dometo forigita en 2012 Dosiero:Taunus Wunderland Dinosaurier.JPG|Dinosaŭroj Dosiero:Karussell2.jpg|Karuselo por infanetoj </gallery> <gallery> Dosiero:Taunus Wunderland Achterbahn Teilansicht.JPG|Onda fervojo Dosiero:Taunus Wunderland Kettenkarussel.JPG|Ĉena karuselo Dosiero:Taunus Wunderland Autoscooter.JPG|Kolizi-aŭtoj </gallery> <gallery> Dosiero:Taunus Wunderland Röhrenrutschen.JPG|Tubaj toboganoj Dosiero:Taunus Wunderland Wildwasserbahn Gesamtansicht.jpg|Torenta akvofervojo Dosiero:Taunus Wunderland Wildwasserbahn Anstieg.JPG|Torenta akvofervojo Dosiero:Taunus Wunderland Wildwasserbahn Start.jpg|Torenta akvofervojo </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.taunuswunderland.de Taunus Wunderland] <!--{{Koordinato|article=/|NS=50/06/54|EW=8/06/37|type=landmark|dim=400|region=DE-HE}}--> [[Kategorio:Amuzparkoj]] 01v8dtid444p63qntvz3adq1063h339 0 476048 9505595 9486980 2026-11-01T12:35:15Z Sj1mor 12103 9505595 wikitext text/x-wiki {{Kataluna nomo|Oller|Roca}} {{Informkesto homo | nomo =Joseph |Familinomo =Oller |Esperantigita = | dosiero =Josep Oller.jpg | priskribo =Joseph Oller | grandeco de dosiero = |Fono = | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1839|2|10}} | loko de naskiĝo = [[Terrassa]], [[Katalunio]]<br /> {{Hispanio}} | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1922|4|19|1839|2|10}} | loko de morto = [[Parizo]] {{Francio}} }} '''Joseph Oller''', naskonome '''Josep Oller i Roca''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1839|2|10}} en [[Terrassa]], mortis {{mortodato|1922|4|19}} en [[Parizo]]) estis [[Hispanio|hispana]] entreprenisto kiu loĝis en Parizo la plejparton de sia vivo. Li fondis la faman kabaredon [[Moulin Rouge]]<ref name="Joseph Oller, the founder">{{Citaĵo el la reto | titolo=Joseph Oller, the founder | url=http://www.moulinrouge.fr/vedette/joseph-oller?lang=en}}</ref> kaj estis la inventisto de la mutuala vetado<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo=Inventor of the "Pari Mutuel" System Of Wagering | url=https://www.cs.auckland.ac.nz/historydisplays/SecondFloor/Totalisators/ToteHistory/BookSummary.pdf}}</ref>. == Biografio == Naskiĝinta en [[Terrassa]], Josep Oller elmigris al [[Francio]] kun sia familio, ankoraŭ infano. Poste, li revenis al [[Hispanio]] por studi en la universitato de [[Bilbao]]. Tie, li pasiiĝis pri koko-bataloj kaj komencis sian karieron de vet-peranto. Denove en Parizo, en 1867, Joseph Oller inventis novan metodon de vetado, kiun li nomis ''Pari Mutuel'' (franca vorto por mutuala vetado). Li sukcese enkondukis sian sistemon en francajn ĉeval-vetkurojn. Tamen, en 1874, Joseph Oller estis kondamnita al dek kvin tagoj en malliberejo kaj estis monpunita pro kontraŭleĝa praktiko de hazardludo. Poste, en 1891, francaj aŭtoritatoj laŭleĝigis lian sistemon kaj malpermesis vetadon per antaŭfiksitaj ŝancoj. Rapide, la ''Pari Mutuel'' de Oller disvastiĝis tra plej multaj kurejoj ĉirkaŭ la mondo, sed la metodo estis operaciita per inĝenieraj sistemoj kiel tiu de la aŭtomata sumigilo (''Totalisator''), inventita de [[George Julius|George Alfred Julius]]. en 1870, li momente translokiĝis al [[Londono]] por eviti la [[Francia-Prusia Milito|Francian-Prusian Militon]]. Tie li renkontis la mondon de la scenejo. Ekde 1876, Joseph Oller fokusigis sian atenton al la spektakla industrio. Unue li malfermis plurajn aŭditoriojn kaj spektaklejojn: Fantaisies Oller (Fantazioj Oller), La Bombonnière (La Bombonujo), Théâtre des Nouveautés (Teatrejo de Novaĵoj), Nouveau Cirque (Nova Cirko) kaj la Montagnes Russes ([[onda fervojo]] "Rusaj Montoj"). Sed estis en 1889, kiam li inaŭguris la faman kabaredon [[Moulin Rouge]]<ref name="Joseph Oller, the founder"/>. Kvar jarojn poste, li malfermis la unuan parizan muzik-halon: "[[Olympia de Parizo|Olympia]]". Li estis entombigita en [[Tombejo Père-Lachaise]]. == Bibliografio == * CANYAMERES, Ferran, ''Josep Oller i la seva època. L'home del Moulin Rouge'', Editorial Aedos, Barcelono, 1959. * SOLDEVILA, Carles, ''Figures de Catalunya'', Editorial Aedos, Barcelono, 1955. * ROMAGUERA i RAMIÓ, Joaquim, ''Josep Oller i Roca, un emprenedor de l'espectacle tot terreny'', Revista de Catalunya, núm. 157, Barcelono, 2000. == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Joseph Oller|600621052}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oller, Joseph}} [[Kategorio:Hispanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Francaj distristoj]] [[Kategorio:Katalunoj]] [[Kategorio:Impresarioj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Hispandevenaj francoj]] [[Kategorio:Moulin Rouge]] n0svjvmo0dhc17i6xvibxi4hg7z4z1w 0 476292 9506111 9402683 2026-11-02T07:46:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ejercito argentino escudo.png|eta|150ra|Seal]] La '''Armeo de Argentino''' ({{lang-es|Ejército Argentino}} (ne konfuzu kun la ĝeneralaj Armitaj Fortoj de Argentino) estas la surtera komponanto de la [[Armitaj Fortoj de Argentino]]. Dum la [[20a jarcento]], tiu [[armeo]] kune kun la [[Argentina Mararmeo|Mararmeo]] kaj la [[Argentina Aerarmeo|Aerarmeo]], montris fortan influon (kaj konstantan intervenon) en la politiko kaj en la socio, ĉefe per partopreno en multaj puĉoj kaj sekvaj militistaj reĝimoj. La ĉiujara kalkulo fare de la Argentina Armeo montras kvanton de 44.233 personoj (ĉiuj profesiuloj<ref>http://www.ejercito.mil.ar/incorporacion/</ref>). La [[29-a de majo]], oni celebras la Tagon de la Argentina Armeo, rememorante sian kreon en la jaro 1810. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ejercito.mil.ar Oficiala retejo de la ''Ejército Argentino''] * [https://web.archive.org/web/20181130012226/http://www.bienestar.mil.ar/ Oficiala retejo de la ''Dirección de Bienestar del Ejército Argentino''] * [http://www.unor.mil.ar Sitio web oficial de UNOR: Unión de Oficiales de Reserva de las Fuerzas Armadas de la Nación, República Argentina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141120173404/http://www.unor.mil.ar/ |date=2014-11-20 }} * [http://www.saorbats.com.ar SAORBATS - Organizado kaj ekipado de la iberamerikaj fortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150926180753/http://www.saorbats.com.ar/ |date=2015-09-26 }} * [http://www.rs.ejercito.mil.ar/contenido/estructura/insignias_nuevo.htm Simbolaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090417183912/http://www.rs.ejercito.mil.ar/contenido/estructura/insignias_nuevo.htm |date=2009-04-17 }} * [http://www.rs.ejercito.mil.ar/contenido/estructura/sistema_barras.htm Simbolaro] * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=106793775683380338470.00045ced65217953ee9bd&ll=-39.232253,-62.578125&spn=37.732882,79.013672&t=h&z=4 Mapo de la ''Ejército Argentino''] * [http://www.artilleria.ejercito.mil.ar/index.htm Artilerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100107100725/http://www.artilleria.ejercito.mil.ar/index.htm |date=2010-01-07 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Argentino]] [[Kategorio:Armeo de Argentino]] 7dhy33iaemhwhah6ldf1dxgb86sizw5 0 477872 9506029 9302857 2026-11-02T04:53:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506029 wikitext text/x-wiki '''Apudmoskvaj vesperoj''' ({{lang-ru|Подмоско́вные вечера́}}, Podmoskovnije veĉera) estas vaste publike konata [[Rusa lingvo|ruslingva]] [[Sovetunio|sovetia]] kanto. Ĝi estas verkita de [[Vasilij Solovjov-Sedoj]] (Василий Соловьёв-Седой, 1907-1979, melodio) kaj [[Miĥail Matusovskij]] (Михаил Матусовский, 1915-1990, teksto); en sia unua variaĵo estis nomata "[[Sankt-Peterburgo|Leningradaj]] vesperoj", {{lang-ru|Ленинградские вечера}}. La kanto populariĝis dum la [[Moskvo|moskva]] [[Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro|Festivalo de junularo kaj studentaro]] en [[1957]]. == Teksto == Originala variaĵo (ruse) kaj traduko al Esperanto ([https://web.archive.org/web/20230113002004/https://kantaro.ikso.net/apudmoskvaj_vesperoj vidu du tradukojn]): {| class="wikitable" |- ! Ruslingve !! En Esperanto (tradukis [[Konstantin Gusev]]) |- | Не слышны в саду даже шорохи,<br /> Всё здесь замерло до утра.<br /> Если б знали вы, как мне дороги<br /> Подмосковные вечера.<br /><br /> Речка движется и не движется,<br /> Вся из лунного серебра.<br /> Песня слышится и не слышится<br /> В эти тихие вечера.<br /><br /> Что ж ты, милая, смотришь искоса,<br /> Низко голову наклоня.<br /> Трудно высказать и не высказать<br /> Всё, что на сердце у меня.<br /><br /> А рассвет уже всё заметнее.<br /> Так, пожалуйста, будь добра,<br /> Не забудь и ты эти летние<br /> Подмосковные вечера. || Ne aŭdiĝas eĉ flustro en obskur'<br /> ĉio dormas nun tie ĉi<br /> Kiel ŝatas ja, se vi scius nur,<br /> Apudmoskvajn vesperojn mi.<br /><br /> Iom plaŭdas flu' kaj ne plaŭdas plu,<br /> Plendas de arĝent' la river'.<br /> Kanton aŭdas mi kaj ne aŭdas plu<br /> En mallaŭto de la vesper'.<br /><br /> Kial, kara, vi kapon klinas pli<br /> Kaj rigardas nun ruze min?<br /> Ĉu esprimas mi, ne esprimas mi,<br /> Kio ardas en la anim'?<br /><br /> Kaj alvenas jam la matena hor',<br /> Brilas ruĝa jam lunlini'...<br /> Tenu en memor', tenu en la kor'<br /> Apudmoskvajn vesperojn ni. |} == Video == * {{YouTube|video=Vm-ST27v4bM|nomo=Oraj Kantoj - Apudmoskvaj Vesperoj}} * [https://vm.tiktok.com/ZGdmvLdvN/ virtuoza piana prezenteto de du junaj azianoj de 2026 en la] [[socia retejo]] ''[[TikTok]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kantoj pri Moskvo]] [[Kategorio:Ruslingvaj kantoj]] 6y4v5hevz210c2xuq3ybwyr4dmne0hx 0 482874 9506028 8346335 2026-11-02T04:27:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Aníbal Ibarra''' (n. [[Lomas de Zamora]], [[Argentino]] [[1-a de marto]] de [[1958]]) estas [[advokato]] kaj [[politikisto]] [[Argentina|argentina]], kiu iĝis ĉefministro de la urbo [[Bonaero]] kiam ĝi estis elektita per rekta voĉdonado por la periodoj de la [[7a de aŭgusto]] de [[2000]] al la [[10a de decembro]] de [[2003]] kaj de la [[10a de decembro]] de [[2003]] ĝis sia elpostenigo pere de politika juĝado, la [[7-a de marto]] de [[2006]], post senfunkciigo ekde novembro de [[2005]]. En 2007 kaj 2011 estis elektita kiel bonaera registo. Estas frato de la ekssenatanino de Argentino el Bonaero [[Vilma Ibarra]]. Manifestis publike sian intencon reveni al kandidatiĝo kiel ĉefministro de Bonaero por 2015.<ref>http://www.infobae.com/2014/01/23/1538862-anibal-ibarra-volvera-postularse-jefe-gobierno-porteno</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vikicitaro}} * [http://www.anibalibarra.com.ar Retejo de Aníbal Ibarra] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130522105450/http://www.anibalibarra.com.ar/ |date=2013-05-22 }} * [http://www.buenosaires.gov.ar Registaro de Bonaero] * [http://www.politicaspublicas.org.ar Fundación Políticas Públicas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080827225357/http://www.politicaspublicas.org.ar/ |date=2008-08-27 }} * [http://www.lanacion.com.ar/informaciongeneral/nota.asp?nota_id=786742&origen=relacionadas| Destituyeron a Ibarra]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lospibesdecromagnon.org.ar/spip.php?article30 Los fundamentos de los Legisladores porteños para destituir al Jefe de Gobierno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070118205629/http://www.lospibesdecromagnon.org.ar/spip.php?article30 |date=2007-01-18 }} * [http://www.clarin.com/diario/2006/03/07/index_diario.html Clarín, Destituyeron a Ibarra] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091231040934/http://www.clarin.com/diario/2006/03/07/index_diario.html |date=2009-12-31 }} * [https://web.archive.org/web/20070927043338/http://www.cpacf.org.ar/gris/X_jurispru/Ibarra.doc Confirmación sobreseimiento de Anibal Ibarra Cámara Nacional de Apelaciones en lo Criminal y Correccional] * [http://www.pagina12.com.ar/diario/ultimas/20-71100-2006-08-07.html Página/12, Sobreseyeron a Aníbal Ibarra] * [https://web.archive.org/web/20070928003205/http://www.laopinion-rafaela.com.ar/opinion/2006/08/08/e680820.htm La Opinión, Ibarra fue sobreseído en la causa Cromagnon] * [http://www.clarin.com/diario/2005/12/31/sociedad/s-05201.htm Multitudinaria marcha en contra de Aníbal Ibarra cumplido el año de la tragedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070109152230/http://www.clarin.com/diario/2005/12/31/sociedad/s-05201.htm |date=2007-01-09 }} * [http://www.tn.com.ar/popupclarin.asp?Id_Nota=46798 Filmeto pri manifestacioj kontraŭ Aníbal Ibarra]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.quenoserepita.com.ar/que_paso_en_cromanon Filmeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070320223200/http://www.quenoserepita.com.ar/que_paso_en_cromanon |date=2007-03-20 }}. * [http://vimeo.com/5194537 Ni la bengala ni el rocanrol] Filmeto pri la tragedio fare de la grupo Ojo Obrero. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ibarra, Anibal}} [[Kategorio:Argentinaj politikistoj]] c0qvsawkyd2caqncb16bykd58jsf141 0 489719 9506183 9503521 2026-11-02T10:58:57Z Tirolischleioans 254019 /* Daŭra ekspozicio nr 2 */ 9506183 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}} {{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}} '''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28). == La antaŭa kastelo kaj la historio == La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich de [[Henneberg-Hartenberg]] de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Henneberg-a blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676. Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego. == La malantaŭa kastelo kun la muzeo == La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj. === Daŭra ekspozicio nr 1 === En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto. === Daŭra ekspozicio nr 2 === Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo. Krome spekteblas kelkaj t.n. [[Kesteto el Römhild]]. === Daŭra ekspozicio nr 3 === Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj. Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas. == Literaturo == Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }} [[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]] [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]] [[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]] [[kategorio:Römhild]] k59c19bz6o9cneewvjg3qwhn61k2497 9506186 9506183 2026-11-02T11:01:31Z Tirolischleioans 254019 /* La antaŭa kastelo kaj la historio */ 9506186 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}} {{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}} '''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28). == La antaŭa kastelo kaj la historio == La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich (Hennebergio-[[kastelo Hartenburg|Hartenberg]]) de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Henneberg-a blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676. Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego. == La malantaŭa kastelo kun la muzeo == La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj. === Daŭra ekspozicio nr 1 === En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto. === Daŭra ekspozicio nr 2 === Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo. Krome spekteblas kelkaj t.n. [[Kesteto el Römhild]]. === Daŭra ekspozicio nr 3 === Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj. Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas. == Literaturo == Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }} [[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]] [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]] [[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]] [[kategorio:Römhild]] mgoby9zqxqknnrs973cpidbtt49hw1a 9506187 9506186 2026-11-02T11:01:52Z Tirolischleioans 254019 /* La antaŭa kastelo kaj la historio */ 9506187 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la kastelo ''Glücksburg'' en la komunumo [[Römhild]] de la federacia lando [[Turingio]] en Germanio. Sendepende ekzistas plia [[Kastelo Glücksburg]] en la samnoma urbo ''[[Glücksburg]]'' de la federacia lando [[Ŝlesvigo-Holstinio]] en Germanio, kaj historie ankaŭ la kastelo de la urbo [[Glückstadt]] nomiĝis ''Glücksburg''.}} {{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo = 16}} '''Kastelo Glücksburg''' ({{lang-de|Schloß Glücksburg}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Griebelstraße 28). == La antaŭa kastelo kaj la historio == La kastelo estas ampleksa, ĉirkaŭ du kortoj farita (ĉefe ) malfrugotika konstruaĵo, kiu en la kuro de kvin jarcentoj servis al diversaj celoj. Ĝin konstruigis grafo Friedrich (Hennebergio-[[kastelo Hartenburg|Hartenberg]]) de 1465-1491. Ĝi servis kiel rezidejo de la henneberg-aj grafoj el la römhild-a linio. Hennebergia blazono supre de la portalo de la malantaŭa turo kun dato de 1491 atestas tion ĝis hodiaŭ. Post la estingiĝo de tiuj [[burgo Henneberg|hennebergaj]] grafoj ŝanĝiĝas la posedantoj de la kastelo plurfoje inter 1549 kaj 1676. Duko [[Heinrich (Saksio-Römhild)]] faris la kastelon en 1680 rezidejo (ĝis la morto en 1710) kaj alinomis ĝin ''Glücksburg'' (tradukite: ''Burgo de feliĉo''). Poste ĝi estis vidvinejo kaj de 1884-1947 orfejo. Ankoraŭ nun videbligas la elstaran metiadan talenton de la hejminfanoj murtegaĵoj kaj pordoj en la festsalonego. == La malantaŭa kastelo kun la muzeo == La malantaŭa parto rezervatas al la vizitantoj kaj muzeemuloj kun elekto inter tri daŭraj ekspozicioj. === Daŭra ekspozicio nr 1 === En la unua etaĝo estas ekde 1984 la ekspozicio ''Keramik International''. La de pli ol 290 jaroj surloka ceramikaĵfarejo ''Töpferhof Gramann'' estis de 1975-93 sepfoje konkursejo de la [[Internacia Ceramika Simpozio (Römhild)|Internacia Ceramika Simpozio]]. La salonoj kaj la ĝardeno montras ĉ. 600 objektojn faritajn de 160 artistoj el 29 landoj. Ili montras bonege la variecon de formoj, glazuroj, bakteknikoj kaj laste ne balaste la individuecon de ĉiu unuopa artisto. === Daŭra ekspozicio nr 2 === Dua ekspozicio estas la kolekto ''Hönn'sche Sammlung'' pri la kamparana metiado de la regiono. Kolektis la tuton s-ro Walter Hönn (1906-80) kaj testamente asignis la kolektojn al la urbo. Videblas eta ŝuflikistejo, bakejo, ilaro kaj produktoj de ŝnurfarejo kaj seruristejo. Krome spekteblas kelkaj t.n. [[Kesteto el Römhild]]. === Daŭra ekspozicio nr 3 === Tria parto estas la artistaj kaj karakteraj pupoj de Erato Mavrogordato (1871-1948) kaj salonoj dediĉitaj al la urba historio respektive al la ludiloj de antaŭaj generacioj. Averaĝe tri nedaŭraj ekspozicioj pojare kaj apartaj pedagogiaj aranĝoj krome menciindas. == Literaturo == Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 134. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html Pri la muzeo en tutturingia muzea retpaĝaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140816182934/http://www.museumsverband-thueringen.de/museumsverband/museen/museum/museum-schloss-gluecksburg.html |date=2014-08-16 }} [[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]] [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Hildburghausen|Glucksburg]] [[Kategorio:Muzeoj pri ludiloj|Romhild]] [[kategorio:Römhild]] 1mrul4r7md5ssdgbo0ww26iq6reiih9 0 491722 9506055 9503518 2026-11-02T06:11:11Z Tirolischleioans 254019 9506055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-TH |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |tersituo = Turingio/Germanio |zomo = 13 |estro = Mathias Seidl |vizitantoj = }} La '''Muzeo Steinsburg''' ({{lang-de|Steinsburgmuseum}}) troviĝas en [[Römhild]] (Germanujo; Waldhaussiedlung 8) kaj estas filio de la [[Muzeo pri pra- kaj protohistorio de Turingio (Weimar)|Muzeo pri pra- kaj protohistorio de Turingujo]]. == Priskribo de la muzeo kaj de la kolekta agado == Nomo, loko kaj historio de la muzeo estas en intima ligo kun la pli malgranda de la du Gleichberg-montoj, la [[Steinsburg]]. La harmonie en la natura ĉirkaŭaĵo situanta konstruaĵo estis inaŭgurita en la 1929-a jaro. Instigo pro tio venis de la grava prahistoriisto [[Alfred Götze]] (1865-1948) kiel ankaŭ de Karl Behlert, arkitekto el [[Meiningen]]. La monon por la konstruo donacis la en la najbara vilaĝo ''Haina'' naskiĝinta germano-usonano [[Christian Heurich]]. Tiamaniere oni sukcesis daŭre lasi sur ilia origina trovejo kvazaŭ ĉiujn ekde la mezo de la 19-a jarcento elfositajn trovitaĵojn. Estis malkovrintaj la tuton - antaŭ ĉio armiloj kaj iloj el fero kaj ornamaĵoj el bronzo - laboristoj en la ŝtonrompejo. Interesiĝantoj poste savis kaj aĉetis la trovitajn objektojn kaj komencis altvalorajn kolektojn. Ege meritis la kuracisto Gottlieb Ernst Jacob kiu verkis faklibreton pri la loko en 1878. Li kaj Götze finfine atingis la celon haltigi ĉiun ekspluaton kaj fari Steinsburg arkeologia monumento. La kolekto ege pligrandiĝis en la 1970-aj jaroj per la alveno de aliaj prahistoriaj trovitaĵoj el tuta [[Turingio|Suda Turingio]]. == Kolektoj == En kvin salonoj oni informiĝis malenue pri la setlado de la spaco inter la [[Turingia Arbaro]] kaj la [[Rhön]]-regiono. Oni vidas etajn fajroŝtonojn de la ĉasantaj kaj kolektantaj prapatroj, hakilojn el ŝtono, vazojn el argilo, kostumojn kaj ornamaĵojn el [[tumulo|tumulaj tomboj]]. Fokuso estas metita pri la setlado fare de [[keltoj]]. Inter la objektoj elstaras pli ol 500 [[fibolo|fiboloj]] el la periodo de inter la 5-a kaj la 1-a jarcentoj A.K. Post la malfloro de la kelta kulturo, moneroj de la romianoj, ornamaĵoj, ceramikaĵoj kaj restoj de diversaj horizontalaj projekciaĵoj de domoj (ekz. en la najbara vilaĝo ''Sülzfeld'') atestas ankaŭ ĝermanan setladon. Aldonitaĵoj el tomboj de la 6-a kaj la 7-a jarcentoj dokumentas la teroprenon fare de [[Frankonio|frankoj]] kaj intensajn klopodojn plibonigi la infrastrukturon laŭ la modeloj de la regionoj ĉirkaŭ la riveroj [[Main]] kaj [[Saale (rivero)|Saale]]. == Arĥeologiaj padoj == Migradopadaro arkeologia invitas onin konatiĝi kun la ruinoj de impona prahistoria fortikaĵo; la plej konata nomiĝas [[Kelta Aventurpado]]. Troviĝas krom tiu al urbo similanta grandsetlejo ankaŭ vilaĝo el la [[Bronza epoko]] sur la apuda monto ''Großer Gleichberg''. Ĉe ties rando, la ''Altenburg'', oni vidas tripartitan [[karolida Imperio|karolidan]] areon (9-a ĝis 10-a jarcento). Ĉe [[Kastelo Hartenburg|Hartenburg]] videblas ankoraŭ restoj de mezepoka setlado. Al la arkeologia areo apartenas krome la 120 tumuloj en la arbaro ''Merzelbachwald'', kiu estas ĉe la piedo de ''Großer Gleichberg''. Menciindas ankaŭ la t.n. ''Römhilder Landwehr'', defendosistemo el muroj kaj fosoj el la 15-a jarcento kaj ŝtonaj krucoj kiel lokoj de jurisdikcio. == Fonto == Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 135-136 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.thueringen.info/roemhild-steinsburgmuseum.html Pri la muzeo en tutturingia reta gvidlibro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140724211440/http://www.thueringen.info/roemhild-steinsburgmuseum.html |date=2014-07-24 }} [[Kategorio:Muzeoj en Turingio|Romhild]] [[Kategorio:Naturhistoriaj muzeoj|Romhild]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Arkeologiaj muzeoj en Germanio|Romhild]] nzhrdjb9v0lmr1dtd12ncono2cok9cz 0 493722 9505670 9504525 2026-11-01T13:41:18Z ThomasPusch 1869 9505670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | nomo = | bildo = | bildoteksto = | kreita de = | verko = | interpretita de = | voĉigita de = | reala nomo = James Howlett | kaŝnomo = Logan, Wolverine ("[[gulo]]") | sekso = | specio = homa [[mutacio|mutaciulo]], artefarite plifortigita | povoj = supersensoj, superforto, resaniĝo, hardita skeleto, retireblaj [[ungego]]j | naskiĝis = | mortis = | loĝloko = | okupo = | titolo = | familio = | amikoj = | malamiko = | parencoj = }} '''James Howlett''', pli konata sub anglalingva "heroa nomo" '''Wolverine''' (angle por [[gulo]]), estas fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'', ano de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' kaj eventuale, parto de "La Venĝantoj". Liaj karakterizaĵoj estas ke li havas kuracigan faktoron ekstreme pliigita kune kun skeleto kovrita de ''Adamantium'' (nedetruebla fikcia metalo) kaj lia nesuperebla flarsenco, igante lin perfekta batalanto. Lia unua apero okazis kadre de la paĝoj de la samnoma numero 180 de la komikso ''[[Hulk|La Nekredebla Hulk]]'', en oktobro [[1974]], kvankam la formala prezento estis en la sekva numero (numero 181, novembro [[1974]]). Wolverine estas aktiva ano de la la heroaj teamoj "X-Men", "La Venĝantoj" kaj "X-Forto". Krome, li ofte aperas kiel invitito en aliaj komiksoj de Marvel. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la komiksoj en kiuj li aperis, estis inter la plej venditaj en la historio de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]''. Ĝi estis kreita de [[Len Wein]], [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]]. Wolverine kuniĝis al X-Men en [[1975]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Dmoz}} * {{IMDb rolulo}} * [https://web.archive.org/web/20110623144547/http://marvel.com/universe/Wolverine Wolverine] en vikio de [[Marvel Comics]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Superherooj]] [[Kategorio:Marvel-figuroj]] [[Kategorio:Fikciaj kanadanoj]] 6qiarjgcer15tp210z21hcc3x80x502 0 503329 9505838 9318357 2026-11-01T17:53:38Z Sj1mor 12103 9505838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Abies Alba Borke Th Dreger.jpg|eta|ritidomo de 8-jara [[blanka abio]]]] [[Dosiero:Wood structure multilingual.svg|eta|sekco de 5-jara [[pino|pina]] trunko (la bruna parto estas la ritidomo)]] La '''ritidomo''' estas la plej ekstera tavolo de la plej granda parto de la [[arbo]]j. Ĝi estiĝas el la [[korko]] kaj la mortaj partoj de la [[basto]]. La ritidomo protektas la subajn tavplojn de la [[trunko]] kontraŭ fizikaj influoj, ekzemple temperaturo, pluvo, vento, fajro kaj mekanikaj influoj. Ĝi protektas kontraŭ [[damaĝbesto]]j kaj [[infekto]]j. == Estiĝo de la ritidomo == === La primara epitelia histo === Komence la [[epidermo]] estas la ekstera histo de la juna [[ŝoso]]. Ĉar la epidermo estas [[daŭra histo]], do la ĉeloj ne plu kapablas multobliĝi, ĝi disŝiriĝas pro la [[sekundara dikkreskado]] kaj la planto devas formi sekundaran eksteran histon, la [[peridermo]]. === La sekundara ekstera histo === Por anstataŭi la ne plu funkcianta epidermo, la planto reembriigas unue peridermaj ĉeloj. Ili fariĝas denove meristemaj ĉeloj kaj povas dividiĝi. Tiu sekundara, malmulttavola histo nomiĝas [[felogeno]]. Ĝi formas internen la [[felodermo]]n kaj eksteren [[korko]]n (felemo). Ĉe kelkaj arboj la primara peridermo restas intakta longe aŭ eĉ dum la tuta vivo de la arbo. Tiaj arboj ofte havas [[lenticelo]]jn por aerumi. Ekzemploj de tiuj arboj kunsekundara eksterna histotavoloj estas [[fago]] kaj [[karpreno]]. Vundiĝoj de la arboŝelo kunkreskas dum la tempo kaj estas videblaj ankaŭ post jardekoj, msale al arboj kun peridomo. === La terciara ekstera histo – la peridomo === Ĉe multaj arboj la felogeno ne povas samrapide kreski ol la dikiĝo de la arbo (sekundara dikkresko). Ĝi denove disŝiriĝas La nova disŝiro kaŭzas kreskon de nova peridermo. (interna peridermo). La nun fortranĉitaj partoj de la basto mortas kaj formas kune la ritidomon, kiu pro la unuflanka dividaktiveco de la felgeno, kontinue kreskas. == Diversaj formoj de la ritidoma histo de arboj == <gallery> dosiero:Quercus robur0.jpg|retritidomo ĉe [[tigfrukta kverko]] dosiero:Birkenrinde-2.jpg|ringeca ritidomo ĉe [[betulo]] <!--dosiero:Rinde05.jpg|skvama ritidomo ĉe [[arbara pino]]--> dosiero:AhornblättrigePlatane1.JPG|foliecaj skvamoj ĉe [[platano|acerfolia platano]] </gallery> == Tri tipoj de ritidomo == Ekzistas tri tipoj de ritidomo ĉe arboj. * ringritidomo ( ekzemple ''[[ĉerizarbo]]''). Korkkambioj kreskas en ringoj ĉirkaŭantaj la trunkoj. * skvamritidomo/platoritidomo ( ekzemple [[montara acero]]). tiu tipo estas la plej ofta. * retritidomo (ekzemple [[tigfolia kverko]], [[ordinara frakseno]]) Krome ekzistas tri tipoj de arboj kun surfaca peridermo (ekstera tavolo estas korko): * glata arboŝelo (ekzemple ''Fagus sylvatica'') * ringkorko (ekzemple ''Prunus avium'') * amasa korko (ekzemple ''[[Quercus suber]]'') == Utiligado == == Vidu ankaŭ == * [[korko]] * [[arboŝelo]] == Literaturo == * Dietrich Böhlmann: ''Warum Bäume nicht in den Himmel wachsen – Eine Einführung in das Leben unserer Gehölze'', Quelle & Meyer Verlag, Wiebelsheim 2009, ISBN 978-3-494-01420-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Bark|Borke}} * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d05/borke_fagales.htm Borken aus der Bilddatenbank der Universität Basel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170121051351/http://www1.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d05/borke_fagales.htm |date=2017-01-21 }} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Planthistoj]] [[Kategorio:Plantmorfologio]] [[Kategorio:Lignoplantoj]] kw4ab3fqw4f9ulh6kazy6fz5flv4q9o 0 504600 9506123 8023255 2026-11-02T08:42:54Z Sj1mor 12103 9506123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg|150px|dekstra|emblemo de Irako (2008)]] La '''armeo de Irako''' ({{lang-ar|القوات المسلحة العراقية}}) estas la [[armeo]] de la respubliko [[Irako]]. Ĝi precipe konsistas el la Iraka Terarmeo (القوة البرية العراقية), la Iraka Aerarmeo (القوة الجوية العراقية), kaj la Iraka Mararmeo (القوات البحرية العراقية) - aldoniĝas aerdefenda unuo kaj unuo nomata "specialaj operaciaj fortoj" ( قوات العمليات الخاصة العراقية). La armeo de Irako havas longan sed ne precipe sukcesan historion. Ĝi estis komence formita en la fruaj 1920-aj jaroj. Ses militistaj [[puĉo]]j estis iniciatitaj de la armeo inter 1936 kaj 1941. La armeo unue havis batalon en la [[Angla-Iraka Milito]] de 1941. Ili batalis kontraŭ Israelo en la Araba-Israela Milito de 1948, en la [[Sestaga Milito]] de 1967 kaj en la [[Milito de Jom Kippur]] en 1973. Du militoj kun la kurdoj estis batalitaj en 1961-70 kaj 1974-75. Multe pli granda konflikto estis la [[Irana-Iraka Milito]], iniciatita de la irakanoj en 1980, kiu daŭrigis ĝis 1988. Poste Irako komencis la invadon de [[Kuvajto]] kiu kondukis al la [[Golfa Milito]] de 1991, kiu kondukis siavice al alfrontoj super la irakaj sen-flugaj zonoj dum la 1990-aj jaroj, kaj fine la [[Iraka Milito]] de 2003. la iraka armitaj fortoj havis miksitan sukceson ĉe la strategia nivelo, sed dum la plimulto de sia historio suferis pri malsukcesa taktika realigo de la strategiaj planoj. <gallery perrow=3 widths=200px> Iraqi Ground Forces Flag.svg|<center>flago de la iraka terarmeo Flag of the Iraqi Air Force.svg|<center>flago de la iraka aerarmeo Flag of the Iraqi Navy.svg|<center>flago de la iraka mararmeo </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Armitaj fortoj de Irako]] [[Kategorio:Armeoj laŭ landoj|Irako]] 78kxfwtziv134xota281xmzt0wmrirv 9506124 9506123 2026-11-02T08:43:13Z Sj1mor 12103 9506124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg|150px|dekstra|emblemo de Irako (2008)]] La '''armeo de Irako''' ({{lang-ar|القوات المسلحة العراقية}}) estas la [[armeo]] de la respubliko [[Irako]]. Ĝi precipe konsistas el la Iraka Terarmeo (القوة البرية العراقية), la Iraka Aerarmeo (القوة الجوية العراقية), kaj la Iraka Mararmeo (القوات البحرية العراقية) - aldoniĝas aerdefenda unuo kaj unuo nomata "specialaj operaciaj fortoj" ( قوات العمليات الخاصة العراقية). La armeo de Irako havas longan sed ne precipe sukcesan historion. Ĝi estis komence formita en la fruaj 1920-aj jaroj. Ses militistaj [[puĉo]]j estis iniciatitaj de la armeo inter 1936 kaj 1941. La armeo unue havis batalon en la [[Angla-Iraka Milito]] de 1941. Ili batalis kontraŭ Israelo en la [[Arab-israela milito de 1948|Araba-Israela Milito de 1948]], en la [[Sestaga Milito]] de 1967 kaj en la [[Milito de Jom Kippur]] en 1973. Du militoj kun la kurdoj estis batalitaj en 1961-70 kaj 1974-75. Multe pli granda konflikto estis la [[Irana-Iraka Milito]], iniciatita de la irakanoj en 1980, kiu daŭrigis ĝis 1988. Poste Irako komencis la invadon de [[Kuvajto]] kiu kondukis al la [[Golfa Milito]] de 1991, kiu kondukis siavice al alfrontoj super la irakaj sen-flugaj zonoj dum la 1990-aj jaroj, kaj fine la [[Iraka Milito]] de 2003. la iraka armitaj fortoj havis miksitan sukceson ĉe la strategia nivelo, sed dum la plimulto de sia historio suferis pri malsukcesa taktika realigo de la strategiaj planoj. <gallery perrow=3 widths=200px> Iraqi Ground Forces Flag.svg|<center>flago de la iraka terarmeo Flag of the Iraqi Air Force.svg|<center>flago de la iraka aerarmeo Flag of the Iraqi Navy.svg|<center>flago de la iraka mararmeo </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Armitaj fortoj de Irako]] [[Kategorio:Armeoj laŭ landoj|Irako]] 6idxv5nv8z0bvwhv8cnp249jwa56rpr 0 504775 9505867 8774656 2026-11-01T19:44:05Z Sj1mor 12103 9505867 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cyphomandra betacea.jpg|200ra|eta|semplantido de [[tamarilo]] (''Cyphomandra betacea'')]] '''Semplantido''' estas el [[semo (planto)|semo]] kultivita [[planto]]. Povas esti kaj [[lignoplanto]] kaj [[herbo|herbeca]] planto. Multaj plantoj elsemiĝas kaj poste estos semplantidoj. Kelkaj plantoj ankaŭ povas multiĝi ankaŭ pere de [[rizomo]]. == Herbecaj plantoj == Herbecaj plantoj aŭ [[herbo]]j kiel [[unujara planto|unujaraj plantoj]] kaj [[dujara planto|dujaraj plantoj]] kaj multaj [[staŭdo]]j elsemiĝas rapide kaj kreas multege da semplantidoj. == Lignaj plantoj == [[Dosiero:Beech seedling.jpg|eta|maldekstre|semplantido kun du ĝermfolioj ]] La kultivado de arbaraj arboj, ekzemple [[piceo]]j, [[kverko]]j kaj [[betulo]]j, okazas el semoj. Unujaraj, dujaraj kaj trijaraj semplantidoj povas esti transplantataj facile. Malavantaĝo estas, ke la [[pivotradiko]] povas esti damaĝigataj. Tiuj plantidoj poste fariĝas ne tiom stabilaj arboj. == Vidu ankaŭ == * [[Seksa reproduktado]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Lignoplantoj]] [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Dikotilidonoj]] [[Kategorio:Monkotilidonoj]] s1ge79ih5wjvm7z3zin0kgpyzn0lzdz 0 508772 9505883 9370270 2026-11-01T19:46:31Z Sj1mor 12103 9505883 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ebonacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = 200412 - Plaqueminier et ses kakis.jpg |dosiero larĝo = 270px |priskribo de dosiero = [[Kakinoko]] (''[[Diospyros kaki]]''),<br> arbo kun maturaj fruktoj |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]'' |ordo = [[erikaloj]] ''[[Ericales]]'' |familio = '''[[ebonacoj]]''' '''''[[Ebenaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Robert Louis August Maximilian Gürke|Gürke]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[diospiro]] ''[[Diospyros]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''ebonacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Ebenaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[erikaloj]] (''[[Ericales]]''). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 750 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[diospiro]]<ref name="diospiro">[http://vortaro.net/#diospiro ''diospiro'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, kies malnova sinonimo estas [[ebono]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#ebono ''ebono'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> (''[[Ebenum]]''). La plej konata genro estas la [[tipa genro]], [[diospiro]] ankaŭ nomata ebonarbo (''[[Diospyros]]''), kiu hejmas plejparte en la [[tropikoj]] de orienta Azio kaj Afriko kun ĉirkaŭ 725 specioj. == Priskribo == [[Dosiero:Diospyros lotus Bra36.png|eta|ilustraĵo de [[lotusdiospiro]] (''Diospyros lotus'')]] [[Dosiero:Diospyros kaki ja01.jpg|eta|[[kakinoko]] (''Diospyros kaki'')]] [[Dosiero:Diospyros blancoi Blanco1.109.png|eta|ilustraĵo de ''[[Diospyros blancoi]]'']] === Vegetativaj karakterizaĵoj === La ebonacoj estas {{J|ligna planto}}: plej ofte [[arbo]]j, kelkfoje [[arbustoj]]. La ekstera ŝelo de la trunko, la radikoj kaj ofte ankaŭ la branĉoj estas nigraj; ankaŭ la sekaj folioj fariĝas nigraj. La interna flanko de la arboŝelo estas flava. La [[durligno]] havas tipe nigra koloro. Kelkaj specioj havas branĉojn, kiuj finiĝas en akraj pintoj. La [[folio (planto)|folioj]] estas plej ofte alterne kaj duvicaj, malofte kontraŭstaras; ili estas gladrandaj kaj havas malhelaj glandoj je la supra folisurfaco. [[Stipulo]]j mankas. [[Dosiero:Persimmon 0375.jpg|eta|persimono aŭ Virginia diospiro (''[[Diospyros virginiana]]''): floroj]] === Generativaj karakterizaĵoj === La floroj estas kelkfoje duseksaj; plej ofte ili estas unuseksaj, tiuj specioj estas [[dioika]]j. La viraj floroj staras malofte solaj aŭ en malgrandaj grupoj. Plej ofte ili staras en [[cumo]]j. La inaj floroj staras plej ofte unuope en la foliakseloj. La [[radioforma simetrio|radioforme simetriaj]] tri- ĝis sepnombraj [[floro]]j havas duoblan [[perianto]]n. La tri ĝis sep [[sepalo]]j estas kunkreskintaj. La tri ĝis sep [[petalo]]j estas kunkreskintaj kaj la florkorono estas tordita. En viraj kaj inaj floroj estas unu, du aŭ pluraj cirkloj kun entute tri ĝis 28 [[antero]]j. La filamentoj estas liberaj aŭ duope kunkreskintaj. En viraj floroj [[gineceo]] povas ekzisti rudimente aŭ ĝi tute mankas. Di ĝis kvin (malofte ĝis 16) [[karpelo]]j estas kunkreskintaj alepigea aŭ hipogea sinkarpa [[ovario]] kun same multaj kameroj kiel karpeloj. Po ovario estas plej ofte nur unu aŭ pli malofte du [[ovolo]]j. La inaj floroj povas enteni rudementan stamenon. Du ĝis ok pistiloj estas liberaj aŭ nur je la bazo kunkreskintaj kunsimpla aŭ duloba stigmo. Kelkaj specioj havas manĝeblajn, grandajn, pli aŭ malpli karnecajn [[bero]]jn, kiuj entenas nur malmultajn semojn. La ofte ĝis la fruktmaturiĝo pligrandiĝintaj sepaloj estas bone videblaj sur la frukto. La ruĝece ĝis nigraj semoj havas oleajn [[endospermo]]jn. == Uzado == Kelkaj specioj liveras valoran [[ligno]]n. La diversaj tipoj de [[ebono]] estas ĝenerale nigraj, sed estas ankaŭ ebonoj kun helaj strioj (ekz. ''D.celebica''). Ekzistas pluraj gravaj [[manĝebla frukto|manĝeblaj fruktoj]]. Plej grava estas la [[kakinoko]] (''D.kaki''). [[Dosiero:Royena graeca.jpg|eta|[[fosilio]] de frukto de ''Royena graeca''.]] == Disvastigado == La familio originis en okcidenta [[Gondvano]]. La plimulto de la specioj kreskas en la [[tropiko]]j, sed kelkaj specioj ankaŭ kreskas ĝis moderaj klimatoj. La disvastigejo estas tuttropika kun la disvastigcentro en Hindujo-Malajujo. == Taksonomio == La plantfamilio ebonacoj (''Ebenaceae'') estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en 1891 fare de [[Robert Louis August Maximilian Gürke]] en ''Die Natürlichen Pflanzenfamilien'', 4(1), p. 153. [[Nomenklaturo (biologio)|tipogenro]] estas ''Ebenus'' Kuntze, aŭ [[Ebono]] en Esperanto. Hodiaŭ ĝi estas sinonimo de ''Diospyros'' L. ([[Diospiro]] en Esperanto). La vorto jam ekzistis en la [[latina lingvo|latina]] (''ebenus''), en la {{l-grc|ἔβενος|t=''ebenos''}} kaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]] (''håvnîm''); verŝajne la plej antikva formo estas en la [[egipta lingvo|egipta]] (''hbny''). La antikva vorto celis ja nigran lignon de tropika arbo, sed eble ne precize la lignon de ebonarbo. [[sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por „Ebenaceae Gürke“ estas: Diospyraceae Vest, Guaiacanaceae Juss., nom. illeg., Lissocarpaceae Gilg. La familio Ebonacoj estis pli frue en la ordo „Ebenaloj Engler“. Hodiaŭ ĝi apartenis al la ordo [[Erikaloj]]. La plej proksimaj parencoj estas la [[primolacoj]] (Primulaceae). La ebonacoj dividiĝas en du subfamiliojn kun sume 3 ĝis 6 genroj kaj ĉ. 500 specioj:<ref>{{GRIN|FamilyNr=398|WissName=Ebenaceae}}</ref> * ''Lissocarpoideae'' Wallnöfer: hipogea ovario kaj tre malvasta korontubo, kun nur unu genro: ** ''[[Lissocarpa]]'' Benth.: ok specioj en la tropika Sudameriko. * ''Ebenoideae'' Thorne & Reveal: epigea ovario kun ĉ. tri genroj: ** ''[[Diospyros]]'' L., Diospiro aŭ Ebonarbo (sinonimoj: ''Cargillia'' R.Br., ''Cavanillea'' Desr., ''Ebenus'' Kuntze, ''Embryopteris'' Gaertn., ''Guaiacana'' Duhamel, ''Idesia'' Scop., ''Maba'' J.R.Forst. & G.Forst., ''Mabola'' Raf., ''Macreightia'' A.DC., ''Noltia'' Thonn., ''Paralea'' Aubl., ''Pimia'' Seem., ''Rhaphidanthe'' Hiern ex Gürke, ''Ropourea'' Aubl.,, ''Tetraclis'' Hiern) tutmonde, kun ĉ. 500 specioj plejparte tropikaj (kelkaj ankaŭ en moderaj klimatoj).<ref>Bruno Wallnöfer: ''A revision of neotropical Diospyros (Ebenaceae): part 1'', en ''Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien'', Serie B, 108, 2007, S. 207-247.</ref><ref>Bruno Wallnöfer: ''A revision of neotropical Diospyros (Ebenaceae): part 2'', en ''Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien'', Serie B, 2009, 110. S. 173-211.</ref> <ref> Sutee Duangjai, Rosabelle Samuel, Jérôme Munzinger, Felix Forest, Bruno Wallnöfer, Michael J. H. Barfuss, Gunter Fischer & Mark W. Chase: ''A multi-locus plastid phylogenetic analysis of the pantropical genus Diospyros (Ebenaceae), with an emphasis on the radiation and biogeographic origins of the New Caledonian endemic species.'', en ''Molecular Phylogenetics and Evolution'', 52, Issue 3, 2009, S. 602-620. </ref> ** ''[[Euclea]]'' L.: kun 12 ĝis 20 specioj, indiĝenaj en Afriko, [[Araba Duoninsulo]], [[Sokotro]] kaj [[Komoroj]]. ** ''[[Royena]]'' L.: ofte taksata sinonimo de ''Diospyros''<ref>Sutee Duangjai, Bruno Wallnöfer, Rosabelle Samuela, Jérôme Munzinger & Mark W. Chase: ''Generic delimitation and relationships in Ebenaceae sensu lato: evidence from six plastid DNA regions.'', en ''American Journal of Botany'', 93 (12), 2006, S. 1808-1827: [http://www.amjbot.org/cgi/content/full/93/12/1808 Online.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080708235935/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/93/12/1808 |date=2008-07-08 }}</ref>), hejmanta en Afriko kun la centro en Sudafriko. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(17 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000206 ''Ebenaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Ebenaceae/ |titolo=''Ebenaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170618022521/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Ebenaceae/ |arkivdato=2017-06-18 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Ericales]]'' [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[erikaloj]] ***''[[Ebenaceae]]'' Gürke - [[ebonacoj]] ****''[[Diospyros]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[diospiro]]<ref name="diospiro"/> ****''[[Euclea]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[eŭkleo]] ****''[[Lissocarpa]]'' Benth. - [[lisokarpo]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/ericalesweb.htm#Ebenaceae Die Familie der Ebenaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (Abschnitt Systematik und Beschreibung) * [http://delta-intkey.com/angio/www/ebenacea.htm Die Familie der Ebenaceae bei DELTA.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210105015059/https://www.delta-intkey.com/angio/www/ebenacea.htm |date=2021-01-05 }} (englisch) * James E. Eckenwalder: ''Ebenaceae'' in der ''Flora of North America'', Volume 8, S. 247: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10293 Online.] (Abschnitt Beschreibung) * Shugang Li, Michael G. Gilbert & Frank White: ''Ebenaceae'' in der ''Flora of China'', Volume 15, S. 215: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10293 Online.] (Abschnitt Beschreibung) * [[Bruno Wallnöfer]]: ''A revision of Lissocarpa Benth. (Ebenaceae subfam. Lissocarpoideeae (Gilg in Engler) B. Walln.)'', in ''Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien'', Serie B, 2004, 105, S. 515-564. * Bruno Wallnöfer: ''Ebenaceae'', in: O. Hokche, P. E. Berry & O. Huber (Herausgeber): Nuevo Catálogo de la Flora Vascular de Venezuela, 2008, S. 356-357. * Sutee Duangjai, Bruno Wallnöfer, Rosabelle Samuel, Jérôme Munzinger & Mark W. Chase: ''Generic delimitation and relationships in Ebenaceae sensu lato: evidence from six plastid DNA regions.'', in ''American Journal of Botany'', 93 (12), 2006, S. 1808-1827: [http://www.amjbot.org/cgi/content/full/93/12/1808 Online.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080708235935/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/93/12/1808 |date=2008-07-08 }} * Anke Geeraerts, Joost A. M. Raeymaekers, S. Vinckier, A. Pletsers, E. Smets & S. Huysmans: ''Systematic palynology in Ebenaceae with focus on Ebenoideae: Morphological diversity and character evolution'', in ''Review of Palaeobotany and Palynology'', Volume 153, Issues 3-4, 2009, S. 336-353. {{Portalo|Biologio}} {{Commonscat|Ebenaceae|Ebenholzgewächse (Ebenaceae)}} === Referencoj === {{referencoj}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Ebonacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] 5o6inrbimfjafrg2uemlx3xh65714ds 0 509102 9505884 8938018 2026-11-01T19:46:35Z Sj1mor 12103 9505884 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malpigiacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Malphighia3.jpg |dosiero larĝo = 270px |priskribo de dosiero = ''[[Galphimia gracilis]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br> [[fabedoj]] ''[[Fabidae]]'' |ordo = [[malpigialoj]] ''[[Malpighiales]]'' |familio = '''[[malpigiacoj]]''' '''''[[Malpighiaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[malpigio]] ''[[Malpighia]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''malpigiacoj''' ({{lang-la|[[Malpighiaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[malpigialoj]] (''[[Malpighiales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 80 genrojn kaj pli ol 1300 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[malpigio]]. Tiuj plantoj hejmiĝas ĉefe en la [[tropikoj]] de [[Sudameriko]]. La familio verŝajne ekiĝis en la [[kretaceo]] antaŭ ĉirkaŭ 68 milionoj da jaroj en Sudameriko. == Priskribo == Plej ofte la specioj el tiu familio estas {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j, [[arbo]]j kaj [[liano]]j, sed ankaŭ multjaraj [[herbo|herbaj plantoj]]. La simpla [[folio (planto)|folioj]] estas plej ofte kontraŭsidantaj. [[Stipulo]]j ekzistas. Ekzistas kvar sepaloj kaj kvin [[petalo]]j, kiu estas kun tigetoj (t. n. „najlitaj petaloj“). La [[floro]]j entenas du ĝis 15, plej ofte kvin ĝis dek [[stameno]]j. Du ĝis kvin, plej ofte tri [[karpelo]]j estas kunkreskinta al hipoginaj [[ovario]]j. Ofte la fruktoj havas ankoraŭ sepalojn kaj stamenojn. == Enhavosubstancoj == * La oleglandoj montras la specialiĝon. Plantoj, kiu ofertas polenojn al siaj polenigantoj, estas rigardatataj el praa evoluŝtupo. La oleo estas kolektata de inaj oleabeloj, kiuj kolektas ĝin kune kun polenoj por nutri iliajn idojn. * La planto akumuliĝas venenajn ŝtofojn, kiuj estas uzataj por kapti fiŝojn. == Taksonomio == [[Dosiero:Acridocarpus natalitius, knoppe, blomme & vrugte, Krantzkloof NR.jpg|eta|''[[Acridocarpus natalitius]]'']] [[Dosiero:Byrsonima crassifolia 2.jpg|eta|''[[Byrsonima crassifolia]]'']] [[Dosiero:Flickr - João de Deus Medeiros - Camarea ericoides.jpg|eta|''[[Camarea ericoides]]'']] [[Dosiero:Dinemandra ericoides.JPG|eta|''[[Dinemandra ericinfloresko]] de ''[[Heteropterys chrysophylla]]'']] [[Dosiero:Janusia anisandra (A.Juss.) Griseb. (8122224389).jpg|eta|''[[Janusia anisandra]]'']] [[Dosiero:Malpighia-coccigera-flower.jpg|eta|''[[Malpighia coccigera]]'']] [[Dosiero:Stigmaphyllon blanchetii C. E. Anderson (8112391655).jpg|eta|''[[Stigmaphyllon blanchetii]]'']] La plantfamilio de la Malpigiacoj ekestis en 1789 de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en ''Genera Plantarum'', p.&nbsp;252 sub la nomo „Malpighiae“. La [[Tipo (nomenklaturo)|tipogenro]] estas ''[[Malpighia]]'' L.<ref name="Tropicos" /> La sistematiko de la familio estis diskutata de diversaj aŭtoroj diversmaniere en subfamilioj kaj triboj. Ekde 2010 ĝi estas dividita en du subfamilioj kun 64 ĝis 68 genroj kaj 1250 ĝis 1300 specioj: * Subfamilio Malpighioideae Burnett: dividita en la triboj Tricomarieae Nied., Hiraeeae Griseb., Rhynchophoreae Arènes, Banisterieae DC., Gaudichaudieae Horan. . * Subfamilio Byrsonimoideae W.R.Anderson: kun la triboj Byrsonimeae W.R.Anderson kun la tri genroj ''Blepharandra'' Griseb., ''Byrsonima'' Rich. ex Kunth, ''Diacidia'' Griseb.. Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(29 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000359 ''Malpighiaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Malpighiaceae/ |titolo=''Malpighiaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170618083416/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Malpighiaceae/ |arkivdato=2017-06-18 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Malpighiales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[malpigialoj]] ***''[[Malpighiaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[malpigiacoj]] ****''[[Acmanthera]]'' (A. Juss.) Griseb. - [[akmantero]] ****''[[Acridocarpus]]'' Guill. & Perr. - [[akridokarpo]] ****''[[Adelphia]]'' W.R. Anderson - [[adelfio]] ****''[[Aenigmatanthera]]'' W.R. Anderson - [[enigmatantero]] ****''[[Alicia]]'' W.R. Anderson - [[alicio]] ****''[[Amorimia]]'' W.R. Anderson - [[amorimio]] ****''[[Aspicarpa]]'' Rich. - [[aspikarpo]] ****''[[Aspidopterys]]'' A. Juss. ex Endl. - [[aspidopteriko]] ****''[[Banisteriopsis]]'' C.B. Rob. - [[banisteriopso]] ****''[[Barnebya]]'' W.R. Anderson & B. Gates - [[barnebio]] ****''[[Blepharandra]]'' Griseb. - [[blefarandro]] ****''[[Brachylophon]]'' Oliv. - [[brakilofo]] ****''[[Bronwenia]]'' W.R. Anderson & C. Davis - [[bronvenio]] ****''[[Bunchosia]]'' Kunth - [[bunkozio]] ****''[[Burdachia]]'' Mart. ex Endl. - [[burdaĥio]] ****''[[Byrsonima]]'' Rich. ex Kunth - [[birsonimo]] ****''[[Calcicola]]'' W.R. Anderson & C. Davis - [[kalcikolo]] ****''[[Callaeum]]'' Small - [[kaleumo]] ****''[[Calyptostylis]]'' Arènes - [[kaliptostilido]]<big>*</big> ****''[[Camarea]]'' A. St.-Hil. - [[kamareo]] ****''[[Carolus]]'' W.R. Anderson - [[karoluso]] ****''[[Caucanthus]]'' Forssk. - [[kaŭkanto]] ****''[[Christianella]]'' W.R. Anderson - [[kristianelo]] ****''[[Clonodia]]'' Griseb. - [[klonodio]] ****''[[Coleostachys]]'' A. Juss. - [[koleostakio]] ****''[[Cordobia]]'' Nied. - [[kordobio]] ****''[[Cottsia]]'' Dubard & Dop - [[kocio]]<big>**</big> ****''[[Diacidia]]'' Griseb. - [[diacidio]] ****''[[Dicella]]'' Griseb. - [[dicelo]] ****''[[Digoniopterys]]'' Arènes - [[digoniopteriko]] ****''[[Dinemagonum]]'' A. Juss. - [[dinemagono]] ****''[[Dinemandra]]'' A. Juss. - [[dinemandro]] ****''[[Diplopterys]]'' A. Juss. - [[diplopteriko]] ****''[[Echinopterys]]'' A. Juss. - [[ekinopteriko]] ****''[[Ectopopterys]]'' W.R. Anderson - [[ektopopteriko]] ****''[[Excentradenia]]'' W.R. Anderson - [[ekscentradenio]] ****''[[Flabellaria]]'' Cav. - [[flabelario]] ****''[[Flabellariopsis]]'' Wilczek - [[flabelariopso]] ****''[[Gallardoa]]'' Hicken - [[galardoo]] ****''[[Galphimia]]'' Cav. - [[galfimio]] ****''[[Gaudichaudia]]'' Kunth - [[gaŭdiĉaŭdio]] ****''[[Glandonia]]'' Griseb. - [[glandonio]] ****''[[Heladena]]'' A. Juss. - [[heladeno]] ****''[[Hemsleyna]]'' Kuntze - [[hemslejno]] ****''[[Henleophytum]]'' H. Karst. - [[henleofito]] ****''[[Heteropterys]]'' Kunth - [[heteropteriko]] ****''[[Hiptage]]'' Gaertn. - [[hiptago]] ****''[[Hiraea]]'' Jacq. - [[hireo]] ****''[[Janusia]]'' A. Juss. - [[janusio]] ****''[[Jubelina]]'' A. Juss. - [[jubelino]] ****''[[Lasiocarpus]]'' Liebm. - [[laziokarpo]] ****''[[Lophanthera]]'' A. Juss. - [[lofantero]] ****''[[Lophopterys]]'' A. Juss. - [[lofopteriko]] ****''[[Madagasikaria]]'' C. Davis - [[madagasikario]] ****''[[Malpighia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[malpigio]] ****''[[Malpighiodes]]'' Nied. - [[malpigiodo]] ****''[[Mascagnia]]'' (Bertero ex DC.) Bertero - [[maskanjo]] ****''[[Mcvaughia]]'' W.R. Anderson - [[makvaŭgio]] ****''[[Mezia]]'' Schwacke ex Nied. - [[mezio]] ****''[[Microsteira]]'' Baker - [[mikrostejro]] ****''[[Mionandra]]'' Griseb. - [[mionandro]] ****''[[Niedenzuella]]'' W.R. Anderson - [[nidencuelo]] ****''[[Peixotoa]]'' A. Juss. - [[pejŝotoo]] ****''[[Peregrina]]'' W.R. Anderson - [[peregrino]] ****''[[Philgamia]]'' Baill. - [[filgamio]] ****''[[Psychopterys]]'' W.R. Anderson & S. Corso - [[psikopteriko]] ****''[[Pterandra]]'' A. Juss. - [[pterandro]] ****''[[Ptilochaeta]]'' Turcz. - [[ptiloketo]] ****''[[Rhynchophora]]'' Arènes - [[rinkoforo]] ****''[[Ryssopterys]]'' Blume ex A. Juss. - [[risopteriko]] ****''[[Skoliopteris]]'' Cuatrec. - [[skoliopterido]]<big>*</big> ****''[[Spachea]]'' A. Juss. - [[spakeo]] ****''[[Sphedamnocarpus]]'' Planch. ex Benth. & Hook. f. - [[sfedamnokarpo]] ****''[[Stigmaphyllon]]'' A. Juss. - [[stigmatofilo]] ****''[[Tetrapterys]]'' Cav. - [[tetrapteriko]] ****''[[Thryallis]]'' Mart. - [[trialido]] ****''[[Triaspis]]'' Burch. - [[triaspido]] ****''[[Tricomaria]]'' Hook. & Arn. - [[trikomario]] ****''[[Triopterys]]'' - [[triopteriko]] ****''[[Tristellateia]]'' Thouars - [[tristelateio]] ****''[[Verrucularia]]'' - [[verukulario]] ****''[[Verrucularina]]'' Rauschert - [[verukularino]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.</small><br> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> === Kelkaj taksonoj === * ''[[Banisteriopsis]]'' C.B.Rob. (sin.: ''Jubistylis'' Rusby): Ĝi havas ĉ, 90 specioj, ekzemple ** ''[[Banisteriopsis caapi]]'' (Spr. ex Griseb.) Morton * ''[[Cottsia]]'' Dubard & Dop: el Nordameriko.<ref name="DavisAnderson2010" /> * ''[[Dicella]]'' Griseb.: la 6 specioj hejmiĝas en Sudameriko. * ''[[Heteropterys]]'' Kunth (Sin.: ''Atopocarpus'' Cuatrec., ''Banisteria'' L., ''Clonodia'' Griseb., ''Heteropteris'' Kunth orth. var., ''Skoliopteris'' Cuatrec.): kun ĉirkaŭ 120 specioj. * ''[[Janusia]]'' A.Juss. ex Endl. (Sin.: ''Schwannia'' Endl.): Ĝi vnas el Sudameriko .<ref name="DavisAnderson2010" /> * ''[[Lophanthera]]'' A.Juss.: De la ĉirkaŭ 5 specioj kvar estas disvastigita en Amazonio kaj unu en Kostariko.<ref name="DavisAnderson2010" /> * ''[[Malpighia]]'' L.: kun 40 ĝis 130 specioj, ekzemple: ** [[Acerolo]] (''Malpighia glabra'' L.) [[Dosiero:Malpighia_glabra_blossom_and_fruit.jpg|eta|fruktoj de [[acerolo]]]] * ''[[Malpighiodes]]'' Nied. * ''[[Mascagnia]]'' (Bertero ex DC.) Colla (Sin.: ''Triopterys'' L., ''Triopteris'' L. orth. var.): La ĉirkaŭ 45 specioj el la nordo de Meksikio ĝis la nordo de Argentino kaj sudorienta Brazlo kaj Karaibio.<ref name="HerbariumUniMichigan" /> * ''Mcvaughia'' W.R.Anderson ĝi enhavas nur unu specio : ** ''[[Mcvaughia bahiana]]'' W.R.Anderson: el Brazilo. * ''[[Spachea]]'' A.Juss. (Sin.: ''Meckelia'' (Mart. ex A.Juss.) Griseb.): De ĉ 6 specioj 5 estas el la ebenaĵoj de Kostariko kaj Nikarakvo kaj Kubo.<ref name="DavisAnderson2010" /> == Fontoj == * Charles C. Davis, William R. Anderson: ''A complete phylogeny of Malpighiaceae inferred from nucleotide sequence data and morphology.'' In: ''American Journal of Botany'', Volume 97, Issue 12, 2010, S. 2031–2048. {{DOI|10.3732/ajb.1000146}} [http://www.amjbot.org/content/97/12/2031.full.pdf+html Volltext-PDF.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/malpighialesweb.htm#Malpighiaceae Die Familie der Malpighiaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://herbarium.lsa.umich.edu/malpigh/index.html Malpighiaceae – Beschreibung der Familie, Taxonomie, Phylogenese und Nomenklatur - eine Webseite des University of Michigan Herbarium; hauptsächlich nach Charles C. Davis, William R. Anderson 2010, mit neueren Ergänzungen.] (Abschnitte Systematik, Verbreitung und Beschreibung) * [http://delta-intkey.com/angio/www/malpighi.htm Die Familie der Malpighiaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303191240/http://delta-intkey.com/angio/www/malpighi.htm |date=2016-03-03 }} bei [http://delta-intkey.com/angio/ DELTA.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * Shu-kun Chen & Michele Funston: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10533 ''Malpighiaceae.'', S. 13 - textgleich online wie gedrucktes Werk], Wu Zheng-yi, Peter H. Raven & Deyuan Hong (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 11 - ''Oxalidaceae through Aceraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2008. ISBN 978-1-930723-73-3 == Referencoj == <references> <ref name="DavisAnderson2010">Charles C. Davis, William R. Anderson: ''A complete phylogeny of Malpighiaceae inferred from nucleotide sequence data and morphology.'' In: ''American Journal of Botany'', Volume 97, Issue 12, 2010, S. 2031–2048. {{DOI|10.3732/ajb.1000146}} [http://www.amjbot.org/content/97/12/2031.full.pdf+html Volltext-PDF.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="HerbariumUniMichigan">[http://herbarium.lsa.umich.edu/malpigh/index.html Malpighiaceae – Beschreibung der Familie, Taxonomie, Phylogenese und Nomenklatur - eine Webseite des University of Michigan Herbarium; hauptsächlich nach Charles C. Davis, William R. Anderson 2010, mit neueren Ergänzungen.]</ref> <ref name="Tropicos">{{Tropicos|ID=42000245|WissName=Malpighiaceae|Rang=Familie|Zugriff=2014-08-05}}</ref> </references> {{Portalo Biologio}} {{Commonscat|Malpighiaceae|Malpighiengewächse}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Malpigiacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] l5pt5nwhpz9ax0nfisn1tcpkm0xapsa 0 509218 9505875 9419978 2026-11-01T19:45:36Z Sj1mor 12103 9505875 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pasifloracoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Passif foetid 070407 4102 plrtu.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''[[Passiflora foetida]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br /> [[fabedoj]] ''[[Fabidae]]'' |ordo = [[malpigialoj]] ''[[Malpighiales]]'' |familio = '''[[pasifloracoj]]''' '''''[[Passifloraceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[pasifloro]] ''[[Passiflora]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''pasifloracoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Passifloraceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[malpigialoj]] (''[[Malpighiales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 35 genrojn kaj pli ol 930 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[pasifloro]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#pasifloro ''pasifloro'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Al tiu familio apartenas ankaŭ la iama plantfamilioj de la Malesherbiaceae kaj Turneraceae. La anoj de la familio estas disvastigitaj mondvaste en la [[Tropikoj]] kaj [[Subtropikoj]] kun la centroj en Afriko kaj la [[Neotropiso]]. == Priskribo == [[Dosiero:Androsiphonia adenostegia-1906.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo de ''[[Androsiphonia adenostegia]]''.]] La specioj de la subfamilio Passifloroideae estas {{J|ligna planto}}: [[arbo]]j, [[arbusto]]j kaj [[liano]]j, aŭ grimpantaj [[herba planto|herbaj plantoj]]. La grimpantaj varioj havas akselstarantaj [[ĉiro]]. La alternesidantaj kaj spirale sidantaj [[folio (planto)|folioj]] estas simplaj aŭ kunmetitaj. Ekzistas eksterfloraj [[nektarglando]]j ĉe la folitigoj. [[Stipulo]] ekzistas ofte. La floroj staras unuope en la foliekseloj aŭ en [[cumo]]j kun malmultaj floroj; ofte kunbrakteoj. La [[floro]]j estas duseksaj. Se la floroj estas unuseksaj tiam la plantoj estas [[dioika]]j . La grandaj, [[radiosimetrio|radiosimetriaj]] floroj estas tri- ĝis oknombraj, plej ofte kvinnombraj. La [[involukro]]j estas dividitaj en sepaloj kaj petaloj. Ofte formiĝas [[androginoforo]]. Ekzistas 5 aŭ 20 ĝis 60 [[stameno]]j, kelkfoje nur parto estas [[fekunda]]j, 15 ĝis 50 povas esti [[Stamenodio]]j, ili povas havi havas intensan koloron. Plej ofte tri (du ĝi kvin) [[karpelo]]j estas kunkreskinta al epigina [[ovario]]. La poleligado okazas per insektoj ([[entomofilio]]). Ili havas [[kapsulo (frukto)|kapsulfruktoj]] aŭ [[bero]]j. De kelkaj specioj la beroj estas manĝeblaj ([[pasifrukto|marajujo]], [[grenadilo]], [[barbadino]], [[kurubo]]). [[Dosiero:Adenia glauca KirstenboshBotGard09292010D.JPG|eta|subfamilio Passifloroideae: ''Adenia glauca'']] [[Dosiero:Malesherbia linearifolia.jpg|eta|subfamilio Malesherbioideae: ''Malesherbia linearifolia'']] [[Dosiero:Piriqueta caroliniana (5993598316).jpg|eta|subfamilio Turneroideae: ''Piriqueta caroliniana'']] [[Dosiero:Turnera diffusa var. aphrodisiaca 001.JPG|eta|subfamilio Turneroideae: ''Turnera diffusa'' var. ''aphrodisiaca'']] == Taksonomio == La plantfamilio Pasifloracoj estis [[unua priskribo|priskribita unuafoje]] sub la nomo „Passifloreae“ en la jaro 1806 de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]]: ''Flore du Calvados'', 2a eldono, 2, p. 334 kaj la nomo Passifloraceae de Antoine Laurent de Jussieu en [[Karl Sigismund Kunth]]: ''Nova genera et species plantarum quas in peregrinatione ad plagam aequinoctialem orbis novi collegerunt Bonpland et Humboldt'' nur jam 1817. Tipogenro estas ''[[pasifloro|Passiflora]]'' L.. Ĉe APG III okazas la engrupiĝo de la genroj de la iamaj familioj Malesherbiaceae kaj Turneraceae en la familio de la Passifloraceae s.l. <ref> ''An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III'', in ''Botanical Journal of the Linnean Society'', 2009, p. 105-121.</ref> [[sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] por Passifloraceae Juss. ex Roussel estas: Malesherbiaceae D.Don, Modeccaceae Horan., Paropsiaceae Dumort., Turneraceae Kunth ex DC. La familio de la Passifloraceae konsistas hodiaŭ el tri subfamilioj kun entute 27 genroj <ref>{{GRIN|FamilyNr=829|WissName=Passifloraceae}}</ref>: * Subfamilio Passifloroideae Burnett: dividita een du triboj kaj kun 16 genroj kaj ĉirkaŭ 705 specioj: ** Tribo Paropsieae: ses genroj, kiuj disvastiĝas ĉefe en Afriko: *** ''Androsiphonia'' Stapf: havas nur unu specio: **** ''[[Androsiphonia adenostegia]]'' Stapf: venas el la tropika Afriko. *** ''[[Barteria]]'' Hook. f.: kun kvar specioj. *** ''[[Paropsia]]'' Noronha ex Thouars: kun 12 specioj. *** ''[[Paropsiopsis]]'' Engl.: kun nur du specioj. *** ''[[Smeathmannia]]'' Sol. ex R.Br.: kun nur du specioj. *** ''[[Viridivia]]'' J.H.Hemsl. & Verdc.: kun nur unu specio: **** ''[[Viridivia suberosa]]'' J.H.Hemsl. & Verdc.: el la tropika Afriko. ** Tribo Passifloreae: kun 10 genroj, kiuj tre vaste disvastiĝas: *** ''[[Adenia]]'' Forssk.: la 95 ĝis 100 specioj estas grandparte orientafrikaj [[sukulenta planto|sukulentoj]]. *** ''[[Ancistrothyrsus]]'' Harms: kun nur du specioj en Sudameriko. *** ''[[Basananthe]]'' Peyr.: kun ĉirkaŭ 37 specioj. *** ''Crossostemma'' Planch. ex Benth.: kun nur unu specio: **** ''[[Crossostemma laurifolium]]'' Planch. ex Benth.: *** ''[[Deidamia (planto)|Deidamia]]'' E.A.Noronha ex Thouars: kun ĉirkaŭ kvin specioj. *** ''[[Dilkea]]'' Mast.: kun ĉ tri specioj. *** ''[[Efulensia]]'' C.H.Wright: nur du specioj el Afriko. *** ''Mitostemma'' Mast.: kun nur unu specio: **** ''[[Mitostemma glaziovii]]'' Mast.: el Brazilo. *** [[Pasifloro]] (''Passiflora'' L., sin.: ''Anthactinia'' Bory ex M.Roem., ''Asephananthes'' Bory, ''Baldwinia'' Raf., ''Ceratosepalum'' Oerst., ''Cieca'' Medik., ''Decaloba'' M.Roem., ''Disemma'' Labill., ''Granadilla'' Mill., ''Hollrungia'' K.Schum., ''Monactineirma'' Bory, ''Murucuja'' Medik., ''Pentaria'' M.Roem., ''Poggendorffia'' H.Karst., ''Tacsonia'' Juss., ''Tetrapathea'' (DC.) Rchb., ''Tetrastylis'' Barb.Rodr.): Ĝi konsistas hodiaŭ el ĉirkaŭ 525 specioj. *** ''[[Schlechterina]]'' Harms: kun nur unu specio: **** ''[[Schlechterina mitostemmatoides]]'' Harms: el la suda Afriko. * Subfamilio Malesherbioideae Burnett (sin.: Malesherbiaceae D.Don): kun nur unu genro: *** ''[[Malesherbia]]'' Ruiz & Pav. (sin.: ''Gynopleura'' Cav.): kun ĉirkaŭ 24 ĝis 27 specioj en Sudameriko kaj nur en la [[Andoj]]. * Subfamilio [[Turneroideae]] Eaton (sin.: Piriquetaceae Martynov, Turneraceae DC.): kun ĉirkaŭ dek genroj kaj pli ol 200 specioj. La plej multaj specioj el la [[Nova Mondo]], sed la plej granda multeco de la genroj ekzistas en la [[Malnova Mondo]]:<ref>Mats Thulin, Sylvain G. Razafimandimbison, Paul Chafe, Nahid Heidari, Anneleen Kool & Joel S. Shore: ''Phylogeny of the Turneraceae clade (Passifloraceae s.l.): Trans-Atlantic disjunctions and two new genera in Africa'', In: ''Taxon'', Volume 61, Issue 2, 2012, S. 308–323. [http://www.bergianska.se/polopoly_fs/1.99927.1346930987!/menu/standard/file/Thulin%20et%20al%20%282012%29.pdf Volltext-PDF.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108102749/http://www.bergianska.se/polopoly_fs/1.99927.1346930987%21/menu/standard/file/Thulin%20et%20al%20%282012%29.pdf |date=2015-01-08 }}</ref> *** ''Arboa'' Thulin & Razafim.: nove ekde 2012. La kvar specioj nur troviĝas en Madagaskaro. *** ''Adenoa'' Arbo: kun nur unu specio: **** ''[[Adenoa cubensis]]'' (Britton & B.Wilson) Arbo: la komozomnombro estas 2n = 14. el la sudorienta [[Kubo]] vor.<ref> Ana M. Gonzalez, Cristina R. Salgado & Aveliano Fernández, María M. Arbo: ''Anatomy, pollen, and chromosomes of Adenoa (Turneraceae), a monotypic genus endemic to Cuba'', In: ''Brittonia'', Volume 64, Issue 2, 2012, p. 208-225. </ref> *** ''Afroqueta'' Thulin & Razafim.: nove ekde 2012 kaj nur havas unu specio: **** ''[[Afroqueta capensis]]'' (Harv.) Thulin & Razafim. (sin.: ''Turnera capensis'' Harv., ''Piriqueta capensis'' (Harv.) Urb.): nur en suda-meza kaj suda Afriko. *** ''[[Erblichia]]'' Seem.: de la ĉ kvin specioj unu nur indiĝenas en Mezameriko kaj kvar en Madagaskaro. *** ''Hyalocalyx'' Rolfe: Ĝi nur konsistas el unu specio: **** ''[[Hyalocalyx setifer]]'' Rolfe: el sudorienta tropika Afriko kaj Madagaskaro. *** ''Loewia'' Urb.: nur unu specio: **** ''[[Loewia glutinosa]]'' Urb.: el la nordorienta tropika Afriko. *** ''Mathurina'' Balf. f.: nur unu specio: **** ''[[Mathurina penduliflora]]'' Balf. f.: tiu endemito troviĝas sur la insulo [[Rodrigues (insulo)|Rodrigues]], kiu apartenas al la [[Maskarenoj]]. *** ''[[Piriqueta]]'' Aubl.: la kromozomnombro estas x=7. De la ĉirkaŭ 45 specioj 44 venas el la Nova Mondo kaj nur un el Sudafriko. *** ''[[Stapfiella]]'' Gilg: kun ĉ 6 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Streptopetalum]]'' Hochst.: ĉirkaŭ 6 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Tricliceras]]'' Thonn. ex DC.: La ĉirkaŭ 16 specioj el la tropika Afriko. *** ''[[Turnera]]'' L.: De la ĉirkaŭ 140 specioj hejmiĝas 138 en la Nova Mondo kaj nur du en Afriko. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(29 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000442 ''Passifloraceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Passifloraceae/ |titolo=''Passifloraceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170617215612/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Passifloraceae/ |arkivdato=2017-06-17 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Malpighiales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[malpigialoj]] ***''[[Passifloraceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Henri François Anne de Roussel|Roussel]] - [[pasifloracoj]] ****''[[Adenia]]'' Forssk. - [[adenio]] ****''[[Adenoa]]'' Arbo - [[adenoo]] ****''[[Ancistrothyrsus]]'' Harms - [[ancistrotirso]] ****''[[Androsiphonia]]'' Stapf - [[androsifonio]] ****''[[Arboa]]'' Thulin & Razafim. - [[arboo]] ****''[[Barteria]]'' Hook. f. - [[barterio]] ****''[[Basananthe]]'' Peyr. - [[bazananto]]<big>*</big> ****''[[Crossostemma]]'' Planch. ex Hook. - [[krosostemo]] ****''[[Deidamia]]'' Thouars - [[deidamio (planto)|deidamio]] ****''[[Dilkea]]'' Mast. - [[dilkeo]] ****''[[Disemma]]'' Labill. - [[disemo]]<big>*</big> ****''[[Distemma]]'' - [[distemo]] ****''[[Efulensia]]'' C.H. Wright - [[efulensio]] ****''[[Erblichia]]'' Seem. - [[erbliŝio]] ****''[[Hyalocalyx]]'' Rolfe - [[hialokaliko]] ****''[[Loewia]]'' Urb. - [[levio]] ****''[[Malesherbia]]'' Ruiz & Pav. - [[malezerbio]] ****''[[Mathurina]]'' Balf. f. - [[maturino]]<big>**</big> ****''[[Mitostemma]]'' Mast. - [[mitostemo]] ****''[[Odostelma]]'' Raf. - [[odostelmo]] ****''[[Paropsia]]'' [[Noronha]]'' ex Thouars - [[paropsio]] ****''[[Paropsiopsis]]'' Engl. - [[paropsiopso]] ****''[[Passiflora]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[pasifloro]]<ref name="PIV"/> ****''[[Piriqueta]]'' Aubl. - [[piriketo]] ****''[[Schlechterina]]'' Harms - [[ŝleŝterino]] ****''[[Senapea]]'' Aubl. - [[senapeo]] ****''[[Smeathmannia]]'' Sol. ex R. Br. - [[smetmanio]] ****''[[Stapfiella]]'' Gilg - [[stapfielo]] ****''[[Streptopetalum]]'' Hochst. - [[streptopetalo]] ****''[[Tacsonia]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[taksonio]]<big>*</big> ****''[[Tetrapathaea]]'' - [[tetrapateo]] ****''[[Tetrastylis]]'' Barb. Rodr. - [[tetrastilido]] ****''[[Triacis]]'' Griseb. - [[triaciso]] ****''[[Tricliceras]]'' Thonn. ex DC. - [[triklicero]] ****''[[Turnera]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[turnero]] ****''[[Viridivia]]'' J.H. Hemsl. & Verdc. - [[viridivio]] ****''[[Wormskioldia]]'' Thonn. - [[vormskioldio]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>Genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br /> :<big>**</big><small>Genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/malpighialesweb.htm#Passifloraceae Die Familie der Passifloraceae s.l.] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://delta-intkey.com/angio/www/passiflo.htm Beschreibung der Familie der Passifloraceae s.str.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314144016/http://delta-intkey.com/angio/www/passiflo.htm |date=2005-03-14 }} bei [http://delta-intkey.com/angio DELTA L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140621100119/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2014-06-21 }} (angla) === Referencoj === {{Referencoj}} {{Portalo Biologio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Pasifloracoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] 79iy9k560xa3xhf51exre0rooqom62j 0 509263 9505872 9492720 2026-11-01T19:44:51Z Sj1mor 12103 9505872 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sapindacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Sapindus mukorossi2.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''[[Sapindus mukorossi]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[rozedoj]] ''[[Rosidae]]''<br /> [[malvedoj]] ''[[Malvidae]]'' |ordo = [[sapindaloj]] ''[[Sapindales]]'' |familio = '''[[sapindacoj]]''' '''''[[Sapindaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[sapindo]] ''[[Sapindus]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''sapindacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Sapindaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[sapindaloj]] (''[[Sapindales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 140 genrojn kaj 1750 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[sapindo]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#sapindo ''sapindo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Tiuj plantoj plejparte troviĝas en la tropikaj regionoj de la mondo, nur malmultaj estas disvastigataj en la moderaj zonoj. [[Dosiero:Koelreuteria-paniculata.jpg|eta|[[panikla kelreŭterio]] (''[[Koelreuteria paniculata]]'')]] [[Dosiero:Cossinia pinnata flowers and immature fruit.jpg|eta|hochkant|infloresko kun floroj kaj fruktoj de ''[[Cossinia pinnata]]'']] [[Dosiero:Starr 011121-0005 Dodonaea viscosa.jpg|eta|hochkant|''[[Dodonaea viscosa]]'']] [[Dosiero:Harpullia hillii CBG.jpg|eta|hochkant|folioj kaj fruktoj de ''[[Harpullia hillii]]'']] [[Dosiero:Hippobromus pauciflorus, vrugte, Bisleyvallei.jpg|eta|hochkant|branĉoj kun folioj kaj fruktoj de ''[[Hippobromus pauciflorus]]'']] == Priskribo == Ĉar la hodiaŭa familio estis kunigita el pluraj familio pro molekulfilogenaj kialoj, estas nur malmultaj komunaj karakterizaĵoj. Estas plej ofte {{J|ligna planto}}: [[arbo]]j, [[arbusto]]j aŭ [[liano]]j; pli malofte [[herba planto|herbaj plantoj]]. Ili estas ĉiamverdaj aŭ deciduaj. La [[folio (planto)|folioj]] estas alternesidantaj kaj spirale aŭ kontraŭsidantaj ĉe la branĉoj. La plej ofte funkcie unuseksaj [[floro]]j estas kvar- aŭ kvinnombraj. Plej ofte estas tri (du ĝis ses ) [[karpelo]]j estas kunkreskinta al [[ovario]]. Formiĝas diversaj fruktoj. La semoj havas ofte [[arilo]]n, kiu povas esti venena en nematura stato. == Disvastigo == La sapindacoj estas precipe en la [[tropikoj]]. Ili kreskas en la tutaj tropikaj [[Sudameriko]], [[Afriko]] kaj [[Azio]], kaj ankaŭ en [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] kaj [[Oceanio]]. En la moderaj zonoj de la norda hemisfero, en [[Nordameriko]], [[Eŭropo]] kaj [[Orientazio]] nur ekzistas malmultaj genroj, ekzemple la [[acero]]j (''Acer''). == Taksonomio == La familio estas starigita en la jaro 1789 sub la nomo „Sapindi“ fare de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en ''Genera Plantarum'', p. 246<ref name="biodiversitylibrary" />. [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] por sapindacoj Juss. estas: ''Aceraceae'' Juss., ''Aesculaceae'' Burnett, ''Allophylaceae'' Martinov, ''Dodonaeaceae'' Kunth ex Small, ''Hippocastanaceae'' A.Rich., ''Koelreuteriaceae'' J.Agardh, ''Paulliniaceae'' Durande, nom. inval., ''Paviaceae'' Horan. <ref name="GRIN" /> La botanika nomo venas de la latina vortoj ''sapo'' (samas kun la esperanta sapo) kaj ''india'' por Hindio. La familio Sapindaceae estas dividita en kvar subfamiliojn; ĝi entenas ĉirkaŭ 142 [[genro (biologio)|genrojn]] kun 1600 ĝis 1900 [[specio (biologio)|speciojn]]. Ekkonoj inter 2000 kaj 2009 montris, ke ankaŭ la genroj de la ĝis tiamaj [[aceracoj]] (''Aceraceae'') kaj [[hipokastanacoj]] (''Hippocastanaceae''), enordigitaj en la subfamilio ''Hippocastanoideae'', nun apspeciojas la familio sapindacoj. Kune al ĉiuj sapindacoj estas la origina formiĝo de disko je la bazo de la [[floro]], kiu mankis ordinare ĉe ventpolenigataj specioj. La kvar subfamilioj estas distingitaj laŭ la formo de la [[ovario]]; la ''Sapindoideae'' nur havas etan [[ovolo]]n, la ''Hippocastanoideae'' havas du ovolojn, la ''Dodonaeoideae'' havas du ĝis plurajn ovolojn kaj ''Xanthoceroideae'' ses ĝis ok ovolojn po ovaria fako (egalas al unu karpelo ). Tio egalas la opinion de AGP II kaj AGP III ([[Angiosperma filogena grupo]]) koncerne al la familio sapindacoj. Jen la subfamilioj kun iliaj genroj<ref name="GRIN" />: * ''[[Hippocastanoideae]]'' Burnett: kvar genroj kun ĉirkaŭ 130 specioj. : la genroj kun pliaj informoj vidu: [[Hippocastanoideae]]. * ''[[Sapindoideae]]'' Burnett: ĉirkaŭ 135 genroj kun 1185 specioj: : la genroj kaj pliaj inormoj vidu: ''[[Sapindoideae]]''. * ''[[Dodonaeoideae]]'' Burnett: la plej multaj specioj ekzistas en Aŭstralio kaj Sudorientazio. Ĝi longtempe nur entenis du genroj kun ĉirkaŭ 70 specioj. Ĝ entenas hodiaŭ ĉirkaŭ 20 genroj:<ref name="Buerki2009" /> ** ''[[Arfeuillea]]'' <span class="Person">Pierre ex Radlk.</span>: kun nur unu specio: *** ''[[Arfeuillea arborescens]]'' <span class="Person">Pierre ex Radlk.</span>; el Sudorientazio. ** ''[[Averrhoidium]]'' <span class="Person">Baill.</span>: de ĉirkaŭ kvar specioj estas unu el Meksikio kaj la aliaj en la malaltaj regionoj de Sudameriko. ** ''[[Cossinia]]'' <span class="Person">Comm. ex Lam.</span>: kun ĉirkaŭ kvin specioj; ili troviĝas sur la [[Maskarenoj]], la [[Fiĝiaj insuloj]], sur [[Novkaledonio]] kaj orienta [[Aŭstralio]]. ** ''[[Conchopetalum]]'' <span class="Person">Radlk.</span>: La nur du specioj hejmiĝas nur en [[Madagaskaro]]. ** ''[[Diplopeltis]]'' <span class="Person">Endl.</span>: Ĝ konsistas el kvin specioj, kiuj troviĝas en [[Nordokcidenta Aŭstralio]]. ** ''[[Distichostemon]]'' <span class="Person">F.Muell.</span>: Ĝi enhavas ĉirkaŭ ses specioj, kiu indiĝenas en Aŭstralio ** ''[[Dodonaea]]'' Mill.: La ĉirkaŭ 65 ĝis 70 specioj estas disvastigitaj en la tropika kaj subtropika Afriko, sur [[Pacifikaj insuloj]] kaj ĉefe en Aŭstralio (61 specioj). ** ''[[Doratoxylon]]'' <span class="Person">Thouars ex Benth. & Hook. f.</span>: De la ses specioj kvi troviĝas en Madagaskaro kaj unu sur [[Maŭricio]]. ** ''[[Euchorium]]'' <span class="Person">Ekman & Radlk.</span>: Ĝi nur havas unu specio: *** ''[[Euchorium cubense]]'' <span class="Person">Ekman & Radlk.</span>: Ĝi venas nur el [[Kubo]]. ** ''[[Euphorianthus]]'' <span class="Person">Radlk.</span>: Estas [[monotipa]] genro kun nur unu specio: *** ''[[Euphorianthus euneurus]]'' <span class="Person">(Miq.) P.W.Leenhouts</span>: Ĝi troviĝas en la orienta [[Malesio]] de la filipinoj ĝis [[Vanuatuo]] kaj la [[Novaj Hebridoj]]. ** ''[[Eurycorymbus]]'' <span class="Person">Hand.-Mazz.</span>: kun nur unu specio: *** ''[[Eurycorymbus cavaleriei]]'' <span class="Person">(H.Lév.) Rehder & Handel-Mazzetti</span>: Ĝi kreskas en la laurxroarbaroj en alteco inter 300 kaj 1400 m super marnivelo en Ĉinio.<ref name="FoC" /> ** ''[[Exothea]]'' <span class="Person">Macfad.</span>: La tri specioj troviĝas en Meksikio, Gvatemala, Kolumbio, Ekvadoro kaj Karibio. ** ''[[Filicium]]'' <span class="Person">Thwaites ex Benth. & Hook. f.</span>: Ĝi konsistas el ĉirkaŭ tri specioj. ** ''[[Ganophyllum]]'' <span class="Person">Blume</span>: kun nur du specioj, unu en la okcidenta kaj meza Afriko, la alia de la [[Andamanoj]] kaj [[Nikobaroj]] ĝis la nordorienta Aŭstralioj kaj la [[Salomonoj]], trans tuta Malesio. ** ''[[Harpullia]]'' <span class="Person">Roxb.</span>: La ĉirkaŭ 26 specioj kreskas nature en Hidio, Srilankao, sudorienta Ĉinio, Malesio , Aŭstralio, Novkaledonio kaj [[Tongo]]. ** ''[[Hippobromus]]'' <span class="Person">Eckl. & Zeyh.</span>: kun nur unu specio: *** ''[[Hippobromus pauciflorus]]'' <span class="Person">Radlk.</span>: Ĝi troviĝas laŭlonge de la orienta marbordo de Sudafriko, de [[Orienta Kablando]], trans [[Kvazulu-Natalo]] ĝis [[Sŭazilando]] kaj tiam trans [[Transvalo]], [[Limpopo (provinco)|Limpopo]], [[Mpumalangao]] ĝis la monto [[Soutpansberg]]. Ĝi havas la epiteton „ne endagerigita“ en la Ruĝa listo de Sudafriko. <ref name="RedListSA-Hippobromus"> {{RedListOfSouthAfricanPlants|ID=3841-2|ScientificName=Hippobromus pauciflorus| YearAssessed=2005| Assessor= J. E. Victor & A. E. van Wyk| Download=2013-08-10}}</ref> ** ''[[Llagunoa]]'' <span class="Person">Ruiz & Pav.</span>: La tri ĝis kvar specioj kreskas en la altaĵoj de la Andeno en Sudameriko. ** ''[[Loxodiscus]]'' <span class="Person">Hook. f.</span>: Ĝi nur havas unu specion: *** ''[[Loxodiscus coriaceus]]'' <span class="Person">Hook. f.</span>: Ĝi indiĝenas nur en Novkaledonio. ** ''[[Magonia]]'' <span class="Person">A.St.-Hil.</span>: Ĝi nur havas unu specion: *** ''[[Magonia pubescens]]'' <span class="Person">A.St.-Hil.</span>: Ĝi hejmiĝas en Brazilo, Bolivio kaj Paragvajo. ** ''[[Majidea]]'' <span class="Person">J.Kirk ex Oliv.</span>: La ĉirkaŭ 24 specioj hejmiĝas en Afriko kaj Madagaskaro. * ''[[Xanthoceroideae]]'' Thorne & Reveal (eble en nova familio Xanthoceraceae Buerki, Callm. & Lowry): Ĝi nur havas unu genro: ** ''[[Xanthoceras]]'' Bunge: Ĝi estas monotipa genro kun nur unu specio: *** [[Gelbhorn]] (''Xanthoceras sorbifolia''): Ĝi hejmiĝas en la norda kaj nordorienta parto de Ĉinio kaj Koreio. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(9 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000544 ''Sapindaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Sapindaceae/ ''Sapindaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Kolumnoj|nombro=2| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Sapindales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]]- [[sapindaloj]] ***''[[Sapindaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[sapindacoj]] ****''[[Acer]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[acero]]<ref>[http://vortaro.net/#acero ''acero'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Aesculus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[eskulo]]<ref>[http://vortaro.net/#eskulo ''eskulo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Alectryon]]'' Gaertn. - [[alektriono]] ****''[[Allophylus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[alofilo]] ****''[[Allosanthus]]'' Radlk. - [[alozanto]] ****''[[Amesiodendron]]'' H.H. Hu - [[ameziodendro]] ****''[[Aporrhiza]]'' Radlk. - [[aporizo]] ****''[[Arfeuillea]]'' Pierre ex Radlk. - [[arfeŭileo]] ****''[[Arytera]]'' Blume - [[aritero]] ****''[[Atalaya]]'' Blume - [[atalajo]] ****''[[Athyana]]'' (Griseb.) Radlk. - [[atiano]] ****''[[Averrhoidium]]'' Baill. - [[averoidio]] ****''[[Balsas]]'' J. Jiménez Ram. & K. Vega - [[balzao]] ****''[[Beguea]]'' Capuron - [[begeo]] ****''[[Billia]]'' Peyr. - [[bilio]] ****''[[Bizonula]]'' Pellegr. - [[bizonulo]] ****''[[Blighia]]'' K.D. Koenig - [[bligio]] ****''[[Blighiopsis]]'' Veken - [[bligiopso]] ****''[[Blomia]]'' Miranda - [[blomio]] ****''[[Boniodendron]]'' Gagnep. - [[boniodendro]] ****''[[Bottegoa]]'' Chiov. - [[botegoo]] ****''[[Bridgesia]]'' Bertero ex Cambess. - [[briĝezjo]] ****''[[Camptolepis]]'' Radlk. - [[kamptolepido]] ****''[[Cardiospermum]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kardiospermo]] ****''[[Castanospora]]'' F. Muell. - [[kastanosporo]] ****''[[Chimborazoa]]'' H. Beck - [[ĉimborazoo]] ****''[[Chonopetalum]]'' Radlk. - [[konopetalo]] ****''[[Chouxia]]'' Capuron - [[ĉuksio]] ****''[[Chytranthus]]'' Hook. f. - [[kitranto]] ****''[[Cnesmocarpon]]'' Adema - [[knesmokarpo]] ****''[[Conchopetalum]]'' Radlk. - [[konkopetalo]] ****''[[Cossinia]]'' Comm. ex Lam. - [[kosinio]] ****''[[Cubilia]]'' Blume - [[kubilio]] ****''[[Cupania]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kupanio]] ****''[[Cupaniopsis]]'' Radlk. - [[kupaniopso]] ****''[[Deinbollia]]'' Schumach. - [[deinbolio]] ****''[[Delavaya]]'' Franch. - [[delavajo]] ****''[[Diatenopteryx]]'' Radlk. - [[diatenopteriko]] ****''[[Dictyoneura]]'' Blume - [[diktioneŭro]] ****''[[Dilodendron]]'' Radlk. - [[dilodendro]] ****''[[Dimocarpus]]'' Lour. - [[dimokarpo]] ****''[[Diploglottis]]'' Hook. f. - [[diploglotido]] ****''[[Diplokeleba]]'' N.E. Br. - [[diplokelebo]] ****''[[Diplopeltis]]'' Endl. - [[diplopelto]] ****''[[Dipteronia]]'' Oliv. - [[dipteronio]] ****''[[Distichostemon]]'' F. Muell. - [[distikostemono]] ****''[[Dodonaea]]'' Mill. - [[dodoneo]] ****''[[Doratoxylon]]'' Thouars ex Hook. f. - [[doratoksilo]] ****''[[Elattostachys]]'' (Blume) Radlk. - [[elatostakio]] ****''[[Eriocoelum]]'' Hook. f. - [[eriocelo]] ****''[[Erythrophysa]]'' E. Mey. ex Arn. - [[eritrofizo]] ****''[[Euchorium]]'' Ekman & Radlk. - [[eŭkorio]] ****''[[Euphoria]]'' Comm. ex [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[eŭforiao]]<big>**</big> ****''[[Euphorianthus]]'' Radlk. - [[eŭforianto]] ****''[[Eurycorymbus]]'' Hand.-Mazz. - [[eŭrikorimbo]] ****''[[Exothea]]'' Macfad. - [[ekzoteo]] ****''[[Filicium]]'' Thwaites ex Benth. & Hook. f. - [[filicio]] ****''[[Ganophyllum]]'' Blume - [[ganofilo]] ****''[[Gereaua]]'' Buerki & Callm. - [[geraŭo]] ****''[[Glenniea]]'' Hook. f. - [[glenieo]] ****''[[Gloeocarpus]]'' Radlk. - [[gleokarpo]] ****''[[Gongrodiscus]]'' Radlk. - [[gongrodisko]] ****''[[Gongrospermum]]'' Radlk. - [[gongrospermo]] ****''[[Guindilia]]'' Gillies ex Hook. & Arn. - [[gvindilio]] ****''[[Guioa]]'' Cav. - [[gvioo]] ****''[[Handeliodendron]]'' Rehder - [[handeliodendro]] ****''[[Haplocoelopsis]]'' F.G. Davies - [[haplocelopso]] ****''[[Haplocoelum]]'' Radlk. - [[haplocelo]] ****''[[Harpullia]]'' Roxb. - [[harpulio]] ****''[[Hippobromus]]'' Eckl. & Zeyh. - [[hipobromuso]] ****''[[Hornea]]'' Baker - [[horneo]]<big>**</big> ****''[[Houssayanthus]]'' Hunz. - [[husajanto]] ****''[[Hypelate]]'' P. Browne - [[hipelato]] ****''[[Jagera]]'' Blume - [[jagero]] ****''[[Koelreuteria]]'' Laxm. - [[kelreŭterio]] ****''[[Laccodiscus]]'' Radlk. - [[lakodisko]] ****''[[Lecaniodiscus]]'' Planch. ex Benth. - [[lekaniodisko]] ****''[[Lepisanthes]]'' Blume - [[lepizanto]] ****''[[Litchi]]'' Sonn. - [[liĉio]]<ref>[http://vortaro.net/#liĉio ''liĉio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Llagunoa]]'' Ruiz & Pav. - [[ljagunoo]] ****''[[Lophostigma]]'' Radlk. - [[lofostigmo]] ****''[[Lychnodiscus]]'' Radlk. - [[liknodisko]] ****''[[Macphersonia]]'' Blume - [[makfersonio]] ****''[[Magonia]]'' A. St.-Hil. - [[magonio]] ****''[[Majidea]]'' J. Kirk ex Oliv. - [[maĵideo]] ****''[[Matayba]]'' Aubl. - [[matajbo]] ****''[[Melicoccus]]'' P. Browne - [[melikoko]] ****''[[Mischarytera]]'' (Radlk.) H. Turner - [[miskaritero]] ****''[[Mischocarpus]]'' Blume - [[miskokarpo]] ****''[[Molinaea]]'' Comm. ex [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[molineo]] ****''[[Negundo (genro)|Negundo]]'' Boehm. - [[negundoo]]<big>*</big> ****''[[Neotina]]'' Capuron - [[neotinao]]<big>*</big> ****''[[Nephelium]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[nefelio]] ****''[[Omalocarpus]]'' Choux - [[omalokarpo]] ****''[[Otonephelium]]'' Radlk. - [[otonefelio]] ****''[[Otophora]]'' Blume - [[otoforo]] ****''[[Palaoea]]'' Kaneh. - [[palaoo]] ****''[[Pancovia]]'' Willd. - [[pankovio]] ****''[[Pappea]]'' Eckl. & Zeyh. - [[papeo]] ****''[[Paranephelium]]'' Miq. - [[paranefelio]] ****''[[Paullinia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[paŭlinio]]<ref>[http://vortaro.net/#paŭlinio ''paŭlinio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Pavieasia]]'' Pierre - [[pavieazio]] ****''[[Pentascyphus]]'' Radlk. - [[pentascifo]] ****''[[Placodiscus]]'' Radlk. - [[plakodisko]] ****''[[Plagioscyphus]]'' Radlk. - [[plagioscifo]] ****''[[Podonephelium]]'' Baill. - [[podonefelio]] ****''[[Pometia]]'' J.R. Forst. & G. Forst. - [[pometio]]<big>**</big> ****''[[Porocystis]]'' Radlk. - [[porocisto]] ****''[[Prostea]]'' Cambess. - [[prosteo]] ****''[[Pseudima]]'' Radlk. - [[pseŭdimo]] ****''[[Pseudopancovia]]'' Pellegr. - [[pseŭdopankovio]] ****''[[Pseudopteris]]'' Baill. - [[pseŭdopterido]] ****''[[Radlkofera]]'' Gilg - [[radelkofero]] ****''[[Rhysotoechia]]'' Radlk. - [[rizotekio]] ****''[[Saccharodendron]]'' (Raf.) Nieuwl. - [[sakarodendro]]<big>**</big> ****''[[Sapindus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[sapindo]]<ref name="PIV"/> ****''[[Sarcopteryx]]'' Radlk. - [[sarkopteriko]] ****''[[Schleichera]]'' Willd. - [[ŝlejŝero]] ****''[[Schmidelia]]'' - [[ŝmidelio]] ****''[[Scyphonychium]]'' Radlk. - [[scifonikio]] ****''[[Serjania]]'' Mill. - [[serĵanio]] ****''[[Smelophyllum]]'' Radlk. - [[smelofilo]] ****''[[Stadmania]]'' - [[stadmanio]] ****''[[Stadmannia]]'' Lam. - [[stadmanjo]]<big>**</big> ****''[[Stocksia]]'' Benth. - [[stoksio]] ****''[[Synima]]'' Radlk. - [[sinimo]] ****''[[Talisia]]'' Aubl. - [[talizio]] ****''[[Thinouia]]'' Triana & Planch. - [[tinuio]] ****''[[Thouinia]]'' Poit. - [[tuinio]] ****''[[Thouinidium]]'' Radlk. - [[tuinidio]] ****''[[Thraulococcus]]'' Radlk. - [[traŭlokoko]] ****''[[Thyana]]'' - [[tiano]] ****''[[Tina]]'' Schult. - [[tinao]] ****''[[Toechima]]'' Radlk. - [[tekimo]] ****''[[Toulicia]]'' Aubl. - [[tulicio]] ****''[[Tripterodendron]]'' Radlk. - [[tripterodendro]] ****''[[Tsingya]]'' Capuron - [[cingio]] ****''[[Ungnadia]]'' Endl. - [[ungnadio]] ****''[[Urvillea]]'' Kunth - [[urvileo]] ****''[[Vouarana]]'' Aubl. - [[vuarano]] ****''[[Xanthoceras]]'' Bunge - [[ksantocero]] ****''[[Xerospermum]]'' Blume - [[kserospermo]] ****''[[Zanha]]'' Hiern - [[zano]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br /> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Utiligado == Multaj acero-specioj kaj – kultivaroj estas plantitaj en la moderaj klimatoj en parkoj kaj ĝardenoj. Ankaŭ [[kelreŭterio]], Aesculus-specioj kaj kultivaroj estas ornamplantoj en la moderaj klimatoj. La [[ligno]] de multaj ''acero''-specioj estas uzatas multflanke.<ref name="HandAcer" />Vidu: [[acerligno]]. Ankaŭ la ligno de kelkaj ''eskulo''-specioj estas uzata. De multaj tropikaj specioj oni uzas la lignon.. La ligno de du ''Pometia''-specioj estas komercigita sub la nomoj „kasai“, „matoa“, „megan“, „taun“ <ref name="HandPometia" />. ''[[Harpullia pendula]]'' ankaŭ liveras bonan lignon. Diversaj specioj estas uzataj kiel fiŝveneno. Kelkaj genroj havas [[ornamplanto]]j ''Cardiospermum'', ''Dictyoneura'', ''Filicium'', ''Koelreuteria'', ''Lepisanthes'' por tropikaj regionoj. ''Dodonaea angustifolia'' obi uzas kiel heĝo. Ombroarboj estas ''Dodonaea angustifolia'' kaj ''Filicium''-specioj. Multaj specioj el la familio liverax manĝeblaj fruktoj: [[longano]] (''Dimocarpus longan''), [[liĉio]] (''Litchi chinensis'') aŭ [[rambutano]] (''Nephelium lappaceum'') kaj manĝeblaj semoj.<ref name="FM" /> Por gajni nutraĵon ankaŭ [[akeo]] (''Blighia sapida'') estas utiligata. Kelkaj ''Diploglottis''-specioj liveras marmeldojn kaj sapojn. La folioj kaj la junaj ŝosoj de ''[[Cardiospermum halicacabum]]'' kaj ''[[Koelreuteria paniculata]]'' estas kuirite manĝeblaj kiel spinaco. Ankaŭ la folioj kaj la floroj de [[ksantocero]] (''Xanthoceras sorbifolium'') estas manĝeblaj kuiritaj. [[Acersiropo]] estas konata. La fruktŝeloj de la [[okcidenta sapindo]] (''Sapindus saponaria'') aŭ la arboŝeloj de ''[[Jagera pseudorhus]]'' estas uzataj por fari sapon. Por lavi oni ankaŭ uzas la fruktojn de la [[lavnuksa arbo]] (''Sapindus mukorossi''). == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/sapindalesweb.htm#Sapindaceae Die Familie der Sapindaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (Abschnitt Systematik und Beschreibung) * Sven Buerki, F. Forest, P. Acevedo-Rodríguez, Martin W. Callmander, J. A. Nylander, M. Harrington, I. Sanmartín, Philippe Küpfer & Nadir Alvarez: ''Plastid and nuclear DNA markers reveal intricate relationships at subfamilial and tribal levels in the soapberry family (Sapindaceae)'', In: ''Molecular Phylogenetics and Evolution'', Volume 51, Issue 2, 2009, S. 238–258: [http://su.diva-portal.org/smash/get/diva2:286873/FULLTEXT01.pdf Volltext-PDF, 476 kb.] * Nianhe Xia & Paul A. Gadek: ''Sapindaceae'' in der ''Flora of China'', Volume 12, 2007, S. 6: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10792 Online] und Tingzhi Xu, Yousheng Chen, Piet C. de Jong, Herman John Oterdoom & Chin-Sung Chang: ''Aceraceae'' in der ''Flora of China'', Volume 11, 2008. p. 516: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10005 Online.] (Abschnitt Beschreibung) * Sven Buerki, Porter P. Lowry II, Nadir Alvarez, Sylvain G. Razafimandimbison, Philippe Küpfer & Martin W. Callmander: ''Phylogeny and circumscription of Sapindaceae revisited: molecular sequence data, morphology and biogeography support recognition of a new family, Xanthoceraceae'', In: '' Plant Ecology and Evolution'', Volume 143, Issue 2, 2010, p. 148–159: {{DOI|10.5091/plecevo.2010.437}} [http://digital.csic.es/bitstream/10261/27490/1/2010_Buerki_Pla_Ecol_Evol_143.pdf Volltext-PDF.] (Aceraceae kaj Hippocastanaceae sed ankoraŭ ne Sapindaceae kaj nova familio Xanthoceraceae Buerki, Callm. & Lowry.) === Literaturo === * [http://delta-intkey.com/angio/www/sapindac.htm Die Familie der Sapindaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012140320/http://delta-intkey.com/angio/www/sapindac.htm |date=2007-10-12 }}, [http://delta-intkey.com/angio/www/aceracea.htm die Familie der Aceraceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060226170716/http://delta-intkey.com/angio/www/aceracea.htm |date=2006-02-26 }}, und [http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm die Familie der Hippocastanaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=2006-03-18 }} bei [http://delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }} * Pedro Acevedo-Rodríguez: ''Neotropical Sapindaceae'': [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Sapindaceae.htm bei ''Neotropikey''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120513215942/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Sapindaceae.htm |date=2012-05-13 }} * Sven Buerki, F. Forest, N. Salamin & Nadir Alvarez: ''Comparative performance of supertree algorithms in large data sets using the soapberry family (Sapindaceae) as a case study'', In: ''Systematic Biology'', Volume 60, 2011, S. 32-44: {{DOI|10.1093/sysbio/syq057}} * Sven Buerki, F. Forest, Martin W. Callmander, P. P. Lowry II, D. S. Devey & J. Munzinger: ''Phylogenetic inference of New Caledonian lineages of Sapindaceae: molecular evidence requires a reassessment of generic circumscriptions'', In: ''Taxon'' , Volume 61, 2012, S. 109-119. * Sven Buerki, F. Forest, T. Stadler & Nadir Alvarez: ''The abrupt climate change at the Eocene–Oligocene boundary and the emergence of South-East Asia triggered the spread of sapindaceous lineages'', In: ''Annals of Botany'', Volume 112, Issue 1, S. 151-60 2013. {{DOI|10.1093/aob/mct106}} <ref name="Buerki2009"> Sven Buerki, Porter P. Lowry II, Nadir Alvarez, Sylvain G. Razafimandimbison, Philippe Küpfer & Martin W. Callmander: ''Phylogeny and circumscription of Sapindaceae revisited: molecular sequence data, morphology and biogeography support recognition of a new family, Xanthoceraceae'', In: '' Plant Ecology and Evolution'', Volume 143, Issue 2, 2010, S. 148–159: {{DOI|10.5091/plecevo.2010.437}} [http://digital.csic.es/bitstream/10261/27490/1/2010_Buerki_Pla_Ecol_Evol_143.pdf Volltext-PDF.] (Aceraceae und Hippocastanaceae wohl doch nicht in Sapindaceae und eine neue Familie Xanthoceraceae Buerki, Callm. & Lowry.) </ref> <ref name="FoC"> Nianhe Xia & Paul A. Gadek: ''Sapindaceae'' in der ''Flora of China'', Volume 12, 2007, S. 6: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10792 Online] und Tingzhi Xu, Yousheng Chen, Piet C. de Jong, Herman John Oterdoom & Chin-Sung Chang: ''Aceraceae'' in der ''Flora of China'', Volume 11, 2008. S. 516: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10005 Online.] </ref> === Referencoj === {{Referencoj|referencoj= <ref name="HandAcer"> [http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/wood/german/aceac-ma.htm ''Acer'' spp. bei ''Handelshölzer'' von H. G. Richter & M. J. Dallwitz.] </ref> <ref name="HandPometia"> [http://delta-intkey.com/wood/de/www/sanpopin.htm ''Pometia pinnata'' bei ''Handelshölzer'' bei DELTA von H. G. Richter & M. J. Dallwitz.] </ref> <ref name="HandAcer"> [http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/wood/german/aceac-ma.htm ''Acer'' spp. bei ''Handelshölzer'' von H. G. Richter & M. J. Dallwitz.] </ref> <ref name="HandPometia"> [http://delta-intkey.com/wood/de/www/sanpopin.htm ''Pometia pinnata'' bei ''Handelshölzer'' bei DELTA von H. G. Richter & M. J. Dallwitz.] </ref> <ref name="GRIN"> {{GRIN|FamilyNr=999|WissName=Sapindaceae|Zugriff=2013-08-03}}</ref> <ref name="biodiversitylibrary"> [http://www.biodiversitylibrary.org/page/5437478 Erstveröffentlichung eingescannt bei biodiversitylibrary.org.] </ref> <ref name="FM"> [http://160.45.63.151/dataportal/flora-malesiana/?q=cdm_dataportal/taxon/ac537b9f-7f06-4405-ab30-9dd73f971605 Über die Nutzung von Sapindaceae in der ''Flora Malesiana''.] </ref> }}{{Projektoj|ReVo=sapindac}}{{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Sapindacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] a3y092d4tbfbtwhjapbo9v3i92tahk5 0 511351 9505879 9474326 2026-11-01T19:46:13Z Sj1mor 12103 9505879 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gesneriacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Pearcea intermedia.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = tipa dusemetria floro kun tubformaj korolo<br> ĉe ''[[Pearcea intermedia]]'', tribo ''Gloxinieae'' el gesneriacoj |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]''<br> [[lamiedoj]] ''[[Lamiidae]]'' |ordo = [[lamialoj]] ''[[Lamiales]]'' |familio = '''[[gesneriacoj]]''' '''''[[Gesneriaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Louis Claude Marie Richard|Rich.]] & [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[gesnerio]] ''[[Gesneria]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''gesneriacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Gesneriaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[lamialoj]] (''[[Lamiales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 160 genrojn kaj pli ol 3100 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[gesnerio]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#gesnerio ''gesnerio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Ĝiaj specioj estas vaste disvastigataj. Kulturvarioj de kelkaj specioj estas uzataj kiel [[ornamplanto]]j. == Priskribo == [[Dosiero:Chirita sinensis - Lemaire.jpg|eta|links|ilustraĵo de ''[[Chirita sinensis]]''.]] [[Dosiero:Streptocarpus polyanthus.jpg|eta|ilustraĵo de ''[[Streptocarpus polyanthus]]'': Ĝi estas multjara planto, kiu nur havas unu sidantan folion kaj dum jaroj multajn infloreskojn, florojn kaj kapsulfruktojn.]] === Habito === La gesneriacoj estas plej ofte [[multjara planto|multjaraj]], tre malofte [[unujara planto|unujaraj]] [[herba planto|herbaj plantoj]]. ekzistas ankaŭ kelkaj {{J|ligna planto}}: [[duonarbusto]]j, [[arbustoj]] kaj malgrandaj [[arbo]]j<ref name="FoC" /> (''Besleria'', ''Peltanthera'', ''Shuaria'') aŭ malofte [[liano]]j.<ref name="DELTA" /> La arboj kreskas ĝis pli ol 13 metrojn.<ref name="WeberArticles" /> La plej multaj specioj kreskas surgrunde, sed ankaŭ ekzistas multaj [[epifito|epifitaj]] specioj. La plantoj de la familio kreskas rekte, grimante, rampante aŭ pendante.<ref name="DELTA" /> Ili formas [[radiko|fibroradikojn]]. La [[tigo]]j estas plej ofte haraj; povas esti ankaŭ glandoharoj. Kelkaj specioj estas pli aŭ malpli [[sukulenta]]j.<ref name="DELTA" /> Neniu specio havas [[laktosuko]]n.<ref name="Neotropikey" /> Veraj unujaraj plantoj nur estas konataj en malmultaj genroj, ekzemple en la sudafrika genro ''Streptokarpo'' (Streptocarpus) kaj en la azia genro ''Chirita''. Eble ''Sinningia nordestina'' estas la sola specio en [[Neotropiso]]; ĉiuj veraj unujaraj specioj kreskas rande de tropikaj kaj subtropikaj regionoj kun forte sajzonaj klimatoj. [[Unufoje floranta planto|unufoje florantaj]] specioj estas ofte ne unujaraj, sed [[plurjara planto|plurjaraj plantoj]]. Ili vivas en ĉiamhumidaj tropikoj kelkajn ĝis multajn jarojn, vegetative, formas florojn kaj fruktojn kaj pereas post la maturiĝo de la semoj. Specialaĵo estas monokarpaj specioj en tropikaj pluvarbaroj (ekzemple multaj ''Monophyllaea''-specioj) kiuj relative frue post la elĝermado komencas flori kaj frukti kaj formi semojn seninterrompe kelkajn jarojn kaj finas vivi kiam ili detruiĝas de eksteraj influoj. La [[plurfoje floranta]]j, [[multjara planto|multjaraj]], herbaj plantoj estas tipaj por subtropikaj, varm-moderaj ĝis moderaj regionoj de la mondo kun pli au malpli rimarkeblaj sezonoj. Povas esti temperaturaj aŭ [[precipitaĵo|precipitaĵaj]] variadoj. Kelkaj multjaraj herbaj specioj formas [[rizomo]]j kun aŭ sen skvamecaj etaj folioj aŭ tuberoj kiel rezervorganoj.<ref name="WeberArticles" /> === Folioj === La [[folio (planto)|folioj]] staras ĉe multaj specioj en bazaj rozetoj, ofte ili estas aranĝitajdise je la tigo, plej ofte kontraŭstarantaj, kelkfoje triope aŭ kvarope, [[verticilo (botaniko)|verticile]], kelkfoje preskaŭ duvice aŭ alternestarantaj kaj spirale .<ref name="DELTA" /> La folioj plej ofte havas petiolojn.<ref name="WeberArticles" /> Senpetiolaj folioj nur estas ĉe ''Monophyllaea'' kaj „unufolia“ ''Streptocarpus''-specioj. La herbaj ĝis ledraj, bifacaj (dorsiventraj) folilimboj estas plej ofte simplaj, malofte lobaj aŭ pinataj. Kelkfoje ankaŭ ekzistas nur unu granda baza folio, kiu evoluiĝis el kotiledono (kelkaj ''[[Streptocarpus]]''-specioj)<ref name="DELTA" />. La ofte simplaj folilimboj havas tre malsamajn formojn: liniilforma, elipta, laceta, ovforma kaj preskau cirkloforma au korforma..<ref name="WeberArticles" /> La folirandoj estas glataj, noĉitaj, dentaj aŭ segildentaj. Lobaj aŭ ondaj kaj lobegaj limboj estas maloftaj (ekzemple nur ĉe malmultaj specioj de la genroj ''Ridleyandra'', ''Chirita'' kaj ''Henckelia'').<ref name="WeberArticles" /> La folilimboj estas verdaj aŭ ĉe kelkaj specioj ruĝecaj, kelkfoje kun vinruĝaj makuloj je la malsupra folisurfaco. Ekzistas plej ofte plumforma nervuro, malofte manforma nervuro. [[Domacio]]j, ĉi tie kiel kavoj, ekzistas ĉe ''Mitraria''.<ref name="DELTA" /> La stomoj estas aŭ dise ordigitaj sur la folisurfacoj aŭ estas grupigitaj kaj ofte estas tre grandaj. La foliok de la Gesneriacoj havas harojn ([[indumento]]). ofte ili ŝajnas pelte harigitaj. La [[triĥomo]]j estas simplaj kaj enhavas ruĝan aŭ bluan plantsukon aŭ ili estas longaj kaj plurĉelaj. En la limboj ĉe ekzemple ''Rhychoglossum'' kaj ''Monophyllaea'' estas recinaj kaj oleaj kanaletoj, sed ĉe la plej multaj genroj ili mankas. En la [[mezofilo]] estas plej ofte diversajn kvantojn kaj formojn de [[kalciokzalato|kalciokzalatkristaloj]].<ref name="DELTA" /><ref name="Neotropikey" /> [[Stipuloj]] ne ekzistas.<ref name="FoC" /><ref name="DELTA" /><ref name="Neotropikey" /> Ĉe ''Rhytidophyllum''-specioj ekzistas stipulsimila „oreletoj“ ĉe la bazo de la petioloj.<ref name="WeberArticles">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gesneriads.ca/Articles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_Article_Weber.htm |titolo=Anton Weber: ''Gesneriaceae: A Scientific Perspective'' |alirdato=2018-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070505145441/http://www.gesneriads.ca/Articles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_Article_Weber.htm |arkivdato=2007-05-05 }}</ref> [[Dosiero:Jerdonia indica 02.JPG|eta|infloresko de ''[[Jerdonia indica]]''.]] === Infloreskoj kaj floroj === Plej ofte ekzistas florarpetioloj. La floraroj staras ĉiam flanke, sed ofte proksime de la supra fino de la [[tigo]]j, kelkfoje ili staras fine. La floroj staras unuope (reduktitaj [[cumo]]j) aŭ en kunmetitaj [[floraro|kompletfloraro]] el dufloraj, cumaj [[floraro|partaj floraroj]].<ref name="FoC" /> [[Brakteo]]j povas ekzisti.<ref name="Neotropikey" /> La ofte okulfrapaj floroj estas forte adaptitaj al la diversaj [[polenigado|polenigantoj]] (vidu sub ekologio) kaj tial tre formriĉaj. La floroj estas duseksaj, nur tre malmultaj specioj estas unusekse [[monoika]]j .<ref name="DELTA" /> [[Dosiero:Gesneria pendulina flowerdiagram.png|eta|maldekstre|130px|[[flordiagramo]] de ''Gesneria pendulina'']] La floroj estas plej ofte kvinnombraj (tre malofte kvarnombraj) kaj pli aŭ malpli [[unusimetria]]j, malofte [[radisimetrio|radisimetriaj]]. La kvin [[sepalo]]j estas liberaj aŭ kunkreskintaj al plej ofte radisimetria, malofte al unusimetria kaliko.<ref name="FoC" /> Se ekzistas kaliktubo, tiam ĝi finiĝas en du samlongaj kalikdentoj aŭ la finoj estas dulipaj. La plej ofte kvin [[petalo]]j estas radforme, sonorilforme ĝis tube kunkreskintaj. La koroloj estas plej ofte unusimetriaj, malofte radisimetriaj kaj plej ofte dulipaj.<ref name="FoC" /> La petioloj estas blankaj aŭ verdaj, flavaj trans oranĝkoloraj kaj brunaj ĝis ruĝaj, kaj de violkoloraj ĝis bluaj. Kelktempe pluraj koloroj estas kombinitaj kun aŭ sen desegnoj. [[Dosiero:Streptocarpus prolixus - (Soilikki), (Kornettblomma), (Cape primrose) C IMG 3663.JPG|eta|120px|unusimetriaj floroj kaj junaj kapsulfruktoj de ''[[Streptocarpus prolixus]]''.]] Ekzistas nur unu cirklo de stamenoj, estas du paroj, malofte kvin [[stameno]]j po floro. Ekzistas unu aŭ tri [[staminodio]]j. La [[filamento]]j estas aŭ longaj aŭ tre mallongaj, sed ĉiam kunkreskintaj kun la petioloj. Ofte la [[antero]] gluiĝis pare.<ref name="Neotropikey" /> .<ref name="DELTA" /> Plej ofte ekzistas [[nektario]]j, kiuj kunkreskis kun la bazo de la ovario. Ĉiuj glandoj formas rin- au kalikforma [[disko (botaniko)|disko]]. Malofte ĉiuj du ĝis kvin glandoj estas liberaj. Malofte ili ankaŭ mankas aŭ estas nefunkciantaj. La nektarioj ankaŭ povas esti anstataŭigataj per odorproduktanta teksaĵo, kiu nomiĝas osmoforo.<ref name="Neotropikey" /> Du [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al epigina (ĉiuj specioj de la [[Malnova Mondo]]) aŭ duonepigina ĝis hipogina [[ovario]]. Malofte unu karpelo estas [[fekundeco|sterila]]. En ĉiu ovario troviĝas multajn [[ovolo]]jn.<ref name="Neotropikey" /> La plej ofte bone videbla pistilo finiĝas en diversforma stigmo.<ref name="FoC" /> La [[florformulo]] estas: <math>\downarrow K_5 \; C_{(5)} \; A_{2+2-2} \; G_{\underline{(2)}}</math> [[Dosiero:Columnea orientandina -2.jpg|eta|220px|beroj de ''[[Columnea orientandina]]''.]] === Fruktoj, semoj kaj kotiledonoj === Formiĝas sekaj ĝis karnecaj [[kapsulfrukto]]j aŭ karnecaj, kelkfoje okulfrape koloraj [[bero]]j.<ref name="Neotropikey" /> La frukto habvas multajn semojn.<ref name="FoC" /><ref name="DELTA" /> La semoj estas etaj.<ref name="FoC" /> Ili enhavas ofte olean [[endospermo]]n. Nur ĉe la ''Cyrtandroideae'' la endospermo mankas.<ref name="DELTA" /> La [[embrio (planto)|embrio]] havas du samlongaj [[kotiledono]]j. Ĉe la ''Gesneriaceae'' de la malnova mondo unu kotiledono kreskas pli rapide ol la alia („anizokotila“).<ref name="FoC" /> [[Dosiero:Saintpaulia ionantha close-up.jpg|eta|130px|[[Enantiostilio]] ĉe [[sajntpaŭlio|saintpaŭlia]] kultivaro, la pistilo staras rimarkeble apud la anteroj.]] == Ekologio == === Florekologio === Ĉe preskaŭ ĉiu specio el la familio Gesneriacoj okazas [[fremdpolenigado]]. Por helpi al la fremdpolenigado la plantoj de la familio havas jenajn mekanismojn: * [[Protandrio]]: la polenoj fariĝas maturaj antaŭ la stigmoj de la sama floro povas akcepti ilin. * [[Protoginio]], la szigmoj povas akcepti polenoj kaj ne plu povas akcepti, kiam la polenoj de la sama floro maturiĝas * [[Enantiostylio]], estas kombino de la pistilo kaj stamenoj kiuj malebligas rektan polenigadon de la floro. Protandrio estas plej ofta ĉe la gesneriacoj. Protoginio nur estas ĉe ''Gesneria''-specioj, kiuj estas plenigataj de vespertoj. Enantiostilio estas ĉe la genroj ''Didymocarpus'', ''Henckelia'' kaj ''Saintpaulia''. <ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Esmeraldas woodstar.jpg|eta| 350px|maskla kolibro de la specio ''Chaetocercus berlepschi'' suĉas nektaro al floro de ''[[Kohleria spicata]]'', samtempe okazas la polenigado.]] [[Dosiero:Rhytidophyllum tomentosum nectar (Scott Zona) 001.jpg|eta|unusemetriaj floroj de ''[[Rhytidophyllum tomentosum]]'' enhavas multe da nektaro.]] [[Dosiero:Gasteranthus delphinioides 1.jpg|eta|unusemetria floro de ''[[Gasteranthus delphinioides]]'' kunblankeca florkorolo kaj streta koroltubo ĉe la fino.]] Fakultativa aŭ obligata [[mempolenigado]] nur estas konata aŭ supozata ĉe malmultaj specioj ([[aŭtogamio]] ekzemple ĉe specioj de la genroj ''Epithema'', ''Rhynchoglossum'', ''Monophyllaea''). Ĉe tiuj specioj la floroj plej ofte estas malgrandaj kaj nerimarkeblaj. Ĉen malmultaj specioj la floro ne malfermiĝas kaj la polenigado okazas en la florburĝono ([[klejstogamio]] ekzemple ĉe ''Streptocarpus nobilis'', ''Codonanthopsis dissimulata'').<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe preskaŭ ĉiuj specioj el la familio Gesneriacoj la [[polenigado]] okazas per bestoj ([[zoofilio]]). Plej gravas birdoj, poste insektoj kaj [[vesperto]]j.<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe la specioj de la [[Neotropiso]] plej gravas [[ornitofilio]], do, la [[polenigado]] okazas per birdoj. Ĉirkaŭ 60 % de la subfamilio Gesnerioideae (do ĉirkaŭ 1000 specioj) estas polenigataj de [[kolibro]]j (Trochilidae). La centro de la birdopolenigataj specioj estas Kolombio kaj Ekvadoro. Ekzistas multe pli [[epifito|epifitaj]] ol teraj specioj, kiuj estas polenigataj de birdoj.<ref name="Weberspecioicles" /> Oni rekonas ilin al la tuboforma konstruo de la korolo kaj al la koloro. Ĝi estas diversa, sed plej ofte brilaj ruĝecaj koloroj (de ruĝa trans oranĝkolora ĝis brile flava). Birdfloroj ĉiam ofertas multe da nektaro. Polenigado per birdoj estas malpli ofte en la Malnova Mondo (ĉe la genroj ''Aeschynanthus'', ''Agalmyla'' kaj ĉe kelkaj specioj de ''Henckelia'', ''Streptocarpus'', ''Cyrtandra''). En Afriko kaj Azio ekzistas birdoj, kiuj kapablus la polenigadon, la tiel nomataj [[nektarbirdo]]j (Nectariniidae), kaj en kelkaj regionoj de [[Sulaveso]] ĝis [[Novzelando]] ekzistas [[mielmanĝantoj]] (Meliphagidae) kiuj taŭgas por polenigado.<ref name="Weberspecioicles" /> La polenigado per [[vesperto]]j ([[Chiropterophilie]]) nur estas konata en Neotropiso, ĉe kelkaj genroj (''Capanea'', ''Drymonia'', ''Kohleria'', ''Gesneria'', ''Rhytidophyllum'', ''Sinningia'' kaj ''Paliavana'').<ref name="Weberspecioicles" /> El la insektoj la abeloj estas la plej gravaj ([[Apidae]]). En la novamondaj tropikoj verŝajne plej gravas [[orkidabelo]]j (Euglossini), sed ankaŭ [[Anthophoridae]], verŝajne [[Xylocopinae]] kaj aliaj.<ref name="Weberspecioicles" />.<ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Niphaea oblonga 1.JPG|eta|flordetalo de ''[[Niphaea oblonga]]''.]] [[Dosiero:Gloxinia perennis2376578855.jpg|eta|floro de ''[[Gloxinia perennis]]''.]] La allogado de la plenigantoj okazas ĉe Gesneriacoj per la vido..<ref name="Weberspecioicles" /> La plej multaj specioj havas senodoraj floroj. nur ĉ. 15 genroj havas odorantajn florojn. .<ref name="Weberspecioicles" /> [[Dosiero:Drymonia serrulata - Fruto — João de Deus Medeiros 001.jpg|eta|Ĉe ''[[Drymonia serrulata]]'' staras karneca kapsulfrukto en la kaliko, kiu malfermiĝas en matura stato kaj ellasas la semojn, speciale okulfrape estas la ruĝa interno de la fruktŝelo. ]] === Disvastigoekologio === La [[diasporo]]j estas aŭ la beroj aŭ ĉe kapsulfruktoj la semoj.<ref name="Weberspecioicles" /> <ref name="Weberspecioicles" /> Bei den specioj mit Beeren oder fleischigen Kapselfrüchten erfolgt [[Tierausbreitung]] durch meist Vögel ([[Ornithochorie]]), klunu [[Säugetiere]] oder Ameisen ([[Myrmekochorie]]).<ref name="Weberspecioicles" /> Ĉe ''Rufodorsia minor'' formikoj transportas la semojn post kiam la beroj estas malfermitaj fare de birdoj.<ref name="Weberspecioicles" /> Se birdoj kaj malgrandaj mambestoj disigas la semojn tio nomiĝas [[endoĥori]]. Tial multaj specioj de la Gesneriacoj havas allogajn berojn.<ref name="Weberspecioicles" /> == Utiligado == Krom kiel ornamplantoj la specioj de la Gesneriacoj ne estas utiligataj. Troviĝas en la literaturo jenaj rimarkoj: De ''Conandron ramondioides'' la folioj estas manĝataj, kiam ne plu estas aliaj ebloj..<ref name="PFAFconandron" /> === Ornamplantoj === La plej multaj Gesneriacoj ŝatas pro ilia tropika deveno tutjare varman lokon. Multaj preferas helajn kaj varmajn lokojn sen rekta sunbrilo. Jen elekto de Gesneriacoj, kiuj taŭgas kiel [[ĉambroplanto]]: * [[Sajntpaŭlio]] (''Saintpaulia''), multigeblaj per [[folistikaĵo]]j. * [[Streptokarpo]] (''Streptocarpus''), multigebla per [[foliparta stikaĵo|folipartaj stikaĵoj]]. * [[Siningio]] (''Sinningia speciosa'' (LODD.) HIERN), ĝi formas tuberojn. * ''[[Columnea]]'', [[epifito]], por pendantaj ujoj * ''[[Episcia]]'', grundkovranta planto. * [[Aeskinanto]] (''Aeschynanthus''), origine [[epifito]]j, por pedantaj ujoj. * [[Nemantanto]] (''[[Nematanthus]]'', sin.: ''Hypocyrta'' MART.) * [[Aĥimeno]] (''Achimenes''), ĝi formas tuberojn, facile muligeblaj per [[kapstikaĵo]]j. * ''[[Smitianto]]'', ĝi formas tuberojn. * ''[[krizotemo]] (Chrysothemis) * ''[[Kolerio]]'' (Kohleria) * ''[[Kodonanto]]'' (Codonanthe). <gallery> Dosiero:Purple African Violet Top.JPG|[[sajntpaŭlio]] (''Saintpaulia-Ionantha''-hibrido) <br /> kun tipa blua koloro. Dosiero:Streptocarpus.jpg|[[Streptokarpo]] (''Streptocarpus''). Dosiero:Achimenes erecta flores et folia.jpg|[[Aĥimeno]] (''Achimenes''). Dosiero:Episcia reptans1.jpg|''[[Episcia reptans]]''. </gallery> == Disvastigo == La Gesneriacoj estas vaste kreskantaj en la [[Malnova Mondo]] kaj la [[Nova Mondo]]. La specioj kreskas mondvaste ĉefe en la [[tropiko]]j kaj [[subtropiko]]j. Kelkaj specioj kreskas en la [[modera klimato|moderaj klimatoj]] en [[Sudameriko]], [[Eŭropo]], en [[Himalajo]] kaj en norda [[Ĉinio]].<ref name="Weberspecioicles" /> En la sudo specioj de la familio kreskas en sudorienta [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] kaj la sudo de [[Ĉilio]]. La malmultaj specioj de la Gesneriacoj, kiuj kreskas en Eŭropo (kelkaj specioj de la genroj ''[[Ramonda]]'' kaj ''[[Haberlea]]'' ) estas reliktoj el la [[terciaro (geologio)|terciaro]]. Ili kreskas en la [[Pirineoj]] kaj sur la [[Balkana duoninsulo]]. Po ĉ. 60 genroj ekzistas en la bioregiono [[orientaliso]] (inklude de Afganio, Pakistano, Sudazio kaj sudorienta Azio) kaj en [[Neotropiso]]. En Afriko ekzistas naŭ genroj kun ĉ. 160 specioj. En Eŭropo nur ekzistas tri genroj kun nur ses specioj. Nur naŭ genroj kaj 20 specioj nur kreskas en la [[suda hemisfero]]. Granda [[disjunkcio (biologio)|disjunkcia arealo]] havas la genroj ''Rhynchoglossum'' kaj ''Epithema'' en Afriko kaj Ameriko. En Ĉinio ekzistas 56 genroj (el tio 25 endemiaj) kaj ĉ. 442 specioj (el tio 354 endemiaj). En Aŭstralio hejmiĝas kvin genroj. Du monotipaj genroj nur ekzistas tie. En la [[Neotropiso]] ekzistas sep triboj kun ĉ. 60 genroj kaj ĉ. 1200 specioj..<ref name="Neotropikey" /> == Sistematiko == [[Dosiero:Ridleyandra chuana habitus - PhytoKeys-025-015-g001-A.jpeg|eta|''[[Ridleyandra chuana]]'']] [[Dosiero:Starr 030405-0215 Cyrtandra platyphylla.jpg|eta|tribo Cyrtandreae: ''[[Cyrtandra platyphylla]]'']] [[Dosiero:Boea hemsleyana plant.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Boea hemsleyana]]'']] [[Dosiero:Chirita linearifolia x sinensis2.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: [[hibrido]] el ''Chirita linearifolia'' × ''Chirita sinensis'']] [[Dosiero:Conandron ramondioides iwtbk01.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Conandron ramondioides]]'']] [[Dosiero:Haberlea rhodopensis1.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Haberlea rhodopensis]]'', [[relikto (botaniko)|reliktplanto]] kun disvastigejo en Balkano.]] [[Dosiero:HENCKELIA PLATYPUS.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Henckelia platypus]]'']] [[Dosiero:Petrocosmea rosettifolia.JPG|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Petrocosmea rosettifolia]]'']] [[Dosiero:Primulina spadiciformis 6.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Primulina spadiciformis]]'': habito, folioj kaj la de brakteo envolvita floro.]] [[Dosiero:Ramonda myconi - Felsenteller.jpg|eta|Tribo Didymocarpeae: [[pirinea ramondo]] (''Ramonda myconi''), [[Relikto (botaniko)|reliktplanto]] en Eŭropo.]] [[Dosiero:Streptocarpus gardenii (BG Zurich) flower-01.JPG|eta|Tribo Didymocarpeae: ''[[Streptocarpus gardenii]]'']] [[Dosiero:Titanotrichum oldhamii1.jpg|eta|Tribo Titanotricheae: habito, folioj floraro kaj floroj de ''[[Titanotrichum oldhamii]]''.]] [[Dosiero:Aeschynanthus radicans.jpg|eta|Tribo Trichosporeae: ''[[Aeschynanthus radicans]]'']] [[Dosiero:KlugiaWynaad.jpg|eta|Tribo Klugieae: ''[[Rhynchoglossum notonianum]]'']] [[Dosiero:Besleria notabilis (inflorescense).jpg|eta|Tribo Beslerieae: ''[[Besleria notabilis]]'']] [[Dosiero:Rhytidophyllum exsertum-IMG 6893.jpg|eta|Tribo Gesnerieae: inflreko de ''[[Rhytidophyllum exsertum]]'']] [[Dosiero:(Niphaea oblonga) Gesneraid Family (3073307484) (2).jpg|eta|Tribo Gloxinieae: ''[[Niphaea oblonga]]'']] [[Dosiero:Gloxinia sp.2.jpg|eta|Tribo Gloxinieae: ''[[Seemannia sylvatica]]'']] [[Dosiero:Sinningia canescens.jpg|eta|Tribo Sinningieae: ''[[Sinningia leucotricha]]'']] [[Dosiero:Alsobia dianthiflora HabitusFlowers BotGardBln0906a.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Alsobia dianthiflora]]'']] [[Dosiero:Chrysothemis pulchella2100286255.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Chrysothemis pulchella]]'']] [[Dosiero:Columnea flexiflora -1.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Columnea flexiflora]]'']] [[Dosiero:Corytoplectus capitatus - JBM.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Corytoplectus capitatus]]'']] [[Dosiero:Drymonia sp.0.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Drymonia]]'' spec.]] [[Dosiero:Nautilocalyx melittifolius - Berlin Botanical Garden - IMG 8698.JPG|eta|Tribo Episcieae: ''[[Nautilocalyx melittifolius]]'']] [[Dosiero:Nematanthuswettsteinii1.jpg|eta|Tribo Episcieae: ''[[Nematanthus wettsteinii]]'']] [[Dosiero:Paradrymonia hypocyrta.JPG|eta|Tribo Episcieae: ''[[Paradrymonia hypocyrta]]'']] [[Dosiero:Asteranthera ovata.jpg|eta|Tribo Coronanthereae: ''[[Asteranthera ovata]]'']] [[Dosiero:Mitraria coccinea 5.jpg|eta|Tribo Coronanthereae: ''[[Mitraria coccinea]]'']] Ene de la ordo de la [[Lamialoj]] la gesneriacoj plej proksime parencas kun la [[Kalceolariacoj]] (Calceolariaceae). La [[unua priskribo]] de la familio Gesneriacoj sub la nomo „Gessnerieae“ estas de [[Louis Claude Marie Richard]] kaj [[Antoine Laurent de Jussieu]] en [[Augustin-Pyrame de Candolle]]: ''Essai sur les Propriétés Médicales des Plantes'', 2a eldono, p. 192 de la 11a de majo 1816. [[Tipo (Nomenklaturo)|tipa genro]] estas ''[[Gesneria]]'' L. La genronomo ''Gesneria'' kaj per tio ankaŭ la familia nomo Gesneriaceae honoras la [[Zuriko|Zurika]] naturesploristo kaj medicinisto [[Konrad Gesner]] (1516–1565). [[sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por Gesneriacoj (RICH. & JUSS.) EX DC. estas: Belloniaceae MARTINOV, Didymocarpaceae D.DON, Ramondaceae GODR., Besleriaceae RAF., Cyrtandraceae JACK. La familio gesneriacoj (''Gesneriaceae'') estas engrupigita en kvar subfamilioj. Laŭ A. Weber 2004<ref name = "Weber 2004" /> tiu divido nur estas kvar formaj grupoj ĉar ili ne estas [[monopileta]]j. Ili havas la saman kvanton de triboj kaj genroj. La familio konsistas el 12 triboj kun 147 ĝis 160 genroj kaj ĉ. 3200 ĝis 3870 specioj. Ĉ. 40 genroj estas [[monotipa]]j.<ref name="gesneriaceaeAT"> Anton Weber & Laurence E. Skog, 2007: [http://www.genera-gesneriaceae.at/ Umfassende Webseite zur Familie der Gesneriaceae], da die Navigation der Hauptseite mindestens unter Firefox nicht funktioniert: [http://www.genera-gesneriaceae.at/general_items/genera_alphabet.htm genros-Navigation.]</ref> * Didymocarpoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis tiam subfamilio Didymocarpoideae aŭ Cyrtandroideae: La [[kromosomo]]nombro estas tre diversa. Devas esti nove ordigita post la lastjaraj esploroj. Jen la malnova prezento kun kvar triboj. Ĝi konsistas el ĉ. 82 genroj kun ĉ. 2000 specioj: ** en unu Tribo: *** ''Jerdonia'' WIGHT: nur specio: **** ''[[Jerdonia indica]]'' WIGHT: kreskas sur rokoj en la Sie gedeiht auf Felsen in den Nilgiri- kaj Anamali-montoj en sudokcidenta [[Hindio]]. *** ''[[Ridleyandra]]'' A.WEBER & B.L.BURTT: 20 specioj, el tio 18 sur la [[Malaja duoninsulo]] kaj 5 sur [[Borneo]] . ** Tribo Cyrtandreae BARTL.: tri genroj: *** ''[[Cyrtandra]]'' J.R.FORST. & G.FORST.: kun 550 ĝis 600 specioj la plej granda genro de la familio. La disvastigejo etendiĝas de la [[Nikobaroj]] kaj la suda [[Tajlando]] trans [[Malesio]] kaj la sudaj [[Pacifikaj insuloj]] ĝis [[Havajo]]. *** ''[[Rhynchotechum]]'' BLUME: ĉ. 13 specioj en sudorienta Azio kaj la Pacifikaj insuloj. *** ''Sepikea'' SCHLTR. eble sinonimo de ''Cyrtandra'': nur unu specio: **** ''[[Sepikea cylindrocarpa]]'' SCHLTR: [[endemiito]] en la regiono de Sepiko en [[Novgvineo]]. ** Tribo Didymocarpeae ENDL.: ĉirkaŭ 73 genroj: *** ''[[Acanthonema]]'' HOOK. F.: du specioj el la tropika [[Okcidentafriko]]. *** ''[[Allocheilos]]'' W.T.WANG: du specioj el la suda [[Ĉinio]]: ''Allocheilos cortusiflorus'' W.T.WANG kaj ''Allocheilos guanĝiensis'' H.Q.WEN, Y.G.WEI & S.H.ZHONG en altoj de ĉirkaŭ 1400 m en la tropika [[Karsto]] en sudokcidenta [[Gŭiĝoŭo]] (Xingyi Xian) kaj orienta [[junano]] (Luoping Xian) en alteco de ĉirkaŭ 100 m *** ''Allostigma'' W.T.WANG: nur specio: **** ''[[Allostigma guanĝiense]]'' W.T.WANG: endemiito en la suda Ĉinio, provinco [[Gŭangŝjio]]. *** ''[[Ancylostemon]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 12 specioj en suda kaj meza Ĉinio. *** ''[[Anna (genro)|Anna]]'' PELLEGR.: nur tri specioj el Ĉinio kaj norda [[Vjetnamio]]. *** ''[[Beccarinda]]'' KUNTZE: 8 speciojel la nordorienta [[Hindio]] ([[Asamo]]), [[Birmo]], sud Ĉinio, [[Hajnano]] (5 specioj), Vjetnamio (Tonkino) kaj [[Sumatro]]. *** ''[[Boea]]'' LAM.: ĉirkaŭ 14 specioj en suda Ĉinio, nordorienta hondio, norda [[Tajlando]], en Vjetnamio, [[filipinoj]], [[Sulaveso]], [[Sumbavo]], [[Floreso (Indonezio)|Floreso]], [[Novgvineo]], [[Salomonoj]], sur [[Ĝismarkoj]] kaj la [[Ludovik-Insularo]] kaj en [[Aŭstralio]]. *** ''[[Boeica]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 12f specioj en suda Ĉinio ( 7 specioj), en Butano, norda kaj nordorienta Hindio, [[Birmo]], norda Vjetnamio nordorienta [[Malaja duoninsulo]]. *** ''[[Bournea]]'' OLIV.: nur du specioj en sudorienta Ĉinio. *** ''[[Briggsia]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 22 specioj en uda kaj meza Ĉinio (21 specioj), en Hindio, Birmo kaj Vjetnamio. *** ''Briggsiopsis'' K.Y.PAN: nur unu specio: **** ''[[Briggsiopsis delavayi]]'' (FRANCH.) K.Y.PAN: suda Ĉinio. *** ''[[Calcareoboea]]'' H.W.LI: du specioj en suda Ĉinio, norda Vjetnamio (''Calcareoboea coccinea'') kaj norda Tajlando (''Calcareoboea bonii''). Kreskas en Ĉiamverdaj arbaroj inter kalkrokoj en altoj inter 400 kaj 1500 m. *** ''Cathayanthe'' CHUN: nur unu specio: **** ''[[Cathayanthe biflora]]'' CHUN: endemiito en la ĉina provinco [[Hajnano]] en altoj de ĉirkaŭ 2400 m. *** ''Championia'' GARDN.: nur unu specio: **** ''[[Championia reticulata]]'' GARDN.: endemiito en [[Srilanko]]. *** ''[[Chirita (genro)|Chirita]]'' D.DON: 80 ĝis 140 specioj de la okcidentan [[Himalajo]], orienta kaj suda Ĉinio ĝis suda Hindio, Srilankao ĝis la suda Indonezia Insularo (Sumatro, Malaja duoninsulo, Saraako, Javo). *** ''[[Chiritopsis]]'' W.T.WANG: 9 specioj en Ĉinio kiel [[endemiito]]j en nur malgrandaj regionoj. *** ''Colpogyne'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Colpogyne betsiliensis]]'' (HUMBERT) B.L.BURTT: en meza [[Madagaskaro]] . *** ''Conandron'' SIEB. & ZUCC.: nur unu specio: **** ''[[Conandron ramondioides]]'' SIEB. & ZUCC.: en [[Japanio]], [[Tajvano]] kaj orienta Ĉinio (suda [[Anhujo]], norda [[Fuĝjano]], nordorienta [[Ĝjangŝjio]] kaj [[Ĝeĝjango]]) . *** ''[[Corallodiscus]]'' BATALIN: 3 ĝis 5 specioj en norda Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Tajlando kaj Ĉinio . *** ''[[Dayaoshania]]'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Dayaoshania cotinifolia]]'' W.T.WANG: nur en lA montaraj arbaroj en alteco inter 900 kaj 1200 m en [[Ĝjangŝjio]] (Dayaoshan, Jinxiu Xian) . *** ''[[Deinocheilos]]'' W.T.WANG: nur du specioj, nu en Ĉinio: ''Deinocheilos jianĝiense'' W.T.WANG nur montaraj arbaroj kaj alteco de ĉirkaŭ 1200 m sudorienta [[Ĝjangŝjio]] (Xunwu Xian) kaj ''Deinocheilos sichuanense'' W.T.WANG, nur ĉe rokvandoj en orienta Siĉuano (Wŭi Xian). *** ''Deinostigma'' W.T.WANG & Z.YULI: nur specio: **** ''[[Deinostigma poilanei]]'' (PELLEGR.) W.T.WANG & Z.Y.LI: nur en Vjetnamio (Anamo) . *** ''[[Didissandra]]'' C.B.CLARKE: ok specioj, en okcidenta [[Malesio]]. *** ''[[Didymocarpus]]'' WALL.: ĉirkaŭ 75 specioj de la norda kaj nordorienta Hindio, Nepalo kaj suda Ĉinio suden ĝi la [[Malaja duoninsulo]] kaj sur norda [[Sumatro]] ** ''[[Didymostigma]]'' W.T.WANG: nur tri specioj, en Ĉinio. *** ''Dolicholoma'' D.FANG & W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Dolicholoma jasetaflorum]]'' D.FANG & W.T.WANG: endemio kiu kreskas nU ĉe ombraj rokvandoj en la tropika Karsto en sudokcidenta Gŭangŝjio (Napo Xian). *** ''[[Gyrocheilos]]'' W.T.WANG: nur kvar specioj en Ĉinio. *** ''[[Haberlea]]'' FRIV.: du specioj en Eŭropo. [[Relikto (botaniko)|reliko]] el tempoj kun tropika klimato. *** ''[[Hemiboea]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 23 specioj en Ĉinio (ĉiuj 23 specioj), suda japanio kaj norda Vjetnamio. *** ''Hemiboeopsis'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Hemiboeopsis longisepala]]'' (H.W.LI) W.T.WANG: nur en [[Laoso]] kaj sudorienta junano (Hekou Xian, Jinping Xian). *** ''[[Henckelia]]'' SPRENG. (sin.: ''Loxocarpus'' R.BR., ''Roettlera'' VAHL RIDL., ''Platyadenia'' B.L.BURTT): ĉirkaŭ 180 specioj de suda Hindio kaj [[Srilanko]] trans Sumatro, suda Tajlando, Malaja duoninsulo, [[Borneo]] ĝis zu den [[Filipinoj]], [[Sulaveso]] kaj [[Novgvineo]]. *** ''[[Hexatheca]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ kvar specioj, en [[Borneo]] (de okcidenta Kalimantano kaj Saravako ĝis Sabaho). *** ''[[Isometrum]]'' CRAIB: ĉirkaŭ 14 specioj en Ĉinio . *** ''Jankaea'' BOISS.: nur unu specio: **** ''[[Jancaea heldreichii]]'' (BOISS.) BOISS.: endemiito sur [[Olimpo]] en [[Tesalio]], Greklndo. Ĝi kreskas ĉe ombraj kaj humidaj rokfendoj en kalkroko en alteco de 100 ĝis t 2100 m. *** ''[[Lagarosolen]]'' W.T.WANG: du specioj en Ĉinio. *** ''[[Leptoboea]]'' BENTH.: la ĉirkaŭ tri specioj en norda Hindio, Butano, Sikimo, Birmo, Tajlando kaj Ĉinio. *** ''[[Linnaeopsis]]'' ENGL.: ĉirkaŭ tri specioj en montaraj arbaroj nur en [[Orientafriko]] orienta [[Tanzanio]], [[Tanganjika]]-regiono. *** ''[[Etabriggsia]]'' W.T.WANG: nur du specioj en Ĉinio. *** ''Etapetrocosmea'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Etapetrocosmea peltata]]'' (MERRILL & W.Y.CHUN) W.T.WANG: nur en [[Hajnano]] en alteco de 300 kaj 700 m. *** ''Nodonema'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Nodonema lineatum]]'' .L.BURTT: en humidaj muskokovrataj rokoj en tropika Orientafriko (suda [[Nigerio]], [[Kameruno]] kaj [[Gabuno]]). *** ''[[Opithandra]]'' B.L.BURTT: ĉirkaŭ dek specioj en Ĉinio (naŭ specioj) kaj Japanio. *** ''Orchadocarpa'' RIDL.: nur unu specio: **** ''[[Orchadocarpa lilacina]]'' RIDL.: en montara arbaro sur acidaj grundoj en la Malaja duoninsulo. *** ''[[Oreocharis]]'' BENTH.: ĉirkaŭ 28 specioj en suda Ĉinio (27 specioj), Tajlando und Vjetnamio. *** ''[[Ornithoboea]]'' PARISH EX C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 11 specioj en Ĉinio (kvin specioj), Malajzio, orienta Birmo, Tajlando kaj Vjetnamio. *** ''[[Paraboea]]'' (C.B.CLARKE) RIDL.: ĉirkaŭ 87 ĝis 90 specioj en Butano, Birmo, Ĉinio, Vjetnamio, Tajlando, Malajzio, Indonezio kaj Filipinoj. *** ''[[Petrocodon]]'' HANCE: nur tri specioj kreskas en tropika Karsto nur en Ĉinio. *** ''[[Petrocosmea]]'' OLIV.: ĉirkaŭ 30 specioj en Ĉinio (24 specioj), en nordorienta Hindio, Birmo, Tajlando kaj en suda Vjetnamio . *** ''Phylloboea'' BENTH.: nur unu specio: **** ''[[Phylloboea glandulosa]]'' B.L.BURTT: en [[Birmo]] nur en Moulmein. *** ''Platyadenia'' B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Platyadenia descendens]]'' B.L.BURTT: endemiito sur [[Saravako]]. *** ''Platystemma'' WALL.: nur unu specio: **** ''[[Platystemma violoides]]'' WALL.: norda Hindio, Butano, Nepalo kaj suda [[Tibeto]] (Nyalam Xian). *** ''Primulina'' HANCE: antaŭe monotipa genro hodiaŭ pli ol 130 specioj, kiuj estis antaŭe parte en ''Chirita'' . *** ''Pseudochirita'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Pseudochirita guanĝiensis]]'' (S.Z.HUANG) W.T.WANG: kreskas kun du varioj en la tropika Karsto en Gŭangŝjio kaj Vjetnamio. *** [[Ramondo]] (''Ramonda'' RICH.): nur tri specioj en [[Hispanio]] kaj sur la [[Balkana duoninsulo]]. *** ''[[Raphiocarpus]]'' CHUN: nur unu specio: **** ''[[Raphiocarpus maguanensis]]'' Y.M.SHUI & W.H.CHEN: en ĉiamverda [[pluvarbaro]] en alteco ekde ĉirkaŭ 1600 m en Junano (Maguan). *** ''Rhabdothamnopsis'' HEMSL.: nur unu specio: **** ''[[Rhabdothamnopsis sinensis]]'' HEMSL.: ĝi kreskass en arbaroj en karstaj regionoj en alteco inter 1600 kaj 4600 m en okcidenta Gŭiĝoŭo, okcidenta kaj sudokcidenta Siĉuano, centra kaj norda Junano. *** ''[[Saintpaulia]]'' H.WENDL.: ĉirkaŭ ses specioj en tropika Orientafriko (sudorienta [[Kenjo]] kaj norda [[Tanzanio]]). *** ''Schizoboea'' (FRITSCH) B.L.BURTT: nur unu specio: **** ''[[Schizoboea kamerunensis]]'' (ENGL.) B.L.BURTT: en troika Okcident- Mez- kaj Orientafriko (Kameruno, Fernando Po, Ruando, Zairo, suda Tanzanio) . *** [[Streptokarpo]] (''Streptocarpus'' LINDL.): ĉirkaŭ 135 specioj en tropika kaj subtropika sudorienta Afriko, Madagaskaro kaj [[Komoroj]] . *** ''Tengia'' Chun: Sie enthält nur unu specio: **** ''[[Tengia scopulorum]]'' W.Y.CHUN: en tri varioj en Gŭiĝoŭo kaj junano. *** ''[[Tetraphyllum]]'' GRIFF. EX C.B.CLARKE: nur du specioj, el kiu unu nur en Vjetnamio kaj la alia verŝajne nur en nordorienta Hindio. *** ''Thamnocharis'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Thamnocharis esquirolii]]'' (H.LÉVEILLÉ) W.T.WANG: nur en alteco inter 1500 kaj 1600 m en sudorienta Gŭiĝoŭo (Xingren Xian, Zhenfeng Xian). *** ''Trachystigma'' C.B.CLARKE: nur unu specio: **** ''[[Trachystigma mannii]]'' C.B.CLARKE: nur en tropika [[Okcidentafriko]]. *** ''[[Tremacron]]'' CRAIB: ĉirkaŭ sep specioj en Ĉinio. *** ''[[Trisepalum]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 13 specioj en Ĉinio, Malajzio, Birmo kaj Tajlando. ** Tribo Titanotricheae W.T.WANG: unu [[monotipa]] genro: *** ''Titanotrichum'' {{Persono|Soler.}}: nur unu specio: **** ''[[Titanotrichum oldhamii]]'' (HEMSL.) SOLER.: en [[Fuĝjano]] kaj [[Tajvano]] trans la e [[Rjukju-insularo]] ĝis al pluraj aliaj Japanaj insuloj. ** Tribo Trichosporeae NEES: ĉirkaŭ kvin genroj: *** [[aeskinanto]] (''Aeschynanthus'' JACK, sin.: ''Oxychlamys'' SCHLTR., ''Trichosporum'' D.DON., ''Euthamnus'' Schltr., ''Rheithrophyllum'' HASSK.): ĉirkaŭ 140 specioj en Azio kaj la Pacifikaj insuloj. *** ''[[Agalmyla]]'' BLUME (sin.: ''Orithalia'' BLUME NOM. ILLEG. ''Orythia'' ENDL., ''Dichrotrichum'' REINW. EX DE VRIESE, ''Tetradema'' SCHLTR.): ĉirkaŭ 100 specioj en Malesio. *** ''[[Loxostigma]]'' C.B.CLARKE: ĉirkaŭ sep specioj en Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Birmo, Ĉinio (seb specioj) kaj norda Vjetnamio . *** ''[[Lysionotus]]'' D.DON: ĉirkaŭ 25 specioj en norda Hindio, Butano, Birmo, Nepalo, Ĉinio, Laoso, norda Tajlando, norda Vjetnamio kaj suda Japanio. *** ''Micraeschynanthus'' RIDL.: nur unu specio: **** ''[[Micraeschynanthus dischidioides]]''RIDL.: en Malaja duoninsulo kaj nur en [[Pahango]]. * Epithematoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Epithematoideae: Kromosomnombro n = plej ofte 10 (8-12). ĝi konsistas el nur unu tribo kun ses ĝis sep genroj kaj ĉirkaŭ 75 specioj. Disvastigo: precipe en [[Hindio]] kaj [[Sudorientazio]]; unu specio en [[Okcidentafriko]] kaj unu specio de [[Mezameriko]] ĝis [[Peruo]]: ** Tribo Klugieae FRITSCH: ses ĝis sep genroj: *** ''[[Epithema]]'' BLUME: dek ĝis dudek specioj en Sud- kaj Sudorientazio kaj Okcidentafriko *** ''Gyrogyne'' W.T.WANG: nur unu specio: **** ''[[Gyrogyne subaequifolia]]'' W.T.WANG: endemiito en okcidenta [[Gŭangŝjio]], tie nur en Bose Xian. *** ''[[Loxonia]]'' JACK: ĉirkaŭ tri specioj en okcidenta Malesio: Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo kaj Javo. *** ''[[Monophyllaea]]'' R.BR.: pli ol 30 specioj en Malesio de Sumatro ĝis Novgvineo kaj suda Tajlando kaj Luzono ĝis Javo. *** ''[[Rhynchoglossum]]'' BLUME: ĉirkaŭ 12 specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj. *** ''[[Stauranthera]]'' BENTH.: ĉirkaŭ dek specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj. *** ''[[Whytockia]]'' W.W.SM.: ĉirkaŭ ses specioj en Ĉinio (kvin specioj) kaj Tajvano (unu specio). * Gesnerioid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Gesnerioideae: La Keomozomnombro estas n = 6-16. Ĝi konsistas el ses triboo kun ĉirkaŭ 53 genroj kaj ĉirkaŭ 1500 specioj, en la [[Neotropiso]], multaj specioj estas epifitoj, la plaej multaj estas polenigataj de [[birdo]]j: ** Tribo Beslerieae BARTL.: ĉirkaŭ ok genroj:<ref name="Roalson2006" /> *** ''[[Anetanthus]]'' HIERN EX BENTH. & HOOK. F.: la du specioj ''Anetanthus gracilis'' HIERN kaj ''Anetanthus rubra'' L.E.SKOG en [[Peruo]], [[Bolivio]], en meza [[Kolombio]] kaj en sudorienta [[Brazilo]] . *** ''[[Besleria]]'' L.: pli ol 200 specioj en [[Neotropiso]], koncentriĝoj en la [[Andoj]] de Kolombio kaj [[Ekvadoro]]. Multaj specioj endemiitoj en malgrandaj regionoj. *** ''[[Cremosperma]]'' BENTH.: 20 ĝis 25 specioj de [[Panamo]] ĝis la Andoj de Peruo. *** ''[[Gasteranthus]]'' BENTH.: ĉirkaŭ 35 specioj de [[Gvatemalo]] kaj la najbaraj regionoj en [[Meksiko]], [[Kostariko]], Panamo, trans la okcidenta [[Sudameriko]] ĝis [[Bolivio]], kun centro de la speciomulteco en okcidenta Ekvadoro. *** ''[[Reldia]]'' WIEHLER: ĉirkaŭ 60 specioj. Kreskas en plej ofte en montara arbaroj aŭ malofte en malaltebenaĵaj pluvarbaroj de Panamo ĝis norda Peruo. *** ''[[Resia (genro)|Resia]]'' H.E.MOORE: ambaŭ specioj ''Resia ichthyoides'' LEEUWENB. kaj ''Resia nimbicola'' H.E.MOORE kreskas en Kolombio kaj Venezuelo. *** ''Shuaria'' D.A.NEILL & J.L.CLARK: nur unu specio: **** ''[[Shuaria ecuadorica]]'' D.A.NEILL & J.L.CLARK: Tiu nur 3 ĝis 5 m alta arbo kreskas en la subligno de la Ekvadora provinco [[Morona-Santiago]] kaj la sowie im Amazona regiono de la sudorienta Ekvadoro. La unuopaj kreskejoj estas izolitaj kaj la planto ricevis la epiteton „preskaŭ endanĝerigita“ .<ref name="Shuaria" /> *** ''Tylopsacas'' LEEUWENB.: nur unu specio: **** ''[[Tylopsacas cuneata]]'' (GLEASON) LEEUWENB.: Ĝi kreskas en la montara arbaro en la [[Gujano|gujana]] altlando. ** Tribo Napeantheae WIEHLER: nur unu genro: *** ''[[Napeanthus]]'' GARDNER: minimume 23 specioj en Neotropiso. ** Tribo Gesnerieae DUMORT.: nur du genroj: *** ''[[Bellonia]]'' L.: de la du specioj ''Bellonia aspera'' L. en [[Kubo]] kaj ''Bellonia spinosa'' SWARTZ sur [[Hispaniolo]]. *** ''[[Gesneria]]'' L.: 46 ĝis 60 specioj en Karaibio. *** ''[[Rhytidophyllum]]'' MART.: ĉirkaŭ 20 specioj en Karaibio. ** Tribo Gloxinieae (G.DON) G.DON laŭ E.H.ROALSON ET AL. 2005<ref name="Boggan2005" />: ĉirkaŭ 20 genroj: *** [[Aĥimeno]] (''Achimenes'' PERS.): ĉirkaŭ 24 specioj de Meksikio ĝis Kolombio enklude de la Karibaj insuloj. *** ''[[Diastema (genro)|Diastema]]'' BENTH.: pli ol 20 specioj en Neotropiso. *** ''[[Eucodonia]]'' HANST.: nur du speciojn meza kaj suda Meksikio. *** ''Gloxinella'' (H.E.MOORE) ROALSON & BOGGAN: nur unu specio: **** ''[[Gloxinella lindeniana]]'' (REGEL) ROALSON & BOGGAN: la specio dum longa tempo nur estas konata de kultivataj ekzempleroj, sed antaŭ nelonge remalkovrita en Peruo ([[Cajamarca]]) . *** ''[[Gloxinia]]'' L'HÉR. (sin.: ''Eucolum'' SALISB., ''Fiebrigia'' FRITSCH, ''Fritschiantha'' KUNTZE, ''Salisia'' REGEL): nur tri specioj en la Neotropiso, precipe en la [[Andoj]]. *** ''Gloxiniopsis'' ROALSON & BOGGAN: nur unu specio: **** ''[[Gloxiniopsis racemosa]]'' (BENTH.) ROALSON & BOGGAN: en la Kolombiaj Andoj *** ''[[Goyazia]]'' TAUB.: nur du specioj en centra Brazilo (Planalto). *** ''[[Heppiella]]'' REGEL: ĉirkaŭ kvar specioj de Peruo ĝis okcidenta [[Venezuelo]]. *** ''[[Kohleria]]'' REGEL (sin.: ''Capanea'' DECNE., ''Isoloma'' (BENTH.) DECNE. NON J.SMITH, ''Gesneria'' MART. sect. ''Isoloma'' BENTH., ''Tydaea'' DECNE., ''Giesleria'' REGEL, ''Sciadocalyx'' REGEL, ''Brachyloma'' HANST., ''Calycostemma'' HANST., ''Cryptoloma'' HANST., ''Synepileana'' BAILL.): La amplekso de la genro estis diskutata kontraŭe. Hodiaŭ ĝi havas ĉirkaŭ 17 specioj. La hejmejo estas la montarĉeno de Peruo ĝis Meksikio, Venezuelo, Trinidado kaj la Gujanoj. La centro situas en Kolombio. *** ''Lembocarpus'' LEEUWENB.: nur unu specio: **** ''[[Lembocarpus amoenus]]'' LEEUWENB.: Ĝi kreskas en pluvatbaro sur [[granito]] en [[Surinamo]] kaj [[Franca Gujano]]. *** ''[[Mandirola]]'' DECNE.: nur tri specioj en Brazilo. *** ''[[Monopyle]]'' MORITZ EX BENTH.: ĉirkaŭ 17 specioj de [[Bolivio]] ĝis [[Gvatemalo]]. *** ''[[Moussonia]]'' Regel: ĉirkaŭ 11 specioj de Meksikio ĝis [[Panamo]]. *** ''[[Niphaea]]'' Lindl.: ĉirkaŭ kvin specioj en Meksikio kaj [[Gvatemalo]]. *** ''[[Nomopyle]]'' ROALSON & BOGGAN: nur du specioj en [[Ekvadoro]] kaj Peruo. *** ''[[Pearcea]]'' REGEL (inklude ''Parakohleria'' WIEHLER): ĉirkaŭ 17 specioj en la norda Sudameriko. *** ''[[Phinaea]]'' BENTH.: 10 ĝis 16 specioj de Meksikio ĝis Venezuelo kaj Peruo, [[Kubo]] kaj [[Haitio]]. *** ''[[Seemannia]]'' REGEL: ĉirkaŭ kvar specioj precipe en la Andoj: Bolivio, norda Argentino kaj suda Peruo. ''Seemannia sylvatica'' kreskas ĝis la suda Ekvadoro. *** ''[[Smithiantha]]'' KUNTZE: ĉirkaŭ sep specioj en meza kaj norda Meksikio ĝis Gvatemalio. *** ''[[Solenophora]]'' BENTH: ĉirkaŭ 16 specioj en [[Mezameriko]]. ** Tribo Sinningieae FRITSCH: nur ankoraŭ tri genroj, precipe an Brazilo: *** ''[[Paliavana]]'' VAND.: ĉirkaŭ ses specioj en sudorienta kaj orienta Brazilo. *** ''[[Sinningia]]'' NEES (sin.: ''Alagophyla'' RAF., ''Almana'' RAF., ''Biglandularia'' SEEM., ''Corytholoma'' (BENTH.) DECNE., ''Dircaea'' DECNE., ''Dolichodeira'' HANST., ''Fimbrolina'' RAF., ''Gesnera'' MART., ''Lietzia'' REGEL, ''Ligeria'' DECNE., ''Megapleilis'' RAF., ''Orthanthe'' LEM., ''Rechstunuria'' REGEL, ''Rosanowia'' REGEL, ''Stenogastra'' HANST., ''Styrosinia'' RAF., ''Tapeinotes'' DC., ''Tapina'' MART., ''Tulisma'' RAF., ''Anodiscus'' BENTH. kaj ''Koellikeria'' REGEL): ĉirkaŭ 65 specioj en la Neotropiso, precipe en suda kaj orienta [[Brazilo]]. Nklude ''Sinningia speciosa'' (LODD.) HIERN. *** ''[[Vanhouttea]]'' LEM.: ĉirkaŭ ok specioj en sudorienta Brazilo. ** Tribo Sphaerorrhizeae ROALSON & BOGGAN: nur unu genro: *** ''[[Sphaerorrhiza]]'' ROALSON & BOGGAN: du specioj: ''Sphaerorrhiza sarmentiana'' (GARDN. EX HOOK.) ROALSON & BOGGAN kaj ''Sphaerorrhiza burchellii'' (S.M.PHILLIPS) ROALSON & BOGGAN, en Brazilo. ** Tribo Episcieae ENDL.: *** ''[[Alloplectus]]'' MART.: [[Sensu stricto|s.str.]]: La ankoraŭ nur ĉirkaŭ kvin specioj de Kostariko ĝis la Kolombiaj Andoj, nordaj Ekvadoro kaj Peruo. *** ''[[Alsobia]]'' HANST.: ambaŭ specioj ''Alsobia dianthiflora'' (H.E.MOORE & R.G.WILSON) WIEHLER kaj ''Alsobia punctata'' (LINDL.) HANST. en Meksikio, Gvatemalio kaj Kostariko. *** ''[[Chrysothemis (genro)|Chrysothemis]]'' DECNE. (sin.: ''Tussacia'' BENTH., ''Tussacia'' RAF., ''Tussacia'' KLOTZSCH EX BEER, ''Tussacia'' WILLD. EX ROEM. & SCHULT.): La ĉirkaŭ sep specioj hejmiĝas de Ekvadoro ĝis Gvatemalo, en meza Brazilo, en la Gujanoj, Venezuelo kaj [[Klunu-antiloj]]. *** ''Cobananthus'' WIEHLER: nur unu specio: **** ''[[Cobananthus calochlamys]]'' (DONN. SM.) WIEHLER: endemiito en la regiono de [[Cobán]] en [[Alta Verapaz]] en Gvatemalio. *** ''[[Codonanthe]]'' (MART.) HANST.: pli ol 20 specioj en la Neotropiso, kun centro en la [[Amazona baseno]] kaj suda kaj orienta Brazilo. *** ''[[Codonanthopsis]]'' MANSF.: ĉirkaŭ kvin specioj laŭlonge de la rivera sistemo de la Amazono de Peruo ĝis Brazilo. *** ''[[Columnea]]'' L. (sin.: ''Achimenes'' P.BROWNE non PERS., ''Aponoa'' RAF., ''Bucinella'' WIEHLER, ''Collandra'' LEM., ''Eusynetra'' RAF., ''Glycanthes'' RAF., ''Kohlerianthus'' FRITSCH, ''Pterygoloma'' HANST., ''Stenanthus'' OERST. EX HANST., ''Stygnanthe'' HANST., ''Vireya'' RAF.): [[Sensu lato|s.l.]]: Der Umfang der genro wird kontrovers diskutiert: mit ĉirkaŭ 270 specioj s.l.; [[Sensu stricto|s.str.]]: 75 specioj, krome kvar ĝisnunaj genroj, inklude ''[[Dalbergaria]]'' TUSSAC ĉirkaŭ 90 specioj, ''[[Tricantha]]'' HOOK. 75 specioj, ''Ortholoma'' (BENTH.) HANST. kaj ''Pentadenia'' HANST.. *** ''[[Corytoplectus]]'' OERST.: ĉirkaŭ 15 specioj, en altaj montoj de la okcidenta montara ĉeno de Panamo ĝis Bolivio kaj ĉe la marbordo de Venezuelo kaj en la altlando de Gujano. *** ''[[Crantzia]]'' SCOP.: ĉirkaŭ kvar specioj, kiuj apartenis antaŭ 2005 al la genro ''[[Alloplectus]]''. *** ''[[Drymonia]]'' MART.: ĉirkaŭ 140 specioj, vaste disvastigitaj. *** ''[[Episcia]]'' MART.: ok ĝis naŭ specioj de Meksikio ĝis Peruo, en norda Brazilo kaj la Gujanoj, ekzemple: **** ''[[Episcia lilacina]]'' HANST. *** ''[[Glossoloma]]'' HANST.: la ĉirkaŭ 22 specioj en Meksikio ĝis Bolivio. *** ''[[Nautilocalyx]]'' HANST. (sin.: ''Physodeira'' HANST., ''Skiophila'' HANST., ''Nauticalyx'' HORT. EX LOUD., ''Episcia'' subgen. ''Physodeira'' HANST., ''Episcia'' sect. ''Nautilocalyx'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Skiophila'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Physodeira'' (HANST.) BENTH., ''Episcia'' sect. ''Episcia'' subsect. ''Centrosolenia'' (BENTH.) LEEUWENB. p.p., ''Episcia'' sect. ''Episcia'' subsect. ''Physodeira'' (HANST.) LEEUWENB., ''Episcia'' sect. ''Tarachanthus'' LEEUWENB., ''Episcia'' sect. ''Trichosperma'' LEEUWENB.): pli ol 70 specioj en Neotropiso, en sudorienta Brazilo ne ekzistas specio. *** ''[[Nematanthus]]'' SCHRAD. (sin.: ''Hypocyrta'' MART. 1829, p.p.): ĉirkaŭ 30 specioj en orienta Brazilo. *** ''[[Neomortonia]]'' WIEHLER: nur du aŭ tri specioj de Meksikio trans Mezameriko ĝis Ekvadoro. *** ''[[Oerstedina]]'' WIEHLER: nur tri specioj de Meksikio ĝis Mezameriko. *** ''[[Paradrymonia]]'' HANST.: 34 ĝis 70 specioj de Meksikio ĝis Bolivio, norda Brazilo kaj la Gujanoj. *** ''[[Rhoogeton]]'' LEEUWENB.: ĝis kvar specioj en Venezuelo kaj la Gujanoj. *** ''[[Rufodorsia]]'' WIEHLER: ĉirkaŭ kvar specioj de Nikaragvo ĝis Panamo. ** genroj sen aparteno al tribo: *** ''Cremersia'' FEUILLET & L.E.SKOG: nur unu specio: **** ''[[Cremersia platula]]'' C.FEUILLET & L.E.SKOG: en [[Franca Gvineo]]. *** ''[[Cremospermopsis]]'' L.E.SKOG & L.P.KVIST: du specioj ''Cremospermopsis cestroides'' (FRITSCH) L.E.SKOG & L.P.KVIST, ''Cremospermopsis parviflora'' E.SKOG & L.P.KVIST, en [[Kolombio|kolombiaj]] departementoj [[Antioquia]] kaj la najbara [[Bolívar (Kolombio)|Bolivar]]. *** ''Lampadaria'' FEUILLET & L.E.SKOG: nur unu specio: **** ''[[Lampadaria rupestris]]'' FEUILLET & L.E.SKOG: en [[Gujano]]. * Coronantheroid Gesneriaceae (lau A. Weber 2004), antaŭe subfamilio Coronatheroideae: -ĝi estas [[ligna planto]]. La kromosomnombro n = 37-45. Ĝi konsistas el nur unu tribo kun ĉirkaŭ naŭ genroj kaj ĉirkaŭ 20 specioj, sur [[Salomon-insuloj]], [[Antiloj]], [[Novkaledonio]] kaj en suda [[Sudameriko]]: ** Tribo Coronanthereae FRITSCH: Ĝi konsistas el naŭ plej ofte [[monotipa]]je genroj: ** genroj de la Malnova Mondo: *** ''[[Coronanthera]]'' C.B.CLARKE: el la ĉirkaŭ 11 specioj 10 estas el [[Novkaledonio]] kaj unu el la [[Salomonoj]]. *** ''[[Depanthus]]'' S.MOORE: De la du specioj unu estas el montaraj arbaroj de Novkaledonio. *** ''Fieldia'' CUNN.: nur unu specio: **** ''[[Fieldia australis]]'' CUNN.: en la pluvarbaroj de la nordorienta Aŭstralio, sur arboj aŭ muskaj rokoj. *** ''Lenbrassia'' G.W.GILLETT: nur unu specio: **** ''[[Lenbrassia australiana]]'' (C.T.WHITE) G.W.GILLETT: la du varioj kreskas en norda [[Kvinslando]] en pluvarbaro sur granito en alteco inter 750 kaj 1100 m. *** ''Negria'' F.MUELL.: nur unu specio: **** ''[[Negria rhabdothamnoides]]'' F.MUELL.: endemiito de la [[Lord-Howe-insulo]]. *** ''Rhabdothamnus'' CUNN.: nur unu specio: **** ''[[Rhabdothamnus solandri]]'' CUNN.: en la Nordainsulo de Novzelando. ** genroj de la Nova Mondo: nur tri monotipaj genroj, do tri specioj: *** ''Asteranthera'' HANST.: nur unu specio: **** ''[[Asteranthera ovata]]'' HANST.: en suda [[Ĉilio]] kaj najbaraj regionoj de Argentino. *** ''Mitraria'' CAV.: nur unu specio: **** ''[[Mitraria coccinea]]'' CAV.: en Ĉilio kaj najbaraj regionoj de [[Argentino]]. *** ''Sarmienta'' RUIZ & PAV.: nur unu specio: **** ''[[Sarmienta scandens]]'' (J.D.BRANDIS) PERS. (sin.: ''Sarmienta repens'' RUIZ & PAV. nom. illeg.): en la malvarmetaj pluvarbaroj de la suda Ĉilio kaj sur la [[Insulo Ĉiloeo]]. * genroj kun necerta loko en la sistemo de la Gesneriacoj: ** [[incertae sedis]]: *** ''[[Cubitanthus]]'' Barringer: nur unu specio: **** ''[[Cubitanthus alatus]]'' (CHAM. & SCHLTDL.) BARRINGER: en la brazila subŝtato [[Bahia]]. *** ''[[Cyrtandromea]]'' ZOLL.: ĉirkaŭ 12 specioj en la Neotropiso. *** ''[[Sanango]]'' BUNTING & DUKE: nur unu specio: **** ''[[Sanango durum]]'' BUNTING & DUKE: en alteco inter 300 kaj 750 m en [[Peruo]]. * Ĉe proksime parencaj genroj facilas ricevi per interkrucado genro[[hibrido]]j<ref name="Neotropikey" /> ** jen elekto de kelkaj genrohobridoj: *** ×''Achimenantha'' = ''Achimenes'' × ''Smithiantha'' *** ×''Achicodonia'' = ''Achimenes'' × ''Eucodonia'' *** ×''Smithicodonia'' = ''Smithiantha'' × ''Eucodonia'' *** ×''Gloxmannia'' = ''Gloxinia'' × ''Seemannia'' * Ne plu apartenantaj al la Gesneriacoj: ** al aliaj familioj de la [[Lamialoj]]: *** ''[[Brookea]]'' BENTH. (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Plantaginacoj]] s.lat.) *** ''[[Charadrophila]]'' MARLOTH (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Stilbacoj]]) *** ''[[Rehmannia]]'' FISCH. & C.MEY.: la ĉirkaŭ naŭ specioj nur en Ĉinio. (ĝi apartenas hodiaŭ al la [[Orobankacoj]]) <ref name="Xia2009" /> === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(24 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000247 ''Gesneriaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Gesneriaceae/ |titolo=''Gesneriaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170617202507/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Gesneriaceae/ |arkivdato=2017-06-17 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=3| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Lamiales]]'' [[Edward Ffrench Bromhead|Bromhead]] - [[lamialoj]] ***''[[Gesneriaceae]]'' [[Louis Claude Marie Richard|Rich.]] & [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[gesneriacoj]] ****''[[Acanthonema]]'' Hook. f. - [[akantonemo]] ****''[[Achimenantha]]'' - [[akimenanto]] ****''[[Achimenes]]'' Pers. - [[akimeno]] ****''[[Aeschynanthus]]'' Jack - [[eskinanto]] ****''[[Agalmyla]]'' Blume - [[agalmilo]] ****''[[Allocheilos]]'' W.T. Wang - [[alokejlo]] ****''[[Alloplectus]]'' Mart. - [[aloplekto]] ****''[[Allostigma]]'' W.T. Wang - [[alostigmo]] ****''[[Amalophyllon]]'' Brandegee - [[amalofilo]] ****''[[Ancylostemon]]'' Craib - [[ancilostemono]] ****''[[Anetanthus]]'' Hiern ex Benth. - [[anetanto]] ****''[[Anna]]'' Pellegr. - [[anao]] ****''[[Anodiscus]]'' Benth. - [[anodisko]]<big>**</big> ****''[[Asteranthera]]'' Klotzsch & Hanst. - [[asterantero]] ****''[[Beccarinda]]'' Kuntze - [[bekarindo]] ****''[[Bellonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[belonio]] ****''[[Besleria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[beslerio]] ****''[[Boea]]'' Comm. ex Lam. - [[boeo]] ****''[[Boeica]]'' T. Anderson ex C.B. Clarke - [[boeiko]] ****''[[Bournea]]'' Oliv. - [[burneo]] ****''[[Briggsia]]'' Craib - [[brigzio]] ****''[[Briggsiopsis]]'' K.Y. Pan - [[brigziopso]] ****''[[Calcareoboea]]'' C.Y. Wu ex H.W. Li - [[kalkareoboeo]] ****''[[Capanea]]'' Decne. - [[kapaneo]]<big>**</big> ****''[[Cathayanthe]]'' Chun - [[katajanto]] ****''[[Centrosolenia]]'' Benth. - [[centrosolenio]]<big>**</big> ****''[[Championia]]'' Gardner - [[ĉampionio]] ****''[[Chautemsia]]'' A.O. Araujo & V.C. Souza - [[ĉaŭtemsio]] ****''[[Chirita]]'' Buch.-Ham. ex D. Don - [[kirito]] ****''[[Chiritopsis]]'' W.T. Wang - [[kiritopso]]<big>**</big> ****''[[Chrysothemis]]'' Decne. - [[krizotemido]] ****''[[Cobananthus]]'' Wiehler - [[kobananto]]<big>**</big> ****''[[Codonanthe]]'' (Mart.) Hanst. - [[kodonanto]] ****''[[Codonanthopsis]]'' Mansf. - [[kodonantopso]] ****''[[Codonoboea]]'' Ridl. - [[kodonoboeo]] ****''[[Colpogyne]]'' B.L. Burtt - [[kolpogino]]<big>*</big> ****''[[Columnea]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kolumneo]] ****''[[Conandron]]'' Siebold & Zucc. - [[konandro]] ****''[[Conradia]]'' - [[konradio]] ****''[[Coptocheile]]'' - [[koptokejlo]] ****''[[Corallodiscus]]'' Batalin - [[koralodisko]] ****''[[Coronanthera]]'' Vieill. ex C.B. Clarke - [[koronantero]] ****''[[Corytholoma]]'' (Benth.) Decne. - [[koritolomo]]<big>**</big> ****''[[Corytoplectus]]'' Oerst. - [[koritoplekto]] ****''[[Crantzia]]'' - [[krancio]] ****''[[Cremersia]]'' Feuillet & L.E. Skog - [[kremersio]] ****''[[Cremosperma]]'' Benth. - [[kremospermo]] ****''[[Cremospermopsis]]'' L.E. Skog & L.P. Kvist - [[kremospermopso]] ****''[[Cubitanthus]]'' Barringer - [[kubitanto]] ****''[[Cyrtandra]]'' J.R. Forst. & G. Forst. - [[cirtandro]] ****''[[Cyrtandromoea]]'' Zoll. - [[cirtandromeo]] ****''[[Damrongia]]'' Kerr ex Craib - [[damrongio]] ****''[[Dayaoshania]]'' W.T. Wang - [[dajaoŝanio]] ****''[[Deinocheilos]]'' W.T. Wang - [[deinokejlo]] ****''[[Deinostigma]]'' W.T. Wang & Z.Y. Li - [[deinostigmo]] ****''[[Depanthus]]'' S. Moore - [[depanto]] ****''[[Diastema]]'' Benth. - [[diastemo]] ****''[[Dichrotrichum]]'' Reinw. ex de Vriese - [[dikrotriko]]<big>**</big> ****''[[Didissandra]]'' C.B. Clarke - [[didisandro]] ****''[[Didymocarpus]]'' Wall. - [[didimokarpo]] ****''[[Didymostigma]]'' W.T. Wang - [[didimostigmo]] ****''[[Dolicholoma]]'' D. Fang & W.T. Wang - [[dolikolomo]] ****''[[Drymonia]]'' Mart. - [[drimonio]] ****''[[Emarhendia]]'' Kiew, A. Weber & B.L. Burtt - [[emarendio]] ****''[[Episcia]]'' Mart. - [[episcio]] ****''[[Epithema]]'' Blume - [[epitemo]] ****''[[Eucodonia]]'' Hanst. - [[eŭkodonio]] ****''[[Eucodonopsis]]'' - [[eŭkodonopso]] ****''[[Fieldia]]'' A. Cunn. - [[fildio]] ****''[[Gasteranthus]]'' Benth. - [[gasteranto]] ****''[[Gesneria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[gesnerio]]<ref name="PIV"/> ****''[[Glossoloma]]'' Hanst. - [[glosolomo]] ****''[[Gloxinella]]'' (H.E. Moore) Roalson & Boggan - [[gloksinelo]] ****''[[Gloxinia]]'' L'Hér. - [[gloksinio]] ****''[[Gloxiniopsis]]'' Roalson & Boggan - [[gloksiniopso]] ****''[[Goyazia]]'' Taub. - [[gojazio]] ****''[[Gyrocheilos]]'' W.T. Wang - [[girokejlo]] ****''[[Gyrogyne]]'' W.T. Wang - [[girogino]] ****''[[Haberlea]]'' Friv. - [[haberleo]] ****''[[Hemiboea]]'' C.B. Clarke - [[hemiboeo]] ****''[[Henckelia]]'' Spreng. - [[henkelio]] ****''[[Heppiantha]]'' - [[hepianto]] ****''[[Heppiella]]'' Regel - [[hepielo]] ****''[[Hippodamia]]'' Decne. - [[hipodamio]] ****''[[Houttea]]'' - [[huteo]] ****''[[Hovanella]]'' A. Weber & B.L. Burtt - [[hovanelo]]<big>*</big> ****''[[Hypocyrta]]'' Mart. - [[hipocirto]] ****''[[Isoloma]]'' - [[izolomao]] ****''[[Isometrum]]'' Craib - [[izometrumo]] ****''[[Jankaea]]'' - [[jankeo]] ****''[[Kaisupeea]]'' B.L. Burtt - [[kaisupeo]] ****''[[Koellikeria]]'' Regel - [[kelikerio]] ****''[[Kohleria]]'' Regel - [[kolerio]] ****''[[Lagarosolen]]'' W.T. Wang - [[lagarosoleno]] ****''[[Lampadaria]]'' Feuillet & L.E. Skog - [[lampadario]] ****''[[Lembocarpus]]'' Leeuwenb. - [[lembokarpo]] ****''[[Leptoboea]]'' Benth. - [[leptoboeo]] ****''[[Liebigia]]'' Endl. - [[ljebigio]] ****''[[Ligeria]]'' Decne. - [[ligerio]] ****''[[Locheria]]'' Regel - [[loĥerio]] ****''[[Loxostigma]]'' C.B. Clarke - [[loksostigmo]] ****''[[Lysionotus]]'' D. Don - [[lizionoto]] ****''[[Mandirola]]'' Decne. - [[mandirolo]] ****''[[Metapetrocosmea]]'' W.T. Wang - [[metapetrokosmeo]] ****''[[Microchirita]]'' Y.Z. Wang - [[mikrokirito]] ****''[[Mitraria]]'' Cav. - [[mitrario]] ****''[[Monophyllaea]]'' Benn. & R. Br. - [[monofileo]] ****''[[Monopyle]]'' Moritz ex Benth. - [[monopilo]] ****''[[Moussonia]]'' Regel - [[musonio]] ****''[[Napeanthus]]'' Gardner - [[napeanto]] ****''[[Nautilocalyx]]'' Linden ex Hanst. - [[naŭtilokaliko]] ****''[[Nematanthus]]'' Schrad. - [[nematanto]] ****''[[Neomortonia]]'' Wiehler - [[neomortonio]] ****''[[Niphaea]]'' Lindl. - [[nifeo]] ****''[[Nomopyle]]'' Roalson & Boggan - [[nomopilo]] ****''[[Oerstedina]]'' Wiehler - [[erstedino]] ****''[[Opithandra]]'' B.L. Burtt - [[opitandro]] ****''[[Oreocharis]]'' Benth. - [[oreokarito]] ****''[[Ornithoboea]]'' Parish ex C.B. Clarke - [[ornitoboeo]] ****''[[Ortholoma]]'' Hanst. - [[ortolomo]] ****''[[Paliavana]]'' Vand. - [[paliavano]] ****''[[Paraboea]]'' (C.B. Clarke) Ridl. - [[paraboeo]] ****''[[Paradrymonia]]'' Hanst. - [[paradrimonio]] ****''[[Parakohleria]]'' Wiehler - [[parakolerio]] ****''[[Paralagarosolen]]'' Y.G. Wei - [[paralagarosoleno]] ****''[[Pearcea]]'' Regel - [[pirseo]] ****''[[Peltanthera]]'' - [[peltantero]] ****''[[Pentaraphia]]'' Lindl. - [[pentarafio]] ****''[[Petrocodon]]'' Hance - [[petrokodono]] ****''[[Petrocosmea]]'' Oliv. - [[petrokosmeo]] ****''[[Pheidonocarpa]]'' L.E. Skog - [[feidonokarpo]] ****''[[Phinaea]]'' Benth. - [[fineo]] ****''[[Platystemma]]'' Wall. - [[platistemo]] ****''[[Plectopoma]]'' Hanst. - [[plektopomo]] ****''[[Primulina]]'' Hance - [[primolino]] ****''[[Pseudochirita]]'' W.T. Wang - [[pseŭdokirito]] ****''[[Ramonda]]'' Rich. in Pers. - [[ramondo]] ****''[[Raphiocarpus]]'' Chun - [[rafiokarpo]]<big>*</big> ****''[[Rechsteinera]]'' Kuntze - [[reŝtejnero]] ****''[[Rechsteineria]]'' Regel - [[reŝtejnerio]] ****''[[Reldia]]'' Wiehler - [[reldio]] ****''[[Resia]]'' H.E. Moore - [[rezio]] ****''[[Rhabdothamnopsis]]'' Hemsl. - [[rabdotamnopso]] ****''[[Rhoogeton]]'' Leeuwenb. - [[roogetono]] ****''[[Rhynchoglossum]]'' Blume - [[rinkogloso]] ****''[[Rhynchotechum]]'' Blume - [[rinkotekumo]] ****''[[Rhytidophyllum]]'' Mart. - [[ritidofilo]] ****''[[Rufodorsia]]'' Wiehler - [[rufodorsio]] ****''[[Saintpaulia]]'' H. Wendl. - [[sanpaŭlio]] ****''[[Sanango]]'' Bunting & Duke - [[sanango]] ****''[[Sarmienta]]'' Ruiz & Pav. - [[sarmiento]] ****''[[Schizoboea]]'' (Engl.) B.L. Burtt - [[skizoboeo]]<big>**</big> ****''[[Seemannia]]'' Regel - [[semanio]] ****''[[Shuaria]]'' D.A. Neill & J.L. Clark - [[ŝuario]] ****''[[Sinningia]]'' Nees - [[siningio]] ****''[[Smithiantha]]'' Kuntze - [[smitianto]] ****''[[Smithicodonia]]'' - [[smitikodonio]] ****''[[Solenophora]]'' Benth. - [[solenoforo]] ****''[[Sphaerorrhiza]]'' Roalson & Boggan - [[sferorizo]] ****''[[Stauranthera]]'' Benth. - [[staŭrantero]] ****''[[Streptocarpus]]'' Lindl. - [[streptokarpo]] ****''[[Thamnocharis]]'' W.T. Wang - [[tamnokarito]] ****''[[Titanotrichum]]'' Soler. - [[titanotriko]] ****''[[Trachystigma]]'' C.B. Clarke - [[trakistigmo]] ****''[[Tremacron]]'' Craib - [[tremakrono]] ****''[[Trevirana]]'' Willd. - [[treviranao]] ****''[[Trichantha]]'' Hook. - [[trikantao]]<big>**</big> ****''[[Trisepalum]]'' C.B. Clarke - [[trisepalo]] ****''[[Tylopsacas]]'' Leeuwenb. - [[tilopsako]] ****''[[Vanhouttea]]'' Lem. - [[vanhuteo]] ****''[[Whytockia]]'' W.W. Sm. - [[vitokio]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Endanĝerigado == En la „Ruĝa listo“ de la endanĝerigitaj specioj de [[IUCN]] estis en la jaro 2013 152 specioj de Gesneriacoj.<ref name="IUCN" /> Troviĝas en ekzemple en Aŭstralio kaj Sudafriko naciaj ruĝaj listoj, kies specioj ne troviĝas en la IUCN-listo. Verŝajne estas pli da specioj endanĝerigitaj. == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/lamialesweb.htm#Gesneriaceae Die Familie Gesneriaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html ''APWebsite''.] (Abschnitte Systematik und Beschreibung) * [http://www.delta-intkey.com/angio/www/gesneria.htm Die Familie Gesneriaceae] bei [http://www.delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] (Abschnitt Beschreibung) * Anton Weber & Laurence E. Skog: ''The Genera of Gesneriaceae'': [http://www.genera-gesneriaceae.at/ Umfassende Webseite zur Familie der Gesneriaceae, 2. Auflage, ab 2007 laufend weiterbearbeitet, Institute of Botany, University of Vienna, Austria & Department of Systematic Biology, Botany, Smithsonian Institution, Washington D.C., USA.] (Abschnitt Systematik) * Anton Weber: ''Gesneriaceae.'' In: {{BiĝisBN|3540405933|Seite=63-158}} (Abschnitt Systematik und Beschreibung) * Wencai Wang, Kai-yu Pan, Zhen-yu Li, Anna L. Weitzman & Laurence E. Skog: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10368 ''Gesneriaceae.'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: {{BiĝisBN|091527955X|Seite=244}} (Abschnitte Systematik und Beschreibung) * A. Chautems, 2009: [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm ''Neotropical Gesneriaceae''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140327050622/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm |date=2014-03-27 }} bei [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm ''Neotropikey'' - ''Interactive key and information resources for flowering plants of the Neotropics''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200813042450/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm |date=2020-08-13 }} (Abschnitte Beschreibung und Systematik) * Ron Myhr: [http://www.gesneriads.ca/ ''The Gesneriad Reference Web''.] * Laurence E. Skog & John K. Boggan: ''A new classification of the western hemisphere Gesneriaceae'', In: ''Gesneriads'', Volume 56, Issue 3, 2006, S. 12-19. === Referencoj === <references> <ref name="DELTA"> [http://www.delta-intkey.com/angio/www/gesneria.htm Die Familie Gesneriaceae] bei [http://www.delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.]</ref> <ref name="Weber 2004">Anton Weber: ''Gesneriaceae.'' In: {{BiĝisBN|3540405933|Seite=63-158}}</ref> <ref name="Xia2009">Zhi Xia, Yin-Zheng Wang & James F. Smith: ''Familial placement and relations of Rehmannia and Triaenophora (Scrophulariaceae s.l.) inferred from five gene regions.'' In: ''American Journal of Botany'', 2009, Band 96, S. 519-530: {{DOI|10.3732/ajb.0800195}}</ref> <ref name="Boggan2005"> J. K. Boggan, L. E. Skog, E. A. Zimmer: ''Untangling Gloxinieae (Gesneriaceae). I. Phylogenetic patterns and generic boundaries inferred from nuclear, chloroplast, and morphological cladistic data sets.'' In: ''Taxon'' Band 54, Nr. 2, 2005, S. 389–410.</ref> <ref name="FoC"> Wencai Wang, Kai-yu Pan, Zhen-yu Li, Anna L. Weitzman & Laurence E. Skog: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10368 ''Gesneriaceae.'' - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: {{BiĝisBN|091527955X|Seite=244}}</ref> <ref name="Weberspecioicles"> [http://www.gesneriads.ca/specioicles/Weber%20-%20Scientific%20Overview/Gesneriaceae_specioicle_Weber.htm Anton Weber: ''Gesneriaceae: A Scientific Perspective''] </ref> <ref name="Neotropikey">A. Chautems, 2009: [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm ''Neotropical Gesneriaceae''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140327050622/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Gesneriaceae.htm |date=2014-03-27 }} bei [http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm ''Neotropikey'' - ''Interactive key and information resources for flowering plants of the Neotropics''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200813042450/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey.htm |date=2020-08-13 }}</ref> <ref name="PFAFconandron"> {{PFAF|WissName=Conandron ramondioides|}} </ref> <ref name="Shuaria"> John L. Clark, David A. Neill, Anton Weber, Jennifer A. Gruhn & Tuntiak Katan: ''Shuaria (Gesneriaceae), an Arborescent New Genus from the Cordillera del Cóndor and Amazonian Ecuador'', In: ''Systematic Botany'', Volume 35, Issue 3, 2010, S. 662-674: {{DOI|10.1600/036364410792495917}} [http://www.bioone.org/doi/abs/10.1600/036364410792495917 bei BioOne.] </ref> <ref name="Roalson2006"> E. H. Roalson & J. L. Clark: '''Phylogenetic patterns of diversification in the Beslerieae (Gesneriaceae)''', S. 251–268 in Herausgeber: A. K. Sharma & A. Sharma: ''Plant Genome: Biodiversity and Evolution, Phanerograms 1C'', Science Publishers, Enfield, New Hampshire, 2006. </ref> <ref name="IUCN"> {{IUCNSearch|Text=Gesneriaceae}} </ref> </references> == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio}} {{Commonscat|Gesneriaceae|Gesneriengewächse (Gesneriaceae)}} * [http://www.aggs.org/ American Gloxinia and Gesneriad Society - Amerikanische Gesneriaceen-Gesellschaft.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140612083942/http://www.aggs.org/ |date=2014-06-12 }} (englisch) * James F. Smith, 20. April 1998: [http://tolweb.org/Gesneriaceae Gesneriaceae] beim [http://tolweb.org/ ''The Tree of Life Web Project''.] * [http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Gesneriaceae Gesneriaceae bei ''PacificBulbSociety''.] == Literaturo == * Mathieu Perret, Alain Chautems, Andréa Onofre De Araujo & Nicolas Salamin: ''Temporal and spatial origin of Gesneriaceae in the New World inferred from plastid DNA sequences'', In: ''Botanical Journal of the Linnean Society'', Volume 171, Issue 1, 2013, S. 61–79: {{DOI|10.1111/j.1095-8339.2012.01303.x}} * David Middleton, Hannah Atkins, Luu Hong Truong, Kanae Nishii & Michael Möller: ''Billolivia, a new genus of Gesneriaceae from Vjetnamio with five new species'', In: ''Phytotaxa'', Volume 161, Issue 4, 2014: {{DOI|10.11646/phytotaxa.161.4.1}} * David Middleton & Michael Möller: ''Tribounia, a new genus of Gesneriaceae from Tajlando'', In: : ''Taxon'', Volume 61, Number 6, 2012 , S. 1286-1295. * John L. Clark, Minde M. Funke, Aaron M. Duffy & James F. Smith: ''Phylogeny of a Neotropical Clade in the Gesneriaceae: More Tales of Convergent Evolution'', In: ''International Journal of Plant Sciences'', Volume 173, Issue 8, 2012, S. 894-916: {{DOI|10.1086/667229}} * Vincent L. Woo, Minde M. Funke, James F. Smith, Peter J. Lockhart & Philip J. Garnock-Jones: ''New World Origins of Southwest Pacific Gesneriaceae: Multiple Movements Across and Within the South Pacific'', In: ''International Journal of Plant Sciences'', Volume 172, Issue 3, (2011), S. 434-457: [http://www.jstor.org/stable/10.1086/658183 Online bei JSTOR.] * Laurence E. Skog: ''Gesneriaceae in the 21st Century'', In: ''Selbyana'', Volume 25, Issue 2, 2005, S. 179-181: [http://www.jstor.org/stable/41760462 Online bei JSTOR.] [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Gesneriacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] 5zrhtb62hpitvpliihyxomatcdziomf 0 511643 9505871 9081716 2026-11-01T19:44:45Z Sj1mor 12103 9505871 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Asparagacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Asperge in bloei Asparagus officinalis.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Floranta [[legomasparago]] (''Asparagus officinalis'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[unukotiledonoj]] ''[[Liliopsida]]'' |ordo = [[asparagaloj]] ''[[Asparagales]]'' |familio = '''[[asparagacoj]]''' '''''[[Asparagaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[asparago]] ''[[Asparagus]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''asparagacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Asparagaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el [[angiospermoj]] ([[unukotiledonoj]]). Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[asparagaloj]] (''[[Asparagales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 130 genrojn kaj pli ol 2900 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[asparago]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#asparago ''asparago'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Tiu familio troviĝas mondvaste. La plej konara nutraĵplanto estas la [[legomasparago]] aŭ ĝardenasparago (''Asparagus officinalis''). El la suko de la [[agavo]]j estas farata [[tekilo]] aŭ agavbrando. Kelkaj specioj estas [[ornamplanto]]j en parkoj, ĝardenoj kaj domoj. == Priskribo == Asparagacoj estas multjaraj [[herba planto|herbaj]] aŭ {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j aŭ [[liano]]j. Multaj specioj havas reduktitajn foliojn kaj la tigoj transprenas la taskon de fotosintezo. La plurjaraj herbaj specioj havas [[rizomo]]jn kiel rezervorganoj. Se estas folioj, tiam ili sidas alternantaj kaj estas simplaj, paralelnervuraj kaj glatrandaj. Ofte la folioj estas skvamformaj kaj haŭtaj. [[Stipulo]]j mankas. La floroj staras unuope sur tre diversmaniere konstruitaj [[infloresko]]j. La malgrandaj, trinombraj [[floro]]j estas duseksaj aŭ unuseksaj. Se la floroj estas unuseksaj la plantoj povas esti aŭ monoikaj aŭ dioikaj apartseksaj. La ses [[involukro]]j estas samaj kaj verdaj, blankaj aŭ flavaj. La plantoj havas du cirkloj de po tri [[stameno]]j. Ili estas inter si liberaj sed kunkreskintaj kun la bazo de la involukroj. En la duseksa kaj masklaj floroj ĉiuj stamenoj estas [[fekunda]]j. La inaj floroj havas [[staminodio]]jn kaj [[nektario]]jn. Tri [[karpelo]]j estis kunkreskintaj al epigina [[ovario]]. La pistilo havas maksimume la longecon de la ovario. La plantoj formas [[bero]]jn. == Taksonomio == La molekulgena esploroj dum la lastaj dek jaroj kondukis al tio, ke la familioj ene de la ordo de la [[Asparagaloj]] (Asparagales) komplete ŝanĝiĝis. La Asparagaloj (Asparagaceae s.l.) nun entenas la [[taksono]]j de la iamaj familioj [[Agavaceae]], [[Aphyllanthaceae]], [[Hiacintacoj]] (Hyacinthaceae), [[Laxmanniaceae]], [[Ruskacoj]] (Ruscaceae) kaj [[Themidaceae]].<ref name="APGIII" /> La nomo Asparagaceae estis publikigita en la jaro 1789 de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en ''Genera Plantarum'' sur paĝo 40. [[Nomenklaturo (biologio)|Tipogenro]] estas ''[[asparago]]'' (Asparagus L.) Laŭ la reguloj de la [[Internacia Kodo de Nomenklaturo por algoj, fungoj kaj plantoj|Internacia Kodo de la botanika nomenklaturo]] (IKBN) la kelkaj familiaj nomoj ne povis esti transprenataj por la novaj subfamilioj. Ekzemple la [[Hiacintacoj]] (Hyacinthaceae) ne povas fariĝi „Hyacinthoideae“ , ĉar la pli malnova nomo havas [[prioritata regulo (biologio)|prioritaton]]. La nova subfamilio devas ricevi la nomon Scilloideae. La familio de la Asparagacoj (Asparagaceae) nun havas sep subfamiliojn kun ĉirkaŭ 150 genroj kaj ĉirkaŭ 2500 specioj: * [[Aphyllanthoideae]] <span class="Person">LINDL.</span>: nur unu specio: ** [[montpeliera afilanto]] (''Aphyllanthes monspeliensis'' L.): Ĝi estas disvastigita en la [[mediteranea regiono]] . * [[Brodiaeoideae]] <span class="Person">TRAUB</span>: Ĝi konsistas el dek ĝi dekdu genroj. * [[Scilloideae]] <span class="Person">BURNETT</span>: Ĝi konsistas el kvar triboj kun multaj genroj: [[Ornitogalo]]... * [[Agavoideae]] <span class="Person">HERB.</span>: Ĝi konsistas el ĉirkaŭ 18 genroj. * [[Lomandroideae]] <span class="Person">THORNE & REVEAL</span>: Ĝi konsistas el 14 ĝis 15 genroj * [[Asparagoideae]] <span class="Person">BURMEIST.</span>: Ĝi konsistas el nur du genroj kun ĉirkaŭ 225 specioj. * [[Nolinoideae]] <span class="Person">BURNETT</span>: Ĝi konsistas el 24 ĝis 30 genroj. Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(4 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000050 ''Asparagaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Asparagaceae/ ''Asparagaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{kolumnoj|nombro=3| {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Asparagales]]'' Link - [[asparagaloj]] ***''[[Asparagaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[asparagacoj]] ****''[[Acanthocarpus]]'' Lehm. - [[akantokarpo]] ****''[[Agave]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[agavo]]<ref>[http://vortaro.net/#agavo ''agavo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Albuca]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[albuko]] ****''[[Alrawia]]'' (Wendelbo) K. Perss. & Wendelbo - [[alravio]] ****''[[Androstephium]]'' Torr. - [[androstefio]] ****''[[Anemarrhena]]'' Bunge - [[anemareno]] ****''[[Anthericum]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[anteriko]] ****''[[Aphyllanthes]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[afilanto]] ****''[[Arthropodium]]'' R. Br. - [[artropodio]] ****''[[Asparagus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[asparago]]<ref name="PIV"/> ****''[[Aspidistra]]'' Ker Gawl. - [[aspidistro]]<ref>[http://vortaro.net/#aspidistro ''aspidistro'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Barnardia]]'' Lindl. - [[barnardio]] ****''[[Beaucarnea]]'' Lem. - [[baŭkarneo]] ****''[[Behnia]]'' Didrichsen - [[benio]] ****''[[Bellevalia]]'' Lapeyr. - [[belevalio]] ****''[[Beschorneria]]'' Kunth - [[beskornerio]] ****''[[Bessera]]'' Schult. f. - [[besero]] ****''[[Bloomeria]]'' Kellogg - [[blumerio]] ****''[[Bowiea]]'' Harv. ex Hook. f. - [[bovieo]] ****''[[Brimeura]]'' Salisb. - [[brimeŭro]] ****''[[Brodiaea]]'' Sm. - [[brodieo]] ****''[[Calibanus]]'' Rose - [[kalibano]] ****''[[Camassia]]'' Lindl. - [[kamasio]] ****''[[Chamaescilla]]'' F. Muell. ex Benth. - [[kamescilo]] ****''[[Chamaexeros]]'' Benth. - [[kameksero]] ****''[[Chlorogalum]]'' Kunth - [[klorogalo]] ****''[[Chlorophytum]]'' Ker Gawl. - [[klorofitumo]] ****''[[Clara]]'' Kunth - [[klarao]] ****''[[Comospermum]]'' Rauschert - [[komospermo]] ****''[[Convallaria]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[konvalo]]<ref>[http://vortaro.net/#konvalo ''konvalo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Cordyline]]'' Comm. ex R. Br. - [[kordilino]] ****''[[Danae]]'' Medik. - [[danao (planto)|danao]] ****''[[Dandya]]'' H.E. Moore - [[dandio]] ****''[[Dasylirion]]'' Zucc. - [[dazilirio]] ****''[[Daubenya]]'' Lindl. - [[daŭbenio]] ****''[[Diamena]]'' Ravenna - [[diameno]] ****''[[Dichelostemma]]'' Kunth - [[dikelostemo]] ****''[[Dichopogon]]'' Kunth - [[dikopogono]] ****''[[Diora]]'' Ravenna - [[dioro]] ****''[[Dipcadi]]'' Medik. - [[dipkadio]] ****''[[Disporopsis]]'' Hance - [[disporopso]] ****''[[Diuranthera]]'' Hemsl. - [[diurantero]] ****''[[Dracaena]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[draceno]]<ref>[http://vortaro.net/#draceno ''draceno'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Drimia]]'' Jacq. ex Willd. - [[drimio]]<ref>[http://vortaro.net/#drimio ''drimio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Drimiopsis]]'' Lindl. ex Paxton - [[drimiopso]] ****''[[Echeandia]]'' Ortega - [[eĉeandio]] ****''[[Eremocrinum]]'' M.E. Jones - [[eremokrino]] ****''[[Eriospermum]]'' Jacq. ex Willd. - [[eriospermo]] ****''[[Eucomis]]'' L'Hér. - [[eŭkomiso]] ****''[[Eustrephus]]'' R. Br. - [[eŭstrefo]] ****''[[Fessia]]'' - [[fesio]] ****''[[Fortunatia]]'' J.F. Macbr. - [[fortunatio]]<big>**</big> ****''[[Furcraea]]'' Vent. - [[furkreo]] ****''[[Fusifilum]]'' - [[fuzifilo]] ****''[[Galtonia]]'' Decne. - [[galtonio]] ****''[[Hagenbachia]]'' Nees & Mart. - [[hagenbaĥio]] ****''[[Hastingsia]]'' S. Watson - [[hastingzio]] ****''[[Hemiphylacus]]'' S. Watson - [[hemifilako]] ****''[[Herreria]]'' Ruiz & Pav. - [[hererio]] ****''[[Herreriopsis]]'' H. Perrier - [[hereriopso]] ****''[[Hesperaloe]]'' Engelm. - [[hesperaloo]] ****''[[Hesperocallis]]'' A. Gray - [[hesperokalido]] ****''[[Hesperoyucca]]'' (Engelm.) Baker - [[hesperojukao]] ****''[[Heteropolygonatum]]'' - [[heteropoligonato]] ****''[[Hosta]]'' Tratt. - [[hosto]] ****''[[Hyacinthella]]'' Schur - [[hiacintelo]] ****''[[Hyacinthoides]]'' Medik. - [[hiacintoido]] ****''[[Hyacinthus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[hiacinto]]<ref>[http://vortaro.net/#hiacinto ''hiacinto'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Jaimehintonia]]'' B.L. Turner - [[ĵejmhintonio]] ****''[[Lachenalia]]'' Jacq. ex Murray - [[laĉenalio]] ****''[[Lapiedra]]'' - [[lapiedro]] ****''[[Laxmannia]]'' R. Br. - [[laksmanio]] ****''[[Ledebouria]]'' - [[ledeburio]] ****''[[Leopoldia]]'' Parl. - [[leopoldio]] ****''[[Leucocrinum]]'' Nutt. ex A. Gray - [[leŭkokrino]] ****''[[Liriope]]'' - [[liriopo planto)|liriopo]] ****''[[Litanthus]]'' - [[litanto]] ****''[[Lomandra]]'' Labill. - [[lomandro]] ****''[[Maianthemum]]'' F.H. Wigg. - [[maiantemo]] ****''[[Manfreda]]'' Salisb. - [[manfredo]] ****''[[Massonia]]'' Thunb. ex Houtt. - [[masonio]] ****''[[Merwilla]]'' - [[mervilo]] ****''[[Milla]]'' Cav. - [[miao (planto)|miao]] ****''[[Muilla]]'' S. Watson ex Benth. & Hook. f. - [[muilao]] ****''[[Murchisonia]]'' - [[murkisonio]] ****''[[Muscari]]'' Mill. - [[muskario]] ****''[[Namophila]]'' - [[namofilo]] ****''[[Neobakeria]]'' Schltr. - [[neobakerio]]<big>*</big> ****''[[Nolina]]'' Michx. - [[nolino]] ****''[[Ophiopogon]]'' Ker Gawl. - [[ofiopogono]] ****''[[Ornithogalum]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[ornitogalo]]<ref>[http://vortaro.net/#ornitogalo ''ornitogalo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Oziroe]]'' Raf. - [[oziroo]] ****''[[Paradisea]]'' Mazzucato - [[paradizao]] ****''[[Peliosanthes]]'' Andrews - [[peliozanto]] ****''[[Petronymphe]]'' H.E. Moore - [[petronimfo]] ****''[[Polianthes]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[polianto]]<ref>[http://vortaro.net/#polianto ''polianto'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Polygonatum]]'' Mill. - [[poligonato]]<ref>[http://vortaro.net/#poligonato ''poligonato'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Prochnyanthes]]'' S. Watson - [[proknianto]] ****''[[Prospero (planto)|Prospero]]'' Salisb. - [[prosperoo]] ****''[[Pseudogaltonia]]'' (Kuntze) Engl. - [[pseŭdogaltonio]] ****''[[Pseudomuscari]]'' Garbari & Greuter - [[pseŭdomuskario]] ****''[[Pseudoprospero]]'' - [[pseŭdoprosperoo]] ****''[[Puschkinia]]'' Adams - [[puŝkinio]] ****''[[Reineckea]]'' - [[rejnekeo]] ****''[[Resnova]]'' Van der Merwe - [[resnovo]] ****''[[Rohdea]]'' - [[rodeo (planto)|rodeo]]<ref>[http://vortaro.net/#rodeo ''rodeo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Romnalda]]'' - [[romnaldo]] ****''[[Ruscus]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[rusko]]<ref>[http://vortaro.net/#rusko ''rusko'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Sansevieria]]'' Thunb. - [[sanseviero]]<ref>[http://vortaro.net/#sanseviero ''sanseviero'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Schizobasis]]'' Baker - [[skizobazo]]<big>*</big> ****''[[Schizocarphus]]'' Van der Merwe - [[skizokarfo]] ****''[[Schoenolirion]]'' Torr. - [[skenolirio]] ****''[[Scilla]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[Scilo (planto)|Scilo]]<ref>[http://vortaro.net/#scilo ''scilo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Semele]]'' - [[semelo (planto)|semelo]] ****''[[Sowerbaea]]'' Sm. - [[soverbao]] ****''[[Speirantha]]'' Baker - [[spejranto]] ****''[[Spetaea]]'' - [[spetao]] ****''[[Theropogon]]'' - [[teropogono]] ****''[[Thysanotus]]'' R. Br. - [[tizanoto]] ****''[[Trichopetalum]]'' - [[trikopetalo]] ****''[[Trihesperus]]'' Herb. - [[trihespero]] ****''[[Triteleia]]'' Douglas ex Lindl. - [[triteleio]] ****''[[Triteleiopsis]]'' Hoover - [[triteleiopso]] ****''[[Tupistra]]'' Ker Gawl. - [[tupistro]] ****''[[Urginea]]'' Steinh. - [[urgineo]]<big>*</big> ****''[[Veltheimia]]'' Gled. - [[veltejmio]] ****''[[Xerolirion]]'' A.S. George - [[kserolirio]] ****''[[Yucca]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[jukao]]<ref>[http://vortaro.net/#jukao ''jukao'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Zagrosia]]'' Speta - [[zagrozio]] {{Genealogia arbo2/fino}} }} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Illustration Asparagus officinalis0b.jpg|ilustraĵo de la [[legomasparago]] aŭ ĝardenasparago (''Asparagus officinalis'') Dosiero:Agave-chrysantha-20080330.JPG|''[[Agave chrysantha]]'' Dosiero:Agave July 2011-1.jpg|[[amerika agavo]] (''[[Agave americana]]'') </gallery> == Literaturo kaj fontoj == * Mark W. Chase, James L. Reveal, Michael F. Fay: ''A subfamilial classification for the expanded asparagalean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae.'' In: ''Botanical Journal of the Linnean Society.'' Band 161, Nr. 2, 2009, S. 132–136, {{DOI|10.1111/j.1095-8339.2009.00999.x}}. * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/asparagalesweb.htm#Asparagaceae Die Familie der Asparagaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (angla) * David John Mabberley: ''The Plant Book. A portable dictionary of the higher plants''. Cambridge University Press 1987. ISBN 0-521-34060-8 === Referencoj === <references> <ref name="APGIII">[[Angiosperm Phylogeny Group]]: ''An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III.'' In: ''Botanical Journal of the Linnean Society.'' Band 161, Nr. 2, 2009, S. 105–121, [[DOI: 10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x]].</ref> </references> {{Portalo|Biologio}} {{Commonscat|Asparagaceae|Spargelgewächse}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Asparagacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Utilplantoj]] q6axpi2shaujh5rvdyqdckuc7abm5hc 0 511694 9505881 9474327 2026-11-01T19:46:27Z Sj1mor 12103 9505881 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Fitolakacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Phytolacca americana — forêt de Fontainebleau.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[amerika fitolako]] (''Phytolacca americana'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[kariofilaloj]] ''[[Caryophyllales]]'' |familio = '''[[fitolakacoj]]''' '''''[[Phytolaccaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Robert Brown (botanisto)|R.Br.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[fitolako]] ''[[Phytolacca]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = *[[Phytolaccoideae]] *[[Rivinoideae]] *[[Agdestidoideae]] |vikispecio = Fitolakacoj |komunejo = Fitolakacoj }} La '''fitolakacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Phytolaccaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kariofilaloj]] (''[[Caryophyllales]]''). Ĝi enhavas 13 genrojn kaj ĉirkaŭ 60 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[fitolako]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#fitolako ''fitolako'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Tiuj plantoj kreskas en la tropikaj kaj moderaj regionoj tutmonde, precipe en la [[Neotropiso]]. == Priskribo == === Vegetativaj karakterizaĵoj === La taksonoj de tiu familio estas ofte altaj, unujaraj aŭ multjaraj [[herba planto|herrbaj plantoj]] malofte {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j, [[arbo]]j aŭ [[liano]]j. La alterne starantaj kaj spirale ordigitaj [[folio (planto)|folioj]] estas kun petioloj aŭ sen petioloj. La simpla [[foliplato]] povas esti ĉe kelkaj specioj dika kaj karnoza. La foliranda estas glata. [[Stipulo]]j nur maloftas (etaj ekzemple estas ĉe ''Seguieria''). === Generaj karakterizaĵoj === La floroj staras unuope au multope en [[grapolo|grapolaj]], [[spiko|spikaj]], [[paniklo|paniklaj]] aŭ [[cumo|cumaj]] [[floraro]]j kune kun [[brakeo]]j. La plej ofte duseksaj [[floro]]j estas ofte kvar aŭ kvinnombraj. La floroj estas unuseksaj, tiam la specioj estas [[dioika]]j. Plej ofte estas kvar aŭ kvin [[sepalo]]j. [[Petalo]]j mankas. Ekzistas kvar, kvin aŭ multaj (ĝis 100) [[fekunda]]j [[stameno]]j; la [[filamento]]j ofte estas kunkreskintaj je la bazo. Ekzistas plej ofte kvar ĝis 12 (1 ĝis 16) epoginaj [[karpelo]]j. Ili povas esti liberaj au kunkreskintaj al unu [[ovario]]j. Po karpelo nur ekzistas unu [[ovolo]] en libera centra situo. Pistilo kaj stigmo ekzistas tiom kiom karpeloj. Formiĝas tre diversaj frukttipoj: se la karpeloj estas kunkreskinta, formiĝas [[kapsulfrukto]]j aŭ [[bero]]j, se la karpeloj estas liberaj, la fruktoj povas stari unuope aŭ kunigita en fruktaro. ''Seguieria'' formas flugilhavaj nuksfruktoj. La baza [[kromosomo|kromosomnombro]] estas n = 9. === Enhavosubstancoj === La vaksoj sur la [[kutikulo]] havas la formon de platetoj. Akumuliĝas [[kalcioksalato]]-kristaloj. == Taksonomio == Ene de la ordo de la [[kariofilaloj]], en la grupo de la betalenhavaj familioj la fitolakacoj kune kun la ''[[Sarcobataceae]]'' kaj ''[[Nyctaginaceae]]'' formas [[Kladistiko|kladon]]. Tiuj tri familioj estas komunaj ke ili nur havas unu solan ovolon po karpelo. La familia nomo ''Phytolaccaceae'' estis publikigita unuafoje en la jaro 1818 de [[Robert Brown (botanikisto, 1773)|Robert Brown]] en ''Narrative of an Expedition to Explore the River Zaire'', 454 unua publikigo. tipogenro estas ''Phytolacca'' L.. La nomo ''Phytolacca'' signifas „lakplanto“ kaj konsistas el la greka vorto ''phyton'' por planto kaj la itala ''lacca'' aŭ mezepoka latina ''laca'' por lako. tiu rilatas al la ruĝ betalainkoloraĵo en la beroj. En la familio de la fitolakacoj (Phytolaccaceae) ekzistas tri subfamilioj kun ĉirkaŭ 15 (ĝis 18) [[genro (biologio)|genroj]] kaj 45 ĝis 65 [[specio (biologio)|specioj]]:<ref name="GRIN" /> [[Dosiero:Hilleria latifolia 01.jpg|eta|habito, folioj kaj floraroj de ''[[Hilleria latifolia]]'']] [[Dosiero:Petiveria_-_Ehret.jpg|eta|''[[Petiveria alliacea]]'', ilustraĵo]] [[Dosiero:Rivina humilis 06.JPG|eta|[[sangobero]] (''Rivina humilis'')]] [[Dosiero:Trichostigma peruvianum3.jpg|eta|''[[Trichostigma peruvianum]]'']] * Subfamilio Phytolaccoideae ARN. (sin.: Sarcocaceae ADANS.): kun kvar genroj kaj ĉirkaŭ 31 specioj: ** ''[[Anisomeria]]'' DON: La ses specioj kreskas en [[Ĉilio]]. ** ''[[Ercilla (planto)|Ercilla]]'' JUSS.: La tri specioj kreskas en Ĉilio. ** ''[[Nowickea]]'' J.MARTÍNEZ & J.A.MCDONALD: La du specioj kreskas nur en [[Meksiko]] .<ref name="Martínez1989">Julieta G. Martínez & J. Andrew McDonald: ''Nowickea (Phytolaccaceae), a new genus with two new species from Mexico'', in ''Brittonia'', Volume 41, Number 4, 1989.</ref> ** [[Fitolako]] (''Phytolacca'' L.): La ĉirkaŭ 25 specioj precipe kreskas en la Nova Mondo kaj troviĝas en Nordameriko (ses specioj), Meksikio, Karibaj insuloj, meza kaj suda Ameriko, Eŭrazio, Afriko, Aŭstralio kaj la [[Pacifikaj insuloj]]. * Unterfamilie Rivinoideae NOWICKE (si.: Hilleriaceae NAKAI, Petiveriaceae C.AGARDH, Riviniaceae C.AGARDH, Seguieriaceae NAKA}): Ĝi havas naŭ genroj kun ĉirkaŭ 13 specioj: ** ''[[Gallesia]]'' CASAR.: La ĉirkaŭ kvar specioj hejmiĝas en Peruo kaj Brazilo. Ili odoras kiel kuirejaj cepoj. ** ''[[Hilleria]]'' VELL. (sin.: ''Mohlana'' MART.): Kun ĝis ses specioj ili estas disvastigita en Sudameriko. unu specio hejmiĝas ankaŭ en Afriko, Madagaskaro kaj sur la [[Maskarenoj]]. ** ''[[Ledenbergia]]'' KLOTZSCH EX MOQ. (syn.: ''Flueckigera'' KUNTZE): La kvar ĝis ses specioj estas disvastigita en la Neotropiso. ** ''Monococcus'' F.MUELL.: Ĝi nur havas unu specion: *** ''[[Monococcus echinophorus]]'' F.MUELL.: Ĝi hejmiĝas sur la Pacifika insuloj kaj en Aŭstralio nur en [[Kvinslando]] kaj [[Novsudkimrio]]. ** ''Petiveria'' L.: Ĝi nur havas unu specion: *** ''[[Petiveria alliacea]]'' L.: Ĝi troviĝas en la [[Neotropiso]]. ** ''Rivina'' L.: Ĝi nur havas unu specion: *** [[sangobero]] (''Rivina humilis'' L.): Ĝi estas disvastigita en la [[Neotropiso]], sur la pacifikaj insuloj kaj en Aŭstralio. ** ''[[Schindleria (genro)|Schindleria]]'' H.WALTER: La nur tri specioj hejmiĝas en Peruo kaj Bolivior. ** ''[[Seguieria]]'' LOEFL.: La ĉirkaŭ ses specioj estas disvastigitaj en la tropika Sudameriko. Ili posedas stipulojn. ** ''[[Trichostigma]]'' A.RICHARD (Sin.: ''Villamilla'' RUIZ & PAV.): La ĉirkaŭ tri specioj trivigas en la Neotropiso. * Subfamilio Agdestidoideae NOWICKE (sin.: Agdestidaceae NAKAI): Ĝ nur havas unu [[monotipa]] genro: ** ''Agdestis'' MOC. & SESSÉ EX DC.: Ĝi havas nur unu specio: *** ''[[Agdestis clematidea]]'' MOC. & SESSÉ EX DC.: Ĝi estas [[liano]] kaj hejmiĝas de la suda [[Usono]] ĝis [[Nikaragvo]]. Kelkaj aŭtoroj enordigas la specioj de la familio [[Gisekiaceae]] kun la sola genro: ''[[Gisekia]]'' L. (kun ĉirkaŭ ses specioj) kiel subfamilio Gisekioideae aŭ eĉ ene de la subfamilio Rivinioideae en la familio de la Phytolaccaceae. Ankaŭ ne plu al la Fitolakacoj apartenas <ref name="GRIN" />: * ''[[Achatocarpus]]'' TRIANA → [[Achatocarpaceae]] * ''[[Barbeuia]]'' THOUARS → [[Barbeuiaceae]] * ''[[Lophiocarpus]]'' TURCZ. → [[Lophiocarpaceae]] * ''[[Phaulothamnus]]'' A.GRAY → [[Achatocarpaceae]] * ''[[Stegnosperma]]'' BENTH. → [[Stegnospermataceae]] === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(13 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000466 ''Phytolaccaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Phytolaccaceae/ ''Phytolaccaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Caryophyllales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kariofilaloj]] ***''[[Phytolaccaceae]]'' [[Robert Brown (botanisto)|R.Br.]] - [[fitolakacoj]] ****''[[Agdestis]]'' Moc. & Sessé ex DC. - [[agdesto]] ****''[[Anisomeria]]'' D. Don - [[anizomerio]] ****''[[Ercilla]]'' A. Juss. - [[ercilo]] ****''[[Gallesia]]'' - [[galezio]] ****''[[Hilleria]]'' - [[hilerio]] ****''[[Ledenbergia]]'' - [[ledenbergio]] ****''[[Microtea]]'' - [[mikroteo]] ****''[[Petiveria]]'' - [[petiverio]] ****''[[Phytolacca]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[fitolako]]<ref name="PIV"/> ****''[[Rivina]]'' - [[rivino]] ****''[[Schindleria]]'' - [[ŝindlerio]] ****''[[Seguieria]]'' - [[segierio]] ****''[[Trichostigma]]'' - [[trikostigmo]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Phytolaccaceae Die Familie der Phytolaccaceae] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html ''APWebsite''.] Beschreibung) * [http://delta-intkey.com/angio/www/phytolac.htm Die Familie der Phytolaccaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104061524/http://delta-intkey.com/angio/www/phytolac.htm |date=2015-11-04 }} ĉ [http://delta-intkey.com DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * Mark A. Nienaber & John W. Thieret: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10687 ''Phytolaccaceae'', S. 3 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 4 - ''Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 1'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2003. ISBN 0-19-517389-9 * Dequan Lu & Kai Larsen: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10687 ''Phytolaccaceae'', S. 435 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 9 - ''Pittosporaceae through Connaraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8 * G. J. Harden: ''Phytolaccaceae'' in der ''Flora of New South Wales'': [http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Phytolaccaceae weitgehend übernommen aus der gedruckten ''Flora of New South Wales'' online gestellt von The Royal Botanic Gardens and Domain Trust.] === Referencoj === <references> <ref name="GRIN">{{GRIN|FamilyNr=876|WissName=Phytolaccaceae}}</ref> </references> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Phytolaccaceae|Kermesbeerengewächse (Phytolaccaceae)}} * [http://www.botgspecioj.uni-tuebingen.de/tiki/tiki-index.php?page=Phytolaccaceae Familien-Steckbrief des Botanischen Gspeciojs Tübingen.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Phytolaccaceae'' in Paraguay beim ''Conservatoire et Jardin Botaniques, Ville de Genève (Suiza) y Missouri Botanical Garden, Saint Louis'': [http://www.ville-ge.ch/cjb/fdp/claves/pdf/phytol.pdf Online.] (span.; PDF; 16&nbsp;kB) * José González: ''Phytolaccaceae'' in der Neotropis und besonders in Costa Rica: [http://sura.ots.ac.cr/local/florula3/families/PHYTOLACCACEAE.pdf Online - 2006.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120425055701/http://sura.ots.ac.cr/local/florula3/families/PHYTOLACCACEAE.pdf |date=2012-04-25 }} (span.; PDF-Dosiero; 94&nbsp;kB) {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Kariofilaloj]] [[Kategorio:Fitolakacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] doj88quw440rpsobuea5n1b34o7z2tw 0 512831 9505886 8897371 2026-11-01T19:46:46Z Sj1mor 12103 9505886 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Niktagacoj |dosiero = Mirabilis multiflora 2.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[multflora mirabilo]] (''[[Mirabilis multiflora]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[kariofilaloj]] ''[[Caryophyllales]]'' |familio = '''[[niktagacoj]]''' '''''[[Nyctaginaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> }} La '''niktagacoj''' ({{lang-la|[[Nyctaginaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kariofilaloj]] (''[[Caryophyllales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 30 genrojn kaj pli ol 450 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Krom kelkaj [[ornamplanto]]j nur malmultaj specioj el tiu familio estas uzataj de la homo. [[Dosiero:Pisonia aculeata Blanco2.394.jpg|eta|maldekstre|''[[Pisonia aculeata]]'', ilustraĵo de [[Francisco Manuel Blanco]]]] == Priskribo == === [[Habito (botaniko)|Habito]] kaj folioj === [[Dosiero:Abronia fragrans drawing.png|eta|maldekstre|''[[Abronia fragrans]]'', desegno de detaloj]] Ili estas [[unujara planto|unujaraj]], [[multjara planto|multjara]] [[herba planto|herbaj plantoj]] aŭ {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j, malofte [[arbo]]j, kelkfoje dornaj [[grimpplanto]]j kaj kelkaj ''Pisonia''-specioj estas [[liano]]j. La radikoj estas fibrecaj aŭ ofte karnecaj aŭ formas [[tubero|radiktubero]]. La [[tigo]]j ofte kreskas memstare vertikale, malofte rampante aŭ grimpante ĉe aliaj plantoj. Ĉe kelkaj herbaj specioj troviĝas dikiĝintaj nodojn. Ofte ekzistas nenormala [[sekundara dikkresko]]. Ofte la ligno oksidiĝas kiam ĝi estis tranĉita. Tiam ĝi fariĝas oranĝkolora aŭ ruĝa-bruna. La terminalaj burĝonoj ofte estas intensive brunaj. Ekzistas kelkaj gipstoleraj specioj, kiuj ofte estas [[endemiulo]]j. La [[folio (planto)|folioj]] estas plej ofte kontraŭstarantaj, malofte alternestarantaj aŭ spiralformaj. La foliparoj estas kelkfoje malsamaj. Petiolo ekzistas plej ofte. La simpla foliplato estas herba , kelkfoje karneca ĝis sukulenta, kun glata aŭ hara surfaco kaj glata aŭ noĉita rando. Ofte la folioj fariĝas malhelverdaj en seka stato. [[Stipulo]]j mankas. === Floraroj kaj floroj === La floroj staras kelkfoje unuope, plej ofte en akselaj au pintaj kunigitaj floraroj el [[cumo|cumaj]], [[umbelo|umbelaj]], [[grapolo|grapolaj ]] aŭ faskaj [[infloresko|infloreskeroj]]. La kelkfoje brile koloraj petalecaj [[brakteo]]j estas kelkfoje kunkreskintaj kaj formas kalikfomajn [[involukro]]jn ĉirkaŭ floraro de unu ĝis 80 floroj. La [[radisimetria]]j [[floro]]j estas plej ofte duseksaj aŭ malofte unuseksaj. Kiam floroj estas unu seksaj, tiam la plantoj estas [[monoika]]j. Plej ofte kvin (tri ĝis dek) [[sepalo]]j estas tube kunkreskintaj kaj aspektas petalsimile; ili estas la allogorgano de tiuj floroj. [[Petalo]]j mankas. La plej multaj tri ĝis kvin (unu ĝis 18, malofte ĝis 30) [[stameno]]j estas kunkreskintaj je la bazo. Kun longeco de 200 µm la polenoj estas ĉe kelkaj taksonoj la plej grandaj de la angiospermoj, escepte de akvoplantaj specioj de la [[Cymodoceaceae]] (Alismatales)..<ref name="APWebsite" /> Ekzistas nur epiginaj [[karpelo]]j kun nur unu [[ovolo]], kiu aspektas pro la involvantaj sepaloj hipogina. La mallarĝa pistilo finas en kopforma ĝis globa aŭ mallarĝa stigmo, kiu kelkfoje havas faskon da haroj. La sekretigado de la nektaro okazas ĉe la flora bazo. Multaj specioj ( de ''Anulocaulis'', ''Cyphomeris'', ''Acleisanthes'', Mirabilis, ''Abronia'', ''Tripterocalyx'') floras vespere aŭ nokte (tial la angla [[komuna nomo]] „four o'clock family“ = kvina-hora-floro) kaj estas polenataj de [[noktopapilio]]j. Kleistogamaj (fermitaj kaj memfekkaja) kaj ĥasmogama (malfermitaj) floroj aperas krome en kvar genroj (''Acleisanthes'', ''Cyphomeris'', ''Nyctaginia'', ''Mirabilis''). === Fruktoj kaj semoj === La fruktoj estas [[aĥeno|aĥensimilaj]] aŭ [[nukso|nuksaimilaj]], flugilfomaj aŭ ripaj kaj estas ankaŭ en matura stato envolvitaj en karnaj, ledraj aŭ lignaj bazoj de la kaliko. Ili havas nur po unu semo. La frukto nomiĝas „antokarpo“ kaj aspektas [[drupo|drupsimila]]. === Enhavosubstancoj kaj kromosomaroj === [[Dosiero:Abronia ameliae 1.jpg|eta|hochkant|''[[Abronia ameliae]]'']] [[Dosiero:Abronia latifolia.jpg|eta|hochkant|''[[Abronia latifolia]]'']] [[Dosiero:Acleisanthes longiflora.jpg|eta|hochkant|''[[Acleisanthes longiflora]]'']] [[Dosiero:Acleisanthes nevadensis 2.jpg|eta|hochkant|''[[Acleisanthes nevadensis]]'']] [[Dosiero:Allionia incarnata 2.jpg|eta|hochkant|''[[Allionia incarnata]]'']] [[Dosiero:Anulocaulis annulatus 3.jpg|eta|hochkant|''[[Anulocaulis annulatus]]'']] [[Dosiero:Starr_040122-0031_Boerhavia_repens.jpg|eta|hochkant|''[[Boerhavia repens]]'']] [[Dosiero:Flickr - João de Deus Medeiros - Guapira noxia.jpg|eta|hochkant|''Guapira noxia'']] [[Dosiero:Neea laxa Poepp. & Endl. (8516142036).jpg|eta|hochkant|''Neea laxa'']] [[Dosiero:Starr 990611-0869 Pisonia grandis.jpg|eta|hochkant|''[[Pisonia grandis]]'']] Ekzistas [[betalaino]]j kaj [[izoflavonoido]]j. De flavonoloj ekzistas [[kaempferolo]] kaj/aŭ [[kverketino]]. Povas ekzisti cianidino. [[Kalcioksalato]]-kristaloj ([[rafido]]j) akumuliĝas. Kelkaj taksonoj estas [[C3-tipa fotosintezo|C3-planto]]j (''Bougainvillea'', ''Mirabilis'') aŭ [[C4-planto]]j (''Allionia'', ''Boerhaavia''). La baza [[kromosomo]]nombro estas n = 9, 10, 11 (8 ĝi pli ol 13)<ref name="APWebsite" /> (de multaj genroj la nombro de kromosomoj ne estas konata); estas raportitaj de kromosomaroj de 2n = 20 ĝis 2n = 136. Poliploidio kaj aneŭploidio ludas grandan rolon en la evolucio de kelkaj taksonoj.<ref name="FONA">Richard W. Spellenberg: ''Nyctaginaceae'' in der ''Flora of North America'' , Volume 4, S. 14: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10617 Online.] </ref> == Sistematiko kaj disvastigo == La disvastigo ĉefe estas tutmonde en tropikoj kaj subtropikoj. La centro de la specidiverseco estas la [[neotropiso]], unuflanke lignaj taksonoj (''Bougainvillea'', ''Guapira'', ''Neea'', ''Pisonia'') kaj herbaj taksonoj (''Colignonia'', ''Salpianthus'') en tropikaj regionoj de Sudameriko kaj Karibio, kaj aliflanke [[kserofito|kserofitaj]] taksonoj (''Abronia'', ''Acleisanthes'', ''Boerhavia'', ''Commicarpus'', ''Mirabilis'') en la aridaj regionoj de Nordameriko. La [[unua priskribo]] okazis en la jaro 1789 fare de [[Antoine Laurent de Jussieu]] sub la nomo „ Nyctagines“ en ''Genera Plantarum'', 90. Tipogenro estas ''Nyctago'' JUSS., hodiaŭ sinonimo de ''Mirabilis'' L., kiu jam estis publikigata 1753 en ''[[Species Plantarum]]'', 1, 177. [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] por niktagacoj JUSS.: Allioniaceae HORAN., Bougainvilleaceae J.AGARDH, Mirabilidaceae W.R.B.Oliv., Pisoniaceae J.AGARDH.<ref name="GRIN" /> La distingo inter la ses ĝis sep triboj estas malfacila kaj konduktas al multaj sinonimoj. En la pasinteco la familio estas plej intense prilaborita de Heimerl en ''Die Natürlichen Pflanzenfamilien'' 1889, 1934 kaj prilaborita de Standley 1909, 1911, 1918, 1931. Multajgenroj nur havas kelkajn speciojn kaj en la prilaboro de G. H. M. Lawrence 1951 estas eĉ 50 % [[monotipa]]j. Bittrich kaj Kühn 1993 starigis kompletan sistemon de la familio en tribo kaj subtribo. Ekde 2000 Levin publikigis rezultojn de molekulgenetikaj esploroj. Norman A. Douglas kaj Paul S. Manos 2007 diskutis proprajn kaj aliajn esplorojn Untersuchungen. Ene de la ordo de la [[Karifilaloj]] la niktagacoj kune kun [[fitolakacoj]] la la [[Sarcobataceae]] formas [[kladistiko|kladon]] de plantoj kun betalaino. Al la tri familioj estas komuna, ke ili havas po floro nur unu bazan ovolon La familio de la niktagacoj havas ĉirkaŭ 28 ĝis 34 genrojn kun ĉirkaŭ 300 ĝis preskaŭ 400 specioj:<ref name="GRIN">{{GRIN|FamilyNr=777|WissName=Nyctaginaceae}}</ref> * ''[[Abronia (genro)|Abronia]]'' JUSS.: ĉirkaŭ 20 ĝis 33 herbaj specioj en [[Nordameriko]] (19 specioj) kaj [[Meksiko]]. * ''[[Acleisanthes]]'' A.GRAY (inkluzive ''Ammocodon'' STANDL. kaj ''Selinocarpus'' A.GRAY): ĉirkaŭ sep ĝis 17 multjaraj herbaj specioj en sudokcidenta Usono (12 specioj), en norda Meksikio kaj nordorienta Afriko. * ''[[Allionia]]'' L. (sin.: ''Wedelia'' LOEFL., ''Wedeliella'' COCKERELL): kun nur du herbaj specioj en la [[Neotropiso]]. * ''Andradea'' ALLEMÃO: nur unu specio: ** ''[[Andradea floribkaja]]'' ALLEMÃO;en sudorienta Brazilo.<ref name="Mabberley2008" /> * ''[[Anulocaulis]]'' STANDL.: ĉirkaŭ kvin herbaj specioj en sudokcidenta Usono kaj norda Meksikio. * ''Belemia'' PIRES: nur unu specio: ** ''[[Belemia fucsioides]]'' PIRES: en Brazilo. * ''[[Boerhavia]]'' L.: ĉirkaŭ 20 ĝis 50 specioj; tutmonde. * ''[[Bougainvillea]]'' COMM. EX JUSS. (sin.: ''Tricycla'' CAV.): ĉirkaŭ 18 specioj. la origina hejmregiono estas Sudameriko. Due specioj kaj siaj kultivaroj estas utiligataj kiel ornamplantoj kaj sovaĝigis en tropikaj kaj subtropikaj regionoj. * ''Caribea'' ALAIN: nur unu specio: ** ''[[Caribea littoralis]]'' ALAIN: ĉe la marbordo kreskanta [[endemiulo]] de la suda [[Kubo]]. * ''[[Cephalotomandra]]'' H.KARST. & TRIANA: nur unu ĝis tri specioj, en Mezameriko.<ref name="Mabberley2008" /> * ''[[Colignonia]]'' ENDL.: ĉirkaŭ ses specioj; en la Andoj de Kolombio ĝis Argentino.<ref name="Mabberley2008" /> * ''[[Commicarpus]]'' STANDL.: ĉirkaŭ 25 ĝis 35 specioj in la [[Neotropiso]], en [[Eurazio]], en Afriko, la suda Araba duoninsulo kaj en [[Aŭstralio]]. * ''Cryptocarpus'' KUNTH: nur unu specio: ** ''[[Cryptocarpus pyriformis]]'' KUNTH; en okcidenta Sudameriko kaj sur la Galapagos-insuloj.<ref name="Mabberley2008" /> * ''Cuscatlania'' STANDL.: nur unu specioi: ** ''[[Cuscatlania vulcanicola]]'' STANDL.; en Mezameriko.<ref name="Mabberley2008" /> * ''[[Cyphomeris]]'' STANDL. (sin.: ''Senckenbergia'' POST & KUNTZE): nur du multjaraj herbaj specioj en sudokcidenta Usono kaj norda Meksikio. * ''Grajalesia'' MIRANDA: Mit nur unu specio ** ''[[Grajalesia fasciculata]]'' (Standl.) Miranda; en Meksikio. * ''[[Guapira]]'' AUBL.: ĉirkaŭ (10 ĝis) 70, en la [[Neotropiso]]. * ''Leucaster'' CHOISY: nur unu specio: ** ''[[Leucaster caniflorus]]'' (MART.) CHOISY; en sudorienta Brazilo.<ref name="Mabberley2008" /> * [[Mirabilo]] (''Mirabilis'' L., sin.: ''Allioniella'' RYDB., ''Calyxhymenia'' ORTEGA, ''Hermidium'' S.WATSON, ''Hesperonia'' STANDL., ''Nyctago'' JUSS., ''Oxybaphus'' L'HÉR. EX WILLD., ''Quamoclidion'' CHOISY): ĉirkaŭ 50 ĝis 60 herbaj specioj, precipe en la [[Nova Mondo]]. * ''[[Neea (genro)|Neea]]'' RUIZ & PAV.: ĉirkaŭ 85 lignaj specioj, en Neotropiso,. * ''Neeopsis'' LKAJELL: Mit nur unu specio: ** ''[[Neeopsis flavifolia]]'' (LKAJELL) LKAJELL; en Gvatemalo.<ref name="Mabberley2008" /> * ''Nyctaginia'' CHOISY: nur un specio: ** ''[[Nyctaginia capitata]]'' CHOISY: multjara herba planto en sudokcidenta Usono kaj norda Meksikio. * ''Okenia'' SCHLTDL. & CHAM.: nur unu specio (aŭ du?): ** ''[[Okenia hypogaea]]'' SCHLTDL. & CHAM.: unujara planto el la sudo de Usono. * ''Phaeoptilum'' RADLK.: nur unu specio: ** ''[[Phaeoptilum spinosum]]'' RADLK.; en sudokcidenta Afriko.<ref name="Mabberley2008" /> * ''[[Pisonia]]'' L. (sin.: ''Calpidia'' THOUARS, ''Ceodes'' J.R.FORST. & G.FORST., ''Heimerlia'' SKOTTSB., ''Heimerliodendron'' SKOTTSB., ''Rockia'' HEIMERL, ''Timeroyea'' MONTROUZ., ''Torrubia'' VELL., ''Torrukia'' VELL.): ĉirkaŭ 10 ĝis 50, tutropikaj lignaj specioj. * ''Pisoniella'' (HEIMERL) STANDL.: nur unu specio: ** ''[[Pisoniella arborescens]]'' (LAG. & RODR.) STANDL.; nur en Meksikio. * ''Ramisia'' GLAZ. EX BAILL.: nur unu specio: ** ''[[Ramisia Brazilosis]]'' Oliv.; nur en Brazilo . * ''[[Reichenbachia]]'' SPRENG.: nur zwei Specioj, en tropika Sudameriko.<ref name="Mabberley2008" /> * ''Salpianthus'' Humb. & Bonpl. (sin.: ''Boldoa'' CAV. EX LAG.): nur unu specio: ** ''[[Salpianthus arenarius]]'' HUMB. & BONPL.; en kaj Mezameriko.<ref name="Mabberley2008"> David John Mabberley: ''Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses.'' 3a eldono, Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4 {{Google books|id=9RyKKHtwXUYC}}</ref> * ''[[Tripterocalyx]]'' (TORR.) HOOK.: ĉirkaŭ kvar unujaraj specioj en Nordameriko kaj norda Meksikio. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(13 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000416 ''Nyctaginaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Nyctaginaceae/ |titolo=''Nyctaginaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200704003040/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Nyctaginaceae/ |arkivdato=2020-07-04 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} * ''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] ** ''[[Caryophyllales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kariofilaloj]] *** ''[[Nyctaginaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[niktagacoj]] **** ''[[Abronia]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[abronio]] **** ''[[Acleisanthes]]'' A. Gray - [[aklejsanto]] **** ''[[Allionia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[alionio]] **** ''[[Andradea]]'' Allemão - [[andradeo]] **** ''[[Anulocaulis]]'' Standl. - [[anulokaŭlo]] **** ''[[Belemia]]'' Pires - [[belemio]] **** ''[[Boerhavia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[berhavio]] **** ''[[Bougainvillea]]'' Comm. ex Juss. - [[bugenvileo]] **** ''[[Caribea]]'' Alain - [[karibeo]] **** ''[[Cephalotomandra]]'' H. Karst. & Triana - [[cefalotomandro]] **** ''[[Colignonia]]'' Endl. - [[kolinjonio]] **** ''[[Commicarpus]]'' Standl. - [[komikarpo]] **** ''[[Cryptocarpus]]'' Kunth - [[kriptokarpo]] **** ''[[Cuscatlania]]'' Standl. - [[kuskatlanio]] **** ''[[Cyphomeris]]'' Standl. - [[cifomerido]] **** ''[[Grajalesia]]'' Miranda - [[graĥalezio]] **** ''[[Guapira]]'' Aubl. - [[gvapiro]] **** ''[[Hesperonia]]'' Standl. - [[hesperonio]] **** ''[[Leucaster]]'' Choisy - [[leŭkastero]] **** ''[[Mirabilis]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[mirabilo]]<ref>[http://vortaro.net/#mirabilo ''mirabilo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> **** ''[[Neea]]'' Ruiz & Pav. - [[neeo]] **** ''[[Neeopsis]]'' Lundell - [[neeopso]] **** ''[[Nyctaginia]]'' Choisy - [[niktaginio]] **** ''[[Okenia]]'' Schltdl. & Cham. - [[okenio]] **** ''[[Oxybaphus]]'' L'Hér. ex Willd. - [[oksibafo]] **** ''[[Phaeoptilum]]'' Radlk. - [[feoptilo]] **** ''[[Pisonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[pizonio]] **** ''[[Pisoniella]]'' (Heimerl) Standl. - [[pizonielo]] **** ''[[Quamoclidion]]'' Choisy - [[kvamoklidio]]<big>*</big> **** ''[[Ramisia]]'' Glaz. ex Baill. - [[ramizio]] **** ''[[Reichenbachia]]'' Spreng. - [[rejŝenbaĥio]] **** ''[[Salpianthus]]'' Bonpl. - [[salpianto]] **** ''[[Torrubia]]'' Vell. - [[torubio]]<big>*</big> **** ''[[Tripterocalyx]]'' (Torr.) Hook. - [[tripterokaliko]] {{Genealogia arbo2/fino}} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small> == Utiligado == Kelkaj specioj utilas al la nutrado de homoj: ''[[Abronia fragrans]]'' NUTT., ''[[Abronia latifolia]]'' ESCH., ''[[Boerhavia diffusa]]'' L., ''[[Mirabilis expansa]]'' (RUIZ. & PAV.) STANDL., ''[[Mirabilis jalapa]]'' L. kaj ''[[Mirabilis multiflora]]'' (TORR.) A.GRAY. Kelkaj specioj estas medicine uzataj.<ref> [{{PFAF|WissName=Nyctaginaceae|Rang=Familie|Linktext=nein}} Eintrag bei Plants for a Future.] (englisch) </ref> Malmultaj specioj kaj iliaj kulturvarioj estas [[ornamplanto]]j: ''[[Bougainvillea]]''-kultivaroj, [[mirabilo]] (''Mirabilis jalapa'') kaj ''[[Pisonia umbellifera]]''. Ĉe kelkaj ''Pisonia''-specioj oni uzas la gluan [[perikarpo]]n de la fruktoj por kapti birdojn.<ref name="APWebsite">[http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Nyctaginaceae Die Familie der Nyctaginaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.]</ref> <gallery caption="[[Bougainvillea]]-kultivaro kun diverskoloraj brakteoj:"> Dosiero:Bougainvillea glabra.JPG Dosiero:Bougainvillea-Flowers-KayEss-1.jpeg Dosiero:Bougainvillea, Bulawayo.jpg </gallery> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Nyctaginaceae Die Familie der Nyctaginaceae] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://delta-intkey.com/angio/www/nyctagin.htm Familienbeschreibung der Nyctaginaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151130082753/http://delta-intkey.com/angio/www/nyctagin.htm |date=2015-11-30 }} bei [http://delta-intkey.com DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * Richard W. Spellenberg: ''Nyctaginaceae'' in der ''Flora of North America'' , Volume 4, S. 14: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10617 Online.] * Dequan Lu & Michael G. Gilbert: ''Nyctaginaceae'' in der ''Flora of China'', Volume 5, S. 430: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10617 Online.] (Abschnitt Beschreibung) * Norman A. Douglas & Paul S. Manos: ''Molecular phylogeny of Nyctaginaceae: taxonomy, biogeography, and characters associated with a radiation of xerophytic genera in North America.'', in ''American Journal of Botany'', 94(5), 2007, S. 856-872: [http://www.amjbot.org/cgi/content/full/94/5/856 Online.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090712133722/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/94/5/856 |date=2009-07-12 }} {{Commonscat|Nyctaginaceae|{{PAĜNOMO}}}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Biologio}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Niktagacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] qsx23itdksce6074wdk615btn8l1o8s 0 512837 9505887 9477271 2026-11-01T19:47:11Z Sj1mor 12103 9505887 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Plumbagacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Plumbago europaea.jpg |dosiero larĝo = 270px |priskribo de dosiero = [[eŭropa plumbago]] (''[[Plumbago europaea]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[kariofilaloj]] ''[[Caryophyllales]]'' |familio = '''[[plumbagacoj]]''' '''''[[Plumbaginaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[plumbago]] ''[[Plumbago]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = *''[[Plumbaginoideae]]''<br /> *''[[Staticoideae]]''<br /> *''[[Cyphioideae]]''<br /> *''[[Cyphocarpoideae]]''<br /> *''[[Nemocladoideae]]'' |vikispecio = Plumbagacoj |komunejo = Plumbagacoj }} La '''plumbagacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Plumbaginaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kariofilaloj]] (''[[Caryophyllales]]''). Ĝi enhavas 24 genrojn kaj ĉirkaŭ 630 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[plumbago]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#plumbago ''plumbago'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. == Priskribo kaj ekologio == === Vegetativaj karakterizaĵoj === Plej ofte ili estas [[multjara planto|multjaraj]] [[herba planto|herbaj plantoj]], sed ekzistas ankaŭ {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j, malofte estas [[liano]]j (grimpplantoj). La familio konsistas precipe al [[kserofito]]j, kiuj kreskas en [[duondezerto]]j kaj [[stepo]]j aŭ [[halofito]]j ĉe marbordoj. === Generativaj karakterizaĵoj === La floroj starasn kune en diverse konstruitaj [[floraro]]j. La plej ofte duseksaj [[floro]]j estas kvinnombraj. Ekzistas du [[involukro|involukraj ]] cirkloj. La kvin [[sepalo]]j estas ofte kunkreskintaj al kvinripa tubo, kiu finiĝas en kvin kalikaj pintoj, kiuj estas rimarkite malplilongaj ol la kalika tubo. La kvin [[petalo]]j estas kunkreskintaj au liberaj; se ili estas liberaj, tiam ili estas najlitaj. Nur ekzistas unu cirklo kun kvin [[fekunda]]j [[stameno]]j; ili estas plej ofte liberaj, krom ĉe ''Aegialitis'', kie ili staras antaŭ la petaloj. Mankas la ekstera stamencirklo. La kvin [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al epigina [[ovario]]. Ekzistas unu aŭ du pistiloj. La [[polenigado]] okazas plej ofte per insektoj ([[entomofilio]]). [[Dosiero:Plumbago europaea Ypey66.jpg|eta|maldekstre|[[Eŭropa plumbago]] (''Plumbago europaea''), ilustraĵo de [[Adolphus Ypey]] 1813]] Formiĝas [[kapsulfrukto]]j aŭ [[nuksfrukto]]j. == Taksonomio == La familio plumbagacoj konsistas el du subfamilioj kun entute 27 genroj kaj 836 specioj:<ref name="GRIN" /><ref name="Mabberley2008" /> : subfamilio Plumbaginoideae BURNETT: kvar genroj kaj 36 specioj: ::* ''[[Ceratostigma]]'' BUNGE: ĉirkaŭ ok specioj en la tropika Nordorienta Afriko, en Sudorienta Azio, en Tibeto kaj Ĉinio . ::* ''[[Dyerophytum]]'' KUNTZE (sin.: ''Vogelia'' LAM.): nur du specioj en [[Sokotro]], unu specio en Sudokcidenta Afriko kaj unu specio en Arabio ĝis Hindio. ::* ''Plumbagella'' SPACH: nur unu specio: ::** ''[[Plumbagella micrantha]]'' (LEDEB.) SPACH: en Mezazio. ::* ''[[Plumbago]]'' L.: ĉirkaŭ 24 specioj, inter ili: ::** [[Eŭropa plumbago]] (''Plumbago europaea'' L.) ::** [[kablanda plumbago]] (''Plumbago auriculata'' LAM.) [[Dosiero:Ceratostigma plumbaginoides 'Hardy Blue-Flowered Leadwart' (Plumbagnaceae) flower.JPG|eta|[[ĉina plumbago]] (''Ceratostigma plumbaginoides'')]] [[Dosiero:Dyerophytum africanum1 (3).JPG|eta|''[[Dyerophytum africanum]]'']] [[Dosiero:Starr 070207-4265 Plumbago auriculata.jpg|eta|[[kablanda plumbago]] (''Plumbago auriculata'')]] [[Dosiero:Acantholimon ulicinum 3.jpg|eta|''[[Acantholimon ulicinum]]'']] [[Dosiero:Limoniastrum monopetalum 3-2.jpg|eta|''[[Limoniastrum monopetalum]]'']] [[Dosiero:Limonium ferulaceum.JPG|eta|''[[Myriolimon ferulaceum]]'']] : Subfamilio Staticoideae KOSTELETZKY: du triboj kaj 23 genroj: :: tribo Aegialitideae (LINK) PENG: nur unu genro: ::* ''[[Aegialitis]]'' R.Br.: nur du [[mangrovo]]-specioj en [[Aŭstralio]] kaj [[Malaja Insularo]]. :: tribo Staticeae BARTLING: 22 genroj kun ĉirkaŭ 800 specioj: ::* ''[[Acantholimon]]'' BOISS.: ĉirkaŭ 165 specioj en la orienta mediteranea regiono ĝis Mezazio, inter ili: :::* ''[[Acantholimon androsaceum]]'' BOISS. ::* [[Armerio]] (''Armeria'' WILLD., sin.: ''Statice'' L.): ĉirkaŭ 90 specioj en la nordaj moderaj klimatoj kaj Sudameriko. ::* ''Bamiania'' LINCZ.: nur unu specio: ::** ''[[Bamiania pachycormum]]'' (RECH. F.) LINCZ.: en Afganio. ::* ''Bukiniczia'' LINCZ. (sin.: ''Aeoniopsis'' RECH. F.): nur unu specio: ::** ''[[Bukiniczia cabulica]]'' (BOISS.) LINCZ.: en Afganio kaj Pakistano. ::* ''[[Cephalorhizum]]'' POPOV & KOROVIN: nur du specioj en Mezazio. ::* ''[[Ceratolimon]]'' M.B.CRESPO & M.D.LLEDÓ: kvar specioj en la Mediteranea regiono. ::* ''[[Chaetolimon]]'' (BUNGE) LINCZ.: nur tri specioj en Mezazio. ::* ''[[Dictyolimon]]'' RECH. F.: ĉirkaŭ kvar specioj en Mezazio ĝis Hindio. ::* ''[[Eremolimon]]'' LINCZ.: ĉirkaŭ sep specioj en Mezazio. ::* ''Ghaznianthus'' Lincz.: nur unu specio: ::** ''[[Ghaznianthus rechingeri]]'' (FREITAG) LINCZ.: en Afganio * ''Gladiolimon'' Mobayen: nur unu specio: ::** ''[[Gladiolimon speciosissimum]]'' (AITCH. & HEMSL.) MOBAYEN: en Afganio. ::* ''[[Goniolimon]]'' BOISS.: ĉirkaŭ 20 specioj en Rusio ĝis Mongolio kaj en Nordokcidenta Afriko. ::* ''Ikonnikovia'' LINCZ.: nur unu specio: ::** ''[[Ikonnikovia kaufmanniana]]'' (REGEL) LINCZ.: en Mezazio kaj nordokcidenta Ĉinio. ::* ''[[Limoniastrum]]'' FABR. (sin.: ''Bubania'' GIRARD): nur du specioj en la mediteranea regiono. ::* ''[[Limoniopsis]]'' LINCZ.: ĉirkaŭ dui specioj en Turkio ĝis Kaŭkazio ::* [[limonio]] (''Limonium'' MILL., sin.: ''Afrolimon'' LINCZ., ''Bakerolimon'' Lincz., ''Plegorhiza'' Molina, ''Statice'' L.): 200 ĝis 350 specioj. ::* ''Muellerolimon'' Lincz.: nur unu specio: ::** ''[[Muellerolimon salicorniaceum]]'' (F.MUELL.) LINCZ.: en okcidenta Aŭstralio. ::* ''[[Myriolimon]]'' M.D.LLEDÓ ET AL. (sin.: ''Myriolepis'' (BOISS.) M.D.LLEDÓ ET AL.): nur du specioj en la Mediteranea regiono. ::* ''[[Neogontscharovia]]'' LINCZ.: nur tri specioj en Mezazio kaj Afganio. ::* ''Popoviolimon'' LINCZ.: nur unu specio: ::** ''[[Popoviolimon turcomanicum]]'' (LINCZ.) LINCZ.: en Mezazio . ::* ''[[Psylliostachys]]'' (JAUB. & SPACH) NEVSKI: ĉirkaŭ dek specioj de la Mediteranea regiono ĝis Mezazio. ::* ''Saharanthus'' M.B.CRESPO & M.D.LLEDÓ (sin.: ''Caballeroa'' FONT QUER, NOM. INVAL.); nur unu specio: ::** ''[[Saharanthus ifniensis]]'' (CABALL.) M.B.CRESPO & M.D.LLEDÓ: en Maroko kaj la norda [[Saharo]]. ::* ''Vassilczenkoa'' Lincz.: nur unu specio: ::** ''[[Vassilczenkoa sogdiana]]'' (LINCZ.) LINCZ.: en Mezazio kaj Afganio. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(13 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000482 ''Plumbaginaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Plumbaginaceae/ ''Plumbaginaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} * ''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] ** ''[[Caryophyllales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kariofilaloj]] *** ''[[Plumbaginaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[plumbagacoj]] **** ''[[Acantholimon]]'' Boiss. - [[akantolimono]] **** ''[[Aegialitis]]'' R. Br. - [[egialitido]] **** ''[[Afrolimon]]'' Lincz. - [[afrolimono]] **** ''[[Armeria]]'' Willd. - [[armerio]]<ref>[http://vortaro.net/#armerio ''armerio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> **** ''[[Bakerolimon]]'' Lincz. - [[bakerolimono]] **** ''[[Bamiania]]'' Lincz. - [[bamianio]] **** ''[[Bukiniczia]]'' Lincz. - [[bukiniĉio]] **** ''[[Cephalorhizum]]'' Popov & Korovin - [[cefalorizo]] **** ''[[Ceratolimon]]'' M.B. Crespo & Lledó - [[ceratolimono]] **** ''[[Ceratostigma]]'' Bunge - [[ceratostigmo]] **** ''[[Chaetolimon]]'' (Bunge) Lincz. - [[ketolimono]] **** ''[[Dictyolimon]]'' Rech. f. - [[diktiolimono]] **** ''[[Dyerophytum]]'' Kuntze - [[dajerofito]] **** ''[[Goniolimon]]'' Boiss. - [[goniolimono]] **** ''[[Ikonnikovia]]'' Lincz. - [[ikonikovio]] **** ''[[Limoniastrum]]'' Fabr. - [[limoniastro]] **** ''[[Limoniopsis]]'' Lincz. - [[limoniopso]] **** ''[[Limonium]]'' Mill. - [[limonio]]<ref>[http://vortaro.net/#limonio ''limonio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> **** ''[[Muellerolimon]]'' Lincz. - [[mulerolimono]] **** ''[[Neogontscharovia]]'' Lincz. - [[neogonĉarovio]] **** ''[[Plumbagella]]'' Spach - [[plumbagelo]] **** ''[[Plumbago]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[plumbago]]<ref name="PIV"/> **** ''[[Psylliostachys]]'' (Jaub. & Spach) Nevski - [[psiliostakio]] **** ''[[Saharanthus]]'' M.B. Crespo & Lledó - [[saharanto]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Bildaro == [[Armerio]]-specioj (''Armeria''): <gallery> Dosiero:Armeria alliacea1.jpg|''[[Armeria alliacea]]'' |''[[Armeria pungens]]'' </gallery> [[Limonio]]-specioj (''Limonium''): <gallery> Dosiero:Gilia species in North America 2003-06-09.jpg|''[[Limonium californicum]]'' Dosiero:Limonium_gmelinii1.jpg|[[Steppenschleier-Strandflieder]] (''Limonium gmelinii'') Dosiero:Limonium perezii 2.jpg|''[[Limonium perezii]]'' Dosiero:Limonium spp.jpg|[[ordinara limonio]] (''Limonium vulgare'') </gallery> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Plumbaginaceae Die Familie Plumbaginaceae] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://delta-intkey.com/angio/www/plumbagi.htm Die Familie Plumbaginaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050427142248/http://delta-intkey.com/angio/www/plumbagi.htm |date=2005-04-27 }} ĉe [http://delta-intkey.com/angio/ DELTA.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }} {{Commonscat|Plumbaginaceae|Bleiwurzgewächse (Plumbaginaceae)}} === Referencoj === <references> <ref name="GRIN"> {{GRIN|FamilyNr=895|WissName=Plumbaginaceae}} </ref> <ref name="Mabberley2008"> David John Mabberley: ''Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses.'' 3. Auflage, Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4 </ref> </references> {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Plumbagacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] 9qqfick91823ws2v717vd90bw1ph24h 0 513160 9505889 8937988 2026-11-01T19:47:30Z Sj1mor 12103 9505889 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Polemoniacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Polemonium caeruleum nf.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[blua polemonio]] (''[[Polemonium caeruleum]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]'' |ordo = [[erikaloj]] ''[[Ericales]]'' |familio = '''[[polemoniacoj]]''' '''''[[Polemoniaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[polemonio]] ''[[Polemonium]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = *''[[Acanthogilioideae]]''<br> *''[[Nandinoideae]]''<br> *''[[Polemonioideae]]''<br> |vikispecio = Polemoniacoj |komunejo = Polemoniacoj }} La '''polemoniacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Polemoniaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[erikaloj]] (''[[Ericales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 30 genrojn kaj pli ol 450 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[polemonio]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#polemonio ''polemonio'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. == Priskribo == === Vegetativaj karakterizaĵoj === La taksono de la familio polemoniacoj estas plej ofte unujaraj aŭ multjaraj [[herba planto|herbaj plantoj]], kelkaj specioj estas [[grimpplanto]]j, malofte {{J|ligna planto}}: [[duonarbusto]]j, [[arbusto]]j aŭ [[arbo]]j (''Cantua''). Kelkaj specioj havas koloran laktosukon. Ofte ili odoras malagrable. La [[folio (planto)|folioj]] estas alternestarantaj kaj spiralformaj, kontraustarantaj aŭ [[verticilo|verticile]] (''gimnostere'') starantaj. La folioj havas pedunklon aŭ ne havas. La foliplato estas simpla aŭ kunmetita; se la foliplato estas kunmetita, ĝi estas pinata aŭ manforme entranĉita. La folirando estas glata, denta aŭ segilforme denta. Mankas [[stipulo]]j. === Generativaj karakterizaĵoj === La floroj malofte staras unuope, plej ofte en diversformaj [[floraro]]j, plej ofte en [[cumo]]j aŭ [[korimbo]]j ofte kapece kuniĝintaj. La duseksaj [[floro]]j estas plej ofte kvinnombraj, malofte kvarnombraj kun duobla [[perianto]]. Ili povas esti [[radisimetria]]j ĝis malforte [[dusimetria]]j. La malofte kvar aŭ pli ofte kvin [[sepalo]]j estas cilindre ĝis sonorilforme kunkreskintaj. La [[petalo]]j estas kunkreskintaj. Ekzistas nur unu cirklo kun kvin liberaj, [[fekunda]]j [[stameno]]j. plej ofte tri (du ĝis kvin) [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al epigina [[ovario]]. En ĉiu ovaria fako estas unu ĝis multaj [[ovolo]]j. La [[pistilo]] finas en triloba [[stigmo]]. Formiĝas [[kapsulfrukto]]j. La [[semo (planto)|semoj]] estas globaj, ov- aŭ spindelformaj kaj kelkfoje flugilhavaj. [[Dosiero:Cantua quercifolia.JPG|eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: floroj de ''[[Cantua quercifolia]]'']] [[Dosiero:Cobaea scandens 03.jpg|eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: la grimplanto [[grimpa kobeo]] (''Cobaea scandens'')]] [[Dosiero:Aliciellacaespitosa.jpg|eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: la remburforma ''[[Aliciella caespitosa]]'']] [[Dosiero:Collomia tinctoria 17001.JPG|eta|hochkant|Unterfamilie Polemonioideae: ''[[Collomia tinctoria]]'']] [[Dosiero:Eriastrum eremicum arizona.jpg|eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: ''[[Eriastrum eremicum]]'']] [[Dosiero:Ipomopsis arizonica 5.jpg|eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: ''[[Ipomopsis arizonica]]'']] [[Dosiero:Linanthus aureus ssp aureus 5.jpg|eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: ''[[Linanthus aureus]]'' subsp. ''aureus'']] === Enhavosubstancoj === Oftas triterpen[[saponino]]j. == Ekologio == Insektoj ([[entomofilio]]) kiel [[muŝo]]j, [[skarabo]]j, [[abelo]]j aŭ [[papilio]]j (sfingidoj) aŭ [[kolibro]]j ([[ornitofilio]]) kaj ankaŭ [[vesperto]]j ([[kiropterofilio]]) [[polenigado|polenigas]] la plantojn. La ''[[flokso]]''-specioj kaj la en Eŭropo hejmaj [[polemonio]]j estas polenigataj nur de insektoj. == Disvastigo == La taksonoj de la Polemoniacoj precipe hejmiĝas en Nordameriko. Tre multaj specioj estas de la nordokcidento de Usono. Malmultaj specioj kreskas en Sudameriko. Malmultaj specioj estas disvastigitaj en [[Eŭrazio]]. == Utiligado == [[Dosiero:Phlox arendsii Anja1UME.JPG|eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae:floraro de la hibrido ''[[Phlox]]'' ×''arendsii'' kultivaro 'Anja']] Kelkaj specioj kaj iliaj kultivaroj estas uzataj kiel ornamplantoj, ekzemple ''Ipomopsis aggregata'', ''Cobaea scandens'', ''Phlox''- kaj ''Polemonium''-kultivaroj. Nur ĉe malmultaj la medicina efiko estas konataj, aliaj uzeblecoj por la homo preskaŭ ne ekzistas <ref>[{{PFAF|WissName=Polemoniaceae|Rang=Familie|Linktext=nein}} Eintrag bei Plants for a Future.] </ref>. == Taksonomio == La familio Polemoniaceae estis unuafoje publikigita en la jaro 1789 fare de [[Antoine Laurent de Jussieu]], sub la nomo „Polemonia“, en ''Genera Plantarum'', 136. [[Nomenklaturo (biologio)|Tipogenro]] estas ''Polemonium'' L.. Ekzistas ankoraŭ nur unu [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimo]] por Polemoniaceae JUSS. estas Cobaeaceae D.DON. Molekulgenetikaj esploroj montras, ke la familio de la Polemoniacoj nur estas [[monofila]], kiam la taksonoj de la iamaj Cobaeaceae estis enordigitaj. Dum longa tempo la familio estis engrupigita en propra ordo Polemonialoj aŭ en [[Solanaloj]], sed hodiaŭ ĝi estas en la ordo Erikaloj. Ene de la Erikaloj la Polemoniacoj plej parencas al [[Fouquieriaceae]]. La [[familio (biologio)|familio]] de la Polemoniacoj (Polemoniaceae) estas dividita laŭ PRATHER ET AL. 2000 en du kaj nun en tri [[familio (biologio)|subfamilio]] kaj ĉirkaŭ 18 ĝis 25 genroj <ref>{{GRIN|FamilyNr=902|WissName=Polemoniaceae}}</ref>. Al la familio apartenas ĉirkaŭ 350 bis 385 specioj: * Acanthogilioideae <span>J.M.PORTER & L.A.JOHNSON</span>: nur unu genro: ** ''Acanthogilia'' <span>A.G.DAY & MORAN</span>: nur unu specio: *** ''[[Acanthogilia gloriosa]]'' <span>(BRANDEGEE) A. DAY & R. C. MORAN</span>: el [[Malsupra Kalifornio]]. * Cobaeoideae <span>ARNOTT</span>: la baza kromosomnombro estas plej ofte n = 15, 26, 27. Kun kvar genroj kaj 34 specioj en la [[Neotropiso]]: ** ''Bonplandia'' <span>CAV.</span>: kun nur unu specio<ref name="Mabberley2008" />: *** ''[[Bonplandia geminiflora]]'' <span>CAV.</span>: en Meksikio. ** ''[[Cantua]]'' <span>J.JUSS. EX LAM.</span>: kun 12 specioj<ref name="Mabberley2008" />; estas arbustoj en la Andoj, inter ili: *** ''[[Cantua bŭifolia]]'' <span>J.JUSS. EX LAM.</span>, (Qantu, Kantuta) ** ''[[Cobaea]]'' <span>CAV.</span>; kun ĉirkaŭ 18 specioj en tropika A Ameriko<ref name="Mabberley2008" />, inter ili: *** [[grimpanta kobeo]] (''Cobaea scandens'' <span>CAV.</span>). ** ''[[Huthia]]'' <span>BRAND</span>: kun du ĝis du specioj,sed ankaŭ al ''Cantua'' <span>J.JUSS. EX LAM.</span><ref name="Mabberley2008" /> . * Polemonioideae <span>ARNOTT</span>: La baza [[kromosomo]]nombro estas plej ofte n = 7 aŭ 9, malofte n = 6 aŭ 8. Kun 13 ĝis 22 gernroj kaj ĉirkaŭ 350 specioj: ** ''[[Aliciella]]'' <span>BRAND</span> (kelkfoje al ''Gilia'' <span>Ruiz & Pav.</span>): kun ĉirkaŭ 20 specioj; el okcidenta Nordameriko. <ref> J. M. PORTER: ''Aliciella, a recircumscribed genus of Polemoniaceae.'', in ''Aliso'' 17, 1, 1998, 23-46. </ref> ** ''[[Allophyllum]]'' <span>(NUTT.) A.D.GRANT & V.E.GRANT</span>: la nur du unujaraj specioj kreskas en la montaroj de la okcidenta Usono. ** ''[[Collomia]]'' <span>NUTT.</span>: kun ĉirkaŭ 13 specioj, el Norda aŭ suda Ameriko<ref name="Mabberley2008" />; ekzemple: *** [[Großblumige Leimsaat]] (''Collomia grandiflora'' <span class="Person">DOUGLAS EX LINDL.</span>) ** ''[[Eriastrum]]'' <span>WOOTON & STANDL.</span>: ĉirkaŭ 14 specioj; ĝis unu multjara specio ĉiuj estas unujaraj kaj kreskas en sekaj regionoj de la okcidenta Usono <ref name="Mabberley2008" />. ** ''[[Gilia]]'' <span>RUIZ & PAV.</span> s.str.: kun ĉirkaŭ 39 specioj; el Nordameriko<ref name="Mabberley2008" />. ** ''[[Giliastrum]]'' <span>(BRAND) RYDB.</span> (kelkfoje al ''Gilia'' <span>Ruiz & Pav.</span>): ĉirkaŭ naŭ specioj; el Nord- kaj Mezameriko <ref name="Mabberley2008" />. ** ''[[Gymnosteris]]'' <span>GREENE</span>: ĉirkaŭ du specioj; el okcidenta Usono<ref name="Mabberley2008" />. ** ''[[Ipomopsis]]'' <span>MICHX.</span>: ĉirkaŭ 29 specioj; krom unu sudamerika specio, ĉiuj en Nordameriko. <ref>J. MARK PORTER, LEIGH A. JOHNSON & DIETER WILKEN: ''Phylogenetic Systematics of Ipomopsis (Polemoniaceae): Relationships and Divergence - Times Estimated from Chloroplast and Nuclear DNA sequences'': [http://www.rsabg.org/research/Porter/pdfs/Porter&al2009.pdf PDF-Online.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090920095451/http://www.rsabg.org/research/Porter/pdfs/Porter%26al2009.pdf |date=2009-09-20 }}</ref> ** ''[[Langloisia]]'' <span>GREENE</span> (inklude ''Loeseliastrum'' <span>(BRAND) TIMBROOK</span>); tri specioj; el la sekaj regionoj de la okcidenta Nordameriko<ref name="Mabberley2008" /> ** ''Lathrocasis'' <span>L.A.JOHNSON</span> (kelkfoje en ''Gilia'' <span>RUIZ & PAV.</span>): kun nur unu specio: *** ''[[Lathrocasis tenerrima]]'' <span>(A.GRAY) L.A.Johnson</span>; nur en okcidenta Nordameriko<ref name="Mabberley2008" /> ** ''[[Leptodactylon]]'' <span>HOOK. & ARN.</span> (ankaŭ al ''Linanthus'' <span class="Person">Benth.</span> ); kun du aŭ pliaj specioj ** ''[[Linanthus]]'' <span>Benth.</span>: kun ĉirkaŭ 35 specioj (inklude de ''[[Leptodactylon]]'' <span class=">HOOK. & ARN.</span> ĉirkaŭ 55 specioj''<ref name="Mabberley2008" />) <ref> C. D. BELL & R. PATTERSON: ''Molecular Phylogeny of Linanthus (Polemoniaceae)'', in ''American Journal of Botany'', 87(12), 2000, S. 1857-1870. </ref> ** ''[[Loeselia]]'' <span>L.</span>: ĉirkaŭ 3-14 specioj; el Kalifornio ĝis Venezuelo<ref name="Mabberley2008" />. ** ''Maculigilia'' <span>V.E.Grant</span>: kun nur unu specio (kelkfoje en ''Gilia'' <span>Ruiz & Pav.</span> aŭ ''Linanthus'' <span>BENTH.</span>) *** ''[[Maculigilia maculata]]'' <span>(PARISH) V.E.GRANT</span>; el Kalifornio. ** ''[[Microsteris]]'' <span>Greene</span> (ofte ankaŭ al ''Phlox'' <span>L.</span>): kun 2 aŭ pliaj specioj ** ''[[Navarretia]]'' <span>RUIZ & PAV.</span>: ĉirkaŭ 30 specioj;el la okcidenta Nordameriko, en Ĉilio kaj Argentino<ref name="Mabberley2008" /> ** [[Flokso]] aŭ ''[[Phlox]]'' <span>L.</span>: kun ĉirkaŭ 67 ĝis 70 specioj; el Nordameriko kaj Nordazio<ref name="Mabberley2008" /> ĝis la eŭropa Rusujo <ref name = "Grin" /> . ** [[Polemonio]]j (''Polemonium'' <span>L.</span>): ĉirkaŭ 20 ĝis 50 specioj. ** ''[[Saltugilia]]'' <span>(V.E.GRANT) L.A.JOHNSON</span>: PORTER & JOHNSON donis 2000 ''Gilia'' <span>RUIZ & PAV.</span> sect. ''Saltugilia'' <span>V.E.GRANT & A.D.GRANT</span> rangon de genro. hodiaŭ kvar specioj. <ref>Leigh A. Johnson: ''Transfer of the Western North American Species Gilia splendens to Saltugilia (Polemoniaceae), and the taxonomic affinities of Gilia scopulorum, Gilia stellata, and Gilia yorkii.'', in ''Novon'', 17, 2007, p. 193-197: [http://mlbean.byu.edu/home/Research_and_Collections/Johnson.pdf PDF_Online.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080908103247/http://mlbean.byu.edu/home/Research_and_Collections/Johnson.pdf |date=2008-09-08 }}</ref> ** ''[[Tintinabulum (planto)|Tintinabulum]]'' <span>Rydb.</span> (kelkfoje en ''Gilia'' <span>RUIZ & PAV.</span> aŭ ''Linanthus'' <span>BENTH.</span>): ĝis kvar specioj. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(17 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000486 ''Polemoniaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Polemoniaceae/ ''Polemoniaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Ericales]]'' [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[erikaloj]] ***''[[Polemoniaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[polemoniacoj]] ****''[[Acanthogilia]]'' A.G. Day & Moran - [[akantoĝilio]] ****''[[Aliciella]]'' Brand - [[alicielo]] ****''[[Allophyllum]]'' (Nutt.) A.D. Grant & V.E. Grant - [[alofilumo]] ****''[[Bonplandia]]'' Cav. - [[bonplandio]] ****''[[Bryantiella]]'' J.M. Porter - [[briantielo]] ****''[[Cantua]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex Lam. - [[kantuo]] ****''[[Cobaea]]'' Cav. - [[kobeo]]<ref>[http://vortaro.net/#kobeo ''kobeo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Collomia]]'' Nutt. - [[kolomio]] ****''[[Dayia]]'' J.M. Porter - [[dajao]] ****''[[Eriastrum]]'' Wooton & Standl. - [[eriastro]] ****''[[Gilia]]'' Ruiz & Pav. - [[ĝilio]] ****''[[Giliastrum]]'' (Brand) Rydb. - [[ĝiliastro]] ****''[[Gymnosteris]]'' Greene - [[gimnostero]] ****''[[Hugelia]]'' Benth. - [[hugelio]] ****''[[Ipomopsis]]'' Michx. - [[ipomopso]] ****''[[Langloisia]]'' Greene - [[langluazio]]<big>*</big> ****''[[Lathrocasis]]'' L.A. Johnson - [[latrokazo]] ****''[[Leptodactylon]]'' Hook. & Arn. - [[leptodaktilo]] ****''[[Leptosiphon]]'' Benth. - [[leptosifono]] ****''[[Linanthastrum]]'' Ewan - [[linantastro]] ****''[[Linanthus]]'' Benth. - [[linanto]] ****''[[Loeselia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[lezelio]] ****''[[Loeseliastrum]]'' (Brand) Timbrook - [[lezeliastro]] ****''[[Microgilia]]'' J.M. Porter & L.A. Johnson - [[mikroĝilio]] ****''[[Microsteris]]'' Greene - [[mikrostero]] ****''[[Navarretia]]'' Ruiz & Pav. - [[navaretio]] ****''[[Phlox]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[flokso]]<ref>[http://vortaro.net/#flokso ''flokso'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ****''[[Polemonium]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[polemonio]] ****''[[Saltugilia]]'' (V.E. Grant) L.A. Johnson - [[saltuĝilio]] ****''[[Tintinabulum]]'' Rydb. - [[tintinabulo]] {{Genealogia arbo2/fino}} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/ericalesweb.htm#Polemoniaceae Die Familie der Polemoniaceae] ĉe [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * Ruizheng Fang & Dieter H. Wilkins: ''Polemoniaceae'' in der ''Flora of China'', Volume 16, S. 326: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10715 Online.] * Verne Grant: ''Primary Classification and Phylogeny of the Polemoniaceae, with Comments on Molecular Cladistics'', in ''American Journal of Botany'', 85, 1998, S. 741. * L. Alan Prather, Carolyn J. Ferguson & Robert K. Jansen: ''Polemoniaceae phylogeny and classification: implications of sequence data from the chloroplast gene ndhF'', in ''American Journal of Botany'', 2000, 87(9), S. 1300-1308: [http://www.amjbot.org/cgi/content/full/87/9/1300 Online.] * J. M. Porter & Leigh A. Johnson: ''A phylogenetic classification of Polemoniaceae'', in ''Aliso'', 19, 2000, S. 55-91. * Leigh A. Johnson, L. M. Chan, T. L. Weese, L. D. Busby & S. McMurry: ''Nuclear and cpDNA sequences combined provide strong inference of higher phylogenetic relationships in the phlox family (Polemoniaceae).'', in ''Molecular Phylogenetics and Evolution'', 48, 2008, S. 997-1012. * Jürg Schönenberger: ''Comparative Floral Structure and Systematics of Fouquieriaceae and Polemoniaceae (Ericales)'', in ''International Journal of Plant Sciences'', Volume 170, No. 9, 2009, S. 1132-1167. == Referencoj == <references> <ref name="Mabberley2008">David John Mabberley: ''Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses''. 3. ed. Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4</ref> <ref name = "Grin">{{GRIN|FamilyNr=902|WissName=Polemoniaceae}} elŝutita la 25an de januaro 2014</ref> </references> {{Portalo|Biologio}} {{Commonscat|Polemoniaceae|Sperrkrautgewächse (Polemoniaceae)}} == Eksteraj ligiloj == *[http://delta-intkey.com/angio/www/polemoni.htm Die Familie der Polemoniaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061101100909/http://delta-intkey.com/angio/www/polemoni.htm |date=2006-11-01 }} kaj *[http://delta-intkey.com/angio/www/cobaeace.htm die Familie der Cobaeaceae] ĉe [http://delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Polemoniacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] c12vnxezmaohh7bpahym7obm020vy19 0 513788 9505836 9377562 2026-11-01T17:53:00Z Sj1mor 12103 9505836 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Phloem_siebröhrchen.jpg|eta|laŭlonga sekco tra [[ksilemo]] (komplete dekstre) kaj [[floemo]] (meze ĝis dekstre). La malgrandaj cirkloj en la floemo estas la kibrila zono de la kribrotubaj ĉeloj, la solidaj zonoj en la floemo havas [[parenkimo|parenkimajn]] ĉelojn.]] [[Dosiero:Wood structure multilingual.svg|eta|kversekco tra kvinjara [[pino]]trunko]] '''Basto''' estas la vivanta [[histo]] sub la [[ritidomo]] de [[arbo]]j kaj aliaj lignaj plantoj (sekundara [[floemo]]). Tiu histo kondukas en akvo solvitaj [[nutraĵo]]j – [[saĥarozo]] (la transportformo de glikozo), [[jono]]j, sekundaraj substancoj – de la arbokrono ĝis la radikoj; malofte ankaŭ en kontraŭ direkto. La transporto de la radikoj al la krono okazas normale en la [[ksilemo]]). La basto konsistas el kibriltubaj [[ĉelo (biologio)|ĉeloj]]'' (en la [[kibriltubo]]j ), el ''akompanantaj ĉeloj'', ''[[bastfibro]]j'' kaj ''rezerĉeloj''. Tial la basthisto de vivanta arbo estas malseka kaj kompare al la ligno kaj ritidomotre mola, sed ĉiam tenaca kaj rezistema. La ''floemfibroj'' estas flekseblaj, longaj ĉeloj, sur kiuj estas molaj [[fibro]]j (ekzemple en [[lino]] aŭ [[kanabo]]). La korkeca basto estas la protektotavolo de la [[tigo]] kaj radikoj de plantoj. == Historio == [[Bastfibro]]j de arboj (precipe [[kverko]], [[tilio]], [[saliko]] kaj [[ulmo]]) estis jam uzataj en [[mezolitiko]] por malfajnaj plektaĵoj, retoj, rimenojn, ŝnuroj kaj [[tekstilaĵo]]j.<ref>Rast, A.: ''Die Verarbeitung von Bast.'' en: Die ersten Bauern. Pfahlbaufunde Europas. Forschungsberichte zur Ausstellung im Schweizerischen Landesmuseum. Zürich 1990, volumo 1, p. 119–121</ref><ref>Rast-Eicher, A.: ''Die Textilien.'' In: J. Schibler u. a. (Hrsg.): ''Ökonomie und Ökologie neolithischer und bronzezeitlicher Ufersiedlungen am Zürichsee'', Band A, Zürich 1997, S. 300–328</ref> Per "rostado", procedo por ricevi rezistemajn fibrojn, preparitaj materialoj oni trovis ĉirkaŭ la Alpoj en [[malsekgrundaj setlejoj]] de la [[Neolitiko]].<ref>Jens Lüning, ''Steinzeitliche Bauern in Deutschland.'' Habelt, Bonn 2000, S. 100</ref> El la [[Cortaillod-kulturo]] kaj [[Egolzwiler kulturo]] troviĝis kverkan baston kaj tilian baston el la [[ŝnurceramika kulturo]].<ref>Johannes Hoops, Heinrich Beck, Dieter Geuenich, Heiko Steuer: ''Stichwort „Wald“''. Reallexikon der germanischen Altertumskunde, volumo 33, p.. 114–115</ref><ref>Anne Reichert: ''Be- und Verarbeiten von Lindenbast''. AEAS (Arbeitsgemeinschaft Experimentelle Archäologie der Schweiz), Anzeiger 2005, p. 5–7 ([http://museum.steinzeitpark-albersdorf.de/Anzeiger_2005.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812224431/http://museum.steinzeitpark-albersdorf.de/Anzeiger_2005.pdf |date=2014-08-12 }})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bast|ReVo titolo=Basto}} * [http://www.museum-albersdorf.de/bast/ Bast, Binsen, Brennnessel: textiles Material der Steinzeit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140807064422/http://www.museum-albersdorf.de/bast/ |date=2014-08-07 }} afiŝserio: speciala ekspozicio "Museum für Archäologie und Ökologie Dithmarschen|Museums für Archäologie und Ökologie Dithmarschen" {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Planta histo]] [[Kategorio:Resursoj renovigeblaj]] 69cz2a9eghshk9rsuxeyvvi8008bry7 9505870 9505836 2026-11-01T19:44:33Z Sj1mor 12103 9505870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Phloem_siebröhrchen.jpg|eta|laŭlonga sekco tra [[ksilemo]] (komplete dekstre) kaj [[floemo]] (meze ĝis dekstre). La malgrandaj cirkloj en la floemo estas la kibrila zono de la kribrotubaj ĉeloj, la solidaj zonoj en la floemo havas [[parenkimo|parenkimajn]] ĉelojn.]] [[Dosiero:Wood structure multilingual.svg|eta|kversekco tra kvinjara [[pino]]trunko]] '''Basto''' estas la vivanta [[histo]] sub la [[ritidomo]] de [[arbo]]j kaj aliaj {{J|ligna planto}} (sekundara [[floemo]]). Tiu histo kondukas en akvo solvitaj [[nutraĵo]]j – [[saĥarozo]] (la transportformo de glikozo), [[jono]]j, sekundaraj substancoj – de la arbokrono ĝis la radikoj; malofte ankaŭ en kontraŭ direkto. La transporto de la radikoj al la krono okazas normale en la [[ksilemo]]). La basto konsistas el kibriltubaj [[ĉelo (biologio)|ĉeloj]]'' (en la [[kibriltubo]]j ), el ''akompanantaj ĉeloj'', ''[[bastfibro]]j'' kaj ''rezerĉeloj''. Tial la basthisto de vivanta arbo estas malseka kaj kompare al la ligno kaj ritidomotre mola, sed ĉiam tenaca kaj rezistema. La ''floemfibroj'' estas flekseblaj, longaj ĉeloj, sur kiuj estas molaj [[fibro]]j (ekzemple en [[lino]] aŭ [[kanabo]]). La korkeca basto estas la protektotavolo de la [[tigo]] kaj radikoj de plantoj. == Historio == [[Bastfibro]]j de arboj (precipe [[kverko]], [[tilio]], [[saliko]] kaj [[ulmo]]) estis jam uzataj en [[mezolitiko]] por malfajnaj plektaĵoj, retoj, rimenojn, ŝnuroj kaj [[tekstilaĵo]]j.<ref>Rast, A.: ''Die Verarbeitung von Bast.'' en: Die ersten Bauern. Pfahlbaufunde Europas. Forschungsberichte zur Ausstellung im Schweizerischen Landesmuseum. Zürich 1990, volumo 1, p. 119–121</ref><ref>Rast-Eicher, A.: ''Die Textilien.'' In: J. Schibler u. a. (Hrsg.): ''Ökonomie und Ökologie neolithischer und bronzezeitlicher Ufersiedlungen am Zürichsee'', Band A, Zürich 1997, S. 300–328</ref> Per "rostado", procedo por ricevi rezistemajn fibrojn, preparitaj materialoj oni trovis ĉirkaŭ la Alpoj en [[malsekgrundaj setlejoj]] de la [[Neolitiko]].<ref>Jens Lüning, ''Steinzeitliche Bauern in Deutschland.'' Habelt, Bonn 2000, S. 100</ref> El la [[Cortaillod-kulturo]] kaj [[Egolzwiler kulturo]] troviĝis kverkan baston kaj tilian baston el la [[ŝnurceramika kulturo]].<ref>Johannes Hoops, Heinrich Beck, Dieter Geuenich, Heiko Steuer: ''Stichwort „Wald“''. Reallexikon der germanischen Altertumskunde, volumo 33, p.. 114–115</ref><ref>Anne Reichert: ''Be- und Verarbeiten von Lindenbast''. AEAS (Arbeitsgemeinschaft Experimentelle Archäologie der Schweiz), Anzeiger 2005, p. 5–7 ([http://museum.steinzeitpark-albersdorf.de/Anzeiger_2005.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812224431/http://museum.steinzeitpark-albersdorf.de/Anzeiger_2005.pdf |date=2014-08-12 }})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bast|ReVo titolo=Basto}} * [http://www.museum-albersdorf.de/bast/ Bast, Binsen, Brennnessel: textiles Material der Steinzeit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140807064422/http://www.museum-albersdorf.de/bast/ |date=2014-08-07 }} afiŝserio: speciala ekspozicio "Museum für Archäologie und Ökologie Dithmarschen|Museums für Archäologie und Ökologie Dithmarschen" {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Planta histo]] [[Kategorio:Resursoj renovigeblaj]] dg5b52tjtlc25poa6euz2pfrk6ukqup 0 524218 9506199 8996211 2026-11-02T11:56:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506199 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Azay-sur-Cher (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Indre-et-Loire}} | arondismento = ''[[arondismento Tours|Tours]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-37 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = Azay-sur-Cher - le Cher.jpg | bildo-priskribo = La rivero [[Cher (rivero)|Cher]] en Azay-sur-Cher }} '''{{PAĜONOMO}}''', prononco {{prononco|azɛ syʁ ʃɛʁ}} {{aŭdigo|{{#invoke:Wikidata|claim|P443}}}}, estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Indre-et-Loire|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Indre-et-Loire]]'', prononco [{{IFA|ɛ̃dʁelwaʁ}}], en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]], {{lang-fr|Centre-Val de Loire}}, prononco [{{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ}}]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Tours|Tours]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. == Geografio == === Ĉirkaŭaj lokoj === Jen estas la samlimaj komunumoj de Azay-sur-Cher<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://infoterre.brgm.fr/viewer/MainTileForward.do | titolo = Visualiseur InfoTerre | lingvo = fr | alirdato = 2015-05-08 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170423154453/http://infoterre.brgm.fr/viewer/MainTileForward.do | arkivdato = 2017-04-23}}</ref> : {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Azay-sur-Cher | Norde = [[Montlouis-sur-Loire]] | Nordoriente = [[Saint-Martin-le-Beau]] | Oriente = [[Athée-sur-Cher]] | Sudoriente = | Sude = [[Truyes]] | Sudokcidente = [[Esvres]] | Okcidente = [[Véretz]] | Nordokcidente = }} == Blazono == [[Dosiero:Blason de la ville d'Azay-sur-Cher (37).svg|eta|maldekstra|100px|Blazono de Azay-sur-Cher]] {{-|maldekstre}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Indre-et-Loire]] * [[Azay-sur-Cher (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mairie-azaysurcher.fr/ Oficiala TTT-ejo] {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Indre-et-Loire}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Indre-et-Loire]] 2ca9ui583u2sgistvjx29qlwj1tnlax 0 528281 9506023 9165613 2026-11-02T03:58:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506023 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Antoni Kazimierz Zębik''' (antaŭ la dua mondmilito '''SP1ZA''', posta la milito '''SP7LA''', pseŭdonomo ''Biegły''), (naskiĝis la 13-an de januaro 1914 en [[Częstochowa]], mortis la 1-an de julio 2009) - pola [[amatora radio|radioamatoro]], inĝeniero pri [[akustiko]], konstruisto de [[Radiostacio "Fulmo"]]. De 1938 membro de la Pola Asocio de Radioamatoroj. ==[[Konspiro]]== De 1940 membro de la Asocio de Armita Batalado. Komence de 1943 en Częstochowa, en kondiĉoj de plena konspiro komencis laboron pri konstruo de [[radiostacio]] por venonta [[ribelo]]. Fine de la sama jaro oni ĝin transportis al [[Varsovio]], kie estis uzata kiel la rezerva. Post perdo de radiostacio konstruita de Kvina Fako de la [[stabo]] de Ĉefkomandejo de la [[Pola Enlanda Armeo]]. ==Arestoj== Novembre 1944 Antoni Zębik estis arestita de [[gestapo]], [[torturo|torturita]] kun siaj kolegoj, kiel suspektita pri okupiĝado pri radiostacio, kaj poste malliberigita en [[koncentrejo]]j en [[Gross-Rosen]], [[Memorigloko Mittelbau-Dora (Nordhausen)|Mittelbau]] kaj [[Bergen-Belsen]], de kie la 15-an de aprilo 1945 estis liberigita de la brita armeo. Aŭguste 1945 post kelke da monatoj de resanigo en militista [[malsanulejo]] revenis al Pollando kaj estis arestita, pro laŭta parolo pri [[Masakro de Katin|krimo de Katin]], de Ministerio pri Publika Sekureco, post kelkaj monatoj liberigita kaj ekloĝinta en [[Lodzo]]. ==Agado en [[Pola Popola Respubliko]]== Tra dek jaroj kiel fakulo ne ricevis [[licencio]]n, poste, en la 60-aj jaroj reaktiviĝis en Pola Asocio de Radioamatoroj, proponis [[patento]]jn kaj kreis prototipojn de aparatoj pri [[telekomunikado]]. ==Rekonstruo de la radiostacio== En la jaro 2004 rekonstruis la radiostacion "Fulmo" kaj transdonis ĝian replikon al la [[Muzeo de la Varsovia Ribelo]]. ==Premioj kaj distingoj== La 7-an de decembro 2006 Prezidento de Pola Respubliko [[Lech Kaczyński]] atribuis al li Oficiran Krucon de la Ordeno ''Polonia Restituta'' pro eminentaj meritoj favore al [[sendependeco]] de [[Pollando]] kaj agado dum la [[dua mondmilito]]. ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20150701225324/https://pzk.org.pl/news.php?readmore=864 Antoni SP7LA Silent Key] * [[Intervjuo]] kun fotoj de Andrzej Janeczek SP5AHT [http://www.swiatradio.com.pl/virtual/download/azSP7LA.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150701224840/http://www.swiatradio.com.pl/virtual/download/azSP7LA.pdf |date=2015-07-01 }} en Świat Radio (Radia Mondo) {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zębik, Antoni}} [[Kategorio:Polaj inventistoj]] [[Kategorio:Polaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Radioamatoroj]] du68qrecl5u84ywxsk2fpkhpg8o2p2b 0 530256 9505596 9005505 2026-11-01T12:35:28Z Sj1mor 12103 9505596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |priskribo de mapo = Situo de la kvartalo en la urbo |regiono-ISO=US-WA |situo sur mapo=Seatlo |situo de=Situa mapo de Seatlo |zomo=13 }} '''Bitter Lake''' (t.e. "Amara Lago") estas la nomo de loĝkvartalo en norda [[Seatlo]]. Ĝia nomo devenas de la samnoma [[Bitter Lake (Seatla lago)|lago]], kies indiĝena ([[Laŝucida lingvo|laŝucida]]) nomo estis ''cHálqWadee'', "rubusetoj ĉe la flankoj", pro la iam abundaj rubusetoj tie. La norda limo estas la strato N 145th St, trans kio estas la urbo [[Shoreline (Vaŝingtonio)|Shoreline]]; la orienta limo estas la strato Aurora Ave N (trans kio estas la kvartalo [[Haller Lake (Seatla kvartalo)|Haller Lake]]); la okcidenta limo estas la strato Greenwood Ave N (trans kio estas la kvartalo [[Broadview (Seatla kvartalo)|Broadview]]); kaj la suda limo estas la strato N 105th St (trans kio estas la kvartalo [[Greenwood (Seatla kvartalo)|Greenwood]]). [[Dosiero:Seattle_(Bitter_Lake)_-_Playland,_1960.gif|eta|maldekstra|250px|La distrejo Playland en 1960]] Inter 1930 kaj 1961, tiu ĉi kvartalo estis tre konata pro la granda distrejo Playland, kun kilometron longa [[onda fervojo]] nomata ''The Dipper'', kaj 370 metrojn longa senluma "Venecia Kanalo", kiu fariĝis furora rendevuejo por junaj geseatlanoj. Bitter Lake aneksiĝis en la urbon en la jaro 1954. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kvartaloj en Seatlo]] sgxdfv3snvrxgen8scwzf7854l2ewds 0 530262 9505908 9493553 2026-11-01T21:25:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505908 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia molibdenato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium.svg|100ra]] [[Dosiero:Molybdat-Ion2.svg|100ra]] [[Dosiero:Ammonium.svg|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia molibdenato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] [[Dosiero:Molybdate 3D.png|100ra]] [[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br />Amonia molibdenato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium molybdate glass.jpg|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Glaso da<br />Amonia molibdenato''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''(NH₄)₂MoO₄</center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13106-76-8 13106-76-8 (Anhidra)] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=12054-85-2 12054-85-2(kvarhidratigita)] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/61578 61578] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ senkoloraj kristaloj |- |[[Molmaso]]||196,02 g mol⁻¹ |- |[[Refrakta indico]]|{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|2.498}} |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]|| * 1870 mg/kg (kuniklo, buŝa) * 2200 mg/kg (kobajo, buŝa) * 1600 mg/kg (kato, buŝa) * 120 mg Mo/kg (muso, buŝa) * 120 mg Mo/kg (kobajo, buŝa) |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.spectrumchemical.com/MSDS/LC11250.pdf LabChem]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|332+313|337+313|362}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia molibdenato''', '''amonia ortomolibdenato''' aŭ <big>'''(NH₄)₂MoO₄'''</big> estas kemia neorganika kombinaĵo rezultanta el reakcio inter la "molibdena trioksido" kaj [[etanolo|etanola]] solvaĵo de [[amoniako]]. Ĉe varmigo de ĉi-komponaĵoj, la amoniako malaperas por estigo de la duamonia (orto)molibdenato: <big> <center> '''<math>\mathsf{MoO_3 + 2(NH_3\cdot H_2O) \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2MoO_4 + H_2O }</math>''' </center> </big> Oni trovas ankaŭ laŭ la kvarhidratigita formo aŭ NH₄)₂MoO₄.4H₂O. La amonia molibdenato uzatas kiel koroda inhibanto kaj ĝi estas peranto en sennombraj reakcioj de analiza kemio. La oksidiĝa nombro de la [[molibdeno]] en tiu molekulo estas +6. La karakterizaĵo de la molibdeno en ĝiaj plej altaj oksidiĝonombroj estas kiel [[oksigeno|okso-specioj]] prezentanta finaj oksidoj aŭ oksido-pontoj aŭ ambaŭ. Oni povas kredi ke la estigo de la okso-specioj estas konsekvenco de la akvomolekula polarigo per la alte ŝargitaj katjonoj rezultante en liberigo de [[protono]]j kaj formiĝo de multenombraj oksigenligoj, ekzemple: <big> <center> '''<math>\mathsf{[Mo(H_2O)_6]^{+6} + 6\;H_2O) \ \xrightarrow{}\ [MoO_4]^{2-} + 8\;H_2O }</math>''' </center> </big> La pluraj amoniaj molibdenatoj estas komerce disponeblaj kaj estas deirpunkto por preparado de sennombraj molibdenaj kombinaĵoj. Varmigo de amonia ortomolibdenato aŭ traktado kun acido estigas molibdenan trioksidon. Tiaj reakcioj okazas pere de la duamonia molibdenato. Ĉi-ekvilibro uzatas dum purigo de la molibdeno el ĝiaj ercoj. Akvosolvaĵoj de amonia ortomolibdenato reakcias kun [[sulfida acido]] por estigo de amonia kvartiomolibdenato. <big> <center> '''<math>\mathsf{NH_4MoO_4 + 4\;H_2S \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2MoS_4 + 4\;H_2O }</math>''' </center> </big> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/277908?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [https://web.archive.org/web/20241211111624/http://easychem.org/en/subst-ref/?id=561&langs=* EasyChem] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5309999.htm Chemical Book] * [http://www.imoa.info/molybdenum-uses/molybdenum-chemistry-uses/molybdenum-oxidation-states.php Imoa] * [https://books.google.com.br/books?id=QhvOBQAAQBAJ&pg=PA420&dq=%22Ammonium+orthomolybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAWoVChMI39nW17D-xgIVyxWQCh3AKgrx#v=onepage&q=%22Ammonium%20orthomolybdate%22&f=false Powder Technology Handbook, Third Edition], Hiroaki Masuda, Ko Higashitani, Hideto Yoshida * [https://books.google.com.br/books?id=lurWPtFnTRsC&pg=PA194&dq=Ammonium+orthomolybdate&hl=en&sa=X&ved=0CCcQ6AEwAjgKahUKEwjs0P6Ssf7GAhWFjJAKĤy-C0M#v=onepage&q=Ammonium%20orthomolybdate&f=false Fine Particles: Synthesis, Characterization, and Mechanisms of Growth], Tadao Sugimoto * [https://books.google.com.br/books?id=YZpW4Y4Q_PIC&pg=PA326&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAWoVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Handbook of Water Analysis, Second Edition], Leo M.L. Nollet, Leen S. P. De Gelder * [https://books.google.com.br/books?id=ĴO-HdRnTl0C&pg=PA98&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CDUQ6AEwA2oVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Reagent Chemicals: Specifications and Procedures : American Chemical Society ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, American Chemical Society, American Chemical Society. Committee on Analytical Reagents * [https://books.google.com.br/books?id=6aP3te2hGuQC&pg=PA463&dq=%22Ammonium+molybdate%22&hl=en&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBmoVChMIj4m9r7H-xgIViiCQCh0yVQst#v=onepage&q=%22Ammonium%20molybdate%22&f=false Handbook of Non-Ferrous Metal Powders: Technologies and Applications], Oleg D Neikov, I. B. Murashova, Nicholas A. Yefimov, Stanislav Naboychenko {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Molibdenatoj]] b8v035tij4fi7rrengmotg8bbnsjkam 0 530742 9505906 9480823 2026-11-01T21:19:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505906 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia heksafluora galiato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium hexafluorogallate.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la<br>Amonia heksafluora galiato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium hexafluorogallate3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br>Amonia heksafluora galiato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Heksafluora galiumato de amonio * Amonia heksafluora galiumato |- |[[Kemia formulo]]||(NH₄)₃GaF₆ |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=14639-94-2 14639-94-2] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/57348533 57348533] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Senkoloraj kristaloj |- |[[Molmaso]]||237.83 g mol⁻¹ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Solvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|280|305+351+338|310}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia heksafluora galiato''', '''heksafluora galiato (III) de amonio''' aŭ <big>'''(NH₄)₃GaF₆'''</big> estas neorganika salo el [[fluoro]], [[galio]] kaj [[amoniako]] rezultanta el reakcio inter la "galia hidroksido" [(Ga(OH)₃], [[fluorida acido|HF]] kaj [[amonia fluorido|NH₄F]].<ref>[http://www.drugfuture.com/chemdata/ammonium-hexafluorogallate.html DrugFuture]</ref> Varmigo de amonia heksafluora galiato kun aero estigas Ga₂O₃. Same kiel la amonia heksafluora indiato [NH₄]₃InF₆] ĝi okazas laŭ du polimorfaj strukturoj, t. e., iu [[Tetragona kristalsistemo|kvarlatera kristala sistemo]] kaj alia [[Kuba kristalsistemo|kuboformata]] kun alta temperaturo kiu transformiĝas reinversigeble.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://easychem.org/en/subst-ref/?keyword=Hexafluorogallate&langMode=&langs=&brutto= |titolo=CharChem |alirdato=2015-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250125141056/http://easychem.org/en/subst-ref/?keyword=Hexafluorogallate&langMode=&langs=&brutto= |arkivdato=2025-01-25}}</ref> Ĝi malkomponiĝas unue al amonia kvarfluora galiato aŭ NH₄GaF₄ kaj finfine al γ-galia fluorido. Plua varmigo konvertas la galian fluoridon en la ordinaran heksagona formo de la trifluoridoj. La struktura interrilato de la komponaĵo estas diskutebla, tamen ĝi estas komparata al tiu de la aluminiaj analogaĵoj. Amonia heksafluorogaliato malkomponiĝas sub vakuo en malsamaj produktoj depende de la temperaturo: <big> <center> '''<math>\mathsf{(NH_4)_3GaF_6 \xrightarrow{220^oC} \;Ga(NH_2)F_2 \xrightarrow{400^oC} \;Ga(NH)F}</math>''' </center> </big> Heksafluoragaliato de amonio same povas malkomponiĝi per estigo de galia fluorido (GaF₃), <big> <center> '''<math>\mathsf{(NH_4)_3GaF_6 \xrightarrow{varmo} GaF_3 + 3 HF \uparrow + 3\;NH_3 \uparrow}</math>''' </center> </big> == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022459673800271 ScienceDirect] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1551-2916.2004.01814.x/abstract Wiley Online Library] * [https://web.archive.org/web/20250125141110/http://easychem.org/en/subst-ref/?id=3660&langs=* EasyChem] * [http://www.druglead.com/cds/ammonium-hexafluorogallate.html DrugLead] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB72078576.htm Chemical book] * [https://books.google.com.br/books?id=0fT4wfhF1AsC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=ammonium+hexafluorogallate+chemical+formula&source=bl&ots=ECPW0ZrA0x&sig=OH5uCwH2hD9vl1c7jOMs5E4rPy0&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAWoVChMIge3EvMiVxwIVxY6QCh3pXA38#v=onepage&q=ammonium%20hexafluorogallate%20chemical%20formula&f=false Handbook of Inorganic Compounds], Dale L. Perry * [https://web.archive.org/web/20160308060437/http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/14639-94-2 Toxnet] * [https://web.archive.org/web/20160826091542/http://easychem.org/ru/subst-ref/?cat=35&pg=27 EasyChem] * [https://books.google.com.br/books?id=hu2SHm9cQs8C&pg=PA80&dq=%22ammonium+hexafluorogallate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CC4Q6AEwAmoVChMIl9mH8NmVxwIVBI6QCh3VwgBR#v=onepage&q=%22ammonium%20hexafluorogallate%22&f=false Substance name section (part 1)...v.2. Substance name section (part 2)...v.3 ...], United States' Environmental Protection Agency. Office of Toxic Substances * [https://books.google.com.br/books?id=Yl73OfrHAAIC&pg=PA79&dq=%22ammonium+hexafluorogallate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDUQ6AEwA2oVChMIl9mH8NmVxwIVBI6QCh3VwgBR#v=onepage&q=%22ammonium%20hexafluorogallate%22&f=false Handbook of Dangerous Properties of Inorganic And Organic Substances in ...], Ya. M. Grushko * [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ic700604s ACS Publications] {{Div col end}} {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] qbryyrexro92py3s1vbotcluhxnpwzu 0 531196 9505830 5728223 2026-11-01T17:48:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Meteorfluo | nomo = Alfa Centaŭridoj | bildo = | bildo-grando = | bildo-priskribo = | dato_de_malkovro = [[20-a jarcento]] | patra_korpo = <!-- Radianto --> | konstelacio = [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]] | rektascensio = {{RA|14|00}} | deklinacio = {{DEK|-59}} <!-- Ecoj --> | aktivtempo = [[28-a de januaro]] ĝis [[21-a de februaro]] | maksimumo = [[8-a de februaro]] | rapido = 56 | zho = 6 | notoj = }} La '''Alfa Centaŭridoj''' estas [[meteorfluo]] kiu aktivas de la [[28-a de januaro]] ĝis la [[21-a de februaro]], kun maksimumo atingita je la 8-a de februaro. Ĝia [[radianto]] situas en la [[konstelacio]] de la [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]], en regiono kiu proksimas la stelon [[Alfa Centaŭro]]. Je la tago de la maksimumo povas fali ĉirkaŭ 6 meteoroj ĉiuhore. == Fonto == ''Ĉi tiu artikolo baziĝas sur la artikoloj [[:en:Alpha Centaurids|Alpha Centaurids]] en la anglalingva vikipedio kaj [[:de:Alpha-Centauriden|Alpha-Centauriden]] en la germanlingva vikipedio.'' == Referenco == * [https://web.archive.org/web/20150910232503/http://www.imo.net/calendar/2014#ace IMO Meteor Shower Calendar 2014] [[Kategorio:Meteorfluoj]] [[Kategorio:Centaŭro (konstelacio)]] f759ag3fph0y002vlpkc57t2r6gq3jw 0 535990 9505762 9253667 2026-11-01T15:25:02Z RG72 11847 9505762 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Vasili J. Laskin''' estis pionira rusia esperantisto. Laskin estis instruisto en [[Roslavl]].<ref>"La Societo," ''Espero Pacifista'' 1 no. 3 (septembro 1905): 127, [https://www.google.com/books/edition/Espero_pacifista/1KQ8AAAAYAAJ? https://www.google.com/books/edition/Espero_pacifista/1KQ8AAAAYAAJ?]</ref> Li plurfoje kontribuis al la gazeto [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] dum la tempo de ĝia regula apero, do inter la jaroj 1895 kaj 1914, kaj eldoniĝis ankaŭ iuj kromaj eldonaĵoj. Aparte elstarigindas: * [[Pavel Miljukov]]: "La slavoj. Tri artikoletoj". Tradukis V. Laskin. Nürnberg, 1898. 19-paĝa broŝuro * [[Anton Ĉeĥov]]: "Ordeno" (tradukis V. Laskin, [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]], 1901, p. 13-14) * Anton Ĉeĥov: "La albumo" (tradukis V. Laskin, [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]], 1901, p. 145-146) == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Esperanto-verkisto}} {{bibliotekoj}}{{Vivtempo|Laskin|nekonata|nekonata}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo]] 1mgjjixlppwgev1c4zdej0tta8i29ma 0 549950 9505856 9292315 2026-11-01T19:40:51Z Sj1mor 12103 9505856 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Elder pith.jpg|eta|medolo en tigo de sambuko.]] '''Medolo''' estas mola substanco ene de la kerno de plantaj [[tigo]]j. Ĝi estas la plej centra histo de tigo kaj radiko. Pro la ringforme ordigitaj [[vaskulaj faskoj]] la tigo estas distingita en du zonoj:: * la [[plasntŝelo|plantŝela]] zono kaj * la medola zono. [[dosiero:Holz querschnitt.jpg|eta|medolo en la plej interna (0) kaj la medolstrioj (verdaj)]] La medolo situas centre kaj estas ĉiam karakterizita de bone videblaj [[parenkimo|parenkimaj]] ĉeloj. Ĝi konsistas el plej vastaj ĉeloj de la tigo. La inter la vaskulaj faskoj situantaj medolo kaj ŝelo ligitaj strioj ankaŭ nomiĝas [[medolradio]]j. En la [[tigo]]j de multaj [[herba planto|herbaj plantoj]] kaj kelkaj lignaj plantoj (ekzemple de la [[sambuko]]) la ĉelaj membranoj estas iomete plidikiĝintaj, la ĉelenhavo ne plu ekzistas kaj la ĉelo estas morta. en tiaj ĉeloj estas aero. Ofte ankaŭ estas aerhavaj koridoroj inter la ĉeloj, kiu estas la kialo de la malpezeco de la medolo. En kelkaj tigoj de herbaj plantoj la medolĉeloj formortas en la unua vivperiodo, antaŭ la planto finis kreski. Ili distiriĝas kaj malaperas kaj la tigo estas kava (medolkavo de la [[greso]]j). Ĉe la [[lignoplanto]]j la medolo estas plej ofte daŭra, la [[ĉelmembrano]]j en la medolo estas dikaj, lignigitaj kaj dum vintro la planto stokas tie amelon. La diametro de medolo ne kreskas kun la planto. En pli aĝaj trunkoj ĝi plej ofte malaperas kaj komenciĝas la kavigado de la trunko. == Literaturo == * dtv-Atlas zur Biologie, 11. Aufl. 2001, ISBN 978-3423032216 * [[Meyers Konversations-Lexikon|Meyers Enzyklopädie]] von 1889, [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Planthistoj]] [[Kategorio:Ligno]] jwc36bbvyq960rwt3ntiwbz51lvrtkb 9505869 9505856 2026-11-01T19:44:27Z Sj1mor 12103 9505869 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Elder pith.jpg|eta|medolo en tigo de sambuko.]] '''Medolo''' estas mola substanco ene de la kerno de plantaj [[tigo]]j. Ĝi estas la plej centra histo de tigo kaj radiko. Pro la ringforme ordigitaj [[vaskulaj faskoj]] la tigo estas distingita en du zonoj:: * la [[plasntŝelo|plantŝela]] zono kaj * la medola zono. [[dosiero:Holz querschnitt.jpg|eta|medolo en la plej interna (0) kaj la medolstrioj (verdaj)]] La medolo situas centre kaj estas ĉiam karakterizita de bone videblaj [[parenkimo|parenkimaj]] ĉeloj. Ĝi konsistas el plej vastaj ĉeloj de la tigo. La inter la vaskulaj faskoj situantaj medolo kaj ŝelo ligitaj strioj ankaŭ nomiĝas [[medolradio]]j. En la [[tigo]]j de multaj [[herba planto|herbaj plantoj]] kaj kelkaj {{J|ligna planto}} (ekzemple de la [[sambuko]]) la ĉelaj membranoj estas iomete plidikiĝintaj, la ĉelenhavo ne plu ekzistas kaj la ĉelo estas morta. en tiaj ĉeloj estas aero. Ofte ankaŭ estas aerhavaj koridoroj inter la ĉeloj, kiu estas la kialo de la malpezeco de la medolo. En kelkaj tigoj de herbaj plantoj la medolĉeloj formortas en la unua vivperiodo, antaŭ la planto finis kreski. Ili distiriĝas kaj malaperas kaj la tigo estas kava (medolkavo de la [[greso]]j). Ĉe la [[lignoplanto]]j la medolo estas plej ofte daŭra, la [[ĉelmembrano]]j en la medolo estas dikaj, lignigitaj kaj dum vintro la planto stokas tie amelon. La diametro de medolo ne kreskas kun la planto. En pli aĝaj trunkoj ĝi plej ofte malaperas kaj komenciĝas la kavigado de la trunko. == Literaturo == * dtv-Atlas zur Biologie, 11. Aufl. 2001, ISBN 978-3423032216 * [[Meyers Konversations-Lexikon|Meyers Enzyklopädie]] von 1889, [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Planthistoj]] [[Kategorio:Ligno]] ohxedz29auzy0p9jq67bbap1y7wfjea 0 551896 9505721 8724335 2026-11-01T14:50:45Z Arbarulo 135469 9505721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Soveto de la Nacioj''' ({{lang-ru|Совет Национальностей, ''Sovjet Nacionalnostej''}}<ref>{{lang-uk|Раду Національностей}}; {{lang-be|Савет Нацыянальнасцей}}; {{lang-lt|Tautybių Tarybos}}; [[Moldava lingvo|moldave]] Советул Националитэцилор; {{lang-lv|Tautību Padome}}; [[Turkmena lingvo|turkmene]] Миллетлер Совети; {{lang-et|Rahvuste Nõukogu}}</ref>) estis unu el la du [[parlamento|ĉambro]]j de la [[Supera Soveto de Sovetunio|Supera Soveto]] de [[Sovetunio]], elektita sur bazo de universala, egaleca kaj rekta [[balotrajto]] per [[sekreta voĉdonado]] laŭ la principoj de Soveta demokratio. Diference al la [[Soveto de la Unio]], la Soveto de la Nacioj estis komponita de la nacioj de Sovetunio, kiu siavice sekvis la administracia divido pli ol esti reprezento de etnaj grupoj. ==Menciindaj anoj== *[[Vladimir Piskunov]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Politiko de Sovetunio]] bpeosnfycu69k8rugihpzupgxnjzg72 9505729 9505721 2026-11-01T15:02:21Z Arbarulo 135469 9505729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Soveto de la Nacioj''' ({{lang-ru|Совет Национальностей, ''Sovjet Nacionalnostej''}}<ref>{{lang-uk|Раду Національностей}}; {{lang-be|Савет Нацыянальнасцей}}; {{lang-lt|Tautybių Tarybos}}; [[Moldava lingvo|moldave]] Советул Националитэцилор; {{lang-lv|Tautību Padome}}; [[Turkmena lingvo|turkmene]] Миллетлер Совети; {{lang-et|Rahvuste Nõukogu}}</ref>) estis unu el la du [[parlamento|ĉambro]]j de la [[Supera Soveto de Sovetunio|Supera Soveto]] de [[Sovetunio]], elektita sur bazo de universala, egaleca kaj rekta [[balotrajto]] per [[sekreta voĉdonado]] laŭ la principoj de Soveta demokratio. Diference al la [[Soveto de la Unio]], la Soveto de la Nacioj estis komponita de la nacioj de Sovetunio, kiu siavice sekvis la administracia divido pli ol esti reprezento de etnaj grupoj. ==Anoj== *[[Vladimir Piskunov]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Politiko de Sovetunio]] rpgexr65l4a8kx2hg1dblbjmukwx7sr 0 559191 9506118 9464085 2026-11-02T08:42:24Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Angl-Iraka Milito]] al [[Angla-Iraka Milito]] 9464085 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943. CM774.jpg|eta|dekstre|La [[Araba Legio]] en Irako durante la Angl-Iraka Milito en 1941.]] La '''Angl-Iraka Milito''' estis militkampanjo de la [[Brita Imperio]] de 1941 kontraŭ la ribela registaro de [[Raŝid Ali al-Gajlani|Raŝid Ali]] en la [[Regno Irako]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Operacoj daŭris el la 2a al la 31a de Majo 1941. La kampanjo rezultis en la re-okupado de [[Irako]] fare de la [[Brita Imperio]] kaj la reveno al la povo por la aliancano de la Brita Imperio nome Regento de Irako, Princo [['Abd al-Ilah]]. Oni registris nur 60 mortojn en la flanko de la britoj dum ĉirkaŭ 500 en la iraka flanko. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibiblio.net/hyperwar/UN/UK/LondonGazette/37703.pdf Maitland Wilson's Despatch on the Persia and Iraq Command Covering the Periodo el 21a de Aŭgusto, 1942, al 17a de Februaro, 1943]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ccc.nps.navy.mil/rsepResources/si/dec02/middleEast.asp Portch, D. Strategic Insight: The Other "Gulf War" – The British Invasion of Iraq in 1941] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207000510/http://www.ccc.nps.navy.mil/rsepResources/si/dec02/middleEast.asp |date=2009-02-07 }} * [http://www.habbaniya.org RAF Habbaniya Association] * [http://www.habbaniya.org/Plateau.html RAF Habbaniya, the Plateau Airfield & Lake] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190522145431/http://www.habbaniya.org/Plateau.html |date=2019-05-22 }} [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Brita imperio]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1941]] ibc00w0hyd3grclbkybbmqbulp2befl 9506122 9506118 2026-11-02T08:42:44Z Sj1mor 12103 9506122 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943. CM774.jpg|eta|dekstre|La [[Araba Legio]] en Irako durante la Angla-Iraka Milito en 1941.]] La '''Angla-Iraka Milito''' estis militkampanjo de la [[Brita Imperio]] de 1941 kontraŭ la ribela registaro de [[Raŝid Ali al-Gajlani|Raŝid Ali]] en la [[Regno Irako]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Operacoj daŭris el la 2a al la 31a de Majo 1941. La kampanjo rezultis en la re-okupado de [[Irako]] fare de la [[Brita Imperio]] kaj la reveno al la povo por la aliancano de la Brita Imperio nome Regento de Irako, Princo [['Abd al-Ilah]]. Oni registris nur 60 mortojn en la flanko de la britoj dum ĉirkaŭ 500 en la iraka flanko. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibiblio.net/hyperwar/UN/UK/LondonGazette/37703.pdf Maitland Wilson's Despatch on the Persia and Iraq Command Covering the Periodo el 21a de Aŭgusto, 1942, al 17a de Februaro, 1943]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ccc.nps.navy.mil/rsepResources/si/dec02/middleEast.asp Portch, D. Strategic Insight: The Other "Gulf War" – The British Invasion of Iraq in 1941] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090207000510/http://www.ccc.nps.navy.mil/rsepResources/si/dec02/middleEast.asp |date=2009-02-07 }} * [http://www.habbaniya.org RAF Habbaniya Association] * [http://www.habbaniya.org/Plateau.html RAF Habbaniya, the Plateau Airfield & Lake] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190522145431/http://www.habbaniya.org/Plateau.html |date=2019-05-22 }} [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Brita imperio]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1941]] l3b0vkvmhcow5ex6oh8s515438g5ggs 0 561609 9505863 9122943 2026-11-01T19:43:40Z Sj1mor 12103 9505863 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dipsakaloj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Kwiat 001pl.jpg |dosiero larĝo = 270px |priskribo de dosiero = ''[[Adoxa moschatellina]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]''<br> [[kampanuledoj]] ''[[Campanulidae]]'' |ordo = '''[[dipsakaloj]]''' '''''[[Dipsacales]]''''' |ordo aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[dipsako]] ''[[Dipsacus]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} La '''dipsakaloj''' ({{lang-la|[[Dipsacales]]}}) estas [[planto|planta]] [[ordo (biologio)|ordo]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu ordo enhavas 2 familiojn, ĉirkaŭ 50 genrojn kaj pli ol 1000 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[dipsako]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#dipsako ''dipsako'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. Temas pri [[herbo]]j kaj {{J|ligna planto}} (ĉefe [[arbedo]]j) kun paraj folioj, kuniĝpetalaj kaj malsuperovariaj floroj, ofte grupigitaj en pli malpli densaj [[infloresko]]j. Oni trovas ilin preskaŭ en la tuta mondo, sed ĉefe en mezvarmaj regionoj. La plej konataj genroj de tiu ordo estas [[lonicero]], [[sambuko]], [[valeriano]] kaj [[viburno]]. == Taksonomio == Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(29 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9000000179 ''Dipsacales'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/ |titolo=''Angiosperms'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170419125848/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/ |arkivdato=2017-04-19 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Dipsacales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[dipsakaloj]] ***''[[Adoxaceae]]'' E.Mey. - [[adoksacoj]] ***''[[Caprifoliaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[kaprifoliacoj]] {{Genealogia arbo2/fino}}<br> Ekzemple, laŭ tiu klasifiko, "klasikaj" familioj kiel [[Valerianacoj|valerianacoj]] kaj [[dipsakacoj]] ne plu ekzistas, iliaj genroj nun apartenas al kaprifoliacoj. Tio povas krei problemon : normale nomo de ordo baziĝas sur tiu de ekzistanta familio. == Referencoj == {{referencoj}} {{Portalo|Biologio}} {{ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Dipsakaloj]] ru48eiymsu1gyojt1p7wbp8nm928myl 0 562909 9506132 9503438 2026-11-02T08:58:01Z Crosstor 3176 /* A */ 9506132 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato de Pécs]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]] * [[János Ábrahám (juristo)]] * [[Norbert Ács]] * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Adler]] * [[László Agócsy]] * [[István Andik]] * [[Miklós Orbán Arató]] * [[Sándor Ausch]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[András Babics]] * [[Béla Bacher]] * [[Bálint Bachmann]] * [[László Bagossy]] * [[Zelka Baktay]] * [[Miklós Balassa]] * [[Borisz Balla]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[István Bárány]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[László Bernát Bérczi]] * [[Botond Berde]] * [[Richárd Bodor]] * [[Béla Bohus]] * [[Antal Bókay]] * [[Judit Bonyár]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Pál Bródy]] {{Div col end}} == C == * [[Balázs Csákabonyi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[Ágnes Dékány]] * [[Ágnes Deli]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[László Domokos]] * [[Lajos Dorkota]] * [[Margit Dubovitz]] == E == * [[István Énekes (koreografo)]] * [[Péter Engert]] * [[Gyula Erdődy]] == F == * [[Károly Lajos Fábri]] * [[László Farádi]] * [[Endre Fejér]] * [[Sándor Ferkó]] * [[Renée Fonó]] * [[Géza Forgó]] * [[Ágnes Forsthoffer]] * [[József Frankl]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[László Pál Galuska]], dramisto * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Árpád Gógl]], ministro * [[György Gonda (politikisto)]] * [[József Gödöny]], [[kriminologo]] * [[László Göncz]], historiisto * [[Frigyes Götz]], urologo * [[László Götz]], kuracisto * [[Ödön Gróf]], naĝisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[István György (politikisto)]] * [[József Gyurácz]], ornitologo * [[Ferenc Gyurcsány]] ministrestro == H == * [[József Hajas]] * [[Helga Hajdu]] * [[Judit Hammerstein]] * [[László Hantos]] * [[Ottó Heinek]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Viktória Herencsár]] * [[Imre Holl]] * [[Béla Honti]] * [[Tamás Hoffmann (urbestro)]] * [[Mihály Hompola]] * [[György Honti]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Diána Horváth-Márjánovics]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Károly Horváth (aktoro)]] * [[József Hudi]] * [[Lajos Huszty]] == I == * [[György Illei]] == J == * [[Tibor Jármy]] * [[Richárd Juha]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Erzsébet Kálmán]] * [[László Kálnoky]] * [[Erzsébet Kardos]] * [[Miklós Kárpáti]] * [[Attila Katus]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Gábor Keményffy]] * [[Miklós Kengyel]] * [[László Lóránt Keresztes]] * [[Sándor Keresztes (politikisto)]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[Miklós Zsolt Kis]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Levente Kocsis]] * [[István Kolber]] * [[Ferenc Köles]] * [[Emil Kolozsvári Grandpierre]] * [[János Kolta]] * [[Zsófia Konkoly]] * [[Attila Kovács (Slovenio)]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[István Kovács (operkantisto)]] * [[Tamás Kovács (prokuroro)]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[István Kulcsár (psikiatro)]] * [[Csaba Kutnyánszky]] {{Div col end}} == L == * [[Antal Lábady]] * [[Tamás Lábady]] * [[Tamás Ladányi]] * [[Pál Lajkó]] * [[László Lajos]] * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Mónika Lamperth]] * [[László Lénárd]] * [[Imre Littmann]] * [[Béla Locsmándi]] * [[Viktória Lőrincz]] == M == * [[Zoltán Mága]] * [[Jenő Manninger]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Krisztina Máté]] * [[László Matkó]] * [[Márta Mátrai]] * [[Tamás Mellár]] * [[Endre Mester]] * [[László Mester]] * [[György Mészáros]] * [[Zoltán Mericske]] * [[András Mohácsi]] * [[Viktória Monostory]] * [[Cecília Müller]] == N == * [[Sándor N. Szabó]] * [[Csaba Nagy (politikisto)]] * [[András Nemény]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[Krisztián Nyáry]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Béla Palasovszky]] * [[Norbert Pap]] * [[Máté Pálhegyi]] * [[József Palotás (skulptisto)]] * [[Zoltán Palotás]] * [[István Pelle]] * [[József Perbíró]] * [[Péter Petrusz]] * [[Zsolt Pozsgai]] * [[Sándor Puder]] * [[Jenő Putnoky]] == R == * [[Jenő Rácz (kuracisto)]] * [[János Rechnitzer]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Miklós Réthelyi]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[Zoltán Rihmer]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Miklós Sárközy]] * [[Béla Sarlós]] * [[János Schuster]] * [[Attila Simon (historiisto)]] * [[Tamás Soltra E.]] * [[László Solymosi (neŭrologo)]] * [[László Sólyom]] * [[Tamás Sors]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Tamás Suchman]] * [[Ferenc Sütő]] * [[Attila Szabó (kanuisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[László Szakács (politikisto)]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Barnabás Szalontai]] * [[Miklós Szedő]] * [[Zsófia Szilágyi]] * [[Katalin Szili]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] * [[László Szunyogh]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[Eszter Takáts]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Tamás Tényi]] * [[József Tihanyi (instruisto)]] * [[Mátyás Trixler]] * [[András Ernő Tóth]] * [[Imre Tóth (historiisto)]] * [[Magdolna Tóth (ceramikisto)]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Csaba Varga (juristo)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[Imre Vas]] * [[István Vermes]] * [[Gábor Világosi]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] * [[József Vonyó]] * [[Péter Vukman]] == W == * [[János Wagner (zoologo)]] * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Z == * [[Péter Zakar]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] oglxn545uikb8ymwb1jl6xabftap7mc 0 567132 9505675 8414138 2026-11-01T13:48:14Z ThomasPusch 1869 + du pliaj frazetoj 9505675 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo }} '''Profesoro X''', legu '''Profesoro Ikso''', estas [[fikciulo]] el la usona [[komikso]] [[X-Men]], kreita je 1963 jaro. Li estas superheroo malgraŭ, ke li ne povas piediri. La Profesoro havas grandan mensan potencon. En kinejaj filmoj de la serio [[X-Men (filmo)|X-Men]] li estas interalie rolita de la aktoroj [[Patrick Stewart]] (1940-2026) kaj [[James McAvoy]] (n. 1979). La rolo en la bildliteratura kaj kinfilma scenaro estas [[lernejestro]] de la (vere ekzistanta) [[Kolegio Pembroke]], [[kolegio]] de la [[universitato de Oksfordo|universitato de]] [[Oksfordo]] en [[Britio]]. [[dosiero:SDCC13 - Professor X.jpg|eta|maldekstre|280ra|{{centre|entuziasmulo en [[Komik-Kon (San-Diego)|bildliteratura foiro]] alivestigita kiel "Profesoro Ikso", meza fingro ĉe la [[tempio]] por helpi eksterordinaran koncrentriĝon}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|fikciulo}} [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj|X, Profesoro]] [[Kategorio:Superherooj|X, Profesoro]] [[Kategorio:Marvel-figuroj|X, Profesoro]] [[Kategorio:Fikciaj handikapuloj|X, Profesoro]] [[Kategorio:Fikciaj sciencistoj|X, Profesoro]] gaxmfz36z6n4asdk0rxsn0z1tr1n8v1 0 567754 9505593 9339374 2026-11-01T12:35:05Z Sj1mor 12103 9505593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto amuzparko |dosiero = Efteling Entrance.jpg |priskribo de dosiero = Parkeniro |loko = [[Kaatsheuvel]], {{NLD}} |malfermiĝo = [[31-a de majo]] [[1952]] |vizitantoj = 5,4 milionoj |vizitantoj jaro = [[2018]] |areo = 720,000 [[Kvadrata metro|m²]] |adreso = Efteling<br />Europalaan 1<br />5171 KW Kaatsheuvel<br />Nederlando |retejo = [https://www.efteling.com/ www.efteling.com] |latitudo = 51/39/01 |longitudo = 5/02/53 |regiono-ISO = NL-NB |situo sur mapo2 = Nederlando |zomo = 13 }} '''Efteling''' ({{prononco|''E''Ft''e''l''ing''|ˈɛftəˌlɪŋ}}) estas [[fantasto]]tema [[amuzparko]] en [[Kaatsheuvel]] en [[Nederlando]]. La atrakcioj estas bazitaj sur elementoj de praaj [[mito]]j, [[legendo]]j, [[fabelo]]j, [[fablo]]j kaj [[folkloro]]j. La parko malfermiĝis la [[31-an de majo]] [[1952]]. Ĝi estas la plej granda amuzparko en Nederlando kaj unu el la plej malnovaj amuzparkoj de la mondo. == Historio == Efteling havas siajn originojn en 1935 kun la malfermo de sporta kaj migra parko. Post kiam la projekto endormiĝis dum la militaj jaroj, la Stichting Natuurpark de Efteling (fondaĵo naturparko Efteling) estis fondita en 1950 por rekonstrui la parkon. Post kiam fosado de lageto, kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ, kaj teejo estis konstruita en 1951, la fabela arbaro estis malfermita la 31-an de majo 1952 - dato, kiun la parko nun konsideras kiel oficiala fondo. En la malfermo montriĝis dek fabeloj en la fabela arbaro de la parko, projektitaj sub la direkto de la nederlanda artisto [[Anton Pieck]]. La fabeloj de la fruaj jaroj inkluzivas Dormantan Belulon, Ruĝkufulineton, Ranan Reĝon, Frau Holle, Neĝulinon kaj la ĉinan najtingalon. Anton Pieck restis la ĉefdizajnisto respondeca por novaj altiroj en la parko ĝis 1974. Sekvis la fluganta fakiro en 1958, la bildigo de fabelo verkita por ĉi tiu altiro, kiu estis rigardata kiel sensacio tiutempe pro la kompleksa teknika kaj kreiva efektivigo, kaj en 1966 la hindaj akvaj nimfeoj, kiuj realigis fabelon de la belga reĝino Fabiola. Kiam Anton Pieck retiriĝis pli kaj pli en la 1970-aj jaroj kaj lia delonga asistanto Ton van de Ven transprenis la postenon de [[kreiva direktoro]], la ŝanĝo de la Efteling de pura fabelo kaj naturparko al moderna amuzparko komenciĝis. La kialo de tio estis, interalie, la kreskanta konkurado de la lastatempe fonditaj amuzparkoj Attractiepark Slagharen kaj Walibi. En la kurso de tiu ŝanĝo, altiroj kiel ekzemple la Python (1981), kiu kun siaj kvar inversioj estis la plej granda kaj plej rapida [[onda fervojo]] sur la eŭropa kontinento tiutempe, la Halve Maen-ŝipsvingo (1982), kaj la unua Rapid River. en Eŭropo, la Piraña (1983) malfermiĝis. Nur kelkajn jarojn post la komenco de tiu investofensivo, alia procezo komenciĝis kiu uzis la historian heredaĵon de la parko ĉirkaŭ dizajnisto Anton Pieck. La malfermo de la orienta temo Dark Rides Fata Morgana (1986) kaj la malfermo de la Dark Rides Carnaval Festival povas certe esti viditaj kiel ŝtupoj kiuj vastigis la ekscitkoncepton celitan al junaj vizitantoj kun la tradiciaj elementoj de la malnova Efteling. Komence de la 1990-aj jaroj, tiu sintezo estis plue plifortigita kun Pegazo (1991), la unua ligna onda fervojo en Nederlando, kaj la datrevena altiro Droomvlucht (1993; Esperanto: "Sonĝa flugo") de la Darkride-speco, kiu estis unu jaro. malfrue - kun sukceso, ĉar krom plimultiĝo de vizitantoj 1992 ankaŭ gajnis la Aplaŭdan Premion, la premion por la plej bona amuzparko en la mondo. De tiam, ''De Efteling'' kutime elektis kombinaĵon de teknikaj kaj projektaj trajtoj, kiel montras la unua Freneza Domo de la mondo, Villa Volta (1996) kaj la malhela onda fervojo Vogel Rok. En 2002 sekvis la 4D kinejo [[Granda pando|Panda]] Droom, kaj en 2007 la Vliegende Hollander, kombinaĵo de akva onda fervojo kaj malhela veturo. La fabelarbaro, kiu hodiaŭ ankoraŭ estas la fakta kerno de la parko, estis kontinue pligrandigita ekde sia malfermo en 1952 kaj povis ĝui novajn reprezentadojn je regula intervalo, kiel ekzemple en la 90-aj kaj 2000-aj jaroj ekzemple de [[Knabineto kun alumetoj]] (2004) kaj [[Rumpelstilzchen]] (1998) kaj [[Rapunkolo (fabelo)|Rapunkolo]] (2001). Samtempe, ekde la komenco de la 1990-aj jaroj, Efteling ne nur konsistis el la fakta parkregiono, sed ankaŭ ofertas produktojn kaj altirojn sur aliaj niveloj. Ekde 1992 la hotelo Efteling ofertis la ŝancon tranokti proksime de la parko kaj viziti la parkon dum pluraj tagoj sinsekve. La feridoma parko Bosrijk (germane: "Waldreich", "arbara regno"), malfermita fine de 2009, ankaŭ servas al ĉi tiu celo. [4] Krome, la Teatro de Efteling ekzistas ekde 2002 (ĝis 2008: Efteling Theatre), kiu ekde aŭgusto 2008 estis nur la ejo por muzikaloj kaj aliaj muzikaj prezentoj ekster la parkaj malfermtempoj. Aliaj novaj komercaj areoj por la amuzparko estas diversaj amaskomunikiloj ekde la dua duono de la 2000-aj jaroj: En 2008 la t.n. Efteling Radio estis elsendita; la unua park-posedata serio Sprookjesboom (Esperanto: "Arbo de fabelo") havas grandan sukceson en Nederlando ekde 2006 kaj ankaŭ estis elsendita en Germanio ĉe la regiona televidstacio NRW.TV ekde 2009. Longtempe, laŭ ĝenerala direktoro Bart de Boer, fondiĝos propra televidstacio. Post malgrandaj investoj en la fabelarbaro (Sprookjesboom, 2009 kaj [[Cindrulino]], 2010), grandaj novaj ofertoj kaj altiroj sekvis en la jaroj de 2010 ĝis 2012. En julio 2010 la du-sekcia vetkura ligna onda fervojo Joris en de Draak estis metita en operacion, kiu anstataŭigis la reviziitan lignan ondan fervojon Pegazo. En April 2011, la premiero de nova parkspektaklo okazis en la Raveleijn subĉiela teatro, kiu estis la administra ĉefsidejo ekde novembro 2010. Por la 60-a naskiĝtagfesto la 1-an de junio 2012, la 17 milionoj da eŭro-akva spektaklo Aquanura malfermiĝis en la parko. La altiro, kiu estis desegnita de la usona fabrikanto WET, estis kreita sur lago dum la temo Vojaĝo Fata Morgana. Laŭ la parko, ĝi estas la plej granda akva spektaklo en Eŭropo kaj la tria plej granda akva spektaklo en la mondo. En la dua duono de 2012 sekvis alia fabelo en la fabelarbaro - [[La novaj vestoj de la reĝo]]. En 2015 la parko malfermis la [[Dive Coaster]] Baron 1898 kontraŭ ĉirkaŭ 18 milionoj da eŭroj. La altiro inkluzivas liberan falon de alteco de 37,5 metroj kaj atingas maksimuman rapidon de 90&nbsp;km / h. En marto 2016, Pinokjo estis la 29-a altiro en la fabela arbaro. == Temaj areoj == Origine ekzistis kvar areoj en la parko nomita laŭ la kardinalaj punktoj, kun la plej multaj el la altiroj en la okcidento kun la fabelarbaro. Komence de la 1990-aj jaroj, estis decidite dividi la parkon en kvar areojn, kiuj tamen apenaŭ diferencas en sia dezajno. Nur la temoj de la altiroj montras certan ligon al la sfero en kiu ili estis establitaj. La ''Marerijk'' (Mirlando) situas en la nordokcidenta parto de la parko. Ĝi inkludas la Darkride ''Droomvlucht'' kaj la Mad House ''Villa Volta''. Krome, la fabela arbaro, kiu gravas por la parko, situas en la Marerijk. La ''Reizenrijk'' (lando de vojaĝado) povas esti trovita en la nordoriento de la parko. En kio verŝajne estas la plej malgranda el la kvar areoj, elstaras la malhela onda fervojo ''Vogel Rok'' kaj la Dark Ride ''Carnaval Festival''. La ''Anderrijk'' (Malsama lando) inkluzivas allogojn en la sudokcidento, kiuj traktas teme aliajn kulturojn. La Anderrijk inkludas altirojn kiel ekzemple la ''Piraña'' sovaĝa akvokurso aŭ la onda fervojo ''Max & Moritz'', same kiel la (orientan) ''Fata Morgana''. La plej multaj el la ekscitaj allogaĵoj situas en la ''Ruigrijk'' (Kruda lando), kiu situas en la sudoriento de Efteling. Tiuj inkludas la lopan ondan fervojon ''Python'', la "rulan fervojan malhelan veturon" ''De Vliegende Hollander'' kaj la lignan ondan fervojon ''Joris en de Draak''. == Altiroj == === Onda fervojo === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Nomo !Alteco !Longeco !Tajpu !Fabrikisto !Malfermo |- |Python |29 m |750 m |[[Ŝtala onda fervojo]] |[[Vekoma]] |1981 |- |Vogel Rok |25 m |643 m |[[Malhela rula fervojo]] |Vekoma |1998 |- |Vliegende Hollander |22,5 m |420 m |[[Akva rula fervojo]] |[[Kumbak Coasters]] |2007 |- |Joris en de Draak |25 m |810 m (2x) |[[Vetkuro de ligna onda fervojo]] |[[Great Coasters International]] |2010 |- |Baron 1898 |37,5 m |501 m |[[Dive Coaster]] |[[Bolliger & Mabillard]] |2015 |- |Max & Moritz |6 m |300 m (2x) |[[Powered Coaster]] |[[Mack Rides]] |2020 |} <gallery> Dosiero:Python 2018 looping.jpg|Python Dosiero:Vogel Rok Efteling.jpg|Kvitanco de Vogel Rok Dosiero:De Vliegende Hollander (Efteling).JPG|De Vliegende Hollander Dosiero:Joris en de Draak - Dragon.JPG|Joris en de Draak Dosiero:Baron 1898 Efteling rollercoaster 2018 6.jpg|Baron 1898 Dosiero:Efteling Max & Moritz station trein van Max.jpg|Max & Moritz </gallery> === Temaj veturoj === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Nomo !Fabrikisto !Malfermo |- |Carnaval Festival |[[Mack Rides]] |1984 |- |Fata Morgana |[[Intamin]] |1986 |- |Droomvlucht |[[Vekoma]] |1993 |- |Symbolica |[[ETF Ride Systems]] |2017 |} <gallery> Dosiero:Carnaval-Festival.JPG|Kvitanco de Carnaval Festival Dosiero:Carnaval festival Efteling.JPG|Carnaval Festival ([[Italio|Italia]] sceno) Dosiero:Africa Carnaval Festival Efteling.jpg|Carnaval Festival ([[Afriko|Afrika]] sceno) Dosiero:EftelingCarnavalGermany.jpg|Carnaval Festival ([[Germanio|Germana]] sceno) Dosiero:Fata-Morgana-Turm.jpg|Kvitanco de Fata Morgana Dosiero:Fata-Morgana Efteling-Szene.jpg|Fata Morgana ([[Bazaro|Bazar]]<nowiki/>sceno) Dosiero:Fata Morgana, Efteling.jpg|Fata Morgana (Palaca sceno) Dosiero:Droomvlucht entrance Efteling.jpg|Kvitanco de Droomvlucht Dosiero:Efteling-Droomvlucht.jpg|Droomvlucht (Elfa arbara sceno) Dosiero:Symbolica (Efteling) 20170521.jpg|Konstruaĵo de Symbolica Dosiero:Symbolica Observatorium.jpg|Symbolica (Observejo) Dosiero:Symbolica (1).jpg|Symbolica ([[Reĝo]]) </gallery> === Pli da veturoj === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Nomo !Tajpu !Fabrikisto !Malfermo |- |Karuseloj sur Anton-Pieck-Platz |[[Karuselo]]j |malsamaj |1954 |- |Kinderspoor |Pedaltrajno |? |1954 |- |Carrousel Palais |[[Ĉevalkaruselo]] |Hendrik Janvier |1956 |- |Efteling Stoomtrein Maatschappij |[[Parka fervojo]] |malsamaj |1969 |- |Gondoletta |Ŝipa vojaĝo |[[Intamin]] |1981 |- |Halve Maen |[[Ŝipa balancilo]] |Intamin |1982 |- |Piraña |[[Rapid River]] |Intamin |1983 |- |D'Oude Tuffer |Klasika aŭtoveturado |[[Mack Rides]] |1984 |- |Pagode |Flying Island |Ride Trade & Intamin |1987 |- |Volk van Laaf |[[Monorelo]] |[[Vekoma]] |1990 |- |Villa Volta |[[Mad House]] |Vekoma |1997 |} <gallery> Dosiero:Anton Pieckcarrousel Efteling.jpg|[[Karuselo]] sur la Anton-Pieck-Platz Dosiero:Carousel Palace Efteling.jpg|Carrousel Palais Dosiero:Kinderspoor.jpg|Kinderspoor Dosiero:Efteling Stoomtrein.jpg|Efteling Stoomtrein Dosiero:Gondoletta Efteling.jpg|Gondoletta Dosiero:De Halve Maen.jpg|Halve Maen Dosiero:Pirana1.jpg|Piraña Dosiero:D'Oude Tuffer.jpg|D'Oude Tuffer Dosiero:De Efteling - panoramio.jpg|Pagode Dosiero:Volk van Laaf monorail 1.JPG|Volk van Laaf Dosiero:Villa Volta.jpg|Konstruaĵo de Villa Volta Dosiero:Villa Volta Efteling 2018.jpg|Villa Volta </gallery> === Alia altiroj === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Nomo !Tajpu !Fabrikisto !Malfermo |- |Diorama |[[Makettrajno]] |Efteling |1971 |- |Spookslot |[[Fantomloĝita domo]] |Efteling |1978 |- |Game Gallery |Vetludaj budoj |Efteling |1981 |- |Kleuterhof |[[Ludejo]] |Efteling |1994 |- |Avonturen Doolhof |[[Labirinto]] |Efteling |1995 |- |Efteling Museum |[[Muzeo]] |Efteling |2003 |- |Kindervreugd |Ludejo |Efteling |2007 |} <gallery> Dosiero:De efteling (265) - 8175420872.jpg|Diorama Dosiero:Spookslot.jpg|Konstruaĵo de Spookslot Dosiero:Efteling Spookslot hoofdshow.jpg|Spookslot Dosiero:Game Gallery Goede Vangst.jpg|Game Gallery Dosiero:Efteling Kleuterhof piano.jpg|Kleuterhof Dosiero:Efteling AntonPieckplein - Efteling museum - Wonder Depot.JPG|Efteling Museum Dosiero:Kindervreugd Dierenmolen.jpg|Kindervreugd </gallery> ==== Fabela arbaro ==== ''Sprookjesbos'' = Fabela arbaro {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Nomo !Fabeloj !Bazo !Malfermo |- |Doornroosje |[[La dormanta belulino]] |[[Charles Perrault]] |1952, disetendiĝis en 1953 kaj 1981 |- |Kabouterdorp |/ |''la propra ideo de parko'' |1952 |- |De zes dienaren (Langnek) |[[La ses servistoj]] |[[Fratoj Grimm]] |1952 |- |De sprekende papegaai |/ |''la propra ideo de parko'' |1952 |- |Vrouw Holle |[[La Maljunulino Holle]] |Fratoj Grimm |1952, vastigita en 2006 |- |Sneeuwwitje |[[Neĝblankulino]] |Fratoj Grimm |1952, vastigita en 1999 |- |De kikkerkoning |[[La Rana Princo]] |Fratoj Grimm |1952 |- |De magische klok |/ |''la propra ideo de parko'' |1952 |- |De Chinese nachtegaal |[[La najtingalo]] |[[Hans Christian Andersen]] |1952-1979, ekde 2009 |- |Roodkapje |[[Ruĝkufulineto]] |Fratoj Grimm |1953, rekonstruita en 1960 |- |De rode schoentjes |[[La ruĝaj ŝuoj]] |Hans Christian Andersen |1953 |- |Hans en Grietje |[[Hänsel und Gretel]] |Fratoj Grimm |1955 |- |Het Bruidskleed van Genoveva |/ |''la propra ideo de parko'' |1957 |- |De Vliegende Fakir |/ |''la propra ideo de parko'' |1958 |- |Tafeltje dek je, ezeltje strek je en knuppel uit de zak |[[Metu la tablon, azenon kaj klabon el la sako]] |Fratoj Grimm |1958, vastigita en 1999 |- |De indische Waterlelies |[[La hindaj akvolilioj]] |[[Fabiola de Mora y Aragón]] |1966 |- |De Kleine Zeemeermin |[[La marvirineto]] |Hans Christian Andersen |1970 |- |De wolf en de zeven geitjes |[[La lupo kaj la sep kapridoj]] |Fratoj Grimm |1973 |- |Draak Lichtgeraakt |/ |''la propra ideo de parko'' |1979 |- |De trollenkoning |/ |''la propra ideo de parko'' |1988 |- |Klein Duimpje |[[Bildeto]] |Charles Perrault |1998 |- |Repelsteeltje |[[Rumpelstilzchen]] |Fratoj Grimm |1998 |- |Raponsje |[[Rapunkolo (fabelo)|Rapunkolo]] |Fratoj Grimm |2001 |- |Het meisje met de zwavelstokjes |[[Knabineto kun alumetoj]] |Hans Christian Andersen |2004 |- |Assepoester |[[Cindrulino]] |Fratoj Grimm |2009 |- |Sprookjesboom |/ |''la propra ideo de parko'' |2010 |- |De Nieuwe Kleren van de Keizer |[[La novaj vestoj de la reĝo]] |Hans Christian Andersen |2012 |- |Pinocchio |[[Pinokjo]] |[[Carlo Collodi]] |2016 |- |De zes Zwanen |[[La ses cignoj]] |Fratoj Grimm |2019 |} <gallery> Dosiero:Trollenkoning Sprookjesbos DSCF5925.JPG|Trollenkoning Dosiero:Efteling Roodkapje.jpg|[[Ruĝkufulineto]] Dosiero:Hans-en-Grietje.jpg|[[Sorĉistino|Sorĉista]] domo el la fabelo [[Hänsel und Gretel]] Dosiero:Sprookjesbos Efteling - 5.jpeg|Draak Lichtgeraakt Dosiero:Repelsteeltje Efteling.jpg|[[Rumpelstilzchen]] Dosiero:Raponsje-Efteling.jpg|Turo de [[Rapunkolo (fabelo)|Rapunkolo]] Dosiero:Sprookjesbos Efteling - 1.jpeg|Sprookjesboom Dosiero:Pinokkio Efteling.jpg|[[Pinokjo]] Dosiero:The Six Swans by night Winter Efteling.jpg|[[La ses cignoj]] </gallery> === Spektakloj === {| class="wikitable sortable" !Nomo !Tajpu !Malfermo |- |Fabula |4D [[kinejo]] |2002 (Re-tema 2019) |- |Raveleijn |Riskagaĵo-spektaklo |2011 |- |Aquanura |Spektaklo de fontano |2012 |} <gallery> Dosiero:Fabula Entrance Winter Efteling.jpg|Kvitanco de Fabula Dosiero:Efteling Fabula - The Bear and the Squirrel - Animal world playground.jpg|Animatrona en Fabula Dosiero:Decor Raveleijn 20120915 161833.jpg|Raveleijn Dosiero:Aquanura Efteling 1.jpg|Aquanura </gallery> === Iamaj vidindaĵoj === {| class="wikitable sortable" !Nomo !Tajpu !Fabrikisto !Malfermo !Fermita |- |Roeivijver |[[Remboato]]j |Efteling |1953 |2011 |- |Kanovijver |[[Kanuo]]j |Efteling |1953 |2005 |- |Zwembad |[[Naĝejo]] |Efteling |1953 |1988 |- |Waterorgel |[[Akva organo]] |Efteling |1966 |2010 |- |Radiografisch Bestuurbare Bootjes |Teleregitaj ŝipoj |Efteling |1980 |2005 |- |Polka Marina |[[Karuselo]] |[[Vekoma]] |1984 |2020 |- |Bobbaan |[[Bobsledo subglaso]] |[[Intamin]] |1985 |2019 |- |Monsieur Cannibale |[[Tasa karuselo]] |[[Mack Rides]] |1988 |2021 |- |Pegasus |[[Ligna onda fervojo]] |[[Dinn Corporation]] |1991 |2009 |- |PandaDroom |3D [[kinejo]] |[[Heijmans]] MoveTRIX |2002 |2019 |} <gallery> Dosiero:Roeivijver Efteling.jpg|Roeivijver Dosiero:Recreatieterreinen, vliegvelden ed, zwembaden, de efteling, Bestanddeelnr 163-0986.jpg|Zwembad Dosiero:Waterorgel89yx.jpg|Waterorgel Dosiero:EftelingPegasusKanovijver.jpg|Kanovijver, en la fono Pegasus Dosiero:Efteling Polka Marina.JPG|Polka Marina Dosiero:Bobbaan.JPG|Bobbaan Dosiero:Monsieur Cannibale DSCF5856.JPG|Monsieur Cannibale Dosiero:Pandadroom ingang.jpg|Kvitanco de PandaDroom Dosiero:Efteling Pandadroom main show.jpg|PandaDroom Dosiero:Pandadroom DSCF5891.JPG|PandaDroom ([[Granda pando|Pando]]) Dosiero:Leeuw Dierenwereld.jpg|PandaDroom ([[Leono]]) Dosiero:Pandadroom2.JPG|PandaDroom ([[Testuduloj|Testudo]]) </gallery> [[Dosiero:Efteling - Holle Bolle Gijs - Tiroler Gijs.jpg|eta|Holle Bolle Gijs]] == Interesaĵoj == * Efteling estas konata pro ĝiaj 13 parolantaj rubujoj disigitaj trans la parko (nederlande: Holle Bolle Gijs), en la formo de fabelaj roluloj “Papier hier! Papier hier!" (signifante: "Papero ĉi tie") Kaj, enĵetinte ion, diru "Dank u wel" (signifante: "Multan dankon"). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amuzparkoj en Nederlando]] [[Kategorio:Amuzparkoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Amuzparkoj]] 3t4cro071zs8j3ahm06oltb5rr3v9rf 0 568198 9505931 6023081 2026-11-01T22:05:07Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Radiko (lingvoscienco)]] 9505931 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Radiko (lingvoscienco)]] 0xmhdszwakabjasg47hk221wyaldcnv 0 571918 9506159 8393145 2026-11-02T09:56:43Z RG72 11847 9506159 wikitext text/x-wiki '''Omaĝo de caro al pola reĝo''' ([[pole]]: Hołd Szujskich) – [[omaĝo]] de restanta en pola mallibero, detronigita [[Rusa carlando|caro de Rusio]] [[Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio)|Bazilo la 4-a Ŝujskij]] kaj liaj fratoj: Demetrio (komandanto de rusa-sveda armeo en [[batalo de Kluŝino]]) kaj Ivano (nomata ruse Pugovka, pole „guzik” ([[butono]])), al [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|reĝo de Pollando]] [[Sigismondo la 3-a Vasa]] kaj [[reĝido]] [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] (tiutempa caro de [[Rusio]]) la 29-an de oktobro 1611 en la senata salono de Reĝa [[Kastelo]] en [[Varsovio]]. Laŭ raporto el la 17-a jarcento ''la ago estis tiom fama, granda kaj neniam en Pollando vidata''. [[Dosiero:Carowie Szujscy na sejmie warszawskim Jan Matejko 18 century.jpeg|eta|''Omaĝo de rusiaj caroj [[Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio)|Ŝujskij]] antaŭ pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] dum la kunsido de varsovia [[Sejmo]]'', skizo al la pentraĵo de [[Jan Matejko]], sur la pentraĵo la pola krona kampa hetmano [[Stanisław Żółkiewski]] prezentas al pola reĝo la malliberigitajn rusiajn carojn kiuj omaĝas]] Krona kampa hetmano [[Stanisław Żółkiewski]] triumfe envenis tra la reĝa [[itinero]] al la Reĝa Kastelo, kunportante kun si malliberigitajn: Demetrio Ŝujskij kun la edzino – granda princino Jekaterina Grigorievna, la filino de Grigorij Maluta Skuratov kaj Ivano Pugovka Ŝujskij, Miĥail Ŝein, rusa militisto, kaj estro de [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] - Filaret. Żółkiewski prezentis ilin al la [[Senato (Pollando)|Senato]], substrekante en sia antaŭparolo variecon de [[feliĉo]]. Antaŭ Sigismundo la 3-a Vasa sur la [[trono]] la rusia caro [[Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio)|Bazilo la 4-a Ŝujskij]] la teron per la dekstra mano kaj ĝin kisis, militestro de moskva armeo Demetrio Ŝujskij frapis per la [[frunto]] la teron kaj Ivano Ŝujskij faris la samon trifoje. == Vidu ankaŭ == * [[Opriĉnina]] * [[Granda Malordo (Rusio)]] * [[Pola-rusa milito 1609-1618]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:1611]] f0l9rktpjrgzcgztpqwafj6twi893kd 14 571982 9506164 6870118 2026-11-02T09:58:44Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Pollando]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] 6870118 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Pollando]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Pollando|Rusio]] ncg7vcxaiebhenevj6lodtm9dhn31b5 0 572284 9505873 8635587 2026-11-01T19:45:00Z Sj1mor 12103 9505873 wikitext text/x-wiki '''Vegeta periodo''', '''kreskosezono''', '''kreskotempo''' aŭ '''kreskoperiodo''' estas la ritme ripetata parto de la jaro, dum kiu la plantoj aktive kreskas kaj evoluiĝas. La resto de la jaro estas la fazo de la '''dormiĝo-periodo''', kaj ambaŭ kune nomiĝas '''vegeta ciklo'''. <gallery> Duby_nad_Pozorkou_I.jpg|[[tigfrukta kverko]] (''Quercus robur'') dum la vegetperiodo Quercus robur in Ruissalo.jpg|tigfrukta kverko dum la dormiĝperiodo </gallery> == La esprimo == La vegeta periodo etendiĝas * ĉe [[unujara planto|unujaraj plantoj]] de la [[ĝermado]] ĝis la formorto, * ĉe la [[dujara planto|dujaraj plantoj]] kaj [[multjara planto|multjaraj]] [[herba planto|herbaj plantoj]] de la [[ekburĝoniĝo]] ĝis la entiriĝo en la transvivaj organoj, * ĉe la [[multjara planto|multjaraj]] {{J|ligna planto}} de la ekburĝoniĝo al la [[folifalo]], * ĉe la [[ĉiamverda planto|ĉiamverdaj plantoj]] de la komenco ĝis la fino de la aktiva kresko. La resto de la jaro, dum kiu la planto ne kreskas nomiĝas '''vegeta dormiĝo''', ''' dormiĝperido''', kiu similas al la vintra [[dormiĝo]] de bestoj, ĉe kelkaj specioj ankaŭ la somera dormiĝo aŭ seksezona dormiĝo. La tuto de la jara ripetatantaj kreskofazoj de planto nomiĝas '''vegeta ciklo'''. === Temperaturo kaj vegeta periodo === [[Dosiero:Polska okresy wegetacji.png|eta|nombro de la vegetaj tagoj T_med>{{GdC|+5}} (< 180 ĝis > 220, Polujo)]] [[Dosiero:2012 USDA Plant Hardiness Zone Map (USA).jpg|eta|Meza plej malalta temperaturo, [[vintrorezisteco-zono]]j laŭ USDA (Usono) <small>– vera [[klimata zono]] laŭ la plej malalta temperaturo</small>]] Kiel teknika valoro por la limigado de la vageta kaj dormiĝa zono ofte estas la sojla temperaturo de {{GdC|+5}}, sub tiu temperaturo plantoj normalokaze finas kreski. Tago kun [[tagmeza temperaturo]] super {{GdC|5}} nomiĝas ''vegeta tago''. La kvanto de tagoj estas la ''vegeta tempo''. Estas en la mezaj latitudoj ofte ĉirkaŭ 200 tagoj. Tiu nombro estas entute ne antaŭvidita, ĉar oni ne konsideras la malsimilan varmobezonon de la diversaj specioj. [[Vintra cerealo]] povas jam kreski ekde {{GdC|+2,5}},<ref>Klaus Waloszczyka: ''Einfluss von Lufttemperatur und Bestandesdichte auf das Wachstum von Winterweizen von Aufgang bis Vegetationsbeginn im Frühjahr.'' In: ''Archives of Agronomy and Soil Science'', Volume 39, Issue 5, 1995, S. 379-387, {{DOI|10.1080/03650349509365916}}.</ref> dum [[maizo]] nur kreskas ekde {{GdC|+6}}.<ref>[http://www.lfl.bayern.de/ipz/mais/08509/ Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130318031104/http://www.lfl.bayern.de/ipz/mais/08509/ |date=2013-03-18 }}: Mais-Reifeprognosemodell, nach Association générale des producteurs de maïs ([http://www.agpm.com AGPM]) surbaze de specife difinitaj varmosumoj; ankaŭ kun limo de {{GdC|+30}} kiel supra limo de la kreskoperiodo</ref> kaj tipaj antaŭprintempaj floroj komencas jam ŝosi ĉe temperaturoj je minusaj gradoj. En moderaj longitudoj la ''ĉefa vegeta periodo'', dum kiu la plejparto de la plantoj asimiliĝas, egalas al meza temperaturo de pli ol {{GdC|+10}}.<ref>Sieghard Winkler: ''Einführung in die Pflanzenökologie.'' Gustav Fischer Verlag, Stuttgart u. New York 1980. S. 103.</ref> Krome la vegeta periodo povas esti interrompita de varmego kaj sekeco. Ekzemple en la mediteranea regiono la vegeta tempo estas plejparte dum la tuta jaro, sed la sekaj regionoj limigas la vegetan tempon al la vintra duonjaro. En la tropikoj la vegeta periodo ne ligiĝas al la sezonoj, kiuj mankas ĉi-tie, sed ŝanĝiĝas laŭ la ritmo de la [[pluvsezono|pluva]] kaj [[seka sezono]]j, tial povas ekzisti po pluraj vegetaj periodoj por jaro. == Plantfiziologio == [[Dosiero:E dendroides1 ies.jpg|eta|200ra|la en la mediteranea regiono kreskanta [[arba eŭforbio]] (''Euphorbia dendroides'') havas renversitan kreskoritmon. Ĝi velkas kaj finas kreski en printempo, kiam la akompananta vegetaĵaro vekiĝas el la dormiĝo.]] == Vidu ankaŭ == * [[fenologio]] == Literaturo == * S.M.E. Groten & R.Ocatre: ''Monitoring the length of the growing season with NOAA'', International Journal of Remote Sensing 23(14): 2797 - 2815, 2002 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Sezonoj]] [[Kategorio:Agrikultura terminologio]] [[Kategorio:Ĝardenado]] 6phdb4hrl27nxs57cya333c89s17wpr 10 574466 9505828 6063225 2026-11-01T17:48:00Z Taylor 49 126294 -germanaĵoj 9505828 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; margin-bottom:1em; margin-top:1em;padding:0.5em; width:97%;background:#7FFF00; border:3px #006400 solid;"> {{#if:{{{1|}}}|<!--then-->This is the productive '''upstream version''' of a globally used Lua module.<br /> Please copy this code to your local wiki if serial information doesn't match.}}([[Ŝablono:LuaModuleDoc/Global]])</div> {{#if:{{{version|}}}versioj de WikiData: <code style="white-space:nowrap">{{{version}}}<!--o-->}}</code> <div style="clear:both;"></div> f3zqh05oiaiw5z6i10aib5wstzbawgm 9505831 9505828 2026-11-01T17:49:50Z Taylor 49 126294 9505831 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; margin-bottom:1em; margin-top:1em;padding:0.5em; width:97%;background:#7FFF00; border:3px #006400 solid;"> {{#if:{{{1|}}}<!--o-->|<!--then-->This is the productive '''upstream version''' of a globally used Lua module.<br /> Please copy this code to your local wiki if serial information doesn't match.}}([[Ŝablono:LuaModuleDoc/Global]])</div> {{#if:{{{version|}}}<!--o-->|<!--then-->versioj de WikiData: <code style="white-space:nowrap">{{{version}}}<!--o-->}}</code> <div style="clear:both;"></div> aesv4pojg828peezbrumr8wwhqt4jy0 9505833 9505831 2026-11-01T17:52:12Z Taylor 49 126294 9505833 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; margin-bottom:1em; margin-top:1em;padding:0.5em; width:97%;background:#7FFF00; border:3px #006400 solid;"> {{#if:{{{1|}}}<!--o-->|<!--then-->This is the productive '''upstream version''' of a globally used Lua module.<br /> Please copy this code to your local wiki if serial information doesn't match.}}<br> {{#if:{{{version|}}}<!--o-->|<!--then-->versioj de WikiData: <code style="white-space:nowrap">{{{version}}}<!--o-->}}</code><br> <small>([[Ŝablono:LuaModuleDoc/Global]])</small> </div> <div style="clear:both;"></div> iz8f4byl4uy8lnyvqpvzeme0siimlqv 0 583717 9506009 7939199 2026-11-02T01:45:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anna Nagy''' [nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Nagy Anna''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]]. [[Dosiero:Nagy Anna (2011).jpg|eta|<center>Anna Nagy en [[2011]]]] Anna Nagy [http://www.imdb.com/name/nm0619434/] naskiĝis la {{daton|6|junio|1940}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Anna Nagy frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste ŝi estis oficisto kelkajn jarojn. Ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra kaj Filma Altlernejo]] en [[1963]], ŝi lernis ĉefe de [[Ottó Ádám]], [[László Vámos]], [[Zoltán Várkonyi]]. Post siaj studoj ŝi tuj havis titolrolon en [[filmo]], poste ŝi aliĝis al [[trupo]] de [[Teatro Csokonai (Debrecen)]]. Inter [[1966]] kaj [[1994]] ŝi apartenis al [[Teatro Madách]], sed pro persona konflikto ŝi ne ricevis rolojn inter 1975–1983. Ŝi pensiuliĝis en 1994, tamen poste ŝi havis rolojn en ĉefurbaj kaj provincaj teatroj. Ŝi vivis kune kun [[Zoltán Huszárik]], tiam ŝi naskis [[filino]]n [[Kata Huszárik]], kiun ŝi edukis sola por aktoro. Ŝi ricevis 3 [[premio]]jn inter 1987-2013. == Elektitaj teatraj roloj == * [[William Shakespeare]]: ** [[Romeo kaj Julieta]] - kortegano de Paris (1962) ** [[Somermeznokta sonĝo]] * Alan Jay Lerner–Loewe: [[My Fair Lady]] (teatra versio) - Elisa * [[Anton Ĉeĥov]]: [[Tri fratinoj]] - Anfisa * [[István Örkény]]: ''Tóték'' - S-ino Tót == Elektitaj kinaj filmaj roloj == * ''Pacsirta'' (debuto, titolrolo, 1963) * [[Patro (filmo)]] (1966) * ''Holnap lesz fácán'' (1974) * ''Küldetés Evianba'' (1988) * ''Szamba'' (1996) * ''Telitalálat'' (2003) * ''Harmadnapon'' (2013) == Elektitaj televiziaj filmaj roloj == * ''Május'' (1963) * ''Székács a köbön'' (1978) * ''Elveszett paradicsom'' (1986) * ''Tiszazug'' (1991) * ''Valaki kopog'' (2000) * ''Pillangó'' (2012) == Dubladaj roloj == * en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Chus Lampreave kaj aliaj [http://iszdb.hu/?szemely=7440&lap=munkassag] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz16/30.html hungarlingva biografio] * [https://www.jegy.hu/person/nagy-anna-1807#panel1 hungarlingva biografio kun foto] * [https://web.archive.org/web/20140912021439/http://www.filmkultura.hu/regi/2007/articles/profiles/nagyanna.hu.html aprezo kun fotoj] * [http://port.hu/adatlap/szemely/nagy-anna/person-5536] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Nagy Anna}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 4lprabyxk8zfnrdmktz18pmtljl9g1l 0 584027 9506158 9161078 2026-11-02T09:56:20Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9506158 wikitext text/x-wiki '''Parlamenta Teamo por Esploro de Kaŭzoj de la Katastrofo de Tu-154M en 2010''' ([[pole]]: Zespół Parlamentarny ds. Zbadania Przyczyn Katastrofy Tu-154M z 10 kwietnia 2010 roku) – pola parlamenta grupo konsistiganta parlamentanojn kaj senatanojn ekinteresitaj pri klarigo de kaŭzoj kaj cirkonstancoj de la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010|katastrofo de la pola registara aviadilo Tu-154M]] en [[Smolensk]] el la [[10-a de aprilo]] 2010 kaj helpo al familioj de la [[viktimo]]j. Ĝis 2015 eniris ĝin 46 [[parlamentano]]jn de [[Juro kaj Justeco]], 2 de Solidara Pollando kaj 1 de la [[Movado de Palikot]]. ==Organizo== La teamo estiĝis la 8-an de julio 2010 baze de regularoj de la [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] kaj [[Senato (Pollando)|Pola Senato]] akceptante sian regularon. Celoj de la Teamo estas kunordigo de la laboroj de Sejmo kaj Senato konforme al la leĝo pri plenumo de la [[mandato]] de parlamentano kaj senatano por akiri klarigojn pri la kaŭzoj kaj cirkonstancoj de la katastrofo, kaj krome pri memorigo de la viktimoj kaj helpo al iliaj familioj kaj ankaŭ por iniciati leĝoŝanĝojn kiel prevent-elemento de similaj [[katastrofo]]j. Taskoj de la Teamo estas kunlaboro kun parlamentaj komisionoj pri problemoj rilatantaj al la katastrofo, ligo kaj daŭrigo de kontaktoj kun [[institucio]]j respondecaj pri klarigado de la katastrofo, partopreno en organizataj celebroj kaj solenaĵoj por memorigi viktimojn de la katastrofo kaj prezento al la [[publika opinio]] rezultojn de la teamaj laboraĵoj. Gvidadon de la team-laboroj entreprenis prezidio nombranta 5 personoj, en tio prezidanto, 2 vicprezidantoj kaj sekretario. La Teamo eklaboris dum kunsidoj, kiujn povis partopreni interesiĝantaj parlamentanoj kaj invitataj spertuloj kaj gastoj. Prezidanto de la Teamo de la komenco de ties ekzisto iĝis deputito [[Antoni Macierewicz]]. En la jaroj 2010-2011 ĝis fino de la 6-a kadenco de Sejmo okazis 21 kunsidoj de la Teamo. Dum la 7-a kadenco la Teamo debatis en 56 kunsidoj (ĝis decembro 2014). ==Raportoj== La Teamo komencis publikigi [[dokumento]]jn kun la rezultoj de siaj laboroj kaj certaĵoj: junie 2011 estis eldonita „Biała księga” (Blanka Libro) , septembre 2012 oni publikigis raporton titolitan „28 monatoj post [[Smolensk]]”, aprile 2013 „Raporto de Smoleńsk – stato de esploroj”, la 10-an de aprilo 2014 „Kvar jaroj post Smoleńsk. Kiel pereis Prezidento de Pola Respubliko”, la 5-an de decembro 2014 „Enketo de la rusa registaro de [[Vladimir Putin]] pri la katastrofo de la pola registara aviadilo en Smoleńsk el la 10-a de aprilo 2010”. ==Konsisto de la Teamo de la 7-a oficperiodo de Pola Sejmo== De 2010 ĝis 2011 en la Teamo estis parlamentanoj de la 6-a kadenco kaj senatanoj de la 7-a kadenco. De 2011 la Teamon konsistigis parlamentanoj de la 7-a kadenco kaj senatanoj de la 8-a kadenco. Decembre 2014 la Teamo nombris 98 parlamentanojn, en tio 86 deputitojn kaj 12 senatanojn. Inter ili estis: * [[Antoni Macierewicz]] * [[Krzysztof Szczerski]] * [[Mariusz Błaszczak]] * [[Jan Maria Jackowski]] * [[Mariusz Kamiński]] * [[Krystyna Pawłowicz]] * [[Małgorzata Sadurska]] Estintaj membroj (pro estingo de mandatoj) * [[Beata Gosiewska]] * [[Andrzej Duda]] * [[Anna Fotyga]] ==Spertuloj kaj gastoj de la Teamo== Kiel spertuloj de la Teamo estas profesoro [[Wiesław Binienda]], d-ro [[Kazimierz Nowaczyk]], d-ro [[Grzegorz Szuladziński]], d-ro [[Wacław Berczyński]]. Krom tio siajn opiniojn prezentis interalie Harvey Kushner, d-ro Michael Baden (la 23-an de marto 2012), komandoro Wiesław Chrzanowski, Glenn A. Jørgensen, d-ro Chris Cieszewski, kiuj ne estis formalne konstantaj spertuloj de la Teamo, malgraŭ tio tiel estis priskribataj en [[amaskomunikilo]]j. Kunvenojn partoprenis interalie [[leŭtenanto]] Artur Wosztyl, [[piloto]] de aviadilo Jak-40, ĉeesta apud la loko de la katastrofo la 10-an de aprilo 2010. ==Vidu ankaŭ== * [[Nigra skatolo (aviadilo)]] * [[Aviadiko]] Similaj [[akcidento]]j en Pollando * [[Aviada katastrofo en Mirosławiec]] Similaj akcidentoj ekster Pollando * [[Władysław Sikorski]] * [[Boris Trajkovski]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=94 Profil Zespołu na stronie Sejmu RP] Ĉefaspekto de la Teamo sur parlamenta paĝo * [http://www.smolenskzespol.sejm.gov.pl/ Oficjalna strona Zespołu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518053744/http://smolenskzespol.sejm.gov.pl/ |date=2020-05-18 }} Oficiala paĝo de la Teamo * [http://orka.sejm.gov.pl/opinie7.nsf/nazwa/zesp_tu154/$file/zesp_tu154.pdf Regulamin Zespołu]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Regularo de la Teamo * [https://www.youtube.com/watch?v=-DbLgBifsTU&feature=related Crash site at Smolensk - Amateur Video] [[YouTube]] [[Kategorio:Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] [[Kategorio:Internaciaj rilatoj en 2010]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Sejmo (Pollando)]] 5tly1di3yu2eqo7m9ymol79hs6k373l 0 586677 9505942 9463220 2026-11-01T22:25:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = Michael Menzel | eldonisto = Kosmos <small>(de, en)</small><br />Hrajeme <small>(cz)</small><br />Devir <small>(es)</small><br />Iello <small>(fr)</small><br />999 Games <small>(nl)</small><br />Galakta <small>(pl)</small> | titolo de la ludo = ''La Legendoj el Andor'' | bildo = | priskribo de bildo = La tabulo de Andor dum ludado | nombro de ludantoj = 2-4 <small>(ĝis 6 per aldon.)</small> | aĝa rekomendo = 10 + | daŭro de preparo = 10 min | daŭro de ludo = 90 min | komplekseco de reguloj = | elementoj de strategio = | hazardo = ĵetkuboj por batali | necesaj kapabloj = legado de kartoj | estiĝo = | eldonjaro = 2012 | noto = }} '''''La Legendoj el Andor''''' ({{lang-de|Die Legenden von Andor}}) estas koopera germana [[tabulludo]] kun [[fantasto]]-temo kreita de [[Michael Menzel]] en 2012. Ĝin eldonas Kosmos en la angla kaj la germana, Devir en la hispana, Iello en la franca, 999 Games en la nederlanda, Galakta en la pola. == Rakonto == En la fikcia lando Andor estas [[kastelo]], kies reĝo Brandur nun malfortiĝas. Alvenas kvar herooj – Eara la magiistino, Chada la pafarkistino, Kram la nano, kaj Thorn la batalisto – por helpi al la reĝo batali kontraŭ malamikaj estaĵoj nomataj Goroj, Skraloj, Vardrakoj, kaj [[Trolo (mitologio)|trolo]]j. La sorĉistino Reka kaj la nana komercisto Garz helpos la heroojn dum la aventuroj, kaj la princo Thorald kaj la nanaj batalistoj alvenos por kunbatali kontraŭ la plej fortaj malamikoj: la magiisto Varkur kaj la [[Drako (mitologio)|drako]] Tarok. La tabulludo rakontas al la ludantoj kvin legendojn pri tiu rakonto, kaj kelkaj el ili enhavas hazardajn elektojn (ĉu per kartoj, ĉu per malsimila starto-loko sur la mapo). Tio ebligas la ludantojn reludi sen ĉion scii antaŭe. La eldonisto Kosmos kaj la ludemaro kreis ses aldonajn legendojn por pliriĉigi la tutan rakonton kaj plilongigi la opcion ludi denove. Tiuj senpage elŝuteblaj rakontoj helpas kunligi la rakontojn de la legendoj ludeblaj en la venditaj tabulludoj. == Aldonaĵoj == Aperis: * en 2013 '''''La Steloŝildo''''' ({{lang-de|Die Legenden Von Andor: Der Sternenschild}}, kiu proponas novan legendon kun multe da hazardaj eventoj dum la ludado. Tiel eblas reludi ĝin denove kaj ĝui la rakonton per ŝanĝoj laŭ la malamikoj kaj objektoj troveblaj sur la mapo. * en 2014 '''''La Vojaĝo Norden''''' ({{lang-de|Die Legenden von Andor: Teil 2 - Die Reise in den Norden}}, kiu alportas novan mapon kaj proponas la ŝipon ''Aldebarano'' al la herooj por vojaĝi al la insulo Hadria, kiu petas la helpon de la ludantoj. * en 2015 '''''Chada & Thorn''''', kiu estas aparta kardludo por du ludantoj, kaj kiu prezentas la rakontojn de Chada kaj Thorn revenante hejmen perŝipe, misveturante al aro da insuletoj. * en 2016 '''''La Lasta Espero''''' ({{lang-de|Die Legenden von Andor: Teil 3 - Die letzte Hoffnung}}, ene de kiu la herooj revenas al Andor kaj tie batalas kontraŭ skeletoj kaj aliaj misteraj estaĵoj. Ankaŭ aperis du aldonaĵoj (po unu por la baza ludo kaj por ''La Lasta Espero''), kiuj proponas po kvar novajn heroojn, kaj pere de kiuj eblas ludi ĝis 6 ludantoj. Krome ekzistas video-ludo elŝutebla ĉe Google Play kaj App Store aŭ ludebla rekte ene de retumilo: ''Aventuroj el Hadria'', kies interfaco estas en la angla, la germana kaj la franca. == Legendoj == Legendoj 1-5 estas en la unua tabulludo, 7-10 en ''La Vojaĝo Norden'', kaj 11-17 en ''La Lasta Espero''. Aperas en la listo ankaŭ ĉiuj oficialaj senpage elŝuteblaj legendoj<ref>{{de}} [http://legenden-von-andor.de/forum/viewtopic.php%3Ff%3D11%26t%3D802 Listo de legendoj ĉe la forumo de la (originala) germana oficiala retejo]</ref>. # ''La Alveno de la Herooj'' – enkonduko pri la ludo, kiun ĉiu povas ene de minutoj partopreni # ''La Resaniĝo de la Reĝo'' – aperas la sorĉistino kaj nun eblas aĉeti objektojn ĉe komercistoj # ''La Rezisto-tagoj'' – la magiisto Varkur aperas en tiu ĉi hazarda reludebla legendo #* ''La Eskorto de la Reĝo'' – post kunsido de la reĝo en la minejo helpas lin la herooj reveni al la kastelo # ''La Sekreto de la Minejo'' – la herooj esploras la minejo sur la alia flanko de la tabulo #: ''La Liberigado de la Minejo'' – Varkur kaŝas sin en la minejo kaj la herooj devas forpuŝi lin # ''La Kolero de la Drako'' – aperas la drako Tarok en tiu ĉi hazarda reludebla legendo # ''La Steloŝildo'' – aparta aldonaĵo multnombre reludebla, batalo kontraŭ ses minacaj malamikoj hazarde elektitaj #* ''La Batalo por Kavern'' – la Nanoj alvokas la heroojn, por ke ili helpu ilin savi la minejon de la atakoj de la monstroj #* ''La Postkurado'' – la lupo-batalanto Orfen serĉas la restantajn monstrojn por pruvi al la reĝo ke ne la lupoj mortigis homojn # ''La Serĉado de la kartoverkisto'' – la herooj kun la ŝipisto Stinner provas trovi la kartoverkiston Merrik ĉe la nebulinsuloj # ''Ŝtormo alvenas'' – pro la anonco de ŝtormo la herooj helpas Nanojn kaj Tarusojn iri al alia insulo antaŭ subakviĝo # ''La Fortoj de la maro'' – la loĝantoj de la nebulo-insuloj petas helpon kontraŭ Arkteron, Kenvilar kaj Oktohan # ''Hadria'' – Alveninte al Hadria la herooj troviĝas meze de magia batalo antaŭ la apero de la malica Qurun #* '''''Aventuroj el Hadria''''' – video-ludo kun legendoj pri la magiistino Eara #*# ''La Vojo al Yra'' #*# ''La Renkontiĝo'' #*# ''La Malamikoj antaŭ la pordego'' #*# ''La Mesaĝantoj de la du Ordoj'' #*# ''La Ermito'' #* '''''Chada & Thorn''''' – aparta ludo, kiu klarigas kio okazas al Chada kaj Thorn revenante al Andor #* ''La Reveno de la Nigra Kogo'' #* ''La Reveno'' – aldona legendo por rakonti la revenon de la herooj al Andor # ''La grizaj montoj'' # ''La Pala Reĝo'' # ''La Vagonaro de la Andoroj'' # ''La Majstro de la troloj'' # ''La Venenigita Spirito'' # ''En mallumo de la Vintro-kastelo'' # ''La Lasta Espero'' == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{PlurajLingvokodoj|cs}} [http://hrajeme.cz/hry/12909/ Paĝo pri la ludo ĉe Hrajeme] * {{de}} [http://legenden-von-andor.de/ Oficiala retejo de Kosmos] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20170525221950/http://legendsofandor.com/ Oficiala retejo] * {{es}} [http://devir.es/producto/las-leyendas-de-andor/ Paĝo pri la ludo ĉe Devir] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171111090535/http://devir.es/producto/las-leyendas-de-andor/ |date=2017-11-11 }} * {{fr}} [http://andor.iello.fr/ Oficiala retejo ĉe Iello.fr] * {{nl}} [http://www.999games.nl/de-legenden-van-andor.html Paĝo pri la ludo ĉe 999 Games] * {{pl}} [http://galakta.pl/gry/gry-planszowe/legendy-krainy-andor/ Paĝo pri la ludo ĉe Galakta] [[Kategorio:Tabulludoj]] q91nj73tvzwd6k4cv148jholapsezhs 0 589504 9506156 9341631 2026-11-02T09:55:50Z RG72 11847 9506156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Amik-Rondo de Sendependeco de Pollando''' ({{l-pl|Koło Przyjaciół Niepodległości Polski}}, {{l-ru|Кружок друзей независимости Польши}}) estis [[rondo]] kreita en [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]] (la [[Rusia imperio]]) en [[1916]] sub prezidado de Vladmir Kuzmin-Karavajev. ==Membroj== * [[rusoj]]: [[Aleksandr Kerenskij]], * [[poloj]]: Aleksander Babiański, [[Jan Niecisław Baudouin de Courtenay]], Aleksander Lednicki, Aleksander Więckowski ==Bibliografio== * Witold Trzciński, ''Uznanie niepodległości Polski przez Rosję'' (Agnosko de [[sendependeco]] de Pollando flanke de [[Rusio]]), en: Niepodległość, t. VIII, z. 1 (18), 1933, p. 301. [[Kategorio:Pollando en la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Organizaĵoj en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Politikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1916]] 6wm94d1i3ajrl58phzl3dduenz0aw6m 14 591226 9506143 6871847 2026-11-02T09:53:20Z RG72 11847 9506143 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Militoj de Rusio|Turkaj]] [[Kategorio:Militoj de la Rusia Imperio|Turkaj]] [[Kategorio:Militoj de la Otomana Imperio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio|Militoj]] mwnvnweshfs6lq8r2apg3a4dev74g0h 14 591227 9506145 6870139 2026-11-02T09:53:44Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Turkio]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio]] 6870139 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Turkio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Turkio|Rusio]] 3cei7p70qbfio6ixzxnpkyyqvjj6agm 14 591262 9506148 6667685 2026-11-02T09:54:22Z RG72 11847 9506148 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Militoj inter Rusio kaj Svedio}} [[Kategorio:Militoj de Rusio|Svedio]] [[Kategorio:Militoj de Svedio|Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Svedio|Militoj]] [[Kategorio:Militoj de Finnlando]] loha9a3e0jjhcnknye0ghn2rvtjzn6j 14 591263 9506149 6870119 2026-11-02T09:54:33Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Svedio]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Svedio]] 6870119 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Svedio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Svedio|Rusio]] eayymxm5mr01y9z44b4ab2s68o8p77j 14 591353 9506155 6871845 2026-11-02T09:55:37Z RG72 11847 9506155 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Militoj de Rusio|Polaj]] [[Kategorio:Militoj de Pollando]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando|militoj]] b922bd5pufqlinedpbi2qwpcj2pa3q8 14 593392 9506151 6870079 2026-11-02T09:54:51Z RG72 11847 9506151 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Pollando|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Pollando]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando| ]] c1sfqcoxagm0z1oeov7xq9rl8gajkt2 14 593654 9506144 6870094 2026-11-02T09:53:33Z RG72 11847 9506144 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Turkio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Turkio|Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio|Sovetunio]] kettn2i3z0j4067ux9flqtufkf31jc2 14 595555 9506154 6851708 2026-11-02T09:55:26Z RG72 11847 9506154 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Landlimoj de Pollando|Rusio]] [[Kategorio:Landlimoj de Rusio|Pollando]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Landlimo de Pollando kaj Sovetunio|Rusio]] [[Kategorio:Eksteraj landlimoj de Eŭropa Unio|Pollando]] db9kkxsjj477wm1i5zbpqqm7ptnklch 0 596472 9506160 9458134 2026-11-02T09:56:56Z RG72 11847 9506160 wikitext text/x-wiki '''Malliberejo de nacioj''' ({{lang-ru|Тюрьма народов}}) estas frazo, kiu estis elpensita de [[Vladimir Lenin]] en [[1914]]<ref>[http://libelli.ru/works/25-5.htm К вопросу о национальной политике]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.biografia.ru/cgi-bin/quotes.pl?oaction=show&name=lenodr01 |titolo=Н. Матюшкин. «В. И. Ленин о дружбе народов», Издательство «Знание», Москва, 1954 г. |alirdato=2021-11-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101229141252/http://www.biografia.ru/cgi-bin/quotes.pl?oaction=show&name=lenodr01 |arkivdato=2010-12-29 }}</ref><ref>[http://neofit.narod.ru/revolution/Russia_1914-1917.html Российская империя в 1914—1917 гг.: факты, которые всегда замалчивались]: «Гнилая самодержавная Россия, эта извечная тюрьма народов просто обречена на поражение.»</ref>. Li aplikis ĝin en la [[Rusia Imperio]], priskribante la nacian politikon de tiu tempo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=National Bolshevism: Stalinist Mass Culture and the Formation of Modern Russian National Identity, 1931-1956|url=https://archive.org/details/nationalbolshevi0000bran|familia nomo=Brandenberger|persona nomo=David|dato=2002|eldoninto=Harvard University Press|ISBN=9780674009066}}</ref> La ideo nomi Rusion [[malliberejo]] baziĝas sur la libro ''La Russie en 1839'' de [[Astolphe de Custine|Markizo de Custine]], kiun li publikigis en 1839. == Bibliografio == * Russia as the Prison of Nations M. N. Pokrovskii, Russia as the Prison of Nations. 1930 Original Source: 1905 god (Moscow: OGIZ Moskovskii rabochii, 1930). Reprinted in M. N. Pokrovskii, Izbrannye proizvedeniia (Moscow 1965-67), IV:129-35. == Referencoj == {{referencoj}} {{Pluraj problemoj|traduku|ĝermo=lingvo|ĝermo2=Rusio}} [[Kategorio:Imperiismo]] [[Kategorio:Rusaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Politiko de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Rusigo]] [[Kategorio:Antisemitismo en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Lenin]] jftyqyicd7lgqeyeng3qpau7hkhezrr 0 596815 9505880 9168824 2026-11-01T19:46:22Z Sj1mor 12103 9505880 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hamamelidacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Starr 070906-8382 Loropetalum chinense.jpg |dosiero larĝo = 270px |priskribo dosiero = floroj de ''[[Loropetalum chinense]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[saksifragaloj]] ''[[Saxifragales]]'' |familio = '''[[hamamelidacoj]]''' '''''[[Hamamelidaceae]]''''' |familio aŭtoritato = R.Br. <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[hamamelido]] ''[[Hamamelis]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Dosiero:Hamamelis_virginiana_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-070.jpg|eta|ilustraĵo de la [[virginia hamamelido]] (“Hamamelis virginiana”)]] La '''hamamelidacoj'''<ref name="PIV"/> ({{lang-la|[[Hamamelidaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)| familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[saksifragaloj]] (''[[Saxifragales]]''). Ĝi enhavas 22 genrojn kaj ĉirkaŭ 100 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[hamamelido]]<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#hamamelido ''hamamelido'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>. La plantfamilio troviĝas en ĉiuj regionoj de la mondo de la [[modera zono|moderaj zonoj]] ĝis la [[tropikoj]]. Ĝia ĉefa disvastigejo estas la [[subtropikoj]]. Kelkaj specioj estas [[ornamplanto]]j en parkoj kaj ĝardenoj aǔ liveras altkvalitan lignon; de nur malmultaj specioj la uzo kiel kuracplanto estas konata. == Priskribo == === Habito kaj folioj === Ili estas {{J|ligna planto}}: [[arbusto]]j kaj [[arbo]]j. Kelkaj specioj estas ĉiamverdaj. La plej multaj specioj tamen estas deciduaj. Plej ofte la plantoj havas [[triĥomo]]j. Plej ofte ekzistas burĝonaj skvamoj. La plej multaj havas alternestarantajn aǔ kontraǔstarantajn, malofte spirale starantajn foliojn. La foliplato havas glatan aǔ segildentan randon. Ĉe kelkaj specioj la folioj odoras. La [[stomo]]j estas [[parazito|parazitaj]]. [[Stipulo]]j ekzistas; ili estas relative grandaj ĉe kelkaj specioj. === Floraroj kaj floroj === Multaj floroj sidas en densaj, [[spiko|spikaj]], [[paniklo|paniklaj]], [[grapolo|grapoloj]] aǔ kapsimilaj [[infloresko]]j. Ekzistas [[brakteo]]j. La floroj estas duseksaj aǔ unuseksaj; la plantoj ĉiam estas ([[monoika]]j). La plej ofte malgrandaj, [[radiosimetrio|radiosimetria]]j [[floro]]j estas plej ofte kvar- aǔ kvin-nombraj, dum ankaŭ du- ĝis sep-nombraj floroj ekzistas). La kvar ĝis kvin [[sepalo]]j estas kunkreskintaj. Se ekzistas [[petalo]]j, ili estas du- kvar- aǔ kvin-ope; ili estas liberaj. Kelkfoje ili estas najlitaj. Ekzistas, tri, kvar, kvin, dek, ĝis 14 aǔ 15 ĝis 32 liberaj [[stamenoj]]; ili aǔ estas [[fekunda]]j aǔ parto transformiĝis al [[staminodio]]j. La polenigado okazas per insektoj ([[entomofilio]]) aǔ per vento ([[anemofilio]]). === Fruktoj kaj semoj === La planto havas [[kapsulfrukto]]jn. La tre grandaj [[semo (planto)|semoj]] havas dikan dukoloran, brilantan [[tegumento]]n kaj grandan hilumon. La semoj povas havi flugilojn. === Enhavosubstancoj kaj kromosomaroj === [[bioakumulado |Akumuliĝas]] [[polifenolo]]j, ekzemple [[tanino]]j, kiel „Gallotannine“. La [[kromosomo|kromosom]]-nombroj estas n=8 kaj n=12. == Sistematiko kaj disvastiĝo == [[Dosiero:Fothergilla malloryi with scale 01.jpg|eta|[[fosilio|Fosilia]] folio de “Fothergilla malloryi”, aĝo ĉirkaŭ 49 milionoj da jaroj el „Klondike Mountain Formation“ en la kantono Ferry, Vaŝingtonio, Usono.]] La Hodiaŭa disjunktaj hejmregionoj de la familio kaj unuopaj genroj estas nur la resto de la iama pli vasta disvastiĝo. Hodiaŭ la specioj kreskas de la [[modera zono|moderaj zonoj]] ĝis en la [[Tropikoj]] kun gravita centro en la [[Subtropikoj]] sur la suda kaj norda duonsfero. Nur 5 genroj kreskas kaj sur la norda kaj sur la suda hemisfero. La specioj de tiu familio kreskas de la orienta [[Nordameriko]], trans [[Meksiko]] ĝis en la suda [[Mezameriko]], en [[Azio]], [[Afriko]], [[Madagaskaro]], sur la pacifikaj insuloj kaj [[Aŭstralio]]. Neniu specio el tiu familio hejmas nuntempe en Eǔropo. Ene de la ordo de la familioj de [[Saksifragaloj]] kun lignecaj specioj estas la jenaj [[kladistiko|kladoj]]: hamamelidacoj, [[altingiacoj]], [[cercidifilacoj]], [[dafnifilacoj]] kaj [[peoniacoj]].<ref>Shuguang Jian, Pamela S. Soltis, Matthew A. Gitzendanner, Michael J. Moore, Ruiqi Li, Tory A. Hendry, Yin-Long Qiu, Amit Dhingra, Charles D. Bell & Douglas E. Soltis: “Resolving an Ancient, Rapid Radiation in Saxifragales”, in “Systematic Biology”, 2008, 57(1), S. 38–57. {{DOI|10.1080/10635150801888871}} [http://sysbio.oxfordjournals.org/cgi/content/full/57/1/38 rete.] </ref> La unua publikigo de la familia nomo okazis 1818 fare de [[Robert Brown (botanikisto)|Robert Brown]] en „Narrative of a Journey in the Interior of China“, p. 374. La tipogenro estas ''[[Hamamelis]]'' L. [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] por hamamelidacoj R.Br. estas: Disanthaceae Nakai, Exbucklandiaceae Reveal & Doweld, Fothergillaceae Nutt., Parrotiaceae Horan., Rhodoleiaceae Nakai <ref name=“GRIN“>{{GRIN|ID=1641|Rang=subfamily|WissName=Hamamelidoideae}}</ref>. [[Dosiero:Disanthus cercidifolius (flower s2).JPG|eta|subfamilio Disanthoideae: [[duobla floro]] („Disanthus cercidifolius“)]] [[Dosiero:Rhodoleia championii2.jpg|eta|dekstra|subfamilio Exbucklandoideae: „[[Rhodoleia championii]]“]] [[Dosiero:Corylopsis spicata1.jpg|eta|dekstra|tribo Corylopsideae: „[[Corylopsis spicata]]“]] [[Dosiero:P1000639 Sinowilsonia henryi (Henry Wilson Tree) (Hamamelidaceae).JPG|eta|dekstra|Tribus Eustigmateae: „[[Sinowilsonia henryi]]“]] [[Dosiero:Fothergilla major3.jpg|eta|dekstra|tribo Fothergilleae: [[Fothergilla major]]]] [[Dosiero:Sycopsis sinensis1.jpg|eta|dekstra|tribo Fothergilleae: „[[Sycopsis sinensis]]“]] [[Dosiero:Hamamelis japonica0.jpg|eta|dekstra|tribo Hamamelideae: [[hamamelido]] („Hamamelis japonica“)]] La familio de la Hamamelidacoj konsistas el tri subfamilioj kun ĉirkaŭ 27 ĝis 28 genroj kaj ĉirkaŭ 80 specioj: * Subfamilio Disanthoideae HARMS (sin.: Disanthaceae NAKAI): Kromosomaroj estas n=8. Kun unu sola [[monotipa]] genro <ref name=“GRIN“/>: ** “Disanthus” MAXIM.: kun unu specio: *** [[duobla floro]] (“[[Disanthus cercidifolius]]” MAXIM.): kun du subspecioj: unu en Ĉinujo la alia en Japanujo. * Subfamilio Exbucklandoideae HARMS: la kromosomaro estas n=8 kaj 12. Tri ĝis kvar genroj kaj ĉirkaŭ 14 specioj: ** “Chunia” H.T.CHANG: Kun nur unu specio: *** “[[Chunia bucklandioides]]” H.T.CHANG: Tiu [[endemio]] kreskas en la [[pluvarbaro]]j kaj humidaj valoj en alteco inter 300 kaj 600 m en la suda [[Hajnano]]. ** “[[Exbucklandia]]” R.W.BR.: Kun kvar specioj en [[Butano]], [[Ĉinujo]], [[Hindujo]], [[Indonezio]], [[Laoso]], [[Malajzio]], [[Birmo]], [[Nepalo]], [[Sikimo]], [[Tajlando]] kaj [[Vjetnamujo]]. ** “Mytilaria” LECOMTE: Kun unu sola specio: *** “[[Mytilaria laosensis]]” LECOMTE: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo, Laoso kaj la norda Vietnamo. ** “[[Rhodoleia]]” CHAMP. EX HOOK.: Kun ĉirkaŭ Dek specioj en Ĉinujo, Indonezio, Birmo, Malajzio kaj Vietnamujo. * Subfamilio Hamamelidoideae BURNETT: La kromosomaroj estas n=12. Ĝi havas tri tribojn <ref name=“GRIN“/> 23 genrojn kaj ĉirkaŭ 78 specioj: ** Tribo Corylopsideae HARMS: kun nur unu sola genro: *** [[Korilopsido]] (“Corylopsis”) SIEB. & ZUCC.: Kun 29 ĝis 30 specioj en Ĉinujo (20 specioj), Hindujo, Japanujo kaj Koreujo. * Tribo Eustigmateae HARMS: Kun tri genroj: ** “[[Eustigma]]” GARDNER & CHAMP.: kun tri genroj en Ĉinujo kaj Vietnamujo. ** “Fortunearia” REHDER & E.H.WILSON: monotipa genro kun nur unu specio: *** “[[Fortunearia sinensis]]” REHDER & E.H.WILSON: Ili bone kreskas en arbaroj en alteco inter 800 kaj 1000 m en la orienta [[Ĉinujo]]: Anhujo, Henano, Hubejo, Ĝjangŝio, Ŝanŝio, Siĉuano kaj Ĝeĝjango. ** “Sinowilsonia” HEMSL.: monotipa genro kun nur unu specio: *** “[[Sinowilsonia henryi]]” HEMSL.: kun du variaĵoj en arbaroj en alteco inter 800 kaj 1500 m en okcidenta Ĉinujo: Gansuo, Henano, Hubejo, Ŝanŝio, Ĝjanŝio kaj Siĉuano. * Tribo Fothergilleae A. DC. (sin.: Fothergillaceae NUTT.): kun naǔ genroj: ** “[[Distyliopsis]]” P.K.ENDRESS: kun ĉirkaŭ ses specioj en Ĉinujo (5 specio), Laoso, Malajzio kaj [[Nov-Gvineo]]. ** “[[Distylium]]” SIEB. & ZUCC.: kun ĉirkaŭ 18 specio en Ĉinujo (12 specio), en [[Asamo]], Indonezio (Javo kaj Sumatro), [[Japanujo]] (nur Rjukjuo-insuloj), Koreujo kaj Malajzio, inter ili: *** “[[Distylium myricoides]]” HEMSL. *** ‘‘[[Distylium racemosum]]” SIEBOLD & ZUCC.), hejmregiono: Ĉinujo, Japanujo, Rjukju-insuloj, Koreujo. ** [[plumarbusto]] („Fothergilla“ L.): nur unu genro kaj nur du specioj en sudorienta [[Usono]]. ** “[[Matudaea]]” LUNDELL: tri specioj en la [[Nova Mondo]]. ** “[[Molinadendron]]” P.K.ENDRESS:tri genroj en okcidenta [[Meksiko]], [[Honduraso]] kaj [[Gvatemalo]]. ** “[[Parrotia]]”C.A.MEY. (sin.: “[[Shaniodendron]]” M.B.DENG ET AL.): unu aǔ du specioj: *** “[[Parrotia persica]]” (DC.) C.A.MEY.: [[Endemio]] de la [[Elburz-montaro]] en sudokcidenta Azio. *** “[[Parrotia subaequalis]]” (H.T.CHANG) R.M.HAO & H.T.WEI (sin.: “Shaniodendron subaequale” (H.T.CHANG) M.B.DENG, H.T.WEI & X.Q.WANG): hejmregiono Ĉinujo. Tiu endanĝerigita specio kreskas bone en la montaj arbaroj en altecvo inter 600 kaj 700 m en Anhujo (Jinzhai Xian, Jixi Xian, Shucheng Xian), en la suda Ĝjangsuo (Yixing Xian) kaj la norda Ĝeĝjabgo (Anji Xian). ** “Parrotiopsis” (NIED.) C.K.SCHNEID.: monotipa genro kun nur unu specio: *** [[Pseǔdoparotio]] (“Parrotiopsis jacquemontiana” (DECNE.) REHDER) (sin.: “Parrotia jacquemontiana” DECNE.) en Himalajo. ** “[[Sycopsis]]” OLIV.: du ĝis sep specioj en [[Asamo]], Ĉinujo kaj [[Sudorienta Azio]], inter ili: *** “[[Sycopsis sinensis]]” OLIV., hejmregiono: Ĉinujo * tribo Hamamelideae: Kun 10 genroj: ** “[[Dicoryphe]]” THOUARS: Ĝi havas ĉirkaŭ 13 specioj nur en [[Madagaskaro]] kaj la [[Komoroj]]. ** [[Hamamelido]] (“Hamamelis” L.): kun kvar ĝis ses specioj en [[disa arealo]] en [[Nordameriko]], Ĉinujo kaj Japanujo. ** “[[Loropetalum]]” R.BR. EX RCHB., (sin.: “Tetrathyrium” BENTH.): kun (sen ambaǔ “Tetrathyrium”-specioj) ĝis tri specioj: Hejmiĝas en Ĉinujo (ĉiuj tri specioj), Japanujo, en la orienta kaj norda Hindujo. ** „Maingaya“ OLIV.: estas monotipa genro kun nur unu specio: *** „[[Maingaya malayana]]“ OLIV.: Tiu ĉi specio, kreskas nur sur la malaja duoninsulo. Ĝi estas endanĝerigita pro la [[perdo de la habitato]]. <ref> ''Maingaya malayana'' in der Roten Liste gefährdeter Arten der [[IUCN]]. Eingestellt von: L.S.L.Chua, 1998. Abgerufen am September 2009 [http://www.iucnredlist.org/details/31155/0] Konsultita la 26an de Novembro 2017.</ref> ** “Neostrearia” L.S. SM.: Kun nur unu specio en [[Kvinslando]] (Aǔstralio): *** „[[Neostrearia fleckeri]]“ L.S. SM. ** “Noahdendron” P.K. ENDRESS ET AL.: Kun nur unu specio en Kvinslando (Aǔstralio): *** „[[Noahdendron nicholasii]]“ P.K. ENDRESS ET AL. ** “Ostrearia” BAILL.: kun nur unu specio en Kvinslando (Aǔstralio): *** „[[Ostrearia australiana]]“ BAILL. ** „[[Trichocladus]]“PERS.: Kundu specioj en orienta tropika Afriko kaj tri specioj en la [[Capensis]], inter ili: *** „[[Trichocladus crinitus]]“ (THUNB.) PERS., hejmregiono: Sudafriko *** „[[Trichocladus grandiflorus]]“ OLIV., hejmregiono: Sudafriko (Natalo, Kabo). La iamaj genroj „[[Altingia]]“ NORONHA, „[[Liquidambar]]“ L. kaj „[[Semiliquidambar]]“ HUNG T. CHANG formas Hodiaŭ la malgrandajn familiojn de la [[Altingiacoj]] (''Altingiaceae''). === Taksonomio laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(18 maj. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000269 ''Hamamelidaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Hamamelidaceae/ ''Hamamelidaceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} * ''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] ** ''[[Saxifragales]]'' [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[saksifragaloj]] *** ''[[Hamamelidaceae]]'' R.Br. - [[hamamelidacoj]] **** ''[[Chunia]]'' H.T. Chang - [[ĉunio]] **** ''[[Corylopsis]]'' Siebold & Zucc. - [[korilopso]] **** ''[[Dicoryphe]]'' Thouars - [[dikorifo]] **** ''[[Disanthus]]'' Maxim. - [[dizanto]] **** ''[[Distyliopsis]]'' P.K. Endress - [[distiliopso]] **** ''[[Distylium]]'' Siebold & Zucc. - [[distilio]] **** ''[[Embolanthera]]'' Merr. - [[embolantero]] **** ''[[Eustigma]]'' Gardner & Champ. - [[eŭstigmo]] **** ''[[Exbucklandia]]'' R.W. Brown - [[eksbuklandio]] **** ''[[Fortunearia]]'' Rehder & E.H. Wilson - [[fortuneario]] **** ''[[Fothergilla]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[fotergilo]] **** ''[[Hamamelis]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[hamamelido]]<ref name="PIV"/> **** ''[[Loropetalum]]'' R. Br. - [[loropetalo]] **** ''[[Matudaea]]'' Lundell - [[matudao]] **** ''[[Molinadendron]]'' P.K. Endress - [[molinadendro]] **** ''[[Mytilaria]]'' Lecomte - [[mitilario]] **** ''[[Parrotia]]'' C.A. Mey. - [[parotio]] **** ''[[Parrotiopsis]]'' (Nied.) C.K. Schneid. - [[parotiopso]] **** ''[[Rhodoleia]]'' Champ. ex Hook. - [[rodoleio]] **** ''[[Sinowilsonia]]'' Hemsl. - [[sinovilsonio]] **** ''[[Sycopsis]]'' Oliv. - [[sikopso]] **** ''[[Trichocladus]]'' Pers. - [[trikoklado]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Uzado == === Ornamplantoj === Kelkaj specioj kaj hibridoj estas uzataj kiel [[ornamplanto|ornamarbustoj]] en parkoj kaj ĝardenoj. Kelkaj specioj floras tre frue, jam en vintro aǔ komence de printempo. === Kuracplantoj === Kelkaj specioj estas [[kuracplanto]]j. Ekzemple „[[Hamamelis virginiana]]“ === Ligno === La malhelbruna ligno de „Distylium racemosum“ estas uzata por fari muzikilojn<ref> ''Distylium racemosum'' ĉe ''Plants for a Future''. [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Distylium+racemosum] Konsultita la 26-an de Novembro 2017.</ref>. De „Parrotiopsis jacquemontiana“ oni faras korbojn kaj pontojn. == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/saxifragalesweb.htm#Hamamelidaceae Eintrag zur Familie der Hamamelidaceae] auf der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (Abschnitt Systematik und Beschreibung) * [http://delta-intkey.com/angio/www/hamameli.htm Die Familie der Hamamelidaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229142511/http://delta-intkey.com/angio/www/hamameli.htm |date=2005-12-29 }} und [http://delta-intkey.com/angio/www/rhodolei.htm die Familie der Rhodoleiaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201043524/http://delta-intkey.com/angio/www/rhodolei.htm |date=2017-12-01 }} bei [http://delta-intkey.com DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} (Abschnitt Beschreibung) * Zhi-Yun Zhang, Hongda Zhang & Peter K. Endress: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of China“, Volume 9, 2003, S. 18–44: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10396 Beschreibung und Bestimmungsschlüssel der chinesischen Taxa - Online.] (Abschnitt Systematik: Informationen zu den Gattungen) * Frederick G. Meyer: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of North America“, Volume 3: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10396 Online.] * Zhang Zhi-yun & Lu An-ming: „Hamamelidaceae: geographic distribution, fossil history and origin. Acta Phytotaxonomica Sinica 33: 313-339. .“, in „Acta Phytotaxonomica Sinica“, 33, 1995, S. 313–339: [http://www.plantsystematics.com/qikan/manage/wenzhang/f950024.pdf PDF-Online.]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Q. Zhang, S. Shi, Y. Huang, F. Tan & H. Zhang “Phylogeny of Hamamelidoideae based on the ITS sequences.” in “Acta Sci. Nat. Univ. Sunyatseni“, 38, 1999, S. 107–110. * [[Walter Erhardt]] u. a.: „Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen“. Band 2. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8001-5406-7 === Referencoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Laurence J. Dorr: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of Nicaragua“: [http://mobot.mobot.org/W3T/Search/projs/N11212.html Online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bei [http://www.tropicos.org/ Tropicos.] * Luz María González Villarreal, Noemí Jiménez-Reyes & Leticia Hernández López: „La familia Hamamelidaceae en el estado de Jalisco, México“, „Colección Flora de Jalisco“, 18, Universidad de Guadalajara, 2002, 29 Seiten, ISBN 970270569X: [http://www.cucba.udg.mx/new/publicaciones/flora_de_jalisco/CFJ_18_Hamamelidaceae.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090920060335/http://www.cucba.udg.mx/new/publicaciones/flora_de_jalisco/CFJ_18_Hamamelidaceae.pdf |date=2009-09-20 }} wayback=20090920060335 PDF-rete. [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Hamamelidacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] t5zlj3xe1v5n369bgr60pav6xheggw4 10 601530 9505758 9339040 2026-11-01T15:23:23Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:VDIK]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 8314456 wikitext text/x-wiki <includeonly>^{[[d:{{#invoke:Wikidata|pageId}}{{#if:{{{1|}}}|&#035;{{{1|}}}}}|vd]]}</includeonly><noinclude> {{dok|notoc=jes}} </noinclude> q4nywenwg7jzyh1ghbypdiarcyiscrn 0 603949 9505578 8425249 2026-11-01T12:25:18Z Sj1mor 12103 9505578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Glukanoj''' estas [[polisaĥarido]]j, kiuj konsistas nur el D-[[glukozo|glukoz]]-molekuloj kaj ligitaj unu al la alia nur per [[glukozida ligo|glukozidaj ligoj]]. Analoge, la matiralgrupo de [[fruktano]]j konsistas el fruktoz-[[monomero]]j. == Tipoj == Klasifikigo laŭ glukozidaj ligoj: === Alfa-glukano === Ili havas α-glukozidajn ligon: * [[Dekstrano]], α-1,6-glukano + glukana disbranĉiĝo (α-1,4/1,2/1,3) * [[Mutano]], α-1,6-glukano * [[Glikogeno]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano * [[Pululano]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano * [[amelo]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano (amilozo, amilopektino) === Beta-glukano === [[Dosiero:Curdlan colored.svg|miniatur|hochkant=2.0|Ekzemplo de β-glukano, de paramilono; hervorgehoben sind die Beta-glukano [[Chemische Bindung|bindungen]]]] La sekvaj [[Beta-glukano]]j havas β-glukozidajn ligojn kaj parte havas gravecon en la [[medicino]]: * [[celulozo]], β-1,4-glukano * [[ĥitino]], β-1,4-glukano * [[paramilono]], β-1,3-glukano * [[laminarino]], β-1,3- und β-1,6-glukano * [[ĥrisolaminarino]], β-1,3-glukano * [[lentinano]], purigita β-1,6:β-1,3-glukano , izolita el ''[[Lentinula edodes]]'' * [[liĥenino]], β-1,3- kaj β-1,4-glukano * [[pleurano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano , isoliert aus ''[[Pleurotus ostreatus]]'' * [[zimosano]], β-1,3-glukano * [[ŝizofilano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano * [[skleroglukano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano {{Projektoj}} [[Kategorio:Polisaĥaridoj]] ex5rixr0dy5d52nymitt3ahef913ws5 9505777 9505578 2026-11-01T16:08:35Z Filozofo 3592 Lingva alĝustigo 9505777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Glukanoj''' estas [[polisaĥarido]]j, kiuj konsistas nur el D-[[glukozo|glukoz]]-molekuloj kaj ligitaj unu al la alia nur per [[glukozida ligo|glukozidaj ligoj]]. Analoge, la matiralgrupo de [[fruktano]]j konsistas el fruktoz-[[monomero]]j. == Tipoj == Klasifiko laŭ glukozidaj ligoj: === Alfa-glukano === Ili havas α-glukozidajn ligon: * [[Dekstrano]], α-1,6-glukano + glukana disbranĉiĝo (α-1,4/1,2/1,3) * [[Mutano]], α-1,6-glukano * [[Glikogeno]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano * [[Pululano]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano * [[amelo]], α-1,4- kaj α-1,6-glukano (amilozo, amilopektino) === Beta-glukano === [[Dosiero:Curdlan colored.svg|miniatur|hochkant=2.0|Ekzemplo de β-glukano, de paramilono; hervorgehoben sind die Beta-glukano [[Chemische Bindung|bindungen]]]] La sekvaj [[Beta-glukano]]j havas β-glukozidajn ligojn kaj parte havas gravecon en la [[medicino]]: * [[celulozo]], β-1,4-glukano * [[ĥitino]], β-1,4-glukano * [[paramilono]], β-1,3-glukano * [[laminarino]], β-1,3- und β-1,6-glukano * [[ĥrisolaminarino]], β-1,3-glukano * [[lentinano]], purigita β-1,6:β-1,3-glukano , izolita el ''[[Lentinula edodes]]'' * [[liĥenino]], β-1,3- kaj β-1,4-glukano * [[pleurano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano , isoliert aus ''[[Pleurotus ostreatus]]'' * [[zimosano]], β-1,3-glukano * [[ŝizofilano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano * [[skleroglukano]], β-1,3- kaj β-1,6-glukano {{Projektoj}} [[Kategorio:Polisaĥaridoj]] 0az5eq4jw1xxfpak59azuzdmhtxd0aq 0 608847 9506054 8711643 2026-11-02T06:10:29Z Tirolischleioans 254019 9506054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo=16}} '''Burgo Henneberg''' ({{lang-de|Burg Henneberg}}) estas fakte ruino troviĝanta en [[Henneberg (Turingio)]], Germanio. Prizorgas ĝin la ''[[Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj]]. [[Dosiero:Henneburg Kernburg 4.jpg|eta|Kerno de la burgo]] == Priskribo == La rekte ĉe la landlimo inter [[Turingio]] kaj [[Bavario]] situanta kastelo estas la origina sidejo de la samnoma grafa dinastio (kiu estingiĝis en 1583). En 1096 grafo Gotebold unue prenis nomon laŭ tiu ĉi burgo. Elfosaĵoj en 2001, kiam trovitis turfundamentaj restaĵoj, montris tamen ke la burgo estis ekzistinta jam pli frue. Ĝia grandeco montris la gravecon, ankaŭ ĝia komplika konstruado sur malfacila teritorio altebena. La familio tiamaniere fiere montris nombriĝi inter la plej gravaj dinastioj de [[Frankonio]]. Dum multaj generacioj ĝi estis enloĝata. Kiam la posedorajtoj je grandaj teritorio en hodiaŭa Malsupra Frankonio ĉesis, la burgo ne plu centris geografie (ekde ĉ. 1230). Post hereddivido de 1274 la burgoj en [[Schleusingen]], [[kastelo Aschach|Aschach]] kaj Römhild-[[Kastelo Hartenburg|Hartenburg]] ekis esti pli gravaj. Pli poste fariĝis eĉ rezidejaj centroj Schleusingen kaj Römhild. En 1274 la origina burgo donitis al la Schleusingen-linianoj, la Römhildanoj posedis la duonon ekde 1393. Pro daŭraj kvereloj inter la bofratoj el ambaŭ linioj la burgo pli kaj pli malgravis. Pri la milita defendo responsis ekde la 13-a jarcento specialaj nobeloj vivantaj unue maldaŭre surburge, poste daŭre. La familioj Von der Kere kaj Von Wechmar ekzemple feŭdmastris dum jarcentoj. Ĉe estingiĝo familia en 1583 feŭdmastris ankoraŭ la familio Trott zu Stolz. == Detruo kaj nuna stato == En 1525, dum la [[Kamparanaj ribeloj]], la burgo malkonstruitis, por esti rekonstruata poste je la grado necesa por komforta loĝado kaj administrado. Konservitis ĝis hodiaŭ la 14 metrojn alta [[belfrido]], pluraj partoj de la ringomuro enhavanta ankaŭ la eksterajn vandojn de la loĝadsekcio, restoj de la ĉirkaŭfermejaj muroj kaj kelkaj aliaj ejaj maltutaĵoj. La cititaj turaj fundamentoj malkovritaj en la jaro 2001-a ne plu videblis. == Vidu ankaŭ == * [[Hennebergio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://club-henneburg-ev.jimdo.com/ Paĝoj de Henneburg-klubo] * [http://www.thueringerschloesser.de/index.php?id=31 Prie sur la retpaĝaro de Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten] * [http://www.thueringer-landschaften.de/html/burgruine_henneberg.html Bildodokumentado ampleksa ĉe ''Thüringer-Landschaften.de''] [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Schmalkalden-Meiningen|Henneberg]] [[Kategorio:Burgoruinoj en Germanio]] aiaxy2vzsed480xovmzbr82wgo03o6j 1 610361 9506120 6312281 2026-11-02T08:42:25Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Diskuto:Angl-Iraka Milito]] al [[Diskuto:Angla-Iraka Milito]] 6312281 wikitext text/x-wiki Kial ne Angla-Iraka Milito? Pli bone elparolebla.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 19:16, 3 maj. 2018 (UTC) fhcow18qq9dpkp1zb2gf45or5h2lbt8 0 617356 9505846 9455496 2026-11-01T18:05:48Z Robin van der Vliet 66411 nova estraro 9505846 wikitext text/x-wiki La '''estraro de la Nederlanda Esperanto-Junularo''' estas la gvida organo de [[Nederlanda Esperanto-Junularo|NEJ]]. Laŭstatute la estraro konsistas el minimume 3 homoj. La estraro estas ĉiujare elektita dum la jarkunsido. == Aktuala NEJ-estraro (de 2026 ĝis 2027) == La estraro elektita je la [[1-a de novembro]] [[2026]] dum la 12-a [[Klaĉ-Kunveno Post-Somera]] en [[Ommel]], [[Nederlando]], por la oficperiodo 2026-2027<ref>[https://t.me/esperantojongeren/92 anonco] je 2026-11-01 en la oficiala [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]]-kanalo de NEJ. Alirita 2026-11-01.</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Frank van Hertrooij]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Arnold Averink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Giulio Dioguardi: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano}} == Antaŭaj estraroj de NEJ == === Estraro 2025-2026 === La estraro elektita je la [[29-a de novembro]] [[2025]] dum la 11-a [[Klaĉ-Kunveno Post-Somera]] en [[Gemert]], [[Nederlando]], por la oficperiodo 2025-2026<ref>[https://t.me/esperantojongeren/67 anonco] je 2025-11-29 en la oficiala [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]]-kanalo de NEJ. Alirita 2026-03-23.</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Frank van Hertrooij]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Arnold Averink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Giulio Dioguardi: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano}} === Estraro 2025 === Neniu estraro estas oficiale elektita dum la antaŭaj 2 jaroj. La estraro elektita je la [[1-a de januaro]] [[2025]] dum la restartiga membrokunsido dum la 15-a [[Junulara E-Semajno]] en [[Ferrières]], [[Belgio]], por la oficperiodo 2025 (ĝis [[KKPS]] 2025)<ref>https://x.com/NEJ_Esperanto/status/1875275511066488965{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://t.me/esperantojongeren/38 anonco] je 2025-01-03 en la oficiala [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]]-kanalo de NEJ. Alirita 2025-01-03.</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Frank van Hertrooij]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Arnold Averink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Spencer van der Meulen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano}} === Estraro 2022-2023 === La estraro elektita je la [[29-a de oktobro]] [[2022]] dum la 10-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Delft]], [[Nederlando]], por la oficperiodo 2022-2023<ref>[https://t.me/esperantojongeren/34 anonco] je 2022-10-29 en la oficiala [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]]-kanalo de NEJ. Alirita 2025-01-03.</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Marc Konijnenberg]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Robin van der Vliet]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Spencer van der Meulen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Arnold Averink: estrarano}} === Estraro 2021-2022 === La estraro elektita je la [[31-a de oktobro]] [[2021]] dum la 9-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Ry]], [[Danio]], por la oficperiodo 2021-2022: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Spencer van der Meulen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Robin van der Vliet]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Rogier Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Joost Franssen: estrarano}} === Estraro 2020-2021 === La estraro elektita je la [[1-a de novembro]] [[2020]] en reta membroasembleo por la oficperiodo 2020-2021<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://x.com/NEJ_Esperanto/status/1322976346558074883 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250426230706/https://x.com/NEJ_Esperanto/status/1322976346558074883 |arkivdato=2025-04-26 }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Spencer van der Meulen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Robin van der Vliet]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Rogier Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Agata Cichocka]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Joost Franssen: estrarano}} === Estraro 2019-2020 === La estraro elektita je la [[2-a de novembro]] [[2019]] dum la 8-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Bodegraven]], vilaĝo en la municipo [[Bodegraven-Reeuwijk]], por la oficperiodo 2019-2020<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://x.com/NEJ_Esperanto/status/1190650095282401280 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250426001208/https://x.com/NEJ_Esperanto/status/1190650095282401280 |arkivdato=2025-04-26 }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Spencer van der Meulen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Robin van der Vliet]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Rogier Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Agata Cichocka]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Joost Franssen: estrarano}} === Estraro 2018-2019 === La estraro elektita je la [[3-a de novembro]] [[2018]] dum la 7-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Hunsel]], vilaĝo en la municipo [[Leudal]], por la oficperiodo 2018-2019: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Spencer van der Meulen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Agata Cichocka]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Rogier Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Joop Kiefte]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Robin van der Vliet]]: vicprezidanto}} === Estraro 2017-2018 === [[Dosiero:Dum IJK (20649693185).jpg|eta|dekstra|[[Rogier Huurman]] ĉe [[IJK 2015]]: prezidanto de NEJ inter 2015 kaj 2018; kasisto inter 2018 kaj 2022; ĉeforganizanto de [[IJK 2022]] en Nederlando]] La estraro elektita je la [[28-a de oktobro]] [[2017]] dum la 6-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Lunteren]], vilaĝo en la municipo [[Ede]], por la oficperiodo 2017-2018<ref>[[Pos-Amiko]] de [[:Dosiero:Pos-Amiko 2017-12.pdf|vintro 2017]]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Rogier Huurman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Spencer van der Meulen]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Agata Cichocka]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Arnold Averink: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Jérémie Bert-Manoppongs: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano}} === Estraro 2016-2017 === La estraro elektita je la [[30-a de oktobro]] [[2016]] dum la 5-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Delft]] por la oficperiodo 2016-2017<ref>[[Pos-Amiko]] de [[:Dosiero:Pos-Amiko 2016-12.pdf|vintro 2016]]</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Rogier Huurman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Nika Siebenreich: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Agata Cichocka]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Frank van Hertrooij]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joop Kiefte]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Robin van der Vliet]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Spencer van der Meulen]]: estrarano}} === Estraro 2015-2016 === Neniu estraro estis oficiale elektita dum la antaŭaj 2 jaroj. La estraro elektita je la [[31-a de oktobro]] [[2015]] dum restartiga membrokunsido dum la 4-a [[KlaĉKunveno PostSomera]] en [[Heerlen]] por la oficperiodo 2015-2016: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Rogier Huurman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Nika Siebenreich: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joop Kiefte]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Spencer van der Meulen]]: estrarano}} === Estraro 2012-2013 === Neniu estraro estis oficiale elektita dum la antaŭa jaro. La estraro elektita en 2012: * {{Priskribo|#FFAAAA|Michael Kuijn: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Jeroen van Schaijk: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto}} === Estraro 2010-2011 === La estraro elektita en 2010: * {{Priskribo|#FFAAAA|Richard van Schaik: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Fabian Kemps Verhage: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Nico Huurman]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Douwe Beerda: estrarano}} === Estraro 2009-2010 === La estraro elektita en 2009: * {{Priskribo|#FFAAAA|Douwe Beerda: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Nico Huurman]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Richard van Schaik: kasisto}} === Estraro 2008-2009 === Neniu estraro estis oficiale elektita dum la antaŭaj 3 jaroj. La estraro elektita en 2008: * {{Priskribo|#FFAAAA|Douwe Beerda: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Nico Huurman]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Richard van Schaik: kasisto}} === Estraro 2004-2005 === [[Dosiero:2006-12 IS R von dem Borne.JPG|eta|dekstra|[[Robert von dem Borne]] ĉe [[Internacia Seminario]] 2006/07: prezidanto de NEJ inter 2001 kaj 2005]] La estraro elektita en 2004: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Robert von dem Borne]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Ewout Lamé: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Marcel Geurtsen: kasisto}} === Estraro 2003-2004 === La estraro elektita en 2003: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Robert von dem Borne]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Ewout Lamé: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Marcel Geurtsen: kasisto}} === Estraro 2002-2003 === La estraro elektita en 2002: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Robert von dem Borne]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Maarten van Gompel: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Marcel Geurtsen: kasisto}} === Estraro 2001-2002 === La estraro elektita je la [[16-a de septembro]] [[2001]] dum la 6-a [[PostSomera KlaĉKunveno]] en [[Essen (Belgio)|Essen]], municipo en la belga provinco [[Antverpeno (provinco)|Antverpeno]], por la oficperiodo 2001-2002<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2001-10-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20011025190406/http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |arkivdato=2001-10-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2001-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20010802023015/http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |arkivdato=2001-08-02 }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Robert von dem Borne]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Patrick Oudejans: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Marcel Geurtsen: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joost Witteveen]]: estrarano}} === Estraro 2000-2001 === La estraro elektita je la [[11-a de junio]] [[2000]] dum la jara membrokunveno por la oficperiodo 2000-2001<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20000617000822/http://huizen.dds.nl/~nej/aktueel.html |arkivdato=2000-06-17 }}</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Robert von dem Borne]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Sanne Alink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|David van Bezooijen: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joost Witteveen]]: estrarano}} === Estraro 1999-2000 === [[Dosiero:2008-07-21 uk nl eduksistemo 03.JPG|eta|dekstra|[[Ingeborg van Dijk]] ĉe [[UK 2008]]: estrarano de NEJ inter 1994 kaj 1997; prezidanto inter 1997 kaj 2000; kasisto inter 1999 kaj 2000]] La estraro elektita en 1999: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ingeborg van Dijk]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Fabien van Mook]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ingeborg van Dijk]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joost Witteveen]]: estrarano}} === Estraro 1998-1999 === La estraro elektita en 1998: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ingeborg van Dijk]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Fabien van Mook]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Johan Bleij: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Joost Witteveen]]: estrarano}} === Estraro 1997-1998 === La estraro elektita en 1997: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ingeborg van Dijk]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Fabien van Mook]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Johan Bleij: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Mark Overman: estrarano}} === Estraro 1996-1997 === La estraro elektita en 1996: * {{Priskribo|#FFAAAA|Oscar Debats: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Fabien van Mook]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Johan Bleij: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ingeborg van Dijk]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Mark Overman: estrarano}} === Estraro 1995-1996 === La estraro elektita en 1995: * {{Priskribo|#FFAAAA|Oscar Debats: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Fabien van Mook]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Mark Overman: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ingeborg van Dijk]]: estrarano}} === Estraro 1994-1995 === La estraro elektita en 1994: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Jeroen Balkenende]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Cora Brink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Jeroen Balkenende]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Fabien van Mook]]: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Ingeborg van Dijk]]: estrarano}} === Estraro 1993-1994 === [[Dosiero:Danny ten Haaf.jpg|eta|dekstra|[[Danny ten Haaf]] ĉe [[UK 2008]]: vicprezidanto de NEJ inter 1990 kaj 1991; prezidanto inter 1991 kaj 1994]] La estraro elektita en 1993: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Cora Brink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Jeroen Balkenende]]: kasisto}} === Estraro 1992-1993 === La estraro elektita en 1992: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Cora Brink: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Dirk de Vries: kasisto}} === Estraro 1991-1992 === La estraro elektita en 1991: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Danny ten Haaf]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Dirk de Vries: kasisto}} === Estraro 1990-1991 === La estraro elektita je la [[16-a de marto]] [[1990]] en [[Vierhouten]] por la oficperiodo 1990-1991<ref>JEN 1990-3</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Roel Haveman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Dirk de Vries: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Danny ten Haaf]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Derk Ederveen]]: estrarano}} === Estraro 1989-1990 === La estraro elektita je la [[27-a de marto]] [[1989]] en [[Baarle-Nassau]] por la oficperiodo 1989-1990<ref>JEN 1989-3</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Roel Haveman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Derk Ederveen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|Jan-Willem Arnold: vicprezidanto}} === Estraro 1988-1989 === La estraro elektita je la [[4-a de aprilo]] [[1988]] en [[Elahuizen]] por la oficperiodo 1988-1989<ref>JEN 1988-3</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Roel Haveman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Derk Ederveen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|Jan-Willem Arnold: vicprezidanto}} === Estraro 1987-1988 === La estraro elektita en 1987: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Roel Haveman]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Derk Ederveen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|Jan-Willem Arnold: vicprezidanto}} === Estraro 1986-1987 === La estraro elektita en 1986: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gerard Gerritse]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Derk Ederveen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|Mariken Creuwels: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Roel Haveman]]: estrarano}} === Estraro 1985-1986 === La estraro elektita en 1985: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Gerard Gerritse]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Derk Ederveen]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|Mariken Creuwels: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Roel Haveman]]: estrarano}} === Estraro 1984-1985 === La estraro elektita je la [[23-a de aprilo]] [[1984]]<ref>JEN 1984-4</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|Hiddo Velsink: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Gerard Gerritse]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Gerard Gerritse]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Derk Ederveen]]: estrarano}} === Estraro 1983-1984 === La estraro elektita en 1983: * {{Priskribo|#FFAAAA|Hiddo Velsink: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Mariken Creuwels: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Gerard Gerritse]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Gerard Gerritse]]: vicprezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Derk Ederveen]]: estrarano}} === Estraro 1982-1983 === La estraro elektita je la [[11-a de aprilo]] [[1982]]<ref>JEN 1982-3</ref>: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Henk Diender]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Henk Diender]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Gerard Gerritse]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Mariken Creuwels: estrarano}} === Estraro 1981-1982 === La estraro elektita en 1981 ĝis nun ne estas plene konata: :... * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} :... * {{Priskribo|#66AACC|[[Rob Heusdens]]: estrarano}} === Estraro 1980-1981 === La estraro elektita je la [[17-a de februaro]] [[1980]] dum internacia renkontiĝo en [[Lochem]] por la oficperiodo 1980-1981: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|[[Henk Diender]]: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Eline Dentz: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Korine Cheizoo: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Mariken Creuwels: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|[[Rob Heusdens]]: estrarano}} === Estraro 1979-1980 === La estraro elektita en 1979: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Frans Stein: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Hans Muller: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Korine Cheizoo: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Patricia Casander: estrarano}} === Estraro 1978-1979 === La estraro elektita en 1978: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Korine Cheizoo: estrarano}} === Estraro 1977-1978 === La estraro elektita en 1977: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Korine Cheizoo: estrarano}} === Estraro 1976-1977 === La estraro elektita en 1976: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto}} === Estraro 1975-1976 === La estraro elektita en 1975: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Gerard Peet: estrarano}} === Estraro 1974-1975 === La estraro elektita en 1974: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Ineke Emmelkamp]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Eddy Posthumus: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Gerard Peet: estrarano}} === Estraro 1973-1974 === La estraro elektita en 1973: * {{Priskribo|#FFAAAA|Gerard Peet: prezidanto;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ineke Emmelkamp]]: kasisto}} === Estraro 1972-1973 === La estraro elektita en 1972: * {{Priskribo|#FFAAAA|Gerard Peet: prezidanto;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Ineke Emmelkamp]]: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Ben Weber: estrarano;}} * {{Priskribo|#66AACC|Neeltje Boersma: estrarano}} === Estraro 1971-1972 === La estraro elektita en 1971: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Gerard Peet: sekretario}} === Estraro 1970-1971 === La estraro elektita en 1970: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Gerard Peet: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Gerard Peet: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Ben Weber: estrarano}} === Estraro 1969-1970 === La estraro elektita en 1969: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Gerard Peet: sekretario}} === Estraro 1968-1969 === La estraro elektita en 1968: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Jaap Duijs: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Gerard Peet: kasisto}} === Estraro 1967-1968 === La estraro elektita en 1967: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Jaap Duijs: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Gerard Peet: kasisto}} === Estraro 1966-1967 === [[Dosiero:NEJ Arnhem april 1966.jpg|eta|dekstra|Kelkaj estraranoj kaj eksestraranoj de NEJ, dum NEJ-semajnfino en aprilo 1966.]] La estraro elektita en 1966: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Robert Groeneveld: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|[[Midas Dekkers]]: kasisto}} === Estraro 1965-1966 === La estraro elektita en 1965: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Wim Jansen]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Robert Groeneveld: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Roberto Zuidwijk: kasisto;}} * {{Priskribo|#66AACC|Neeltje Boersma: estrarano}} === Estraro 1965 === La estraro elektita en 1965: * {{Priskribo|#FFAAAA|[[Tom Ashvinikumar]]: prezidanto;}} * {{Priskribo|#66CC77|Robert Groeneveld: sekretario;}} * {{Priskribo|#FFCC77|Peter Broers: kasisto;}} * {{Priskribo|#C37DE8|[[Wim Jansen]]: vicprezidanto}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Nederlanda Esperanto-Junularo]] eo4t5876veja9s3k604tbq3az2uinjy 0 620124 9505898 8926965 2026-11-01T20:29:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505898 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = '' Amaranthus cruentus '' |koloro = lightgreen |dosiero = Amaranthus cruentus1.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero= kampo kun ruĝa amaranto |regno = [[Planto]]j, ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]], ''Magnoliophyta'' |klaso = |ordo = [[Kariofilaloj]], ''Caryophyllales'' |familio = [[Amarantacoj]], ''Amaranthaceae |subfamilio= ''Amaranthoideae'' | Taxon4_WissName = |genro = [[Amaranto]], ''Amaranthus'' |specio = ''A. cruentus'' |dunomo = ''Amaranthus cruentus'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''ruĝa amaranto''' (''Amaranthus cruentus''), nomata ankaŭ '''grapola amaranto''' estas [[specio (biologio)|plantospecio]] el la [[genro (biologio)|genro]] [[Amaranto]] (''Amaranthus'') ene de la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Amarantacoj]] (''Amaranthaceae''). == Priskribo == [[Dosiero:Amaranthus cruentus Blanco2.430-cropped.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo el ''Flora de Filipinas'', 1880–1883.]] [[Dosiero:Amaranthus cruentus L., seeds.JPG|eta|maldekstre|''Amaranthus cruentus'' semoj.]] [[Dosiero:20120905Altlussheim1.jpg|eta|grapola amaranto.]] [[Dosiero:Purppurarevonhäntä.jpg|eta|foliaro kaj folioj de la verda grapola amaranto.]] === Aspekto kaj folio === ''Amaranthus cruentus'' kreskas kiel [[unujara planto|unujara]] [[herba planto]]. Ĝi formas [[pivotradiko]]n<ref>Robert H. Mohlenbrock: ''Flowering Plants.'' SIU Press, 2001, ISBN 0-8093-2380-X, S.&nbsp;119 f.</ref> kaj atingas kreskoalton de 30 centimetroj ĝis 2 metroj. La plantpartoj estas ofte ruĝecaj. La disbranĉiga [[trunko]] estas eĝa, kalva aŭ pli kaj malpli kovrata per [[triĥomo]]j. La alternanta aŭ spirale starantaj [[folio (planto)|folioj]] havas folitigojn kaj foliplatojn. La folitigon longas de 2,5 ĝis 18&nbsp;cm. La simpla, lanceta ĝis ovforma foliplato longas de 6 ĝis 20 &nbsp;cm.. Ne ekzistas [[stipulo]]j. La [[kotiledono]]j estas ĉirkaŭ 1,5 &nbsp;cm longaj, karnecaj kaj havas tigojn. === Floraro kaj floro === ''Amaranthus cruentus'' estas [[monoika]]. La terminale staranta, [[grapolo|grapolara]] [[floraro|tuta floraro]] estas kunigita el densaj, spiksimilaj partaj floraroj. Ĝi longas 30 ĝis 50 &nbsp;cm kaj havas diametron de ĉirkaŭ 15&nbsp;cm. La plej supra parta floraro staras ofte vertikale. La ĉirkaŭ 2&nbsp;mm longaj brakteoj estas sube de la mezo sekhaŭta. La masklaj [[floro]]j havas kvar aŭ kvin 2 ĝis 2,4&nbsp;mm longajn, pintigitajn, spatelformajn [[tepalo]]jn kaj kvin iberajn, ĉirkaŭ 1&nbsp;mm longajn [[stameno]]jn. La inaj floroj havas ĉiam kvin 1,2 ĝis 1,8&nbsp;mm longajn preskaŭ samajn tepalojn, kiuj estas oblongaj ĝis lanceraj ĝis eliptaj kaj havas pintajn ĝis rondigitajn finojn. === Frukto kaj semoj === La malhele ruĝaj, kalvaj [[kapsulo (frukto)|kapsuloj]] (kapsulkovriloj) longas 2 ĝis 2,5&nbsp;mm kaj estas renverse ovoformaj ĝis rombaj kaj enestas nur unu semo. La eburkoloraj ĝis flavecaj aŭ ruĝe malhelbrunaj glataj [[pseŭdogreno]]-semoj havas diametron de ĉirkaŭ 1,4&nbsp;mm. La semo havas ameloriĉan perispermon. La milgrajna amaso estas nur 0,5–1,1 gramoj. La planto kreskas ĝis alteco de 2000 metroj super marnivelo. Ĝi ne estas frostrezista kaj povas kreski sur malkompaktaj bone tralaseblaj fekundaj, acidetaj ĝis alkalaj grundoj. La planto preferas sunan kaj protektatan kreskejon. La temperaturo estu inter 10–40&nbsp;°C. Ĝi preferas multe da precipitaĵo. Ĝi estas [[C4-planto]] kaj kvalita kurttaga planto (KTP), la rikolto estas ĉirkaŭ 800–3000&nbsp;kg/ha. === Kromosomnombro === La [[kromosomo]]nombro estas 2n = 32, 34. == Disvastigo == ''Amaranthus cruentus'' hejmiĝas en [[Sudameriko]] kaj disvastiĝis jam frue ĝis [[Mezameriko]] kaj la sudaj regionoj de sudorienta Usono. == Uzado == La relative malgrandaj semoj estas facile rikolteblaj. Ili estas manĝataj kiel [[pseŭdogreno]], precipe en Meksikio kaj Hindio. Intertempe tiu amaranto ankaŭ estas kultivata en orienta Afriko, ekzemple en [[Sudano]]. == Taksonomio == La [[unua priskribo]] de ''Amaranthus cruentus'' okazis 1759 fare de [[Carl von Linné]] en ''Systema Naturae'', Editio Decima 2, p.&nbsp;1269 <ref name="biodiversitylibrary" />. [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por ''Amaranthus cruentus'' L. estas: ''Amaranthus chlorostachys'' WILLD., ''Amaranthus hybridus'' subsp. ''cruentus'' (L.) THELL., ''Amaranthus paniculatus'' L.<ref name="GRIN" >[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?70070 Amaranthus cruentus] en Germplasm Resources Information Network (GRIN), USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. Alirita la 7an de Oktobro 2018.</ref> == Referencoj == {{Referencoj | referencoj = <ref name="biodiversitylibrary">[http://www.biodiversitylibrary.org/page/587188 Erstveröffentlichung eingescannt bei ''biodiversitylibrary.org''.]</ref> }} == Literaturo == * G. J. H. Grubben, O. A. Denton: [https://www.prota4u.org/database/protav8.asp?&g=pe&p=Amaranthus+cruentus+L. ''Amaranthus cruentus L.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181003220917/https://www.prota4u.org/database/protav8.asp?&g=pe&p=Amaranthus+cruentus+L. |date=2018-10-03 }} auf prota4u.org, abgerufen am 30. Mai 2017. * James Henrickson: [https://web.archive.org/web/20210507190557/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?290,294,300 Eintrag bei ''The Jepson Manual Treatment''.] (Abschnitt Beschreibung und Verbreitung). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Thomas Meyer: [http://www.blumeninschwaben.de/Zweikeimblaettrige/xKleineFamilien/powellii.htm#Rispiger%20Fuchsschwanz Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei ''Flora-de: Flora von Deutschland'' (alter Name der Webseite: ''Blumen in Schwaben'')] * [http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Amaranthus+cruentus ''Amaranthus cruentus''] bei Useful Tropical Plants, abgerufen am 29. Mai 2017. * [http://symbiota4.acis.ufl.edu/seinet/vplants/portal/taxa/index.php?taxon=Amaranthus+cruentus&formsubmit=Search+Terms ''Amaranthus cruentus'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bei vPlants, abgerufen am 2. Juni 2017. [[Kategorio:Amarantacoj|cruentus]] [[Kategorio:Pseŭdocerealoj]] [[Kategorio:Utilplantoj]] d31ji16ld1xj40m3yp5sk09pgabwrlm 0 622623 9505877 9059402 2026-11-01T19:45:46Z Sj1mor 12103 9505877 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Licio |koloro = lightgreen |dosiero = Lycium barbarum (7184617668).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero= [[Ordinara licio]] (''Lycium barbarum'') |regno = [[Planto]]j, ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]], ''Magnoliophyta'' |klaso = |ordo = [[Solanaloj]], ''Solanales'' |familio = [[Solanacoj]], ''[[Solanaceae]] |subfamilio= |Taxon4_WissName = |genro = ''[[Lycium]]'' |specio = ''L. chinensis'' |dunomo = ''Lycium chinensis'' |vikispecio = |komunejo = |dunomo aŭtoritato= [[Carl von Linné|L.]] |sinonimoj = }} La '''licio''' (''Lycium'') estas genro el la familio de la [[Solanacoj]] (''Solanaceae'') kun ĉirkaŭ 80 specioj. == Priskribo == Licio estas {{J|ligna planto}} kun propagiloj havantaj radikojn. Ili plej ofte kreskas vertikale aŭ rampante, ili plej ofte estas [[arbusto]]j kun alteco de 0,5 ĝis 2,5 (4)&nbsp;m, kelkfoje kripliĝintaj aŭ 20&nbsp;cm ĝis 4 aŭ 5 (10)&nbsp;m altaj arbetoj. Ili ofte havas dornojn kaj simplaj [[triĥomo]]jn. [[Dosiero:Lycium ruthenicum Baikonur 01.jpg | eta| maldekstre| ''Lycium ruthenicum'' kun fruktoj]] La floroj estas aksaj kaj ofte staras ĉe kurtŝosoj en floraroj, kiuj konsistas el 2 ĝis 50 kvinnombraj, malofte kvarnombraj floroj. La [[petalo]]j estas tub- kaj funelformaj, radiarsimetriaj, iom zigomorfaj, blankaj al verdece blankaj, verdece flavaj al flave blankaj, kremblankaj, bluece blankaj, violaj aŭ violetaj; kelkfoje la vejnoj estas viole nigraj aŭ verdaj, brunaj aŭ violaj punktoj. La korono longas 3 ĝis 25&nbsp;mm. La fruktoj estas globaj aŭ ovformaj 4 ĝis 6 × 3 ĝis 4, kelkfoje pli grandaj kaj tiam 8 ĝis 10 mm longaj. La [[bero|berformaj]] fruktoj havas ordinare (2) 4 ĝis 10 (16) aŭ (10) 16 ĝis 40 (70) semojn. Esceptoj estas la [[drupo]]j de du specioj, kiuj aperas ĉe la specio ''Lycium schaffneri''. La fruktoj de la specioj ''Lycium macrodon'' kaj ''Lycium puberulum'' havas du kamerajn fruktojn La plej multaj argentinaj kaj ĉiliaj specioj estas polenigitaj de la tri sekvantaj insektaj ordoj: [[himenoptero]]j, [[diptero]]j kaj [[lepidoptero]]j, nur ''Lycium cestroides'' estas polenigita de [[kolibro]]j. == Disvastigo == 51 de 80 specioj hejmiĝas en Ameriko, 30 en la [[Malnova Mondo]], de tiuj 17 en la suda Afriko. Ili antaŭ ĉio kreskas en la ekstertropikaj regionoj, kie ili kreskas en la regionoj de 0 ĝis 4000 metroj. Ili ofte kreskas sur grundoj kun alta salkvanto. == Sistematiko == La genro havas ĉirkaŭ 83 speciojn. * ''[[Lycium acutifolium]]'' E. MEY. EX DUNAL * ''[[Lycium afrum]]'' L. * ''[[Lycium ameghinoi]]'' SPEG. * ''[[Lycium americanum]]'' JACQ. * ''[[Lycium amoenum]]'' DAMMER * ''[[Lycium andersonii]]'' A. GRAY * ''[[Lycium arenicola]]'' MIERS * ''[[Lycium argentino-cestroides]]'' HIERON. EX SECKT * ''[[Lycium arochae]]'' CHIANG, WENDT & LOTT * ''[[Lycium athium]]'' BERNARDELLO * ''[[Lycium australe]]'' F.MUELL. * [[ordinara Licio]] (''Lycium barbarum'')L. * ''[[Lycium berlandieri]]'' DUNAL * ''[[Lycium bosciifolium]]'' SCHINZ * ''[[Lycium brevipes]]'' BENTH. * ''[[Lycium californicum]]'' NUTT. * ''[[Lycium carolinianum]]'' WALTER * ''[[Lycium cestroides]]'' SCHLTDL. * ''[[Lycium chanar]]'' PHIL. * ''[[Lycium chilense]]'' BERTERO * [[ĉina Licio]] (''Lycium chinense'' MILL.) * ''[[Lycium ciliato-elongatum]]'' BERNARDELLO * ''[[Lycium ciliatum]]'' SCHLTDL. * ''[[Lycium cinereum]]'' THUNB. * ''[[Lycium cooperi]]'' A. GRAY * ''[[Lycium cuneatum]]'' DAMMER * ''[[Lycium cyathiformum]]'' C. HITCHCOCK * ''[[Lycium cylindricum]]'' KUANG & A.M. LU * ''[[Lycium dasystemum]]'' POJARKOVA * ''[[Lycium decumbens]]'' WELW. EX HIERN * ''[[Lycium densifolium]]'' WIGGINS * ''[[Lycium depressum]]'' STOCKS * ''[[Lycium deserti]]'' PHILIPPI * ''[[Lycium distichum]]'' MEYEN * ''[[Lycium eenii]]'' S. MOORE * ''[[Lycium elongato-cestroides]]'' HIERONYMUS * ''[[Lycium elongatum]]'' MIERS * ''[[Lycium europaeum]]'' L. * ''[[Lycium exsertum]]'' A. GRAY * ''[[Lycium ferocissimum]]'' MIERS * ''[[Lycium fremontii]]'' A. GRAY * ''[[Lycium fuscum]]'' MIERS * ''[[Lycium gariepense]]'' A.M.VENTER * ''[[Lycium gilliesianum]]'' MIERS * ''[[Lycium glomeratum]]'' SENDTNER * ''[[Lycium grandicalyx]]'' JOUBERT & VENTER * ''[[Lycium hantamense]]'' A.M.VENTER (in Levin et al. als ''L. sp. nov.'', vidu ankaŭ: * ''[[Lycium hirsutum]]'' DUNAL * ''[[Lycium horridum]]'' THUNB. * ''[[Lycium humile]]'' PHILIPPI * ''[[Lycium infaustum]]'' MIERS * ''[[Lycium intricatum]]'' BOISS. * ''[[Lycium isthmense]]'' CHIANG * ''[[Lycium leiospermum]]'' I.M.JOHNST. * ''[[Lycium leiostemum]]'' WEDDELL * ''[[Lycium macrodon]]'' A. GRAY * ''[[Lycium mascarenense]]'' A.M.VENTER & A.J.SCOTT * ''[[Lycium martii]]'' SENDTNER * ''[[Lycium megacarpum]]'' WIGGINS * ''[[Lycium minimum]]'' C.L.HITCHCOCK * ''[[Lycium minutifolium]]'' REMY * ''[[Lycium morongii]]'' BRITTON * ''[[Lycium nodosum]]'' MIERS * ''[[Lycium oxycarpum]]'' DUNAL * ''[[Lycium pallidum]]'' MIERS * ''[[Lycium parishii]]'' A.GRAY * ''[[Lycium pilifolium]]'' C.H.WRIGHT * ''[[Lycium puberulum]]'' A.GRAY * ''[[Lycium pumilum]]'' DAMMER * ''[[Lycium rachidocladum]]'' DUNAL * ''[[Lycium repens]]'' SPEG. * ''[[Lycium ruthenicum]]'' MURRAY * ''[[Lycium schaffneri]]'' A. GRAY * ''[[Lycium schizocalyx]]'' C.H.WRIGHT * ''[[Lycium schreiteri]]'' BARKLEY * ''[[Lycium schweinfurthii]]'' DAMMER * ''[[Lycium shawii]]'' ROEM. & SCHULT. * ''[[Lycium shockleyi]]'' A.GRAY * ''[[Lycium stenophyllum]]'' REMY * ''[[Lycium strandveldense]]'' A.M.VENTER * ''[[Lycium tenue]]'' WILLD. * ''[[Lycium tenuispinosum]]'' MIERS * ''[[Lycium tetrandrum]]'' L.F. * ''[[Lycium texanum]]'' CORRELL * ''[[Lycium torreyi]]'' A.GRAY * ''[[Lycium villosum]]'' SCHINZ * ''[[Lycium vimineum]]'' MIERS * ''[[Lycium yunnanense]]'' KUANG & A.M. LU == Bildaro == <gallery> Dosiero:Lycium andersonii 6.jpg| ''Lycium andersonii'' Dosiero:Lycium chinense 15.JPG| ''Lycium chinense'' Dosiero:Lycium exsertum.jpg| ''Lycium exsertum'' Dosiero:Lycium fremontii az.jpg| ''Lycium fremontii'' Dosiero:Lycium intrincatum (flor).JPG| ''Lycium intricatum'' Dosiero:Lycium pallidum 3.jpg| ''Lycium pallidum'' Dosiero:Starr 020116-0050 Lycium sandwicense.jpg| ''Lycium sandwicense'' Dosiero:Lycium schweinfurthii - fruits.jpg|''Lycium schweinfurthii'' </gallery> == Literaturo == Armando T. Hunziker: ''The Genera of Solanaceae'', A.R.G. Gantner Verlag K.G., Ruggell, Liechtenstein 2001, ISBN 3-904144-77-4. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|ReVo=lici}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=119146 ''Lycium'' in der Flora of China] * [GRIN ID=7052 Rang=genus WissName=Lycium Liste=ja Linktext=nein ''Lycium'' Liste der Arten bei GRIN] * [http://www3.amherst.edu/~jsmiller/LycieaeWeb/index.html Project Lycieae] [[Kategorio:Licioj| ]] rno5qei1q470ov21febybjwneawfpoi 0 629418 9505599 9503927 2026-11-01T12:36:16Z ThomasPusch 1869 9505599 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Sir Patrick Stewart''' (naskiĝis la [[13-an de julio]] [[1940]], mortis la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2026]])<ref name="NPG">{{cite web|author1=[[Nadav Kander]]|title=Sir Patrick Stewart by Nadav Kander|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp93919|website=npg.org|publisher=[[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono]]|accessdate=23-a de julio 2017}}</ref>, estis [[angloj|angla]] [[aktoro]] kiu laboris en teatro, televido kaj kino dum preskaŭ ses jardekoj. Li estis nomumita por premio Lawrence Olivier,<!-- Q28470 --> [[premio Ora Globo|Ora Globo]], [[premio Emmy]], [[premio Screen Actors Guild|Screen Actors Guild]] kaj Saturno<!-- Q105447 --> en multaj okazoj. Komencante sian karieron en la [[Royal Shakespeare Company]], Stewart ricevis la 1979-a la Premion Laurence Olivier al pli bona Aktoro. La unuaj televidaj filmoj de Stewart estis en [[BBC]] meze de la malfruaj 1970-aj jaroj. En la 1980-aj jaroj, Stewart komencis labori en Usono, per elstaraj ĉefroloj kiel ekzemple Kapitano [[Jean-Luc Picard]] en [[Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio]] kaj kina serio de [[Star Trek]], kiel Profesoro [[Charles Xavier]] en la filmo-serio [[X-Men (filmo)|X-Men]], en televida serio [[Blunt Talk]], kaj voĉaj paperoj<!-- vidu diskutpaĝe --> kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]] kaj filmo [[Ted]]. Post li revenis al la Royal Shakespeare Company, en 2008 Stewart ludis [[Hamleto#Intrigo|reĝon Klaŭdion]] en [[Hamleto]] kaj gajnis duan Olivier-premion. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1975 || Hennessy || Tilney |- | 1975 || Hedda || Ejlert Løvborg |- | 1981 || Excalibur || Leondegrance |- | 1982 || The Plague Dogs || Major Awdry |- | 1984 || Windy Story || Charles Duffner |- | 1984 || Dune || Gurney Halleck |- | 1985 || Wild Geese II || Russian General |- | 1985 || Lifeforce || Dr. Armstrong |- | 1985 || Code Name: Emerald || Cnl. Peters |- | 1985 || The Doctor and the Devils || Prof. Macklin |- | 1986 || Lady Jane || Henry Grey, 1st Duke of Suffolk |- | 1991 || L.A. Story || Mr. Perdue, Maître d' at L'Idiot |- | 1993 || Gunmen || Loomis |- | 1993 || Robin Hood: Men in Tights || Richard I |- | 1994 || [[Star Trek Generations]] || Jean-Luc Picard |- | 1994 || The Pagemaster || Adventure |- | 1995 || Jeffrey || Sterling |- | 1995 || Love Dance || John |- | 1996 || [[Star Trek: First Contact]] || Jean-Luc Picard |- | 1997 || Conspiracy Theory || Dr. Jonas |- | 1997 || Masterminds || Rafe Bentley |- | 1998 || Dad Savage || Dad Savage |- | 1998 || Safe House || Mace Sowell |- | 1998 || [[Star Trek: Insurrection]] || Jean-Luc Picard |- | 1998 || The Prince of Egypt || Seti I |- | 2000 || [[X-Men (filmo)|X-Men]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2001 || Jimmy Neutron: Boy Genius || King Goobot |- | 2002 || [[Star Trek: Nemesis]] || Jean-Luc Picard |- | 2003 || X2 || Charles Xavier/Professor X |- | 2004 || Boo, Zino & the Snurks || Albert Drollinger |- | 2005 || Nausicaä of the Valley of the Wind || Lord Yupa |- | 2005 || Steamboy || Dr. Lloyd Steam |- | 2005 || The Game of Their Lives || Older Dent McSkimming |- | 2005 || Chicken Little || Mr. Woolensworth |- | 2006 || Bambi II || The Great Prince |- | 2006 || [[X-Men: The Last Stand]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2007 || TMNT || Max Winters/Yaotl |- | 2009 || [[X-Men Origins: Wolverine]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2011 || Gnomeo & Juliet || William Shakespeare |- | 2012 || Ice Age: Continental Drift || Ariscratle |- | 2012 || Ted || Parolisto |- | 2013 || Legends of Oz: Dorothy's Return || Tugg |- | 2013 || Hunting Elephants || Lord Michael Simpson |- | 2013 || The Wolverine || Charles Xavier/Professor X |- | 2014 || Sinbad: The Fifth Voyage || Parolisto |- | 2014 || Match || Tobi Powell |- | 2014 || [[X-Men: Days of Future Past]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2014 || A Million Ways to Die in the West || Guardian Sheep |- | 2015 || Green Room || Darcy |- | 2015 || Ted 2 || Parolisto |- | 2015 || Christmas Eve || Harris |- | 2016 || Spark: A Space Tail || The Captain |- | 2017 || Logan || Charles Xavier/Professor X |- | 2017 || Dragonheart: Battle for the Heartfire || Drago |- | 2017 || The Emoji Movie || Poop |- | 2017 || The Wilde Wedding || Harold |- | 2018 || Postcards from the 48%[134] || Sin mem |- | 2019 || The Kid Who Would Be King || Merlin |- | 2019 || Charlie's Angels || Bosley |- | 2019 || Coda || Henry Cole |- |2022 |Doctor Strange in the Multiverse of Madness |Charles Xavier/Professor X |- |2026 |The Sheep Detectives |(voĉo) |- |2026 |Avengers: Doomsday |Charles Xavier/Professor X |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1965 || The Avengers || Man walking in from the sea |- | 1967 || Coronation Street || Fajroficiro |- | 1973 || Play of the Month: The Love-Girl and the Innocent || Gurvich |- | 1974 || Fall of Eagles || [[Vladimir Lenin]] |- | 1974 || Antony and Cleopatra || Enobarbus |- | 1974 || The Gathering Storm || Clement Attlee |- | 1975 || North & South || John Thornton |- | 1975 || Joby || Reg Weston |- | 1976 || I, Claudius || Sejanus |- | 1979 || Tinker Tailor Soldier Spy || Karla |- | 1980 || Hamlet, Prince of Denmark || Claudius |- | 1980 || The Anatomist by James Bridie || Dr. Knox |- | 1980 || Little Lord Fauntleroy || Wilkins |- | 1981–1983 || Maybury || Dr. Edward Roebuck |- | 1982 || Smiley's People || Karla |- | 1984 || Pope John Paul II || Party Secretary Wladyslaw Gomulka |- | 1987–1994 || Star Trek: The Next Generation || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1988 || Reading Rainbow || Sin mem |- | 1993 || Death Train (aka Detonator) || Malcolm Philpott |- | 1993 || Star Trek: Deep Space Nine || [[Jean-Luc Picard]] / Locutus |- | 1994 || Saturday Night Live || Sin mem (invitito) |- | 1994 || In Search of Dr. Seuss || Kaporalo Mulvaney (voĉo) |- | 1995 || The Simpsons || Numero 1 (voĉo) |- | 1995 || 500 Nations || (voĉo) |- | 1996 || The Canterville Ghost || Sir Simon de Canterville |- | 1998 || Moby Dick || Kapitano Ahab |- | 1999 || Animal Farm || Napoleono (voĉo) |- | 1999 || A Christmas Carol || Ebenezer Scrooge |- | 2002 || King of Texas || John Lear |- | 2003 || The Lion in Winter || King Henry II |- | 2003 || Frasier || Alastair Burke |- | 2004 || The Last Dragon || Rakontisto |- | 2005 || Mysterious Island || Nemo |- | 2005–2014 || Family Guy || Pluraj voĉoj |- | 2005 || The Snow Queen || The Raven (voĉo) |- | 2005–present || American Dad! || Avery Bullock (voĉo) |- | 2005 || Extras || Sin mem |- | 2006 || Eleventh Hour || Profesoro Ian Hood |- | 2009 || Hamlet || Claudius / the Ghost |- | 2010 || Macbeth || Macbeth |- | 2012 || Richard II || John of Gaunt |- | 2012 || Futurama || The Huntmaster (voĉo) |- | 2012, 2014 || Robot Chicken || Pluraj voĉoj |- | 2012 || The Daily Show || Correspondent |- | 2012 || Racing Legends || Prezentisto |- | 2013 || The Simpsons || Sennoma kunlaboranto (voĉo) |- | 2014 || Cosmos: A Spacetime Odyssey || William Herschel (voĉo) |- | 2015–2016 || Blunt Talk || Walter Blunt |- | 2015 || Oscar's Hotel for Fantastical Creatures || Albert (voĉo) |- | 2016 || Unbreakable Kimmy Schmidt || Sin mem (voĉo) |- | 2019 || Star Trek: Picard || Jean-Luc Picard |} === Videoludoj === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1994 || Lands of Lore: The Throne of Chaos || King Richard of Gladstone (fikcia rolo) |- | 1995 || Star Trek: The Next Generation - A Final Unity || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1997 || Star Trek: Generations || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1999 || Star Trek: Hidden Evil || Jean-Luc Picard |- | 2000 || Star Trek: Invasion || Jean-Luc Picard |- | 2000 || Star Trek: Armada || Jean-Luc Picard / Locutus of Borg Clone |- | 2001 || Star Trek: Armada II || Jean-Luc Picard |- | 2002 || Star Trek: Bridge Commander || Jean-Luc Picard |- | 2002 || Star Trek: Starfleet Command III || Jean-Luc Picard |- | 2002 || X-Men: Next Dimension || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2003 || X2: Wolverine's Revenge || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2003 || Star Trek: Elite Force II || Jean-Luc Picard |- | 2004 || Forgotten Realms: Demon Stone || Khelban 'Blackstaff' Arunsun |- | 2004 || X-Men Legends || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2005 || X-Men Legends II: Rise of Apocalypse || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2006 || The Elder Scrolls IV: Oblivion || Emperor Uriel Septim VII |- | 2006 || X-Men: The Official Game || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2006 || Star Trek: Legacy || Jean Luc Picard |- | 2010 || Castlevania: Lords of Shadow || Zobek |- | 2010 || Lego Universe || Rakontisto |- | 2011 || The Sims Medieval || Rakontisto |- | 2011 || War of the Worlds || Rakontisto |- | 2014 || Castlevania: Lords of Shadow 2 || Zobek |- | 2014 || Family Guy: The Quest for Stuff || Sin mem |- | 2019 || Shadow Point || Rakontisto |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|68265}} * {{IBDB nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stewart, Patrick}} [[kategorio:Aktoroj de Star Trek]] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj]] [[Kategorio:Socialistaj feministoj]] [[Kategorio:Anglaj socialistoj]] [[Kategorio:Kalvuloj]] [[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj teatruloj‎]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Profesoroj]] q44cohkj3s88o93v6oprifewr2fdu7y 9505603 9505599 2026-11-01T12:38:25Z ThomasPusch 1869 9505603 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Sir Patrick Stewart''' (naskiĝis la [[13-an de julio]] [[1940]], mortis la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2026]])<ref name="NPG">{{cite web|author1=[[Nadav Kander]]|title=Sir Patrick Stewart by Nadav Kander|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp93919|website=npg.org|publisher=[[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]] en [[Londono]]|accessdate=23-a de julio 2017}}</ref>, estis [[angloj|angla]] [[aktoro]] kiu laboris en teatro, televido kaj kino dum preskaŭ ses jardekoj. Li estis nomumita por premio Lawrence Olivier,<!-- Q28470 --> [[premio Ora Globo|Ora Globo]], [[premio Emmy]], [[premio Screen Actors Guild|Screen Actors Guild]] kaj Saturno<!-- Q105447 --> en multaj okazoj. Komencante sian karieron en la ''[[Royal Shakespeare Company]]'', Stewart ricevis en 1979 la premion Laurence Olivier de plej bona aktoro. La unuaj televidaj filmoj de Stewart estis en [[BBC]] meze de la malfruaj 1970-aj jaroj. En la 1980-aj jaroj, Stewart komencis labori en Usono, per elstaraj ĉefroloj kiel ekzemple Kapitano [[Jean-Luc Picard]] en [[Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio]] kaj kina serio de [[Star Trek]], kiel Profesoro [[Charles Xavier]] en la filmo-serio [[X-Men (filmo)|X-Men]], en televida serio [[Blunt Talk]], kaj voĉaj paperoj<!-- vidu diskutpaĝe --> kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]] kaj filmo [[Ted]]. Post li revenis al la Royal Shakespeare Company, en 2008 Stewart ludis [[Hamleto#Intrigo|reĝon Klaŭdion]] en [[Hamleto]] kaj gajnis duan Olivier-premion. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1975 || Hennessy || Tilney |- | 1975 || Hedda || Ejlert Løvborg |- | 1981 || Excalibur || Leondegrance |- | 1982 || The Plague Dogs || Major Awdry |- | 1984 || Windy Story || Charles Duffner |- | 1984 || Dune || Gurney Halleck |- | 1985 || Wild Geese II || Russian General |- | 1985 || Lifeforce || Dr. Armstrong |- | 1985 || Code Name: Emerald || Cnl. Peters |- | 1985 || The Doctor and the Devils || Prof. Macklin |- | 1986 || Lady Jane || Henry Grey, 1st Duke of Suffolk |- | 1991 || L.A. Story || Mr. Perdue, Maître d' at L'Idiot |- | 1993 || Gunmen || Loomis |- | 1993 || Robin Hood: Men in Tights || Richard I |- | 1994 || [[Star Trek Generations]] || Jean-Luc Picard |- | 1994 || The Pagemaster || Adventure |- | 1995 || Jeffrey || Sterling |- | 1995 || Love Dance || John |- | 1996 || [[Star Trek: First Contact]] || Jean-Luc Picard |- | 1997 || Conspiracy Theory || Dr. Jonas |- | 1997 || Masterminds || Rafe Bentley |- | 1998 || Dad Savage || Dad Savage |- | 1998 || Safe House || Mace Sowell |- | 1998 || [[Star Trek: Insurrection]] || Jean-Luc Picard |- | 1998 || The Prince of Egypt || Seti I |- | 2000 || [[X-Men (filmo)|X-Men]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2001 || Jimmy Neutron: Boy Genius || King Goobot |- | 2002 || [[Star Trek: Nemesis]] || Jean-Luc Picard |- | 2003 || X2 || Charles Xavier/Professor X |- | 2004 || Boo, Zino & the Snurks || Albert Drollinger |- | 2005 || Nausicaä of the Valley of the Wind || Lord Yupa |- | 2005 || Steamboy || Dr. Lloyd Steam |- | 2005 || The Game of Their Lives || Older Dent McSkimming |- | 2005 || Chicken Little || Mr. Woolensworth |- | 2006 || Bambi II || The Great Prince |- | 2006 || [[X-Men: The Last Stand]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2007 || TMNT || Max Winters/Yaotl |- | 2009 || [[X-Men Origins: Wolverine]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2011 || Gnomeo & Juliet || William Shakespeare |- | 2012 || Ice Age: Continental Drift || Ariscratle |- | 2012 || Ted || Parolisto |- | 2013 || Legends of Oz: Dorothy's Return || Tugg |- | 2013 || Hunting Elephants || Lord Michael Simpson |- | 2013 || The Wolverine || Charles Xavier/Professor X |- | 2014 || Sinbad: The Fifth Voyage || Parolisto |- | 2014 || Match || Tobi Powell |- | 2014 || [[X-Men: Days of Future Past]] || Charles Xavier/Professor X |- | 2014 || A Million Ways to Die in the West || Guardian Sheep |- | 2015 || Green Room || Darcy |- | 2015 || Ted 2 || Parolisto |- | 2015 || Christmas Eve || Harris |- | 2016 || Spark: A Space Tail || The Captain |- | 2017 || Logan || Charles Xavier/Professor X |- | 2017 || Dragonheart: Battle for the Heartfire || Drago |- | 2017 || The Emoji Movie || Poop |- | 2017 || The Wilde Wedding || Harold |- | 2018 || Postcards from the 48%[134] || Sin mem |- | 2019 || The Kid Who Would Be King || Merlin |- | 2019 || Charlie's Angels || Bosley |- | 2019 || Coda || Henry Cole |- |2022 |Doctor Strange in the Multiverse of Madness |Charles Xavier/Professor X |- |2026 |The Sheep Detectives |(voĉo) |- |2026 |Avengers: Doomsday |Charles Xavier/Professor X |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1965 || The Avengers || Man walking in from the sea |- | 1967 || Coronation Street || Fajroficiro |- | 1973 || Play of the Month: The Love-Girl and the Innocent || Gurvich |- | 1974 || Fall of Eagles || [[Vladimir Lenin]] |- | 1974 || Antony and Cleopatra || Enobarbus |- | 1974 || The Gathering Storm || Clement Attlee |- | 1975 || North & South || John Thornton |- | 1975 || Joby || Reg Weston |- | 1976 || I, Claudius || Sejanus |- | 1979 || Tinker Tailor Soldier Spy || Karla |- | 1980 || Hamlet, Prince of Denmark || Claudius |- | 1980 || The Anatomist by James Bridie || Dr. Knox |- | 1980 || Little Lord Fauntleroy || Wilkins |- | 1981–1983 || Maybury || Dr. Edward Roebuck |- | 1982 || Smiley's People || Karla |- | 1984 || Pope John Paul II || Party Secretary Wladyslaw Gomulka |- | 1987–1994 || Star Trek: The Next Generation || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1988 || Reading Rainbow || Sin mem |- | 1993 || Death Train (aka Detonator) || Malcolm Philpott |- | 1993 || Star Trek: Deep Space Nine || [[Jean-Luc Picard]] / Locutus |- | 1994 || Saturday Night Live || Sin mem (invitito) |- | 1994 || In Search of Dr. Seuss || Kaporalo Mulvaney (voĉo) |- | 1995 || The Simpsons || Numero 1 (voĉo) |- | 1995 || 500 Nations || (voĉo) |- | 1996 || The Canterville Ghost || Sir Simon de Canterville |- | 1998 || Moby Dick || Kapitano Ahab |- | 1999 || Animal Farm || Napoleono (voĉo) |- | 1999 || A Christmas Carol || Ebenezer Scrooge |- | 2002 || King of Texas || John Lear |- | 2003 || The Lion in Winter || King Henry II |- | 2003 || Frasier || Alastair Burke |- | 2004 || The Last Dragon || Rakontisto |- | 2005 || Mysterious Island || Nemo |- | 2005–2014 || Family Guy || Pluraj voĉoj |- | 2005 || The Snow Queen || The Raven (voĉo) |- | 2005–present || American Dad! || Avery Bullock (voĉo) |- | 2005 || Extras || Sin mem |- | 2006 || Eleventh Hour || Profesoro Ian Hood |- | 2009 || Hamlet || Claudius / the Ghost |- | 2010 || Macbeth || Macbeth |- | 2012 || Richard II || John of Gaunt |- | 2012 || Futurama || The Huntmaster (voĉo) |- | 2012, 2014 || Robot Chicken || Pluraj voĉoj |- | 2012 || The Daily Show || Correspondent |- | 2012 || Racing Legends || Prezentisto |- | 2013 || The Simpsons || Sennoma kunlaboranto (voĉo) |- | 2014 || Cosmos: A Spacetime Odyssey || William Herschel (voĉo) |- | 2015–2016 || Blunt Talk || Walter Blunt |- | 2015 || Oscar's Hotel for Fantastical Creatures || Albert (voĉo) |- | 2016 || Unbreakable Kimmy Schmidt || Sin mem (voĉo) |- | 2019 || Star Trek: Picard || Jean-Luc Picard |} === Videoludoj === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1994 || Lands of Lore: The Throne of Chaos || King Richard of Gladstone (fikcia rolo) |- | 1995 || Star Trek: The Next Generation - A Final Unity || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1997 || Star Trek: Generations || [[Jean-Luc Picard]] |- | 1999 || Star Trek: Hidden Evil || Jean-Luc Picard |- | 2000 || Star Trek: Invasion || Jean-Luc Picard |- | 2000 || Star Trek: Armada || Jean-Luc Picard / Locutus of Borg Clone |- | 2001 || Star Trek: Armada II || Jean-Luc Picard |- | 2002 || Star Trek: Bridge Commander || Jean-Luc Picard |- | 2002 || Star Trek: Starfleet Command III || Jean-Luc Picard |- | 2002 || X-Men: Next Dimension || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2003 || X2: Wolverine's Revenge || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2003 || Star Trek: Elite Force II || Jean-Luc Picard |- | 2004 || Forgotten Realms: Demon Stone || Khelban 'Blackstaff' Arunsun |- | 2004 || X-Men Legends || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2005 || X-Men Legends II: Rise of Apocalypse || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2006 || The Elder Scrolls IV: Oblivion || Emperor Uriel Septim VII |- | 2006 || X-Men: The Official Game || Charles Xavier / Profesoro X |- | 2006 || Star Trek: Legacy || Jean Luc Picard |- | 2010 || Castlevania: Lords of Shadow || Zobek |- | 2010 || Lego Universe || Rakontisto |- | 2011 || The Sims Medieval || Rakontisto |- | 2011 || War of the Worlds || Rakontisto |- | 2014 || Castlevania: Lords of Shadow 2 || Zobek |- | 2014 || Family Guy: The Quest for Stuff || Sin mem |- | 2019 || Shadow Point || Rakontisto |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|68265}} * {{IBDB nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stewart, Patrick}} [[kategorio:Aktoroj de Star Trek]] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj]] [[Kategorio:Socialistaj feministoj]] [[Kategorio:Anglaj socialistoj]] [[Kategorio:Kalvuloj]] [[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj teatruloj‎]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Profesoroj]] g8kcglqtk7owsm0n4v0qeqw6te5geuk 0 630723 9505611 9132286 2026-11-01T12:56:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milittrupo | titolo = Aera kaj kosma armeo (Francio) | bildo = Logo de l'Armée de l'Air et de l'Espace.svg | bildo_grando = 200 | jaroj = 1912-nuntempo | lando = [[Francio]] | subiĝas al = [[Franca Respubliko]] | parto de = [[Francaj Armitaj Fortoj]] | tipo = | inkludas = | rolo = | grandeco = 44 121 homoj (2023) | stabejo = | lokiĝo = | kromnomo = | aŭspicianto = | devizo = | koloroj = | marŝo = | talismano = | armiloj = | bataloj = | honorsignoj = | komandestro = Jérôme Bellanger ekde 2024 | famaj komandestroj = }} [[Dosiero:Dance for Rafale (7796255348).jpg|350px|eta|''Chasseur Rafale'' de la Franca Aerarmeo.]] La '''Aera kaj kosma armeo''' ({{lang-fr|Armée de l'Air et de l'espace}}) estas la [[Aerarmeo|aerforto]] de la [[Francaj Armitaj Fortoj]], kiun ĝi komponas kune kun la [[Franca Armeo|Terarmeo]], la [[Franca Mararmeo|Mararmeo]], la Nacian Gvardion kaj la Ĝendarmaron de la [[Franca Respubliko]]. La [[Prezidento de Francio]] estas la estro de la armitaj fortoj kun la titolo ''chef des armées'' (ĉefo de la armeoj). La Franca Aerforto estis formita en [[1909]] kiel ''Service Aéronautique'' (aviadila servo), nome serva branĉo de la [[Franca Armeo]], kiu poste sendependiĝis kiel militista branĉo en 1934. La nombro de funkcieblaj aviadiloj ene de la Franca Aerforto estas varia depende el la fonton, tamen fontoj el la [[Ministerio pri defendo (Francio)|Franca Ministerio de Defendo]] havigis ciferon de 658 aviadiloj en 2014.<ref>[http://www.defense.gouv.fr/content/download/290329/3770640/file/Annuaire%20statistique%20de%20la%20d%C3%A9fense%202013-2014.pdf "Annuaire statistique de la défense 2013–2014"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200530005718/https://www.defense.gouv.fr/content/download/290329/3770640/file/Annuaire%20statistique%20de%20la%20d%C3%A9fense%202013-2014.pdf |date=2020-05-30 }} 10a de julio 2014 (Alirita la 29an de januaro 2019)</ref><ref>[http://www.defense.gouv.fr/content/download/210241/2333433/file/Annuaire%20statistiques%20de%20la%20d%C3%A9fense%202012-2013.pdf "Annuaire statistiques de la défense 2012–2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131001041903/http://www.defense.gouv.fr/content/download/210241/2333433/file/Annuaire%20statistiques%20de%20la%20d%C3%A9fense%202012-2013.pdf |date=2013-10-01 }} 4a de junio 2013 (Alirita la 29an de januaro 2019)</ref> La Franca Aerforto havas 225 batalaviadiloj funkcieblaj, el kiuj majoritato estas 117 Dassault Mirage 2000 kaj 108 Dassault Rafale.<ref>[ https://www.dassault-aviation.com/wp-content/blogs.dir/2/files/2019/01/DASSAULT-AVIATION-Financial-Release-January-7-2019.pdf DASSAULT AVIATION Group] (Alirita la 29an de januaro 2019)</ref> Je 2017, la Franca Aerforto havis dungite totalon de 41 160 regula personaro. La rezervuloj de la aerforto konsistis el 5 187 personoj de la Operaca Rezervo.<ref>[https://web.archive.org/web/20141213014855/http://www.defense.gouv.fr/content/download/302626/4023685/file/Chiffres%20cl%C3%A9s%20de%20la%20D%C3%A9fense%20-%202014%20%28GB%29.pdf "Key defence figures 2014" (PDF)]. Defense.gouv.fr. Arkivita el la [http://www.defense.gouv.fr/content/download/302626/4023685/file/Chiffres clés de la Défense - 2014 (GB).pdf originalo (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190824070227/http://www.defense.gouv.fr/content/download/302626/4023685/file/Chiffres |date=2019-08-24 }} la 13an de decembro 2014. (Alirita la 29an de januaro 2019)</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armitaj fortoj de Francio|Aerforto]] [[Kategorio:Aerarmeo]] [[Kategorio:Aperis en 1909]] guzd9rqx72v85fy16hc423kpxiujh2e 14 632543 9506153 6835443 2026-11-02T09:55:16Z RG72 11847 9506153 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Milita historio de Pollando]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] [[Kategorio:Historio de Litovio]] [[Kategorio:Historio de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Historio de Aŭstrio]] [[Kategorio:Historio de Prusio]] [[Kategorio:Politika geografio]] j6l6hjqbkbei7gb6ucz7i3fp63yds6i 828 640339 9505747 9339020 2026-11-01T15:17:38Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:WikidataIB]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 7060597 Scribunto text/plain -- Version: 2020-11-08 -- Module to implement use of a blacklist and whitelist for infobox fields -- Can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article -- if not supplied, it will use the Wikidata ID associated with the current page. -- Fields in blacklist are never to be displayed, i.e. module must return nil in all circumstances -- Fields in whitelist return local value if it exists or the Wikidata value otherwise -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name -- The name is compulsory when blacklist or whitelist is used, -- so the module returns nil if it is not supplied. -- blacklist is passed in named parameter |suppressfields (or |spf) -- whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata (or |fwd) local p = {} local cdate -- initialise as nil and only load _complex_date function if needed -- [[Module:Complex date]] is loaded lazily and has the following dependencies: -- Module:I18n/complex date, Module:ISOdate, Module:DateI18n (alternative for Module:Date), -- Module:Formatnum, Module:I18n/date, Module:Yesno, Module:Linguistic, Module:Calendar -- The following, taken from https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times, -- is needed to use Module:Complex date which seemingly requires date precision as a string. -- It would work better if only the authors of the mediawiki page could spell 'millennium'. local dp = { [6] = "millennium", [7] = "century", [8] = "decade", [9] = "year", [10] = "month", [11] = "day", } local i18n = { ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["No property supplied"] = "No property supplied", ["entity-not-found"] = "Wikidata entity not found.", ["unknown-claim-type"] = "Unknown claim type.", ["unknown-entity-type"] = "Unknown entity type.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", ["site-not-found"] = "Wikimedia project not found.", ["labels-not-found"] = "No labels found.", ["descriptions-not-found"] = "No descriptions found.", ["aliases-not-found"] = "No aliases found.", ["unknown-datetime-format"] = "Unknown datetime format.", ["local-article-not-found"] = "Article is available on Wikidata, but not on Wikipedia", ["dab-page"] = " (dab)", }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, ["century"] = "century", ["BC"] = "BC", ["BCE"] = "BCE", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["filespace"] = "File", ["Unknown"] = "Unknown", ["NaN"] = "Not a number", -- set the following to the name of a tracking category, -- e.g. "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", or "" to disable: ["missinginfocat"] = "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", ["editonwikidata"] = "Edit this on Wikidata", ["latestdatequalifier"] = function (date) return "before " .. date end, -- some languages, e.g. Bosnian use a period as a suffix after each number in a date ["datenumbersuffix"] = "", ["list separator"] = ", ", ["multipliers"] = { [0] = "", [3] = " thousand", [6] = " million", [9] = " billion", [12] = " trillion", } } -- This allows an internationisation module to override the above table if 'en' ~= mw.getContentLanguage():getCode() then require("Module:i18n").loadI18n("Module:WikidataIB/i18n", i18n) end -- This piece of html implements a collapsible container. Check the classes exist on your wiki. local collapsediv = '<div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%; overflow:auto;" data-expandtext="{{int:show}}" data-collapsetext="{{int:hide}}">' -- Some items should not be linked. -- Each wiki can create a list of those in Module:WikidataIB/nolinks -- It should return a table called itemsindex, containing true for each item not to be linked local donotlink = {} local nolinks_exists, nolinks = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/nolinks") if nolinks_exists then donotlink = nolinks.itemsindex end -- To satisfy Wikipedia:Manual of Style/Titles, certain types of items are italicised, and others are quoted. -- The submodule [[Module:WikidataIB/titleformats]] lists the entity-ids used in 'instance of' (P31), -- which allows this module to identify the values that should be formatted. -- WikidataIB/titleformats exports a table p.formats, which is indexed by entity-id, and contains the value " or '' local formats = {} local titleformats_exists, titleformats = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/titleformats") if titleformats_exists then formats = titleformats.formats end ------------------------------------------------------------------------------- -- Private functions ------------------------------------------------------------------------------- -- ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above: -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local makeOrdinal = function(cardinal) local ordsuffix = i18n.ordinal.default if cardinal % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif cardinal % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif cardinal % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (cardinal % 100 == 11) or (cardinal % 100 == 12) or (cardinal % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return tostring(cardinal) .. ordsuffix end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLang takes a "langcode" parameter if supplied and valid -- otherwise it tries to create it from the user's set language ({{int:lang}}) -- failing that it uses the wiki's content language. -- It returns a language object ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local findLang = function(langcode) local langobj langcode = mw.text.trim(langcode or "") if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langcode = mw.getCurrentFrame():preprocess( '{{int:lang}}' ) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langobj = mw.language.getContentLanguage() end end return langobj end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getItemLangCode = function(qid) qid = mw.text.trim(qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local prop17 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P17")[1] if not prop17 or prop17.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid17 = prop17.mainsnak.datavalue.value.id local prop37 = mw.wikibase.getBestStatements(qid17, "P37")[1] if not prop37 or prop37.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid37 = prop37.mainsnak.datavalue.value.id local prop424 = mw.wikibase.getBestStatements(qid37, "P424")[1] if not prop424 or prop424.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end return prop424.mainsnak.datavalue.value end ------------------------------------------------------------------------------- -- roundto takes a number (x) -- and returns it rounded to (sf) significant figures ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local roundto = function(x, sf) if x == 0 then return 0 end local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end if sf < 1 then sf = 1 end local p = 10 ^ (math.floor(math.log10(x)) - sf + 1) x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalToDMS takes a decimal degrees (x) with precision (p) -- and returns degrees/minutes/seconds according to the precision ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalToDMS = function(x, p) -- if p is not supplied, use a precision around 0.1 seconds if not tonumber(p) then p = 1e-4 end local d = math.floor(x) local ms = (x - d) * 60 if p > 0.5 then -- precision is > 1/2 a degree if ms > 30 then d = d + 1 end ms = 0 end local m = math.floor(ms) local s = (ms - m) * 60 if p > 0.008 then -- precision is > 1/2 a minute if s > 30 then m = m +1 end s = 0 elseif p > 0.00014 then -- precision is > 1/2 a second s = math.floor(s + 0.5) elseif p > 0.000014 then -- precision is > 1/20 second s = math.floor(10 * s + 0.5) / 10 elseif p > 0.0000014 then -- precision is > 1/200 second s = math.floor(100 * s + 0.5) / 100 else -- cap it at 3 dec places for now s = math.floor(1000 * s + 0.5) / 1000 end return d, m, s end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalPrecision takes a decimal (x) with precision (p) -- and returns x rounded approximately to the given precision -- precision should be between 1 and 1e-6, preferably a power of 10. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalPrecision = function(x, p) local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end -- if p is not supplied, pick an arbitrary precision if not tonumber(p) then p = 1e-4 elseif p > 1 then p = 1 elseif p < 1e-6 then p = 1e-6 else p = 10 ^ math.floor(math.log10(p)) end x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end -- if it's less than 1e-4, it will be in exponent form, so return a string with 6dp -- 9e-5 becomes 0.000090 if math.abs(x) < 1e-4 then x = string.format("%f", x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate takes a datetime of the usual format from mw.wikibase.entity:formatPropertyValues -- like "1 August 30 BCE" as parameter 1 -- and formats it according to the df (date format) and bc parameters -- df = ["dmy" / "mdy" / "y"] default will be "dmy" -- bc = ["BC" / "BCE"] default will be "BCE" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local format_Date = function(datetime, dateformat, bc) local datetime = datetime or "1 August 30 BCE" -- in case of nil value -- chop off multiple vales and/or any hours, mins, etc. -- keep anything before punctuation - we just want a single date: local dateval = string.match( datetime, "[%w ]+") local dateformat = string.lower(dateformat or "dmy") -- default to dmy local bc = string.upper(bc or "") -- can't use nil for bc -- we only want to accept two possibilities: BC or default to BCE if bc == "BC" then bc = "&nbsp;" .. i18n["BC"] -- prepend a non-breaking space. else bc = "&nbsp;" .. i18n["BCE"] end local postchrist = true -- start by assuming no BCE local dateparts = {} for word in string.gmatch(dateval, "%w+") do if word == "BCE" or word == "BC" then -- *** internationalise later *** postchrist = false else -- we'll keep the parts that are not 'BCE' in a table dateparts[#dateparts + 1] = word end end if postchrist then bc = "" end -- set AD dates to no suffix *** internationalise later *** local sep = "&nbsp;" -- separator is nbsp local fdate = table.concat(dateparts, sep) -- set formatted date to same order as input -- if we have day month year, check dateformat if #dateparts == 3 then if dateformat == "y" then fdate = dateparts[3] elseif dateformat == "mdy" then fdate = dateparts[2] .. sep .. dateparts[1] .. "," .. sep .. dateparts[3] end elseif #dateparts == 2 and dateformat == "y" then fdate = dateparts[2] end return fdate .. bc end ------------------------------------------------------------------------------- -- dateFormat is the handler for properties that are of type "time" -- It takes timestamp, precision (6 to 11 per mediawiki), dateformat (y/dmy/mdy), BC format (BC/BCE), -- a plaindate switch (yes/no/adj) to en/disable "sourcing circumstances"/use adjectival form, -- any qualifiers for the property, the language, and any adjective to use like 'before'. -- It passes the date through the "complex date" function -- and returns a string with the internatonalised date formatted according to preferences. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); cdate(); dp[] ------------------------------------------------------------------------------- local dateFormat = function(timestamp, dprec, df, bcf, pd, qualifiers, lang, adj, model) -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy/ymd) df = (df or ""):lower() -- if ymd is required, return the part of the timestamp in YYYY-MM-DD form -- but apply Year zero#Astronomers fix: 1 BC = 0000; 2 BC = -0001; etc. if df == "ymd" then if timestamp:sub(1,1) == "+" then return timestamp:sub(2,11) else local yr = tonumber(timestamp:sub(2,5)) - 1 yr = ("000" .. yr):sub(-4) if yr ~= "0000" then yr = "-" .. yr end return yr .. timestamp:sub(6,11) end end -- A year can be stored like this: "+1872-00-00T00:00:00Z", -- which is processed here as if it were the day before "+1872-01-01T00:00:00Z", -- and that's the last day of 1871, so the year is wrong. -- So fix the month 0, day 0 timestamp to become 1 January instead: timestamp = timestamp:gsub("%-00%-00T", "-01-01T") -- just in case date precision is missing dprec = dprec or 11 -- override more precise dates if required dateformat is year alone: if df == "y" and dprec > 9 then dprec = 9 end -- complex date only deals with precisions from 6 to 11, so clip range dprec = dprec>11 and 11 or dprec dprec = dprec<6 and 6 or dprec -- BC format is "BC" or "BCE" bcf = (bcf or ""):upper() -- plaindate only needs the first letter (y/n/a) pd = (pd or ""):sub(1,1):lower() if pd == "" or pd == "n" or pd == "f" or pd == "0" then pd = false end -- in case language isn't passed lang = lang or findLang().code -- set adj as empty if nil adj = adj or "" -- extract the day, month, year from the timestamp local bc = timestamp:sub(1, 1)=="-" and "BC" or "" local year, month, day = timestamp:match("[+-](%d*)-(%d*)-(%d*)T") local iso = tonumber(year) -- if year is missing, let it throw an error -- this will adjust the date format to be compatible with cdate -- possible formats are Y, YY, YYY0, YYYY, YYYY-MM, YYYY-MM-DD if dprec == 6 then iso = math.floor( (iso - 1) / 1000 ) + 1 end if dprec == 7 then iso = math.floor( (iso - 1) / 100 ) + 1 end if dprec == 8 then iso = math.floor( iso / 10 ) .. "0" end if dprec == 10 then iso = year .. "-" .. month end if dprec == 11 then iso = year .. "-" .. month .. "-" .. day end -- add "circa" (Q5727902) from "sourcing circumstances" (P1480) local sc = not pd and qualifiers and qualifiers.P1480 if sc then for k1, v1 in pairs(sc) do if v1.datavalue and v1.datavalue.value.id == "Q5727902" then adj = "circa" break end end end -- deal with Julian dates: -- no point in saying that dates before 1582 are Julian - they are by default -- doesn't make sense for dates less precise than year -- we can suppress it by setting |plaindate, e.g. for use in constructing categories. local calendarmodel = "" if tonumber(year) > 1582 and dprec > 8 and not pd and model == "http://www.wikidata.org/entity/Q1985786" then calendarmodel = "julian" end if not cdate then cdate = require("Module:Complex date")._complex_date end local fdate = cdate(calendarmodel, adj, tostring(iso), dp[dprec], bc, "", "", "", "", lang, 1) -- this may have QuickStatements info appended to it in a div, so remove that fdate = fdate:gsub(' <div style="display: none;">[^<]*</div>', '') -- it may also be returned wrapped in a microformat, so remove that fdate = fdate:gsub("<[^>]*>", "") -- there may be leading zeros that we should remove fdate = fdate:gsub("^0*", "") -- if a plain date is required, then remove any links (like BC linked) if pd then fdate = fdate:gsub("%[%[.*|", ""):gsub("]]", "") end -- if 'circa', use the abbreviated form *** internationalise later *** fdate = fdate:gsub('circa ', '<abbr title="circa">c.</abbr>&nbsp;') -- deal with BC/BCE if bcf == "BCE" then fdate = fdate:gsub('BC', 'BCE') end -- deal with mdy format if df == "mdy" then fdate = fdate:gsub("(%d+) (%w+) (%d+)", "%2 %1, %3") end -- deal with adjectival form *** internationalise later *** if pd == "a" then fdate = fdate:gsub(' century', '-century') end return fdate end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseParam takes a (string) parameter, e.g. from the list of frame arguments, -- and makes "false", "no", and "0" into the (boolean) false -- it makes the empty string and nil into the (boolean) value passed as default -- allowing the parameter to be true or false by default. -- It returns a boolean. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseParam = function(param, default) if type(param) == "boolean" then param = tostring(param) end if param and param ~= "" then param = param:lower() if (param == "false") or (param:sub(1,1) == "n") or (param == "0") then return false else return true end else return default end end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getSitelink = function(qid, wiki) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end wiki = wiki or "" local sitelink if wiki == "" then sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) else sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, wiki) end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getCommonslink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the Wikidata entity - but not if onlycat=true and it's not a category; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the Wikidata entity; -- the Commons category of the Wikidata entity - unless fallback=false. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- local _getCommonslink = function(qid, onlycat, fallback) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end onlycat = parseParam(onlycat, false) if fallback == "" then fallback = nil end local sitelink = _getSitelink(qid, "commonswiki") if onlycat and sitelink and sitelink:sub(1,9) ~= "Category:" then sitelink = nil end if not sitelink then -- check for topic's main category local prop910 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P910")[1] if prop910 then local tmcid = prop910.mainsnak.datavalue and prop910.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end if not sitelink then -- check for list's main category local prop1754 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P1754")[1] if prop1754 then local tmcid = prop1754.mainsnak.datavalue and prop1754.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end end end if not sitelink and fallback then -- check for Commons category (string value) local prop373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373")[1] if prop373 then sitelink = prop373.mainsnak.datavalue and prop373.mainsnak.datavalue.value if sitelink then sitelink = "Category:" .. sitelink end end end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- The label in a Wikidata item is subject to vulnerabilities -- that an attacker might try to exploit. -- It needs to be 'sanitised' by removing any wikitext before use. -- If it doesn't exist, return the id for the item -- a second (boolean) value is also returned, value is true when the label exists ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local labelOrId = function(id, lang) if lang == "default" then lang = findLang().code end local label if lang then label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, lang) else label = mw.wikibase.getLabel(id) end if label then return mw.text.nowiki(label), true else return id, false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- linkedItem takes an entity-id and returns a string, linked if possible. -- This is the handler for "wikibase-item". Preferences: -- 1. Display linked disambiguated sitelink if it exists -- 2. Display linked label if it is a redirect -- 3. TBA: Display an inter-language link for the label if it exists other than in default language -- 4. Display unlinked label if it exists -- 5. Display entity-id for now to indicate a label could be provided -- dtxt is text to be used instead of label, or nil. -- shortname is boolean switch to use P1813 (short name) instead of label if true. -- lang is the current language code. -- uselbl is boolean switch to display the label ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId(); donotlink[] ------------------------------------------------------------------------------- local linkedItem = function(id, lprefix, lpostfix, prefix, postfix, dtxt, shortname, lang, uselbl) lprefix = lprefix or "" -- toughen against nil values passed lpostfix = lpostfix or "" prefix = prefix or "" postfix = postfix or "" lang = lang or "en" -- fallback to default if missing -- see if item might need italics or quotes local fmt = "" for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P31") ) do if v.mainsnak.datavalue and formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] then fmt = formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] break -- pick the first match end end local disp local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(id) local label, islabel if dtxt then label, islabel = dtxt, true elseif shortname then -- see if there is a shortname in our language, and set label to it for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P1813") ) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == lang then label, islabel = v.mainsnak.datavalue.value.text, true break end -- test for language match end -- loop through values of short name -- if we have no label set, then there was no shortname available if not islabel then label, islabel = labelOrId(id) shortname = false end else label, islabel = labelOrId(id) end if mw.site.siteName ~= "Wikimedia Commons" then if sitelink then if not (dtxt or shortname) then -- if sitelink and label are the same except for case, no need to process further if sitelink:lower() ~= label:lower() then -- strip any namespace or dab from the sitelink local pos = sitelink:find(":") or 0 local slink = sitelink if pos > 0 then local prefix = sitelink:sub(1,pos-1) if mw.site.namespaces[prefix] then -- that prefix is a valid namespace, so remove it slink = sitelink:sub(pos+1) end end -- remove stuff after commas or inside parentheses - ie. dabs slink = slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "") -- if uselbl is false, use sitelink instead of label if not uselbl then -- use slink as display, preserving label case - find("^%u") is true for 1st char uppercase if label:find("^%u") then label = slink:gsub("^(%l)", string.upper) else label = slink:gsub("^(%u)", string.lower) end end end end if donotlink[label] then disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix else disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end elseif islabel then -- no sitelink, label exists, so check if a redirect with that title exists local artitle = mw.title.new(label, 0) -- only nil if label has invalid chars if not donotlink[label] and artitle and artitle.redirectTarget then -- there's a redirect with the same title as the label, so let's link to that disp = "[[".. lprefix .. label .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" else -- either (donotlink is true) or (no sitelink, label exists, not redirect) -- so output unlinked label with italics or quotes as needed disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix end -- test if article title exists as redirect on current Wiki else -- no sitelink and no label, so return whatever was returned from labelOrId for now -- add tracking category [[Category:Articles with missing Wikidata information]] -- for enwiki, just return the tracking category if mw.wikibase.getGlobalSiteId() == "enwiki" then disp = i18n.missinginfocat else disp = prefix .. label .. postfix .. i18n.missinginfocat end end else local ccat = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P373")[1] if ccat and ccat.mainsnak.datavalue then ccat = ccat.mainsnak.datavalue.value disp = "[[" .. lprefix .. "Category:" .. ccat .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" elseif sitelink then -- this asumes that if a sitelink exists, then a label also exists disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" else -- no sitelink and no Commons cat, so return label from labelOrId for now disp = prefix .. label .. postfix end end return disp end ------------------------------------------------------------------------------- -- sourced takes a table representing a statement that may or may not have references -- it looks for a reference sourced to something not containing the word "wikipedia" -- it returns a boolean = true if it finds a sourced reference. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local sourced = function(claim) if claim.references then for kr, vr in pairs(claim.references) do local ref = mw.wikibase.renderSnaks(vr.snaks) if not ref:find("Wiki") then return true end end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- setRanks takes a flag (parameter passed) that requests the values to return -- "b[est]" returns preferred if available, otherwise normal -- "p[referred]" returns preferred -- "n[ormal]" returns normal -- "d[eprecated]" returns deprecated -- multiple values are allowed, e.g. "preferred normal" (which is the default) -- "best" will override the other flags, and set p and n ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local setRanks = function(rank) rank = (rank or ""):lower() -- if nothing passed, return preferred and normal -- if rank == "" then rank = "p n" end local ranks = {} for w in string.gmatch(rank, "%a+") do w = w:sub(1,1) if w == "b" or w == "p" or w == "n" or w == "d" then ranks[w] = true end end -- check if "best" is requested or no ranks requested; and if so, set preferred and normal if ranks.b or not next(ranks) then ranks.p = true ranks.n = true end return ranks end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseInput processes the Q-id , the blacklist and the whitelist -- if an input parameter is supplied, it returns that and ends the call. -- it returns (1) either the qid or nil indicating whether or not the call should continue -- and (2) a table containing all of the statements for the propertyID and relevant Qid -- if "best" ranks are requested, it returns those instead of all non-deprecated ranks ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseInput = function(frame, input_parm, property_id) -- There may be a local parameter supplied, if it's blank, set it to nil input_parm = mw.text.trim(input_parm or "") if input_parm == "" then input_parm = nil end -- return nil if Wikidata is not available if not mw.wikibase then return false, input_parm end local args = frame.args -- can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article. -- if it's not supplied, use the id for the current page local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end -- if there's no Wikidata item for the current page return nil if not qid then return false, input_parm end -- The blacklist is passed in named parameter |suppressfields local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" -- The whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name local fieldname = args.name or "" if blacklist ~= "" then -- The name is compulsory when blacklist is used, so return nil if it is not supplied if fieldname == "" then return false, nil end -- If this field is on the blacklist, then return nil if blacklist:find(fieldname) then return false, nil end end -- If we got this far then we're not on the blacklist -- The blacklist overrides any locally supplied parameter as well -- If a non-blank input parameter was supplied return it if input_parm then return false, input_parm end -- We can filter out non-valid properties if property_id:sub(1,1):upper() ~="P" or property_id == "P0" then return false, nil end -- Otherwise see if this field is on the whitelist: -- needs a bit more logic because find will return its second value = 0 if fieldname is "" -- but nil if fieldname not found on whitelist local _, found = whitelist:find(fieldname) found = ((found or 0) > 0) if whitelist ~= 'ALL' and (whitelist:upper() == "NONE" or not found) then return false, nil end -- See what's on Wikidata (the call always returns a table, but it may be empty): local props = {} if args.reqranks.b then props = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property_id) else props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, property_id) end if props[1] then return qid, props end -- no property on Wikidata return false, nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- createicon assembles the "Edit at Wikidata" pen icon. -- It returns a wikitext string inside a span class="penicon" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: i18n[]; ------------------------------------------------------------------------------- local createicon = function(langcode, entityID, propertyID) local icon = "&nbsp;<span class='penicon'>[[" -- "&nbsp;<span data-bridge-edit-flow='overwrite' class='penicon'>[[" -> enable Wikidata Bridge .. i18n["filespace"] .. ":OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=" .. i18n["editonwikidata"] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. entityID .. "?uselang=" .. langcode if propertyID then icon = icon .. "#" .. propertyID end icon = icon .. "|" .. i18n["editonwikidata"] .. "]]</span>" return icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- assembleoutput takes the sequence table containing the property values -- and formats it according to switches given. It returns a string or nil. -- It needs the entityID and propertyID to create a link in the pen icon. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- local assembleoutput = function(out, args, entityID, propertyID) -- sorted is a boolean passed to enable sorting of the values returned -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local sorted = parseParam(args.sorted, false) -- noicon is a boolean passed to suppress the trailing "edit at Wikidata" icon -- for use when the value is processed further by the infobox -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local noic = parseParam(args.noicon, false) -- list is the name of a template that a list of multiple values is passed through -- examples include "hlist" and "ubl" -- setting it to "prose" produces something like "1, 2, 3, and 4" local list = args.list or "" -- sep is a string that is used to separate multiple returned values -- if nothing or an empty string is passed set it to the default -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed -- e.g. |sep=" - " local sepdefault = i18n["list separator"] local separator = args.sep or "" separator = string.gsub(separator, '"', '') if separator == "" then separator = sepdefault end -- collapse is a number that determines the maximum number of returned values -- before the output is collapsed. -- Zero or not a number result in no collapsing (default becomes 0). local collapse = tonumber(args.collapse) or 0 -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") -- if there's anything to return, then return a list -- comma-separated by default, but may be specified by the sep parameter -- optionally specify a hlist or ubl or a prose list, etc. local strout if #out > 0 then if sorted then table.sort(out) end -- if there's something to display and a pen icon is wanted, add it the end of the last value local hasdisplay = false for i, v in ipairs(out) do if v ~= i18n.missinginfocat then hasdisplay = true break end end if not noic and hasdisplay then out[#out] = out[#out] .. createicon(args.langobj.code, entityID, propertyID) end if list == "" then strout = table.concat(out, separator) elseif list:lower() == "prose" then strout = mw.text.listToText( out ) else strout = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} end if collapse >0 and #out > collapse then strout = collapsediv .. strout .. "</div>" end else strout = nil -- no items had valid reference end if replacetext ~= "" and strout then strout = replacetext end return strout end ------------------------------------------------------------------------------- -- rendersnak takes a table (propval) containing the information stored on one property value -- and returns the value as a string and its language if monolingual text. -- It handles data of type: -- wikibase-item -- time -- string, url, commonsMedia, external-id -- quantity -- globe-coordinate -- monolingualtext -- It also requires linked, the link/pre/postfixes, uabbr, and the arguments passed from frame. -- The optional filter parameter allows quantities to be be filtered by unit Qid. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); labelOrId(); i18n[]; dateFormat(); -- roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); linkedItem(); ------------------------------------------------------------------------------- local rendersnak = function(propval, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) lpre = lpre or "" lpost = lpost or "" pre = pre or "" post = post or "" args.lang = args.lang or findLang().code -- allow values to display a fixed text instead of label local dtxt = args.displaytext or args.dt if dtxt == "" then dtxt = nil end -- switch to use display of short name (P1813) instead of label local shortname = args.shortname or args.sn shortname = parseParam(shortname, false) local uselbl = args.uselabel or args.uselbl uselbl = parseParam(uselbl, false) local snak = propval.mainsnak or propval local dtype = snak.datatype local dv = snak.datavalue dv = dv and dv.value -- value and monolingual text language code returned local val, mlt if propval.rank and not args.reqranks[propval.rank:sub(1, 1)] then -- val is nil: value has a rank that isn't requested ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "somevalue" then -- value is unknown val = i18n["Unknown"] ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "novalue" then -- value is none -- val = "No value" -- don't return anything ------------------------------------ elseif dtype == "wikibase-item" then -- data type is a wikibase item: -- it's wiki-linked value, so output as link if enabled and possible local qnumber = dv.id if linked then val = linkedItem(qnumber, lpre, lpost, pre, post, dtxt, shortname, args.lang, uselbl) else -- no link wanted so check for display-text, otherwise test for lang code local label, islabel if dtxt then label = dtxt else label, islabel = labelOrId(qnumber) local langlabel = mw.wikibase.getLabelByLang(qnumber, args.lang) if langlabel then label = mw.text.nowiki( langlabel ) end end val = pre .. label .. post end -- test for link required ------------------------------------ elseif dtype == "time" then -- data type is time: -- time is in timestamp format -- date precision is integer per mediawiki -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy) -- BC format as BC or BCE -- plaindate is passed to disable looking for "sourcing cirumstances" -- or to set the adjectival form -- qualifiers (if any) is a nested table or nil -- lang is given, or user language, or site language -- -- Here we can check whether args.df has a value -- If not, use code from Module:Sandbox/RexxS/Getdateformat to set it from templates like {{Use mdy dates}} val = dateFormat(dv.time, dv.precision, args.df, args.bc, args.pd, propval.qualifiers, args.lang, "", dv.calendarmodel) ------------------------------------ -- data types which are strings: elseif dtype == "commonsMedia" or dtype == "external-id" or dtype == "string" or dtype == "url" then -- commonsMedia or external-id or string or url -- all have mainsnak.datavalue.value as string if (lpre == "" or lpre == ":") and lpost == "" then -- don't link if no linkpre/postfix or linkprefix is just ":" val = pre .. dv .. post elseif dtype == "external-id" then val = "[" .. lpre .. dv .. lpost .. " " .. pre .. dv .. post .. "]" else val = "[[" .. lpre .. dv .. lpost .. "|" .. pre .. dv .. post .. "]]" end -- check for link requested (i.e. either linkprefix or linkpostfix exists) ------------------------------------ -- data types which are quantities: elseif dtype == "quantity" then -- quantities have mainsnak.datavalue.value.amount and mainsnak.datavalue.value.unit -- the unit is of the form http://www.wikidata.org/entity/Q829073 -- -- implement a switch to turn on/off numerical formatting later local fnum = true -- -- a switch to turn on/off conversions - only for en-wiki local conv = parseParam(args.conv or args.convert, false) -- if we have conversions, we won't have formatted numbers or scales if conv then uabbr = true fnum = false args.scale = "0" end -- -- a switch to turn on/off showing units, default is true local showunits = parseParam(args.su or args.showunits, true) -- -- convert amount to a number local amount = tonumber(dv.amount) or i18n["NaN"] -- -- scale factor for millions, billions, etc. local sc = tostring(args.scale or ""):sub(1,1):lower() local scale if sc == "a" then -- automatic scaling if amount > 1e15 then scale = 12 elseif amount > 1e12 then scale = 9 elseif amount > 1e9 then scale = 6 elseif amount > 1e6 then scale = 3 else scale = 0 end else scale = tonumber(args.scale) or 0 if scale < 0 or scale > 12 then scale = 0 end scale = math.floor(scale/3) * 3 end local factor = 10^scale amount = amount / factor -- ranges: local range = "" -- check if upper and/or lower bounds are given and significant local upb = tonumber(dv.upperBound) local lowb = tonumber(dv.lowerBound) if upb and lowb then -- differences rounded to 2 sig fig: local posdif = roundto(upb - amount, 2) / factor local negdif = roundto(amount - lowb, 2) / factor upb, lowb = amount + posdif, amount - negdif -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end if posdif ~= negdif then -- non-symmetrical range = " +" .. posdif .. " -" .. negdif elseif posdif ~= 0 then -- symmetrical and non-zero range = " ±" .. posdif else -- otherwise range is zero, so leave it as "" end else -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end end -- unit names and symbols: -- extract the qid in the form 'Qnnn' from the value.unit url -- and then fetch the label from that - or symbol if unitabbr is true local unit = "" local usep = "" local usym = "" local unitqid = string.match( dv.unit, "(Q%d+)" ) if filter and unitqid ~= filter then return nil end if unitqid and showunits then local uname = mw.wikibase.getLabelByLang(unitqid, args.lang) or "" if uname ~= "" then usep, unit = " ", uname end if uabbr then -- see if there's a unit symbol (P5061) local unitsymbols = mw.wikibase.getBestStatements(unitqid, "P5061") -- construct fallback table, add local lang and multiple languages local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, "mul" ) local found = false for idx1, us in ipairs(unitsymbols) do for idx2, fblang in ipairs(fbtbl) do if us.mainsnak.datavalue.value.language == fblang then usym = us.mainsnak.datavalue.value.text found = true break end if found then break end end -- loop through fallback table end -- loop through values of P5061 if found then usep, unit = "&nbsp;", usym end end end -- format display: if conv then if range == "" then val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {amount, unit}} else val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {lowb, "to", upb, unit}} end elseif unit == "$" or unit == "£" then val = unit .. amount .. range .. i18n.multipliers[scale] else val = amount .. range .. i18n.multipliers[scale] .. usep .. unit end ------------------------------------ -- datatypes which are global coordinates: elseif dtype == "globe-coordinate" then -- 'display' parameter defaults to "inline, title" *** unused for now *** -- local disp = args.display or "" -- if disp == "" then disp = "inline, title" end -- -- format parameter switches from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- not needed for now -- -- show parameter allows just the latitude, or just the longitude, or both -- to be returned as a signed decimal, ignoring the format parameter. local show = (args.show or ""):lower() if show ~= "longlat" then show = show:sub(1,3) end -- local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision if show == "lat" then val = decimalPrecision(lat, prec) elseif show == "lon" then val = decimalPrecision(long, prec) elseif show == "longlat" then val = decimalPrecision(long, prec) .. ", " .. decimalPrecision(lat, prec) else local ns = "N" local ew = "E" if lat < 0 then ns = "S" lat = - lat end if long < 0 then ew = "W" long = - long end if form == "dec" then lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) val = lat .. "°" .. ns .. " " .. long .. "°" .. ew else local latdeg, latmin, latsec = decimalToDMS(lat, prec) local longdeg, longmin, longsec = decimalToDMS(long, prec) if latsec == 0 and longsec == 0 then if latmin == 0 and longmin == 0 then val = latdeg .. "°" .. ns .. " " .. longdeg .. "°" .. ew else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°".. longmin .. "′" .. ew end else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. latsec .. "″" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°" .. longmin .. "′" .. longsec .. "″" .. ew end end end ------------------------------------ elseif dtype == "monolingualtext" then -- data type is Monolingual text: -- has mainsnak.datavalue.value as a table containing language/text pairs -- collect all the values in 'out' and languages in 'mlt' and process them later val = pre .. dv.text .. post mlt = dv.language ------------------------------------ else -- some other data type so write a specific handler val = "unknown data type: " .. dtype end -- of datatype/unknown value/sourced check return val, mlt end ------------------------------------------------------------------------------- -- propertyvalueandquals takes a property object, the arguments passed from frame, -- and a qualifier propertyID. -- It returns a sequence (table) of values representing the values of that property -- and qualifiers that match the qualifierID if supplied. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); sourced(); labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); assembleoutput(); ------------------------------------------------------------------------------- local function propertyvalueandquals(objproperty, args, qualID) -- needs this style of declaration because it's re-entrant -- onlysourced is a boolean passed to return only values sourced to other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) -- linked is a a boolean that enables the link to a local page via sitelink -- if nothing or an empty string is passed set it true local linked = parseParam(args.linked, true) -- prefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') -- postfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') -- linkprefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this creates a link and is then prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned and indirect links are needed -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lprefix = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- linkpostfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value when linking is enabled with lprefix -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lpostfix = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') -- wdlinks is a boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if nothing or an empty string is passed set it false local wdl = parseParam(args.wdlinks or args.wdl, false) -- unitabbr is a boolean passed to enable unit abbreviations for common units -- if nothing or an empty string is passed set it false local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) -- qualsonly is a boolean passed to return just the qualifiers -- if nothing or an empty string is passed set it false local qualsonly = parseParam(args.qualsonly or args.qo, false) -- maxvals is a string that may be nil, empty (""), or a number -- this determines how many items may be returned when multiple values are available -- setting it = 1 is useful where the returned string is used within another call, e.g. image local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- pd (plain date) is a string: yes/true/1 | no/false/0 | adj -- to disable/enable "sourcing cirumstances" or use adjectival form for the plain date local pd = args.plaindate or args.pd or "no" args.pd = pd -- allow qualifiers to have a different date format; default to year args.qdf = args.qdf or args.qualifierdateformat or args.df or "y" local lang = args.lang or findlang().code -- qualID is a string list of wanted qualifiers or "ALL" qualID = qualID or "" -- capitalise list of wanted qualifiers and substitute "DATES" qualID = qualID:upper():gsub("DATES", "P580, P582") local allflag = (qualID == "ALL") -- create table of wanted qualifiers as key local qwanted = {} -- create sequence of wanted qualifiers local qorder = {} for q in mw.text.gsplit(qualID, "%p") do -- split at punctuation and iterate local qtrim = mw.text.trim(q) if qtrim ~= "" then qwanted[mw.text.trim(q)] = true qorder[#qorder+1] = qtrim end end -- qsep is the output separator for rendering qualifier list local qsep = (args.qsep or ""):gsub('"', '') -- qargs are the arguments to supply to assembleoutput() local qargs = { ["osd"] = "false", ["linked"] = tostring(linked), ["prefix"] = args.qprefix, ["postfix"] = args.qpostfix, ["linkprefix"] = args.qlinkprefix or args.qlp, ["linkpostfix"] = args.qlinkpostfix, ["wdl"] = "false", ["unitabbr"] = tostring(uabbr), ["maxvals"] = 0, ["sorted"] = tostring(args.qsorted), ["noicon"] = "true", ["list"] = args.qlist, ["sep"] = qsep, ["langobj"] = args.langobj, ["lang"] = args.langobj.code, ["df"] = args.qdf, ["sn"] = parseParam(args.qsn or args.qshortname, false), } -- all proper values of a Wikidata property will be the same type as the first -- qualifiers don't have a mainsnak, properties do local datatype = objproperty[1].datatype or objproperty[1].mainsnak.datatype -- out[] holds the a list of returned values for this property -- mlt[] holds the language code if the datatype is monolingual text local out = {} local mlt = {} for k, v in ipairs(objproperty) do local hasvalue = true if (onlysrc and not sourced(v)) then -- no value: it isn't sourced when onlysourced=true hasvalue = false else local val, lcode = rendersnak(v, args, linked, lprefix, lpostfix, prefix, postfix, uabbr) if not val then hasvalue = false -- rank doesn't match elseif qualsonly and qualID then -- suppress value returned: only qualifiers are requested else out[#out+1], mlt[#out+1] = val, lcode end end -- See if qualifiers are to be returned: local snak = v.mainsnak or v if hasvalue and v.qualifiers and qualID ~= "" and snak.snaktype~="novalue" then -- collect all wanted qualifier values returned in qlist, indexed by propertyID local qlist = {} local timestart, timeend = "", "" -- loop through qualifiers for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if allflag or qwanted[k1] then if k1 == "P1326" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "before") elseif k1 == "P1319" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "after") elseif k1 == "P580" then timestart = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one start time as valid elseif k1 == "P582" then timeend = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one end time as valid else local q = assembleoutput(propertyvalueandquals(v1, qargs), qargs) -- we already deal with circa via 'sourcing circumstances' if the datatype was time -- circa may be either linked or unlinked *** internationalise later *** if datatype ~= "time" or q ~= "circa" and not (type(q) == "string" and q:find("circa]]")) then qlist[k1] = q end end end -- of test for wanted end -- of loop through qualifiers -- set date separator local t = timestart .. timeend -- *** internationalise date separators later *** local dsep = "&ndash;" if t:find("%s") or t:find("&nbsp;") then dsep = " &ndash; " end -- set the order for the list of qualifiers returned; start time and end time go last if next(qlist) then local qlistout = {} if allflag then for k2, v2 in pairs(qlist) do qlistout[#qlistout+1] = v2 end else for i2, v2 in ipairs(qorder) do qlistout[#qlistout+1] = qlist[v2] end end if t ~= "" then qlistout[#qlistout+1] = timestart .. dsep .. timeend end local qstr = assembleoutput(qlistout, qargs) if qualsonly then out[#out+1] = qstr else out[#out] = out[#out] .. " (" .. qstr .. ")" end elseif t ~= "" then if qualsonly then out[#out+1] = timestart .. dsep .. timeend else out[#out] = out[#out] .. " (" .. timestart .. dsep .. timeend .. ")" end end end -- of test for qualifiers wanted if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of for each value loop -- we need to pick one value to return if the datatype was "monolingualtext" -- if there's only one value, use that -- otherwise look through the fallback languages for a match if datatype == "monolingualtext" and #out >1 then lang = mw.text.split( lang, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( lang ) table.insert( fbtbl, 1, lang ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- Common code for p.getValueByQual and p.getValueByLang ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getvaluebyqual = function(frame, qualID, checkvalue) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if propertyID == "" then return "no property supplied" end if qualID == "" then return "no qualifier supplied" end -- onlysourced is a boolean passed to return property values -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, args[2], propertyID) local linked = parseParam(args.linked, true) local lpre = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') local lpost = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') local pre = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local post = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) local filter = (args.unit or ""):upper() if filter == "" then filter = nil end if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is "pronunciation audio (P443)" in propertyID -- with a qualifier like "language of work or name (P407)" in qualID -- whose value has the required ID, like "British English (Q7979)", in qval for k1, v1 in ipairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" then -- check if it has the right qualifier local v1q = v1.qualifiers if v1q and v1q[qualID] then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- so see if matches the required value -- We'll only deal with wikibase-items and strings for now if v1q[qualID][1].datatype == "wikibase-item" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value.id) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end elseif v1q[qualID][1].datatype == "string" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers else return nil end -- of check for string end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- _location takes Q-id and follows P276 (location) -- or P131 (located in the administrative territorial entity) or P706 (located on terrain feature) -- from the initial item to higher level territories/locations until it reaches the highest. -- An optional boolean, 'first', determines whether the first item is returned (default: false). -- An optional boolean 'skip' toggles the display to skip to the last item (default: false). -- It returns a table containing the locations - linked where possible, except for the highest. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); labelOrId(); linkedItem ------------------------------------------------------------------------------- local _location = function(qid, first, skip) first = parseParam(first, false) skip = parseParam(skip, false) local locs = {"P276", "P131", "P706"} local out = {} local langcode = findLang():getCode() local finished = false local count = 0 local prevqid = "Q0" repeat local prop for i1, v1 in ipairs(locs) do local proptbl = mw.wikibase.getBestStatements(qid, v1) if #proptbl > 1 then -- there is more than one higher location local prevP131, prevP131id if prevqid ~= "Q0" then prevP131 = mw.wikibase.getBestStatements(prevqid, "P131")[1] prevP131id = prevP131 and prevP131.mainsnak.datavalue and prevP131.mainsnak.datavalue.value.id end for i2, v2 in ipairs(proptbl) do parttbl = v2.qualifiers and v2.qualifiers.P518 if parttbl then -- this higher location has qualifier 'applies to part' (P518) for i3, v3 in ipairs(parttbl) do if v3.snaktype == "value" and v3.datavalue.value.id == prevqid then -- it has a value equal to the previous location prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching last location end -- of loop through values of 'applies to part' else -- there's no qualifier 'applies to part' (P518) -- so check if the previous location had a P131 that matches this alternate if qid == prevP131id then prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching previous P131 end end -- of loop through parent locations -- fallback to second value if match not found prop = prop or proptbl[2] elseif #proptbl > 0 then prop = proptbl[1] end if prop then break end end -- check if it's an instance of (P31) a country (Q6256) or sovereign state (Q3624078) -- and terminate the chain if it is local inst = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P31") if #inst > 0 then for k, v in ipairs(inst) do local instid = v.mainsnak.datavalue.value.id -- stop if it's a country (or a country within the United Kingdom if skip is true) if instid == "Q6256" or instid == "Q3624078" or (skip and instid == "Q3336843") then prop = nil -- this will ensure this is treated as top-level location break end end end -- get the name of this location and update qid to point to the parent location if prop and prop.mainsnak.datavalue then if not skip or count == 0 then out[#out+1] = linkedItem(qid, ":", "", "", "") -- get a linked value if we can end qid, prevqid = prop.mainsnak.datavalue.value.id, qid else -- This is top-level location, so get short name except when this is the first item -- Use full label if there's no short name or this is the first item local prop1813 = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P1813") -- if there's a short name and this isn't the only item if prop1813[1] and (#out > 0)then local shortname -- short name is monolingual text, so look for match to the local language -- choose the shortest 'short name' in that language for k, v in pairs(prop1813) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == langcode then local name = v.mainsnak.datavalue.value.text if (not shortname) or (#name < #shortname) then shortname = name end end end -- add the shortname if one is found, fallback to the label -- but skip it if it's "USA" if shortname ~= "USA" then out[#out+1] = shortname or labelOrId(qid) else if skip then out[#out+1] = "US" end end else -- no shortname, so just add the label local loc = labelOrId(qid) -- exceptions go here: if loc == "United States of America" then out[#out+1] = "United States" else out[#out+1] = loc end end finished = true end count = count + 1 until finished or count >= 10 -- limit to 10 levels to avoid infinite loops -- remove the first location if not required if not first then table.remove(out, 1) end -- we might have duplicate text for consecutive locations, so remove them if #out > 2 then local plain = {} for i, v in ipairs(out) do -- strip any links plain[i] = v:gsub("^%[%[[^|]*|", ""):gsub("]]$", "") end local idx = 2 repeat if plain[idx] == plain[idx-1] then -- duplicate found local removeidx = 0 if (plain[idx] ~= out[idx]) and (plain[idx-1] == out[idx-1]) then -- only second one is linked, so drop the first removeidx = idx - 1 elseif (plain[idx] == out[idx]) and (plain[idx-1] ~= out[idx-1]) then -- only first one is linked, so drop the second removeidx = idx else -- pick one removeidx = idx - (os.time()%2) end table.remove(out, removeidx) table.remove(plain, removeidx) else idx = idx +1 end until idx >= #out end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getsumofparts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list (args.vlist) consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifer 'quantity' (P1114), those quantites are summed. -- The sum is returned as a number (i.e. 0 if none) -- a table of arguments is supplied implementing the usual parameters. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseParam; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getsumofparts = function(args) local vallist = (args.vlist or ""):upper() if vallist == "" then return end args.reqranks = setRanks(args.rank) local f = {} f.args = args local qid, props = parseInput(f, "", "P527") if not qid then return 0 end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local sum = 0 for k1, v1 in ipairs(props) do if (onlysrc == false or sourced(v1)) and v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and vallist:match( v1.mainsnak.datavalue.value.id ) and v1.qualifiers then local quals = v1.qualifiers["P1114"] if quals then for k2, v2 in ipairs(quals) do sum = sum + v2.datavalue.value.amount end end end end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- Public functions ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- _getValue makes the functionality of getValue available to other modules ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p._getValue = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end -- implement eid parameter local eid = args.eid if eid == "" then return nil elseif eid then args.qid = eid end local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") args.reqranks = setRanks(args.rank) -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging, so we set fetchwikidata=ALL to fill the whitelist local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") if replacetext ~= "" then args.fetchwikidata = "ALL" end local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, f.args[2], propertyID) if not entityid then return props -- either the input parameter or nothing end -- qual is a string containing the property ID of the qualifier(s) to be returned -- if qual == "ALL" then all qualifiers returned -- if qual == "DATES" then qualifiers P580 (start time) and P582 (end time) returned -- if nothing or an empty string is passed set it nil -> no qualifiers returned local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end -- set a language object and code in the args table args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- table 'out' stores the return value(s): local out = propertyvalueandquals(props, args, qualID) -- format the table of values and return it as a string: return assembleoutput(out, args, entityid, propertyID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValue is used to get the value(s) of a property -- The property ID is passed as the first unnamed parameter and is required. -- A locally supplied parameter may optionaly be supplied as the second unnamed parameter. -- The function will now also return qualifiers if parameter qual is supplied ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValue = function(frame) local args= frame.args if not args[1] then args = frame:getParent().args if not args[1] then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getValue(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPreferredValue is used to get a value, -- (or a comma separated list of them if multiple values exist). -- If preferred ranks are set, it will return those values, otherwise values with normal ranks -- now redundant to getValue with |rank=best ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: p.getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; -- parseParam; sourced; labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; -- makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getPreferredValue = function(frame) frame.args.rank = "best" return p.getValue(frame) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCoords is used to get coordinates for display in an infobox -- whitelist and blacklist are implemented -- optional 'display' parameter is allowed, defaults to "inline, title" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks(); parseInput(); decimalPrecision(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getCoords = function(frame) local propertyID = "P625" -- if there is a 'display' parameter supplied, use it -- otherwise default to "inline, title" local disp = frame.args.display or "" if disp == "" then disp = "inline, title" end -- there may be a format parameter to switch from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (frame.args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- just deal with best values frame.args.reqranks = setRanks("best") local qid, props = parseInput(frame, frame.args[1], propertyID) if not qid then return props -- either local parameter or nothing else local dv = props[1].mainsnak.datavalue.value local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) local lat_long = { lat, long } lat_long["display"] = disp lat_long["format"] = form -- invoke template Coord with the values stored in the table return frame:expandTemplate{title = 'coord', args = lat_long} end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierValue is used to get a formatted value of a qualifier -- -- The call needs: a property (the unnamed parameter or 1=) -- a target value for that property (pval=) -- a qualifier for that target value (qual=) -- The usual whitelisting and blacklisting of the property is implemented -- The boolean onlysourced= parameter can be set to return nothing -- when the property is unsourced (or only sourced to Wikipedia) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); setRanks(); parseInput(); sourced(); -- propertyvalueandquals(); assembleoutput(); -- labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- findLang(); makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierValue = function(frame) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") -- The value of the property we want to match whose qualifier value is to be returned -- is passed in named parameter |pval= local propvalue = frame.args.pval -- The property ID of the qualifier -- whose value is to be returned is passed in named parameter |qual= local qualifierID = frame.args.qual -- onlysourced is a boolean passed to return qualifiers -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set a language object and language code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is P793, significant event (in propertyID) -- whose value is something like Q385378, construction (in propvalue) -- then we can return the value(s) of a qualifier such as P580, start time (in qualifierID) for k1, v1 in pairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" then -- It's a wiki-linked value, so check if it's the target (in propvalue) -- and if it has qualifiers if v1.mainsnak.datavalue.value.id == propvalue and v1.qualifiers then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- which matches the target, so find the value(s) of the qualifier we want local quals = v1.qualifiers[qualifierID] if quals then -- can't reference qualifer, so set onlysourced = "no" (not boolean) local qargs = frame.args qargs.onlysourced = "no" local vals = propertyvalueandquals(quals, qargs, qid) for k, v in ipairs(vals) do out[#out + 1] = v end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers end -- of check for wikibase entity end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSumOfParts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list is passed in parameter vlist. -- It consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifier 'quantity' (P1114), those quantities are summed. -- The sum is returned as a number or nothing if zero. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getsumofparts; ------------------------------------------------------------------------------- p.getSumOfParts = function(frame) local sum = _getsumofparts(frame.args) if sum == 0 then return end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByQual gets the value of a property which has a qualifier with a given entity value -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the ID of a qualifier for that property (qualID=Pyyy) -- either the Wikibase-entity ID of a value for that qualifier (qvalue=Qzzz) -- or a string value for that qualifier (qvalue=abc123) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; -- assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByQual = function(frame) local qualID = frame.args.qualID -- The Q-id of the value for the qualifier we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = frame.args.qvalue or "" if qval == "" then return "no qualifier value supplied" end local function checkQID(id) return id == qval end return _getvaluebyqual(frame, qualID, checkQID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByLang gets the value of a property which has a qualifier P407 -- ("language of work or name") whose value has the given language code -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the MediaWiki language code to match the language (lang=xx[-yy]) -- (if no code is supplied, it uses the default language) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByLang = function(frame) -- The language code for the qualifier we want to match is in named parameter |lang= local langcode = findLang(frame.args.lang).code local function checkLanguage(id) -- id should represent a language like "British English (Q7979)" -- it should have string property "Wikimedia language code (P424)" -- qlcode will be a table: local qlcode = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P424") if (#qlcode > 0) and (qlcode[1].mainsnak.datavalue.value == langcode) then return true end end return _getvaluebyqual(frame, "P407", checkLanguage) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByRefSource gets the value of a property which has a reference "stated in" (P248) -- whose value has the given entity-ID. -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the entity ID of a value to match where the reference is stated in (match=Qzzz) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByRefSource = function(frame) -- The property ID that we want to check is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or ""):upper() if propertyID == "" then return "no property supplied" end -- The Q-id of the value we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = (frame.args.match or ""):upper() if qval == "" then qval = "Q21540096" end local unit = (frame.args.unit or ""):upper() if unit == "" then unit = "Q4917" end local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local linked = parseParam(frame.args.linked, true) local uabbr = parseParam(frame.args.uabbr or frame.args.unitabbr, false) -- qid not nil means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} local mlt= {} for k1, v1 in ipairs(props) do if onlysrc == false or sourced(v1) then if v1.references then for k2, v2 in ipairs(v1.references) do if v2.snaks.P248 then for k3, v3 in ipairs(v2.snaks.P248) do if v3.datavalue.value.id == qval then out[#out+1], mlt[#out+1] = rendersnak(v1, frame.args, linked, "", "", "", "", uabbr, unit) if not mlt[#out] then -- we only need one match per property value -- unless datatype was monolingual text break end end -- of test for match end -- of loop through values "stated in" end -- of test that "stated in" exists end -- of loop through references end -- of test that references exist end -- of test for sourced end -- of loop through values of propertyID if #mlt > 0 then local langcode = frame.args.lang langcode = mw.text.split( langcode, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( langcode ) table.insert( fbtbl, 1, langcode ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- no property or local parameter supplied end -- of test for success end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropertyIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getPropertyIDs = function(frame) local args = frame.args args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( snak.datatype == "wikibase-item" ) and ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then out[#out+1] = snak.datavalue.value.id end if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end return assembleoutput(out, args, qid, pid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It takes a property-id as the first unnamed parameter, and an optional parameter qlist -- which is a list of qualifier property-ids to search for (default is "ALL") -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierIDs = function(frame) local args = frame.args args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end -- get the other parameters local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qlist = args.qlist or "" if qlist == "" then qlist = "ALL" end qlist = qlist:gsub("[%p%s]+", " ") .. " " out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then if v.qualifiers then for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if qlist == "ALL " or qlist:match(k1 .. " ") then for i2, v2 in ipairs(v1) do if v2.datatype == "wikibase-item" and v2.snaktype == "value" then out[#out+1] = v2.datavalue.value.id end -- of test that id exists end -- of loop through qualifier values end -- of test for kq in qlist end -- of loop through qualifiers end -- of test for qualifiers end -- of test for rank value, sourced, and value exists if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through property values return assembleoutput(out, args, qid, pid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropOfProp takes two propertyIDs: prop1 and prop2 (as well as the usual parameters) -- If the value(s) of prop1 are of type "wikibase-item" then it returns the value(s) of prop2 -- of each of those wikibase-items. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropOfProp = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pid1 = args.prop1 or args.pid1 or "" local pid2 = args.prop2 or args.pid2 or "" local localval = mw.text.trim(args[1] or "") if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local f = {} f.args = args local qid1, statements1 = parseInput(f, localval, pid1) if not qid1 then return localval end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] then local out2 = propertyvalueandquals(statements2, args, qualID) out[#out+1] = assembleoutput(out2, args, qid2, pid2) end end -- of test for valid property1 value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end p.getPropOfProp = function(frame) local args= frame.args if not args.prop1 and not args.pid1 then args = frame:getParent().args if not args.prop1 and not args.pid1 then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getPropOfProp(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAwardCat takes most of the usual parameters. If the item has values of P166 (award received), -- then it examines each of those awards for P2517 (category for recipients of this award). -- If it exists, it returns the corresponding category, -- with the item's P734 (family name) as sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getAwardCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " local pid1 = args.prop1 or "P166" local pid2 = args.prop2 or "P2517" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end -- locally supplied value: local localval = mw.text.trim(args[1] or "") local qid1, statements1 = parseInput(frame, localval, pid1) if not qid1 then return localval end -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid1, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] and statements2[1].mainsnak.snaktype == "value" then local qid3 = statements2[1].mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid3) -- if there's no local sitelink, create the sitelink from English label if not sitelink then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(qid3, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then sitelink = mw.text.nowiki(lbl) else sitelink = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end if sitelink then if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "]]" end -- of check for sort keys end -- of test for sitelink end -- of test for category end -- of test for wikibase item has a value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getIntersectCat takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented -- It takes two properties, |prop1 and |prop2 (e.g. occupation and country of citizenship) -- Each property's value is a wiki-base entity -- For each value of the first parameter (ranks implemented) it fetches the value's main category -- and then each value of the second parameter (possibly substituting a simpler description) -- then it returns all of the categories representing the intersection of those properties, -- (e.g. Category:Actors from Canada). A joining term may be supplied (e.g. |join=from). -- The item's P734 (family name) is the sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getIntersectCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " args.linked = "no" local pid1 = args.prop1 or "P106" local pid2 = args.prop2 or "P27" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local qid, statements1 = parseInput(frame, "", pid1) if not qid then return nil end local qid, statements2 = parseInput(frame, "", pid2) if not qid then return nil end -- topics like countries may have different names in categories from their label in Wikidata local subs_exists, subs = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/subs") local join = args.join or "" local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local cat1 = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then -- get the ID representing the value of the property local pvalID = (v.mainsnak.snaktype == "value") and v.mainsnak.datavalue.value.id if pvalID then -- get the topic's main category (P910) for that entity local p910 = mw.wikibase.getBestStatements(pvalID, "P910")[1] if p910 and p910.mainsnak.snaktype == "value" then local tmcID = p910.mainsnak.datavalue.value.id -- use sitelink or the English label for the cat local cat = mw.wikibase.getSitelink(tmcID) if not cat then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(tmcID, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then cat = mw.text.nowiki(lbl) else cat = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end cat1[#cat1+1] = cat end -- of test for topic's main category exists end -- of test for property has vaild value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #cat1 >= maxvals then break end end local cat2 = {} for k, v in ipairs(statements2) do if not onlysrc or sourced(v) then local cat = rendersnak(v, args) if subs[cat] then cat = subs[cat] end cat2[#cat2+1] = cat end if maxvals > 0 and #cat2 >= maxvals then break end end out = {} for k1, v1 in ipairs(cat1) do for k2, v2 in ipairs(cat2) do if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "]]" end -- of check for sort keys end end args.noicon = "true" return assembleoutput(out, args, qid, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- qualsToTable takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- A qid may be given, and the first unnamed parameter is the property ID, which is of type wikibase item. -- It takes a list of qualifier property IDs as |quals= -- For a given qid and property, it creates the rows of an html table, -- each row being a value of the property (optionally only if the property matches the value in |pval= ) -- each cell being the first value of the qualifier corresponding to the list in |quals ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- p.qualsToTable = function(frame) local args = frame.args local quals = args.quals or "" if quals == "" then return "" end args.reqranks = setRanks(args.rank) local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, "", propertyID) if not entityid then return "" end args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pval = args.pval or "" local qplist = mw.text.split(quals, "%p") -- split at punctuation and make a sequential table for i, v in ipairs(qplist) do qplist[i] = mw.text.trim(v):upper() -- remove whitespace and capitalise end local col1 = args.firstcol or "" if col1 ~= "" then col1 = col1 .. "</td><td>" end local emptycell = args.emptycell or "&nbsp;" -- construct a 2-D array of qualifier values in qvals local qvals = {} for i, v in ipairs(props) do local skip = false if pval ~= "" then local pid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if pid ~= pval then skip = true end end if not skip then local qval = {} local vqualifiers = v.qualifiers or {} -- go through list of wanted qualifier properties for i1, v1 in ipairs(qplist) do -- check for that property ID in the statement's qualifiers local qv, qtype if vqualifiers[v1] then qtype = vqualifiers[v1][1].datatype if qtype == "time" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) qv = frame:expandTemplate{title="dts", args={qv}} else qv = "?" end elseif qtype == "url" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) local display = mw.ustring.match( mw.uri.decode(qv, "WIKI"), "([%w ]+)$" ) if display then qv = "[" .. qv .. " " .. display .. "]" end end else qv = mw.wikibase.formatValue(vqualifiers[v1][1]) end end -- record either the value or a placeholder qval[i1] = qv or emptycell end -- of loop through list of qualifiers -- add the list of qualifier values as a "row" in the main list qvals[#qvals+1] = qval end end -- of for each value loop local out = {} for i, v in ipairs(qvals) do out[i] = "<tr><td>" .. col1 .. table.concat(qvals[i], "</td><td>") .. "</td></tr>" end return table.concat(out, "\n") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getGlobe takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- otherwise it uses the linked item for the current page. -- If returns the Qid of the globe used in P625 (coordinate location), -- or nil if there isn't one. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getGlobe = function(frame) local qid = frame.args.qid or frame.args[1] or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local coords = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P625")[1] local globeid if coords and coords.mainsnak.snaktype == "value" then globeid = coords.mainsnak.datavalue.value.globe:match("(Q%d+)") end return globeid end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCommonsLink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the linked Wikidata item; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the linked Wikidata item; ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getCommonslink(); _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p.getCommonsLink = function(frame) local oc = frame.args.onlycat or frame.args.onlycategories local fb = parseParam(frame.args.fallback or frame.args.fb, true) return _getCommonslink(frame.args.qid, oc, fb) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getSiteLink = function(frame) return _getSitelink(frame.args.qid, frame.args.wiki or mw.text.trim(frame.args[1] or "")) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLink has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns a link to the article -- with the Wikidata label as the displayed text. -- If there is no sitelink, it returns the label as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLink = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemID) local label = labelOrId(itemID) if sitelink then return "[[:" .. sitelink .. "|" .. label .. "]]" else return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLabel has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLabel = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label = labelOrId(itemID, lang) return label end ------------------------------------------------------------------------------- -- label has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- if no qid is supplied, it uses the qid associated with the current page. -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.label = function(frame) local qid = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label, success = labelOrId(qid, lang) if success then return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAT (Article Title) -- has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns the sitelink as plain text. -- If there is no sitelink or qid supplied, it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAT = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end return mw.wikibase.getSitelink(itemID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDescription has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- Any local parameter passed (other than "Wikidata" or "none") becomes the return value. -- It returns the article description for the Wikidata entity if the local parameter is "Wikidata". -- Nothing is returned if the description doesn't exist or "none" is passed as the local parameter. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getDescription = function(frame) local desc = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local itemID = mw.text.trim(frame.args.qid or "") if itemID == "" then itemID = nil end if desc:lower() == 'wikidata' then return mw.wikibase.getDescription(itemID) elseif desc:lower() == 'none' then return nil else return desc end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAliases has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- It implements blacklisting and whitelisting with a field name of "alias" by default. -- Any local parameter passed becomes the return value. -- Otherwise it returns the aliases for the Wikidata entity with the usual list options. -- Nothing is returned if the aliases do not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); assembleoutput() ------------------------------------------------------------------------------- p.getAliases = function(frame) local args = frame.args local fieldname = args.name or "" if fieldname == "" then fieldname = "alias" end local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" if blacklist:find(fieldname) then return nil end local localval = mw.text.trim(args[1] or "") if localval ~= "" then return localval end local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end if not (whitelist == 'ALL' or whitelist:find(fieldname)) then return nil end local qid = mw.text.trim(args.qid or "") if qid == "" then qid = nil end local entity = mw.wikibase.getEntity(qid) if not entity then return nil end local aliases = entity.aliases if not aliases then return nil end if not qid then qid= mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end args.langobj = findLang(args.lang) local langcode = args.langobj.code args.lang = langcode local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do if v1[1].language == langcode then for k1, v2 in ipairs(v1) do out[#out+1] = v2.value end break end end return assembleoutput(out, args, qid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- pageId returns the page id (entity ID, Qnnn) of the current page -- returns nothing if the page is not connected to Wikidata ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.pageId = function(frame) return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate is a wrapper to export the private function format_Date ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: format_Date(); ------------------------------------------------------------------------------- p.formatDate = function(frame) return format_Date(frame.args[1], frame.args.df, frame.args.bc) end ------------------------------------------------------------------------------- -- location is a wrapper to export the private function _location -- it takes the entity-id as qid or the first unnamed parameter -- optional boolean parameter first toggles the display of the first item -- optional boolean parameter skip toggles the display to skip to the last item -- parameter debug=<y/n> (default 'n') adds error msg if not a location ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _location(); ------------------------------------------------------------------------------- p.location = function(frame) local debug = (frame.args.debug or ""):sub(1, 1):lower() if debug == "" then debug = "n" end local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or frame.args[1] or ""):upper() if qid == "" then qid=mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then if debug ~= "n" then return i18n.errors["entity-not-found"] else return nil end end local first = mw.text.trim(frame.args.first or "") local skip = mw.text.trim(frame.args.skip or "") return table.concat( _location(qid, first, skip), ", " ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkBlacklist implements a test to check whether a named field is allowed -- returns true if the field is not blacklisted (i.e. allowed) -- returns false if the field is blacklisted (i.e. disallowed) -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Joe |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "blacklisted" -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Jim |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "not blacklisted" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkBlacklist = function(frame) local blacklist = frame.args.suppressfields or frame.args.spf or "" local fieldname = frame.args.name or "" if blacklist ~= "" and fieldname ~= "" then if blacklist:find(fieldname) then return false else return true end else -- one of the fields is missing: let's call that "not on the list" return true end end ------------------------------------------------------------------------------- -- emptyor returns nil if its first unnamed argument is just punctuation, whitespace or html tags -- otherwise it returns the argument unchanged (including leading/trailing space). -- If the argument may contain "=", then it must be called explicitly: -- |1=arg -- (In that case, leading and trailing spaces are trimmed) -- It finds use in infoboxes where it can replace tests like: -- {{#if: {{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}} | <span class="xxx">{{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> | }} -- with a form that uses just a single call to Wikidata: -- {{#invoke |WikidataIB |emptyor |1= <span class="xxx">{{#invoke:WikidataIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.emptyor = function(frame) local s = frame.args[1] or "" if s == "" then return nil end local sx = s:gsub("%s", ""):gsub("<[^>]*>", ""):gsub("%p", "") if sx == "" then return nil else return s end end ------------------------------------------------------------------------------- -- labelorid is a public function to expose the output of labelOrId() -- Pass the Q-number as |qid= or as an unnamed parameter. -- It returns the Wikidata label for that entity or the qid if no label exists. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId ------------------------------------------------------------------------------- p.labelorid = function(frame) return (labelOrId(frame.args.qid or frame.args[1])) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLang returns the MediaWiki language code of the current content. -- If optional parameter |style=full, it returns the language name. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLang = function(frame) local style = (frame.args.style or ""):lower() local langcode = mw.language.getContentLanguage().code if style == "full" then return mw.language.fetchLanguageName( langcode ) end return langcode end ------------------------------------------------------------------------------- -- getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getItemLangCode() ------------------------------------------------------------------------------- p.getItemLangCode = function(frame) return _getItemLangCode(frame.args.qid or frame.args[1]) end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLanguage exports the local findLang() function -- It takes an optional language code and returns, in order of preference: -- the code if a known language; -- the user's language, if set; -- the server's content language. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang ------------------------------------------------------------------------------- p.findLanguage = function(frame) return findLang(frame.args.lang or frame.args[1]).code end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQid returns the qid, if supplied -- failing that, the Wikidata entity ID of the "category's main topic (P301)", if it exists -- failing that, the Wikidata entity ID associated with the current page, if it exists -- otherwise, nothing ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getQid = function(frame) local qid = (frame.args.qid or ""):upper() -- check if a qid was passed; if so, return it: if qid ~= "" then return qid end -- check if there's a "category's main topic (P301)": qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if qid then local prop301 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P301") if prop301[1] then local mctid = prop301[1].mainsnak.datavalue.value.id if mctid then return mctid end end end -- otherwise return the page qid (if any) return qid end ------------------------------------------------------------------------------- -- followQid takes three optional parameters: qid, props, and all. -- If qid is not given, it uses the qid for the connected page -- or returns nil if there isn't one. -- props is a list of properties, separated by punctuation. -- If props is given, the Wikidata item for the qid is examined for each property in turn. -- If that property contains a value that is another Wikibase-item, that item's qid is returned, -- and the search terminates, unless |all=y when all of the qids are returned, sparated by spaces. -- If props is not given, the qid is returned. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p._followQid = function(args) local qid = (args.qid or ""):upper() local all = parseParam(args.all, false) if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local out = {} local props = (args.props or ""):upper() if props ~= "" then for p in mw.text.gsplit(props, "%p") do -- split at punctuation and iterate p = mw.text.trim(p) for i, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(qid, p) ) do local linkedid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if linkedid then if all then out[#out+1] = linkedid else return linkedid end -- test for all or just the first one found end -- test for value exists for that property end -- loop through values of property to follow end -- loop through list of properties to follow end if #out > 0 then return table.concat(out, " ") else return qid end end p.followQid = function(frame) return p._followQid(frame.args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- globalSiteID returns the globalSiteID for the current wiki -- e.g. returns "enwiki" for the English Wikipedia, "enwikisource" for English Wikisource, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.globalSiteID = function(frame) return mw.wikibase.getGlobalSiteId() end ------------------------------------------------------------------------------- -- siteID returns the root of the globalSiteID -- e.g. "en" for "enwiki", "enwikisource", etc. -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.siteID = function(frame) local txtlang = frame:preprocess( "{{int:lang}}" ) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be_x_old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- projID returns the code used to link to the reader's language's project -- e.g "en" for [[:en:WikidataIB]] -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.projID = function(frame) local txtlang = frame:preprocess( "{{int:lang}}" ) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be-x-old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatNumber formats a number according to the the supplied language code ("|lang=") -- or the default language if not supplied. -- The number is the first unnamed parameter or "|num=" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang() ------------------------------------------------------------------------------- p.formatNumber = function(frame) local lang local num = tonumber(frame.args[1] or frame.args.num) or 0 lang = findLang(frame.args.lang) return lang:formatNum( num ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- examine dumps the property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' (or the other unnamed parameter) -- or from the item corresponding to the current page if qid is not supplied. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |examine |pid=P26 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26 |Q42}} or any combination of these -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.examine = function( frame ) local args if frame.args[1] or frame.args.pid or frame.args.qid then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local par = {} local pid = (args.pid or ""):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() par[1] = mw.text.trim( args[1] or "" ):upper() par[2] = mw.text.trim( args[2] or "" ):upper() table.sort(par) if par[2]:sub(1,1) == "P" then par[1], par[2] = par[2], par[1] end if pid == "" then pid = par[1] end if qid == "" then qid = par[2] end local q1 = qid:sub(1,1) if pid:sub(1,1) ~= "P" then return "No property supplied" end if q1 ~= "Q" and q1 ~= "M" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return "No item for this page" end return "<pre>" .. mw.dumpObject( mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) ) .. "</pre>" end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkvalue looks for 'val' as a wikibase-item value of a property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' -- or from the Wikidata item associated with the current page if qid is not supplied. -- It only checks ranks that are requested (preferred and normal by default) -- If property is not supplied, then P31 (instance of) is assumed. -- It returns val if found or nothing if not found. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |pid=P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkvalue = function( frame ) local args if frame.args.val then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local val = args.val if not val then return nil end local pid = mw.text.trim(args.pid or args[1] or "P31"):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() if pid:sub(1,1) ~= "P" then return nil end if qid:sub(1,1) ~= "Q" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end ranks = setRanks(args.rank) local stats = {} if ranks.b then stats = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) else stats = mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) end if not stats[1] then return nil end if stats[1].mainsnak.datatype == "wikibase-item" then for k, v in pairs( stats ) do ms = v.mainsnak if ranks[v.rank:sub(1,1)] and ms.snaktype == "value" and ms.datavalue.value.id == val then return val end end end return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- url2 takes a parameter url= that is a proper url and formats it for use in an infobox. -- If no parameter is supplied, it returns nothing. -- This is the equivalent of Template:URL -- but it keeps the "edit at Wikidata" pen icon out of the microformat. -- Usually it will take its url parameter directly from a Wikidata call: -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{wdib |P856 |qid=Q23317 |fwd=ALL |osd=no}} }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.url2 = function(frame) local txt = frame.args.url or "" if txt == "" then return nil end local url, icon = txt:match("(.+)&nbsp;(.+)") url = url or txt icon = icon or "" local prot, addr = url:match("(http[s]*://)(.+)") prot = prot or url addr = addr or "" -- strip trailing / from end of domain-only url and add <wbr/> before . and / local disp, n = addr:gsub( "^([^/]+)/$", "%1" ):gsub("%/", "<wbr/>/"):gsub("%.", "<wbr/>.") return '<span class="url">[' .. prot .. addr .. " " .. disp .. "]</span>&nbsp;" .. icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- getWebsite fetches the Official website (P856) and formats it for use in an infobox. -- This is similar to Template:Official website but with a url displayed, -- and it adds the "edit at Wikidata" pen icon beyond the microformat if enabled. -- A local value will override the Wikidata value. "NONE" returns nothing. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |getWebsite |qid= |noicon= |lang= |url= }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getWebsite = function(frame) local url = frame.args.url or "" if url:upper() == "NONE" then return nil end local qid = frame.args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local urls = {} local quals = {} if url == "" then local prop856 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P856") for k, v in pairs(prop856) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then urls[#urls+1] = v.mainsnak.datavalue.value if v.qualifiers and v.qualifiers["P1065"] then -- just take the first archive url (P1065) local au = v.qualifiers["P1065"][1] if au.snaktype == "value" then quals[#urls] = au.datavalue.value end -- test for archive url having a value end -- test for qualifers end -- test for website having a value end -- loop through website(s) else urls[1] = url end if #urls == 0 then return nil end local out = {} for i, u in ipairs(urls) do local link = quals[i] or u local prot, addr = u:match("(http[s]*://)(.+)") addr = addr or u local disp, n = addr:gsub("%.", "<wbr/>%.") out[#out+1] = '<span class="url">[' .. link .. " " .. disp .. "]</span>" end local langcode = findLang(frame.args.lang).code local noicon = parseParam(frame.args.noicon, false) if url == "" and not noicon then out[#out] = out[#out] .. createicon(langcode, qid, "P856") end local ret = "" if #out > 1 then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "ubl", args = out} else ret = out[1] end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllLabels fetches the set of labels and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllLabels = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid if qid == "" then qid = nil end local entity = mw.wikibase.getEntity(qid) if not entity then return i18n["entity-not-found"] end local labels = entity.labels if not labels then return i18n["labels-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(labels) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllDescriptions fetches the set of descriptions and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllDescriptions = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid if qid == "" then qid = nil end local entity = mw.wikibase.getEntity(qid) if not entity then return i18n["entity-not-found"] end local descriptions = entity.descriptions if not descriptions then return i18n["descriptions-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(descriptions) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllAliases fetches the set of aliases and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllAliases = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid if qid == "" then qid = nil end local entity = mw.wikibase.getEntity(qid) if not entity then return i18n["entity-not-found"] end local aliases = entity.aliases if not aliases then return i18n["aliases-not-found"] end local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do local lang = v1[1].language local val = {} for k1, v2 in ipairs(v1) do val[#val+1] = v2.value end out[#out+1] = table.concat(val, ", ") .. " (" .. lang .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- showNoLinks displays the article titles that should not be linked. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.showNoLinks = function(frame) local out = {} for k, v in pairs(donotlink) do out[#out+1] = k end table.sort( out ) return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkValidity checks whether the first unnamed parameter represents a valid entity-id, -- that is, something like Q1235 or P123. -- It returns the strings "true" or "false". -- Change false to nil to return "true" or "" (easier to test with #if:). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- function p.checkValidity(frame) local id = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then return true else return false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getEntityFromTitle returns the Entity-ID (Q-number) for a given title. -- Modification of Module:ResolveEntityId -- The title is the first unnamed parameter. -- The site parameter determines the site/language for the title. Defaults to current wiki. -- The showdab parameter determines whether dab pages should return the Q-number or nil. Defaults to true. -- Returns the Q-number or nil if it does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam ------------------------------------------------------------------------------- function p.getEntityFromTitle(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end if not args[1] then return nil end local title = mw.text.trim(args[1]) local site = args.site or "" local showdab = parseParam(args.showdab, true) qid = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title, site) if qid then local prop31 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P31")[1] if not showdab and prop31 and prop31.mainsnak.datavalue.value.id == "Q4167410" then return nil else return qid end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDatePrecision returns the number representing the precision of the first best date value -- for the given property. -- It takes the qid and property ID -- The meanings are given at https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times -- 0 = 1 billion years .. 6 = millennium, 7 = century, 8 = decade, 9 = year, 10 = month, 11 = day -- Returns 0 (or the second unnamed parameter) if the Wikidata does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- function p.getDatePrecision(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end local default = tonumber(args[2] or args.default) or 0 local prop = mw.text.trim(args[1] or "") if prop == "" then return default end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return default end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local stat = mw.wikibase.getBestStatements(qid, prop) for i, v in ipairs(stat) do local prec = (onlysrc == false or sourced(v)) and v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value and v.mainsnak.datavalue.value.precision if prec then return prec end end return default end return p ------------------------------------------------------------------------------- -- List of exported functions ------------------------------------------------------------------------------- --[[ _getValue getValue getPreferredValue getCoords getQualifierValue getSumOfParts getValueByQual getValueByLang getValueByRefSource getPropertyIDs getQualifierIDs getPropOfProp getAwardCat getIntersectCat getGlobe getCommonsLink getSiteLink getLink getLabel label getAT getDescription getAliases pageId formatDate location checkBlacklist emptyor labelorid getLang getItemLangCode findLanguage getQID followQid globalSiteID siteID projID formatNumber examine checkvalue url2 getWebsite getAllLabels getAllDescriptions getAllAliases showNoLinks checkValidity getEntityFromTitle getDatePrecision --]] ------------------------------------------------------------------------------- rpcphlukn6ksnznzvmrj1c6tk1c1s7i 0 653697 9506071 9407233 2026-11-02T06:21:48Z Sj1mor 12103 9506071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Russell Crowe |dosiero = Russell Crowe (33994020424).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Crowe en 2017 |naskonomo = Russell Ira Crowe |dato de naskiĝo = 7.4.1964 |loko de naskiĝo = {{flago|Nov-Zelando}} [[Velingtono]], [[Nov-Zelando]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1985 ĝis nun |geedzo = Danielle Spencer (2003-2018) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Russell Ira CROWE''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1964|4|7}} en [[Velingtono]], [[Nov-Zelando]]) estas aktoro, produktoro kaj muzikisto. Kvankam Nov-Zelanda civitano li vivis la plej grandan parton de sia vivo en Aŭstralio.<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://www.couriermail.com.au/entertainment/oscarwinner-russell-crowe-denied-australian-citizenship/story-fnic6ynx-1226670247991|titolo= Civitaneco de Crowe|titolo-aldono= |alirdato= 2013-06-26|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= https://web.archive.org/web/20160815062942/http://www.couriermail.com.au/entertainment/oscarwinner-russell-crowe-denied-australian-citizenship/story-fnic6ynx-1226670247991|arkivdato= 2016-08-15|citaĵo= }}</ref> Li venis al internacia atento pro sia rolo kiel la romana generalo Maximus Decimus Meridius en la historia eposa filmo ''Gladiator '' (2000) direktita de Ridley Scott, por kiu Crowe gajnis la akademian premion por la plej bona aktoro, la Broadcast Film Critics Association premio por la plej bona aktoro kaj multajn aliajn nomumojn por plej bona aktoro. Crowe prezentiĝis kiel la tabaka firma interninformanto Jeffrey Wigand en la filmo ''The Insider'' (1999), por kiu li ricevis kvin premiojn kiel plej bona aktoro kaj sep nomumojn en la sama kategorio. En 2006, Crowe rolis kiel la matematikisto kaj nobelpremiito John F. Nash en la biografia filmo ''A Beautiful Mind'' (2001) alportita al li multajn premiojn, inkluzive de BAFTA premio por la plej bona ĉefrolo, Golden Globe premio kaj la Screen Actors Guild premio. <ref>{{citaĵo el la reto |url= http://www.filmreference.com/film/25/Russell-Crowe.html|titolo= Biografio de Crowe|titolo-aldono= |alirdato= 2010-05-12|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> Crowe ankaŭ rolis en filmoj kiel ''Romper Stomper'' (1992), ''[[L.A. Confidential]]'' (1997), ''Master and Commander: The Far Side of the World'' (2003), ''Cinderella Man'' (2005), ''American Gangster'' (2007), ''State of Play'' (2009), ''Robin Hood'' (2010), ''Les Misérables'' (2012), ''Man of Steel'' (2013) kaj ''Noah'' (2014). Crowe pro sia laboro gajnis plurajn laŭdojn dum sia kariero inkluzive stelon en la Trotuaro de Famo en [[Holivudo]], tri sinsekvajn Akademiajn nomumojn (1999-2001), unu [[Premio Ora Globo|Premion Ora Globo]], unu BAFTA kaj Akademia Premio. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 1990 || Prisoners of the Sun || Lt. Jack Corbett || Stephen Wallace |- | 1990 || The Crossing || Johnny Ryan || George Ogilvie |- | 1991 || Proof || Andy || Jocelyn Moorhouse |- | 1992 || Spotswood || Kim Barry || Mark Joffe |- | 1992 || Romper Stomper || Hando || Geoffrey Wright |- | 1993 || Hammers Over the Anvil || East Driscoll || Ann Turner |- | 1993 || The Silver Brumby || The Man (Egan) || John Tatoulis |- | 1993 || For the Moment || Lachlan Currie || Aaron Kim Johnston |- | 1993 || Love in Limbo || Arthur Baskin || David Elfick |- | 1994 || The Sum of Us || Jeff Mitchell || Kevin Dowling |- | 1995 || [[The Quick and the Dead]] || Cort || [[Sam Raimi]] |- | 1995 || No Way Back || FBI Agent Zack Grant || Frank Cappello |- | 1995 || Virtuosity || SID 6.7 || Brett Leonard |- | 1995 || Rough Magic || Alex Ross || Clare Peploe |- | 1997 || [[L.A. Confidential]] || Officer Wendell "Bud" White || Curtis Hanson |- | 1997 || Heaven's Burning || Colin O'Brien || Craig Lahiff |- | 1997 || Breaking Up || Steve || Robert Greenwald |- | 1999 || Mystery, Alaska || Sheriff John Biebe || Jay Roach |- | 1999 || [[The Insider]] || Jeffrey Wigand || [[Michael Mann]] |- | 2000 || [[Gladiator]] || Maximus Decimus Meridius || Ridley Scott |- | 2000 || Proof of Life || Terry Thorne || Taylor Hackford |- | 2001 || [[A Beautiful Mind]] || [[John Nash]] || [[Ron Howard]] |- | 2003 || [[Master and Commander: The Far Side of the World]] || Captain Jack Aubrey || Peter Weir |- | 2005 || [[Cinderella Man]] || Jim Braddock || Ron Howard |- | 2006 || A Good Year || Max Skinner || Ridley Scott |- | 2007 || Bra Boys: Blood Is Thicker than Water || Parolisto || Sunny Abberton/Macario De Souza |- | 2007 || [[3:10 to Yuma]] || Ben Wade || James Mangold |- | 2007 || [[American Gangster]] || Det. Richie Roberts || Ridley Scott |- | 2008 || Body of Lies || Ed Hoffman || Ridley Scott |- | 2009 || Tenderness || Detective Cristofuoro || John Polson |- | 2009 || State of Play || Cal McAffrey || Kevin Macdonald |- | 2010 || Robin Hood || Robin Longstride || Ridley Scott |- | 2010 || The Next Three Days || John Brennan || Paul Haggis |- | 2012 || The Man with the Iron Fists || Jacknife || RZA |- | 2012 || Les Misérables || Inspector Javert || Tom Hooper |- | 2013 || Broken City || Nicholas Hostetler || Allen Hughes |- | 2013 || Man of Steel || Jor-El || Zack Snyder |- | 2013 || Red Obsession || Parolisto || David Roach/Warwick Ross |- | 2014 || Winter's Tale || Pearly Soames / Demon || Akiva Goldsman |- | 2014 || Noah || Noah || Darren Aronofsky |- | 2014 || [[The Water Diviner]] || Joshua Connor || Sinmem |- | 2015 || Fathers and Daughters || Jake Davis || Gabriele Muccino |- | 2016 || The Nice Guys || Jackson Healy || Shane Black |- | 2017 || War Machine || Bob White || David Michôd |- | 2017 || The Mummy || Dr. Henry Jekyll / Mr. Edward Hyde || Alex Kurtzman |- | 2018 || Boy Erased || Marshall Eamons || Joel Edgerton |- | 2019 || True History of the Kelly Gang || Harry Power || Justin Kurzel |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Twitter|russellcrowe}} * {{IMDb nomo|0000128}} * {{Box Office Mojo nomo|russellcrowe}} * {{Amg nomo|15959}} {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Crowe, Russell}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de aprilo]] [[Kategorio:Novzelandaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Novzelandaj monarkiistoj]] [[Kategorio:Novzelandaj rokkantistoj]] [[Kategorio:Novzelandaj aktoroj‎]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro]] [[Kategorio:Aŭstraliaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj monarkiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj rokkantistoj]] cr4n72nahfx1rd4q5ti2laa53knb3pj 10 660291 9505742 9339019 2026-11-01T15:16:22Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:Kolorkontrasta rilatumo]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 6722979 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Color contrast|ratio|{{{1}}}|{{{2}}}}}</includeonly><noinclude>{{Dok}}</noinclude> tffksye6w9pzhwwgkypnh89ubwmcisv 0 672734 9506045 9502888 2026-11-02T05:47:16Z Crosstor 3176 /* Z */ 9506045 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Gábor Barta]], historiisto * [[János Barta (pli juna)]] * [[László Barta (arkivisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Lóránt Bodnár]], ginekologo * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[István Dobrossy (muzeologo)]] * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto * [[József Dusnoki]], historiisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Tibor Filep]], ĵurnalisto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Zoltán Gál (geografo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[László Gonda (instruisto)]] * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == {{Div col|cols = 2}} * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kaló]], altlerneja instruisto * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[László Kosján]], arkivisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kovács (subministro)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo {{Div col end}} == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[László Marjanucz]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[György Módy]] * [[József Molnár (instruisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] * [[Mihály Mózes]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == O == * [[Julianna Örsi]], muzeologo == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Szilveszter Póczik]], [[kriminologo]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo * [[László Pósán]], politikisto == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Barnabás Szalontai]], instruisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[László Tőkéczki]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Tibor Tóth (historiisto)]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Ágnes Tóthné Horváth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Tibor Valuch]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == W == * [[Károly Wojatsek]] == Z == * [[Béla Zsolnai]] * [[Zoltán Zsupos]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 3xm88vxoak8s383n4i7f6eifl1j7gir 0 674156 9505710 9504412 2026-11-01T14:32:43Z Crosstor 3176 /* Z */ 9505710 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter S-Z. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:''' * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]): {{EnhavTabelo|alf=L}} {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Edit S. Vincze]], [[historiisto]] * [[Ferenc Saárossy-Kapeller]], abelisto * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Gyula Sághy]], [[juristo]] * [[Marianne Sághy]], historiisto * [[Vilmos Sághy]], ministro * [[János Sági]], [[lingvisto]] * [[Ágnes Ságvári]], historiisto * [[Endre Ságvári]], komunisto * [[Elemér Sajó]], inĝeniero * [[Sándor Sajó]], [[poeto]] * [[József Sákovics]], skermisto * [[Pál Salacz]], obstetrikisto * [[Pál Salamin]], hidrologo * [[Béla Salamon]], [[aktoro]] * [[Miklós Salamon]], mininĝeniero * [[János Salánki]], [[biologo]] * [[Jakab Salgó]], psikiatro * [[László Salgó (rabeno)]] * [[Emil Sali]], dendrologo * [[Sára Salkaházi]], beatulo * [[István Salusinszky]], bankisto * [[Miklós Salusinszky]], produktoro * [[László Saly Németh]], pentristo * [[Gyula Sályi]], bestkuracisto * [[Adolf Samassa]], ministro * [[István Samu]], psikiatro * [[Mihály Samu]], altlerneja instruisto * [[Béla Sándor]], [[pentristo]] * [[Emma Sándor]], [[komponisto]] * [[Erzsi Sándor]], [[operkantisto]] * [[Frigyes Sándor]], [[dirigento]] * [[István Sándor (etnografo)]] * [[István Sándor (monaĥo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[József Sándor (peltisto)]] * [[László Sándor (juristo)]] * [[László Sándor (ministro)]] * [[Judit Sándor]], operkantisto * [[Kálmán Sándor]], [[verkisto]] * [[Károly Sándor]], futbalisto * [[Pál Sándor (politikisto)]] * [[Kamill Sándorfi]], juĝisto * [[Gyula Sándy]], arkitekto * [[Ferenc Sánta]], verkisto * [[Kálmán Sántha]], [[kuracisto]] * [[Ferenc Sapszon (1929)]], korusestro * [[Sándor Sára]], reĝisoro * [[Tibor Sárai]], komponisto * [[Julianna Sáray]], psikologo * [[Imre Sárándi]], profesoro * [[Artúr Sarbó]], kuracisto * [[Brutus Sárdy]], [[pentristo]] * [[János Sárdy]], operkantisto * [[Béla Sárfalvi]], [[geografo]] * [[Aladár Sarkadi]], [[aktoro]] * [[Imre Sarkadi]], verkisto * [[János Sarkadi]], [[kemiisto]] * [[János Sarkady]], filologo * [[Simon Sarkantyu]], pentristo * [[József Sárkány]], juĝisto * [[Loránd Sárkány]], pentristo * [[Pál Sárkány]], eldonisto * [[István Sárközi]], futbalisto * [[Tamás Sárközy]], juristo * [[Béla Sarlós]], juĝisto * [[István Sarlós]], ministro * [[Miklós Sármássy]], aktoro * [[László Sárosi (futbalisto)]] * [[Andor Sárosy]], operkantisto * [[Ede Sas]], verkisto * [[István Sas]], reklamisto * [[Oszkár Sashegyi]], arkivisto * [[Attila Sassy]], pentristo * [[Géza Sasvári]], inĝeniero * [[Ilona Sasváriné Paulik]], tablotenisisto * [[Ferenc Sávoly]], meteologiisto * [[Emma Saxlehner]], operkantisto * [[Ferenc Schafarzik]], geologo * [[Judit Schäffer]], kuracisto * [[Károly Schaffer]], kuracisto * [[József Schandl]], bestkuracisto * [[Géza Schay]], kemiisto * [[Viktor Scheffer]], inĝeniero * [[Hugó Scheiber]], pentristo * [[Sándor Scheiber]], lingvisto * [[Pál Scheitz]], kemiisto * [[Róbert Schelle]], inĝeniero * [[István Schenek]], kemiisto * [[Mihály Schéner]], pentristo * [[Zoltán Schenker]], skermisto * [[József Scherer]], fasonisto * [[Emil Scherf]], kemiisto * [[Vilmos Scherman]], kemiisto * [[Gusztáv Scheuthauer]], patologo * [[Albert Schickedanz]], arkitekto * [[Adolf Schiffer]], violonĉelisto * [[Pál Schiffer]], reĝisoro * [[Károly Schilberszky]], botanikisto * [[Bódog Schiller]], juĝisto * [[Zsigmond Schiller]], advokato * [[Zoltán Schilling]], inĝeniero * [[Emil Schimanek]], inĝeniero * [[György Schirilla (patro)]], kuristo * [[Móric Schirkhuber]], pastro * [[Jenő Schlattner]], kemiisto * [[Aladár Schleicher]], inĝeniero * [[Imre Schlosser]], futbalisto * [[Rezső Schmid]], kemiisto * [[Ádám Schmidt]], ekonomo * [[Gyula D. Schmidt]], arkitekto * [[József Schmidt]], lingvisto * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Márton Schmidt]], instruisto * [[Róbert Schmidt Eligius]], inĝeniero * [[Sándor Schmidt]], inĝeniero * [[Sándor Schmidt (mineralogo)]] * [[János Schnell]], profesoro * [[István Schneller]], profesoro * [[Ferenc Schnetzer]], ministro * [[Aladár Schnierer]], juristo * [[Emil Schnirch]], psikiatro * [[Ottó Schöck]], gitaristo * [[Lajos Schodits]], arkitekto * [[Ervin Schőmer]], arkitekto * [[Armand Schönberger]], pentristo * [[Zoltán Schönherz]], komunisto * [[Richárd Schöntheil]], arkitekto * [[Aladár Schöpflin]], verkisto * [[Zoltán Schréter]], geologo * [[István Schrodt]], inĝeniero * [[Ernő Schubert]], pentristo * [[Éva Schubert]], aktoro * [[Ágoston Schulek (stangosaltisto)]] * [[Elemér Schulek]], kemiisto * [[János Schulek]], arkitekto * [[Tibor Schulek]], pastro * [[Vilmos Schulek]], kuracisto * [[Ödön Schulhof]], kuracisto * [[Alajos Schuller]], fizikisto * [[Imre Schuller]], kameraisto * [[Emil Schultheisz (ministro)]] * [[Vencel József Schunda]], muzikilisto * [[Antal Schütz]], teologo * [[Ila Schütz]], aktorino * [[Gyula Schvarcz]], historiisto * [[Jenő Schwanner]], bestokuracisto * [[Ferenc Schwartzer]], kuracisto * [[Ottó Schwartzer]], kuracisto * [[József Schweitzer]], ĉef[[rabeno]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ármin Schwenszky]], bestokuracisto * [[Ernő Schwimmer]], kuracisto * [[Béla Scitovszky]], ministro * [[Sári Sebeők]], operkantisto * [[Ferenc Sebes]], piaristo * [[Gusztáv Sebes]], trejnisto * [[Artúr Sebestyén]], arkitekto * [[Géza Sebestyén (aktoro)]] * [[János Sebestyén]], orgenisto * [[Jenő Sebestyén]], kalvinana pastro * [[Jenő Sebestyén (aktoro)]] * [[Károly Sebestyén (kritikisto)]] * [[Mihály Sebestyén (aktoro)]] * [[Olga Sebestyén]], biologo * [[Margit Sebők (1879)]], pentristo * [[Margit Sebők (1939)]], instruisto * [[Zsigmond Sebők]], ĵurnalisto * [[János Sedlmayr]], arkitekto * [[Irma Seidler]], pentristo * [[Mihály Seidner]], inĝeniero * [[Pál Selényi]], fizikisto * [[Andor Semsey]], mecenato * [[Géza Semsey]], [[bestokuracisto]] * [[Károly Senyei]], skulptisto * [[Vera Sennyei]], aktoro * [[Lajos Serédi]], instruisto * [[László Seregi]], koreografo * [[Béla Serényi]], ministro * [[Iván Seres]], matematikisto * [[Rezső Seress]], komponisto * [[Károly Serák]], bestoĝardenestro * [[Lajos Shvoy]], episkopo * [[Ferenc Sidló]], skulptisto * [[Endre Sík]], ministro * [[Ferenc Sík]], reĝisoro * [[Olga Sík]], muzikpedagogo * [[Sándor Sík]], poeto * [[Albert Siklós]], komponisto * [[András Siklós]], historiisto * [[Attila Sikó]], hidrologo * [[Adolf Silberstein]], ĵurnalisto * [[Vilmos Sillay]], inĝeniero * [[József Simándy]], operokantisto * [[Lajos Siménfalvy]], aktoro * [[Sándor Siménfalvy]], aktoro * [[Sándor Simó]], reĝisoro * [[Albert Simon]], dirigento * [[István Simon]], poeto * [[Jolán Simon]], deklamisto * [[Marcsa Simon]], aktoro * [[Zsuzsa Simon]], aktoro * [[Lajos Simonkai]], botanikisto * [[István Simonovits]], kuracisto * [[Antal Simonyi]], pentristo * [[Erzsébet Simonyi]], bestkuracisto * [[Károly Simonyi]], fizikisto * [[Lajos Simonyi]], ministro * [[Mária Simonyi]], aktoro * [[Zsigmond Simonyi]], lingvisto * [[Erzsi Simor]], aktoro * [[Vilma Singhoffer]], operkantisto * [[Imre Sinkovits]], aktoro * [[Jenő Sipőcz]], urbestro * [[András Sipos (reĝisoro)]] * [[Anna Sipos]], tablotenisisto * [[Ferenc Sipos (futbalisto)]] * [[Jenő Sipos]], kantopedagogo * [[Péter Sipos]], historiisto * [[Zoltán Siroki]], botanikisto * [[Mária Sívó]], aktoro * [[Zoltán Skriba]], inĝeniero * [[Árpád Skrabski]], informadikisto * [[Csaba Skultéty]], ĵurnalisto * [[Anni Soltész]], aktoro * [[György Solthy]], aktoro * [[Bertalan Solti]], aktoro * [[Gizella Solti]], gobelinisto * [[Péter Solymos]], pianisto * [[Sándor Solymossy]], etnografo * [[Janka Sólyom]], aktoro * [[Katalin Soltész]], lingvisto * [[Vilmos Sóltz]], inĝeniero * [[Lajos Som]], gitaristo * [[Elemér Somfay]], klasika pentatlonisto * [[Ferenc Somhegyi]], historiisto * [[Artúr Somlay]], aktoro * [[Emma Somló]], aktoro * [[István Somló]], aktoro * [[Sándor Somló]], aktoro * [[Tamás Somló]], gitaristo * [[Tamás Somló (kameraisto)]] * [[György Somlyó]], poeto * [[Zoltán Somlyó]], poeto * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Imre Somogyi]], verkisto * [[József Somogyi]], skulptisto * [[Károly Somogyi (1880-1960)]], aktoro * [[Nusi Somogyi]], operkantisto * [[Sándor Somogyi]], geografo * [[Szilveszter Somogyi]], kuracisto * [[Pál Somogyvári]], aktoro * [[Rudolf Somogyvári]], aktoro * [[András Somos]], inĝeniero * [[József Somssich (ministro)]] * [[Pál Somssich]], politikisto * [[Rezső Soó]], botanikisto * [[Imre Soós]], aktoro * [[István Soós (kemiisto)]] * [[Lajos Soós]], zoologo * [[Sándor Söpkéz]], inĝeniero * [[Imre Sőrés]], dekoraciisto * [[Aladár Sós]], arkitekto * [[József Sós]], kuracisto * [[István Sőtér]], verkisto * [[Aladár Sövény]], koreologo * [[Kornél Spányik]], pentristo * [[Frigyes Spiegel]], arkitekto * [[Gyula Spiegler]], instruisto * [[György Spira]], historiisto * [[Ödön Splényi]], policisto * [[Pál Sporzon (1867)]], agronomo * [[István Sréter]], ministro * [[Lajos Stachó]], matematikisto * [[Antal Stark]], ekonomikisto * [[Ervin Stark]], psikiatro * [[Móric Staub]], botanikisto * [[Lajos Staud]], juristo * [[Mihály Stefán]], inĝeniero * [[Fülöp Stein]], psikiatro * [[János Stein]], pentristo * [[Sarolta Steinberger]], kuracisto * [[Imre Steindl]], arkitekto * [[Antal Steinhardt]], arkitekto * [[Géza Steinhardt]], komikisto * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Adorján Stella]], verkisto * [[Izidor Sterk]], arkitekto * [[Gyula Stetka]], pentristo * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Gabriella Stimácz]], baletisto * [[Tamás Stockinger]], kuracisto * [[József Stoczek]], fizikisto * [[Béla Stoll]], filologo * [[Kálmán Stoll]], epidemiologo * [[Brunó F. Straub]], [[biokemiisto]] * [[Adolf Strausz]], vojaĝisto * [[Alajos Stróbl]], skulptisto * [[Aurél Stromfeld]], generalo * [[András Stumpf Benedek]], verkisto * [[Róbert Suara]], lingvisto * [[Mária Sudlik]], operkantisto * [[Károly Sugár]], aktoro * [[Lajos Sugár]], aktoro * [[Rezső Sugár]], komponisto * [[János Suhayda]], juristo * [[Sándor Suka]], aktoro * [[Mihály Sükösd]], verkisto * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * [[Béla Sulyok]], bankisto * [[Mária Sulyok]], aktoro * [[József Sümeghy]], geologo * [[Géza Supka]], arkeologo * [[Magdolna Supka]], arthistoriisto * [[Bálint Surányi]], historiisto * [[Gyula Surányi]], pediatro * [[János Surányi]], agronomo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Miklós Surányi]], ĵurnalisto * [[József Suták]], matematikisto * [[András Sütő]], verkisto * [[Irén Sütő]], aktoro * [[József Sütő]], kemiisto * [[Gyula Sváb]], arkitekto * [[Benő Svastics]], [[notario]] * [[Sándor Svéd]], operokantisto * [[Ilona Sz. Jónás]], historiisto * [[György Szabad]], historiisto * [[Veronika Szabady]], skulptisto * [[Béla Szabados]], komponisto * [[Károly Szabados]], komponisto * [[László Szabados (aktoro)]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Piroska Szabados]], aktoro * [[Jenő Szabady]], inĝeniero * [[Ferenc Szabadváry]], kemiisto * [[Alajos Szabó]], bestokuracisto * [[András György Szabó]], filozofo * [[Árpád Szabó (filologo)]] * [[Endre Szabó (verkisto)]] * [[Ernő Szabó (aktoro)]] * [[Ervin Szabó]], bibliotekisto * [[Ferenc Szabó]], komponisto * [[Ferenc Szabó (fizikisto)]] * [[Gábor Szabó (gitaristo)]] * [[Gergely Szabó]], ministro * [[Gusztáv Szabó]], inĝeniero * [[Gyula Szabó (aktoro 1883)]] * [[Ilonka Szabó]], operkantisto * [[Imre Szabó (episkopo, 1901)]] * [[Imre Szabó (ministro)]] * [[Imre Szabó (juristo)]] * [[István Szabó (arkitekto)]] * [[István Szabó (historiisto)]] * [[Iván Szabó (skulptisto)]] * [[János Szabó (1897)]], ministro * [[János Szabó (arkitekto)]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[József Szabó (partia instruisto)]] * [[Kálmán Szabó]], ekonomikisto * [[Lajos Szabó (pentristo)]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[Lujza Szabó]], operkantisto * [[Margit Szabó]], aktoro * [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Oreszt Szabó]], ministro * [[Ottó Szabó]], aktoro * [[Pál Szabó (verkisto)]] * [[Péter Szabó (matematikisto)]] * [[Sándor Szabó (aktoro)]] * [[Vladimir Szabó]], pentristo * [[Zoltán Gábor Szabó]], kemiisto * [[Zoltán Szabó (botanikisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[Adolf Szabóky]], piaristo * [[Alajos Szabóky]], statistikisto * [[Ernő Szabolcs]], aktoro * [[István Szabolcs]], kemiisto * [[Ottó Szabolcs]], historiisto * [[Bence Szabolcsi]], muzikhistoriisto * [[Anna Szabolcsi]], lingvisto * [[Lajos Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[Miklós Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[Mihály Szabolcska]], poeto * [[Janka Szabóné Nogáll]], verkistino * [[Imre Szacsvay (aktoro)]] * [[Rezső Száday]], maŝininĝeniero * [[Elemér Szádeczky-Kardoss]], geologo * [[Lajos Szádeczky-Kardoss]], historiisto * [[János Szaiff]], piaristo * [[Eszter Szakács]], aktoro * [[Ferenc Szakács]], psikologo * [[Sándor Szakács (aktoro)]] * [[Sándor Szakácsi]], aktoro * [[Ferenc Szakály]], historiisto * [[Annamária Szalai]], kulturisto * [[Sándor Szalai]], sociologo * [[Tibor Szalai]], geologo * [[Rezső Szalatnai]], bibliotekisto * [[Ágoston Szalay]], juristo * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (inĝeniero)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Sándor Szalay (presisto)]] * [[Lajos Szalkai]], teatrestro * [[Elza Szamosi]], operkantisto * [[István Szamota]], arkivisto * [[Ödön Szamovolszky]], skulptisto * [[László Szamuely]], partilaboristo * [[Tamás Szana]], redaktoro * [[Sándor Szandai]], skulptisto * [[Béla Szántó]], komisaro * [[György Szántó]], verkisto * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Piroska Szántó]], pentristo, verkisto * [[Rezső Szántó]], redaktoro * [[Tibor Szántó]], tipografo * [[Zoltán Szántó]], politikisto * [[Antal Szapáry]], politikisto * [[Géza Szapáry]], politikisto * [[Éva Szaplonczay]], aktoro * [[György Száraz]], verkisto * [[Ferenc Szárnovszky]], skulptisto * [[Gábor Szarvas]], lingvisto * [[Soma Szarvasi]], aktoro * [[Imre Szarvasy]], kemiisto * [[Anna Mária Szász]], literaturhistoriisto * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Gyula Szász (skulptisto)]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Béla Szászy]], juristo * [[István Szászy]], juristo * [[Gusztáv Szászy-Schwarz]], juristo * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Sándor Szathmári]], esperantisto * [[Árpád Szathmáry]], aktoro * [[György Szathmáry]], politikisto * [[Lujza Szathmáryné Farkas]], aktoro * [[Jenő Szatmári]], ĵurnalisto * [[István Szatmári]], aktoro * [[Marianna Szatmári]], internisto * [[Tibor Szatmári]], pianisto * [[József Szauder]], literaturhistoriisto * [[Nándor Száva]], kemiisto * [[Nándor Szávai]], literaturhistoriisto * [[Gyula Szávay]], poeto * [[József Száva-Kováts]], meteologiisto * [[László Szebellédy]], kemiisto * [[Béla Széchenyi]], geografo * [[Bertalan Széchenyi]], politikisto * [[Gyula Széchényi]], ministro * [[Imre Széchényi (komponisto)]] * [[Miklós Széchenyi]], episkopo * [[Pál Széchényi (ministro)]] * [[Károly Széchy (arkitekto)]] * [[Károly Széchy (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Széchy]], trejnisto * [[Andor Szécsény]], kirurgo * [[Antal Szécsi (skulptisto)]] * [[Ferenc Szécsi]], aktoro * [[Ferenc Szécsi (dramisto)]] * [[Margit Szécsi]], poeto * [[Irén Szecsődi]], operkantisto * [[Miklós Szedő]], operkantisto * [[Ernő Szegedi (pianisto)]] * [[Géza Szegedi Molnár (filo)]], parodiisto * [[István Szegedi Szabó]], aktoro * [[Rezső Szegedy]], literaturhistoriisto * [[Endre Szeghő]], aktoro * [[Sándor Szeghő]], dirigento * [[Béla Szeidl]], astronomo * [[Elemér Székács]], agronomo * [[József Székács]], episkopo * [[Aladár Székely]], fotisto * [[Edgár Székely]], pulmonologo * [[Éva Székely]], naĝisto * [[Ferenc Székely (ministro)]] * [[Gábor Székely]], ekonomikisto * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[Hugó Székely]], arkitekto * [[Imre Székely]], pianisto * [[István Székely (juristo)]] * [[József Székely (juristo)]] * [[Júlia Székely]], verkisto * [[Magda Székely]], poeto * [[Mihály Székely (inĝeniero)]] * [[Mihály Székely (kantisto)]] * [[Salamon Székely]], kemiisto * [[János Széki]], inĝeniero * [[Endre Szekrényessy]], policisto * [[Kálmán Szekrényessy]], naĝisto * [[Lajos Szekrényessy]], oficisto * [[Antal Széky]], bestokuracisto * [[Mária Szekula]], speleologo * [[Vilma Széky]], geologo * [[Gusztáv Szelényi]], entomologo * [[István Szelényi]], komponisto * [[Ödön Szelényi]], instruisto * [[Gyula Széles (1936)]], agronomo * [[László Szelestey]], poeto * [[Farkas Széll]], juĝisto * [[Jenő Széll]], politikisto * [[József Széll]], ministro * [[József Széll (aktoro)]] * [[Alice Szellay]], aktoro * [[György Szemere]], verkisto * [[Samu Szemere]], esteto * [[Vera Szemere]], aktoro * [[Mari Szemes]], aktoro * [[Marianne Szemes]], reĝisoro * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Mihály Szemlér]], pentristo * [[György Szénás]], geologo * [[Géza Szénási]], prokuroro * [[Béla Szende (inĝeniero)]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[János Szendrei]], historiisto * [[Mihály Szendrey (pli aĝa)]], aktoro * [[László Szendrey-Karper]], gitaristo * [[József Szendrő]], aktoro * [[Jenő Szendrői]], arkitekto * [[Árpád Szendy]], pianisto * [[Károly Szendy]], inĝeniero * [[Andor Szenes]], libretisto * [[Béla Szenes]], verkisto * [[Hanna Szenes]], poeto * [[Iván Szenes]], komponisto * [[Zsuzsa Szenes]], grafikisto * [[Lajos Szeniczei]], inĝeniero * [[György Szennik]], pentristo * [[János Szentágothai]], kuracisto * [[Márta Szentgyörgyi]], aktoro * [[István Szentgyörgyi]], skulptisto * [[József Szentgyörgyi]], kuracisto * [[Kornél Szentgyörgyi]], pentristo * [[Lajos Szentgyörgyvári Gyenes]], pentristo * [[Elemér Szentirmay]], pentristo * [[György Szent-Iványi]], geodeziisto * [[Béla Szentiványi]], aktoro * [[Gyula Szentiványi]], arthistoriisto * [[Kálmán Szentiványi]], aktoro * [[Károly Szentiványi]], politikisto * [[Tibor Szentiványi]], inĝeniero * [[Tamás Szent-Iványi]], bestkuracisto * [[Móric Szentkirályi]], politikisto * [[Miklós Szentkuthy]], verkisto * [[Aladár Szentmártony]], inĝeniero * [[Tibor Szentmártony]], matematikisto * [[Péter Szentmiklósi]], farmaciisto * [[Olga Szentpál]], instruisto * [[Imre Szentpétery]], historiisto * [[Zsigmond Szentpétery]], geologo * [[Ernő Szép]], poeto * [[Iván Szép (bestkuracisto)]] * [[Iván Szilárd Szép]], kemiisto * [[Béla Szepes]], martelĵetisto * [[Mária Szepes]], verkisto * [[Andor Szepeshelyi]], bestokuracisto * [[Imre Szepesi]], filologo * [[Péter Szépfalusy]], fizikisto * [[Győző Szépligeti]], biologo * [[Tivadar Szerelemhegyi]], instruisto * [[Borbála Szerémi]], esperantisto * [[Zoltán Szerémy]], aktoro * [[Éva Szerencsi]], aktoro * [[Endre Szervánszky]], komponisto * [[Péter Szervánszky]], violonisto * [[János Szidarovszky]], lingvisto * [[Simon Szidon]], matematikisto * [[György Szigeti]], inĝeniero * [[Imre Szigeti]], aktoro * [[Jenő Szigeti]], aktoro * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[József Szigeti (aktoro)]] * [[József Szigeti (filozofo)]] * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[Ede Szigligeti]], teatrestro * [[Rezső Szíj]], kalvinana pastoro * [[Lajos Szíjártó]], ministro * [[József Szijj]], ornitologo * [[Géza Szikla (inĝeniero)]] * [[Kornél Sziklay]], aktoro * [[László Sziklay]], literaturhistoriisto * [[Szeréna Sziklai]], operkantisto * [[József Sziklay]], aktoro * [[Tamás Szikora]], pentristo * [[János Sziládi]], verkisto * [[Arabella Szilágyi]], operkantisto * [[Béla Szilágyi (aktoro)]] * [[Béla Szilágyi (inĝeniero)]] * [[Géza Szilágyi]], poeto * [[Gyula Szilágyi]], instruisto * [[Gyula Szilágyi (futbalisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[István Szilágyi (aktoro)]] * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Tibor Szilágyi (meteologo)]] * [[Loránd Szilágyi]], historiisto * [[László Szilágyi]], scenaristo * [[Pál Szilágyi (aktoro)]] * [[Vilmos Szilágyi]], aktoro * [[Jenő Szilárd]], geografo * [[Rózsa Szilassy]], aktoro * [[Zoltán Szilassy]], agronomo * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Jenő Szili]], obstetrikisto * [[Kornél Szilvay]], inĝeniero * [[Lajos Szilvási]], verkisto * [[Miklós Szilvásy]], luktisto * [[Nándor Szilvásy]], pentristo * [[Kálmán Szily (lingvisto)]] * [[Margit Szilvitzky]], tekstilartisto * [[Oszkár Szimán]], kemiisto * [[Lajos Szimonidesz]], luterana episkopo * [[Izidor Sándor Szinek]], monaĥo * [[Gyula Szini]], verkisto * [[Ferenc Szinnyei]], literaturhistoriisto * [[József Szinnyei]], bibliografo * [[József Szinnyei (kuracisto)]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Gábor Szinte (pentristo)]] * [[Jenő Szinyei Merse]], ministro * [[Ádám Szirtes]], aktoro * [[Artúr Szirtes]], advokato * [[Zsigmond Szirtes]], sismisto * [[Jenő Szitás]], juristo * [[Imre Szivák]], advokato * [[István Szívós]], dentkuracisto * [[István Szívós (pli aĝa)]], akvopilkisto * [[Antal Szkalnitzky]], arkitekto * [[Károly Szladits]], juristo * [[Lajos Szlányi]], pentristo * [[László Szlávics (pli aĝa)]], skulptisto * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[György Szmrecsányi]], politikisto * [[András Szobek]], ministro * [[Mihály Szobonya]], pentristo * [[Albert Szobor]], neŭrologo * [[Imre Szobotka]], pentristo * [[Szilárd Sződy]], skulptisto * [[Béla Szőke]], inĝeniero * [[János Szőke]], monaĥo * [[István Szokolszky]], instruisto * [[Olly Szokolay]], operkantisto * [[Imre Szöllősi]], kajakisto * [[Jenő Szöllősi]], politikisto * [[János Szolnoki]], mikrobiologo * [[Gyula Szombathy]], aktoro * [[Viktor Szombathy]], verkisto * [[Dezső Szomory]], [[dramisto]] * [[Biri Szondy]], operetkantisto * [[István Szondy]], moderna pentatlonisto * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[Tamás Szontagh]], geologo * [[Olga Szőnyi]], operkantisto * [[Erzsébet Szőnyi]], dirigento * [[Kató Szőnyi]], pupisto * [[Pál Szőnyi]], edukisto * [[Zsuzsa Szőnyi]], radioparolisto * [[Imre Szörényi]], biokemiisto * [[András Szőts (oficiro)]] * [[Endre Szőts]], geografo * [[Ilona Szoyer]], operkantisto * [[György Szrogh]], arkitekto * [[István Sztankay]], aktoro * [[Gábor Sztehlo]], pastro * [[Kornél Sztehlo]], advokato * [[József Szterényi]], ministro * [[Sándor Szterényi]], organizanto * [[Jenő Sztojanovits]], komponisto * [[Hiador Sztripszky]], etnografo * [[Kálmán Sztrókay]], mineralogo * [[Pál Sztrókay]], inĝeniero * [[Adolf Szücs]], matematikisto * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Mihály Szűcs]], violonisto * [[Kálmán Szügyi]], operkantisto * [[Balázs Szuhay]], humuristo * [[Miklós Szuhay]], ekonomihistoriisto * [[Angéla Szuly]], pentristo * [[Károly Szuper]], teatrestro * [[Vilmos Szuppán]], instruisto * [[József Szűr Szabó]], karikaturisto * [[István Szurdi]], ministro * [[Dénes Szüry]], verkisto * [[Ferenc Szusza]], futbalisto * [[Gyula Szutrély]], kuracisto * [[Géza Szvacsina]], urbestro {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[László Tabi]], verkisto, humuristo * [[Nóra Tábori]], aktorino * [[Ottó Táborszky]], muzeestro * [[Márta Taby]], aktoro * [[Vidor Tafner]], zoologo * [[Károly Tagányi]], historiisto * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Ferenc Takács (ministro)]] * [[János Takács]], bestokuracisto * [[József Takács (futbalisto)]] * [[József Takács (ministro)]] * [[Károly Takács]], pafisto * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]], arthistoriisto * [[Menyhért Ferenc Takács]], monaĥo * [[Zsuzsa Takács]], poetino * [[Sándor Takáts]], pastro * [[Ferenc Taky]], inĝeniero * [[István Tálasi]], etnografo * [[Miklós Tállyai Róth]], pulmonologo * [[Gyula Tálos]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Áron Tamási]], verkisto * [[Eszter Tamási]], televidparolisto * [[István Tamássy]], agronomo * [[Zdenkó Tamássy]], komponisto * [[Károly Tamkó Sirató]], poeto * [[Gedeon Tanárky]], politikisto * [[Frigyes Tanay]], aktoro * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Dezső Tandori]], poeto * [[Ferenc Tangl]], fiziologo * [[Harald Tangl]], kuracisto * [[Károly Tangl]], fizikisto * [[Ilona Tanner]], poeto * [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto * [[Dezső Tapolczai]], aktoro * [[Gyula Tapolczai]], aktoro * [[István Tar]], skulptisto * [[Ferenc Táray]], aktoro * [[Béla Tardos]], komponisto * [[Márton Tardos]], ekonomo * [[Péter Tardos]], ĵurnalisto * [[Viktor Tardos Krenner]], pentristo * [[István Tariska]], kuracisto * [[Ferenc Tarján]], instruisto * [[Róbert Tarján]], kuracisto * [[Tibor Tarján]], advokato * [[Vilmos Tarján]], ĵurnalisto * [[Ferenc Tarjáni]], kornisto * [[Andor Tarnai]], literaturhistoriisto * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[András Tasnádi Kubacska]], geologo * [[András Tasnádi Nagy]], ministro * [[Ilona Tasnádi]], aktoro * [[Olga Tass]], gimnastikisto * [[Klára Tassy]], pentristo * [[Sándor Tatay]], verkisto * [[Vilmos Tátrai]], dirigento * [[János Taub]], reĝisoro * [[Vilmos Tauffer]], kuracisto * [[János Tausz]], ministro * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Károly Tavy]], inĝeniero * [[Károly Téglás]], inĝeniero * [[Sándor Tekeres]], kantisto * [[Ferenc Telbisz]], fizikisto * [[Ede Telcs]], skulptisto * [[Zsigmond Telegdi]], orientalisto * [[Károly Telegdi-Róth]], geologo * [[László Telegdy-Kováts]], kemiisto * [[Sámuel Teleki]], esploristo * [[Károly Telepy]], pentristo * [[János Teleszky]], politikisto * [[Iván Télfy]], filozofo * [[Mária Telkes]], kemiisto * [[Judit Temes]], naĝisto * [[Győző Temesy]], geografo * [[Hédi Temessy]], aktorino * [[Guido Temesszentandrási]], inĝeniero * [[János Temesváry (instruisto)]] * [[Rezső Temesváry]], obstetrikisto * [[Gyula Térfy]], juĝisto * [[Lajos Terkán]], astronomo * [[Lajos Terray]], juristo * [[Józsi Jenő Tersánszky]], verkisto * [[Ödön Tersztyánszky]], skermisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Ödön Téry]], kuracisto * [[Károly A. Tettamanti]], kemiisto * [[Andor Tevan]], [[presisto]] * [[Margit Tevan]], oraĵisto * [[István Thamm]], inĝeniero * [[Károly Than]], kemiisto * [[Lajos Thanhoffer]], kuracisto * [[Ede Theiss]], statistikisto * [[Árpád Thewrewk]], instruisto * [[József Thim]], kuracisto * [[Gusztáv Thirring]], statistikisto * [[István Thomán]], pianisto * [[Mária Thury]], aktoro * [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] * [[Zsuzsa Thury]], verkisto * [[Antal Tibád]], juĝisto * [[Zoltán Tibay]], kontrabasisto * [[Mátyás Tibor]], astronomo * [[Zdenka Ticharich]], muzikisto * [[Kálmán Tichy]], pentristo * [[Lajos Tichy]], futbalisto * [[Miklós Tihanyi (pli aĝa)]], aktoro * [[Miklós Tihanyi (pli juna)]], aktoro * [[Kálmán Tihanyi]], inventisto * [[Zoltán Tildy]], ĉefministro * [[Béla Timár (reĝisoro)]] * [[István Tímár]], kajakisto * [[József Tímár]], aktoro * [[Mátyás Tímár]], ministro * [[György Timkó (botanikisto)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]], juristo * [[István Tisza]], politikisto * [[József Tisza]], ministro * [[Lajos Tisza]], ministro * [[Andor Tiszay]], aktoro * [[Pál Titkos]], futbalisto * [[Zoltán Toborffy]], kemiisto * [[Viktor Togobickij]], komponisto * [[László Tőkéczki]], historiisto * [[Anna Tőkés]], aktorino * [[Lajos Tőkés]], piaristo * [[Ferenc Tőkei]], filozofo * [[László Tokody]], mineralogo * [[Géza Toldi]], futbalisto * [[Ferenc Toldy]], literaturisto * [[István Toldy]], ĵurnalisto * [[László Toldy]], pastro * [[Artúr Tölgyessy]], pentristo * [[Adolf Tollagi]], aktoro * [[Gyula Tolmár]], astronomo * [[Gábor Tolnai]], literaturhistoriisto * [[Lajos Tolnai]], verkisto * [[Miklós Tolnai]], aktoro * [[Klári Tolnay]], aktorino * [[Lajos Tolnay (inĝeniero)]] * [[Lajos Tolnay (meteologiisto)]] * [[Nándor Tomanek]], aktoro * [[Jenő Tombor]], ministro * [[János Tomcsányi]], tradukisto * [[László Tomcsányi]], politikisto * [[Rusi Tomcsányi]], aktoro * [[Vilmos Pál Tomcsányi]], ministro * [[Iván Tomits]], fizikisto * [[Anasztáz Tomori]], inĝeniero, mecenato * [[Béla Tompa]], aktoro * [[Ferenc Tompa]], arkeologo * [[Sándor Tompa]], aktoro * [[Rudolf Tomsits]], trumpetisto * [[Tibor Toncz]], karikaturisto * [[Ilka Toperczer]], operkantisto * [[Ildikó Tordasi]], skermisto * [[Ottó Torday]], aktoro * [[József Torgyán]], politikisto * [[Béla Tormay]], agronomo * [[Cécile Tormay]], verkisto * [[Gyula Tornai]], pentristo * [[József Tornai]], poeto ‎ * [[Imre Törő]], kuracisto * [[András Törőcsik]], futbalisto * [[Oszvald Toroczkay]], pentristo * [[Ede Toroczkai Wigand]], arkitekto * [[Béla Török]], kuracisto * [[Ferenc Török (arkitekto)]] * [[Gyula Török]], boksisto * [[István Török (kuracisto)]] * [[János Török (ekonomikisto)]] * [[József Török (pastro)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Pál Török (episkopo)]] * [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] * [[Gyula Toronyi (pli juna)]], operkantisto * [[Imre Toronyi]], aktoro * [[Béla Turpinszky]], operkantisto * [[Kálmán Törs]], ĵurnalisto * [[Emil Tőry]], arkitekto * [[Gusztáv Tőry]], ministro * [[Jenő Törzs]], aktoro * [[Kálmán Tőry]], hidrologo * [[Gyula Tost]], ministro * [[Aladár Tóth]], muziksciencisto * [[Árpád Tóth]], poeto * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Béla Tóth (bestokuracisto)]] * [[Béla Lajos Tóth]], bestokuracisto * [[Dezső Tóth]], literaturhistoriisto * [[Ede Tóth]], dramisto * [[István Tóth (kuracisto)]] * [[István Tóth (1861)]], skulptisto * [[István Tóth Potya]], futbalisto * [[János Tóth]], kameraisto * [[János Tóth (arkitekto)]] * [[János Tóth (ministro)]] * [[József Tóth (futbalisto)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Klára Tóth]], kemiisto * [[Lajos Tóth (juristo)]] * [[Lőrinc Tóth]], dramisto * [[Menyhért Tóth]], pentristo * [[Péter Tóth]], skermisto * [[Rezső Tóth]], instruisto * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Tihamér Tóth]], episkopo * [[Zoltán Tóth]], historiisto * [[Zoltán József Tóth]], oficisto * [[Zsigmond Tóth]], kuracisto * [[István Tóth-Baranyi]], bestokuracisto * [[Béla Tötössy]], matematikisto * [[Béla Töttössy]], ginekologo * [[Csaba Töttössy]], filologo * [[Rezső Trautmann]], ministro * [[Ágoston Trefort]], politikisto * [[Péter Treitz]], [[geologo]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]], filologo * [[Ferenc Trethon]], ministro * [[József Trikál]], pastro * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]], historiisto * [[Árpád Trummer]], hidrologo * [[Tamás Sándor Tuboly]], virusologo * [[Ödön Tull]], pentristo * [[György Tumpek]], naĝisto * [[László Turán]], pianisto * [[Pál Turán]], matematikisto * [[Ida Turay]], aktoro * [[József Turay]], futbalisto * [[Árpád Turcsányi]], skulptisto * [[Tihamér Turcsányi]], instruisto * [[Gyula Túry]], pentristo * [[Mária Túry]], pentristo * [[Sándor Kornél Tury]], juristo * [[József Turóczi-Trostler]], literaturhistoriisto * [[István Türr]], framasono, oficiro * [[Erzsébet Tusa]], pianisto * [[János Tuzson]], botanikisto {{Div col end}} == U == {{Div col|cols = 2}} * [[Gábor Ubrizsy]], botanikisto * [[László Udránszky]], kuracisto * [[Béla Udvaros]], reĝisoro * [[Géza László Udvary]], pentristo * [[Klotild Ugray]], baletisto * [[Gábor Ugrin]], korusestro * [[Ödön Uher (pli aĝa)]], fotisto * [[Jenő Uhlyárik]], skermisto * [[József Ujfalussy]], esteto * [[Ede Újházi]], aktoro * [[Ferenc Újházy]], pentristo * [[László Ujházy (soninĝeniero)]] * [[Imre Ujhelyi]], bestkuracisto * [[Sándor Újhelyi]], kemiisto * [[Kálmán Ujj]], aktoro * [[László Ujlaky]], aktoro * [[Lajos Ujváry]], pentristo * [[Miklós Ujvárosi]], botanikisto * [[Adolf Ullmann]], bankisto * [[Gyula Ullmann]], arkitekto * [[Imre Ungár]], pianisto * [[Emil Unger]], zoologo * [[Lajos Ungvári]], pentristo * [[László Ungváry]], aktoro * [[Károly Unkelhäusser]], ministro * [[Tibor Upor]], dekoraciisto * [[János Urányi]], kajakisto * [[László Urai]], angiologo * [[Tivadar Uray]], aktoro * [[Andrea Urbán]], aktoro * [[Ernő Urbán]], verkisto * [[László Urbányi]], kemiisto * [[Anikó Ürmössy]], aktoro * [[Kálmán Ürmössy]], inĝeniero * [[Ida Urr]], kuracisto * [[Mátyás Usztics]], aktoro * [[Endre Ütő]], operkantisto * [[Anna Utry]], kantisto * [[Miklós Uzsoky]], inĝeniero {{Div col end}} == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Ilona Vaály]], aktoro * [[Péter Váczy]], historiisto * [[Jenő Vadas]], inĝeniero * [[Elemér Vadász]], geologo * [[Endre Vadász]], pentristo * [[Sándor Vadász]], historiisto * [[Béla Vadnai]], oficisto * [[Károly Vadnai]], verkisto * [[László Vadnay]], scenarisrto * [[Ferenc Vági]], ekonomikisto * [[Artúr Vágó]], inĝeniero * [[Nelly Vágó]], operkantisto * [[Pál Vágó (pentristo)]] * [[Margit Vágóné Berzsenyi]], aktoro * [[Imre Vahot]], redaktoro * [[György Mihály Vajda]], pedagogo * [[János Vajda]], poeto * [[László Vajda (aktoro)]] * [[Pál Vajda]], verkisto * [[Andrew George Vajna]], negocisto * [[Vilmos Vajna]], dentkuracisto * [[László Vajta]], kemiisto * [[Tibor Vákár]], arkitekto * [[Ágoston Valentiny]], ministro * [[Péter Vallai]], aktoro * [[Ilona Valter]], arkeologo * [[Ármin Vámbéry]], [[orientalisto]] * [[Endre Vámos]], kemiisto * [[Imre Vámos]], ĵurnalisto * [[Jenő Vámos]], redaktoro * [[László Vámos]], reĝisoro * [[János Vámosi]], ŝlagrokantisto * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[József Vándor]], kemiisto * [[József Vándor (aktoro)]] * [[Gusztáv Vándory]], aktoro * [[Jenő Vángel]], zoologo * [[Antal Váradi]], verkisto * [[Hédi Váradi]], aktoro * [[Béla Várady]], futbalisto * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[Sándor Várady]], skulptisto * [[Aurél Varannai]], ĵurnalisto * [[István Varannai]], advokato * [[Béla Várdai]], esteto * [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Béla Varga (politikisto)]] * [[Domokos Varga]], verkisto * [[Edith Varga]], egiptologo * [[Endre Gábor Varga]], arkivisto * [[Imre Varga]], skulptisto * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (arkivisto)]] * [[János Varga (luktisto)]] * [[József Varga (inĝeniero)]] * [[József Varga (ministro)]] * [[Károly Varga (aktoro)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Magda Varga]], operkantisto * [[Nándor Lajos Varga]], pentristo * [[Ottó Varga]], matematikisto * [[Tamás Varga]], matematikisto * [[Vilma Varga]], pianisto * [[Zoltán Varga (futbalisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] * [[Gyula Vargha]], statistikisto * [[Imre Vargha]], ministro * [[László Vargha]], kemiisto * [[Lajos Vargyas]], muzikologo * [[Péter Vargyas]], [[asirologo]] * [[Endre Várhelyi]], operkantisto * [[Pál Várhidi]], futbalisto * [[András Vári]], ekonomihistoriisto * [[Rezső Vári]], filologo * [[Béla Varjas]], bibliotekisto * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]], monaĥo * [[Gyöngyi Váry]], aktoro * [[Elemér Varjú]], arthistoriisto * [[Vilmos Varjú]], globĵetisto * [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]] * [[László Várkonyi]], tablotenisisto * [[Péter Várkonyi]], ministro * [[Zoltán Várkonyi]], aktoro * [[László Várnagy]], bestokuracisto * [[György Várnai]], karikaturisto * [[Jenő Várnai]], aktoro * [[Zseni Várnai]], poeto * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Irén Varsányi]], aktorino * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[István Vas]], poeto * [[Károly Vas]], kemiisto * [[Zoltán Vas]], politikisto * [[Henrik Vass]], politikisto * [[Péter Vas-Zoltán]], ekonomikisto * [[Boldizsár Vásárhelyi]], inĝeniero * [[Zoltán Vásárhelyi]], muzikisto * [[Károly Vasas]], skulptisto * [[Gábor Vass]], aktoro * [[Istvánné Vass]], politikisto * [[János Vass]], politikisto * [[Lajos Vass]], dirigento * [[Viktor Vass]], skulptisto * [[József Vass (filologo)]] * [[József Vass (ministro)]] * [[Károly Vass (kameraisto)]] * [[Éva Vastagh]], skulptisto * [[Gábor Vastagh]], kemiisto * [[László Vastagh]], skulptisto * [[György Vastagh (pentristo)]] * [[János Vaszary]], pentristo * [[Erzsébet Vaszkó]], pentristo * [[Ödön Vaszkó]], pentristo * [[Zsuzsa Vathy]], kemiisto * [[Béla Vavrinecz]], komponisto * [[Mór Vavrinecz]], komponisto * [[Ilus Vay]], aktorino * [[Miklós Vay]], politikisto * [[Lajos Vayer]], arthistoriisto * [[Ádám Vázsonyi]], hidrologo * [[Elvira Vécsey]], baletisto * [[Tamás Vécsey]], juristo * [[György Vedres]], arkitekto * [[Márk Vedres]], skulptisto * [[András Veér]], neŭrologo * [[Antal Végh]], verkisto * [[György Végh]], poeto * [[Tamás Végvári]], aktoro * [[József Vekerdi]], lingvisto * [[László Vekerdi]], bibliotekisto * [[Tamás Vekerdy]], psikologo * [[Gábor Vékony]], arkeologo * [[Emil Vén]], pentristo * [[Béla Venczell]], operkantisto * [[Aladár Vendl]], geologo * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Ilona Vera]], baletisto * [[László Verebélÿ]], inĝeniero * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]], kuracisto * [[Károly Verebes]], aktoro * [[József Veres (ministro)]] * [[Miklós Vermes]], pedagogo * [[György Verő]], reĝisoro * [[József Verő (inĝeniero)]] * [[Ida Versényi]], reĝisoro * [[József Vertel]], grafikisto * [[András O. Vértes]], lingvisto * [[Attila Vértes]], kemiisto * [[György Vértes]], karikaturisto * [[Lajos Vértes]], aktoro * [[Arnold Vértesi]], verkisto * [[Károly Vértesi]], advokato * [[Gyula Vértesy]], redaktoro * [[József Vértesy]], akvopilkisto * [[János Ármin Vész]], matematikisto * [[András Veszelinov]], drumisto * [[Endre Vészi]], poeto * [[Manó Vesztróczy]], pentristo * [[Lajos Vető]], luterana episkopo * [[Erzsébet Vezér]], literaturhistoriisto * [[György Ferenc Vezér]], paŭlano * [[János Victor]], kalvinana pastro * [[Miklós Vida]], maŝininĝeniero * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Emil Vidéky]], inĝeniero * [[János Vidéky]], pentristo * [[Katalin Vidmár]], operkantisto * [[Dezső Vidor]], aktoro * [[Emil Vidor]], arkitekto * [[Ferike Vidor]], aktoro * [[Pál Vidor]], aktoro * [[Béla Vidovszky]], pentristo * [[Kálmán Vidovszky]], instruisto * [[Gyula Vigh]], geologo * [[Károly Vigh]], historiisto * [[József Vígh]], kriminologo * [[Tamás Vígh]], skulptisto * [[Béla Vihar]], poeto * [[Miklós Világhy]], juristo * [[Tibor Vilt]], skulptisto * [[Imre Vincze (subministro)]] * [[István Vincze]], matematikisto * [[Ottó Vincze]], komponisto * [[Zsigmond Vincze]], komponisto * [[József Vondrasek]], apotekisto * [[Mihály Viola]], aktoro * [[József Virág]], inventisto * [[Teréz Virág]], psikanalizisto * [[Jenő Virágh]], komikisto * [[János Viski]], komponisto * [[Károly Viski]], etnografo * [[Soma Visontai]], advokato * [[Gyula Viszota]], literaturhistoriisto * [[István Vitális]], geologo * [[Sándor Vitális]], geologo * [[Miklós Vitéz]], scenaristo * [[László Viz]], publikigisto * [[György Vízvári]], akvopilkisto * [[László Vízvári]], piaristo * [[Mariska Vízváry]], aktorino * [[Gábor Vladár]], juristo * [[Géza Voinovich]], literaturhistoriisto * [[György Volf]], lingvisto * [[György Völgyi]], teatrestro * [[Robert Volkmann]], komponisto * [[Imre Vörös (inĝeniero)]] * [[Károly Vörös]], arkivisto * [[László Vörös]], ministro * [[Béla Vörösmarty]], juĝisto * [[Mihály Vuk]], kemiisto * [[Iván Vydarény]], arkitekto {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]], farmaciisto * [[János Wagner]], kuracisto * [[János Wagner (arkitekto)]] * [[János Wágner]], botanikisto * [[János Wagner (zoologo)]] * [[László Wagner (arkitekto)]] * [[Aladár Wahlner]], inĝeniero * [[Eszter Waldapfel]], bibliotekisto * [[János Waldapfel]], instruisto * [[József Waldapfel]], literaturhistoriisto * [[Gyula Wälder (arkitekto)]] * [[Rózsi Walter]], operkantisto * [[László Warga (arkitekto)]] * [[Lívia Warga]], operokantisto * [[Vince Wartha]], kemiisto * [[Antal Weber]], arkitekto * [[Antal Wéber]], kritikisto * [[Ignaz Wechselmann]], arkitekto * [[Károly Weichinger]], arkitekto * [[Emil Weil]], kuracisto * [[Margit Wein]], kantisto * [[Leó Weiner]], komponisto * [[Tibor Weiner]], arkitekto * [[Fülöp Weinréb]], arkitekto * [[Emília Weiss]], juristo * [[István Weiser]], kemiisto * [[Manfréd Weiss]], fabrikestro * [[Miksa Weisz]], rabeno * [[Ármin Weisz]], radiologo * [[Richárd Weisz]], luktisto * [[Gyula Weiszfeiler]], kuracisto * [[Sándor Wekerle]], politikisto * [[Sándor Wekerle (1878)]], ministro * [[Alfréd Wellisch]], arkitekto * [[Andor Wellisch]], arkitekto * [[Imre Wellmann]], historiisto * [[Andor Weltner]], juristo * [[Attila Wendler]], operkantisto * [[Vince Weninger]], ekonomikisto * [[János Wenk]], akvopilkisto * [[Gusztáv Wenzel]], juristo * [[Sándor Weöres]], poeto * [[Lajos Werkner]], skermisto * [[Gyula Werner]], politikisto * [[Vilmos Wessetzky]], historiisto * [[Gyula Weszelszky]], kuracisto * [[Ödön Weszely]], pedagogo * [[Tibor Weygand]], kantisto * [[Tamás Wichmann]], kanuisto * [[Tibor Wilhelmb]], inĝeniero * [[István Winchkler]], ministro * [[Dezső Winkler]], inĝeniero * [[Lajos Winkler]], kemiisto * [[Ernő Winter]], kemiisto * [[Ferenc Wittmann]], fizikisto * [[Sándor Wladár]], naĝisto * [[Gyula Wlassics]], juristo * [[József Wodetzky]], astronomo * [[Vilmos Wolf]], advokato * [[Ervin Wolfram]], kemiisto * [[Alajos Wolkenberg]], teologo * [[Antal A. Wonaszek]], astronomo * [[Sándor Wrabel]], pentristo * [[Ádám Würtz]], grafikisto {{Div col end}} == X == * [[János Xántus (patro)]], [[sciencisto]] * [[János Xantus (reĝisoro)]] == Y == * [[Lajos Ybl]], arkitekto == Z == {{Div col|cols = 3}} * [[György Z. Gács]], vitralisto * [[László Z. Molnár]], aktoro * [[Alfréd Zách]], meteologo * [[János Zách]], aktoro * [[Imre Zachár]], naĝisto * [[József Zachar]], milita historiisto * [[Gyöngyi Zádor]], aktoro * [[István Zádor]], pentristo * [[István Zágon]], dramisto * [[Ferenc Zajti]], pentristo * [[Dénes Zakál]], komponisto * [[József Zakariás]], futbalisto * [[György Zala]], skulptisto * [[Tibor Zala]], grafikisto * [[Aladár Zalánfy]], orgenisto * [[Béla Zalányi]], paleontologo * [[Lajos Zalaváry]], arkitekto * [[Ödön Zalka]], kuracisto * [[Jenő Zamaróczy]], inĝeniero * [[Alajos Zambra]], tradukisto * [[Ferenc Zámor]], inĝeniero * [[József Zana]], aktoro * [[Márta Záray]], ŝlagrokantisto * [[Imre Zárday]], kuracisto * [[Zoltán Závodszky]], operkantisto * [[Albert Zay]], fabrikisto * [[Kornél Zelovich]], inĝeniero * [[Géza Zemplén]], kemiisto * [[Zoltán György Zemplén]], monaĥo * [[Árpád Zempléni]], poeto * [[Kornél Zempléni]], pianisto * [[Tivadar Zemplényi]], pentristo * [[Ferenc Zentay]], aktoro * [[Ferenc Zenthe]], aktoro * [[Béla Zerkovitz]], komponisto * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Sándor Zicherman]], pentristo * [[Aladár Zichy]], politikisto * [[Antal Zichy]], politikisto * [[Géza Zichy]], politikisto * [[Eleonóra Zichy]], taglibristo * [[Manó Zichy]], oficiro * [[Szilárd Zielinski]], arkitekto * [[Ferenc Zigány]], matematikisto * [[Gyula Zimányi]], piaristo * [[Károly Zimányi]], mineralogo * [[Magdolna Zimányi]], komputikisto * [[Vera Zimányi]], arkivisto * [[László Zimay]], komponisto * [[Ágoston Zimmermann]], bestkuracisto * [[Károly Zipernowsky]], inventisto * [[Ferenc Zipernovszky]], inĝeniero * [[Mária Zipernovszky]], violonisto * [[Vilmos Zlamál]], bestkuracisto * [[Otto Zöbisch (baletisto)]] * [[Sándor Zöld]], politikisto * [[Emil Zöldy]], arkitekto * [[Béla Zolnai]], literaturhistoriisto * [[Gyula Zolnai]], lingvisto * [[László Zolnay]], arkeologo * [[Pál Zolnay]], reĝisoro * [[Zsuzsa Zolnay]], aktoro * [[Béla Zoltán]], ministro * [[Imre Zoltán]], ginekologo * [[László Zoltán]], kuracisto * [[Vilmos Zoltán]], ĵurnalisto * [[Ernő Zórád]], bildliteraturisto * [[Géza Zórád]], pentristo * [[Béla Zorkóczy]], inĝeniero * [[Samu Zorkóczy]], inĝeniero * [[Vilmos Zorn]], akademiestro * [[Dezső Zrumeczky]], arkitekto * [[Károly Zsák]], futbalisto * [[Sándor Zsarnay]], juristo * [[Sándor Zsarnóczai]], redaktoro * [[Zoltán Zsebők]], kuracisto * [[Ede Zsedényi]], politikisto * [[Aladár Zsélyi]], piloto * [[László Zsigmond]], historiisto * [[Boris Zsigmondi]], reĝisoro * [[Dénes Zsigmondy]], violonisto * [[Vilmos Zsigmondy]], inĝeniero pri minado * [[Mihály Zsilinszky]], politikisto * [[Klára Zsindelyné Tüdős]], kostumisto * [[Ferenc Zsinka]], bibliotekisto * [[Miklós Zsirai]], lingvisto * [[Béla Zsitkovszky]], kameraisto * [[Gyula Zsivótzky]], martelĵetisto * [[György Zsivora]], juristo * [[Mihály Zsofinyecz]], ministro * [[Lenke Zsögön]], operkantisto * [[Péter Zsoldos]], verkisto * [[Sándor Zsoldos]], ministro * [[Béla Zsolnai]], obstetrikisto * [[Nándor Zsolt]], violonisto * [[János Zsombolyai]], kameraisto * [[Éva Zsurzs]], reĝisoro * [[Aladár Zubriczky]], pastro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] gbwgzv8mt1mib05943g7xut1415la2b 0 681605 9505796 9098085 2026-11-01T17:14:54Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Uzado */ 9505796 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Germany_Name_European_Languages.png|eta|Ekzonimoj kaj la endonimo de [[Germanio]]]] En [[etnolingvistiko]], '''[[ekzonimo]]''' (de la [[Antikva greka lingvo|greka]] ἔξω, ''éxō,'' "''eks''ter", kaj ὄνομα, ''ónoma,'' "''nomo''") kaj '''endonimo''' (de la greka ἔνδον, ''éndon,'' "''en''e"<!-- aŭ αὐτό, ''autó,'' "mem"--> kaj ὄνομα, ''ónoma'', "nomo") estas du kontraŭaj terminoj kapablaj kvalifiki la [[Loknomo|nomon donitan al loko]] (''toponimo''), loĝantaro ([[Etnonimo|''etnonimo'']]), lingvo aŭ atribuita al homo kiel [[individua nomo]] (''antroponimo''). == Difino == En la kadro de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|la Ekonomia kaj Socia Konsilio]] de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC), la Laborgrupo pri Eksonimoj, kiu ekestis el la Grupo de Spertuloj pri Geografiaj Nomoj (UNGEGN), kreis jenajn difinojn: * '''Ekzonimo''': nomo atribuita en certa lingvo al [[loknomo]] kiu situas ekster la areo, kie ĉi tiu lingvo estas parolata kaj kiu morfologie estas malsama ol la nomo uzata en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo komune parolata en la areo, kie la loknomo estas la kutima nomo. Ekzemplo: ''germana'' (lingvo) estas eksonimo por ''[[Germana lingvo|Deutsch]]'' (endonimo por germana lingvo) ĉar esperantistoj uzas tiun nomon por priskribi la germanan lingvon. * '''Endonimo''': nomo atribuita al loknomo en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo ofte parolata en la areo, kie la loknomo estas kutima<ref name="WGE">{{Citaĵo el la reto|url=http://ungegn.zrc-sazu.si/Home.aspx|titolo=UNGEGN Working Group on Exonyms - UN resolution on exonyms}}</ref>. Ekzemplo: la endonimo de Germanio estas ''[[Germanio|Deutschland]]'', tio estas kiel la germanoj nomas sian landon. == Tendencoj en la disvolviĝo de ekzonimoj == Ekzonimoj disvolviĝas en lokoj kun grava signifo por parolantoj en la lingvo de la ekzonimo, ekzemple [[Ateno]] (Αθήνα / Athína), [[Beogrado]] (Београд / Beograd), [[Bukareŝto]] (Bucureşti), [[Kopenhago]] (København), [[Moskvo]] (Москва / Moskva), [[Nikozio]] (Λευκωσία / Lefkosía), [[Prago]] (Praha), [[Vieno]] (Wien) aŭ [[Varsovio]] (Warszawa). == Uzado == Dum la 20-a jarcento la uzo de ekzonimo ofte fariĝis polemika. Grupoj ofte preferis ke eksteruloj evitas eksonimojn kie oni ekuzis ilin en [[pejorativo|malŝata]]ta maniero. Ekzemplo: [[ciganoj]] ofte preferas la terminon ''romani'' al la eksonimo ''cigana lingvo'' (de [[Egiptio]]) kaj ''roma'' ([[romao]]) al la franca termino bohémien, bohème (de [[Bohemio]]). Homoj ankaŭ povas eviti ekzonimon por kialoj de historia sentemo, kiel en la kazo de germanaj nomoj por polaj kaj ĉeĥaj lokoj, ekz. Danzig/[[Gdańsk]] kaj Karlsbad/[[Karlovy Vary]]) kaj rusaj nomoj por ne-rusaj lokoj kiuj estis poste renomitaj (ekz. [[Kievo|Kiev]]/Kyiv). [Citaĵo?]. En kelkaj situacioj la uzo de ekzonimo povas esti preferata. Ekzemple, pro tio ke plurlingvaj urboj kiel [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], kiu estas konata por ties lingvaj streĉitecoj inter nederlanda- kaj franca-parolantoj, neŭtrala nomo kiel ekzemple ''Brussels aŭ Bruselo'' povas esti preferata por ne ofendi iun ajn. Do eksonimo kiel ''Brussels'' en la angla aŭ ''Bruselo'' en Esperanto povus esti uzata anstataŭ preferi nur unu el la lokaj nomoj (''{{Lang|nl|Brussel}}'' en la nederlanda kaj ''{{Lang|fr|Bruxelles}}'' en la [[Franca lingvo|franca]]). Aliaj malfacilecoj kun endonimoj rilatas al prononco, literumado kaj vorto-kategorio. La endonimo povas inkluzivi sonojn kaj literumojn kiuj estas nekonataj al parolantoj de aliaj lingvoj, kiu malfaciligas aŭ eĉ malebligas konvenan ĝian uzon fare de eksteruloj, alilingvanoj. Dum la paso de la jaroj, la endonimo eble travivis fonetikajn ŝanĝojn, aŭ en la originala lingvo aŭ en la fremda lingvo, do tiele ŝanĝante endonimon en eksonimon, kiel en la kazo de la germana urbo [[Kolonjo]], kie la [[latina]] originalo ''Colonia'' evoluis al ''{{Lang|de|Köln}}'' en la germana, dum en Esperanto (Kolonjo), la itala aŭ hispana (Colonia) la eksonimo proksime respegulas la [[Latina lingvo|latinan]] originalon. Foje la registaro de iuj landoj provas aprobigi la uzon de endonimoj anstataŭ tradiciaj ekzonimoj ekster la propra lando: * En 1782 [[Ramo la 1-a de Siamo|King Yotfa Chulalok]] de la iama Reĝlando Rattanakosin translokigis la registaran sidejon de la distrikto Bangkok Yai ([[Taja lingvo|taje]]: บางกอกใหญ่, al la distrikto Phra Nakhon. En 1972 la taja registaro kombinis Bangkok Yai kaj Phra Nakhon, formante la novan ĉefurbon, ''Krungthep Mahanakhon''. Tamen, ekstere de Tajlando, la ĉefurbo retenis la malnovan nomon kaj estas ankoraŭ nomata [[Bankoko]]. * En 1935 [[Reza Ŝaho Pahlavi]] petis ke fremdaj nacioj uzu la nomon "[[Irano|Irano"]] prefere ol Persio en oficialaj kontaktoj. La nomo de la lando interne estis [[Nomo de Irano|Irano]] depost la periodo de la [[Sasanida Imperio]] (224–651), dum la nomo Persia devenas de la [[Greka lingvo|greka]] ''{{Lang|el-latn|Persis}}'' (''{{Lang|el|Περσίς}}''), kiu referas al ununura provinco kiu estas oficiale konata sub la nomo [[Provinco Farso]]. * En 1949 la registaro de [[Tajlando|Siamo]] ŝanĝis la nomon al [[Tajlando]], kvankam la adjektivo de la eksa nomo estis retenita kiel la nomo por ''siama'' [[Siamea batalfiŝo|fiŝo]], [[Siama kato|''siama'' kato]] kaj [[Siamaj dunaskitoj|''siamaj'' dunaskitoj]]. * En 1972 la registaro de [[Cejlono]] (de la vorto ''Ceylon'' kiu estas la angligita formo de la portugala ''{{Lang|pt|Ceilão}}'') ŝanĝis la nomon al [[Srilanko]], kvankam la nomo Cejlono estis retenita kiel la nomo por [[Cejlona teo|tiu tipo de teo]] (cejlona teo). * En 1985 la registaro de ''Côte d'Ivoire'' petis ke oni uzu la francan landnomon en ĉiuj lingvoj anstataŭ eksonimoj kiel ''Ebura Marbordo'', tiel ke ''Côte d'Ivoire'' estas nun la oficiala nomo de tiu lando ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Internacia Olimpika Komitato]]. En plej ne-franclingvaj landoj, tamen, la franca versio ne multe estas adoptita, ekzemple, en la germana la lando restas konata kiel ''Elfenbeinküste'' aŭ en Esperanto kiel ''[[Ebur-Bordo]].'' La post-sendependeca registaro konsideris la tradukojn de la landnomo en aliajn lingvojn ĉiam pli ĝena ĉiufoje kiam ĝiaj internaciaj traktatoj etendiĝis preter franclingvio. Tial, en aprilo 1986, la registaro deklaris, ke Ebur-Bordo (aŭ, pli plene, Republiko de Ebur-Bordo estus ĝia formala nomo por la celoj de la diplomatia protokolo, kaj depost tiam oficiale rifuzas rekoni aŭ akcepti ajnan tradukon de la franca nomo al alia lingvo en siaj internaciaj traktatoj. * En 1989 la registaro de [[Birmo]] petis ke la anglalingva nomo de la lando estu nomata [[Birmo|Mjanmaro]], kun ''mjanma'' kiel la adjektivo de la lando kaj ''Bamar'' kiel la nomo de la loĝantoj (vidas [[Nomoj de Birmo/Mjanmao|Nomojn de Birmo]]). * La Registaro de Barato oficiale ŝanĝis la anglan nomon de Bombay al [[Mumbajo|Mumbai]] en novembro 1995, sekvante tendencon renomi urbojn kaj (sub)ŝtatojn en [[Barato]] kiu okazis ekde la sendependeco. * La [[ukrainia registaro]] daŭre insistis, ke la ĉefurbo de [[Ukrainio]] estu literumita ''Kyiv'' en la angla, ĉar la tradicia ekzonimo ''Kiev'' estis derivita de la rusa nomo ''Киев'' (''Kijev''). * La [[Belorusio|belorusia]] registaro argumentas, ke la endonimo ''Беларусь'' (''Biełaruś'') devus esti uzata en ĉiuj lingvoj. La rezulto estis sufiĉe sukcesa en la angla, kie la eksa ekzonimo ''Byelorussia''/''Belorussia'', pasintece uzita por referenci al la [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko|sovetia respubliko]], preskaŭ ne plu estas uzata. En aliaj lingvoj ekzonimoj kiel la dana [[:da:Hviderusland|Hviderusland]], la nederlanda [[:nl:Wit-Ruland|Wit-Rusland]], estona [[:et:Valgevene|Valgevene]], la feroa [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la finna [[:fi:Valko-Venäjä|Valko-Venäjä]], la germana [[:de:Weißrussland|Weißrussland]], la greka Lefkorosía ([[:el:Λευκορωσία|Λευκορωσία]]), la hungara [[:hu:Fehéroroszország|Fehéroroszország]], la islanda [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la sveda [[:sv:Vitryssland|Vitryssland]], la turka [[:tr:Beyaz Rusya|Beyaz Rusya]], la ĉina [[:zh:白俄罗斯|白俄罗斯]], la araba [[:ar:روسيا البيضاء|روسيا البيضاء]] (ĉiuj laŭvorte 'Blanka Rusio') aŭ la franca [[:fr:Biélorussie|Biélorussie]], la itala [[:it:Bielorussia|Bielorussia]], la portugala [[:pt:Bielorrússia|Bielorrússia]], la hispana [[:es:Bielorrusia|Bielorrusia]], la serba ''Belorusija'' ([[:sr:Белорусија|Белорусија]]) kaj la esperanta [[Belorusio]] estas ankoraŭ multe pli oftaj ol la belorusa endonimo. * La registaro de [[Kartvelio]] faris klopodojn por renomi la landon de la rus-derivita ekzonimo ''Gruzia'' en fremdaj lingvoj al Kartvelio. Plej multaj landoj adoptis ĉi tiun ŝanĝon, krom [[Litovio]], kiu transprenis ''Sakartvelas'' (litova versio de la endonima landnomo). Responde, Kartvelio ŝanĝis la kartvelan nomon de Litovio de la rusdevenan ''Litva'' al la endonimo ''Lietuva''. Ukrainaj politikistoj ankaŭ proponis ŝanĝi la nomon de Kartvelio al ''Sakartvelo''. * En 2006 la sudkorea registaro oficiale ŝanĝis la ĉinan nomon de ties ĉefurbo [[Seulo]], de la eksonimo {{Lang|zh-latn|Hancheng}} (漢城/汉城) al {{Lang|zh-latn|Shou'er}} (首爾/首尔). Ĉi tiu ''Krungthep MahanakhonKrungthep Mahanakhon'' uzo nun estas oficialigita ene de la [[Ĉinio|Popola Respubliko de Ĉinio]]. == Ekzonimoj kiel pejorativoj == La klasika ekzemplo estas la slava termino por la [[Germano|germanoj]], ''nemcy''/''немцы'' [nemci], eble derivita de pluralo ''nemy''/''немы'' ("surdaj"): [[Slava lingvo|slav]]lingvanoj referencis al siaj [[Ĝermana lingvo|ĝermanaj]] najbaroj kiel "surduloj", ĉar, konjekteble, el ilia vidpunkto tiuj parolis nekompreneble, kiel surduloj. Antaŭ du mil jaroj, la [[greko]]j pensis, ke ĉiuj ne-grekoj estis ne-kulturitaj kaj sekve nomis ilin "[[barbaroj]]", de kio poste devenis la ekzonimo "[[berberoj]]". En la eŭska, la termino ''erdara/erdera'' estas uzata por parolantoj de ajna lingvo malsama de la eŭska. == Konfuzoj en renomado == Ekzonimoj kaj endonimoj ne devas esti konfuzitaj kun ''geografia renomado'', kiel en la kazo de [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgo,]] kiu en 1914 iĝis Petrograd (Петроград), en 1924 Leningrad (Ленинград) kaj en 1991 denove Sankt-Peterburgo (Санкт-Петербург ''Sankt-Peterbúrg'' ). Ĉi-kaze, kvankam ''Sankt-Peterburgo'' havas ĝermanan etimologion, ĝi neniam estis eksonimo por la urbo inter 1914 kaj 1991. Eŭropanoj en la mezepoko uzis la nomon ''[[Tataroj]]'' kiel ĝeneralan indikon por la tuta [[mongola]] [[konfederacio]], sed ili konfuzis ĝin kun "Tartaroj" kaj la invadantoj de nuna [[Hungario]] (la [[Hungaroj|hungaroj)]], kiuj estis asociitaj kun la [[hunoj]], kiuj invadis la saman teritorion 500 jaroj pli frue, kaj tiel naskiĝis la termino ''[[hungaroj]].'' == Kelkaj Esperantlingvaj ekzonimoj == Ekzemploj de ''esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj toponimoj : * [[Albanio]] por ''Ŝqipëria'' * [[Florenco]] por ''Firenze'' * [[Kartvelio]] por ''Sakartwelo'' (საქართველო) * [[Grekio]] por ''Elláda (Ελλάδα)'' * [[Japanio]] por ''Nippon (日本)'' * [[Kievo]] por ''Kyiv (Київ)'' * [[Kopenhago]] por ''København'' * [[Kroatio]] por ''Hrvatska'' * [[Lisbono]] por ''Lisboa'' * [[Pekino]] por ''Běijīng'' (北京) * [[Prago]] por ''Praha'' * [[Tbiliso]] por ''Tbilisi'' (თბილისი) * [[Hungario]] por ''Magyarország'' * [[Venecio]] por ''Venezia'' * [[Varsovio]] por ''Warszawa'' ''Esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj [[Homnomscienco|antroponimoj]]: * [[Aviceno]] por ''Ibn Sina'' ( <bdi lang="ar" dir="rtl" class="arabic spanAr" style="unicode-bidi:isolate;font-size:120%;"> ابن سينا</bdi>) * [[Historia Jesuo|Jesuo]] por ''Yeshua'' (ישוע) * [[Johano Amoso Komenio|Johano Comenio]] por ''Jan Komenský'' * [[Kartezio]] por ''René Descartes'' * [[Konfuceo]] por ''Kǒng Fūzǐ'' (孔夫子) * [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] por ''Ludoviko XIV'' * [[Marko Aŭrelio|Marko Aurelio]] por ''Marcus Aurelius'' == Bibliografio == Jordan, Peter / Bergmann, Hubert / Burgess, Caroline / Cheetham, Catherine (eld.): ''Trends in Exonym Use. Proceedings of the 10th UNGEGN Working Group on Exonyms Meeting,''Tainach, 28-30-a de aprilo 2010. Hamburgo, 2011. Jordan, Peter / Orožen Adamič, Milan / Woodman, Paul (eds.): ''Exonyms and the International Standardisation of Geographical Names. Approaches towards the Resolution of an Apparent Contradiction,'' Vieno, Berlino 2007 (=Wiener Osteuropastudien 24). == Vidu ankaŭ == * [[Lingva familio]] * [[Loknomscienco]] (toponomio) * [[Transskribado (lingvoscienco)]] * [[Ŝiboleto]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp14.pdf 2006 UN document discussing exonyms] (PDF) * {{en}} [http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html Jacek Wesołowski's Place Names in Europe, featuring endonyms and exonyms for many cities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000823162305/http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html |date=2000-08-23 }} * {{en}} [http://www.eurogeonames.eu/ European geographical names infrastructure and services] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090115055657/http://www.eurogeonames.eu/ |date=2009-01-15 }} (EuroGeoNames) * {{en}} [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp49.pdf UN document describing EuroGeoNames] (PDF) * {{en}} [http://endonymmap.com/ World map of country endonyms] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo ''[[:it:Esonimo ed endonimo|Esonimo ed endonimo]]'' en la itala vikipedio, [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Esonimo_ed_endonimo&action=history listo de aŭtoroj]. {{Referencoj}} [[Kategorio:Semantiko]] [[Kategorio:Etnologio]] [[Kategorio:Loknomscienco]] [[Kategorio:Etnolingvistiko]] [[Kategorio:Etnonimoj]] [[Kategorio:Loknomoj]] [[Kategorio:Geopolitika terminologio]] eteh2a229z1thnb25rymrlpyza97na9 9505800 9505796 2026-11-01T17:17:14Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Uzado */ 9505800 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Germany_Name_European_Languages.png|eta|Ekzonimoj kaj la endonimo de [[Germanio]]]] En [[etnolingvistiko]], '''[[ekzonimo]]''' (de la [[Antikva greka lingvo|greka]] ἔξω, ''éxō,'' "''eks''ter", kaj ὄνομα, ''ónoma,'' "''nomo''") kaj '''endonimo''' (de la greka ἔνδον, ''éndon,'' "''en''e"<!-- aŭ αὐτό, ''autó,'' "mem"--> kaj ὄνομα, ''ónoma'', "nomo") estas du kontraŭaj terminoj kapablaj kvalifiki la [[Loknomo|nomon donitan al loko]] (''toponimo''), loĝantaro ([[Etnonimo|''etnonimo'']]), lingvo aŭ atribuita al homo kiel [[individua nomo]] (''antroponimo''). == Difino == En la kadro de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|la Ekonomia kaj Socia Konsilio]] de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC), la Laborgrupo pri Eksonimoj, kiu ekestis el la Grupo de Spertuloj pri Geografiaj Nomoj (UNGEGN), kreis jenajn difinojn: * '''Ekzonimo''': nomo atribuita en certa lingvo al [[loknomo]] kiu situas ekster la areo, kie ĉi tiu lingvo estas parolata kaj kiu morfologie estas malsama ol la nomo uzata en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo komune parolata en la areo, kie la loknomo estas la kutima nomo. Ekzemplo: ''germana'' (lingvo) estas eksonimo por ''[[Germana lingvo|Deutsch]]'' (endonimo por germana lingvo) ĉar esperantistoj uzas tiun nomon por priskribi la germanan lingvon. * '''Endonimo''': nomo atribuita al loknomo en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo ofte parolata en la areo, kie la loknomo estas kutima<ref name="WGE">{{Citaĵo el la reto|url=http://ungegn.zrc-sazu.si/Home.aspx|titolo=UNGEGN Working Group on Exonyms - UN resolution on exonyms}}</ref>. Ekzemplo: la endonimo de Germanio estas ''[[Germanio|Deutschland]]'', tio estas kiel la germanoj nomas sian landon. == Tendencoj en la disvolviĝo de ekzonimoj == Ekzonimoj disvolviĝas en lokoj kun grava signifo por parolantoj en la lingvo de la ekzonimo, ekzemple [[Ateno]] (Αθήνα / Athína), [[Beogrado]] (Београд / Beograd), [[Bukareŝto]] (Bucureşti), [[Kopenhago]] (København), [[Moskvo]] (Москва / Moskva), [[Nikozio]] (Λευκωσία / Lefkosía), [[Prago]] (Praha), [[Vieno]] (Wien) aŭ [[Varsovio]] (Warszawa). == Uzado == Dum la 20-a jarcento la uzo de ekzonimo ofte fariĝis polemika. Grupoj ofte preferis ke eksteruloj evitas eksonimojn kie oni ekuzis ilin en [[pejorativo|malŝata]]ta maniero. Ekzemplo: [[ciganoj]] ofte preferas la terminon ''romani'' al la eksonimo ''cigana lingvo'' (de [[Egiptio]]) kaj ''roma'' ([[romao]]) al la franca termino bohémien, bohème (de [[Bohemio]]). Homoj ankaŭ povas eviti ekzonimon por kialoj de historia sentemo, kiel en la kazo de germanaj nomoj por polaj kaj ĉeĥaj lokoj, ekz. Danzig/[[Gdańsk]] kaj Karlsbad/[[Karlovy Vary]]) kaj rusaj nomoj por ne-rusaj lokoj kiuj estis poste renomitaj (ekz. [[Kievo|Kiev]]/Kyiv). [Citaĵo?]. En kelkaj situacioj la uzo de ekzonimo povas esti preferata. Ekzemple, pro tio ke plurlingvaj urboj kiel [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], kiu estas konata por ties lingvaj streĉitecoj inter nederlanda- kaj franca-parolantoj, neŭtrala nomo kiel ekzemple ''Brussels aŭ Bruselo'' povas esti preferata por ne ofendi iun ajn. Do eksonimo kiel ''Brussels'' en la angla aŭ ''Bruselo'' en Esperanto povus esti uzata anstataŭ preferi nur unu el la lokaj nomoj (''{{Lang|nl|Brussel}}'' en la nederlanda kaj ''{{Lang|fr|Bruxelles}}'' en la [[Franca lingvo|franca]]). Aliaj malfacilecoj kun endonimoj rilatas al prononco, literumado kaj vorto-kategorio. La endonimo povas inkluzivi sonojn kaj literumojn kiuj estas nekonataj al parolantoj de aliaj lingvoj, kiu malfaciligas aŭ eĉ malebligas konvenan ĝian uzon fare de eksteruloj, alilingvanoj. Dum la paso de la jaroj, la endonimo eble travivis fonetikajn ŝanĝojn, aŭ en la originala lingvo aŭ en la fremda lingvo, do tiele ŝanĝante endonimon en eksonimon, kiel en la kazo de la germana urbo [[Kolonjo]], kie la [[latina]] originalo ''Colonia'' evoluis al ''{{Lang|de|Köln}}'' en la germana, dum en Esperanto (Kolonjo), la itala aŭ hispana (Colonia) la eksonimo proksime respegulas la [[Latina lingvo|latinan]] originalon. Foje la registaro de iuj landoj provas aprobigi la uzon de endonimoj anstataŭ tradiciaj ekzonimoj ekster la propra lando: * En 1782 [[Ramo la 1-a de Siamo|King Yotfa Chulalok]] de la iama Reĝlando Rattanakosin translokigis la registaran sidejon de la distrikto Bangkok Yai ([[Taja lingvo|taje]]: บางกอกใหญ่, al la distrikto Phra Nakhon. En 1972 la taja registaro kombinis Bangkok Yai kaj Phra Nakhon, formante la novan ĉefurbon, ''Krungthep Mahanakhon''. Tamen, ekstere de Tajlando, la ĉefurbo retenis la malnovan nomon kaj estas ankoraŭ nomata [[Bankoko]]. * En 1935 [[Reza Ŝaho Pahlavi]] petis ke fremdaj nacioj uzu la nomon "[[Irano|Irano"]] prefere ol Persio en oficialaj kontaktoj. La nomo de la lando interne estis [[Nomo de Irano|Irano]] depost la periodo de la [[Sasanida Imperio]] (224–651), dum la nomo Persia devenas de la [[Greka lingvo|greka]] ''{{Lang|el-latn|Persis}}'' (''{{Lang|el|Περσίς}}''), kiu referas al ununura provinco kiu estas oficiale konata sub la nomo [[Provinco Farso]]. * En 1949 la registaro de [[Tajlando|Siamo]] ŝanĝis la nomon al [[Tajlando]], kvankam la adjektivo de la eksa nomo estis retenita kiel la nomo por ''siama'' [[Siamea batalfiŝo|fiŝo]], [[Siama kato|''siama'' kato]] kaj [[Siamaj dunaskitoj|''siamaj'' dunaskitoj]]. * En 1972 la registaro de [[Cejlono]] (de la vorto ''Ceylon'' kiu estas la angligita formo de la portugala ''{{Lang|pt|Ceilão}}'') ŝanĝis la nomon al [[Srilanko]], kvankam la nomo Cejlono estis retenita kiel la nomo por [[Cejlona teo|tiu tipo de teo]] (cejlona teo). * En 1985 la registaro de ''Côte d'Ivoire'' petis ke oni uzu la francan landnomon en ĉiuj lingvoj anstataŭ eksonimoj kiel ''Ebura Marbordo'', tiel ke ''Côte d'Ivoire'' estas nun la oficiala nomo de tiu lando ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Internacia Olimpika Komitato]]. En plej ne-franclingvaj landoj, tamen, la franca versio ne multe estas adoptita, ekzemple, en la germana la lando restas konata kiel ''Elfenbeinküste'' aŭ en Esperanto kiel ''[[Ebur-Bordo]].'' La post-sendependeca registaro konsideris la tradukojn de la landnomo en aliajn lingvojn ĉiam pli ĝena ĉiufoje kiam ĝiaj internaciaj traktatoj etendiĝis preter franclingvio. Tial, en aprilo 1986, la registaro deklaris, ke Ebur-Bordo (aŭ, pli plene, Republiko de Ebur-Bordo estus ĝia formala nomo por la celoj de la diplomatia protokolo, kaj depost tiam oficiale rifuzas rekoni aŭ akcepti ajnan tradukon de la franca nomo al alia lingvo en siaj internaciaj traktatoj. * En 1989 la registaro de [[Birmo]] petis ke la anglalingva nomo de la lando estu nomata [[Birmo|Mjanmaro]], kun ''mjanma'' kiel la adjektivo de la lando kaj ''Bamar'' kiel la nomo de la loĝantoj (vidas [[Nomoj de Birmo/Mjanmao|Nomojn de Birmo]]). * La Registaro de Barato oficiale ŝanĝis la anglan nomon de Bombay al [[Mumbajo|Mumbai]] en novembro 1995, sekvante tendencon renomi urbojn kaj (sub)ŝtatojn en [[Barato]] kiu okazis ekde la sendependeco. * La [[ukrainia registaro]] daŭre insistis, ke la ĉefurbo de [[Ukrainio]] estu literumita ''Kyiv'' en la angla, ĉar la tradicia ekzonimo ''Kiev'' estis derivita de la rusa nomo ''Киев'' (''Kijev''). * La [[Belorusio|belorusia]] registaro argumentas, ke la endonimo ''Беларусь'' (''Biełaruś'') devus esti uzata en ĉiuj lingvoj. La rezulto estis sufiĉe sukcesa en la angla, kie la eksa ekzonimo ''Byelorussia''/''Belorussia'', pasintece uzita por referenci al la [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko|sovetia respubliko]], preskaŭ ne plu estas uzata. En aliaj lingvoj ekzonimoj kiel la dana [[:da:Hviderusland|Hviderusland]], la nederlanda [[:nl:Wit-Rusland|Wit-Rusland]], estona [[:et:Valgevene|Valgevene]], la feroa [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la finna [[:fi:Valko-Venäjä|Valko-Venäjä]], la germana [[:de:Weißrussland|Weißrussland]], la greka Lefkorosía ([[:el:Λευκορωσία|Λευκορωσία]]), la hungara [[:hu:Fehéroroszország|Fehéroroszország]], la islanda [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la sveda [[:sv:Vitryssland|Vitryssland]], la turka [[:tr:Beyaz Rusya|Beyaz Rusya]], la ĉina [[:zh:白俄罗斯|白俄罗斯]], la araba [[:ar:روسيا البيضاء|روسيا البيضاء]] (ĉiuj laŭvorte 'Blanka Rusio') aŭ la franca [[:fr:Biélorussie|Biélorussie]], la itala [[:it:Bielorussia|Bielorussia]], la portugala [[:pt:Bielorrússia|Bielorrússia]], la hispana [[:es:Bielorrusia|Bielorrusia]], la serba ''Belorusija'' ([[:sr:Белорусија|Белорусија]]) kaj la esperanta [[Belorusio]] estas ankoraŭ multe pli oftaj ol la belorusa endonimo. * La registaro de [[Kartvelio]] faris klopodojn por renomi la landon de la rus-derivita ekzonimo ''Gruzia'' en fremdaj lingvoj al Kartvelio. Plej multaj landoj adoptis ĉi tiun ŝanĝon, krom [[Litovio]], kiu transprenis ''Sakartvelas'' (litova versio de la endonima landnomo). Responde, Kartvelio ŝanĝis la kartvelan nomon de Litovio de la rusdevenan ''Litva'' al la endonimo ''Lietuva''. Ukrainaj politikistoj ankaŭ proponis ŝanĝi la nomon de Kartvelio al ''Sakartvelo''. * En 2006 la sudkorea registaro oficiale ŝanĝis la ĉinan nomon de ties ĉefurbo [[Seulo]], de la eksonimo {{Lang|zh-latn|Hancheng}} (漢城/汉城) al {{Lang|zh-latn|Shou'er}} (首爾/首尔). Ĉi tiu ''Krungthep MahanakhonKrungthep Mahanakhon'' uzo nun estas oficialigita ene de la [[Ĉinio|Popola Respubliko de Ĉinio]]. == Ekzonimoj kiel pejorativoj == La klasika ekzemplo estas la slava termino por la [[Germano|germanoj]], ''nemcy''/''немцы'' [nemci], eble derivita de pluralo ''nemy''/''немы'' ("surdaj"): [[Slava lingvo|slav]]lingvanoj referencis al siaj [[Ĝermana lingvo|ĝermanaj]] najbaroj kiel "surduloj", ĉar, konjekteble, el ilia vidpunkto tiuj parolis nekompreneble, kiel surduloj. Antaŭ du mil jaroj, la [[greko]]j pensis, ke ĉiuj ne-grekoj estis ne-kulturitaj kaj sekve nomis ilin "[[barbaroj]]", de kio poste devenis la ekzonimo "[[berberoj]]". En la eŭska, la termino ''erdara/erdera'' estas uzata por parolantoj de ajna lingvo malsama de la eŭska. == Konfuzoj en renomado == Ekzonimoj kaj endonimoj ne devas esti konfuzitaj kun ''geografia renomado'', kiel en la kazo de [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgo,]] kiu en 1914 iĝis Petrograd (Петроград), en 1924 Leningrad (Ленинград) kaj en 1991 denove Sankt-Peterburgo (Санкт-Петербург ''Sankt-Peterbúrg'' ). Ĉi-kaze, kvankam ''Sankt-Peterburgo'' havas ĝermanan etimologion, ĝi neniam estis eksonimo por la urbo inter 1914 kaj 1991. Eŭropanoj en la mezepoko uzis la nomon ''[[Tataroj]]'' kiel ĝeneralan indikon por la tuta [[mongola]] [[konfederacio]], sed ili konfuzis ĝin kun "Tartaroj" kaj la invadantoj de nuna [[Hungario]] (la [[Hungaroj|hungaroj)]], kiuj estis asociitaj kun la [[hunoj]], kiuj invadis la saman teritorion 500 jaroj pli frue, kaj tiel naskiĝis la termino ''[[hungaroj]].'' == Kelkaj Esperantlingvaj ekzonimoj == Ekzemploj de ''esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj toponimoj : * [[Albanio]] por ''Ŝqipëria'' * [[Florenco]] por ''Firenze'' * [[Kartvelio]] por ''Sakartwelo'' (საქართველო) * [[Grekio]] por ''Elláda (Ελλάδα)'' * [[Japanio]] por ''Nippon (日本)'' * [[Kievo]] por ''Kyiv (Київ)'' * [[Kopenhago]] por ''København'' * [[Kroatio]] por ''Hrvatska'' * [[Lisbono]] por ''Lisboa'' * [[Pekino]] por ''Běijīng'' (北京) * [[Prago]] por ''Praha'' * [[Tbiliso]] por ''Tbilisi'' (თბილისი) * [[Hungario]] por ''Magyarország'' * [[Venecio]] por ''Venezia'' * [[Varsovio]] por ''Warszawa'' ''Esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj [[Homnomscienco|antroponimoj]]: * [[Aviceno]] por ''Ibn Sina'' ( <bdi lang="ar" dir="rtl" class="arabic spanAr" style="unicode-bidi:isolate;font-size:120%;"> ابن سينا</bdi>) * [[Historia Jesuo|Jesuo]] por ''Yeshua'' (ישוע) * [[Johano Amoso Komenio|Johano Comenio]] por ''Jan Komenský'' * [[Kartezio]] por ''René Descartes'' * [[Konfuceo]] por ''Kǒng Fūzǐ'' (孔夫子) * [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] por ''Ludoviko XIV'' * [[Marko Aŭrelio|Marko Aurelio]] por ''Marcus Aurelius'' == Bibliografio == Jordan, Peter / Bergmann, Hubert / Burgess, Caroline / Cheetham, Catherine (eld.): ''Trends in Exonym Use. Proceedings of the 10th UNGEGN Working Group on Exonyms Meeting,''Tainach, 28-30-a de aprilo 2010. Hamburgo, 2011. Jordan, Peter / Orožen Adamič, Milan / Woodman, Paul (eds.): ''Exonyms and the International Standardisation of Geographical Names. Approaches towards the Resolution of an Apparent Contradiction,'' Vieno, Berlino 2007 (=Wiener Osteuropastudien 24). == Vidu ankaŭ == * [[Lingva familio]] * [[Loknomscienco]] (toponomio) * [[Transskribado (lingvoscienco)]] * [[Ŝiboleto]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp14.pdf 2006 UN document discussing exonyms] (PDF) * {{en}} [http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html Jacek Wesołowski's Place Names in Europe, featuring endonyms and exonyms for many cities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000823162305/http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html |date=2000-08-23 }} * {{en}} [http://www.eurogeonames.eu/ European geographical names infrastructure and services] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090115055657/http://www.eurogeonames.eu/ |date=2009-01-15 }} (EuroGeoNames) * {{en}} [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp49.pdf UN document describing EuroGeoNames] (PDF) * {{en}} [http://endonymmap.com/ World map of country endonyms] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo ''[[:it:Esonimo ed endonimo|Esonimo ed endonimo]]'' en la itala vikipedio, [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Esonimo_ed_endonimo&action=history listo de aŭtoroj]. {{Referencoj}} [[Kategorio:Semantiko]] [[Kategorio:Etnologio]] [[Kategorio:Loknomscienco]] [[Kategorio:Etnolingvistiko]] [[Kategorio:Etnonimoj]] [[Kategorio:Loknomoj]] [[Kategorio:Geopolitika terminologio]] k3kr0ml9ujyln4or9hg6hwpdhg9v6wi 9505801 9505800 2026-11-01T17:19:20Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 9505801 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} [[Dosiero:Germany_Name_European_Languages.png|eta|Ekzonimoj kaj la endonimo de [[Germanio]]]] En [[etnolingvistiko]], '''[[ekzonimo]]''' (de la [[Antikva greka lingvo|greka]] ἔξω, ''éxō,'' "''eks''ter", kaj ὄνομα, ''ónoma,'' "''nomo''") kaj '''endonimo''' (de la greka ἔνδον, ''éndon,'' "''en''e"<!-- aŭ αὐτό, ''autó,'' "mem"--> kaj ὄνομα, ''ónoma'', "nomo") estas du kontraŭaj terminoj kapablaj kvalifiki la [[Loknomo|nomon donitan al loko]] (''toponimo''), loĝantaro ([[Etnonimo|''etnonimo'']]), lingvo aŭ atribuita al homo kiel [[individua nomo]] (''antroponimo''). == Difino == En la kadro de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|la Ekonomia kaj Socia Konsilio]] de [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC), la Laborgrupo pri Eksonimoj, kiu ekestis el la Grupo de Spertuloj pri Geografiaj Nomoj (UNGEGN), kreis jenajn difinojn: * '''Ekzonimo''': nomo atribuita en certa lingvo al [[loknomo]] kiu situas ekster la areo, kie ĉi tiu lingvo estas parolata kaj kiu morfologie estas malsama ol la nomo uzata en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo komune parolata en la areo, kie la loknomo estas la kutima nomo. Ekzemplo: ''germana'' (lingvo) estas eksonimo por ''[[Germana lingvo|Deutsch]]'' (endonimo por germana lingvo) ĉar esperantistoj uzas tiun nomon por priskribi la germanan lingvon. * '''Endonimo''': nomo atribuita al loknomo en la oficiala lingvo aŭ en la lingvo ofte parolata en la areo, kie la loknomo estas kutima<ref name="WGE">{{Citaĵo el la reto|url=http://ungegn.zrc-sazu.si/Home.aspx|titolo=UNGEGN Working Group on Exonyms - UN resolution on exonyms}}</ref>. Ekzemplo: la endonimo de Germanio estas ''[[Germanio|Deutschland]]'', tio estas kiel la germanoj nomas sian landon. == Tendencoj en la disvolviĝo de ekzonimoj == Ekzonimoj disvolviĝas en lokoj kun grava signifo por parolantoj en la lingvo de la ekzonimo, ekzemple [[Ateno]] (Αθήνα / Athína), [[Beogrado]] (Београд / Beograd), [[Bukareŝto]] (Bucureşti), [[Kopenhago]] (København), [[Moskvo]] (Москва / Moskva), [[Nikozio]] (Λευκωσία / Lefkosía), [[Prago]] (Praha), [[Vieno]] (Wien) aŭ [[Varsovio]] (Warszawa). == Uzado == Dum la 20-a jarcento la uzo de ekzonimo ofte fariĝis polemika. Grupoj ofte preferis ke eksteruloj evitas eksonimojn kie oni ekuzis ilin en [[pejorativo|malŝata]]ta maniero. Ekzemplo: [[ciganoj]] ofte preferas la terminon ''romani'' al la eksonimo ''cigana lingvo'' (de [[Egiptio]]) kaj ''roma'' ([[romao]]) al la franca termino bohémien, bohème (de [[Bohemio]]). Homoj ankaŭ povas eviti ekzonimon por kialoj de historia sentemo, kiel en la kazo de germanaj nomoj por polaj kaj ĉeĥaj lokoj, ekz. Danzig/[[Gdańsk]] kaj Karlsbad/[[Karlovy Vary]]) kaj rusaj nomoj por ne-rusaj lokoj kiuj estis poste renomitaj (ekz. [[Kievo|Kiev]]/Kyiv). [Citaĵo?]. En kelkaj situacioj la uzo de ekzonimo povas esti preferata. Ekzemple, pro tio ke plurlingvaj urboj kiel [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]], kiu estas konata por ties lingvaj streĉitecoj inter nederlanda- kaj franca-parolantoj, neŭtrala nomo kiel ekzemple ''Brussels aŭ Bruselo'' povas esti preferata por ne ofendi iun ajn. Do eksonimo kiel ''Brussels'' en la angla aŭ ''Bruselo'' en Esperanto povus esti uzata anstataŭ preferi nur unu el la lokaj nomoj (''{{Lang|nl|Brussel}}'' en la nederlanda kaj ''{{Lang|fr|Bruxelles}}'' en la [[Franca lingvo|franca]]). Aliaj malfacilecoj kun endonimoj rilatas al prononco, literumado kaj vorto-kategorio. La endonimo povas inkluzivi sonojn kaj literumojn kiuj estas nekonataj al parolantoj de aliaj lingvoj, kiu malfaciligas aŭ eĉ malebligas konvenan ĝian uzon fare de eksteruloj, alilingvanoj. Dum la paso de la jaroj, la endonimo eble travivis fonetikajn ŝanĝojn, aŭ en la originala lingvo aŭ en la fremda lingvo, do tiele ŝanĝante endonimon en eksonimon, kiel en la kazo de la germana urbo [[Kolonjo]], kie la [[latina]] originalo ''Colonia'' evoluis al ''{{Lang|de|Köln}}'' en la germana, dum en Esperanto (Kolonjo), la itala aŭ hispana (Colonia) la eksonimo proksime respegulas la [[Latina lingvo|latinan]] originalon. Foje la registaro de iuj landoj provas aprobigi la uzon de endonimoj anstataŭ tradiciaj ekzonimoj ekster la propra lando: * En 1782 [[Ramo la 1-a de Siamo|King Yotfa Chulalok]] de la iama Reĝlando Rattanakosin translokigis la registaran sidejon de la distrikto Bangkok Yai ([[Taja lingvo|taje]]: บางกอกใหญ่, al la distrikto Phra Nakhon. En 1972 la taja registaro kombinis Bangkok Yai kaj Phra Nakhon, formante la novan ĉefurbon, ''Krungthep Mahanakhon''. Tamen, ekstere de Tajlando, la ĉefurbo retenis la malnovan nomon kaj estas ankoraŭ nomata [[Bankoko]]. * En 1935 [[Reza Ŝaho Pahlavi]] petis ke fremdaj nacioj uzu la nomon "[[Irano|Irano"]] prefere ol Persio en oficialaj kontaktoj. La nomo de la lando interne estis [[Nomo de Irano|Irano]] depost la periodo de la [[Sasanida Imperio]] (224–651), dum la nomo Persia devenas de la [[Greka lingvo|greka]] ''{{Lang|el-latn|Persis}}'' (''{{Lang|el|Περσίς}}''), kiu referas al ununura provinco kiu estas oficiale konata sub la nomo [[Provinco Farso]]. * En 1949 la registaro de [[Tajlando|Siamo]] ŝanĝis la nomon al [[Tajlando]], kvankam la adjektivo de la eksa nomo estis retenita kiel la nomo por ''siama'' [[Siamea batalfiŝo|fiŝo]], [[Siama kato|''siama'' kato]] kaj [[Siamaj dunaskitoj|''siamaj'' dunaskitoj]]. * En 1972 la registaro de [[Cejlono]] (de la vorto ''Ceylon'' kiu estas la angligita formo de la portugala ''{{Lang|pt|Ceilão}}'') ŝanĝis la nomon al [[Srilanko]], kvankam la nomo Cejlono estis retenita kiel la nomo por [[Cejlona teo|tiu tipo de teo]] (cejlona teo). * En 1985 la registaro de ''Côte d'Ivoire'' petis ke oni uzu la francan landnomon en ĉiuj lingvoj anstataŭ eksonimoj kiel ''Ebura Marbordo'', tiel ke ''Côte d'Ivoire'' estas nun la oficiala nomo de tiu lando ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Internacia Olimpika Komitato]]. En plej ne-franclingvaj landoj, tamen, la franca versio ne multe estas adoptita, ekzemple, en la germana la lando restas konata kiel ''Elfenbeinküste'' aŭ en Esperanto kiel ''[[Ebur-Bordo]].'' La post-sendependeca registaro konsideris la tradukojn de la landnomo en aliajn lingvojn ĉiam pli ĝena ĉiufoje kiam ĝiaj internaciaj traktatoj etendiĝis preter franclingvio. Tial, en aprilo 1986, la registaro deklaris, ke Ebur-Bordo (aŭ, pli plene, Republiko de Ebur-Bordo estus ĝia formala nomo por la celoj de la diplomatia protokolo, kaj depost tiam oficiale rifuzas rekoni aŭ akcepti ajnan tradukon de la franca nomo al alia lingvo en siaj internaciaj traktatoj. * En 1989 la registaro de [[Birmo]] petis ke la anglalingva nomo de la lando estu nomata [[Birmo|Mjanmaro]], kun ''mjanma'' kiel la adjektivo de la lando kaj ''Bamar'' kiel la nomo de la loĝantoj (vidas [[Nomoj de Birmo/Mjanmao|Nomojn de Birmo]]). * La Registaro de Barato oficiale ŝanĝis la anglan nomon de Bombay al [[Mumbajo|Mumbai]] en novembro 1995, sekvante tendencon renomi urbojn kaj (sub)ŝtatojn en [[Barato]] kiu okazis ekde la sendependeco. * La [[ukrainia registaro]] daŭre insistis, ke la ĉefurbo de [[Ukrainio]] estu literumita ''Kyiv'' en la angla, ĉar la tradicia ekzonimo ''Kiev'' estis derivita de la rusa nomo ''Киев'' (''Kijev''). * La [[Belorusio|belorusia]] registaro argumentas, ke la endonimo ''Беларусь'' (''Biełaruś'') devus esti uzata en ĉiuj lingvoj. La rezulto estis sufiĉe sukcesa en la angla, kie la eksa ekzonimo ''Byelorussia''/''Belorussia'', pasintece uzita por referenci al la [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko|sovetia respubliko]], preskaŭ ne plu estas uzata. En aliaj lingvoj ekzonimoj kiel la dana [[:da:Hviderusland|Hviderusland]], la nederlanda [[:nl:Wit-Rusland|Wit-Rusland]], estona [[:et:Valgevene|Valgevene]], la feroa [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la finna [[:fi:Valko-Venäjä|Valko-Venäjä]], la germana [[:de:Weißrussland|Weißrussland]], la greka Lefkorosía ([[:el:Λευκορωσία|Λευκορωσία]]), la hungara [[:hu:Fehéroroszország|Fehéroroszország]], la islanda [[:fo:Hvítarussland|Hvítarussland]], la sveda [[:sv:Vitryssland|Vitryssland]], la turka [[:tr:Beyaz Rusya|Beyaz Rusya]], la ĉina [[:zh:白俄罗斯|白俄罗斯]], la araba [[:ar:روسيا البيضاء|روسيا البيضاء]] (ĉiuj laŭvorte 'Blanka Rusio') aŭ la franca [[:fr:Biélorussie|Biélorussie]], la itala [[:it:Bielorussia|Bielorussia]], la portugala [[:pt:Bielorrússia|Bielorrússia]], la hispana [[:es:Bielorrusia|Bielorrusia]], la serba ''Belorusija'' ([[:sr:Белорусија|Белорусија]]) kaj la esperanta [[Belorusio]] estas ankoraŭ multe pli oftaj ol la belorusa endonimo. * La registaro de [[Kartvelio]] faris klopodojn por renomi la landon de la rus-derivita ekzonimo ''Gruzia'' en fremdaj lingvoj al Kartvelio. Plej multaj landoj adoptis ĉi tiun ŝanĝon, krom [[Litovio]], kiu transprenis ''Sakartvelas'' (litova versio de la endonima landnomo). Responde, Kartvelio ŝanĝis la kartvelan nomon de Litovio de la rusdevenan ''Litva'' al la endonimo ''Lietuva''. Ukrainaj politikistoj ankaŭ proponis ŝanĝi la nomon de Kartvelio al ''Sakartvelo''. * En 2006 la sudkorea registaro oficiale ŝanĝis la ĉinan nomon de ties ĉefurbo [[Seulo]], de la eksonimo {{Lang|zh-latn|Hancheng}} (漢城/汉城) al {{Lang|zh-latn|Shou'er}} (首爾/首尔). Ĉi tiu ''Krungthep MahanakhonKrungthep Mahanakhon'' uzo nun estas oficialigita ene de la [[Ĉinio|Popola Respubliko de Ĉinio]]. == Ekzonimoj kiel pejorativoj == La klasika ekzemplo estas la slava termino por la [[Germano|germanoj]], ''nemcy''/''немцы'' [nemci], eble derivita de pluralo ''nemy''/''немы'' ("surdaj"): [[Slava lingvo|slav]]lingvanoj referencis al siaj [[Ĝermana lingvo|ĝermanaj]] najbaroj kiel "surduloj", ĉar, konjekteble, el ilia vidpunkto tiuj parolis nekompreneble, kiel surduloj. Antaŭ du mil jaroj, la [[greko]]j pensis, ke ĉiuj ne-grekoj estis ne-kulturitaj kaj sekve nomis ilin "[[barbaroj]]", de kio poste devenis la ekzonimo "[[berberoj]]". En la eŭska, la termino ''erdara/erdera'' estas uzata por parolantoj de ajna lingvo malsama de la eŭska. == Konfuzoj en renomado == Ekzonimoj kaj endonimoj ne devas esti konfuzitaj kun ''geografia renomado'', kiel en la kazo de [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgo,]] kiu en 1914 iĝis Petrograd (Петроград), en 1924 Leningrad (Ленинград) kaj en 1991 denove Sankt-Peterburgo (Санкт-Петербург ''Sankt-Peterbúrg'' ). Ĉi-kaze, kvankam ''Sankt-Peterburgo'' havas ĝermanan etimologion, ĝi neniam estis eksonimo por la urbo inter 1914 kaj 1991. Eŭropanoj en la mezepoko uzis la nomon ''[[Tataroj]]'' kiel ĝeneralan indikon por la tuta [[mongola]] [[konfederacio]], sed ili konfuzis ĝin kun "Tartaroj" kaj la invadantoj de nuna [[Hungario]] (la [[Hungaroj|hungaroj)]], kiuj estis asociitaj kun la [[hunoj]], kiuj invadis la saman teritorion 500 jaroj pli frue, kaj tiel naskiĝis la termino ''[[hungaroj]].'' == Kelkaj Esperantlingvaj ekzonimoj == Ekzemploj de ''esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj toponimoj : * [[Albanio]] por ''Ŝqipëria'' * [[Florenco]] por ''Firenze'' * [[Kartvelio]] por ''Sakartwelo'' (საქართველო) * [[Grekio]] por ''Elláda (Ελλάδα)'' * [[Japanio]] por ''Nippon (日本)'' * [[Kievo]] por ''Kyiv (Київ)'' * [[Kopenhago]] por ''København'' * [[Kroatio]] por ''Hrvatska'' * [[Lisbono]] por ''Lisboa'' * [[Pekino]] por ''Běijīng'' (北京) * [[Prago]] por ''Praha'' * [[Tbiliso]] por ''Tbilisi'' (თბილისი) * [[Hungario]] por ''Magyarország'' * [[Venecio]] por ''Venezia'' * [[Varsovio]] por ''Warszawa'' ''Esperantlingvaj ekzonimoj'' por fremdlingvaj [[Homnomscienco|antroponimoj]]: * [[Aviceno]] por ''Ibn Sina'' ( <bdi lang="ar" dir="rtl" class="arabic spanAr" style="unicode-bidi:isolate;font-size:120%;"> ابن سينا</bdi>) * [[Historia Jesuo|Jesuo]] por ''Yeshua'' (ישוע) * [[Johano Amoso Komenio|Johano Comenio]] por ''Jan Komenský'' * [[Kartezio]] por ''René Descartes'' * [[Konfuceo]] por ''Kǒng Fūzǐ'' (孔夫子) * [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] por ''Ludoviko XIV'' * [[Marko Aŭrelio|Marko Aurelio]] por ''Marcus Aurelius'' == Bibliografio == Jordan, Peter / Bergmann, Hubert / Burgess, Caroline / Cheetham, Catherine (eld.): ''Trends in Exonym Use. Proceedings of the 10th UNGEGN Working Group on Exonyms Meeting,''Tainach, 28-30-a de aprilo 2010. Hamburgo, 2011. Jordan, Peter / Orožen Adamič, Milan / Woodman, Paul (eds.): ''Exonyms and the International Standardisation of Geographical Names. Approaches towards the Resolution of an Apparent Contradiction,'' Vieno, Berlino 2007 (=Wiener Osteuropastudien 24). == Vidu ankaŭ == * [[Lingva familio]] * [[Loknomscienco]] (toponomio) * [[Transskribado (lingvoscienco)]] * [[Ŝiboleto]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp14.pdf 2006 UN document discussing exonyms] (PDF) * {{en}} [http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html Jacek Wesołowski's Place Names in Europe, featuring endonyms and exonyms for many cities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000823162305/http://www.p.lodz.pl/I35/personal/jw37/EUROPE/europe.html |date=2000-08-23 }} * {{en}} [http://www.eurogeonames.eu/ European geographical names infrastructure and services] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090115055657/http://www.eurogeonames.eu/ |date=2009-01-15 }} (EuroGeoNames) * {{en}} [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp49.pdf UN document describing EuroGeoNames] (PDF) * {{en}} [http://endonymmap.com/ World map of country endonyms] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo ''[[:it:Esonimo ed endonimo|Esonimo ed endonimo]]'' en la itala vikipedio, [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Esonimo_ed_endonimo&action=history listo de aŭtoroj]. {{Referencoj}} [[Kategorio:Semantiko]] [[Kategorio:Etnologio]] [[Kategorio:Loknomscienco]] [[Kategorio:Etnolingvistiko]] [[Kategorio:Etnonimoj]] [[Kategorio:Loknomoj]] [[Kategorio:Geopolitika terminologio]] iidw50qpvsk46s9gfezss1e43u7aqcy 0 682785 9505890 9463353 2026-11-01T19:47:41Z Sj1mor 12103 9505890 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Budleo |koloro = lightgreen |dosiero = Buddleja davidii 'White Profusion' crown.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = = ''Buddleja davidii'' kulturvario ‘White Profusion’ |regno = [[Planto]]j “Plantae” |divizio = [[Angiospermoj]] “Magnoliophyta” |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] “Dicotyledones” |ordo = [[Lamialoj]] “ Lamiales “ |familio = [[Skrofulariacoj]] ” Scrophulariaceae ‘’ |genro = '''Budleo''' '' Buddleja '' |aŭtoro =[[Carl von Linné|L.]] }} '''Budleo'''<ref name="npiv">Laŭ [https://vortaro.net/#budleo_kdcNPIV]</ref> (''Buddleja''), '''papiliarbo'''<ref name="npiv"/> aŭ '''somersiringo''' estas ekde 2017 la unusola [[genro (biologio)|plantgenro]] de la tribo '''Buddlejeae''' ene de la [[familio (biologio)|familio]] [[Skrofulariacoj]] (''Scrophulariaceae''). La plej konata [[specio (biologio)|specio]] estas ''Buddleja davidii''. Ĝiaj kultivaroj estas disvastigitaj en la moderaj regionoj kiel [[ornamplanto]]j en parkoj kaj ĝardenoj. == Priskribo == [[Dosiero:Buddleja spp EP-IV2-027.png|eta|maldekstre|ilustraĵo de <br />A. ''Buddleja brasiliensis'': habito.<br />B–E. ''Buddleja globosa'': B. habito. C. floro. D. petaloj w/ stamenoj. E. ovario.<br />F/G. ''Buddleja americana'': F. floro. G. petaloj.<br />H. ''Buddleja asiatica'': Habito.<br />J/K. ''Buddleja lindleyana'': floro.<br />L. ''Buddleja salviifolia'': floro.<br />M/N. ''Buddleja japonica'': fruktoj.<br />el Hans Solereder: ''Loganiaceae'' en: Engler, Prantl (eld..): ''La natürlichen Pflanzenfamilien ...'' IV. parto departemento Leipzig inter 1892 kaj 1895.]] [[Dosiero:Buddleja saligna, branch and foliage.jpg|eta|sekcio ''Chilianthus'': branĉo kun alterne starantaj folioj de ''[[Buddleja saligna]]'']] [[Dosiero:Flore des serres v14 255a.jpg|eta|maldekstre| ilustraĵoj el ''Flore des serres et des jardins de l’Europe'', volumo 14 de ''[[Buddleja colvilei]]'']] [[Dosiero:Buddleja forrestii flowers close-up.jpg|eta|sekcio ''Alternifoliae'': eltranĉaĵo de floraro de ''[[Buddleja forrestii]]'' kun kvarnombra floro en detalo]] [[Dosiero:Buddleia officinalis 137-8401.jpg|eta|maldekstre|ilustraĵo el ''Curtis's Botanical Magazine, London.'', volumo 137 (= serioj 4, volumo 7), tabulo 8401 de ''[[Buddleia officinalis]]'']] [[Dosiero:Starr 010419-0034 Buddleja madagascariensis.jpg|eta|sekcio ''Nicodemia'': fruktoj de ''[[Buddleja madagascariensis]]'']] [[Dosiero:Starr 070221-4674 Buddleja asiatica.jpg|eta|sekcio ''Alternifoliae'': kapsulfrukto de ''[[Buddleja asiatica]]'']] [[Dosiero:Buddleja davidii seeds.jpg|eta|sekcio ''Alternifoliae'': semoj de [[budleo]] (''Buddleja davidii'')]] === Habito === Budleoj-specioj estas {{J|ligna planto}}. Ili kreskas kiel [[duonarbusto]]j, [[arbusto]]j, malofte kiel [[arbo]]j aŭ [[liano]]j. La [[branĉo]]j estas en sia transversa sekco ronda, kvareĝa aŭ kvarala. La [[ritidomo]] havas sulkojn. La supergrundaj partoj de la planto havas [[triĥomo]]jn. === Folioj === Plej ofte la [[folio (planto)|folioj]] staras alternante. La flortigetoj ofte estas relative mallongaj. La folirandoj estas glataj, noĉitaj aŭ dentaj. La planto havas [[nervuro]]n kiel la siringo. La [[stipulo]] similas al folioj. === Floraroj kaj floroj === La terminale kaj flanke starantaj [[floraro]]j havas diversajn formojn., tamen ofte kiel [[grapolo]]. Ili povas esti kompaktaj aŭ malkompaktoj, kelkfoje ili konsistas el [[cumo]]j. === Fruktoj kaj semoj === La kaliko restas ĝis la maturiĝo de la frukto. La malgrandaj, malofte ĝis longeco de 1,5 milimetroj oblongaj [[semo (planto)|semoj ]] havas karnecan [[endospermo]]n kun rekta [[embrio]]. == Sistematiko kaj disvastigejo == === Taksonomio === La genron ''Buddleja'' kreis en 1753 la sveda botanikisto [[Carl von Linné]] en ''[[Species Plantarum]]'', 1, paĝo. 112. [[Tipo (nomenklaturo)|tipospecio]] estas ''Buddleja americana'' L. la genronomo ''Buddleja'' honoras la anglan klerikulon kaj botanikiston [[Adam Buddle]] (1660–1715). La botanika genronomo estas konfuzita. La moderna formo de la familia nomo „Buddle“ estu ''Buddleia''. Sed Linné jam uzis 1753 kaj 1754 ''Buddleja''. En la [[Internacia Kodo de Nomenklaturo por algoj, fungoj kaj plantoj ]] oni fiksis en la eldono de 2006 (artikolo 60, 60.5), ke ni sekvu la skribmanieron de Linné. [[sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por ''Budleo'' L. estas : ''Adenoplea'' RADLK., ''Adenoplusia'' RADLK., ''Buddleia'' L. orth. var., ''Chilianthus'' BURCH., ''Nicodemia'' TEN.,TORR. === Ekstera sistematiko === La genro ''Buddleja'' apartenas al la tribo Buddlejeae en la [[familio (biologio)| familio]] [[Skrofulariacoj]]. La tribon Buddlejeae prilaboris Chau et al. en la jaro 2017, pligrandigante la genron ''Buddleja''. Ekde tiam ĉiuj specioj de la tribo Buddlejeae apartenas al la genro ''Buddleja'', kiu estis starigita fare de [[Friedrich Gottlieb Bartling]] en la jaro 1830 en ''Ordines Naturales Plantarum eorumque characteres et affinitates adjecta generum enumeratione'', paĝo 172. Sinonimoj de Buddlejeae BARTL. estas : Buddlejeae JUSS., Buddlejaceae K.WILH. === Subsekcio de la genro ''Buddleja'' kun la specioj kaj ilia distribuo === En la [[tropiko|tropikaj]], [[subtropiko|subtropikaj]] kaj moderaj regionoj de la [[Nova mondo]] ekzistas ĉ. 66 specioj, kaj en la [[malnova mondo]] ĉ. 42 specioj. En Ĉinio ekzistas minimume 22 specioj kaj kvin hibridoj. Malmultaj specioj estas [[neofito]]j en kelkaj regionoj, ekzemple en Eŭropo. [[Dosiero:Buddleja albiflora inflorescence.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Alternifoliae'': floraro de ''[[Buddleja albiflora]]'']] [[Dosiero:Buddleja alternifolia0.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Alternifoliae'': ''Buddleja alternifolia'']] [[Dosiero:Buddleja colvillei Kewensis (13982060627).jpg|eta|hochkant|sekcio ''Alternifoliae'': floraro de ''[[Buddleja colvillei]]'' kun floroj en detalo]] [[Dosiero:Buddleja crispa 04.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Alternifoliae'': ''[[Buddleja crispa]]'']] [[Dosiero:Buddleja delavayii, panicles close up.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Alternifoliae'': branĉoj kun folioj kaj floraroj de ''[[Buddleja delavayi]]'']] [[Dosiero:Buddleja americana (11651195096).jpg|eta|hochkant|sekcio ''Buddleja'': floraro de ''[[Buddleja americana]]'']] [[Dosiero:Buddleja araucana flower.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Buddleja'': folioj kaj floraroj de floraro[[Buddleja araucana]]'']] [[Dosiero:Buddleja globosa HRM1.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Buddleja'': ''Buddleja globosa'')]] [[Dosiero:Buddleja longifolia (8435407079).jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Buddleja'': Floraroj de ''[[Buddleja longifolia]]'']] [[Dosiero:Buddleia marrubifolia flowers 2.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Buddleja'': Blütenstand von ''[[Buddleja marrubiifolia]]'']] [[Dosiero:Buddleja tubiflora 0409.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Buddleja'': Floraroj de ''[[Buddleja tubiflora]]'']] [[Dosiero:Buddleja utahensis 8.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Buddleja'': du floraroj de ''[[Buddleja utahensis]]'']] [[Dosiero:Auriculata.jpg|eta|hochkant|sekcio ''Chilianthus'': folioj kaj floraroj de ''[[Buddleja auriculata]]'']] [[Dosiero:Buddleja dysophylla, bloeipluime, Louwsburg.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Chilianthus'': [[habito (biologio)|habito]], folioj kaj floraroj de ''[[Buddleja dysophylla]]'']] [[Dosiero:Gomphostigma virgatum - Fleurs.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Gomphostigma'': habito kaj floroj de ''[[Buddleja virgata]]'']] [[Dosiero:Starr 990105-2915 Buddleja madagascariensis.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Nicodemia'': [[habito (biologio)| habito]] kaj floraroj de ''[[Buddleja madagascariensis]]'']] [[Dosiero:Buddleja salviifolia KS2011ZA226.jpg|eta|hochkant|Sekcio ''Salviifoliae'': floraro kaj folioj ''[[Buddleja salviifolia]]'']] [[Dosiero:Buddleja glomerata.jpg|eta|hochkant|Incertae sedis: [[Habito (Biologie)|Habito]], Laubblätter und Floraroj von ''[[Buddleja glomerata]]'']] * Sekcio ''Alternifoliae'' KRÄNZL. kun la tipospecio: ''Buddleja amentacea'' KRÄNZL. → ''Buddleja asiatica'' LOUR.: la floraro estas [[paniklo|panikla]], [[Infloresko|tirsoido]] aŭ [[spiko|spika]]. La petaloj estas blankaj aŭ purpuraj. La stamenoj ne estas pli grandaj ol la florkrono. Ĉ. 24 specioj estas disvastiĝintaj en Azio: ** ''[[Buddleja albiflora]]'' HEMSL., sin.: ''Buddleja hemsleyana'' KOEHNE: ĝi bone kreskas en maldensaj arbaroj kaj ĉe riverbordoj en altecoj de 500 ĝis 3000 metroj en la ĉinaj provincoj [[Gansuo]], [[Gŭiĝoŭo]], [[Henano]], [[Hubejo]], [[Hunano]], [[Ŝanŝio]], [[Siĉuano]] kaj [[Junano]]. ** ''[[Buddleja alternifolia]]'' MAXIM.: ĝi bone kreskas en densejoj ĉe riverbordoj en altecoj de 1500 ĝis 4000 metrojn en [[Tibeto]], en [[Interna Mongolio]] kaj en la ĉinaj provincoj Gansuo, [[Hebejo]], Henano, [[Ningŝjao]], [[Ĉinghajo]], [[Ŝanŝio]] kaj Siĉuano. ** ''[[Buddleja asiatica]]'' LOUR.: ĝi estas disvastiĝinta en [[Pakistano]], [[Hindio]], [[Bangladeŝo]], [[Butano]], [[Nepalo]], [[Birmo]], [[Laoso]], [[Kamboĝo]], [[Tajlando]], [[Ĉinio]], [[Vjetnamio]], [[Indonezio]], [[Malajzio]], [[Novgvineo]] kaj [[Filipinoj]]. Ĝi estas ankaŭ kultivata. ** ''[[Buddleja bhutanica]]'' YAMAZAKI: tiu ĉi [[endemio]] troviĝas nature nur en Butano. ** ''[[Buddleja brachystachya]]'' DIELS: ĝi bone kreskas en la arbetejoj de montaroj kaj sekaj riveroj en alteco de 1000 ĝis 2700 metroj en ĉinaj provincoj Gansuo, Siĉuano kaj Junano. ** ''[[Buddleja candida]]'' DUNN: Ĝi kreskas nature en nordorienta hindujo, sudorienta Tibeto kaj tiu specio hejmiĝas en nordorienta Hindujo, sudorienta Tbeto kaj la ĉinaj provincoj suda siĉuano kaj Junano. ** ''[[Buddleja caryopteridifolia]]'' W.W.SM.: Ĝi estas konsiderata en ''Flora of China'' (flaŭro de Ĉinujo) sinonimo de ''Buddleja crispa''. Du pruvojn el Junano kaj Siĉuano enestis en la molekula esploroj de CHAU ET AL. 2017 ** ''[[Buddleja colvilei]]'' HOOK. f.: la specio bone kreskis en [[Himalajo]] en Butano, [[Sikimo]], Nepalo kaj Hindio, en suda Tibeto kaj Junano. ** ''[[Buddleja crispa]]'' BENTH.: la specio estas disvastiĝinta en [[Afganio]], Pakistano, Butano, Nepalo, en norda Hindio, Tibeto kaj la ĉinaj provincoj Gansuo, Siĉuano kaj Junano. ** ''[[Buddleja curviflora]]'' HOOK. & ARN.: la specio kreskas en suda [[Tajvano]] kaj sur la japanaj insuloj sudaj [[Kjuŝuo]] suda [[Ŝikokuo]] kaj [[Rjukju-insularo]]. * ''[[Buddleja davidii]]'' FRANCH.: ĝi bone kreskas en altecoj de 800 ĝis 3000 m en Tibeto kaj en ĉinaj provincoj Gansu, [[Guangdong]], Guangxi, Guizhou, Hubei, Hunan, [[Jiangsu]], [[Jiangxi]], [[Shaanxi]], Sichuan, Junano kaj [[Zhejiang]]. En Japanio ĝi verŝajne frue estis neofito. Ekzemple ĝi estas en Eŭropo kaj Kalifornio neofito. ** ''[[Buddleja delavayi]]'' L.F.GAGNEP.: la specio bone kreskas ĉe arbaraj randoj, en densejoj en valoj kaj ĉe la randoj de vojoj en montaroj en altecoj de 2000 ĝis 3000 metroj en Tibeto kaj la provinco Junano. ** ''[[Buddleja fallowiana]]'' BALF. F. & W.W.SMITH: ĝi bone kreskas en arbaraj randoj kaj densejoj en altecoj de 1200 ĝis 3800 metroj. Ĝiaj hejmregionoj estas la provincoj Siĉuano kaj Junano. En tradicia ĉina medicino ĝi estas uzata. ** ''[[Buddleja forrestii]]'' DIELS.: ĝi estas disvastiĝinta en Butano, Birmo, Tibeto kaj en la ĉinaj provincoj Siĉuano kaj Junano. ** ''[[Buddleja japonica]]'' HEMSL.: ĝi troviĝas sur la japanaj insuloj [[Honŝuo]] kaj [[Ŝikokuo]] vor. En Francio ŝi estas neofito. ** ''[[Buddleja jinsixiaensis]]''R.B.ZHU: ĝi troviĝis en altecoj de ĉ. 1200 metroj en Ŝanĝio: ** ''[[Buddleja lindleyana]]'' FORTUNE: la specio bone kreskas en la ĉinaj provincoj [[Fuĝjano]], Guangdongo, Guanĝio, Guiĵuo, Hubejo, Hunano, Jianĝuo, Jianĝio, Siĉuano, Junano kaj Ĝeĝjango. Ĝi estas kuracplanto en ĉina tradicia medicino. ** ''[[Buddleja macrostachya]]'' BENTH.: tiu specio estas disvastigita en Hindio, Butano, [[Bangladeŝo]], Tajlando, Birmo, Vjetnamio kaj Ĉinio ** ''[[Buddleja microstachya]]'' E.D.LIU & H.PENG: ĝi estis unuafoje priskribata en la jaro 2006 el la sudokcidento de Junano. ** ''[[Buddleja myriantha]]'' DIELS: tiu specio kreskas nature en Birmo, Tibeto kaj multaj ĉinaj provincoj. ** ''[[Buddleja nivea]]'' DUTHIE: ĝi bone kreskas en maldensaj arbaroj, arbarrandoj kaj densejoj de montaroj en altecoj de 700 ĝis 3600 metroj en Tibeto kaj la ĉinaj provincoj Siĉuano kaj Junano. ** ''[[Buddleja officinalis]]'' MAXIM: ĝi estas disvastiĝinta en Birmo, Vjetnamio kaj Ĉinio. ** ''[[Buddleja paniculata]]'' WALL.: ĝi estas disvastiĝinta en Hindio, Butano, Nepalo, Birmo, Vjetnamio kaj Ĉinio. ** ''[[Buddleja subcapitata]]'' E.D.LIU & H.PENG: tiu specio estas [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en la jaro 2004 el sudokcidenta Siĉuano. Tiu endemiito kreskas ĉe vojrandoj en alteco de ĉ. 2200 metroj nur en [[Korea Aŭtonoma Prefektejo Janbiano|Janbiano]]. ** ''[[Buddleja yunnanensis]]'' L.F.GAGNEP.: ĝi bone kreskas en altecoj de 1000 ĝis 2500 metroj en Junano * Sekcio ''Buddleja'' kun la tipospecio: ''Buddleja americana'' L.: la floraro estas [[paniklo]], [[Infloresko|tirso]], [[spiko]], [[kapitulo]] aŭ [[grapolo]]. La florkronoj estas blankaj flavaj ĝis oranĝkoloraj. La stamenoj povas esti pli grandaj ol la petaloj. La ĉ. 66 specioj hejmas en Nord- kaj Mezameriko kaj sur la karibaj insuloj ĝis Sudameriko. ** ''[[Buddleja americana]]'' L.: ĝi kreskas nature de [[Meksikio]] tra [[Mezameriko|mez-]] ĝis [[Sudameriko]] krome ĝi hejmiĝas sur la [[Karibaj insuloj]]. ** ''[[Buddleja anchoensis]]'' KUNTZE: ĝi hejmas nur en [[Bolivio]]. ** ''[[Buddleja araucana]]'' |PhiL.: ĝi hejmas en [[Argentino]]. ** ''[[Buddleja aromatica]]'' J.RÉMY: ĝi hejmas en [[Bolivio]] kaj la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja blattaria]]'' J.F.MACBR.: ĝi hejmas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. ** ''[[Buddleja brachiata]]'' CHAM. & SCHLTDL.: ĝi hejmas en [[Brazilo]] ĝis la suda parto de Sudameriko ** ''[[Buddleja bullata]]'' KUNTH: ĝi hejmas de [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]] tra Ekvadoro ĝis Peruo. ** ''[[Buddleja cardenasii]]'' STANDL. EX E.M.NORMAN: ĝi hejmas en Bolivio. ** ''[[Buddleja cestriflora]]'' CHAM.: ĝi hejmas en Brazilo. ** ''[[Buddleja chapalana]]''B.L.ROB.: ĝi originas el Meksikio. ** ''[[Buddleja chenopodiifolia]]'' KRAENZL.: la specio originas el Peruo. ** ''[[Buddleja cordata]]'' KUNTH: ekzistas tri subspecioj: *** ''Buddleja cordata''KUNTH subsp. ''cordata'': ĝi originas el Meksikio. *** ''Buddleja cordata'' subsp. ''ovandensis'' (LUNDELL EX E.M.NORMAN) E.M.NORMAN: ĝi troviĝas en la meksikia ŝtato Chiapas. *** ''Buddleja cordata'' subsp. ''tomentella'' (STANDL.) E.M.NORMAN: ĝi hejmas en norda Meksikio. ** ''[[Buddleja cordobensis]]'': ĝi hejmas en la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja coriacea]]''J.RÉMY: ĝi hejmas en Bolivio kaj Peruo. Tie ĝi nomiĝas „qulli“. ** ''[[Buddleja corrugata]]'' M.E.JONES: ĝi kreskas ofte en Meksikio. ** ''[[Buddleja crotonoides]]'' A.GRAY: ĝi hejmas de Meksikio tra Mezameriko ĝis Kolombio kaj Venezuelo ** ''[[Buddleja cuneata]]'' CHAM.: ĝi kreskas en Brazilo ** ''[[Buddleja diffusa]]'' |RUÍZ & PAV.: ĝiaj hejmlandoj estas Bolivio tra Brazilo kaj Peruo ĝis la sudo de Sudameriko. ** ''[[Buddleja domingensis]]'' URB.: ĝi kreskas sur la karibaj insuloj: ** ''[[Buddleja elegans]]'' CHAM. & SCHLTDL.: ĝi kreskas de Brazilo ĝis la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja euryphylla]]'' STANDL. & STEYERM.: ĝi kreskas en meza Ameriko. ** ''[[Buddleja filibracteolata]]'' J.A.GONZÁLEZ & J.F.MORALES: ĝi hejmas en Mezameriko. ** ''[[Buddleja globosa]]'' HOPE: ĝi hejmas en Argentino kaj [[Ĉilio]] . ** ''[[Buddleja grandiflora]]'' CHAM. & SCHLTDL.: ĝi hejmas en Brazilo kaj Urugvajo ** ''[[Buddleja hatschbachii]]'' E.M.NORMAN & L.B.SM.: ĝi hejmas en Brazilo. ** ''[[Buddleja hieronymi]]'' R.E.FR.: tiu specio troviĝas de Bolivio ĝis la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja ibarrensis]]'' E.M.NORMAN: ĝi hejmas en Ekvadoro. ** ''[[Buddleja incana]]'' RUIZ & PAV: ĝi estas disvastiĝinta en Kolombio, Bolivio, Ekvadoro kaj Peruo. Tie la planto nomiĝas ankaŭ „Kiswar“. ** ''[[Buddleja interrupta]]'' KUNTH: tiu specio originas el Peruo. ** ''[[Buddleja iresinoides]]'' (GRISEB.) HOSSEUS: ĝi hejmas de Bolivio ĝis la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja jamesonii]]''BENTH.: ĝi hejmas en Ekvadoro. ** ''[[Buddleja kleinii]]'' E.M.NORMAN & L.B.SM: ĝi hejmas en la suda parto de Brazilo. ** ''[[Buddleja lanata]]'' BENTH.: ĝi hejmas en Ekvadoro ** ''[[Buddleja lojensis]]'' E.M.NORMAN: ĝia hejmregiono estas Ekvadoro. ** ''[[Buddleja longiflora]]'' BRADE: tiu specio ekzistas en Brazilo. ** ''[[Buddleja longifolia]]'' KUNTH: ĝi hejmas en Ekvadoro kaj Peruo. ** ''[[Buddleja marrubiifolia]]'' BENTH.: ĝi kreskas nature de Teksaso ĝis Meksikio. ** ''[[Buddleja megalocephala]]'' DONN.SM.: ĝi hejmas de la suda parto de Meksikio ĝis Gvatemalio. ** ''[[Buddleja mendozensis]]'' GILLIES EX BENTH.: ĝi kreskas en la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja misionum]]'' KRAENZL.: tiu specio kreskas de Brazilo ĝis suda Brazilo. ** ''[[Buddleja montana]]'' BRITTON: ĝi kreskas en Bolivio kaj Peruo ** ''[[Buddleja multiceps]]'' KRAENZL: la specio hejmas en Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo ** ''[[Buddleja nitida]]'' BENTH: ĝi kreskas de Meksikio ĝis Mezameriko. ** ''[[Buddleja normaniae]]''J.H.CHAU sin.: ''Emorya suaveolens'' TORR.): tiu novkombinaĵo okazis en 2017; ĝi kreskas de Nordameriko ĝis Meksikio. ** ''[[Buddleja oblonga]]'' BENTH.: ĝi hejmas en Brazilo. ** ''[[Buddleja parviflora]]'' KUNTH: la specio kreskas nature en suda Meksikio ĝis [[Gvatemalo]]. ** ''[[Buddleja perfoliata]]'' KUNTH: ĝi hejmas en la norda kaj suda partoj de Meksikio. ** ''[[Buddleja pichinchensis]]'' KUNTH: ĝi troviĝas en Kolumbio kaj Ekvadoro. ** ''[[Buddleja polycephala]]'' KUNTH: ĝi troviĝas en Ekvadoro kaj Peruo. ** ''[[Buddleja racemosa]]''TORR.: ĉi-tiu endemiito bone kreskas sur kalkŝtonoj en Teksaso [[Eduarda altebenaĵo]] . ** ''[[Buddleja ramboi]]'' L.B.SM: hejmas en la brazilaj ŝtatoj [[Santa Catarina]] kaj [[Rio Grande do Sul]]. ** ''[[Buddleja rinconensis]]'' (MAYFIELD) J.H.CHAU (sin.: ''Emorya rinconensis'' MAYFIELD): tiu ĉi novkimbino troviĝis en 2017: ĝi hejmas en Meksikio. ** ''[[Buddleja rufescens]]'' WILLD. EX SCHULTES & SCHULTES: ĝi hejmas en Peruo ** ''[[Buddleja scordioides]]'' KUNTH: ĝi kreskas en la usonaj ŝtatoj [[Arizono]], sudorienta [[Nov-Meksikio]] kaj en sudokcidenta [[Teksaso]] ĝis la meksikia ŝtato Chihuahua . ** ''[[Buddleja sessiliflora]]'' KUNTH: ĝi hejmas en la ŝtato [[Teksaso]] kaj en la suda parto de [[Arizono]], kaj ĝi disvastiĝis en multaj partoj de Meksikio. ** ''[[Buddleja simplex]]'' KRAENZl.: tiu ĉi endemiito troviĝas nur en la ĉirkaŭaĵo de la meksika urbo [[Saltillo]]. Eble la specio estas formortinta. ** ''[[Buddleja skutchii]]'': Ekzistas du subspecioj. *** ''Buddleja skutchii'' C.V.MORTON subsp. ''costaricensis'' E.M. NORMAN: ĝi hejmas en [[Kostariko]] kaj [[Panamo]] *** ''Buddleja skutchii'' C.V.MORTON subsp. ''skutchii'': ĝi hejmas en la meksikia ŝtato [[Chiapas]] kaj Ĝvatemalio. ** ''[[Buddleja soratae]]'' KRAENZL: ĝi hejmas en Bolivio kaj Peruo ** ''[[Buddleja speciosissima]]'' TAUB.: tiu ĉi malofta endemio troviĝas nur en la Nacia Parko Monto Itatiaia. ** ''[[Buddleja stachyoides]]'' HAM. & SCHLTDL.: ĝi troviĝas nur en la aŭstralia ŝtato [[Kvinslando]], en Bolivio, [[Brazilo]], Argentino, [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]] ** ''[[Buddleja suaveolens]] '' KUNTH & BOUCHÉ: ĝi hejmas en la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja thyrsoides]] '' LAM.: ĝi hejmas de Brazilo ĝis la suda parto de Sudameriko. ** ''[[Buddleja tubiflora]] '' BENTH.: ĝia hejmregiono estas Argentino ĝis Paragvajo. ** ''[[Buddleja tucumanensis]] ''GRISEB.: ĝi estas disvastiĝinta en Bolivio kaj Argentino. ** ''[[Buddleja utahensis]] '' COVILLE: ĝi hejmas en la usonaj ŝtatoj [[Arizono]], [[Kalifornio]], [[Nevado]] kaj [[Utaho]]. ** ''[[Buddleja vexans]]'' KRAENZL. & LOES. EX E.M.NORMAN: ĝi hejmas en Peruo * Sekcio ''Chilianthus'' (BURCH.) LEEUWENBERG kun la tipospecio: ''Chilianthus oleaceus'' BURCH. → ''Buddleja saligna'' WILLD.: La floraro estas [[paniklo]]. La florkorono estas blanka aŭ kremkolora. Ĉ. kvar specio hejmas en suda Afriko. ** ''[[Buddleja auriculata]]'' BENTH.: ĝi hejmas en [[Zimbabvo]], [[Mozambiko]] kaj la sudafrikaj provincoj [[Orienta Kablando]], [[Kvazulu-Natalo]], [[Provinco Limpopo]], [[Mpumalanga]]. ** ''[[Buddleja dysophylla]]'' (BENTH.) RADLK: Ĝi hejmiĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Tanzanio]], [[Malavio]], [[Svazilando]] kaj en la sudafrikaj provincoj Orienta Kabland, KwaZulu-Natalo kaj [[Mpumalanga]] ** ''[[Buddleja loricata]] ''LEEUWENB.: ĝi hejmas en [[Lesoto]] kaj la sudafrikaj provincoj [[Kvazulu-Natalo]], [[Provinco Liberŝtato ]] kaj [[Orienta Kablando]]. ** ''[[Buddleja saligna]]'' WILLD.: Ĝi estas disvastigita en [[Sudafriko]], [[Zimbabvo]] kaj [[Svazilando]]. * Sekcio ''Gomphostigma'' (TURCZ.) J.H.CHAU kun la tipospecio: ''Gomphostigma scoparioides'' TURCZ. → ''Buddleja virgata'' L. f.: la floraro estas [[grapolo]]. La petaloj estas blankaj. Ĉ. du specioj hejmas en suda Afriko. ** ''[[Buddleja incompta]]'' L. f. sinonimo.: ''Gomphostigma incomptum'' (L. f.) N.E.BR.: tiu ĉi endemio originas el la sudafrikaj provincoj Norda kaj [[Okcidenta Kablando]]. ** ''[[Buddleja virgata]]'' L. f. sinonimo.: ''Gomphostigma virgatum'' (L. F.) BAILL., ''Gomphostigma scoparioides''TURCZ.: ĝi hejmas en la suda parto de Afriko. * Sekcio ''Nicodemia'' (TENORE) LEEUWENBERG kun la tipospecio: ''Nicodemia diversifolia''(VAHL) TENORE → ''Buddleja indica'' LAM.: La floraro estas [[Infloresko|tirso]], [[spiko]] aŭ [[kapitulo]]. La petaloj estas blankaj aŭ flavaj ĝis oranĝkoloraj. La ĉ. naŭ specioj hejmas en Madagaskaro, sur Komoroj kaj Maskarenoj, en orienta Afrikokaj kaj sur la Araba Duoninsulo. ** ''[[Buddleja acuminata]]'' POIR.: ĝi hejmas en la orienta parto de Popola Respubliko Kongo kaj en la nordo de [[Madagaskaro]]. ** ''[[Buddleja axillaris]]'' WILLD.: ĝi hejmas en [[Tanzanio]], Madagaskaro kaj sur Kamoroj. ** ''[[Buddleja cuspidata]]'' BAKER: tiu endemiito hejmas en la nordo de Madagaskaro. ** ''[[Buddleja indica]]'' LAM. (sin.: ''Nicodemia diversifolia'' (VAHL) TENORE): ĝi hejmass en [[Madagaskaro]], sur Komoroj kaj sur [[Maskarenoj]] ** ''[[Buddleja fragifera]]'' LEEUWENB.: tiu endemio originas el la suda parto de Madagaskaro. ** ''[[Buddleja fusca]]'' BAKER: tiu endemiito troviĝas nur en meza Madagaskaro ** ''[[Buddleja madagascariensis]]'' LAM: ĝi originas el [[Madagaskaro]]. ** ''[[Buddleja polystachya]]'' FRESEN: ĝi hejmas en [[Eritreo]], [[Etiopio]], [[Sauda Arabio]], [[Somalia]], en [[Jemeno]], en [[Kenjo]] und Tanzanio. ** ''[[Buddleja sphaerocalyx]]'' BAKER: ĝi hejmas en [[Madagaskaro]]. * Sekcio ''Pulchellae'' J.H.CHAU: ĝi estis starigita en 2017 kun la tipospecio: ''Buddleja pulchella'' N.E.BR.: la floraro estas grapolo. La petaloj estas blankaj aŭ flavaj ĝis heloranĝkoloraj. Ĝi konsistas el unu specio kaj hejmas de orienta ĝis suda Afriko. ** ''[[Buddleja pulchella]]''N.E.BR.: ĝi hejmas en Zimbabvo, [[Kenjo]], [[Tanzanio]] kaj la sudafrikaj provincoj KwaZulu-Natalo, Limpopo kaj Orienta Kablando. * Sekcio ''Salviifoliae''J.H.CHAU: la sekcio estas starigita en 2017 kun la tipospecio ''Buddleja salviifolia'' (L.) LAM. La floraro estas [[paniklo]]. La petaloj estas blankaj aŭ lilakaj ĝis purpurkoloraj. Ĝi enhavas nur unu specion, kiu disvastiĝas en orienta ĝis suda Afriko. ** ''[[Buddleja salviifolia]]'' (L.) LAM.: ĝi hejmas en Tanzanio, [[Malavio]], Mozambiko, Zimbabvo, Zambio, Lesoto, Sudafriko kaj Svazilando. * [[Incertae sedis]]: unu specio ne povis esti enordigita laŭ Chau et al. 2017 al la sekcio. ** ''[[Buddleja glomerata]]'' H.WENDL.: ĝi hejmas en la sudafrikaj provincoj [[Okcidenta Kablando]] kaj [[Norda Kablando]]. == Uzado == [[Dosiero:Papilio machaon - 2018-07-13.webm|eta|Papilio (''Papilio machaon'') suĉanta el floroj de ''Buddleja davidii'']] De kelkaj budleaj specioj kaj hibridoj estas uzataj kultivaroj, ekzemple de ''Buddleja alternifolia'', ''Buddleja auriculata'', ''Buddleja colvilei'', ''Buddleja crispa'', ''Buddleja fallowiana'', ''Buddleja globosa'', ''Buddleja lindleyana'', ''Buddleja madagascariensis'', ''Buddleja nivea'', ''Buddleja saligna'', ''Buddleja salviifolia'', ''Buddleja'' ×''weyeriana'', precipe la kultivaroj de ''[[Buddleja davidii]]'', kiel [[ornamplanto]]j en parkoj kaj ĝardenoj. Ekzistas centoj da kultivaroj kaj [[hibrido]]j. [[Papilio]]n kaj aliajn insektojn allogas la odoro de kelkaj budleoj. Kelkaj specioj, ekzemple ''Buddleia asiatica'' (ĉina: bai bei feng), ''Buddleja crispa'' (ĉina: 皱叶醉鱼草 zhou ye zui yu cao), ''Buddleja davidii'' (ĉina: 大叶醉鱼草 da ye zui yu cao), ''Buddleja fallowiana'' (ĉina: 紫花醉鱼草 zi hua zui yu cao), ''Buddleja lindleyana'' (ĉina: 醉鱼草 zui yu cao), ''Buddleja madagascariensis'' (ĉina: 浆果醉鱼草 jiang guo zui yu cao), ''Buddleja officinalis'' (ĉina: 密蒙花 mi meng hua) estas uzataj en [[tradicia ĉina medicino]] kiel [[kuracplanto]]. Ekzemple ''Buddleja coriacea'' kaj ''Buddleja incana'' estas uzataj en popola medicino. La medicina efiko de ''Buddleia asiatica'', ''Buddleja officinalis'' kaj ''Buddleia paniculata'' estis esploritaj. ''Buddleja davidii'' estas uzata kiel [[tinktura planto]]. Sekigitaj kaj muelitaj plantpartoj de ''Buddleia asiatica'' estas uzata por fari [[likvoro]]n. ''Buddleia asiatica'' estas uzata ankaŭ por fari [[parfumo]]n. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Antony J. M. Leeuwenberg: ''The Loganiaceae of Africa XVIII Buddleja L. II, Revision of the African & Asiatic species.'' H. Veenman & Zonen, Wageningen, Nederland, 1979. * Bingtao Li, Antony J. M. Leeuwenberg: ''Loganiaceae.'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=201209 ''Buddleja'', S. 329 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China.'' Volume 15: ''Myrsinaceae through Loganiaceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis 1996, ISBN 0-915279-37-1. (Abschnitte Beschreibung, Verbreitung und Systematik) * E. Norman: ''Buddlejaceae.'' In: ''Flora Neotropica Monogr.'', Volume 81, 2000, 169 Seiten. * John H. Chau, Nataly O’Leary, Wei-Bang Sun, Richard G. Olmstead: ''Phylogenetic relationships in tribe Buddlejeae (Scrophulariaceae) based on multiple nuclear and plastid markers.'' In: ''Botanical Journal of the Linnean Society'', Volume 184, Issue 2, Juni 2017, S. 137–166. {{DOI|10.1093/botlinnean/box018}} {{Projektoj|ReVo=budle}} [[Kategorio:Budleo| ]] [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] acgq9y3ix7mem1cnslvpm4e4do3r2we 14 684143 9506152 6918614 2026-11-02T09:55:02Z RG72 11847 9506152 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Deportitoj]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando|ekzilitoj]] [[Kategorio:Poloj|ekzilitoj]] 7p1qzrawip3jnpqv96eqjyn9o48l2j9 0 685318 9506073 9481279 2026-11-02T06:23:06Z Sj1mor 12103 9506073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=}} [[Dosiero:Qantas b747 over houses arp.jpg|eta|Aviadilo de [[Qantas]] pasas tute apud hejmoj ĝuste antaŭ surteriĝi en la [[Flughaveno London Heathrow]].]] [[Dosiero:Traffic jam Sao Paulo 09 2006 30a.jpg|eta|[[Trafiko]] estas la ĉefa fonto de [[bruo]]-poluado en urboj (kiel [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] montrita tie ĉi), apud ŝoseoj kaj en aliaj lokoj.]] '''Brupoluo''' aŭ '''brupoluado''', konata ankaŭ kiel ''[[medio|media]] bruo'' aŭ ''[[sono|son]]poluado'', estas la propagado de [[bruo]] kun damaĝa efiko sur la agado ĉu de homoj ĉu de animala vivo. La fonto de eksterdoma bruo tutmonde estas okazigita ĉefe de [[maŝino]]j, [[transporto]] kaj propagosistemoj.<ref> Senate Public Works Committee. Noise Pollution and Abatement Act of 1972. S. Rep. No. 1160, 92a Kongreso. 2a sesio </ref><ref> C. Michael Hogan kaj Gary L. Latshaw, [https://www.worldcat.org/wcpa/top3mset/2930880 "The relationship between highway planning and urban noise",] The Proceedings of the ASCE. Urban Transportation. Majo 21–23, 1973, Chicago, Illinois. De American Society of Civil Engineers. Urban Transportation Division. Alirita la 28an de marto 2020.</ref> Malkonvena [[urboplanado]] povas okazigi bruan disvastigon aŭ [[poluado]]n, apudaj industriaj kaj loĝejaj konstruaĵoj povas rezulti en brupoluado ĝena en loĝejaj areoj. Kelkaj el ĉefaj fontoj de bruo en loĝejaj areoj estas laŭta [[muziko]], transporto ([[trafiko]], [[fervojo]], [[aviadilo]]j ktp.), [[gazontondilo]]j, [[konstruado]], elektraj [[generatoro]]j, [[eksplodo]]j, [[sonorilo]]j, [[pirotekniko]] kaj personoj. Dokumentitaj problemoj asociaj kun la urbomedia bruo estas tiom antikvaj kiom la [[antikva Romo]].<ref>[https://www.medscape.com/viewarticle/554566_2 "Noise Pollution: A Modern Plague".] Alirita la 28an de marto 2020. </ref> Bruo estas mezurita en [[decibelo]]j (dB). Brupoluado asocia kun hejmaj elektrogeneratoroj estas aperinta medidegradado en multaj disvolviĝantaj landoj. La averaĝa brunivelo de 97.60 dB superis la valoron taksitan fare de la [[Monda Organizaĵo pri Sano|MOS]] de 50 dB permesitaj por loĝejaj areoj.<ref> Menkiti, Nwasinachi U.; Agunwamba, Jonah C. (2015), "Assessment of noise pollution from electricity generators in a high-density residential area", African Journal of Science, Technology, Innovation and Development, 7 (4): 306–312, doi:10.1080/20421338.2015.1082370 </ref> Esplorado sugestas, ke brupoluado estas la plej alta en areoj de malriĉuloj kaj rasaj minoritatoj.<ref> Casey, Joan A; James, Peter; Morello-Forsch, Rachel. [https://www.pbs.org/newshour/nation/urban-noise-pollution-worst-poor-minority-neighborhoods-segregated-cities "Urban noise pollution is worst in poor and minority neighborhoods and segregated cities".] PBS. Publikigita en la 7a de oktobro, 2017. Alirita la 28an de marto 2020. </ref> Altaj bruniveloj povas kontribui al efiko sur la [[kardiovaskula sistemo]] en homoj kaj pliigo de [[Koronaria angio|koronariarteria malsano]].<ref> Münzel, Thomas; Schmidt, Frank P.; Steven, Sebastian; Herzog, Johannes; Daiber, Andreas; Sørensen, Mette (February 2018). "Environmental Noise and the Cardiovascular System". Journal of the American College of Cardiology. 71 (6): 688–697. doi:10.1016/j.jacc.2017.12.015. ISSN 0735-1097. PMID 29420965. </ref><ref> Hoffmann, Barbara; Moebus, Susanne; Stang, Andreas; Beck, Eva-Maria; Dragano, Nico; Möhlenkamp, Stephan; Schmermund, Axel; Memmesheimer, Michael; Mann, Klaus (2006-11-01). "Residence close to high traffic and prevalence of coronary heart disease". European Heart Journal. 27 (22): 2696–2702. doi:10.1093/eurheartj/ehl278. ISSN 0195-668X. PMID 17003049. </ref> En animaloj, bruo povas pliigi la riskon de morto per modifo de predantokonduto aŭ predodetektado kaj evito aŭ malhelpo de [[reproduktado]] kaj navigado, kaj kontribuas al permanenta perdo de [[aŭdkapablo]].<ref>[https://www.fhwa.dot.gov/environment/noise/noise_effect_on_wildlife/effects/wild04.cfm "Results and Discussion – Effects – Noise Effect On Wildlife – Noise – Environment – FHWA".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151222113658/https://www.fhwa.dot.gov/environment/noise/noise_effect_on_wildlife/effects/wild04.cfm |date=2015-12-22 }} www.fhwa.dot.gov. Alirita la 28an de marto 2020.</ref> Dum la plej aĝaj povas havi korproblemojn pro la bruo, laŭ la [[Monda Organizaĵo pri Sano]], infanoj estas speciale vundeblaj al bruo, kaj la efiko kiun bruo povas havi al infanoj estas permanenta.<ref> Children and Noise, WHO, [http://www.who.int/ceh/capacity/noise.pdf] Alirita la 28an de marto 2020.</ref> Bruo metas seriozan minacon al la fizika kaj psikologia sano de infanoj, kaj povas negative malhelpi la lernokapablon kaj konduton de infanoj.<ref> Noise and Its Effects on Children, EPA, [https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-07/documents/ochp_noise_fs_rev1.pdf] Alirita la 28an de marto 2020.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Laborloka taksado]] * [[Sono]] * [[Vida poluado]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poluado]] [[Kategorio:Aŭdologio]] [[Kategorio:Laborprotekto]] [[Kategorio:Urbanizado]] [[Kategorio:Urbaj studoj kaj planado]] 3993m13wr4pqc3okemisl1nbkectz5u 0 688286 9505878 8783513 2026-11-01T19:45:55Z Sj1mor 12103 9505878 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kletracoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Clethra-alnifolia-flowers.JPG |dosiero2=Clethra alnifolia2.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero2 = [[alnofolia kletro]] (''[[Clethra alnifolia]]'') |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]'' |ordo = [[erikaloj]] ''[[Ericales]]'' |familio = '''[[kletracoj]]''' '''''[[Clethraceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Johann Friedrich Klotzsch (botaniksto)|Klotzsch]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[kletro]] ''[[Clethra]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''kletracoj''' ({{lang-la|[[Clethraceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[erikaloj]] (''[[Ericales]]''). Ĝi enhavas 2 genrojn kaj 85 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[kletro]]. == Priskribo == La specioj de la kletracoj estas ĉiamverdaj aŭ deciduaj, {{J|ligna planto}}: malgrandaj [[arbo]]j aŭ [[arbusto]]j. La arboŝeloj de la branĉoj estas en juna aĝo harkovritaj. La alterne aŭ spirale starantaj ledaj [[folio (planto)|folioj]] estas mezgrandaj, plej ofte ili havas randajn dentojn. La floraroj en formo de [[grapolo]] havas multajn florojn. La malgrandaj, duseksaj, [[radisimetria]]j [[floro]]j havas duoblan [[perianto]]n kaj ofte estas kvinnombraj. Ekzistas kvin (malofte ses) [[sepalo]]j. La kvin (malofte ses) [[petalo]]j estas maksimume je la bazo kunkreskitaj. Ekzistas du cirkloj kun po kvin aŭ malofte nur du [[stameno]]j. Tri [[karpelo]]j estas kunkreskitaj al sinkarpa [[ovario (planto)|ovario]]. La [[stiluso (botaniko)|stiluso]] havas trifendan aŭ triloban [[stigmo]]n. La planto havas globajn ĝis duonglobajn trifakajn [[kapsulfrukto]]j. La [[semo (planto) |semoj]] povas havi flugilojn. == Disvastigo == La planta familio estas disvastigita precipe en tropikaj ĝis subtropikaj montaroj. La tuta arealo, kie ĝi kreskas estas [[disjunkcio (biologio)|disjunkcia]]: En la [[neotropiso]] la arealo etendiĝas de la ŝtatoj de [[Suda Usono]] trans [[Meksikio]] ĝis la Ekvatoro [[Sudameriko]] kaj [[Kubo]]. Alia arealo estas orienta [[Azio]] kaj la [[Malaja Insularo]]. Unu specio ekzistas sur la insulo [[Madejro]]. == Taksonomio == La plantfamilio ''Clethraceae'' estis en 1851 nomita fare de [[Johann Friedrich Klotzsch (botanikisto)|Johann Friedrich Klotzsch]] kaj [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en ''Linnaea''<ref>, volumo 24 (1), paĝo 12</ref>. La familio havis longe nur unusolan genron. Nove aldonita estas la genro ''Purdiaea'', kiu antaŭe estis en la familio ''[[Cyrillaceae]]''. La familio ''Clethraceae'' enhavas du genrojn kun ĉ. 95 specioj: * ''[[Clethra]]'' L., kun ĉ. 85 specioj en Ameriko kaj Sudorienta Azio. * ''[[Purdiaea]]'' PLANCH. (sin.: ''Costaea'' A.RICH., ''Schizocardia'' A.C.SM. & STANDL.): kun ĉ. 13 specioj. Ili estas arbustoj kaj malgrandaj arboj. Dekunu specioj estas en [[Kubo]] kaj po unu en [[Gvatemalo]] kaj [[Belizo]]. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(17 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000138 ''Clethraceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Clethraceae/ ''Clethraceae'' ĉe The Plant List]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Ericales]]'' [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[erikaloj]] ***''[[Clethraceae]]'' [[Johann Friedrich Klotzsch (botaniksto)|Klotzsch]] - [[kletracoj]] ****''[[Clethra]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kletro]] ****''[[Purdiaea]]'' Planch. - [[purdieo]] {{Genealogia arbo2/fino}} == Fontoj kaj referencoj == {{referencoj}} *[http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/ericalesweb.htm#Clethraceae Die Familie der Clethraceae] auf der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite = Website der Angiosperm Phylogeny Group] *[http://delta-intkey.com/angio/www/clethrac.htm Die Familie der Clethraceae ohne ''Purdiaea''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060310203246/http://delta-intkey.com/angio/www/clethrac.htm |date=2006-03-10 }} bei [http://delta-intkey.com/ DELTA.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} *Haining Qin & Peter Fritsch: ''Clethraceae'' in der ''Flora of China'', Volume 14, 2005, S. 238: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10200 Beschreibung der Familie ohne ''Purdiaea''.] {{Portalo|Biologio}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Erikaloj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] 3k3a9t83rxb8j66ynzzpre4fhwsq8l6 0 688435 9505891 9494008 2026-11-01T19:47:48Z Sj1mor 12103 9505891 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo= ''Clethra'', Kletro |koloro = lightgreen |dosiero = Clethra-alnifolia-flowers.JPG |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Clethra alnifolia'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Erikaloj]] '' Ericales '' |familio = [[Kletracoj]] '' Clethraceae '' |genro = '''Kletroj''', ''Clethra'' |aŭtoro= [[Johann Friedrich Klotzsch (botanikisto)|KLOTZSCH]] |specioj= ĉ. 77 specioj }} '''Kletroj''' (''Clethra'') estas [[genro (biologio)|genro]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de la [[Erikaloj]] (''Ericales''), kun ĉ. 77 [[specio (biologio)|specioj]]. == Priskribo == Specioj de ''Clethra'' estas ĉiamverdaj aŭ deciduaj, {{J|ligna planto}}: malgrandaj [[arbo]]j aŭ [[arbusto]]j. La arboŝelo havas harojn etamume en junaĝo. La alterne sidantaj, spiralaj faskoj fine de la branĉoj starantaj [[folio (planto)|folioj]] estas mezgrandaj plej ofte dentohavaj ledaj ĝis herbaj. La termine unuope aŭ en malgrandaj grupoj starantaj floraroj estas [[grapolo]]j. La malgrandaj duseksaj floroj estas duseksaj kaj [[radisimetria]]j. La planto havas globformajn ĝis duonglobajn [[kapsulfrukto]]jn. La [[semo (planto)|semoj]] povas havi flugilojn. == Disvastigo == La familio estas precipe disvastigita en la tropike montaraj kaj subtropikaj regionoj. La tuta arealo estas [[disjunkcio (biologio)|disjunkcia]]: En la [[neotropiso]] la arealo etendiĝas de la ŝtatoj de [[Suda Usono]] trans [[Meksikio]] ĝis la ekvatoro en [[Sudameriko]] kaj [[Kubo]]. Plia arealo estas la orienta [[Azio]] kaj la [[Malaja insularo ]]. Unu specio ekzistas sur [[Madejro]]. == Sistematiko kaj disvastigejo == [[Dosiero:Clethra acuminata.jpg|eta|'' Clethra acuminata'']] [[Dosiero:Clethra-alnifolia-flowers.JPG|eta| ''[[Clethra alnifolia]]'']] [[Dosiero:Clethra arborea1.jpg|eta|''Clethra arborea'')]] [[Dosiero:Clethra barbinervis3.jpg|eta|''Clethra barbinervis'', floranta]] [[Dosiero:Clethra barbinervis0.jpg|eta|''[[Clethra barbinervis]]'' kun fruktoj]] [[Dosiero:Clethra delavayi (1).jpg|eta|''[[Clethra delavayi]]'']] [[Dosiero:Clethra mexicana 1zz.jpg|eta|fine de la branĉo folioj de ''[[Clethra mexicana]]'']] [[Dosiero:Clethra suaveolens, the Scented Clethra. (9517910537).jpg|eta|''[[Clethra suaveolens]]'']] La genro ''Clethra'' estis starigita 1753 fare de [[Carl von Linné]]. Sinonimoj por ''Clethra'' L. estas: ''Junia'' ADANS. NOM. ILLEG., ''Volkameria'' P.BROWNE nom. illeg., ''Tinus'' L. nom. illeg., ''Gillena'' ADANS. NOM. ILLEG., ''Cuellaria'' RUIZ & PAV., ''Kowalewskia'' TURCZ., ''Crossophrys'' KLOTZSCH. La ''Clethra''-specioj estas disvastigitaj en la nova mondo kaj en [[Sudorienta Azio]] en la tropikaj, subtropikaj kaj moderaj regionoj regionoj. Nur la specio ''Clethra arborea ''troviĝas en [[makaronezio|makaroneziaj]] insuloj. Al la genro ''Clethra'' apartenas ĉ. 77 specioj: * ''[[Clethra acuminata]]'' MICHX., sinonimo: ''Clethra glauca'' PERS., ''Clethra glauca'' STEUD., ''Clethra montana'' FRASER EX LOISEL., ''Clethra michauxii'' COURTOIS, ''Clethra alnifolia'' var. ''michauxii'' (COURTOIS) G.NICHOLSON): Ĝi troviĝas en orienta Usono. * ''[[Clethra alcoceri]]'' GREENM.: Ĝi hejmiĝas en la meksikiaj ŝtatoj [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]] kaj [[Jalisco]] * ''[[Clethra alexandri]]'' GRISEB.: tiu ĉi [[endemio]] venas el la [[Bluaj Montoj]] de [[Jamaiko]] . * ''[[Clethra alnifolia]]'' L. NOM. CONS., sinonimo: ''Clethra incana'' PERS. NOM. ILLEG., ''Clethra angustifolia'' RAF. NOM. ILLEG., ''Clethra tomentosa'' LAM., ''Clethra dentata'' AITON, ''Clethra paniculata'' AITON, ''Clethra pubescens'' WILLD., ''Clethra bracteata'' RAF., ''Clethra pumila'' RAF., ''Clethra alnifolia'' var. ''glabella'' Michx., ''Clethra alnifolia'' var. ''denudata'' |AITON, ''Clethra alnifolia'' var. ''pubescens'' |AITON, ''Clethra alnifolia'' var. ''paniculata'' |(SOL.) G.NICHOLSON, ''Clethra alnifolia'' var. ''tomentosa'' |MICHX., ''Clethra alnifolia'' var. ''rosea'' (REHDER) REHDER): [[Kanado]] ĝis [[Teksaso]]. * ''[[Clethra arborea]]'' AITON, sinonimo: ''Clethra arborea'' VENT. NOM. ILLEG., ''Clethra cordata'' RAF., ''Clethra secundiflora'' DECNE.: Ĝi hejmiĝas sur la [[Makaronezio|makaroneziaj]] insuloj: sur la Azoraj insuloj [[São Miguel]], sur [[Madeira]] kaj sur [[Tenerifo]]. * ''[[Clethra arfakana]]'' SLEUMER: Ĝi venas el [[Novgvineo]]. * ''[[Clethra barbinervis]]'' SIEBOLD & ZUCC., sinonimo: ''Clethra japonica'' THUNB. EX STEUD., ''Clethra kawadana'' YANAGITA, ''Clethra stolonifera'' NAKAI, ''Clethra wuyishanica'' R.C.CHING EX L.C.HU, ''Clethra wuyishanica'' var. ''erosa'' |L.C.HU, ''Clethra barbinervis'' var. ''kawadana'' (YANAGITA) H.HARA): Ĝi hejmiĝas en suda Ĉinujo ĝis [[Koreio]] kaj sur la japanaj insuloj [[Honŝuo]] kaj [[Kjuŝuo]]. * ''[[Clethra bodinieri]]'' |H.LÉV. (sinonimo: ''Clethra glandulosa'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra bodi-nieri'' var. ''latifolia'' S.Y.HU, ''Clethra bodinieri'' var. ''parvifolia'' S.Y.HU, ''Clethra bodinieri'' var. ''coriacea'' |L.C.HU, ''Clethra bodinieri'' var. ''parviflora'' W.P.FANG & L.C.HU): Ĝi hejmiĝas en suda Ĉinujo ĝis [[Hajnano]]. * ''[[Clethra canescens]]'' REINW. EX BLUME: Ekzistas kvar varioj: ** ''Clethra canescens'' Reinw. ex BLUME var. ''canescens'': Ĝi troviĝas ensuda kaj meza Malezio. ** ''Clethra canescens'' var. ''clementis'' (MERR.) SLEUMER (sinonimo: ''Clethra clementis'' MERR.): Ĝi troviĝas en [[Borneo]]. ** ''Clethra canescens'' var. ''ledermannii'' (SCHLTR.) SLEUMER (sinonimo: ''Clethra papuana'' SCHLTR. NOM. ILLEG., ''Clethra ledermannii'' SCHLTR.): Ĝi hejmiĝas en Nov-Gvineo. ** ''Clethra canescens'' var. ''luzonica'' |(MERR.) SLEUMER (sinonimo: ''Clethra luzonica'' |MERR.): Ĝi hejmiĝas en [[Filipinoj]]. ** ''Clethra canescens'' var. ''novoguineensis'' (KANEH. & HATUS.) SLEUMER (SINONIMO: ''Clethra lancifolia'' TURCZ., ''Clethra williamsii'' C.B.ROB., ''Clethra castanea'' ELMER, ''Clethra longispicata'' var. ''novoguineensis'' KANEH. & HATUS.: Ĝi troviĝas en meza kaj orienta Malezio. * ''[[Clethra cardenasii]]'' SLEUMER: Ĝi hejmiĝas en Bolivio. * ''[[Clethra castaneifolia]]'' MEISN. (sinonimo: ''Clethra mathewsii'' TURCZ., ''Clethra sprucei'' TURCZ., ''Clethra guyanensis'' var. ''brevis'' J.F.MACBR.): Ĝi hejmiĝas en [[Peruo]]. * ''[[Clethra chiapensis]]'' L.M.GONZÁLEZ: Ĝi venas el la meksikia subŝtato [[Chiapas]]. * ''[[Clethra concordia]]'' D.A.NEILL: Ĝi estis unue priskribita en 2012.kaj venas el [[Ekvadoro]] kaj Peruo. * ''[[Clethra consimilis]]'' SEUMER (sinonimo: ''Clethra coloradensis'' C.W.HAM.): el [[Kostariko]] kaj [[Panamo]]. * ''[[Clethra conzattiana]]'' L.M.GONZÁLEZ: meksikiA subŝtato [[Oaxaca]]. * ''[[Clethra crispa]]'' GUST.: Ekvadoro. * ''[[Clethra cubensis]]'' A.RICH. (sinonimo: ''Clethra byrsonimoides'' GRISEB.): endemiulo el orienta Kubo. * ''[[Clethra cuneata]]'' RUSBY: Peruo kaj Bolivio. * ''[[Clethra delavayi]]'' |FRANCH. (sinonimo: ''Clethra cavaleriei'' H.LÉV., ''Clethra esquirolii'' H.LÉV., ''Clethra lineata'' H.LÉV., ''Clethra monostachya'' REHDER & E.H.WILSON, ''Clethra euosmoda'' Dop, ''Clethra longibracteata'' SLEUMER, ''Clethra sinica'' K.S.HAO, ''Clethra yuiana'' S.Y.HU, ''Clethra lan-cilimba'' C.Y.WU, ''Clethra minutistellata'' C.Y.WU, ''Clethra monostachya'' var. ''lancilimba'' (C.Y.Wu) C.Y.Wu & L.C.Hu, ''Clethra monostachya'' var. ''minutistellata'' (C.Y.Wu) C.Y.Wu & L.C.Hu, ''Clethra cavaleriei'' var. ''leptophylla'' L.C.Hu, ''Clethra cavaleriei'' var. ''subintegrifolia'' R.C.Ching ex L.C.Hu, ''Clethra monostachya'' var. ''cuprescens'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra monostachya'' var. ''trichopetala'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra nanchuanensis'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra pur-purea'' W.P.Fang & L.C.HU, ''Clethra purpurea'' var. ''microcarpa'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra delavayi'' var. ''glabra'' S.Y.Hu, ''Clethra delavayi'' var. ''lanata'' S.Y.HU, ''Clethra delavayi'' var. ''yui-ana'' (S.Y.HU) C.Y.WU & L.C.Hu): [[Butano]], [[Birmo]], [[Vjetnamio]] kaj suda Ĉinujo. * ''[[Clethra elongata]]'' RUSBY: Peruo kaj Bolivio. * ''[[Clethra fabri]]'' HANCE (sinonimo: ''Clethra annamensis'' DOP, ''Clethra tonkinensis'' DOP, ''Clethra smithiana'' W.P.FANG, ''Clethra liangii'' H.L.Li, ''Clethra smithiana'' var. ''latifolia'' C.Y.WU, ''Clethra fabri'' var. ''brevipes'' L.C.HU, ''Clethra fabri'' var. ''laxiflora'' W.P.FANG & L.C.HU): suda Ĉinujo kaj Vjetnamioi * ''[[Clethra fagifolia]]'' Kunth: du varioj. ** ''Clethra fagifolia'' var. ''bicolor'' (KUNTH) SLEUMER (sinonimo: ''Clethra bicolor'' KUNTH): [[Venezuelo]], [[Kolombio]] kaj Ekvadoro ** ''Clethra fagifolia'' |Kunth var. ''fagifolia'' (sinonimo: ''Clethra fagifolia'' var. ''macrophylla'' KUNT-ZE, ''Clethra fagifolia'' var. ''microphylla'' |KUNTZE): Venezuelo, Kolumbio kaj Ekuadoro. * ''[[Clethra fargesii]]'' FRANCH., sinonimo: ''Clethra brachypoda'' L.C.HU, ''Clethra brachystachya'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra magnifica'' W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra magnifica'' var. ''trichocarpa'' L.C.HU): suda Ĉinujo. * ''[[Clethra ferruginea]]'' |(RUIZ & PAV.) LINK EX SPRENG. (sinonimo: ''Clethra divaricata'' LOISEL.: Peruo kaj Bolivio. * ''[[Clethra fimbriata]]'' KUNTH (sinonimo: ''Clethra brevifolia'' BENTH., ''Clethra punctata'' TURcz.): okcidenta [[Sudameriko]]. * ''[[Clethra formosa]]'' E.ALFARO & J.F.MORALES: Ĝi estis [[unua priskribo|priskribita unuafoje]] 2006 el Kostariko. * ''[[Clethra fragrans]]'' L.M.GONZÁLEZ & R.DELGAD.: Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] 2005/2006. Meksikiaj subŝtatoj [[Jalisco]] [[Guerrero (subŝtato)|Guerrero]]. * ''[[Clethra galeottiana]]'' BRIQ. (sinonimo: ''Clethra breedlovei'' C.W.HAM.: Smeza kaj suda Meksikio. * ''[[Clethra gelida]]'' STANDL.: Kostariko, [[Honduro]] kaj Panamo * ''[[Clethra guyanensis]]'' KLOTZSCH EX MEISN.: Venezuelo kaj Gvajano. * ''[[Clethra hartwegii]]'' BRITTON: Meksikio. * ''[[Clethra hendersonii]]'' SLEUMER: [[Malaja duoninsulo]]. * ''[[Clethra hirsutovillosa]]'' S.VALENCIA & CRUZ DURÁN: Ĝi estis priskribite unuafoje 2011 el la meksikia subŝtato Guerrero. * ''[[Clethra hondurensis]]'' BRITTON (sinonimo: ''Clethra obliquinervia'' STANDL., ''Clethra caloneura'' STANDL. & L.O.WILLIAMS, ''Clethra nutantiflora'' STANDL. & L.O.WILLIAMS EX ANT.MOLINA): sudorienta Meksikio trans Mezameriko * ''[[Clethra javanica]]'' TURCZ.: Ekzistas du varioj. ** ''Clethra javanica'' var. ''javanica'': [[Javo]] kaj [[Balio]]. ** ''Clethra javanica'' var. ''lombokensis'' SLEUMER: [[Malgrandaj Sundaj Insuloj]] * ''[[Clethra kaipoensis]]'' H.LÉV. (sinonimo: ''Clethra pinfaensis'' H.LÉV., ''Clethra brammeriana'' HAND.-MAZZ., ''Clethra polyneura'' H.L.LI, ''Clethra kwangsiensis'' S.Y.HU, ''Clethra kaipoensis'' var. ''polyneura'' (H.L.LI) W.P.FANG & L.C.HU, ''Clethra kaipoensis'' var. ''paucinervis'' L.C.HU): suda Ĉinujo. * ''[[Clethra kebarensis]]'' SLEUMER: Nov-Gvineo. * ''[[Clethra licanioides]]'' STANDL. & STEYERM.: Gvatemalo kaj Honduro. * ''[[Clethra longispicata]]'' J.J.SM. (sinonimo: ''Clethra elongata'' J.J.SM. NOM. ILLEG.): Borneo meza Malezio. * ''[[Clethra luzmariae]]'' |L.M.GONZÁLEZ: Simeksika suvŝtato [[Chiapas]]. * ''[[Clethra macrophylla]]'' |M.MARTENS & GALEOTTI (sinonimo: ''Clethra serrulata'' (TURCZ.) TURCZ., ''Clethra spicigera'' MEISN., ''Clethra schlechtendalii'' BRIQ.): meksikia subŝtato [[Veracruz (subŝtato)|Veracruz]], [[Puebla (subŝtato)|Puebla]] kaj [[Oaxaca]]. * ''[[Clethra mexicana]]'' DC. (sinonimo: ''Clethra integrifolia'' MOC. & SESSÉ EX DC., ''Clethra ovalifolia'' |MOC. & SESSÉ EX DC., ''Clethra lanata'' M.MARTENS & GALEOTTI, ''Clethra quercifolia'' LINDL., ''Clethra kowalewskii'' TURCZ. NOM. SUPERFL., ''Clethra integerrima'' (TURCZ.) L.M.GONZÁLEZ, ''Clethra confertifolia'' ERNST, ''Clethra costaricensis'' BRITTON, ''Clethra salvadorensis'' BRITTON, ''Clethra augustinensis'' BRIQ., ''Clethra broadwayana'' BRIQ., ''Clethra smithii'' BRIQ., ''Clethra kenoyeri'' LUNDELL, ''Clethra bimatris'' STANDL. & STEYERM., ''Clethra panamensis'' STANDL. & L.O.WILLIAMS, ''Clethra michoacana'' C.W.HAM., ''Clethra nicaraguensis'' C.W.HAM.): Meksikio trans Mezameriko ĝis Kolumbio kaj Venezuelo kaj [[Trinidado (insulo)|Trinidado]]. * ''[[Clethra oaxacana]]'' C.W.HAM.: sudokcidenta Meksikio * ''[[Clethra obovata]]'' (RUIZ & PAV.) G.DON (sinonimo: ''Clethra macrostachya'' LOISEL., ''Clethra dombeyi'' Turcz., ''Clethra virgata'' (RUIZ & PAV.) O.FEDTSCH.): Ekvadoro kaj Peruo. * ''[[Clethra occidentalis]]'' (L.) KUNTZE (sinonimo: ''Clethra bracteata'' GRISEB. NOM. ILLEG., ''Clethra tinifolia'' SW., ''Clethra angustifolia'' DC., ''Clethra grisebachii'' MERR., ''Clethra jamaicensis'' BRITTON): f [[Jamajko]]. * ''[[Clethra oleoides]]'' L.O.WILLIAMS: meksikia subŝtato orienta Guerrero kaj Chiapas trans Gvatemalo kaj [[Salvadoro]] ĝis Honduro. * ''[[Clethra ovalifolia]]'' TURCZ. (sinonimo: ''Clethra cutervoana'' SZYSZYL.): okcidenta Sudameriko Kolumbio Ekvadoro ĝis Peruo kaj nordokcidenta Venezuelo * ''[[Clethra pachecoana]]'' STANDL. & STEYERM.: meksikia subŝtato Chiapas trans Gvatemalo Salva-doro ĝis Honduro, * ''[[Clethra pachyphylla]]'' MERR.: Borneo. * ''[[Clethra papuana]]'' J.J.SM.: ekzistas du varioj. ** ''Clethra papuana'' var. ''papuana'': Nov-Gvineo ** ''Clethra papuana'' var. ''trichostyla'' SLEUMER: okcidenta Nov-Gvineo. * ''[[Clethra parallelinervia]]'' |GUST.: Ekvadoro. * ''Clethra'' ×''parvifolia'' ''Clethra suaveolens'' × ''Clethra vicentina'': meksikia subŝtato Chiapas. * ''[[Clethra pedicellaris]]'' TURCZ. (sinonimo: ''Clethra obovata'' var. ''sprucei'' |MEISN.): okcidenta Sud-ameriko de Kolumbio, Ekuador, Bolivio kaj Peruo. * ''[[Clethra peruviana]]'' SZYSZYL. (sinonimo: ''Clethra peruviana'' var. ''subintegra'' SZYSZYL.): Ekuadoro kaj Peruo. * ''[[Clethra petelotii]]'' DOP & TROCH.-MARQ.: sudorienta Junano kaj norda Vjetnamio. * ''[[Clethra poilanei]]'' GAGNEP. EX DOP: nordorienta Laoso. * ''[[Clethra pringlei]]'' S.WATSON: Meksikio. * ''[[Clethra pulgarensis]]'' ELMER: [[Palavano]]. * ''[[Clethra purpusii]]'' L.M.GONZÁLEZ: Ĝi estis priskribita en 2005/2006. Meksikiaj subŝtatoj Oaxaca kaj Chiapas. * ''[[Clethra pyrogena]]'' SLEUMER: Kostariko kaj Panamo. * ''[[Clethra repanda]]'' TURCZ. (sinonimo: ''Clethra ocanensis'' TURCZ.): Kolumbio kaj nordokcidenta Venezuelo. * ''[[Clethra retivenia]]'' SLEUMER: nordorienta Peruo. * ''[[Clethra revoluta]]'' |(RUIZ & PAV.) SPRENG. (sinonimo: ''Clethra nervosa'' |LOISEL.): Ekuadoro Bolivio kaj Peruo. * ''[[Clethra rosei]]'' BRITTON (sinonimo: ''Clethra obovata'' HOOK. & ARN. NOM. ILLEG., ''Clethra palmeri'' BRITTON, ''Clethra confusa'' BRIQ., ''Clethra guadalajarensis'' BRIQ.): Meksikio. * ''[[Clethra rugosa]]'' STEYERM.: Kolumbio kaj Ekuadoro. * ''[[Clethra scabra]]'' PERS. (sinonimo: ''Clethra alnifolia'' var. ''scabra'' (PERS.) G.NICHOLSON, ''Clethra scabra'' LOISEL. NOM. ILLEG., ''Clethra brasiliensis'' CHAM. & SCHLTDL., ''Clethra micrantha'' REMY, ''CLETHRA BRASILIensis'' var. ''bracteata'' MEISN., ''Clethra brasiliensis'' var. ''reticulata'' MEISN., ''Clethra brasiliensis'' var. ''venosa'' MEISN., ''Clethra maromensis'' Villa, ''Clethra gardneri'' Turcz., ''Clethra laevigata'' Meisn., ''Clethra scabra'' var. ''laevigata'' |(MEISN.) SLEUMER, ''Clethra scabra'' var. ''venosa'' (MEISN.) SLEUMER): Sudameriko ĝis nordokcidenta [[Argentino]]. * ''[[Clethra skutchii]]'' STANDL. & STEYERM.: Gvatemalo. * ''[[Clethra sleumeriana]]'' K.S.HAO: Hunano. * ''[[Clethra suaveolens]]'' TURCZ.: (sinonimo: ''Clethra vulcanicola'' STANDL., ''Clethra glaberrima'' Lundell, ''Clethra matudae'' LUNDELL, ''Clethra nubium'' STANDL. & L.O.WILLIAMS, ''Clethra viridifolia'' STANDL. & L.O.WILLIAMS) suda Meksikio trans Gvatemalio, Salvadoro ĝis Handuro. * ''[[Clethra sumatrana]]'' J.J.SM. (sinonimo: ''Clethra pulcherrima'' RIDL., ''Clethra longipedicellata'' MERR., ''Clethra pubifolia'' MERR.): [[Sumatro]]. * ''[[Clethra sumbawaensis]]'' SLEUMER: malgrandaj Sundaj Insuloj. * ''[[Clethra symingtonii]]'' SLEUMER: Malaja Duoninsulo en [[Perako]]. * ''[[Clethra talamancana]]'' C.W.HAM.: Kostariko. * ''[[Clethra tomentella]]'' |ROLFE EX DUNN: Filipinoj. * ''[[Clethra tutensis]]'' C.W.HAM.: Panamo. * ''[[Clethra tuxtlensis]]'' L.M.GONZÁLEZ: Ĝi estis 2005/2006 el la meksikia subŝtato unuafoje priskribita. * ''[[Clethra uleana]]'' SLEUMER: Brazilo. * ''[[Clethra vicentina]]'' STANDL. (sinonimo: ''Clethra johnstonii'' STANDL. & STEYERM., ''Clethra molinae'' STANDL. & L.O.WILLIAMS): Meksikio ĝis Mezameriko. == Fontoj == * Haining Qin, Peter Fritsch: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10200 ''Clethraceae.'', S. 238: textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 14: ''Apiaceae through Ericaceae.'' Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2005, ISBN 1-930723-41-5. == Bildoj == ''[[Clethra arborea]]'': <gallery> Clethra arborea0.jpg Clethra arborea2.jpg </gallery> ''[[Clethra barbinervis]]'': <gallery> Clethra barbinervis0.jpg Clethra barbinervis1.jpg </gallery> == Fontoj == * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/ericalesweb.htm#Clethraceae Die Familie der Clethraceae] auf der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite = Website der Angiosperm Phylogeny Group] * [http://delta-intkey.com/angio/www/clethrac.htm Die Familie der Clethraceae ohne ''Purdiaea''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060310203246/http://delta-intkey.com/angio/www/clethrac.htm |date=2006-03-10 }} bei [http://delta-intkey.com/ DELTA.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * Haining Qin & Peter Fritsch: ''Clethraceae'' in der ''Flora of China'', Volume 14, 2005, S. 238: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10200''.] [[Kategorio:Erikaloj]] 6w5etaxel6ekhbipvgk9f95iyhths6r 0 688671 9505660 9085504 2026-11-01T13:37:08Z Sj1mor 12103 9505660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emilio GUTIÉRREZ CABA''' ([[Valladolid]]; 26a de septembro 1942) estas hispana aktoro de kino, teatro kaj televido, ricevinto de multaj premioj, inter kiuj kelkaj [[Goja-premio]]j. == Biografio == Li estas el familio de famaj aktoroj, inter kiuj naŭ sufiĉe konataj. En 1968 li kreis sian propra trupon kun María José Goyanes kaj en 1970 premieris verkon de Ana Diosdado, nome ''Olvida los tambores'' (Forgesu la tamburojn), kun la trupo de sia fratino Julia, kun kiu li kunlaboris ekzemple por ''Olivia (Love in Idleness)'' de Terence Rattigan, kaj ''La profesión de la señora Warren (Mrs. Warren's Profession)'', de [[Bernard Shaw]]. Desde 1979 li premieris verkojn de klasikaj aŭtoroj kiel de [[Gil Vicente]], [[Pedro Calderón de la Barca|Calderón]], [[Shakespeare]], [[Joyce]] kaj [[Juan Ruiz de Alarcón]], kaj ludis ankaŭ en teatraĵoj de nuntempaj verkistoj kiel Álvaro del Amo, Jorge Díaz, Fermín Cabal kaj Juan García Larrondo. En 1996 li ludis la rolulojn de don Diego en ''[[El sí de las niñas]]'', de [[Leandro Fernández de Moratín|Moratín]], kaj li premieris en 1998 verkon kiu sukcesis dum preskaŭ kvar sezonoj: nome ''La mujer de negro'' (La virino nigre vestita). En 2003 li premieris la verkon ''[[The Prince and the Showgirl|El príncipe y la corista]]'', en kiu li estis akompanita de María Adánez, kaj en 2008 la verkon ''La muerte y la doncella'', kun Luisa Martín. En [[kino]], medio en kiu li debutis en 1963, li akumulis jam pli ol okdek filmojn. Lia unua grava rolo estis en ''Nueve cartas a Berta'' (1966), de Basilio Martín Patino, kaj poste en aliaj filmoj kiel la sukcesa ''La caza'' (La ĉaso, 1965), de [[Carlos Saura]], en kiu li ludis junulon dum ĉasado en kiu tri viroj pafis sin unuj la aliajn. En 2001 li ricevis [[Goja-premio]]n pro ''La comunidad'' (La komunumo), de [[Álex de la Iglesia]], en la sama ceremonio en kiu lia fratino Julia ricevis samkategorian premion, kaj li ripetis en 2002 en la sama kategorio pro ''El cielo abierto'', de Miguel Albaladejo. Li estis nomumita denove en 2007 pro ''[[La torre de Suso]]'', de Tom Fernández. == Kelkaj filmoj == {{Div col|cols = 2}} * El árbol de la sangre (Julio Medem, 2018) * Palmeras en la nieve (Fernando González Molina, 2015) * Anacleto: Agente secreto (Javier Ruiz Caldera, 2015) * Cinco metros cuadrados (Max Lemcke, 2011) * Toy Story 3 (Lee Unkrich, 2010)<ref>Voĉo en la hispanlingva versio por la rolo de Timothy Dalton kaj kantas la kanton komponitan de [[Randy Newman]] "Cuando estamos juntos".</ref> * Retornos (Luis Avilés Baquero, 2010) * Vidas pequeñas (Enrique Gabriel, 2010) * Lo más importante de la vida es no haber muerto (Olivier Pictet, Pablo Martín Torrado kaj Marc Recuenco, 2010) * Luna caliente (Vicente Aranda, 2009) * Un buen hombre (Juan Martínez Moreno, 2009) * Paisito (Ana Díez, 2008) * La torre de Suso (Tom Fernández, 2007) * Escuela de seducción (Javier Balaguer, 2004) * [[Deseo]] (Gerardo Vera, 2002) * [[El florido pensil (filmo)|El florido pensil]] (2002) * El cielo abierto (Miguel Albaladejo, 2001) * Y decirte alguna estupidez, por ejemplo, te quiero (Antonio del Real, 2000) * [[La comunidad]] (Álex de la Iglesia, 2000) * ''[[Goya en Burdeos]]'' ([[Carlos Saura]], 1999) * La primera noche de mi vida (Miguel Albaladejo, 1997) * Memorias del ángel caído (Fernando Cámara kaj David Alonso, 1997) * La sombra del ciprés es alargada (Luis Alcoriza, 1990) * [[Werther (filmo)|Werther]] ([[Pilar Miró]], 1986) * [[La guerra de los locos]] (Manuel Matjí, 1986) * [[Réquiem por un campesino español (filmo)|Réquiem por un campesino español]] ([[Francesc Betriu]], 1985) * Hierro dulce (Francisco Rodríguez, 1985) * [[¿Qué he hecho yo para merecer esto?]] ([[Pedro Almodóvar]], 1984) * [[Las bicicletas son para el verano]] ([[Jaime Chávarri]], 1983) * De camisa vieja a chaqueta nueva (Rafael Gil, 1982) * [[La colmena (filmo)|La colmena]] ([[Mario Camus]], 1982) * El poderoso influjo de la luna (Antonio del Real, 1980) * Pepe, no me des tormento (José María Gutiérrez Santos, 1981) * El sacerdote ([[Eloy de la Iglesia]], 1978) * [[La petición]] ([[Pilar Miró]], 1976) * No somos ni Romeo ni Julieta (Alfonso Paso,1969) * Cristina Guzmán (Luis César Amadori, 1968) * Los guardiamarinas (Pedro Lazaga, 1967) * Los chicos del Preu (Pedro Lazaga, 1967) * ¿Qué hacemos con los hijos? (Pedro Lazaga, 1967) * Nueve cartas a Berta (Basilio Martín Patino, 1966) * La caza (Carlos Saura, 1965) * Tengo 17 años (José María Forqué, 1964) {{Div col end}} == Teatro == {{Div col|cols = 2}} * Copenhague (2019) * César y Cleopatra (2015) * Poder absoluto (2012) * Drácula (2011-2012) * La muerte y la doncella (2008-2010) * A Electra le sienta bien el luto (2005-2006) * La mujer de negro (1998, 2007, 2014) * A Electra le sienta bien el luto (2005-2006) * La Orestiada (2005) * Las memorias de Sarah Bernhard (2003) * El príncipe y la corista (2002-2003) * El sí de las niñas (1996) * Julio César (1988) * Los cabellos de Absalón (1983). * El correo de Hessen (1983) * Usted también podrá disfrutar de ella (1973) * La profesión de la señora Warren (1973) * Olvida los tambores (1970) * Olivia (1970) {{Div col end}} == Televido == {{Div col|cols = 2}} * Lo que escondían sus ojos (2016) * Seis Hermanas (2015) * Chiringuito de Pepe (2014). * Niños robados (2013) * Gran Reserva (2010-2013) * Hay alguien ahí ** Resurrección (23 de febrero de 2010) * 23-F: el día más difícil del rey (2009) * Soy El Solitario * Amar en tiempos revueltos (2007) * Círculo rojo (2007) * En buena compañía (2006) * Abuela de verano ** 'A' de abuelo (29a de novembro 2005) * Al filo de la ley (2004-2005) * ¿Se puede? (2004) * Javier ya no vive solo (2002-2003) * La forja de un rebelde (1990) * Para comerte mejor (1989) * Primera función ** El landó de seis caballos (16a de marto 1989) * La Tarde (1987) * Goya (1985) * Yo robo, tú chantajeas, ella estafa y además un muerto (1984) * Teresa de Jesús (1984) * La Comedia ** La Señora Pot (15a de novembro 1983) * Un encargo original ** El arte de mirar (13 de agosto de 1983) * Las pícaras ** La tía fingida (8a de aprilo 1983) * Teatro breve ** La espera (22a de marto 1981) * Los gozos y las sombras (1981) * Teatro Club ** La enamorada del rey (13a de aprilo 1976) ** El delantero centro (16a de januaro 1977) * La saga de los Rius (1976) * Silencio, estrenamos (1974) * Los Libros ** El licenciado Vidriera (11a de februaro 1974) * Ficciones ** Gradiva (20a de januaro 1972) ** La cerilla apagada (21a de julio 1973) * Visto para sentencia ** Secuestro (24a de majo 1971) * Telecomedia de humor ** El retrato (5a de aprilo 1971) ** Bajo el mismo techo (1970) * El Premio ** Palabras en el aire (25a de novembro 1968) * La Pequeña comedia ** Petición de mano (31a de majo 1968) * Fábulas ** El parto de los montes (17a de marto 1968) * Teatro de siempre ** Hernani (10a de novembro 1967) ** Diario de un sinvergüenza (17a de novembro 1967) ** El tiempo es un sueño (18a de aprilo 1968) ** Secretario particular (4a de marto de 1971) * Doce cuentos y una pesadilla ** La pesadilla (7a de oktobro 1967) * Los Encuentros ** Error judicial (9a de septembro 1967) * La familia Colón ** Tempestad en un vaso (20a de januaro 1967) * Habitación 508 ** El reformatorio (20a de decembro 1966) * Historias para no dormir ** La espera (1966) ** La sonrisa (3a de junio 1966) ** El cuervo (1a de januaro 1967) * Diego de Acevedo ** El 2 de mayo de 1808 (1a de januaro de 1966) ** El rey cautivo (1a de januaro 1966) ** La camarilla (1a de januaro 1966) ** La conjura de los artilleros (1a de januaro 1966) * Tiempo y hora ** Agua pasada (14a de novembro 1965) ** La mano en la frente (9a de aprilo de 1966) ** Recordando a Don Julio (18a de decembro 1966) * Estudio 1 ** El jardín de las horas (3a de novembro 1965) ** El patio (4a de oktobro 1967) ** Un mes en el campo (21a de novembro 1967) ** El niño de los Parker (20a de februaro 1968) ** [[El alcalde de Zalamea]] (26a de marto 1968) ** Aprobado en inocencia (30a de aprilo 1968) ** Como las secas cañas del camino (12a de novembro 1968) ** El jardín de los cerezos (27a de majo 1969) ** Hamlet (23a de oktobro 1970) ** El amor es un potro desbocado (9a de marto de 1973) ** Mario (25a de januaro 1974) ** Deseo bajo los olmos (19a de januaro 1976). ** Anna Christie (15a de marto 1976) ** El tintero (11a de majo 1978) ** Sinfonía inacabada (9a de majo 1979) ** La tetera (1979) ** El poder de las tinieblas (2a de novembro 1980) ** La comedia nueva o el café (27a de februaro 1981) ** El pelícano (9a de oktobro 1981) ** El tragaluz (1a de marto 1982) ** Ángeles caídos (20a de decembro 1982) ** El pobre Pedro (21a de marto 1983) * Novela ** La soltera rebelde (19a de julio 1965) ** El muro de cristal (11a de oktobro 1965) ** Siempre en capilla (24a de januaro 1966) ** Levántate y lucha (26a de aprilo 1966) ** El príncipe y el mendigo (21a de junio 1966) ** En vano (22a de januaro 1968) ** Los caminos del Señor (15a de aprilo 1968) ** Los que no tienen paz (2a de septembro 1968) ** Lejano pariente sin sombrero (31a de januaro 1972) ** Diario de una institutriz (26a de novembro 1973) ** El idiota (25a de oktobro 1976) RTVE ** Torremolinos Gran Hotel (10a de aprilo 1978) ** La ilustre fregona (30a de oktobro 1978) * Teatro de familia ** Tío Julio (28a de januaro 1965) * Tengo un libro en las manos ** Don Carlos (12a de majo 1964) ** El acueducto (4a de aŭgusto 1966) ** El abencerraje y la bella jirafa (1a de septembro 1966) * Primera fila ** Eran tres (29a de aprilo 1964) ** Una mujer sin importancia (3a de junio 1964) ** Edén término (15a de julio 1964) * La Historia de San Michele (1964) * Confidencias ** Por mamá (20a de marto 1964) ** Juicio íntimo (17a de julio 1964) ** Hoy he vuelto a la escuela (30a de januaro 1965) * Fernández, punto y coma {{Div col end}} ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gutiérrez Caba, Emilio}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] ehb6x1yeg2s1ei3gyxl27weudvxexco 0 698173 9505792 8410078 2026-11-01T17:12:48Z Sj1mor 12103 9505792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio|koloro=black|ideologio=[[Marksismo]]<br />[[Socialismo]]<br />[[Kontraŭkapitalismo]]|pozicio=Maldekstra|titolo de parlamentaj sidoj2=Regantoj|parlamentaj sidoj2={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|27|black}}|afergvidanto=|titolo de parlamentaj sidoj1=Senato|parlamentaj sidoj1={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|81|black}}|titolo de parlamentaj sidoj=Nacia Kongreso de Brazilo|parlamentaj sidoj={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|513|black}}|koloroj={{Colorbox|black}} [[Nigro]]<br />{{Colorbox|white}} [[Blanka]]|ĵurnalo=|esperanta nomo=Populara Unueco|retejo=http://unidadepopular.org.br/|dissolvo=|sidejo=[[Dosiero:Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg|29x29ra|Blazono]] [[Braziljo]]|fondiĝo=[[16-a de junio]] [[2016]]|lando=Brazilo|estro=[[Leonardo Péricles]]|emblemo=|lingvo=Portugala|propra nomo=Unidade Popular|membroj=1.116|parlamentaj sidoj3={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|5568|black}}|titolo de parlamentaj sidoj3=Urbestroj|parlamentaj sidoj4={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|56810|black}}|titolo de parlamentaj sidoj4=Konsilistoj|emblemgrando=250x250ra}} '''Populara Unueco (UP)''', aŭ Populara Unueco por Socialismo, estas brazila [[Partio (politiko)|politika partio]] fondita la [[16-a de junio]] [[2016]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tse.jus.br/partidos/partidos-politicos/partidos-registrados-no-tse/unidade-popular |titolo=TSE |alirdato=2020-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200731174404/http://www.tse.jus.br/partidos/partidos-politicos/partidos-registrados-no-tse/unidade-popular |arkivdato=2020-07-31 }}</ref>, kiu akiris sian registradon la [[10-a de decembro]] [[2019]]. La partio estas ligita al movadoj kiuj agas por defendo de populara loĝado kaj defendas la [[Ŝtatigo|ŝtatigon]] de la [[Banko|banka sistemo]], la socian kontrolon de ĉiuj [[Monopolo|monopoloj]] kaj [[Konsorcio|kapitalismaj konsorcioj]] kaj la [[Produktadrimedoj]] en la strategiaj sektoroj de la [[ekonomio]] kaj [[Agrara reformo|Agrara Reformo]].<ref>[https://www.poder360.com.br/partidos-politicos/tse-aprova-criacao-da-unidade-popular-o-33o-partido-politico-no-pais/ TSE aprova criação da Unidade Popular, o 33º partido político no país]</ref> La Statuto de la partio estis publikigita la [[3-a de septembro]] [[2014]] subskribita de ĝia prezidanto [[Leonardo Péricles]]. Ĝi havas kiel simbolon tri {{JN|levita pugno}}, kiuj simbolas unuecon de agado kaj demokratian centralismon, sur nigra aŭ blanka fono, sur kiu estas skribitaj la nomo kaj akronimo de la organizo (UP). La nomo de la organizo estas inspirita de la [[Maldekstra ekstremismo|maldekstrema]] partia koalicio formita por la ĉilia prezidant-elekto en [[1970]], sub la gvidado de [[Salvador Allende]].<ref>[https://www1.folha.uol.com.br/poder/2018/08/militantes-usam-trens-da-cptm-para-recolher-assinaturas-para-novo-partido.shtml Folha]</ref> Ekde [[2014]], la Populara Unueco akiris iom post iom enmeton en [[Studento|studentajn]] kaj [[Sindikato|sindikatajn]] rondojn, akirante nacian esprimon kontraŭ la [[Michel Temer|registaro de Michel Temer]]<ref>[http://www.sintietfal.org.br/2017/05/mesa-reune-partidos-de-esquerda-para-debater-perspectivas-da-luta-contra-temer/ Sintietfal]</ref> kaj la kandidato en la [[Prezidantaj elektoj de 2018 en Brazilo]], [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://www.counterfire.org/articles/opinion/19897-the-brazilian-elections-and-the-fight-against-the-far-right Counter fire]</ref> Ĝia unua Kongreso okazis en [[Bel-Horizonto]], la [[23-a de marto|23-a]] kaj [[24-a de marto]] [[2019]], kaj havis la temon: "Partio de malriĉuloj, kun malriĉuloj kaj por malriĉuloj". La [[10-a de decembro]] [[2019]], la Konsilio aprobis la registradon de la partio kaj donis la numeron 80 por voĉdoni ĉe la urnoj. En [[junio]] [[2020]], la partio havis 1.116 membrojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tse.jus.br/eleitor/estatisticas-de-eleitorado/filiados |titolo=TSE |alirdato=2020-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190509233212/http://www.tse.jus.br/eleitor/estatisticas-de-eleitorado/filiados |arkivdato=2019-05-09 }}</ref> == Ideologio == [[Dosiero:Leonardo Péricles.jpg|eta|dekstra|Nacia Prezidanto de la UP, Leonardo Pericles.]] La partio defendas [[Socialismo|socialismajn]] idealojn kaj venkon de [[kapitalismo]], kontraŭbatalante internacian financan kapitalon kaj la plej riĉajn. Laŭ ĝia prezidanto, Leonardo Péricles: {{Citaĵo|La UP proponas esti poluso, kiu kontribuu al la reorganizado de la maldekstro inter la malriĉuloj per revolucia programo, sed kiu samtempe dialogu kun la homoj. Kiun ni devas batali? Internacia financa kapitalo kaj la tre riĉaj, la klasoj regantaj en Brazilo, kiuj portas rasismon, aŭtoritarismon kaj precipe la kontraŭ-malriĉan politikon, kiu igas Brazilon dependa, humiligita kaj prirabita ekde la periodo de sklaveco. <ref>[https://revistaforum.com.br/politica/tse-oficializa-e-brasil-ganha-novo-partido-politico-o-unidade-popular-up-de-esquerda-e-socialista/ TSE oficializa e Brasil ganha novo partido político: o Unidade Popular (UP), de esquerda e socialista].</ref>}} == Pozicioj<ref>[https://www.marxists.org/portugues/tematica/2019/03/anexo.htm Marxists]</ref> == {| class="wikitable" |Fino de [[polico]] |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Juĝo, aresto kaj konfisko de la posedaĵo de ĉiuj koruptaj |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Garantio de deca loĝejo, kloakigo kaj rubujo por ĉiuj brazilaj familioj |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Senpaga garantio de [[publika sano]] por ĉiuj |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Rajtoj de [[Indiĝeno|Indiĝenoj]] |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Defendo kaj protekto de la [[medio]] kaj [[naturo]] |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Senpaga publika edukado por ĉiuj kaj je ĉiuj niveloj |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |[[Egalismo|Egalaj]] rajtoj |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |[[Agrara reformo|Landa reformo]] |[[Dosiero:Yes_check.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yes_check.svg|15x15ra|Yes]] |- |Privatigo |[[Dosiero:X_mark.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:X_mark.svg|17x17ra|No]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Socialismaj partioj de Brazilo]] 8mec9cmv0654tj0q1h2szpv3v1daoef 0 704686 9506107 8916495 2026-11-02T07:37:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506107 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Female Troubadour with Saz, M6288, Horomos, 1211.jpg|eta|[[Matenadarano]] M6288, Ina trubadoro kun [[baglamo]], [[Horomos]], [[Anio (urbo)|Anio]], 1211]] La '''muziko de Armenio''' ([[Armena lingvo|armene]]: '''հայկական երաժշտություն''' ''hajkakan jeraĵŝtutjun'') havas siajn originojn en la [[Armena Altebenaĵo|Armena eltebenaĵo]], kiu venas el la [[3-a jarmilo a.K.]]<ref name=garland>{{citaĵo el libro |familinomo1=Manukian |nomo1=Manuk |titolo=The Garland Encyclopedia of World Music: The Middle East |dato=25a de septembro 2017 |eldoninto=[[Routledge]] |isbn=978-1351544177 |alirdato=8an de aŭgusto 2020 |ĉapitro=4. Armenia - Music of Armenia}}</ref><ref name="oxford">{{citaĵo el libro |familinomo1=Pahlevanian |nomo1=Alina |familinomo2=Kerovpyan |nomo2=Aram |familinomo3=Sarkisyan |nomo3=Svetlana |titolo=Armenia, Republic of (Armenian Hayastan) |eldoninto=The New Grove Dictionary of Music and Musicians|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000042078?_start=1&pos=1&q=armenia&search=quick |alirdato=8a de aŭgusto 2020}}</ref>, kaj estas multjara muzika tradicio, kiu ampleksas diversajn sekularajn kaj religiajn, lirturgian (kiel ekzemple la ''ŝarakanoj'' [[armena ĉanto]] kaj ''taghoj'', kune kun la propra armena muzika notacio nomata ''[[ĥazo]]''). Popola muziko estis precipe kolektita kaj transskribita de [[Komitas Vardapet]], eminenta komponisto kaj [[Muzikscienco|muzikologo]], fine de la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, kiu ankaŭ estas konsiderata la fondinto de la moderna armena nacia skolo de muziko. Armena muziko estis prezentita internacie de multnombraj artistoj, kiel ekzemple komponistoj [[Aram Ĥaĉaturjan]], [[Aleksandr Harutjunjan]], [[Arno Babaĝanjan]], Haig Gudenjan kaj Karen Kavalerjan kaj ankaŭ per tradiciaj interpretistoj kiel [[Duduko|duduk]]-ludanto [[Ĝivan Gasparjan]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Armenian chant - vocal music - Britannica |url=https://www.britannica.com/art/Armenian-chant |retejo=[[Encyclopædia Britannica]] |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref> . == Melodia bazo == [[Dosiero:Armenian scale.png|eta|300ra|maldekstre|Armena skalo]] Tradicia armena popolmuziko same kiel armena eklezia muziko ne baziĝas sur la eŭropa tona sistemo sed sur sistemo de [[Tetrakordo|tetrakordoj]]. La lasta noto de unu tetrakordo ankaŭ funkcias kiel la unua noto de la sekva tetrakordo, kaj danke al tiu sistemo multaj popolaj muzikaĵoj, kiuj baziĝas sur ĉi muzika sistemo, teorie iĝas senfina skalo. == Popolmuziko == [[Dosiero:Armenian musicans (1870, John Buchan Telfer).jpg|eta|maldekstre|Grupo de armenaj muzikistoj (1870)]] Armenio havas longan tradicion de popolmuziko ekde la pratempo. Dum la soveta epoko, Armena popolmuziko estis instruata en ŝtataj reklamataj konservatorioj, en 1978, influa [[Kanuno|kanun]]-ludanto kaj komponisto [[Ĥaĉatur Avetisjan]] fondis la fakon pri tradicia muziko de la [[Ŝtata Konservatorio Komitas|Komitas Ŝtata Konservatorio de Erevano]]. Tradiciaj instrumentoj inkluzivas la [[kamanĉo]]n, [[Kanuno|kanunon]] (kesta citro), dhol (dukapa mana tamburo), [[Al-Udo|al-udon]], [[Duduko|dudukon]], [[Zurno|zurnon]], [[Kavalo|blul]], [[sringo]], [[ŝvio]], [[pkuo]], [[parkapzuko]], [[Tar (liuto)|tar]], [[Pokala tamburo|dmblak]], bambir, kaj malpli alte la [[Baglamo|sazo]]. Aliaj instrumentoj ofte uzataj inkluzivas [[Violono|violonon]] kaj [[Klarneto|klarneton]]. La [[duduko]] estas vaste konsiderata la nacia instrumento de Armenio, kaj inter ĝiaj konataj interpretistoj estas Margar Margarjan, Levon Madojan, Vaĉe Hovsepjan , Gevorg Dabaghjan, kaj Jeghiŝ Manukjan, same kiel la plej fama nuntempa dudukisto de Armenio, Ĝivan Gasparjan. [[Dosiero:Armenian musician.jpg|eta|160ra|[[Matenadarano]], manuskripto no. 346, p., 280a. muzikisto kun [[baglamo]] ĉemane]] Famaj prezentistoj de popolmuziko inkludas kantistojn kiel ekzemple Armenak Ŝahmuradjan , [[Ofelja Hambardzumjan]], Vagharŝak Sahakjan, Araksia Gjulzadjan, Varduhi Ĥaĉatrjan, Norajr Mnatsakanjan, Hovhannes Badaljan, Hajrik Muradjan, Valja Samveljan, Rima Saribekjan, Raffi Hovhannisjan, Avak Petrosjan, Papin Poghosjan kaj [[Flora Martirosjan]]<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Komitas - Armenian composer - Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Komitas |retejo=[[Encyclopædia Britannica]] |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>. Ekzistas ankaŭ pluraj armenaj popolaj ensembloj, la Ŝoghaken Popola Ensemblo, fondita en 1995 en Erevano, kaj aliaj kiel la Arev Armena Popola Ensemblo. === Gusana kaj aŝika arto === [[Dosiero:Group of Musicians,, XVIth or XVIIth century.jpg|eta|maldekstre|170ra|[[Matenadarano]], manuskripto kun grupo de muzikistoj, 16a-17a jarcentoj]] En antikva kaj mezepoka Armenio , la ''[[Gusano|gusanoj]]'' (armene: գուսան) estis la kreemaj kaj prezentantaj artistoj-kantistoj, instrumentistoj, dancistoj, rakontistoj kaj profesiaj popolaj aktoroj en publikaj teatroj. La vorto ''gusan'' estas unuafoje menciita en fruaj armenaj tekstoj de la [[5-a jarcento]], ekzemple en tekstoj de [[Faŭsto de Bizanco]], [[Moseo de Ĥoreno]], kaj aliaj. En la frua mezepoko la vorto ''gusan'' estis uzata kiel ekvivalento al la klasika greka vorto ''mimos'' (mimo). Estis 2 grupoj de gusanoj: * 1. La unuaj estis de aristokrataj dinastioj (feŭdaj [[Senjorio|senjoroj]]) kaj rezultis kiel profesiaj muzikistoj; * 2. La dua grupo konsistis el popularaj, sed analfabetaj gusanoj. La gusanoj estis kaj kritikataj kaj laŭdataj, precipe en [[Bagratida Armenio|mezepoka Armenio]]. La adopto de kristanismo havis sian influon sur armena [[menestrelo]], iom post iom ŝanĝante sian etikan kaj ideologian orientiĝon. La centro de la gusanoj estis la kantono ''Goghtn'', regiono en la [[Vaspurakano|Vaspurakana]] provinco de [[Granda Armenio]] kiu limis kun la provinco [[Sjuniko (historia provinco)|Sjuniko]]. Fine de la Mezepoko, la gusanoj estis sukceditaj de popularaj, duonprofesiaj muzikistoj nomitaj [[Aŝiko|aŝikoj]] (armene:աշուղ), kiu ludis instrumentojn kiel la [[kamanĉo]] kaj [[Baglamo|sazo]]. [[Sajat-Nova]], aŝiko el la 18a jarcento, ankaŭ poeto, estas honorita en Armenio kaj ĝenerale en Kaŭkazio kie li kantis ne nur armene sed ankaŭ en aliaj ĉirkaŭaj lingvoj. Aliaj famaj armenaj aŝikoj inkluzivas [[Ĝivani|Ĝivanon]], [[Ŝeram|Ŝeramon]], [[Ŝirin|Ŝirinon]], [[Ŝahen|Ŝahenon]], [[Havasi|Havason]], kaj Aŝoton<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=At'ayan |nomo1=Robert |familinomo2=Nersessian |nomo2=Vrej N. |aŭtorligilo1=Robert Atayan |titolo=Armenian Neume System of Notation: Study and Analysis |dato=19an de novembro 2013 |eldoninto=Routledge|isbn=978-1136801495 |paĝo=273 |url=https://books.google.com/books?id=28IeAgAAQBAJ&pg=PA27 |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>. === Popolmuziko en la armena diasporo === [[Dosiero:Armenian folk music 3.JPG|eta|dekstra|195ra|Armenaj popolaj muzikistoj]] Posteuloj de pluvivantoj de la [[Armena genocido]], originale de [[Okcidenta Armenio]], kaj armenaj elmigrantoj de aliaj partoj de la [[Proksima Oriento]] ekloĝis en diversaj landoj kaj teritorioj, precipe en la [[Kalifornia Centra Valo]]. La dua kaj tria generacio de artistoj, kiel ekzemple Richard Hagopian, ludisto de [[Al-Udo|al-udo]] asociita kun la ''fe-''tradicio de armena-usona muziko pluvivigas ilian popolajn tradiciojn ekster la iamaj teritorioj de ne plu ekzistanta Armenio. Ĉi tiu danc-orientita stilo de armena muziko, uzanta armenajn kaj mezorientajn popolajn instrumentojn (ofte elektrigitajn/amplifitajn) kaj iujn okcidentajn instrumentojn, konservis la popolajn kantojn kaj dancojn de [[okcidenta Armenio]]. Multaj artistoj ankaŭ ludis la nuntempajn popularajn kantojn de kosmopolita [[Turkio]] kaj de aliaj sudokcident-aziaj landoj el kiuj la [[armenoj]] elmigris en la tiel nomataj ''srĝaran'' aŭ ''kafejo'', sur la [[Oka Avenuo (Manhatano)|Avenuo 8]] de [[Manhatano]], [[Novjorko]]. Grupoj kiel ekzemple la Vosbikian Bando de Filadelfio estis famaj en la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj por evoluigado de sia propra stilo de "kef muziko", peze influita per la populara usona ĵazbando la epoko. Alia ludanto de [[Al-Udo|al-udo]], [[John Berberian]], estas rimarkinda precipe pro siaj kunfandiĝoj de tradicia muziko kun roko kaj ĵazo en la 1960-aj jaroj<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.komitas.am/eng/church_music.htm |titolo=Articles of Komitas about church music |eldoninto=Komitas.am |dato= |alirdato=2012-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120821012046/http://www.komitas.am/eng/church_music.htm |arkivdato=2012-08-21}}</ref>. En la [[Armenoj en Libano|libana]] kaj [[Armenoj en Sirio|siria]] [[Armena diasporo|diasporo]]j, George Tutunĝjan, Karnig Sargsjan kaj aliaj prezentis armenajn revoluciajn kantojn, kiuj rapide populariĝis inter la membroj de la [[armena diasporo]], precipe subtenantoj de [[Armena Revolucia Federacio|ARF]]. En [[Teherano]], [[Irano]], la popolmuziko de la armena komunumo estas karakterizita per la laboro de [[Nikol Galanderjan]] (1881-1946) kaj la Ĥoro Goghtan. == Religia muziko == [[Dosiero:Armenian Hymnaire, 1332.jpg|eta|maldekstre |200ra|Mezepoka armena himnaro, 1332]] Armena religia (aŭ liturgia) muziko, ĉefe voĉa, estas unu el la plej malnovaj branĉoj de kristana kulturo, kaj estis enkondukita post la kristanigo de Armenio en 301 p.K. [[Armena ĉanto]], konsistanta el ok modoj, estas la plej ofta speco de religia muziko en Armenio. Ĝi estas skribita per ''[[Ĥazo|ĥazoj]]'', formo de unike armena muzika notacio. Multaj el tiuj kantoj havas antikvan originon, kun troveblaj spuroj ĝis la antaŭ-kristanaj tempoj, dum aliaj estas relative modernaj, inkluzive de pluraj formitaj de la sanktulo [[Mesrop Maŝtoc]], kiu ankaŭ inventis la [[Armena alfabeto|armenan alfabeton]]. Kelkaj el la plej bonaj prezentistoj de ĉi tiuj ĉantoj, aŭ ''ŝarakanoj'', loĝas ĉirkaŭ la [[Katedralo de Eĉmiadzin]], kaj inkluzivas la forpasintan sopranon [[Lusine Zakarjan]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=9U3-AAAAQBAJ&pg=PA21&lpg=PA21&dq=Duduk+britannica#q=Duduk%20|titolo=The Duduk and National Identity in Armenia|familinomo=Nercessian|nomo=Andy|dato=2001-08-28|eldoninto=Scarecrow Press|isbn=9781461672722|lingvo=angla}}</ref>. Makar Jekmaljan (1856-1905) formis la ''Patarag'', la muzika agordo de la [[dia liturgio]] de la [[Armena Apostola Eklezio]], kiun li kompletigis en 1892 en pluraj aranĝoj kaj unue estis publikigita en [[Leipzig|Lepsiko]] en 1896. Tiu aranĝo de la liturgio enkorpigis polifoniajn kaj homofoniajn vokalajn partojn en la strukturon de la Liturgio kaj pere de tiu nova sistemo ĝi povis esti plene notita. Ĉi tio influis la kompozician aliron de [[Komitas Vardapet|Komitas]], kiu estis la studento de Jekmaljan (kune kun la verkoj de Kristapor Kara-Murza) kaj ankaŭ vidis lin enkonduki polifonion kun sia versio de la Liturgio fine de la [[19-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.road-to-armenia.com/music/music.html |titolo=Shoghaken Ensemble history on "Road To Armeania" |eldoninto=Road-to-armenia.com |dato= |alirdato=2012-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181007231448/http://road-to-armenia.com/music/music.html |arkivdato=2018-10-07 }}</ref>. == Klasika muziko == [[Dosiero:The Armenian Orchestra of Adana, 1902-1906s.jpg|eta|dekstre|300ra|La armena orkestro de [[Adana]], 1902-1906]] Armenaj komponistoj de [[otomana klasika muziko]] inkluzivas [[Kemani Tatjos Eksercijan]] (1858-1913), muzikteoriulon [[Hambardzum Limonĝjan]] (1768-1839), kiu disvolvis la influan notosistemon "Hambardzum", kaj [[Bimen Şen|Bimen Şen Der Ghazarjan]] (1873-1913)<ref name=kef>{{citaĵo el la reto |familinomo1=Kezelian |nomo1=Harry |titolo=Kef Music – the Jazz of Armenian People |url=https://mirrorspectator.com/2019/07/25/kef-music-the-jazz-of-armenian-people/ |retejo=[[The Armenian Mirror-Spectator]] |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>.. [[Aleksander Spendiarjan]] (1871-1928), [[Armen Tigranjan]] (1879-1950), kaj [[Haro Stepanjan]] estas plej konataj pro siaj armenaj operoj. [[Sargis Barĥudarjan]] (1887-1973) kaj [[Garo Zakarjan]] (1895-1967) estas reprezentaj komponistoj de la antaŭ- kaj frua [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|sovetia armena epoko]]. La plej fama tamen estis [[Aram Ĥaĉaturjan]] (1903–1978), internacie konata precipe pro sia muziko por diversaj baletoj kaj la senmorta ''[[Sabra Danco]]'' el lia komponaĵo por la baleto ''[[Gajane]]''. [[Gevorg Armenjan]] (1920-2005), [[Anahit Cicikjan]] (1926-1999), [[Arno Babaĝanjan]] (1921-1983), [[Barseg Kanaĉjan]] (1885-1967), [[Edvard Mirzojan]] (1921-2012), [[Boris Parsadanjan]] (1925-1997), [[Aŝot Zohrabjan]] (1945–), [[Aram Satjan]] (1947–), kaj [[Vardan Aĝemjan]] (1956–) reprezentas aliajn sovetiajn epokojn armenaj komponistoj. [[Josif Andriasov]] (1933–2000) estis influa komponisto-simfonisto, morala filozofo kaj instruisto. [[Aleksander Harutjunjan]] (1920–2012) estas plej konata pro sia ''trumpeta konĉerto en bemola maĵoro'' . Aleksander Doluĥanjian (1910–1968) komponis aŭ aranĝis multajn armenajn kantojn, inkluzive de la konata "Hirundo". Aleksander Aĝemjan (1925-1987), Aŝot Satjan(1906–1958) kaj Vagarŝak Kotojan (1921–1992) estas konataj pro siaj kontribuoj al armena instrumenta kaj voĉa muziko. [[Eduard Abramjan]] (1923–1986) verkis kantojn surbaze de la poezioj de armenaj poetoj [[Hovhannes Tumanjan]] kaj [[Avetik Isahakjan]], kiuj nun estas parto de la norma repertuaro. [[Artemi Ajvazjan]] (1902–1975) verkis la unuajn sovetiajn muzikajn komediojn, inkluzive de la populara "Dentisto el Oriento". En la lastaj jaroj [[Avet Terterjan]] (1929–1994), [[Tigran Mansurjan]] (1939–), [[Vaĉe Ŝarafjan]] (1966–) kaj [[Aram Petrosjan]] (1972–) atingis tutmondan sukceson<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Oud Great Richard Hagopian to Perform at Abril Bookstore on Feb. 22 |url=https://mirrorspectator.com/2020/02/13/oud-great-richard-hagopian-to-perform-at-abril-bookstore-on-feb-22/ |retejo=The Armenian Mirror-Spectator |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>. Alia aklamita, pli freŝa, klasika komponisto estas [[Ĥaĉatur Avetisjan]](1926–1996), multaj el kies komponaĵoj baziĝas sur tradiciaj folkloraj temoj. Urugvaja-armena komponisto [[Coriún Aharonián]] (1940–2017), krom rimarkinda korpo de avangardaj komponaĵoj faris ampleksan muzikologian kaj politikan laboron. La armena naciisma komponisto [[Aleksander Kalojan]] (1962–) estas konata pro siaj malkaŝe naciismaj verkoj por armea bando kaj orkestro inkluzive de militistaj paradoj, [[Tonpoemo|tonpoemoj]] kaj simfonioj tuj rekoneblaj kiel "armenaj" en ilia koloro.<ref>{{citaĵo el libro |familinomo1=Koskoff |nomo1=Ellen |titolo=Music Cultures in the United States: An Introduction |dato=2005 |eldoninto=Routledge |isbn=1135888809 |paĝoj=288–294 |url=https://books.google.com/books?id=_nuVNAaMMzAC&pg=PA291 |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>. [[Dosiero:With Aram Khachaturian.jpg|eta|maldekstre|350ra|[[Aram Ĥaĉaturjan]] kun armenaj komponistoj kaj muzikistoj en [[Diliĝano]]]] En klasika muziko multaj armenaj kantistoj akiris tutmondan agnoskon: sopranoj [[Gohar Gasparjan]], [[Sona Ghazarjan]], [[Arpine Pehlivanjan]], [[Lucine Amara]], [[Cathy Berberian]] kaj, pli ĵuse, [[Isabel Bajrakdarjan]] kaj [[Anna Kasjan]], mezosoprano [[Tatevik Sazandarjan]] , tenoroj [[Tigran Levonjan]], [[Gegham Grigorjan]], kaj [[Vahan Mirakjan]]; basoj [[Ara Berberian]], kaj [[Henrik Alaverdian]], same kiel la bas-baritona [[Barsegh Toumanian]]. En la diasporo, armenaj muzikistoj kiel pianisto [[Şahan Arzruni]], violonistoj [[Manoug Parikian]] kaj [[Levon Chilingirian]], kaj komponistoj kiel [[Alan Hovhaness]] atingis internacian famon. Armena-usona komponisto [[John Hodian]] kreis "Kantojn de Ekzilo", kio estas nova muziko kiu precipe baziĝas sur poezio de la mezepoka armena pentristo, poeto kaj pastro [[Mkrtiĉ Naghaŝ]]. Kun tri inaj kantistoj, [[duduko]], [[Al-Udo|al-udo]], dhol kaj [[piano]], ''The Naghash Ensemble'' travojaĝas internacie ekde 2014. Ilia muziko estis priskribita kiel hibrido de "klasika muziko, ĵazo, folko kaj post-minimumismo" laŭ la germana radiostacio [[BR Klassik]]. [[Scott Giles]] (1965–) estas armena usonano konata pro siaj multaj simfonioj kaj koncertoj. Armena-kanada komponisto [[Vahram Sargsjan]] (1981–) reprezentas la pli junan generacion de armenaj nuntempaj komponistoj, kiu estas plejparte konata pro siaj ĥoraj komponaĵoj<ref name=alajaji>{{citaĵo el libro |familinomo1=Alajaji |nomo1=Sylvia Angelique |titolo=Music and the Armenian Diaspora: Searching for Home in Exile |dato=2015 |eldoninto=[[Indiana University Press]] |isbn=978-0253017765 |url=https://books.google.com/books?id=xJB2CgAAQBAJ |alirdato=8a de aŭgusto 2020}}</ref>. == Ĵazo == [[Dosiero:Tigran-Hamasyan-Portrait.jpg|eta|[[Tigran Hamasjan]].]] La unua ĵazbando de Erevano estis fondita en 1936. Sovetia ĵazo estis disvolvita de armenoj kiel [[Artemi Ajvazjan]], kiu fondis la Armenan Ŝtatan Estradan Orkestron en 1938. Famaj prezentistoj en la voĉa ĝenro estis: [[Georgi Minasjan]], [[Artaŝ Avetjan]] kaj [[Levon Sevan]], same kiel la menciitaj [[Elvina Makarjan]] kaj [[Datevik Hovanesjan]]. [[Tigran Hamasjan]] estas [[Gjumri]]a nuntempa ĵaz-pianisto kiu estas forte influita de la armena folklora tradicio, ofte uzante a skalojn kun malsamaj kategorioj. == Populara muziko == === Popmuziko === [[Dosiero:Sirusho pic.jpg|maldekstra|250px |eta|Siruŝo en sia muzikvideo <nowiki>''PreGomeŝ''</nowiki>.]] Armenaj popularaj kantoj estis prezentitaj de famaj sovetepokaj prezentistoj kiel Ruben Matevosjan, [[Ofelja Hambardzumjan]], Varduhi Ĥaĉatrjan, kaj Papin Poghosjan. Suzan Jakar kaj [[Udi Hrant Kenkuljan]] estis famaj kabaredistoj en [[Turkio]] dum la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Aliaj reprezentantoj de sovetepoka kaj moderna armena pop-muziko inkluzivas Bella Darbinjan, Raisa Mkrtĉjan, kaj la pli nuntempajn voĉajn prezentistojn kiel Elvina Makarjan, Erna Yuzbaŝjan, Nadeĵda Sargsjan, Zara Tonikjan, [[Sjuzan Margarjan]], kaj Datevik Hovanesjan. Armenaj viraj popprezentistoj inkludas [[Ruben Haĥverdjan]] kaj diasporajn artistojn Adiss Harmandjan, Paul Baghdadlian, kaj Maxim Panossian. [[Harut Pambukĉjan|Harut Pambukĝjan]] estas vaste populara kantisto naskiĝinta en soveta Armenio, kiu nuntempe loĝas en [[Los-Anĝeleso]]<ref name="kuyumjian">{{citaĵo el libro |familinomo1=Soulahian Kuyumjian |nomo1=Rita |titolo=Archeology of Madness: Komitas, Portrait of an Armenian Icon |dato=2001 |eldoninto=Taderon Press ([[Gomidas Institute]]) |loko=Reading, Berkshire; [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]] |isbn=1903656109 |paĝoj=29–30 |eldono=2a |url=https://books.google.com/books?id=pZIwJWLuqb4C&lpg=PA165&vq=29&pg=PA29 |alirdato=9a de aŭgusto 2020}}</ref>. En la 2000-aj jaroj popkantistoj kiel [[Siruŝo]] kaj [[André (kantisto)|André]], [[Inga kaj Anuŝ]], [[Aram Mp3|Aram MP3]] kaj [[Iveta Mukuĉjan]] inter aliaj reprezentis [[Armenio en la Eŭrovido-Kantokonkurso|Armenion en la Eŭrovido-Kantokonkurso]]. ==== Rabiz-muziko ==== [[Dosiero:Inga and Anush Arshakyans studio photosession.jpg|eta|250ra|[[Inga kaj Anuŝ]].]] [[Dosiero:ESC2016 - Armenia 06.jpg|250px |eta|[[Iveta Mukuĉjan]] en [[Eŭrovido-Kantokonkurso|Eŭrovido 2016]].]] Rabizo (armene: ռաբիզ), aŭ rabiso, estas ĝenro de armena populara muziko kaj subkulturo, distingita per siaj kantotekstoj kaj danc-orientitaj sintezitaj melodioj en 6/8 taktindiko kun elementoj de armena popola muziko. Malgraŭ la vasta uzo de la termino, la etimologio aŭ difino de la vorto "rabizo" ne estas klare komprenataj. Laŭ iuj fontoj ĝi originas el la rusa frazo "работники искусства" (rabotniki iskusstva) uzata dum sovetiaj tempoj, kun la signifo "Artlaboristoj", rilate al sindikatoj, kiuj specialiĝis pri nova muzika komponaĵo<ref>{{citaĵo el libro |familinomo1=Bretèque |nomo1=Estelle Amy de la |titolo=The Balkans and Caucasus: Parallel Processes on the Opposite Sides of the Black Sea |dato=2012 |eldoninto=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1443837057 |paĝo=327 |url=https://books.google.com/books?id=TzosBwAAQBAJ&pg=PA327 |alirdato=8an de aŭgusto 2020}}</ref>. Ludita de muzikistoj kiel [[Tatul Avojan]] kaj Hajk Ghevondjan (pli konata kiel Spitakci Hajko), rabiza muziko ankaŭ estas vaste populara inter armenaj diasporaj komunumoj en [[Los-Anĝeleso]] kaj [[Rusio]]. Subĝenro de rabiza muziko, nomata "kef" (senrilata al la samnoma armena-usona kef-muziko),  koncernas romantikan amon aŭ feston, sed ankaŭ amon al familio aŭ patriotismo. <blockquote>La muzika lingvo de la rabizo, estante miksaĵo de pluraj muzikaj tradicioj (ĉefe armena nacia muziko, nomita ''[[aŝiko]]''. [Barda-stila] kaj orienta laŭ la stilo de la makam [klasika kortega muziko]), ĝi estas markita per delikata orienta harmonio kaj abundo da melisinoj, kiuj permesas al la muzikisto atingi la deziratan efikon per pure muzikaj rimedoj. </blockquote>Rabiz-muziko lastatempe vidis neatenditan internacian komercan sukceson, precipe en Turkio, kun "[[Mi Gna]]" de armena usona repisto [[Super Sako]], kiu prezentas Hajk Ghevondjan, trafante numeron 1 en Shazam el 100 kantoj kaj ĝia filmeto rikoltanta pli ol 190 milionojn da vidoj en [[YouTube]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://firstedition.com/kaloian |titolo=firstedition.com |eldoninto=firstedition.com |dato= |alirdato=2012-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120722224937/http://firstedition.com/kaloian/ |arkivdato=2012-07-22}}</ref>. === Roko === [[Dosiero:Harout_Pamboukjian_and_Ruben_Hakhverdyan.jpg|eta|250ra|maldekstre| [[Harut Pambukĉjan]] kaj [[Ruben Haĥverdjan]]]] Inter la rokmuzikaj grupoj de la pli malnova generacio estis ''Arakjalner'' ("Apostoloj") de [[Artur Mesĉjan]], Vostan Hajoc, Ajas, kaj Arevacak. Nuntempaj armenaj rokmuzikaj grupoj inkludas Sard, Bambir 2, Vordan Karmir, Dogma, Reencarnation, kaj alternativan rokogrupon The Beautified Project. === Hiphopo === Hiphopomuziko en Armenio estas populara ĉefe inter la junuloj. Unu el la famaj armenaj repbandoj de la 2000-aj jaroj estis Haj Tgheq ( ''Հայ տղեք'' "armenaj knaboj"), fondita en 2001. Post la malfondo de la bando, membroj [[Miŝo]] kaj HT Hajko komencis siajn proprajn solokarierojn. En la diasporo, repisto R-Mean, bazita en [[Glendale (Kalifornio)|Glendale]], [[Kalifornio]], gajnis popularecon inter la armena komunumo per la kanto "Malfermaj Vundoj", kiu memorigas la [[Armena genocido|Armenan Genocidon]], kaj komencis la movadon "Malfermaj Vundoj 1915". Aliaj armenaj repaj grupoj formiĝis en [[Germanio]], kiel ''Armenios'', kiu estis fondita en Germanio de A-Shot, ArmoX & 15Volt. En la 2010-aj jaroj, armen-usona repisto Super Sako. La menciita unuopaĵo "Mi Gna" atingis tutmondan komercan sukceson kaj estis remiksita en pli ol 10 lingvoj kaj de internaciaj artistoj, kiel [[Gims|Maitre Gims]] (Francio), Balti (Maroko), kaj DJ Pantelis (Grekio)<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://armenpress.am/eng/news/884711/%E2%80%98mi-gna%E2%80%99-by-armenian-rapper-super-sako-becomes-top-hit-in-turkey.html|titolo='Mi Gna' by Armenian rapper Super Sako becomes top hit in Turkey|verko=armenpress.am|alirdato=2017-09-11|lingvo=angla}}</ref>. == Armenaj muzikistoj el la Diasporo == [[Dosiero:Super Sako 2017.png|eta|[[Super Sako]].]] Estas granda nombro da muzikistoj de armena deveno aŭ origino sed loĝantaj (aŭ naskiĝintaj) ekster Armenio. En Francio, la artisto [[Charles Aznavour]] (''Aznavurjan''), de armena deveno, estis konata pro siaj spektakloj kaj kantoj dum jardekoj. [[System of a Down]], internacie populara alternativa metalbando el [[Usono]], estis formita de Daron Malakian, [[Serĵ Tankian]], Shavo Odadjian kaj John Dolmayan, ĉiuj ĉi estas el armena usona deveno. Tankian ankaŭ publikigis plurajn solalbumojn kun politika kaj socie konscia enhavo. [[Arto Tunçboyacıyan]] estas konata turka muzikisto de armena deveno, kiu estas fama en Turkio kaj tutmonde, kaj nuntempe havas sian propran ĵazklubon en [[Erevano]], [[Armenio]]. Li estis la fondinto de la ''Armena Mararmea Bando''. Klavarludanto Derek Sherinian estas konata rok-klavarludanto, kiu ludis kun [[Alice Cooper]] , [[KISS|Kiss]] kaj [[Dream Theater]], inter aliaj. [[Andy Madadjan]] estas irana armena artisto, kaj [[Vigen Derderjan]] estas irana armena ĵaza kaj popkantisto. Armik, irana armena flamenka gitaristo kaj komponisto, estas konata de la nova flandra ĝenro. Armen-usonaj multinstrumentisto Danny Bedrosian estis la ĉefa klavarludanto de la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]]. George Mgrdichian, naskita kaj kreskinta en Novjorko, estis armen-usona muzikisto, kiu ludis plurajn instrumentojn en la ĵaza ĝenro, inkluzive de [[Al-Udo|al-udo]] kaj [[klarneto]]. Aliaj armenaj muzikistoj inkluzivas Ara Topouzian, kiu prezentas sur la kanon kaj VANArmenya, kiu kantas ambaŭ popolajn, infanajn kaj patriotajn kantojn, prezentas sur klavaroj kaj reklamas la muzikon de "la alia Gomidas", Grikor Mirzaian Suni. == Vidu ankaŭ == * [[Kulturo de Armenio]] * [[Armena danco]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Armena arto]] [[Kategorio:Armena muziko| ]] rjkr4gtc7n5kgt4ekk9ah5n45u2d1xk 0 705854 9505770 9315770 2026-11-01T15:48:05Z RG72 11847 9505770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nikoloz Semjonoviĉ ĈĤEIDZE''' aŭ '''Nikolaj Ĉĥeidze''' ({{l-ka|ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძე}}; {{l-ru|Николай (Карло) Семёнович Чхеидзе}}), ofte konata kiel '''Karlo Ĉĥeidze''' (n. la 21-an de marto 1864, vilaĝo Puti, Ŝorapana distrikto, [[Kutaisa gubernio]], la [[Rusia imperio]] — m. la 13-an de junio 1926, [[Leuville-sur-Orge]], [[Francilio]], [[Francio]]), estis rusia, kartvela politikisto, revoluciulo. En la 1890-aj jaroj, li antaŭenigis socialdemokratan movadon en [[Kartvelio]]. Li fariĝis grava persono en la [[Rusia revolucio de 1917|Rusia revolucio]] de 1917 (februaro 1917 ĝis oktobro 1917) kiel menŝevika prezidanto de la Ekzekutiva Komitato de la Soveto de [[Petrogrado]] (ĝis septembro 1917). Poste li servis kiel prezidanto de la Transkaŭkaza Sejmo (Februaro 1918 ĝis majo 1918), kaj li plenumis oficon en la [[Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko|Transkaŭkaza Demokrata Federacia Respubliko]] (aprilo-majo 1918). Poste li fariĝis prezidento de parlamentaj asembleoj de [[Kartvela Demokratia Respubliko|Kartvelia Demokratia Respubliko]], Nacia Konsilio, Konstitucia Asembleo kaj Parlamento (majo 1918 ĝis marto 1921).<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Nikolay-Semyonovich-Chkheidze|website=Encyclopedia Britannica|title=Nikolay Semyonovich Chkheidze}}.</ref>. == Opinioj == Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] skribis en la 1920-aj ke Nikolaj Ĉĥeidze estis honesta kaj fidela revoluciulo, sed la persono ne memstara kaj ofte manipulata. {{Citaĵo |teksto = Ĉĥeidze ne taŭgis kiel proleta kaj partia gvidanto, kaj li neniam kaj nenien kondukis: por tio li havis eĉ ne plej etajn kapablojn. Inverse, li havis ĉiujn kapablojn por eterne esti kondukata de iu, foje iom rezistante. Kaj okazis fojfoje, kiam liaj amikoj kondukis lin je tiaj profundejoj de politikaj intrigoj, kie li mem fartis malbone, kaj je tiajn aventurojn kiujn li ne nur ne ŝatis, sed kontraŭ kiuj li rezolute protestis, kvankam... ne publike. [...] Sed, transforminte lin je ikonon, oni lin kondukis, ĉar rezisti forte li ne kapablis. Kaj post veni kien ne decis, li vane protestis, ĉar tiu ĉi "apudpartia homo", laŭ esprimo de [[Lenin]], estis senriproĉe honesta soldato de la revolucio, anime kaj korpe fidela al la demokratio kaj laborista movado. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 196 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Чхеидзе не был годен в пролетарские и партийные вожди, и он никого никогда и никуда не вел: для этого у него не было ни малейших данных. Напротив, у него были все данные, чтобы вечно ходить на поводу, иногда немного упираясь. И бывали случаи, когда его друзья заводили его в такие дебри политиканства, где ему было совсем не по себе, и в такие авантюры, которым он не только не сочувствовал, но против которых решительно протестовал, хотя и… не публично. [...] Но, превратив его в икону, его водили, ибо основательно упираться он не имел силы. А зайдя куда не следует, он бесплодно протестовал, ибо этот «околопартийный человек», по выражению Ленина, был безупречно честным солдатом революции, душой и телом преданный демократии и рабочему движению. }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Cxĥeidze, Nikolaj}} [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Rusiaj politikistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj politikistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Regnestroj de eksaj landoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Entombigitoj en Parizo]] 8f0dlbrjznspjq2ayw0lis4ht6ybyub 0 705979 9505932 7049282 2026-11-01T22:05:12Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Radiko (lingvoscienco)]] 9505932 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Radiko (lingvoscienco)]] 0xmhdszwakabjasg47hk221wyaldcnv 828 707434 9505748 9339025 2026-11-01T15:18:13Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:I18n]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 7060598 Scribunto text/plain local p = {} -- Credit to http://stackoverflow.com/a/1283608/2644759 -- cc-by-sa 3.0 local function tableMerge(t1, t2, overwrite) for k,v in pairs(t2) do if type(v) == "table" and type(t1[k]) == "table" then -- since type(t1[k]) == type(v) == "table", so t1[k] and v is true tableMerge(t1[k], v, overwrite) -- t2[k] == v else if overwrite or t1[k] == nil then t1[k] = v end end end return t1 end function p.loadI18n(name, i18n_arg) local exist, res = pcall(require, name) if exist and next(res) ~= nil then if i18n_arg then tableMerge(i18n_arg, res.i18n, true) elseif type(i18n) == "table" then -- merge to global i18n tableMerge(i18n, res.i18n, true) end end end function p.loadI18nFrame(frame, i18n_arg) p.loadI18n(frame:getTitle().."/i18n", i18n_arg) end return p pggbb6d78fzqixjoboirtmh9ljkxsuq 828 707481 9505745 9339022 2026-11-01T15:16:58Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:WikidataIB/titleformats]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 7061256 Scribunto text/plain --[[ To satisfy Wikipedia:Manual of Style/Titles, certain types of items are italicised, and others are quoted. This submodule lists the entity-ids used in 'instance of' (P31), which allows a module to identify the values that should be formatted. The table p.formats is indexed by entity-id, and contains the value " or '' --]] local p = {} p.italics = { "Q571", -- book "Q13593966", -- literary trilogy "Q277759", -- book series "Q2188189", -- musical work "Q11424", -- film "Q13593818", -- film trilogy "Q24856", -- film series "Q5398426", -- television series "Q482994", -- album "Q169930", -- extended play "Q1760610", -- comic book "Q7889", -- video game "Q7058673", -- video game series "Q25379", -- play "Q2743", -- musical "Q37484", -- epic poem "Q41298", -- magazine } p.quotes = { "Q207628", -- musical composition } p.size = 0 p.formats = {} for i, v in ipairs(p.italics) do p.formats[v] = "''" p.size = p.size + 1 end for i, v in ipairs(p.quotes) do p.formats[v] = '"' p.size = p.size + 1 end return p kf27lmax414v7k61jzza3jomkstxn1m 828 707482 9505746 9339023 2026-11-01T15:17:09Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:WikidataIB/nolinks]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 7061259 Scribunto text/plain local p ={} --[[ The values here are the English sitelinks for items that should not be linked. These 36 are not definitive and may be altered to suit. --]] p.items = { "Australia", "Austria", "Belgium", "Canada", "China", "Denmark", "England", "France", "Germany", "Greece", "Hungary", "Iceland", "India", "Republic of Ireland", "Israel", "Italy", "Jamaica", "Japan", "Luxembourg", "Mexico", "Netherlands", "New Zealand", "Northern Ireland", "Norway", "Poland", "Portugal", "Russia", "Scotland", "South Africa", "Spain", "Sweden", "Switzerland", "Turkey", "United Kingdom", "UK", "United States", "USA", "Wales", } --[[ This provides a convenient way to create a test whether an item is on the list. --]] p.itemsindex = {} for i, v in ipairs(p.items) do p.itemsindex[v] = true end return p os706fxg7ivfr0wq2o2z1afni11n93q 0 713907 9505876 9482442 2026-11-01T19:45:42Z Sj1mor 12103 9505876 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} | regno2 = planto |nomo = Gvarano |dosiero = Paullinia_cupana_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-234.jpg |dosiero2 = Guarana - Paullinia cupana.jpg |regno = [[Plantoj]] |senranga divizio=[[Verdukotiledonaj]] |senranga klaso=[[Rozedoj (klado)|Rozedoj]] |ordo=[[Sapindaloj]] |familio=[[Sapindacoj]] |genro = Paullinia |specio = Gvarano |dunomo = Paullinia cupana |dunomo aŭtoritato = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] }} '''Gvarano'''<ref>[https://vortaro.net/#gvarano_kdc Laŭ NPIV]</ref> (el la portugala guaraná [ɡwaɾɐˈna]) (''Paullinia cupana'', sin. ''P. crysan'', ''P. sorbilis'') estas [[grimpplanto]] en la familio de [[Sapindacoj]], apartenanta al la [[amazona baseno]] kaj precipe ofta en Brazilo. Gvarana havas grandajn foliojn kaj arojn da floroj kaj estas plej konata pro la semoj de ĝiaj fruktoj, kiuj havas proksimume la grandecon de kafosemo. Kiel [[dieta suplemento]] aŭ herbaĵo, gvaranaj semoj estas efika stimulilo:<ref>{{Cite news| last = Johannes| first = Laura | title = Can a Caffeine-Packed Plant Give a Boost?| newspaper = [[The Wall Street Journal]]| page = D3 |date = March 2, 2010}}</ref> ĝi enhavas ĉirkaŭ duoble la koncentriĝon da [[kafeino]] trovita en kafosemoj (ĉirkaŭ 2-4,5% da kafeino en gvaranaoj semoj, kompare al 1-2% por kafosemoj).<ref>{{cite journal |vauthors=Bempong DK, Houghton PJ, Steadman K |year=1993 |title=The xanthine content of guarana and its preparations |journal=Int. J. Pharmacog. |issn=0925-1618 |volume=31 |issue=3 |pages=175–81 |doi=10.3109/13880209309082937 }}</ref> La aldonaĵo gajnis konatecon pro sia uzo en energiaj trinkaĵoj. Kiel ĉe aliaj plantoj produktantaj kafeinon, la alta koncentriĝo de kafeino estas defenda toksino, kiu forpuŝas plantomanĝantojn de la bero kaj ĝiaj semoj.<ref>{{cite journal |vauthors=Ashihara H, Sano H, Crozier A |title=Caffeine and related purine alkaloids: biosynthesis, catabolism, function and genetic engineering |journal=Phytochemistry |volume=69 |issue=4 |pages=841–56 |date=February 2008 |pmid=18068204 |doi=10.1016/j.phytochem.2007.10.029 }}</ref> La koloro de la frukto varias de bruna ĝis ruĝa kaj ĝi enhavas nigrajn semojn parte kovritajn de blankaj ariloj. La kolora kontrasto kiam la frukto estas disfendita estis komparita kun la aspekto de okulgloboj kaj fariĝis la bazo de devenmito ĉe la Sateré-Maûe'-homoj.<ref name="culthistplants">{{cite book |veditors=Prance G, Nesbitt M |title=Cultural History of Plants |publisher=Routledge |year=2004 |location=Nov-Jorko |page=179 }}</ref> == Historio kaj kulturo == La vorto gvarano devenas de la [[gvarania]] vorto guara-ná, kiu havas sian originon en la Sateré-Maûe-vorto por la planto, ''warana'',<ref name="etymology">"[http://www.m-w.com/dictionary/guarana guarana]". Merriam Webster. Retrieved 2007-09-18.</ref> kiu en la gvarania signifas "frukto kiel la okuloj de la homoj" aŭ "okuloj de la dioj". Gvarano ludas gravan rolon en [[Tupioj|Tupia]] kaj Gvarani-kulturo. Laŭ mito atribuita al la Sateré-Maûe'-tribo, la malsovaĝigo de gvarano originis de diaĵo mortiginta karan vilaĝan infanon. Por konsoli la vilaĝanojn, la bonvola dio eltiris la maldekstran okulon de la infano kaj plantis ĝin en la arbaro, rezultigante la sovaĝan variaĵon de gvarano. La dio tiam deŝiris la dekstran okulon de la infano kaj plantis ĝin en la vilaĝo, estigante hejmigitan gvaranon.<ref name="culthistplants-179">{{cite book |author=Beck HT |chapter=10 Caffeine, Alcohol, and Sweeteners |title=Cultural History of Plants |editor=Ghillean Prance |editor2=Mark Nesbitt |location=Nov-Jorko |publisher=Routledge |year=2004 |page=179 |isbn=978-0-415-92746-8 }}</ref> La gvaranioj faras [[tizano]]n per senŝeligado, lavado kaj sekigado de la semoj, kiujn ili poste muelas en delikatan pulvoron. La pulvoro estas knedita en paston kaj poste aliformita en cilindrojn. Ĉi tiu produkto estas konata kiel gvarana pano, kiu estas raspita kaj poste mergita en varman akvon kune kun sukero.<ref name="worldofcaffeine-259">{{cite book |vauthors=Weinberg BA, Bealer BK |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |location=Nov-Jorko |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92723-9 |pages=[https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/259 259–60] |url=https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/259 }}</ref> Ĉi tiu planto estis prezentita al eŭropaj koloniigistoj kaj alportita en Eŭropon dum la 16a jarcento de Felip Betendorf, Oviedo, Hernández, Cobo kaj aliaj hispanaj kronikistoj. Antaŭ 1958, gvaranaĵoj estis jam komercigitaj<ref name="worldofcaffeine-259"/><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=AGaTAgAAQBAJ&pg=PA260|titolo=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug|aŭtoro=Bennett Alan Weinberg and Bonnie K. Bealer|jaro=2001|ISBN=9781135958176|paĝo=260}}</ref> [dubinda - diskutaĵo]. == Priskribo == === Aspekto kaj ŝelo === Gvarano estas [[ligna planto]]; ĝi kreskas kiel grimpanta [[arbedo]] aŭ [[liano]], kiu povas atingi altojn ĝis 12 metroj en naturaj [[Tropikoj|tropikaj]] lokoj.<ref name="raintree">[http://www.rain-tree.com/guarana.htm#.UhIVRn89Uxg ''Guaraná (Paullinia cupana)'' - Datenblatt] bei [http://www.rain-tree.com/ ''Raintree'' - ''Tropical Plant Database''.] (angle).</ref> La ŝelo estas komence brunece mole harplena kaj baldaŭ kalviĝas. Nur en ''Paullinia cupana'' var. ''sorbilis'' ĉeestas ĉiroj, ili situas en la foliaj aksoj. === Folioj === La alterne aranĝitaj [[folio]]j longas 20 ĝis 35 centimetrojn kaj dividiĝas en petiolo kaj folia klingo. La petiolo kaj foliaj rakioj estas supre kanelformaj, konveksaj kaj iomete striitaj. La ledeca, kalva, nepinia folia klingo enhavas kvin 10 ĝis 20&nbsp;cm longajn kaj 4,5 ĝis 9&nbsp;cm larĝajn foliajn sekciojn.<ref name="purdueNewcrop"/> La supraj foliaj sekcioj estas longformaj kaj la malsupraj - ovformaj. La fina flugfolio havas pintan aŭ preskaŭ kojnoforman bazon kaj ĉe la flankaj folietoj ĝi estas rondeta ĝis pli malpli tigforma. La folia rando estas pli malpli klare ĝis apenaŭ rekoneble segildenta. La [[stipulo]]j longas 2 ĝis 3 milimetrojn.<ref name="FoPeru">J. F. Macbride: ''Sapindaceae''. 13(3A/2): 291–391, In: J. F. Macbride (Hrsg.): ''Flora of Peru'', 1956. Publ. Field Mus. Nat. Hist., Bot. Ser. Field Museum, Chicago. [http://biodiversitylibrary.org/page/4612267 ''Paullinia cupana'', p. 334–335 skanita ĉe ''biodiversitylibrary.org''] (angle).</ref> === Infloresko kaj floro === Gvarano estas [[monoika]]. Kelkaj floroj grupiĝas kune flanke, fine aŭ ĉe la komencitaj ĉiroj en racemaj [[infloresko]]j. Povas esti infloreska tigo. La infloreska akso havas diametron de ĉirkaŭ 2&nbsp;mm. La [[brakteo]]j estas alenformaj kun longo de 1 ĝis 1,5&nbsp;mm. La 4 ĝis 5&nbsp;mm longaj floraj tigoj estas dividitaj sub sia mezo.<ref name="purdueNewcrop"/><ref name="FoPeru"/> La relative malgrandaj unuseksaj [[floro]]j estas zigomorfaj kaj kvinoblaj kun duobla [[perianto]]. La kvin liberaj [[sepalo]]j estas preskaŭ membranecaj kaj ĉirkaŭ 3&nbsp;mm longaj. La kvin blankaj [[petalo]]j estas longformaj kun longo de ĉirkaŭ 5&nbsp;mm. La ok [[stameno]]j konsistas el mole harplena stameno kaj nudaj anteroj. Estas ia nektara disko ĉe la bazo de la ovario. La kalva [[ovario]] estas triĉambra.<ref name="purdueNewcrop"/><ref name="FoPeru"/> === Fruktoj kaj semoj === La ĉe fruktomaturiĝo 6 ĝis 8&nbsp;mm longa tigata, septicida, 2 ĝis 3,5&nbsp;cm longa, profunde incizita, triera [[Kapsulo (frukto)|kapsula frukto]] ĉe maturiĝo oranĝruĝiĝas, malfermiĝas parte kaj enhavas nur unu ĝis tri semojn. La ĉirkaŭ 12&nbsp;mm longaj, nudaj, nigraj ĝis verdetaj semoj havas blankan [[sarkotesto]]n en sia bazo.<ref name="purdueNewcrop"/><ref name="FoPeru"/> La fendita frukto kun sia semo en ĝi aspektas kiel okulo, kaj legendoj de la indiĝenaj popoloj estas ligitaj al ĝi.<ref name="raintree"/><ref>[[Klaus Kubitzki]]: ''The Families and Genera of Vascular Plants.'' Vol. X, Springer, 2011, ISBN 978-3-642-14396-0, p.&nbsp;368.</ref> == Ekologio == Okazas [[Fremdpolenigado|alogamio]] kaj la [[polenado]]n faras abelojn de la genroj ''[[Melipona]]'' kaj ''[[Mielabelo|Apis]]''.<ref name="purdueNewcrop">''Neglected Crops: 1492 from a Different Perspective.'' 1994. J. E. Hernándo Bermejo & J. León (Herausgeber): ''Plant Production and Protection'', Series No. 26. FAO, Rome, Italy. S. 223–228. E. Lleras: ''Species of Paullinia with economic potential'': [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/1492/paullinia.html online bei Purdue Newcrop.] (angle).</ref> La semoj estas disvastigataj nature de grandaj birdoj.<ref name="Baumann1995">Thomas W. Baumann, Brigitte H. Schulthess & Karin Hänni: ''Guaraná (Paullinia cupana) rewards seed dispersers without intoxicating them by caffeine.'' En: ''[[Phytochemistry]].'' Volume 39, Issue 5, 1995, S. 1063–1070, {{DOI|10.1016/0031-9422(94)00141-F}}.</ref> La semoj normale perdas jam post tri tagoj sian ĝermipovon kaj ne toleras sekiĝon nek froston. La ĝermodaŭro povas superi 100&nbsp;tagojn.<ref name="purdueNewcrop" /> == Sistematiko kaj disvastiĝo == La [[unua priskribo]] de ''Paullinia cupana'' okazis en 1821 de [[Karl Sigismund Kunth]] en [[Alexander von Humboldt]], [[Aimé Bonpland]] kaj Karl Sigismund Kunth: ''Nova Genera et Species Plantarum'', 4-a eldono, volumo 5, p.&nbsp;117–118.<ref name="biodiversitylibrary">[http://biodiversitylibrary.org/page/6599 Unua publikigo skanita ĉe ''biodiversitylibrary.org''] (angle).</ref> Tiu de Humboldt kaj Bonpland kolektita [[Tipo (biologio)|tipomaterialo]] surhavas la surskribon: „''Crescit in ripa obumbrata fluminis Orinoci, prope S. Fernando de Atabàpo. Floret Majo''“.<ref name="tropicos">{{Tropicos|ID=28600664|SciencaNomo=Paullinia cupana|Alirdato=2013-08-18}} (angle).</ref> De ''Paullinia cupana'' {{Persono|Kunth}} ekzistas du variaĵoj:<ref name="GRIN">{{GRIN|ID=27031|scienca nomo=Paullinia cupana|aliro=2013-08-18}} (angle).</ref> * ''Paullinia cupana'' {{Persono|Kunth}} var. ''cupana'': Ĝi troveblas en Venezuelo, Brazilo (ĉefe en [[Manaŭso]] kaj [[Parintins]]<ref name="raintree"/>) kaj Peruo. * ''Paullinia cupana'' var. ''sorbilis'' {{Persono|(Mart.) Ducke}} ([[Sinonimo (taksonomio)|sin.]]: ''Paullinia sorbilis'' {{Persono|Mart.}}): Ĝi troveblas nur en Peruo. ''Paullinia cupana'' var. ''cupana'' ne havas male al ''Paullinia cupana'' var. ''sorbilis'' ĉirojn, la folioj estas pli forte lobitaj kaj la floroj kaj fruktoj estas pli grandaj. == Komponantoj == [[Dosiero:Guaranà original do Brasil.jpg|eta|dekstra|Maturaj gvaranaj [[Kapsulo (frukto)|kapsulaj]] fruktoj]] Laŭ la Datenbanko pri Biologia Magneta Resonanco, gvaranino (pli konata kiel [[kafeino]]) troviĝas en gvaranasemoj kaj estas identa al kafeino derivita de aliaj fontoj, kiel kafo, teo kaj mateo. Gvaranino, teino kaj mateino estas ĉiuj sinonimoj de kafeino kiam la difinoj de tiuj vortoj inkluzivas neniujn ecojn kaj kemiaĵojn de siaj gastigantaj plantoj krom kafeino.<ref>{{cite web |url=http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine |title=Caffeine |publisher=Biological Magnetic Resonance Data Bank, University of Wisconsin-Madison |access-date=2007-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071124120021/http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine#SYNONYMS |archive-date=2007-11-24 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071124120021/http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine#SYNONYMS |arkivdato=2007-11-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071124120021/http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine |date=2007-11-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071124120021/http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/gen_metab_summary_5.php?molName=caffeine |arkivdato=2007-11-24 }}</ref> <!--See talk page before disputing any of the above information.--> Naturaj fontoj de kafeino enhavas tre diversajn miksaĵojn de ksantinaj alkaloidoj krom kafeino, inkluzive de la koraj stimuliloj [[teofilino]], [[teobromino]] kaj aliaj substancoj kiel polifenoloj, kiuj povas formi nesolveblajn kompleksojn kun kafeino.<ref>{{Cite book | author1=Balentine D. A. |author2=Harbowy M. E. |author3=Graham H. N. | title = Caffeine | chapter = Tea: the Plant and its Manufacture; Chemistry and Consumption of the Beverage | year = 1998 | editor = G Spiller | isbn = 978-0-8493-2647-9 | publisher = CRC Press |doi=10.1201/9781420050134.ch3 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/58-08-2#names|titolo=Substance Name: Caffeine [USP:BAN:JAN]|alirdato=28-a de januaro 2015|verko=ChemIDplus|eldoninto=US National Library of Medicine|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160405023414/http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/58-08-2#names|arkivdato=2016-04-05}}</ref> La ĉefaj naturaj fenoloj trovitaj en gvarano estas (+) - kateinino kaj (-) - epikatekino.<ref>{{cite journal |title=Liquid chromatographic determination of methylxanthines and catechins in herbal preparations containing guaraná |vauthors=Carlson M, Thompson RD |journal=Journal of AOAC International |date=July–August 1998 |volume=81 |issue=4 |pages=691–701 |doi=10.1093/jaoac/81.4.691 |pmid=9680692|doi-access=free }}</ref> La suba tabelo enhavas partan liston de iuj kemiaĵoj troveblaj en la semoj de gvarano, kvankam ankaŭ aliaj partoj de la planto povas enhavi ilin en diversaj kvantoj. {| class="wikitable" style="width:35%; clear:left; margin:0 0 0.5em 1em; font-size:85%;" |+Parta listo de la eroj de gvaranaaj semoj.<ref name="duke-db">{{citation |url=http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=703 |contribution=Guarana |title=Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases |date=2007-09-18 |access-date=2007-09-18 |oclc=41920916 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041119104654/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=703 |archive-date=2004-11-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041119104654/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=703 |arkivdato=2004-11-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=703 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041119104654/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=703 |arkivdato=2004-11-19 }}</ref><ref name="Duke1992a">{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of phytochemical constituents of GRAS herbs and other economic plants|aŭtoro=Duke JA|jaro=1992|loko=Boca Raton|eldoninto=CRC Press|ISBN=978-0-8493-3672-0|OCLC=25874249}}</ref> |- ! Kemiaj komponantoj !! Partoj por miliono |- ! [[Adenino]] | |- ! Cindro | <14.200 |- ! [[Kafeino]] | 9,100-76,000 |- ! Katekutana acido | |- ! [[Kolino]] | |- ! D-katekino | |- ! Graso | <30.000 |- ! Guanino | |- ! Hipoksantino | |- ! [[Mucilago]] | |- ! [[Proteino]] | 98.600 |- ! [[Rezino]] | <70.000 |- ! [[Saponino]] | |- ! [[Amelo]] | 50.000–60.000 |- ! [[Tanino]] | 50.000–120.000 |- ! [[Teobromino]] | 200–400 |- ! [[Teofilino]] | 0-2,500 |- ! Timbonino | |- ! [[Ksantino]] | |- |} {{-}} == Uzoj == [[Dosiero:Guarana.jpg|eta|dekstra|Gvarana sempulvoro]] === Sekureco === En Usono, gvaranaj fruktopulvoro kaj semekstrakto ne estis difinitaj por statuso kiel "ĝenerale agnoskataj kiel sekuraj" (GRAS) fare de la Administracio pri Manĝaĵoj kaj Medikamentoj (FDA), sed prefere estas aprobitaj kiel manĝaĵaj aldonaĵoj por gustigaj (sed ne ne-gusto) uzoj.<ref>{{cite web |url=https://www.naturalproductsinsider.com/news/2012/08/fda-responds-to-durbins-energy-drink-letter.aspx |title=FDA Responds to Durbin's Energy Drink Letter |publisher=Natural Products Insider, Global Health and Nutrition Network |date=20-a de augusto 2012|access-date=21-a de februaro 2017|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170222194234/https://www.naturalproductsinsider.com/news/2012/08/fda-responds-to-durbins-energy-drink-letter.aspx |arkivdato=2017-02-22 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accessdata.fda.gov/scripts/fcn/fcnNavigation.cfm?filter=guarana&sortColumn=&rpt=eafusListing&displayAll=false#2691|titolo=Guarana gum and guarana seed extract; Everything Added to Food in the United States (EAFUS); Documents 2189 and 3150|alirdato=21-a de februaro 2017|dato=23-a de aprilo 2013|eldoninto=US Food and Drug Administration, Silver Spring, MD|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170222121822/http://www.accessdata.fda.gov/scripts/fcn/fcnNavigation.cfm?filter=guarana&sortColumn=&rpt=eafusListing&displayAll=false#2691|arkivdato=2017-02-22}}</ref> Gvaransema ekstrakto estas uzata en dolĉigitaj aŭ karbondioksiditaj nealkoholaĵoj kaj energiaj trinkaĵoj, ingredienco de [[tizano]]j aŭ enhavata en [[Dieta suplemento|dietaj suplementaj]] kapsuloj. [[Sudameriko]] akiras grandan parton de sia kafeino de gvarano.<ref name="worldofcaffeine-230">{{cite book |vauthors=Weinberg BA, Bealer BK |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |location=Nov-Jorko |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92723-9 |pages=[https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/230 230] |url=https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/230 }}</ref> === Trinkaĵoj === Brazilo, la tria plej granda konsumanto de nealkoholaj refreŝigaĵoj en la mondo,<ref name="worldofcaffeine-192and3">{{cite book |vauthors=Weinberg BA, Bealer BK |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |location=Nov-Jorko |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92723-9 |pages=[https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/192 192–3] |url=https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/192 }}</ref> produktas plurajn nealkoholaĵojn el la dispremitaj semoj de gvarano, kaj kiujn oni uzas kiel kafo.<ref name= "Standley1923">{{cite journal |last1=Standley |first1=Paul C. |author-link1=Paul Carpenter Standley |last2=Blake |first2=S. F. |author-link2=Sidney Fay Blake |title=Trees and Shrubs of Mexico (Oxalidaceae-Turneraceae)|journal=Contributions from the United States National Herbarium |publisher=Department of Botany, [[Smithsonian Institution]]|volume=23 |issue=3 |location=Washington, D.C.|page=701|date=1923|jstor=23492504 }}</ref> Ankaŭ fermentigita trinkaĵo pretiĝas el gvaranaj semoj, manioko kaj akvo.<ref name= "Standley1923" /> Ankaŭ [[Paragvajo]] estas produktanto de gvaranaj nealkoholaĵoj kun pluraj markoj funkciantaj en sia merkato. Gvarana trinkaĵo estas nealkoholaĵo enhavanta gvaranan ekstrakton, vaste uzata en Brazilo, [[Peruo]] kaj Paragvajo. En Brazilo estas diversaj markoj da refreŝigaĵoj (nomitaj Gvaranaoj) kies baza komponanto estas gvarana ekstrakto, kun granda debito, eĉ pli granda ol [[Kokakolao]]. Gvarano ne estas tre disvastigita en [[Japanio]] ĝenerale sed ĝi estas unike populara en [[Hokajdo]] tiel ke oni povas aĉeti ĝin en ĉiu [[oportuna butiko]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gvaran}} == Noto == * {{tradukita|en|Guarana|revizio=997425683}} * {{tradukita|de|Guaraná|revizio=204845579}} (pri "Priskribo", "Ekologio" kaj "Sistematiko kaj disvastiĝo") [[Kategorio:Arboj de Brazilo]] [[Kategorio:Sapindacoj]] [[Kategorio:Arboj de Venezuelo]] [[Kategorio:Reboj]] c2784id4pbtwgy3h7az78kija06udca 0 718530 9505902 9116293 2026-11-01T20:38:32Z Kent Wang 190754 Capela dos Ossos 51.jpg; Capela dos Ossos 52.jpg 9505902 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Edinburgh. St. Cuthbert's Churchyard. Grave of James Bailie. Detail.jpg|eta|''Memento mori'' super skeleta kranio. Tomboŝtona surskribaĵo (1746). [[Edinburgo]]. Preĝejo de [[Sankta Cuthbert]].]] En arto, la '''makabro'''<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://vortaro.net/#makabra_kd |titolo=makabr/a | verko = [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] 2020 | lingvo = eo}}</ref> estas topika temo en eŭropa [[arto]], kiu memorigas pri la neeviteblo de [[morto]]. == Historio == En klasika helena kaj romia kulturo, filozofoj, speciale [[stoikismo|stoikistoj]], emfazis la konscion pri la neevitebleco de morto, laŭ la latina frazo ''{{lang|la|[[memento mori]]}}''. Tamen, helena aŭ romia arto nur malmulte montris makabron. Makabro populariĝis kun la disvastiĝo de [[kristanismo]]. Dum la Eŭropa [[mezepoko]], preĝejoj kaj monaĥejoj ofte havis [[murpentraĵo]]jn kaj [[reliefo]]jn pri morto. Post mezepoko, la makabro restas populara temo en literaturo kaj vidarto. Dum la 19-a jarcento, la Usona verkisto [[Edgar Allan Poe]] verkis multajn makabrajn novelojn kaj poemojn. En muziko, ''[[Der Tod und das Mädchen (arĉkvarteto)|La Morto kaj la Junulino]]'' de Schubert estas fama ekzemplo de makabra komponaĵo; en kino, unu el la plej famaj ekzemploj estas ''[[La sepa sigelo]]'' reĝisorita de [[Ingmar Bergman]]. == Ekzemploj == <gallery> Wien - Kaisergruft, Sarkophag von Kaiser Karl VI., Totenkopf (a).JPG | Skulptaĵo de Morto portanta la kronon de la [[Sankta Romia Imperio]], sur la sarkofago de [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]] Sedlec-Ossuary.jpg | [[Lustro]] farita el homaj ostoj en [[Ostejo en Sedlec]] Nuremberg chronicles - Dance of Death (CCLXIIIIv).jpg | Ilustraĵo de la [[Mortodanco|Danco de mortintoj]], en la ''[[Nurenberga kroniko]]'' Capela dos Ossos 52.jpg|Kolono en la ''Capela dos Ossos'', [[Évora]], [[Portugalio]]. Homaj ostoj uzitaj por [[arkitekturo]] Capela dos ossos esqueletos.jpg|Muro en la ''Capela dos Ossos'', [[Évora]], [[Portugalio]] Capela dos Ossos 51.jpg|Muro en la ''Capela dos Ossos'', [[Évora]], [[Portugalio]] </gallery> == Etimologio == La origino de la termino ''makabro'' ne estas certa. La vorto devenas de la franca ''{{lang|fr|macabre}}'', sed pluraj teorioj ekzistas pri ĝia etimologio. Unu asertas, ke ĝi devenas de la nomo ''Makabeo'' en [[2-a libro de la Makabeoj]], kies ĉapitroj 6 kaj 7 priskribas la torturon kaj martiriĝon de sennoma virino kaj ŝiaj sep filoj. Alia teorio ligas ĝin kun la araba vorto {{lang|ar|مَقْبَرَة}} ''maqbara'' “tombejo”. Tio estas plej verŝajna tra la lingvoponto de la [[hispana lingvo]]. [[Makbara]] estas verko de 1975 de la hispana verkisto [[Juan Goytisolo]]. "Makbara" estas arabdevena vorto kiu kolektas la radikajn literojn "m-k-b-r", rilataj al morto, el kio devenas esperantaj vortoj kiaj makabra aŭ kadavro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=makabr|ReVo titolo=Makabra}} * [[Mortodanco]] * [[Memento mori]] * [[La Morto kaj la junulino]] [[Kategorio:Morto en arto]] [[Kategorio:Sepultado]] l8jbezi7igv8vjeu1wx8up9oehnggfd 0 721158 9505775 8741388 2026-11-01T16:03:09Z RG72 11847 9505775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Okhranka group photo.jpg|eta|dekstre|270px|Stabanaro de la Oĥrano, [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusia Imperio]] en 1905.]] '''Oĥrano''' aŭ ''Departemento por Protektado de la Publikaj Sekureco kaj Ordo'' ({{lang-ru|Отделение по охранению общественной безопасности и порядка}}), kutime nomata "gvardia departemento" ({{lang-ru|Охранное отделение}}) kaj plej ofte mallongigita en modernaj fontoj kiel ''Oĥrana'' ({{lang-ru|Охрана}}, IPA: [ɐˈxranə], laŭvorte 'la gvardio'; plej ofte nomata {{lang-ru|охранка}}) estis [[sekreta polico]] de la [[Rusia Imperio]] kaj parto de la polica departemento de la Ministerio de Internaj Aferoj (MVD) fine de la [[19-a jarcento]], helpita de la [[Ĝendarmo|Speciala Korpuso de Ĝendarmoj]]. Ĝi specialiĝis en luktado kontraŭ la [[politika maldekstro]] <ref>[https://www.britannica.com/topic/Okhranka#275729.hook Okhrana] Britannica Online</ref>, kaj ĉefe okupiĝis pri politika detektiva laboro. Ĝia ĉefa funkcio estis konservi la stabilecon de la [[Caro|cara]] reĝimo kontraŭ ekstremmaldekstraj fortoj kaj politika [[terorismo]]. La Oĥrano funkciis tra la tuta Rusia Imperio, kaj eĉ eksterlande ekzemple en [[Parizo]], kie la Oĥrana agento Pjotr Raĉkovskij (1853-1910) sidejis (1884–1902) antaŭ reveni en Sankt-Peterburgon (1905-1906). La Oĥrano uzis multajn metodojn, kiel sekretaj operacoj, [[Kaŝ-vestita detektivo|kaŝ-vestitaj agentoj]], kaj trarompo de privata korespondado. La Oĥrano famis pro la uzado de [[Provoka agento|provokaj agentoj]], kiel [[Jakob Ĵitomirskij]] (n. 1880, grava [[Bolŝevikoj|bolŝeviko]] proksima al [[Vladimir Lenin]]), [[Jevno Azef]] (1869-1918), [[Roman Malinovskij]] (1876-1918) kaj [[Dmitri Bogrov]] (1887-1911). La Oĥrano klopodis enfiltriĝi en la [[laborista movado]] fakte kreante policregatajn [[sindikato]]jn, praktiko konata kiel "zubatovŝĉina". La komunistoj kulpigis la Oĥranon parte pro la masakro de la [[Sanga dimanĉo (1905)|Sanga dimanĉo de Januaro 1905]], kiam caristaj trupoj<ref>Salisbury, Harrison E. (1981). Black Night White Snow. Da Capo Press. pp. 122–123. ISBN 0-306-80154-X.</ref> mortigis centojn da senarmaj protestantoj kiuj manifestaciis organizite de pastro [[Georgij Gapon]] (kiu estis duobla agento) kaj kun partopreno de [[Pjotr Rutenberg]]. Membro de la Ekzekutiva Komitato de la [[Petrograda Soveto]] kaj aktiva partopreninto de la postrevolucia agado [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov|Nikolaj Suĥanov]] rememoris en la 1920-aj ke abundeco kaj ĉipeco de la denuncantoj ŝokis lin post malkovro de la arĥivoj de tiu sekreta polico en 1917. {{Citaĵo |teksto = Ladiĵnikov malvolvis perfidulan liston. Tio estis dika kajero, eble pli ol unu, kun centoj da nomoj... Nepriskribebla abomeno kaj honto! Vicoj da advokatoj, kuracistoj, ŝtatoficistoj, municipuloj, kursistinoj, ĉiaspecaj studentoj, literaturistoj, laboristoj de ĉiuj gentoj kaj sociaj tavoloj. Absolute dominis "reprezentantoj de spirita kulturo". Rilatumo inter nombro de provokantoj kaj "prilumata" de ili sfero estis mortiga por nia glorita [[intelektularo]]! [...] Kontraŭ kio sin vendis dignaj agantoj? Oni sin vendis kontraŭ groŝoj: malmultaj estis ricevantaj pli ol cent rublojn monate. |aŭtoro = [[Nikolaj Nikolajeviĉ Suĥanov]] |verko = Noticoj pri la revolucio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Записки о революции |lasta = Суханов |unua = Н. Н. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 1 |dato = 1991 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-250-01388-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 225 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Ладыжников развернул предательский список. Это была толстая тетрадь, быть может, не одна, с сотнями имен… Неописуемое омерзение и стыд! Вереницы адвокатов, врачей, чиновников, муниципалов, курсисток, всевозможных студентов, литераторов, рабочих всех племен и состояний. Абсолютно преобладали «представители духовной культуры». Соотношение же между числом провокаторов и «освещаемой» ими сферой было прямо убийственно для нашей прославленной интеллигенции! [...] За что продавались доблестные деятели? Продавались за гроши: редко кто получал свыше ста рублей в месяц. }} ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Jonathan Daly, [https://www.cornellpress.cornell.edu/imprints/northern-illinois-university-press/ Autocracy under Siege: Security Police and Opposition in Russia, 1866–1905] (DeKalb, Ill.: [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]], 1998). ISBN 978-0-87580-243-5 * Jonathan Daly, [https://www.cornellpress.cornell.edu/imprints/northern-illinois-university-press/ The Watchful State: Security Police and Opposition in Russia, 1906–1917] (DeKalb, Ill.: Northern Illinois University Press, 2004). ISBN 978-0-87580-331-9 * Catherine Evtuhov, Stephen Kotkin; The Cultural Gradient: the transmission of ideas in Europe, 1789–1991; Rowman & Littlefield, 2003 ISBN 0-7425-2063-3 * Charles A. Ruud, Sergei A. Stepanov; Fontanka 16: The Tsars' Secret Police; McGill-Queen's University Press (paperback, 2002) ISBN 0-7735-2484-3 * Paris Okhrana 1885–1905 CIA historical review program (Approved for release 22 September 1993) ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * [http://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt538nf189/ Guide to the Okhrana Records] and [https://digitalcollections.hoover.org/objects/54048 photographs of activities and suspects online] at the [http://www.hoover.org/library-and-archives Hoover Institution Archives]. * Official history of the [[MVD]] of Russia: [https://web.archive.org/web/20050227171228/http://mvdinform.ru/index.php?docid=364 1857–1879] [https://web.archive.org/web/20050227171241/http://mvdinform.ru/index.php?docid=365 1880–1904] [https://web.archive.org/web/20050227171136/http://mvdinform.ru/index.php?docid=366 1905–1916] (en rusa) * [http://www.spartacus-educational.com/RUSokhrana.htm Okhrana in Spartacus Educational Encyclopedia] *[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/okhrana-the-paris-operations-of-the-russian-imperial-police/5474-1.html Okhrana: The Paris Operations of the Russian Imperial Police] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121220144449/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/okhrana-the-paris-operations-of-the-russian-imperial-police/5474-1.html |date=2012-12-20 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Juro en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Aperis en 1881]] [[Kategorio:1917 en Rusio]] [[Kategorio:Sekretaj policoj]] oiur0mnu0v86stxekriykbpa226qynj 0 723323 9506080 8777842 2026-11-02T06:49:54Z Sj1mor 12103 9506080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lincoln and Johnsond.jpg|alt=Cartoon of Lincoln and Johnson attempting to stitch up the broken Union|eta|Politika humoraĵo de la Vicprezidento Andrew Johnson (iama tajloro) kaj Lincoln, 1865, titolita ''La 'Rail Splitter' (fervojisto) reparanta la Union''. La diraĵoj diras (Johnson, dum kudras): "Tenu ĝin forte Uncle Abe kaj mi tenos ĝin pli forte ol iam." (Lincoln): "Kelkaj pliaj kudraĵoj Andy kaj la bona olda Unio estos riparita." La rekonstruaj planoj jam estis en la intencoj de Lincon antaŭ lia murdatenco.]] La '''Rekonstrua Epoko''', en angla ''Reconstruction era'', nome periodo en la [[Historio de Usono|usona historio]] kiu daŭris el 1865 ĝis 1877 post la [[Usona Enlanda Milito]] (1861–65), markis gravan epizodon de la historio de la [[civilaj rajtoj|lukto por civilaj kaj politikaj rajtoj]] en [[Usono]]. Rekonstruo klopodis finigi la restaĵojn de la konfederacia secesio kaj de la [[sklaveco|jam aboliciita sklaveco]], kio faris la ĵus [[Ekssklavo|liberigitajn eks-sklavojn]] civitanoj havantaj civilajn rajtojn klare garantiigitajn per tri novaj [[konstitucia amendo|konstituciaj amendoj]]. ''Rekonstruo'' aludas ankaŭ al klopodoj transformi la 11 Sudajn, iamajn [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|konfederaciajn ŝtatojn]], direktitaj de la [[Usona Kongreso|Kongreso]], kaj al la rolo de [[Usona Unio|Uniaj ŝtatoj]] en tiu transformado. == Historio == Tri rigardoj al la memoro de la Enlanda Milito aperis dum la Rekonstruado: * la koncepto de ''reamikigo'', radikigita en la fronto al la kvanto de morto kaj detruado okazigita de la milito * la koncepto de ''[[Blankula supereco|blankula superismo]]'', kiu inkludis rasan segregacion kaj la konservadon de la politika kaj kultura dominado fare de blankuloj en la Sudo * la koncepto de ''[[Aboliciismo|emancipigo]]'', kiu celis liberecon, civitanigon, [[voĉdonrajto]]n por viroj, kaj konstitucian egalecon por [[afrik-usonanoj]]<ref>{{cite book |first= David W. |last= Blight |author-link= |title= Race and Reunion: The Civil War in American Memory | url= https://archive.org/details/racereunion00davi |url-access= registration |date= 2001}}</ref> [[Dosiero:Wealth, per capita, in the United States, from 9th US Census (1872).jpg|maldekstra|eta|La distribuo de la porpersona riĉeco en 1872, bildigas la malegalecon inter la Nordo kaj la Sudo en tiu periodo.]] Post la [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln|murdatenco]] de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana]] [[Prezidento de Usono|Prezidento]] [[Abraham Lincoln]] fine de la Enlanda Milito en Aprilo 1865, Vicprezidento [[Andrew Johnson]], [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]] el Tenesio kaj iama sklav-posedanto, iĝis prezidento. Johnson favoris rapidajn politikojn por revenigi la Sudon reen al la Unio, kio permesus al la sudaj ŝtatoj determini la rajtojn de iamaj sklavoj. La lastaj diskursoj de Lincoln estis montrintaj, ke li estis preta al la subteno de la [[voĉdonrajto]] de ĉiuj [[ekssklavo]]j, dum Johnson kaj la Demokrata Partio forte opoziciis tion.<ref>{{cite book |last1= Campbell |first1= James M. |last2= Fraser |first2= Rebecca J. | url= https://books.google.com/books?id=wGmD0Zl27GIC&pg=PR15 |title= Reconstruction: People and Perspectives |publisher= ABC-CLIO |date= 2008 |isbn= 978-1-59884-021-6 |page= 15}}</ref> La Radikalaj Respublikanoj en la Kongreso deziris pli fortajn federaciajn politikojn por plialtigi la rajtojn de afrik-usonanoj (inklude la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvaran Amendon al la Usona Konstitucio]]) dum oni malaltigu la rajtojn de iamaj konfederaciaj kaj blankulaj sudaj civiluloj simile. Johnson, nome la plej elstara sudano kiu opoziciis la Konfederacion, sekvis pli tolereman politikon al la eks-konfederaciuloj. La rekonstruaj politikoj de Johnson hegemoniis ĝis la kongresa balotado de 1866, kaj sekvis eksplodoj de violento kontraŭ la Nigruloj en la Sudo, kiel la tumultoj en [[Memphis (Tenesio)|Memfiso]] kaj la masakro de [[Nov-Orleano]]. La elektoj de 1866 havigis al Respublikanoj majoritaton en la Kongreso, kio permesis al ili aprobi la 14an Amendon, [[Federaciismo|federaciigi]] egalajn rajtojn por liberigitaj, kaj dissolvi la parlamentojn de la ribelaj ŝtatoj ĝis estu aprobitaj novaj [[konstitucio]]j en la sudaj ŝtatoj. Respublikanaj [[koalicia registaro|koalicioj]] enpoviĝis en preskaŭ ĉiuj el la sudaj ŝtatoj kaj pretiĝis por transformo la sudan socion trudante liberecan [[Laborekonomiko|laborekonomian politikon]], uzante rimedojn de la [[Usona Armeo]] kaj de la Buroo de Liberigitoj. Tiu Buroo protektis la jurajn rajtojn de liberigitoj, negocadis laborkontraktojn, kaj starigis lernejojn kaj preĝejojn por ili. Miloj da [[Jankio|Norduloj]] venis Suden kiel misiistoj kaj instruistoj por helpi la rekonstruadon de la Sudo, same kiel [[negocisto]]j kaj politikistoj. Oportunemaj norduloj kiuj klopodis ekspluati la okupacion de la Sudo fare de la Unio por siaj propraj politikaj, ekonomiaj aŭ sociaj akiroj estis ofte referencataj fare de la Sudanoj kiel "carpetbaggers" (tapiŝ-sakuloj) pro ties uzado de malmultekostaj tapiŝ-sakoj kiel [[valizo]]j. [[Dosiero:Broad Street Charleston South Carolina 1865.jpg|eta|La Sudusona ekonomio estis ruinigita pro la milito. Ĉarlestono, Suda Karolino: Broad Street, 1865.]] Komence de 1866 la Kongreso aprobis la leĝprojektojn de la Buroo de Liberigitoj (Freedmen's Bureau) kaj de la Civilaj Rajtoj kaj sendis ilin al Johnson por ke tiu subskribu ilin. La unua leĝprojekto etendis la vivon de la Buroo, origine establita kiel provizora organizaĵo taskigita por la helpo al rifuĝintoj kaj liberigitaj eks-sklavoj, dum la dua difinis ĉiujn personojn naskiĝintaj en Usono kiel naciaj civitanoj kun egaleco antaŭ la milito. Post Johnson vetois la leĝprojektojn, la Kongreso superiris liajn [[vetoo]]jn, kio faris la Leĝon de la Civilaj Rajtoj la unua grava leĝo en la historio de Usono kiu iĝis leĝo superirante prezidentan vetoon. La Radikaluloj de la Domo de Reprezentantoj, frustritaj pro la opozicio de Johnson al la kongresa Rekonstruado, proponis akuzojn por "impeachment". Tiu agado malsukcesis pro nur onu voĉdono en la Senato. La novaj tutlandaj leĝoj por Rekonstruado, partikulare leĝoj postulante voĉdonrajton por liberigitaj eks-sklavoj, kolerigis la blakulajn rasistojn de la Sudo, kio rezultis en la kreado de la krimorganizo [[Ku Klux Klan]]. En la periodo de 1867 ĝis 1869 la Klan murdis Respublikanojn kaj senkulpajn liberigitojn en la Sudo, inter kiuj arkansasa kongresano [[James M. Hinds]]. Elektita en 1868, la Respublikana Prezidento [[Ulysses S. Grant]] apogis la kongresajn klopodojn por la Rekonstruado kaj plifortigis la protektadon al afrik-usonanoj en la Sudo pere de la uzado de Plifortigaj Leĝoj aprobitaj de la Kongreso. Grant uzis la Plifortigajn Leĝojn por batali kontraŭ la Ku Klux Klan, kiu estis esence forbalaita en 1872. La politiko de Grant inkludis federacian integradon, egalajn rajtojn, elmigradon de nigruloj, kaj la Leĝon de Civilaj Rajtoj de 1875. Tamen, Grant malsukcesis solvi la pliiĝantajn tensiojn ene de la Respublikana Partio inter la Nordaj Respublikanoj kaj la Sudaj Respublikanoj (tiuj poste estos etikeditaj kiel "scalawags" fare de tiuj kiuj opoziciis al la Rekonstruado). Dume la memnomitaj "Redeemers" (elaĉetantoj) nome konservativuloj tre kunlaboremaj kun frakcio de la Demokrata Partio, ege opoziciis al la Rekonstruado.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=SvK13hta7rQC&pg=PA168|titolo=Reconstruction in the Cane Fields: From Slavery to Free Labor in Louisiana's Sugar Parishes, 1862–1880|familia nomo=Rodrigue|persona nomo=John C.|dato=2001|eldoninto=Lousisiana State University Press|ISBN=978-0-8071-5263-8|paĝo=168}}</ref> Ili plendis pro disvastigita korupto fare de la "carpetbaggers", troa ŝtata elspezigo, kaj ruiniga impostado. [[Dosiero:Freedmen richmond sewing women.jpg|eta|maldekstre|Nordulaj instruistoj veturis al Sudo por havigi edukadon kaj trejnadon por la ĵus liberigita loĝantaro.]] La publika apogo al la politiko por Rekonstruado, kiu postulis kontinuan superrigardon al la Sudo, vanuis en la Nordo pro la apero de la Liberala Respublikana Partio en 1872 kaj post la Demokratoj (kiuj forte opoziciis la Rekonstruadon) reakiris kontrolon de la Domo de Reprezentantoj en 1874. En 1877, kiel parto de kongresa kompromiso por elekti la Respublikanan [[Rutherford B. Hayes]] kiel prezidento post la disputita prezidenta balotado de 1876, la Usarmeaj trupoj estis retiritaj el la tri ŝtatoj ([[Suda Karolino]], [[Luiziano]], kaj [[Florido]]) kie ili estis restintaj. Tio markis la finon de la Rekonstruado. Rekonstruado estis markitaj fare de historiistoj pro multaj eraroj kaj malsukcesoj kiel la malsukceso protekti multajn liberigitajn nigrulojn el la violento fare de la [[Ku Klux Klan]] antaŭ 1871, [[malsatego]], malsanoj kaj nortoj, brutala traktado de iamaj sklavoj fare de soldatoj de la Unia Armeo, dum oni havigis helpon al la iamaj sklavposedantoj, sed oni malhavigis ilin al la iamaj sklavoj.<ref>{{cite news|last1=Lynn|first1=Samara|last2=Thorbecke|first2=Catherine|title=What America owes: How reparations would look and who would pay|url=https://abcnews.go.com/Business/america-owes-reparations-pay/story?id=72863094|publisher=ABC News|date=27a de Septembro, 2020|access-date=24a de Februaro, 2021}}</ref> Tamen, la Rekonstruado atingis kvar gravajn sukcesojn kiel la restaŭrado de la federacia unio, la limigo de [[reprezalio]]j kontraŭ la Sudo tuj post la milito, la posedrajto por nigruloj, kaj la establado de nacia civitaneco kaj jura egaleco.<ref>Guelzo 2018, pp. 11-12; Foner 2019, p. 198.</ref> == Vidu ankaŭ == * ''[[Song of the South]]'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Behrend, Justin. Reconstructing Democracy: Grassroots Black Politics in the Deep South after the Civil War. Athens, Georgia: University of Georgia Press, 2015. * Blair, William (2005). "The use of military force to protect the gains of reconstruction". Civil War History. 51 (4): 388–402. doi:10.1353/cwh.2005.0055. * Brown, Thomas J., eld. Reconstructions: New Perspectives on Postbellum America (2006), [https://www.amazon.com/gp/reader/0195175956#reader_0195175956 resumo de 8 eseoj kaj tekstoserĉilo] * Du Bois, W. E. B. Black Reconstruction in America 1860–1880 (1935), * Egerton, Douglas (2014). The Wars of Reconstruction: The Brief, Violent History of America's Most Progressive Era. Bloomsbury Press. ISBN 978-1-60819-566-4. * Fitzgerald, Michael R. Reconstruction in Alabama: From Civil War to Redemption in the Cotton South (LSU Press, 2017) 464 pp. * Foner, Eric kaj Mahoney, Olivia. America's Reconstruction: People and Politics After the Civil War. ISBN 0-8071-2234-3, * Foner, Eric (2019). The Second Founding How The Civil War And Reconstruction Remade The Constitution. New York: W.W. Norton & Company, Inc. ISBN 978-0-393-35852-0. * Franklin, John Hope. Reconstruction after the Civil War (1961), 280 pp. ISBN 0-226-26079-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Behn, Richard J., ed. [2002] 2020. [http://www.mrlincolnandfreedom.org/inside.asp?ID=60&subjectID=3 "Reconstruction"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150921231649/http://www.mrlincolnandfreedom.org/inside.asp?ID=60&subjectID=3 |date=2015-09-21 }}. ''Mr. Lincoln and Freedom''. The Lehrman Institute. * Bigelow, Bill. [https://zinnedproject.org/materials/reconstructing-south-role-play/ "Reconstructing the South: A Role Play"] (teaching activity). ''Zinn Education Project''. * Bragg, William Harris. [2005] 2019. [https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/reconstruction-georgia "Reconstruction in Georgia"]. ''New Georgia Encyclopedia''. * Foner, Eric (2019). The Second Founding How The Civil War And Reconstruction Remade The Constitution. New York: W.W. Norton & Company, Inc. ISBN 978-0-393-35852-0. * Green Jr., Robert P. 1991. [http://www.alaskool.org/resources/teaching/socialstudies/Reconstruct_historiography.htm "Reconstruction Historiography: A Source of Teaching Ideas"]. ''The Social Studies'' (July/August):153–57. * Guelzo, Allen C. (2018). [https://www.google.com/books/edition/Reconstruction/0hBQDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 Reconstruction A Concise History (Hardcover).] Oxford University Press. p.&nbsp;180. ISBN 9780190865696. * Jensen, Richard. 2006. [http://tigger.uic.edu/~rjensen/recon.htm "Jensen's Guide to Reconstruction History, 1861–1877"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801093403/http://tigger.uic.edu/~rjensen/recon.htm |date=2015-08-01 }}. ''Scholars' Guide to WWW''. [[University of Illinois Chicago]]. * Mabry, Donald J. 2006. [https://web.archive.org/web/20060507205729/http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=587 "Reconstruction in Mississippi"]. ''The Historical Text Archive''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Homaj rajtoj en Usono]] [[Kategorio:Afrik-Usona historio]] [[Kategorio:Usona juro]] [[Kategorio:Sudaj ŝtatoj de Usono]] [[Kategorio:Balotoj en Usono]] [[Kategorio:Politika historio de Usono]] 0px4j5mef0e8a6c014mlypj7425xlyl 9506081 9506080 2026-11-02T06:50:25Z Sj1mor 12103 9506081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lincoln and Johnsond.jpg|alt=Cartoon of Lincoln and Johnson attempting to stitch up the broken Union|eta|Politika humoraĵo de la Vicprezidento Andrew Johnson (iama tajloro) kaj Lincoln, 1865, titolita ''La 'Rail Splitter' (fervojisto) reparanta la Union''. La diraĵoj diras (Johnson, dum kudras): "Tenu ĝin forte Uncle Abe kaj mi tenos ĝin pli forte ol iam." (Lincoln): "Kelkaj pliaj kudraĵoj Andy kaj la bona olda Unio estos riparita." La rekonstruaj planoj jam estis en la intencoj de Lincon antaŭ lia murdatenco.]] La '''Rekonstrua Epoko''', en angla ''Reconstruction era'', nome periodo en la [[Historio de Usono|usona historio]] kiu daŭris el 1865 ĝis 1877 post la [[Usona Enlanda Milito]] (1861–65), markis gravan epizodon de la historio de la [[civilaj rajtoj|lukto por civilaj kaj politikaj rajtoj]] en [[Usono]]. Rekonstruo klopodis finigi la restaĵojn de la konfederacia secesio kaj de la [[sklaveco|jam aboliciita sklaveco]], kio faris la ĵus [[Ekssklavo|liberigitajn eks-sklavojn]] civitanoj havantaj civilajn rajtojn klare garantiigitajn per tri novaj [[konstitucia amendo|konstituciaj amendoj]]. ''Rekonstruo'' aludas ankaŭ al klopodoj transformi la 11 Sudajn, iamajn [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|konfederaciajn ŝtatojn]], direktitaj de la [[Usona Kongreso|Kongreso]], kaj al la rolo de [[Usona Unio|Uniaj ŝtatoj]] en tiu transformado. == Historio == Tri rigardoj al la memoro de la Enlanda Milito aperis dum la Rekonstruado: * la koncepto de ''reamikigo'', radikigita en la fronto al la kvanto de morto kaj detruado okazigita de la milito * la koncepto de ''[[Blankula supereco|blankula superismo]]'', kiu inkludis rasan segregacion kaj la konservadon de la politika kaj kultura dominado fare de blankuloj en la Sudo * la koncepto de ''[[Aboliciismo|emancipigo]]'', kiu celis liberecon, civitanigon, [[voĉdonrajto]]n por viroj, kaj konstitucian egalecon por [[afrik-usonanoj]]<ref>{{cite book |first= David W. |last= Blight |author-link= |title= Race and Reunion: The Civil War in American Memory | url= https://archive.org/details/racereunion00davi |url-access= registration |date= 2001}}</ref> Post la [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln|murdatenco]] de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana]] [[Prezidento de Usono|Prezidento]] [[Abraham Lincoln]] fine de la Enlanda Milito en Aprilo 1865, Vicprezidento [[Andrew Johnson]], [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]] el Tenesio kaj iama sklav-posedanto, iĝis prezidento. Johnson favoris rapidajn politikojn por revenigi la Sudon reen al la Unio, kio permesus al la sudaj ŝtatoj determini la rajtojn de iamaj sklavoj. La lastaj diskursoj de Lincoln estis montrintaj, ke li estis preta al la subteno de la [[voĉdonrajto]] de ĉiuj [[ekssklavo]]j, dum Johnson kaj la Demokrata Partio forte opoziciis tion.<ref>{{cite book |last1= Campbell |first1= James M. |last2= Fraser |first2= Rebecca J. | url= https://books.google.com/books?id=wGmD0Zl27GIC&pg=PR15 |title= Reconstruction: People and Perspectives |publisher= ABC-CLIO |date= 2008 |isbn= 978-1-59884-021-6 |page= 15}}</ref> La Radikalaj Respublikanoj en la Kongreso deziris pli fortajn federaciajn politikojn por plialtigi la rajtojn de afrik-usonanoj (inklude la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvaran Amendon al la Usona Konstitucio]]) dum oni malaltigu la rajtojn de iamaj konfederaciaj kaj blankulaj sudaj civiluloj simile. Johnson, nome la plej elstara sudano kiu opoziciis la Konfederacion, sekvis pli tolereman politikon al la eks-konfederaciuloj. [[Dosiero:Wealth, per capita, in the United States, from 9th US Census (1872).jpg|maldekstra|eta|La distribuo de la porpersona riĉeco en 1872, bildigas la malegalecon inter la Nordo kaj la Sudo en tiu periodo.]]La rekonstruaj politikoj de Johnson hegemoniis ĝis la kongresa balotado de 1866, kaj sekvis eksplodoj de violento kontraŭ la Nigruloj en la Sudo, kiel la tumultoj en [[Memphis (Tenesio)|Memfiso]] kaj la masakro de [[Nov-Orleano]]. La elektoj de 1866 havigis al Respublikanoj majoritaton en la Kongreso, kio permesis al ili aprobi la 14an Amendon, [[Federaciismo|federaciigi]] egalajn rajtojn por liberigitaj, kaj dissolvi la parlamentojn de la ribelaj ŝtatoj ĝis estu aprobitaj novaj [[konstitucio]]j en la sudaj ŝtatoj. Respublikanaj [[koalicia registaro|koalicioj]] enpoviĝis en preskaŭ ĉiuj el la sudaj ŝtatoj kaj pretiĝis por transformo la sudan socion trudante liberecan [[Laborekonomiko|laborekonomian politikon]], uzante rimedojn de la [[Usona Armeo]] kaj de la Buroo de Liberigitoj. Tiu Buroo protektis la jurajn rajtojn de liberigitoj, negocadis laborkontraktojn, kaj starigis lernejojn kaj preĝejojn por ili. Miloj da [[Jankio|Norduloj]] venis Suden kiel misiistoj kaj instruistoj por helpi la rekonstruadon de la Sudo, same kiel [[negocisto]]j kaj politikistoj. Oportunemaj norduloj kiuj klopodis ekspluati la okupacion de la Sudo fare de la Unio por siaj propraj politikaj, ekonomiaj aŭ sociaj akiroj estis ofte referencataj fare de la Sudanoj kiel "carpetbaggers" (tapiŝ-sakuloj) pro ties uzado de malmultekostaj tapiŝ-sakoj kiel [[valizo]]j. [[Dosiero:Broad Street Charleston South Carolina 1865.jpg|eta|La Sudusona ekonomio estis ruinigita pro la milito. Ĉarlestono, Suda Karolino: Broad Street, 1865.]] Komence de 1866 la Kongreso aprobis la leĝprojektojn de la Buroo de Liberigitoj (Freedmen's Bureau) kaj de la Civilaj Rajtoj kaj sendis ilin al Johnson por ke tiu subskribu ilin. La unua leĝprojekto etendis la vivon de la Buroo, origine establita kiel provizora organizaĵo taskigita por la helpo al rifuĝintoj kaj liberigitaj eks-sklavoj, dum la dua difinis ĉiujn personojn naskiĝintaj en Usono kiel naciaj civitanoj kun egaleco antaŭ la milito. Post Johnson vetois la leĝprojektojn, la Kongreso superiris liajn [[vetoo]]jn, kio faris la Leĝon de la Civilaj Rajtoj la unua grava leĝo en la historio de Usono kiu iĝis leĝo superirante prezidentan vetoon. La Radikaluloj de la Domo de Reprezentantoj, frustritaj pro la opozicio de Johnson al la kongresa Rekonstruado, proponis akuzojn por "impeachment". Tiu agado malsukcesis pro nur onu voĉdono en la Senato. La novaj tutlandaj leĝoj por Rekonstruado, partikulare leĝoj postulante voĉdonrajton por liberigitaj eks-sklavoj, kolerigis la blakulajn rasistojn de la Sudo, kio rezultis en la kreado de la krimorganizo [[Ku Klux Klan]]. En la periodo de 1867 ĝis 1869 la Klan murdis Respublikanojn kaj senkulpajn liberigitojn en la Sudo, inter kiuj arkansasa kongresano [[James M. Hinds]]. Elektita en 1868, la Respublikana Prezidento [[Ulysses S. Grant]] apogis la kongresajn klopodojn por la Rekonstruado kaj plifortigis la protektadon al afrik-usonanoj en la Sudo pere de la uzado de Plifortigaj Leĝoj aprobitaj de la Kongreso. Grant uzis la Plifortigajn Leĝojn por batali kontraŭ la Ku Klux Klan, kiu estis esence forbalaita en 1872. La politiko de Grant inkludis federacian integradon, egalajn rajtojn, elmigradon de nigruloj, kaj la Leĝon de Civilaj Rajtoj de 1875. Tamen, Grant malsukcesis solvi la pliiĝantajn tensiojn ene de la Respublikana Partio inter la Nordaj Respublikanoj kaj la Sudaj Respublikanoj (tiuj poste estos etikeditaj kiel "scalawags" fare de tiuj kiuj opoziciis al la Rekonstruado). Dume la memnomitaj "Redeemers" (elaĉetantoj) nome konservativuloj tre kunlaboremaj kun frakcio de la Demokrata Partio, ege opoziciis al la Rekonstruado.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=SvK13hta7rQC&pg=PA168|titolo=Reconstruction in the Cane Fields: From Slavery to Free Labor in Louisiana's Sugar Parishes, 1862–1880|familia nomo=Rodrigue|persona nomo=John C.|dato=2001|eldoninto=Lousisiana State University Press|ISBN=978-0-8071-5263-8|paĝo=168}}</ref> Ili plendis pro disvastigita korupto fare de la "carpetbaggers", troa ŝtata elspezigo, kaj ruiniga impostado. [[Dosiero:Freedmen richmond sewing women.jpg|eta|maldekstre|Nordulaj instruistoj veturis al Sudo por havigi edukadon kaj trejnadon por la ĵus liberigita loĝantaro.]] La publika apogo al la politiko por Rekonstruado, kiu postulis kontinuan superrigardon al la Sudo, vanuis en la Nordo pro la apero de la Liberala Respublikana Partio en 1872 kaj post la Demokratoj (kiuj forte opoziciis la Rekonstruadon) reakiris kontrolon de la Domo de Reprezentantoj en 1874. En 1877, kiel parto de kongresa kompromiso por elekti la Respublikanan [[Rutherford B. Hayes]] kiel prezidento post la disputita prezidenta balotado de 1876, la Usarmeaj trupoj estis retiritaj el la tri ŝtatoj ([[Suda Karolino]], [[Luiziano]], kaj [[Florido]]) kie ili estis restintaj. Tio markis la finon de la Rekonstruado. Rekonstruado estis markitaj fare de historiistoj pro multaj eraroj kaj malsukcesoj kiel la malsukceso protekti multajn liberigitajn nigrulojn el la violento fare de la [[Ku Klux Klan]] antaŭ 1871, [[malsatego]], malsanoj kaj nortoj, brutala traktado de iamaj sklavoj fare de soldatoj de la Unia Armeo, dum oni havigis helpon al la iamaj sklavposedantoj, sed oni malhavigis ilin al la iamaj sklavoj.<ref>{{cite news|last1=Lynn|first1=Samara|last2=Thorbecke|first2=Catherine|title=What America owes: How reparations would look and who would pay|url=https://abcnews.go.com/Business/america-owes-reparations-pay/story?id=72863094|publisher=ABC News|date=27a de Septembro, 2020|access-date=24a de Februaro, 2021}}</ref> Tamen, la Rekonstruado atingis kvar gravajn sukcesojn kiel la restaŭrado de la federacia unio, la limigo de [[reprezalio]]j kontraŭ la Sudo tuj post la milito, la posedrajto por nigruloj, kaj la establado de nacia civitaneco kaj jura egaleco.<ref>Guelzo 2018, pp. 11-12; Foner 2019, p. 198.</ref> == Vidu ankaŭ == * ''[[Song of the South]]'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Behrend, Justin. Reconstructing Democracy: Grassroots Black Politics in the Deep South after the Civil War. Athens, Georgia: University of Georgia Press, 2015. * Blair, William (2005). "The use of military force to protect the gains of reconstruction". Civil War History. 51 (4): 388–402. doi:10.1353/cwh.2005.0055. * Brown, Thomas J., eld. Reconstructions: New Perspectives on Postbellum America (2006), [https://www.amazon.com/gp/reader/0195175956#reader_0195175956 resumo de 8 eseoj kaj tekstoserĉilo] * Du Bois, W. E. B. Black Reconstruction in America 1860–1880 (1935), * Egerton, Douglas (2014). The Wars of Reconstruction: The Brief, Violent History of America's Most Progressive Era. Bloomsbury Press. ISBN 978-1-60819-566-4. * Fitzgerald, Michael R. Reconstruction in Alabama: From Civil War to Redemption in the Cotton South (LSU Press, 2017) 464 pp. * Foner, Eric kaj Mahoney, Olivia. America's Reconstruction: People and Politics After the Civil War. ISBN 0-8071-2234-3, * Foner, Eric (2019). The Second Founding How The Civil War And Reconstruction Remade The Constitution. New York: W.W. Norton & Company, Inc. ISBN 978-0-393-35852-0. * Franklin, John Hope. Reconstruction after the Civil War (1961), 280 pp. ISBN 0-226-26079-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Behn, Richard J., ed. [2002] 2020. [http://www.mrlincolnandfreedom.org/inside.asp?ID=60&subjectID=3 "Reconstruction"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150921231649/http://www.mrlincolnandfreedom.org/inside.asp?ID=60&subjectID=3 |date=2015-09-21 }}. ''Mr. Lincoln and Freedom''. The Lehrman Institute. * Bigelow, Bill. [https://zinnedproject.org/materials/reconstructing-south-role-play/ "Reconstructing the South: A Role Play"] (teaching activity). ''Zinn Education Project''. * Bragg, William Harris. [2005] 2019. [https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/reconstruction-georgia "Reconstruction in Georgia"]. ''New Georgia Encyclopedia''. * Foner, Eric (2019). The Second Founding How The Civil War And Reconstruction Remade The Constitution. New York: W.W. Norton & Company, Inc. ISBN 978-0-393-35852-0. * Green Jr., Robert P. 1991. [http://www.alaskool.org/resources/teaching/socialstudies/Reconstruct_historiography.htm "Reconstruction Historiography: A Source of Teaching Ideas"]. ''The Social Studies'' (July/August):153–57. * Guelzo, Allen C. (2018). [https://www.google.com/books/edition/Reconstruction/0hBQDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 Reconstruction A Concise History (Hardcover).] Oxford University Press. p.&nbsp;180. ISBN 9780190865696. * Jensen, Richard. 2006. [http://tigger.uic.edu/~rjensen/recon.htm "Jensen's Guide to Reconstruction History, 1861–1877"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801093403/http://tigger.uic.edu/~rjensen/recon.htm |date=2015-08-01 }}. ''Scholars' Guide to WWW''. [[University of Illinois Chicago]]. * Mabry, Donald J. 2006. [https://web.archive.org/web/20060507205729/http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=587 "Reconstruction in Mississippi"]. ''The Historical Text Archive''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Homaj rajtoj en Usono]] [[Kategorio:Afrik-Usona historio]] [[Kategorio:Usona juro]] [[Kategorio:Sudaj ŝtatoj de Usono]] [[Kategorio:Balotoj en Usono]] [[Kategorio:Politika historio de Usono]] iuy0km2xxmr5wh2axh7u86ivlkxnsby 0 726175 9505661 9359474 2026-11-01T13:37:13Z Sj1mor 12103 9505661 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RS_500_Front_Cover.jpg|dekstra|eta|240x240ra|[[Rolling Stone|Rolling Stone-]]kovrilo de la 500 Plej Bonegaj Kantoj de Ĉiam]] La listo '''"La 500 plej bonaj kantoj de ĉiuj tempoj"''' de [[Rolling Stone]] estas gvidata de la [[revuo]] "Rolling Stone" fine de [[2004]], jaron post la gvido de la listo de la 500 plej bonaj albumoj de ĉiuj tempoj de Rolling Stone. La listo renoviĝis en [[2010]] kaj ankaŭ en [[2011]]. La listo estis taksita de 172 [[Muzikisto|muzikistoj]], kritikistoj kaj [[Muziko|spertuloj pri muziko]], inkluzive de kelkaj konataj muzikistoj kiel Ozzy Osborne, [[Brian Wilson]], Slash, [[Art Garfunkel]], [[Elvis Costello]] kaj [[Joni Mitchell|Johnny Mitchell]]. {{Refn|[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4020041.stm BBC NEWS {{!}} Entertainment {{!}} Dylan track voted 'greatest song']}} == La listo en sia originala versio == Jen la listo "500 Plej Bonegaj Kantoj de [[Rolling Stone]] Revuo" en la originala versio publikigita dum [[2004]]: {| class="wikitable sortable" !Rang !Artisto !Titolo !Jaro |- |1 |[[Bob Dylan]] |''[[Like a Rolling Stone]]'' |1965 |- |2 |[[The Rolling Stones]] |''(I Can't Get No) Satisfaction'' |1965 |- |3 |[[John Lennon]] |''Imagine'' |1971 |- |4 |Marvin Gaye |''What's Going On'' |1971 |- |5 |[[Aretha Franklin]] |''Respect'' |1967 |- |6 |The Beach Boys |''Good Vibrations'' |1966 |- |7 |[[Chuck Berry]] |''Johnny B. Goode'' |1957 |- |8 |[[The Beatles]] |''[[Hey Jude]]'' |1968 |- |9 |[[Nirvana]] |''[[Smells Like Teen Spirit]]'' |1991 |- |10 |[[Ray Charles]] |''What'd I Say'' |1959 |- |11 |[[The Who]] |''My Generation'' |1965 |- |12 |Sam Cooke |''A Change Is Gonna Come'' |1964 |- |13 |The Beatles |''[[Yesterday]]'' |1965 |- |14 |Bob Dylan |''Blowin' in the Wind'' |1963 |- |15 |The Clash |''London Calling'' |1979 |- |16 |The Beatles |''I Want to Hold Your Hand'' |1963 |- |17 |The Jimi Hendrix Experience |''Purple Haze'' |1967 |- |18 |Chuck Berry |''Maybellene'' |1955 |- |19 |[[Elvis Presley]] |''Hound Dog'' |1956 |- |20 |The Beatles |''[[Let It Be]]'' |1970 |- |21 |[[Bruce Springsteen]] |''Born to Run'' |1975 |- |22 |The Ronettes |''Be My Baby'' |1963 |- |23 |The Beatles |''In My Life'' |1965 |- |24 |The Impressions |''People Get Ready'' |1965 |- |25 |The Beach Boys |''God Only Knows'' |1966 |- |26 |The Beatles |''A Day in the Life'' |1967 |- |27 |Derek and the Dominos |''Layla'' |1970 |- |28 |[[Otis Redding]] |''(Sittin' on) The Dock of the Bay'' |1968 |- |29 |The Beatles |''Help!'' |1965 |- |30 |Johnny Cash |''I Walk the Line'' |1956 |- |31 |[[Led Zeppelin]] |''Stairway to Heaven'' |1971 |- |32 |The Rolling Stones |''Sympathy for the Devil'' |1968 |- |33 |Ike and Tina Turner |''River Deep, Mountain High'' |1966 |- |34 |The Righteous Brothers |''You've Lost That Lovin' Feelin''' |1964 |- |35 |[[The Doors]] |''Light My Fire'' |1967 |- |36 |[[U2]] |''One'' |1992 |- |37 |[[Bob Marley]] |''No Woman, No Cry'' |1974 |- |38 |The Rolling Stones |''Gimme Shelter'' |1969 |- |39 |Buddy Holly and the Crickets |''That'll Be the Day'' |1957 |- |40 |Martha and the Vandellas |''Dancing in the Street'' |1964 |- |41 |The Band |''The Weight'' |1968 |- |42 |The Kinks |''Waterloo Sunset'' |1967 |- |43 |[[Little Richard]] |''Tutti Frutti'' |1955 |- |44 |[[Ray Charles]] |''Georgia on My Mind'' |1960 |- |45 |Elvis Presley |''Heartbreak Hotel'' |1956 |- |46 |[[David Bowie]] |''Heroes'' |1977 |- |47 |[[Simon and Garfunkel]] |''Bridge over Troubled Water'' |1970 |- |48 |The Jimi Hendrix Experience |''All Along the Watchtower'' |1968 |- |49 |Eagles |''Hotel California'' |1977 |- |50 |[[Smokey Robinson]] and the Miracles |''The Tracks of My Tears'' |1965 |- |51 |Grandmaster Flash and the Furious Five |''The Message'' |1982 |- |52 |Prince |''When Doves Cry'' |1984 |- |53 |[[Sex Pistols]] |''Anarchy in the U.K.'' |1976 |- |54 |Percy Sledge |''When a Man Loves a Woman'' |1966 |- |55 |The Kingsmen |''Louie Louie'' |1963 |- |56 |Little Richard |''Long Tall Sally'' |1956 |- |57 |Procol Harum |''A Whiter Shade of Pale'' |1967 |- |58 |[[Michael Jackson]] |''Billie Jean'' |1983 |- |59 |Bob Dylan |''The Times They Are a-Changin''' |1964 |- |60 |Al Green |''Let's Stay Together'' |1971 |- |61 |[[Jerry Lee Lewis]] |''Whole Lotta Shakin' Goin' On'' |1955 |- |62 |Bo Diddley |''Bo Diddley'' |1955 |- |63 |Buffalo Springfield |''For What It's Worth'' |1967 |- |64 |The Beatles |''She Loves You'' |1963 |- |65 |Cream |''Sunshine of Your Love'' |1967 |- |66 |[[Bob Marley and the Wailers]] |''Redemption Song'' |1980 |- |67 |Elvis Presley |''Jailhouse Rock'' |1957 |- |68 |Bob Dylan |''Tangled Up in Blue'' |1975 |- |69 |Roy Orbison |''Crying'' |1962 |- |70 |Dionne Warwick |''Walk On By'' |1964 |- |71 |The Beach Boys |''California Girls'' |1965 |- |72 |James Brown |''Papa's Got a Brand New Bag'' |1965 |- |73 |Eddie Cochran |''Summertime Blues'' |1958 |- |74 |Stevie Wonder |''Superstition'' |1972 |- |75 |Led Zeppelin |''Whole Lotta Love'' |1969 |- |76 |The Beatles |''Strawberry Fields Forever'' |1967 |- |77 |Elvis Presley |''Mystery Train'' |1955 |- |78 |James Brown |''I Got You (I Feel Good)'' |1965 |- |79 |The Byrds |''Mr. Tambourine Man'' |1965 |- |80 |Marvin Gaye |''I Heard It Through the Grapevine'' |1968 |- |81 |Fats Domino |''Blueberry Hill'' |1956 |- |82 |The Kinks |''You Really Got Me'' |1964 |- |83 |The Beatles |''Norwegian Wood (This Bird Has Flown)'' |1965 |- |84 |The Police |''Every Breath You Take'' |1983 |- |85 |Patsy Cline |''Crazy'' |1961 |- |86 |Bruce Springsteen |''Thunder Road'' |1975 |- |87 |Johnny Cash |''Ring of Fire'' |1963 |- |88 |The Temptations |''My Girl'' |1964 |- |89 |The Mamas and the Papas |''California Dreamin''' |1965 |- |90 |The Five Satins |''In the Still of the Night'' |1956 |- |91 |Elvis Presley |''Suspicious Minds'' |1969 |- |92 |Ramones |''Blitzkrieg Bop'' |1976 |- |93 |U2 |''I Still Haven't Found What I'm Looking For'' |1987 |- |94 |Little Richard |''Good Golly, Miss Molly'' |1958 |- |95 |Carl Perkins |''Blue Suede Shoes'' |1956 |- |96 |Jerry Lee Lewis |''Great Balls of Fire'' |1957 |- |97 |Chuck Berry |''Roll Over Beethoven'' |1956 |- |98 |Al Green |''Love and Happiness'' |1973 |- |99 |Creedence Clearwater Revival |''Fortunate Son'' |1969 |- |100 |The Rolling Stones |''You Can't Always Get What You Want'' |1969 |- |101 |The Jimi Hendrix Experience |''Voodoo Child (Slight Return)'' |1968 |- |102 |Gene Vincent and His Blue Caps |''Be-Bop-A-Lula'' |1956 |- |103 |Donna Summer |''Hot Stuff'' |1979 |- |104 |Stevie Wonder |''Living for the City'' |1973 |- |105 |Simon and Garfunkel |''The Boxer'' |1969 |- |106 |Bob Dylan |''Mr. Tambourine Man'' |1965 |- |107 |Buddy Holly and the Crickets |''Not Fade Away'' |1957 |- |108 |Prince |''Little Red Corvette'' |1983 |- |109 |Van Morrison |''Brown Eyed Girl'' |1967 |- |110 |Otis Redding |''I've Been Loving You Too Long (to Stop Now)'' |1965 |- |111 |Hank Williams |''I'm So Lonesome I Could Cry'' |1949 |- |112 |Elvis Presley |''That's All Right'' |1954 |- |113 |The Drifters |''Up on the Roof'' |1962 |- |114 |The Crystals |''Da Doo Ron Ron'' |1963 |- |115 |Sam Cooke |''You Send Me'' |1957 |- |116 |The Rolling Stones |''Honky Tonk Women'' |1969 |- |117 |Al Green |''Take Me to the River'' |1974 |- |118 |The Isley Brothers |''Shout'' (Partie 1 et 2) |1959 |- |119 |Fleetwood Mac |''Go Your Own Way'' |1977 |- |120 |The Jackson Five |''I Want You Back'' |1969 |- |121 |Ben E. King |''Stand by Me'' |1961 |- |122 |The Animals |''The House of the Rising Sun'' |1964 |- |123 |James Brown |''It's a Man's Man's Man's World'' |1966 |- |124 |The Rolling Stones |''Jumpin' Jack Flash'' |1968 |- |125 |The Shirelles |''Will You Love Me Tomorrow'' |1960 |- |126 |Big Joe Turner |''Shake, Rattle and Roll'' |1954 |- |127 |David Bowie |''Changes'' |1971 |- |128 |Chuck Berry |''Rock & Roll Music'' |1957 |- |129 |Steppenwolf |''Born to Be Wild'' |1968 |- |130 |Rod Stewart |''Maggie May'' |1971 |- |131 |U2 |''With or Without You'' |1987 |- |132 |Bo Diddley |''Who Do You Love?'' |1956 |- |133 |The Who |''Won't Get Fooled Again'' |1971 |- |134 |Wilson Pickett |''In the Midnight Hour'' |1965 |- |135 |The Beatles |''While My Guitar Gently Weeps'' |1968 |- |136 |Elton John |''Your Song'' |1970 |- |137 |The Beatles |''Eleanor Rigby'' |1966 |- |138 |Sly and the Family Stone |''Family Affair'' |1971 |- |139 |The Beatles |''I Saw Her Standing There'' |1963 |- |140 |Led Zeppelin |''Kashmir'' |1975 |- |141 |The Everly Brothers |''All I Have to Do Is Dream'' |1958 |- |142 |James Brown and His Famous Flames |''Please, Please, Please'' |1956 |- |143 |Prince and the Revolution |''Purple Rain'' |1984 |- |144 |Ramones |''I Wanna Be Sedated'' |1979 |- |145 |Sly and the Family Stone |''Everyday People'' |1968 |- |146 |The B-52's |''Rock Lobster'' |1978 |- |147 |Iggy Pop |''Lust for Life'' |1977 |- |148 |Janis Joplin |''Me and Bobby McGee'' |1971 |- |149 |The Everly Brothers |''Cathy's Clown'' |1960 |- |150 |The Byrds |''Eight Miles High'' |1966 |- |151 |The Penguins |''Earth Angel'' |1954 |- |152 |The Jimi Hendrix Experience |''Foxy Lady'' |1967 |- |153 |The Beatles |''A Hard Day's Night'' |1964 |- |154 |Buddy Holly and the Crickets |''Rave On'' |1958 |- |155 |Creedence Clearwater Revival |''Proud Mary'' |1969 |- |156 |Simon and Garfunkel |''The Sound of Silence'' |1964 |- |157 |The Flamingos |''I Only Have Eyes for You'' |1959 |- |158 |Bill Haley and His Comets |''(We're Gonna) Rock Around the Clock'' |1955 |- |159 |The Velvet Underground |''I'm Waiting for the Man'' |1967 |- |160 |Public Enemy |''Bring the Noise'' |1987 |- |161 |Ray Charles |''I Can't Stop Loving You'' |1962 |- |162 |Sinéad O'Connor |''Nothing Compares 2 U'' |1990 |- |163 |Queen |''Bohemian Rhapsody'' |1975 |- |164 |Johnny Cash |''Folsom Prison Blues'' |1955 |- |165 |Tracy Chapman |''Fast Car'' |1988 |- |166 |Eminem |''Lose Yourself'' |2000 |- |167 |Marvin Gaye |''Let's Get It On'' |1973 |- |168 |The Temptations |''Papa Was a Rollin' Stone'' |1972 |- |169 |R.E.M. |''Losing My Religion'' |1991 |- |170 |Joni Mitchell |''Both Sides Now'' |1969 |- |171 |ABBA |''Dancing Queen'' |1976 |- |172 |Aerosmith |''Dream On'' |1973 |- |173 |Sex Pistols |''God Save the Queen'' |1977 |- |174 |The Rolling Stones |''Paint It, Black'' |1966 |- |175 |The Bobby Fuller Four |''I Fought the Law'' |1965 |- |176 |The Beach Boys |''Don't Worry Baby'' |1964 |- |177 |Tom Petty |''Free Fallin''' |1989 |- |178 |Big Star |''September Gurls'' |1974 |- |179 |Joy Division |''Love Will Tear Us Apart'' |1980 |- |180 |OutKast |''Hey Ya!'' |2003 |- |181 |Booker T. and the M.G.'s |''Green Onions'' |1962 |- |182 |The Drifters |''Save the Last Dance for Me'' |1960 |- |183 |B. B. King |''The Thrill Is Gone'' |1969 |- |184 |The Beatles |''Please Please Me'' |1963 |- |185 |Bob Dylan |''Desolation Row'' |1965 |- |186 |Aretha Franklin |''I Never Loved a Man (the Way I Love You)'' |1967 |- |187 |AC/DC |''Back in Black'' |1980 |- |188 |Creedence Clearwater Revival |''Who'll Stop the Rain'' |1970 |- |189 |Bee Gees |''Stayin' Alive'' |1977 |- |190 |Bob Dylan |''Knockin' on Heaven's Door'' |1973 |- |191 |Lynyrd Skynyrd |''Free Bird'' |1974 |- |192 |Glen Campbell |''Wichita Lineman'' |1968 |- |193 |The Drifters |''There Goes My Baby'' |1959 |- |194 |Buddy Holly |''Peggy Sue'' |1957 |- |195 |The Chantels |''Maybe'' |1957 |- |196 |Guns N' Roses |''Sweet Child O' Mine'' |1988 |- |197 |Elvis Presley |''Don't Be Cruel'' |1956 |- |198 |The Jimi Hendrix Experience |''Hey Joe'' |1966 |- |199 |Parliament |''Flash Light'' |1977 |- |200 |Beck |''Loser'' |1993 |- |201 |New Order |''Bizarre Love Triangle'' |1986 |- |202 |The Beatles |''Come Together'' |1969 |- |203 |Bob Dylan |''Positively 4th Street'' |1965 |- |204 |Otis Redding |''Try a Little Tenderness'' |1966 |- |205 |Bill Withers |''Lean on Me'' |1972 |- |206 |The Four Tops |''Reach Out I'll Be There'' |1966 |- |207 |The Everly Brothers |''Bye Bye Love'' |1957 |- |208 |Them |''Gloria'' |1964 |- |209 |The Beach Boys |''In My Room'' |1963 |- |210 |Question Mark and the Mysterians |''96 Tears'' |1966 |- |211 |The Beach Boys |''Caroline, No'' |1966 |- |212 |Prince |''1999'' |1982 |- |213 |Hank Williams |''Your Cheatin' Heart'' |1953 |- |214 |Neil Young |''Rockin' in the Free World'' |1989 |- |215 |The Chords |''Sh-Boom'' |1954 |- |216 |The Lovin' Spoonful |''Do You Believe in Magic'' |1965 |- |217 |Dolly Parton |''Jolene'' |1974 |- |218 |John Lee Hooker |''Boom Boom'' |1961 |- |219 |Howlin' Wolf |''Spoonful'' |1960 |- |220 |The Left Banke |''Walk Away Renée'' |1966 |- |221 |Lou Reed |''Walk on the Wild Side'' |1972 |- |222 |Roy Orbison |''Oh, Pretty Woman'' |1964 |- |223 |Sly and the Family Stone |''Dance to the Music'' |1968 |- |224 |Chic |''Good Times'' |1979 |- |225 |Muddy Waters |''Hoochie Coochie Man'' |1954 |- |226 |Van Morrison |''Moondance'' |1970 |- |227 |James Taylor |''Fire and Rain'' |1970 |- |228 |The Clash |''Should I Stay or Should I Go'' |1982 |- |229 |Muddy Waters |''Mannish Boy'' |1955 |- |230 |Bob Dylan |''Just Like a Woman'' |1966 |- |231 |Marvin Gaye |''Sexual Healing'' |1982 |- |232 |Roy Orbison |''Only the Lonely'' |1960 |- |233 |The Animals |''We Gotta Get out of This Place'' |1965 |- |234 |The Byrds |''I'll Feel a Whole Lot Better'' |1965 |- |235 |Ray Charles |''I Got a Woman'' |1954 |- |236 |Buddy Holly and the Crickets |''Everyday'' |1957 |- |237 |Afrika Bambaataa and the Soulsonic Force |''Planet Rock'' |1982 |- |238 |Patsy Cline |''I Fall to Pieces'' |1961 |- |239 |Dion |''The Wanderer'' |1961 |- |240 |[[Dusty Springfield]] |''Son of a Preacher Man'' |1968 |- |241 |Sly and the Family Stone |''Stand!'' |1969 |- |242 |Elton John |''Rocket Man'' |1972 |- |243 |The B-52's |''Love Shack'' |1989 |- |244 |The Spencer Davis Group |''Gimme Some Lovin''' |1966 |- |245 |The Band |''The Night They Drove Old Dixie Down'' |1969 |- |246 |Jackie Wilson |''(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher'' |1967 |- |247 |Sly and the Family Stone |''Hot Fun in the Summertime'' |1969 |- |248 |The Sugarhill Gang |''Rapper's Delight'' |1979 |- |249 |Aretha Franklin |''Chain of Fools'' |1967 |- |250 |Black Sabbath |''Paranoid'' |1970 |- |251 |Bobby Darin |''Mack the Knife'' |1959 |- |252 |The Drifters |''Money Honey'' |1953 |- |253 |Mott the Hoople |''All the Young Dudes'' |1972 |- |254 |AC/DC |''Highway to Hell'' |1979 |- |255 |Blondie |''Heart of Glass'' |1979 |- |256 |Radiohead |''Paranoid Android'' |1997 |- |257 |The Troggs |''Wild Thing'' |1966 |- |258 |The Who |''I Can See for Miles'' |1967 |- |259 |Jeff Buckley |''Hallelujah'' |1994 |- |260 |The Dells |''Oh, What a Night'' |1956 |- |261 |Stevie Wonder |''Higher Ground'' |1973 |- |262 |Smokey Robinson and the Miracles |''Ooo Baby Baby'' |1965 |- |263 |The Crystals |''He's a Rebel'' |1962 |- |264 |[[Randy Newman]] |''Sail Away'' |1972 |- |265 |Archie Bell and the Drells |''Tighten Up'' |1968 |- |266 |The Ronettes |''Walking in the Rain'' |1964 |- |267 |The New York Dolls |''Personality Crisis'' |1973 |- |268 |U2 |''Sunday Bloody Sunday'' |1983 |- |269 |The Modern Lovers |''Roadrunner'' |1976 |- |270 |George Jones |''He Stopped Loving Her Today'' |1980 |- |271 |The Beach Boys |''Sloop John B'' |1966 |- |272 |Chuck Berry |''Sweet Little Sixteen'' |1958 |- |273 |The Beatles |''Something'' |1969 |- |274 |Jefferson Airplane |''Somebody to Love'' |1967 |- |275 |Bruce Springsteen |''Born in the U.S.A.'' |1984 |- |276 |The Staple Singers |''I'll Take You There'' |1972 |- |277 |David Bowie |''Ziggy Stardust'' |1972 |- |278 |The Cure |''Pictures of You'' |1990 |- |279 |The Dixie Cups |''Chapel of Love'' |1964 |- |280 |Bill Withers |''Ain't No Sunshine'' |1971 |- |281 |Stevie Wonder |''You Are the Sunshine of My Life'' |1973 |- |282 |Joni Mitchell |''Help Me'' |1974 |- |283 |Blondie |''Call Me'' |1980 |- |284 |Elvis Costello and the Attractions |''(What's So Funny 'Bout) Peace, Love and Understanding'' |1978 |- |285 |Howlin' Wolf |''Smokestack Lightning'' |1956 |- |286 |Pavement |''Summer Babe (Winter Version)'' |1992 |- |287 |Run–DMC |''Walk This Way'' |1986 |- |288 |Barrett Strong |''Money (That's What I Want)'' |1959 |- |289 |The Beatles |''Can't Buy Me Love'' |1964 |- |290 |Eminem feat. Dido |''Stan'' |2000 |- |291 |The Zombies |''She's Not There'' |1964 |- |292 |The Clash |''Train in Vain'' |1980 |- |293 |Al Green |''Tired of Being Alone'' |1971 |- |294 |Led Zeppelin |''Black Dog'' |1971 |- |295 |The Rolling Stones |''Street Fighting Man'' |1968 |- |296 |Bob Marley and the Wailers |''Get Up, Stand Up'' |1973 |- |297 |Neil Young |''Heart of Gold'' |1971 |- |298 |Blondie |''One Way or Another'' |1979 |- |299 |Prince |''Sign o' the Times'' |1987 |- |300 |Madonna |''Like a Prayer'' |1988 |- |301 |Rod Stewart |''Da Ya Think I'm Sexy?'' |1978 |- |302 |[[Willie Nelson]] |''Blue Eyes Crying in the Rain'' |1975 |- |302 |The Rolling Stones |''Ruby Tuesday'' |1967 |- |304 |The Beatles |''With a Little Help from My Friends'' |1967 |- |305 |James Brown |''Say It Loud – I'm Black and I'm Proud'' |1968 |- |306 |The Jam |''That's Entertainment'' |1980 |- |307 |Frankie Lymon and the Teenagers |''Why Do Fools Fall In Love'' |1956 |- |308 |Jackie Wilson |''Lonely Teardrops'' |1958 |- |309 |Tina Turner |''What's Love Got to Do with It'' |1984 |- |310 |Black Sabbath |''Iron Man'' |1971 |- |311 |The Everly Brothers |''Wake Up Little Susie'' |1957 |- |312 |Roy Orbison |''In Dreams'' |1963 |- |313 |Screamin' Jay Hawkins |''I Put a Spell on You'' |1956 |- |314 |Pink Floyd |''Comfortably Numb'' |1979 |- |315 |The Animals |''Don't Let Me Be Misunderstood'' |1965 |- |316 |Pink Floyd |''Wish You Were Here'' |1975 |- |317 |Jimmy Cliff |''Many Rivers to Cross'' |1969 |- |318 |Elvis Costello |''Alison'' |1977 |- |319 |Alice Cooper |''School's Out'' |1972 |- |320 |Led Zeppelin |''Heartbreaker'' |1969 |- |321 |Neil Young |''Cortez the Killer'' |1975 |- |322 |Public Enemy |''Fight the Power'' |1989 |- |323 |Patti Smith Group |''Dancing Barefoot'' |1979 |- |324 |[[The Supremes]] |''Baby Love'' |1964 |- |325 |The Young Rascals |''Good Lovin''' |1966 |- |326 |James Brown |''Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine'' |1970 |- |327 |Jerry Butler and the Impressions |''For Your Precious Love'' |1958 |- |328 |The Doors |''The End'' |1967 |- |329 |Earth, Wind and Fire |''That's the Way of the World'' |1975 |- |330 |Queen |''We Will Rock You'' |1977 |- |331 |Bonnie Raitt |''I Can't Make You Love Me'' |1991 |- |332 |Bob Dylan |''Subterranean Homesick Blues'' |1965 |- |333 |Norman Greenbaum |''Spirit in the Sky'' |1969 |- |334 |The Rolling Stones |''Wild Horses'' |1971 |- |335 |The Velvet Underground |''Sweet Jane'' |1970 |- |336 |Aerosmith |''Walk This Way'' |1975 |- |337 |Michael Jackson |''Beat It'' |1982 |- |338 |Paul McCartney |''Maybe I'm Amazed'' |1970 |- |339 |The Supremes |''You Keep Me Hangin' On'' |1966 |- |340 |The Who |''Baba O'Riley'' |1971 |- |341 |Jimmy Cliff |''The Harder They Come'' |1972 |- |342 |Dion |''Runaround Sue'' |1961 |- |343 |LaVern Baker |''Jim Dandy'' |1956 |- |344 |Big Brother and the Holding Company |''Piece of My Heart'' |1968 |- |345 |Ritchie Valens |''La bamba'' |1958 |- |346 |2Pac feat. Dr. Dre |''California Love'' |1995 |- |347 |Elton John |''Candle in the Wind'' |1974 |- |348 |The Isley Brothers |''That Lady'' (Partie 1 et 2) |1973 |- |349 |Ben E. King |''Spanish Harlem'' |1961 |- |350 |Little Eva |''The Loco-Motion'' |1962 |- |351 |The Platters |''The Great Pretender'' |1955 |- |352 |Elvis Presley |''All Shook Up'' |1957 |- |353 |Eric Clapton |''Tears in Heaven'' |1992 |- |354 |Elvis Costello |''Watching the Detectives'' |1977 |- |355 |Creedence Clearwater Revival |''Bad Moon Rising'' |1969 |- |356 |Eurythmics |''Sweet Dreams (Are Made of This)'' |1983 |- |357 |The Jimi Hendrix Experience |''Little Wing'' |1967 |- |358 |Martha and the Vandellas |''Nowhere to Run'' |1965 |- |359 |Muddy Waters |''Got My Mojo Working'' |1957 |- |360 |Roberta Flack |''Killing Me Softly with His Song'' |1973 |- |361 |The Clash |''Complete Control'' |1977 |- |362 |The Beatles |''All You Need Is Love'' |1967 |- |363 |The Box Tops |''The Letter'' |1967 |- |364 |Bob Dylan |''Highway 61 Revisited'' |1965 |- |365 |The Righteous Brothers |''Unchained Melody'' |1965 |- |366 |Bee Gees |''How Deep Is Your Love'' |1977 |- |367 |Cream |''White Room'' |1968 |- |368 |Depeche Mode |''Personal Jesus'' |1989 |- |369 |Bo Diddley |''I'm a Man'' |1955 |- |370 |The Jimi Hendrix Experience |''The Wind Cries Mary'' |1967 |- |371 |The Who |''I Can't Explain'' |1965 |- |372 |Television |''Marquee Moon'' |1977 |- |373 |Sam Cooke |''Wonderful World'' |1960 |- |374 |Chuck Berry |''Brown Eyed Handsome Man'' |1956 |- |375 |Pink Floyd |''Another Brick in the Wall Part 2'' |1979 |- |376 |Radiohead |''Fake Plastic Trees'' |1994 |- |377 |Ray Charles |''Hit the Road Jack'' |1961 |- |378 |U2 |''Pride (In the Name of Love)'' |1984 |- |379 |R.E.M. |''Radio Free Europe'' |1981 |- |380 |Elton John |''Goodbye Yellow Brick Road'' |1973 |- |381 |Aaron Neville |''Tell It Like It Is'' |1966 |- |382 |The Verve |''Bitter Sweet Symphony'' |1997 |- |383 |The Allman Brothers Band |''Whipping Post'' |1969 |- |384 |The Beatles |''Ticket to Ride'' |1965 |- |385 |Crosby, Stills, Nash and Young |''Ohio'' |1970 |- |386 |Eric B. and Rakim |''I Know You Got Soul'' |1987 |- |387 |Elton John |''Tiny Dancer'' |1972 |- |388 |The Police |''Roxanne'' |1978 |- |389 |The Temptations |''Just My Imagination (Running Away with Me)'' |1971 |- |390 |The Four Tops |''Baby I Need Your Loving'' |1964 |- |391 |Freda Payne |''Band of Gold'' |1970 |- |392 |Five Stairsteps |''O-o-h Child'' |1970 |- |393 |The Lovin' Spoonful |''Summer in the City'' |1966 |- |394 |Elvis Presley |''Can't Help Falling in Love'' |1961 |- |395 |The Shangri-Las |''Remember (Walkin' in the Sand)'' |1964 |- |396 |Big Star |''Thirteen'' |1972 |- |397 |Blue Öyster Cult |''(Don't Fear) The Reaper'' |1976 |- |398 |Lynyrd Skynyrd |''Sweet Home Alabama'' |1974 |- |399 |Metallica |''Enter Sandman'' |1991 |- |400 |Paul Revere and the Raiders |''Kicks'' |1966 |- |401 |The Shirelles |''Tonight's the Night'' |1961 |- |402 |Sly and the Family Stone |''Thank You (Falettinme Be Mice Elf Agin)'' |1969 |- |403 |Eddie Cochran |''C'mon Everybody'' |1958 |- |404 |Bob Dylan |''Visions of Johanna'' |1966 |- |405 |The Carpenters |''We've Only Just Begun'' |1970 |- |406 |R. Kelly |''I Believe I Can Fly'' |1996 |- |407 |Nirvana |''In Bloom'' |1992 |- |408 |Aerosmith |''Sweet Emotion'' |1975 |- |409 |Cream |''Crossroads'' |1968 |- |410 |Pixies |''Monkey Gone to Heaven'' |1989 |- |411 |Donna Summer |''I Feel Love'' |1977 |- |412 |Bobbie Gentry |''Ode to Billie Joe'' |1967 |- |413 |Little Richard |''The Girl Can't Help It'' |1956 |- |414 |The Coasters |''Young Blood'' |1957 |- |415 |The Four Tops |''Can't Help Myself'' |1965 |- |416 |Don Henley |''The Boys of Summer'' |1984 |- |417 |N.W.A |''Fuck tha Police'' |1988 |- |418 |Crosby, Stills & Nash |''Suite: Judy Blue Eyes'' |1969 |- |419 |Dr. Dre |''Nuthin' but a 'G' Thang'' |1992 |- |420 |The Isley Brothers |''It's Your Thing'' |1969 |- |421 |Billy Joel |''Piano Man'' |1973 |- |422 |The Kinks |''Lola'' |1970 |- |423 |Elvis Presley |''Blue Suede Shoes'' |1956 |- |424 |The Rolling Stones |''Tumbling Dice'' |1972 |- |425 |The Smiths |''William, It Was Really Nothing'' |1984 |- |426 |Deep Purple |''Smoke on the Water'' |1973 |- |427 |U2 |''New Year's Day'' |1983 |- |428 |Mitch Ryder and the Detroit Wheels |''Devil with a Blue Dress On / Good Golly, Miss Molly'' |1966 |- |429 |Solomon Burke |''Everybody Needs Somebody to Love'' |1964 |- |430 |The Clash |''(White Man) In Hammersmith Palais'' |1978 |- |431 |Fats Domino |''Ain't That a Shame'' |1955 |- |432 |Gladys Knight and the Pips |''Midnight Train to Georgia'' |1973 |- |433 |Led Zeppelin |''Ramble On'' |1969 |- |434 |Wilson Pickett |''Mustang Sally'' |1966 |- |435 |The Rolling Stones |''Beast of Burden'' |1978 |- |436 |Love |''Alone Again Or'' |1968 |- |437 |Elvis Presley |''Love Me Tender'' |1956 |- |438 |The Stooges |''I Wanna Be Your Dog'' |1969 |- |439 |John Cougar Mellencamp |''Pink Houses'' |1983 |- |440 |Salt-N-Pepa |''Push It'' |1987 |- |441 |The Del-Vikings |''Come Go with Me'' |1956 |- |442 |Little Richard |''Keep A-Knockin''' |1957 |- |443 |Bob Marley and the Wailers |''I Shot the Sheriff'' |1973 |- |444 |Sonny and Cher |''I Got You Babe'' |1965 |- |445 |Nirvana |''Come as You Are'' |1992 |- |446 |Toots and the Maytals |''Pressure Drop'' |1970 |- |447 |The Shangri-Las |''Leader of the Pack'' |1964 |- |448 |The Velvet Underground |''Heroin'' |1967 |- |449 |The Beatles |''Penny Lane'' |1967 |- |450 |Glen Campbell |''By the Time I Get to Phoenix'' |1967 |- |451 |Chubby Checker |''The Twist'' |1960 |- |452 |Sam Cooke |''Cupid'' |1961 |- |453 |Guns N' Roses |''Paradise City'' |1989 |- |454 |George Harrison |''My Sweet Lord'' |1971 |- |455 |Nirvana |''All Apologies'' |1993 |- |456 |Lloyd Price |''Stagger Lee'' |1958 |- |457 |Ramones |''Sheena Is a Punk Rocker'' |1977 |- |458 |Sam & Dave |''Soul Man'' |1967 |- |459 |Muddy Waters |''Rollin' Stone'' |1950 |- |460 |The Chiffons |''One Fine Day (en)'' |1963 |- |461 |Prince and the Revolution |''Kiss'' |1986 |- |462 |The Staple Singers |''Respect Yourself'' |1971 |- |463 |The Beatles |''Rain'' |1966 |- |464 |The Four Tops |''Standing in the Shadows of Love'' |1966 |- |465 |Cheap Trick |''Surrender'' |1978 |- |466 |Del Shannon |''Runaway'' |1961 |- |467 |Guns N' Roses |''Welcome to the Jungle'' |1987 |- |468 |The Stooges |''Search and Destroy'' |1973 |- |469 |[[Carole King]] |''It's Too Late'' |1971 |- |470 |Joni Mitchell |''Free Man in Paris'' |1974 |- |471 |Willie Nelson |''On the Road Again'' |1980 |- |472 |The Supremes |''Where Did Our Love Go'' |1964 |- |473 |Aretha Franklin |''Do Right Woman – Do Right Man'' |1967 |- |474 |Funkadelic |''One Nation Under a Groove'' |1978 |- |475 |Beastie Boys |''Sabotage'' |1994 |- |476 |Foreigner |''I Want to Know What Love Is'' |1984 |- |477 |[[Rick James]] |''Super Freak'' |1981 |- |478 |Jefferson Airplane |''White Rabbit'' |1967 |- |479 |LaBelle |''Lady Marmalade'' |1974 |- |480 |Van Morrison |''Into the Mystic'' |1970 |- |481 |David Bowie |''Young Americans'' |1975 |- |482 |Alice Cooper |''I'm Eighteen'' |1970 |- |483 |The Cure |''Just Like Heaven'' |1987 |- |484 |Joan Jett and the Blackhearts |''I Love Rock 'n' Roll'' |1982 |- |485 |Paul Simon |''Graceland'' |1986 |- |486 |The Smiths |''How Soon Is Now?'' |1985 |- |487 |The Drifters |''Under the Boardwalk'' |1964 |- |488 |Fleetwood Mac |''Rhiannon'' |1976 |- |489 |[[Gloria Gaynor]] |''I Will Survive'' |1978 |- |490 |The Rolling Stones |''Brown Sugar'' |1971 |- |491 |[[Dusty Springfield]] |''You Don't Have to Say You Love Me'' |1966 |- |492 |[[Jackson Browne]] |''Running on Empty'' |1978 |- |493 |The Crystals |''Then He Kissed Me'' |1963 |- |494 |Eagles |''Desperado'' |1973 |- |495 |Smokey Robinson and the Miracles |''Shop Around'' |1960 |- |496 |The Rolling Stones |''Miss You'' |1978 |- |497 |Weezer |''Buddy Holly'' |1994 |- |498 |Brook Benton |''Rainy Night in Georgia'' |1969 |- |499 |Thin Lizzy |''The Boys Are Back in Town'' |1976 |- |500 |Boston |''More Than a Feeling'' |1976 |} === Statistikoj === ==== Laŭ Landoj ==== * [[Usono]] – 352 Kantoj * [[Unuiĝinta Reĝlando]] – 117 Kantoj * [[Irlando]] – 12 Kantoj * [[Kanado]] – 10 Kantoj * [[Jamajko]] – 7 Kantoj * [[Aŭstralio]] – 3 Kantoj * [[Svedio]] – 1 Kanto *Estas nur unu kanto en la listo, kiu ne estas en la [[Angla lingvo|angla]] - la kanto " [[La Bamba]] " de [[Ritchie Valens|Richie Valens,]] kiu troviĝas en la 345-a loko (laŭ la originala listo de [[2004]] ). ==== La artistoj kun la plej multaj kantoj en la listo ==== * [[The Beatles]] - 23 kantoj * [[The Rolling Stones]] - 14 kantoj * [[Bob Dylan]] - 13 kantoj * [[Elvis Presley]] - 11 kantoj * [[U2]] kaj [[The Beach Boys]] - 8 kantoj * [[The Jimi Hendrix Experience]] - 7 kantoj ==== Statistiko de jardekoj ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" !jardeko ! Pluraj kantoj ! Procento |- | [[1940-aj jaroj]] | 2 | 0.4% |- | [[1950-aj jaroj]] | 69 | 13,8% |- | [[1960-aj jaroj]] | 195 | 39% |- | [[1970-aj jaroj]] | 131 | 26,2% |- | [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj de la 20-a jarcento]] | 55 | 11% |- | [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj de la 20-a jarcento]] | 22 | 4,4% |- | [[2000-aj jaroj|La unua jardeko de la 21a jarcento]] | 26 | 5,2% |} == Publikigo de ĝisdatigita versio de la listo en 2010 == En majo 2010 la revuo ĝisdatigis la liston kaj publikigis la ĝisdatigon en speciala numero kaj cifereca eldono por [[IPod|iPodoj]] kaj [[IPad|iPadoj]] . La listo ŝanĝiĝis nur iomete de la versio de 2004, kiam ĉiuj aldonoj estis novaj kantoj de [[2000-aj jaroj|la unua jardeko de la 21-a jarcento]]. De la unua loko ĝis la 25a loko tute ne okazis ŝanĝoj en la ĝisdatigita versio de 2010. De la 25a loko ĝis la 100a loko okazis ŝanĝoj en la pozicio de la kantoj en la listo kaj nur unu nova kanto estis aldonita al la unua 100 kantoj - "Freneza" de Narles Barkley, kiu eniris ĉi tiun 100-an lokon. == Vidu ankaŭ == * La 500 Plej Bonegaj Albumoj de Ĉiam * [[La 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj (Rolling Stone)|La 100 Plej Grandaj Artistoj de Ĉiuj Tempoj]] == Eksteraj ligiloj == * 500 Greatest Songs of All Time, באתר הרולינג סטון - הרשימה המלאה {{En}} == Piednotoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Muziko en 2004]] [[Kategorio:Kantoj]] hrygvka17rgdmobaxi5ocygxbrrrbkh 0 727641 9505823 8267705 2026-11-01T17:39:23Z Sj1mor 12103 9505823 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[Dosiero:The UNESCO Goodwill Ambassador, Dr. Madanjeet Singh presenting a book to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in Marseille, France on September 28, 2008.jpg|eta|Madanjeet Singh, [[Ambasadoro de Bonvolo de Unesko]].|330x330ra]] La '''UNESKO-premio Madanjeet Singh por la promocio de la toleremo kaj de la ne-perforto''' estas premio aljuĝata ĉiun duan jaron de Unesko. La premio estis inaŭgurita en [[1996]], post la Jaro de la Unuiĝintaj Nacioj por la [[toleremo]] de [[1995]] kaj en rilato al la 125-a datreveno de la naskiĝo de [[Mohandas Karamchand Gandhi]], financita kun donaco de Madanjeet Singh. La premio anonciĝas ĉiun duan jaron je la [[Internacia Tago por Toleremo]]. La ricevintoj ankaŭ ricevas 100,000 usonajn dolarojn.<ref name=":0" /> == Celo == La celo de tiu premio estas honorigi kaj premii eksterordinarajn realigojn en la antaŭenigo de la [[toleremo]], kiel gravaj modeloj por aliaj en la fako de la sekuriĝo de la paco. La efiko-analizo estas parto de la procezo de nomumo kaj taksado. == Laŭreatoj de la Unesko-premio pri toleremo kaj neperforto == {| class="wikitable" !Jaro !Laŭreatoj !Lando |- | rowspan="1" |{{Dato|||2016}} |Federacia centro de esplorado kaj de metodiko por la toleremo, la psikologio kaj la edukado<ref name=":0">(en) ''[https://en.unesco.org/prizes/madanjeet_singh UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence]'', Unesko</ref> |[[Rusio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2014}} |Ibrahim Ag Idbaltanat |[[Malio]] |- |Francisco Javier Estevez Valencia |[[Ĉilio|Chilio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2011}} |Anarkali Kaur Honaryar |[[Afganio]] |- |Khaled Abu Awwad |[[Palestino]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2009}} |François Houtart |[[Belgio]] |- |[[Abdul Sattar Edhi]]<ref>(en) [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46735&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html "François Houtart (Belgium) and Abdul Sattar Edhi (Pakistan) to share 2009 UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence", UNESCO, Oct 20, 2009] - la raporto inkluzivas du honorajn menciojn.</ref> |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||2006}} |Veerasingham Anandasangaree |[[Srilanko]] |- |{{Dato|||2004}} |[[Taslima Nasrin|Taslima Nasreen]]<ref>(en) [http://www.iran-daily.com/1383/2113/html/politic.htm#15420 ''UNESCO Prize For Bangla Journalist'', Iran Daily, la 14-an de oktobro 2004] </ref> |[[Bangladeŝo]] |- |{{Dato|||2002}} |[[Aung San Suu Kyi]]<ref>(en) [http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm ''UNESCO-Madanjeet Singh Prize for Suu Kyi'', The Hindu, Okt 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050226110146/http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm |date=2005-02-26 }} - raporto inkluzivas kvin honorajn menciojn.</ref> |[[Birmo]] |- |{{Dato|||2000}} |[[Ŝenudo la 3-a]]<ref>(en) ''Pope Shenouda wins UNESCO prize for tolerance, non-violence'', Arabic News, la 18-an de oktobro 2000</ref> |[[Egiptio|Egipto]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||1998}} |Narayan Desai |[[Barato]] |- | |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||1996}} |Pro-femmes Twese Hamwe |[[Ruando]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[UNESKO-premio por pacedukado|Unesko-premio por pacedukado]] [[Premio de Paco de Félix Houphouët-Boigny]] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.unesco.org/new/fr/social-and-human-sciences/events/prizes-and-celebrations/unesco-prizes/madanjeet-singh-prize/ Oficiala retejo de la UNESKO-premio Madanjeet Singh] (angla) [https://www.southasiafoundation.org/UNESCO/Article-52758-Recording-of-proceedings-2020-Winner-of-UNESCO-Madanjeet-Singh-Prize-for-Tolerance-Non-Violence.htm Inspiraj modeloj por akceli toleremon en indiĝenaj komunumoj], debato [[Kategorio:Pacpremioj]] [[Kategorio:Unesko]] o1b6jod4wbp9b75vo1r9pxmpt2nufxd 9505825 9505823 2026-11-01T17:44:04Z Sj1mor 12103 /* Laŭreatoj de la Unesko-premio pri toleremo kaj neperforto */ 9505825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[Dosiero:The UNESCO Goodwill Ambassador, Dr. Madanjeet Singh presenting a book to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in Marseille, France on September 28, 2008.jpg|eta|Madanjeet Singh, [[Ambasadoro de Bonvolo de Unesko]].|330x330ra]] La '''UNESKO-premio Madanjeet Singh por la promocio de la toleremo kaj de la ne-perforto''' estas premio aljuĝata ĉiun duan jaron de Unesko. La premio estis inaŭgurita en [[1996]], post la Jaro de la Unuiĝintaj Nacioj por la [[toleremo]] de [[1995]] kaj en rilato al la 125-a datreveno de la naskiĝo de [[Mohandas Karamchand Gandhi]], financita kun donaco de Madanjeet Singh. La premio anonciĝas ĉiun duan jaron je la [[Internacia Tago por Toleremo]]. La ricevintoj ankaŭ ricevas 100,000 usonajn dolarojn.<ref name=":0" /> == Celo == La celo de tiu premio estas honorigi kaj premii eksterordinarajn realigojn en la antaŭenigo de la [[toleremo]], kiel gravaj modeloj por aliaj en la fako de la sekuriĝo de la paco. La efiko-analizo estas parto de la procezo de nomumo kaj taksado. == Laŭreatoj de la Unesko-premio pri toleremo kaj neperforto == {| class="wikitable" !Jaro !Laŭreatoj !Lando |- |{{Dato|||2022}} |Franca Ma-ih Sulem Yong |[[Kameruno]] |- |{{Dato|||2020}} |Centre Résolution Conflits |[[Demokratia Respubliko Kongo]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2018}} |S-ino Manon Barbeau, kanada filmisto kaj prezidanto kaj fondinto de Wapikoni Mobile<ref name=":02">{{Cite web|date=2018-11-26|title=Manon Barbeau and The Coexist Initiative, winners of the 2018 UNESCO-Madanjeet Singh Prize|url=https://en.unesco.org/news/manon-barbeau-and-coexist-initiative-winners-2018-unesco-madanjeet-singh-prize|access-date=2021-08-15|website=UNESCO|language=en}}</ref> |[[Kanado]] |- |The Coexist Initiative, Kenyan NGO<ref name=":02" /> |Kenjo |- | rowspan="1" |{{Dato|||2016}} |Federacia centro de esplorado kaj de metodiko por la toleremo, la psikologio kaj la edukado<ref name=":0">(en) ''[https://en.unesco.org/prizes/madanjeet_singh UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence]'', Unesko</ref> |[[Rusio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2014}} |Ibrahim Ag Idbaltanat |[[Malio]] |- |Francisco Javier Estevez Valencia |[[Ĉilio|Chilio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2011}} |Anarkali Kaur Honaryar |[[Afganio]] |- |Khaled Abu Awwad |[[Palestino]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2009}} |François Houtart |[[Belgio]] |- |[[Abdul Sattar Edhi]]<ref>(en) [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46735&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html "François Houtart (Belgium) and Abdul Sattar Edhi (Pakistan) to share 2009 UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence", UNESCO, Oct 20, 2009] - la raporto inkluzivas du honorajn menciojn.</ref> |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||2006}} |Veerasingham Anandasangaree |[[Srilanko]] |- |{{Dato|||2004}} |[[Taslima Nasrin|Taslima Nasreen]]<ref>(en) [http://www.iran-daily.com/1383/2113/html/politic.htm#15420 ''UNESCO Prize For Bangla Journalist'', Iran Daily, la 14-an de oktobro 2004] </ref> |[[Bangladeŝo]] |- |{{Dato|||2002}} |[[Aung San Suu Kyi]]<ref>(en) [http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm ''UNESCO-Madanjeet Singh Prize for Suu Kyi'', The Hindu, Okt 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050226110146/http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm |date=2005-02-26 }} - raporto inkluzivas kvin honorajn menciojn.</ref> |[[Birmo]] |- |{{Dato|||2000}} |[[Ŝenudo la 3-a]]<ref>(en) ''Pope Shenouda wins UNESCO prize for tolerance, non-violence'', Arabic News, la 18-an de oktobro 2000</ref> |[[Egiptio|Egipto]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||1998}} |Narayan Desai |[[Barato]] |- | |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||1996}} |Pro-femmes Twese Hamwe |[[Ruando]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[UNESKO-premio por pacedukado|Unesko-premio por pacedukado]] [[Premio de Paco de Félix Houphouët-Boigny]] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.unesco.org/new/fr/social-and-human-sciences/events/prizes-and-celebrations/unesco-prizes/madanjeet-singh-prize/ Oficiala retejo de la UNESKO-premio Madanjeet Singh] (angla) [https://www.southasiafoundation.org/UNESCO/Article-52758-Recording-of-proceedings-2020-Winner-of-UNESCO-Madanjeet-Singh-Prize-for-Tolerance-Non-Violence.htm Inspiraj modeloj por akceli toleremon en indiĝenaj komunumoj], debato [[Kategorio:Pacpremioj]] [[Kategorio:Unesko]] 1vc3dtawb4742l5bl7pttkaclu9hkia 9505827 9505825 2026-11-01T17:46:08Z Sj1mor 12103 9505827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[Dosiero:The UNESCO Goodwill Ambassador, Dr. Madanjeet Singh presenting a book to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in Marseille, France on September 28, 2008.jpg|eta|Madanjeet Singh, [[Ambasadoro de Bonvolo de Unesko]].|330x330ra]] La '''UNESKO-premio Madanjeet Singh por la promocio de la toleremo kaj de la ne-perforto''' estas premio aljuĝata ĉiun duan jaron de Unesko. La premio estis inaŭgurita en [[1996]], post la Jaro de la Unuiĝintaj Nacioj por la [[toleremo]] de [[1995]] kaj en rilato al la 125-a datreveno de la naskiĝo de [[Mohandas Karamchand Gandhi]], financita kun donaco de Madanjeet Singh. La premio anonciĝas ĉiun duan jaron je la [[Internacia Tago por Toleremo]]. La ricevintoj ankaŭ ricevas 100,000 usonajn dolarojn.<ref name=":0" /> == Celo == La celo de tiu premio estas honorigi kaj premii eksterordinarajn realigojn en la antaŭenigo de la [[toleremo]], kiel gravaj modeloj por aliaj en la fako de la sekuriĝo de la paco. La efiko-analizo estas parto de la procezo de nomumo kaj taksado. == Laŭreatoj de la Unesko-premio pri toleremo kaj neperforto == {| class="wikitable" !Jaro !Laŭreatoj !Lando |- |{{Dato|||2022}} |Franca Ma-ih Sulem Yong |[[Kameruno]] |- |{{Dato|||2020}} |Centre Résolution Conflits |[[Demokratia Respubliko Kongo]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2018}} |S-ino Manon Barbeau, kanada filmisto kaj prezidanto kaj fondinto de Wapikoni Mobile<ref name=":1">{{Cite web|date=2018-11-26|title=Manon Barbeau and The Coexist Initiative, winners of the 2018 UNESCO-Madanjeet Singh Prize|url=https://en.unesco.org/news/manon-barbeau-and-coexist-initiative-winners-2018-unesco-madanjeet-singh-prize|access-date=2021-08-15|website=UNESCO|language=en}}</ref> |[[Kanado]] |- |The Coexist Initiative, Kenyan NGO<ref name=":1" /> |Kenjo |- | rowspan="1" |{{Dato|||2016}} |Federacia centro de esplorado kaj de metodiko por la toleremo, la psikologio kaj la edukado<ref name=":0">(en) ''[https://en.unesco.org/prizes/madanjeet_singh UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence]'', Unesko</ref> |[[Rusio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2014}} |Ibrahim Ag Idbaltanat |[[Malio]] |- |Francisco Javier Estevez Valencia |[[Ĉilio|Chilio]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2011}} |Anarkali Kaur Honaryar |[[Afganio]] |- |Khaled Abu Awwad |[[Palestino]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||2009}} |François Houtart |[[Belgio]] |- |[[Abdul Sattar Edhi]]<ref>(en) [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46735&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html "François Houtart (Belgium) and Abdul Sattar Edhi (Pakistan) to share 2009 UNESCO-Madanjeet Singh Prize for the Promotion of Tolerance and Non-Violence", UNESCO, Oct 20, 2009] - la raporto inkluzivas du honorajn menciojn.</ref> |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||2006}} |Veerasingham Anandasangaree |[[Srilanko]] |- |{{Dato|||2004}} |[[Taslima Nasrin|Taslima Nasreen]]<ref>(en) [http://www.iran-daily.com/1383/2113/html/politic.htm#15420 ''UNESCO Prize For Bangla Journalist'', Iran Daily, la 14-an de oktobro 2004] </ref> |[[Bangladeŝo]] |- |{{Dato|||2002}} |[[Aung San Suu Kyi]]<ref>(en) [http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm ''UNESCO-Madanjeet Singh Prize for Suu Kyi'', The Hindu, Okt 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050226110146/http://www.hinduonnet.com/2002/10/06/stories/2002100600711200.htm |date=2005-02-26 }} - raporto inkluzivas kvin honorajn menciojn.</ref> |[[Birmo]] |- |{{Dato|||2000}} |[[Ŝenudo la 3-a]]<ref>(en) ''Pope Shenouda wins UNESCO prize for tolerance, non-violence'', Arabic News, la 18-an de oktobro 2000</ref> |[[Egiptio|Egipto]] |- | rowspan="2" |{{Dato|||1998}} |Narayan Desai |[[Barato]] |- |Joint Action Committee for People's Rights |[[Pakistano]] |- |{{Dato|||1996}} |Pro-femmes Twese Hamwe |[[Ruando]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[UNESKO-premio por pacedukado|Unesko-premio por pacedukado]] [[Premio de Paco de Félix Houphouët-Boigny]] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.unesco.org/new/fr/social-and-human-sciences/events/prizes-and-celebrations/unesco-prizes/madanjeet-singh-prize/ Oficiala retejo de la UNESKO-premio Madanjeet Singh] (angla) [https://www.southasiafoundation.org/UNESCO/Article-52758-Recording-of-proceedings-2020-Winner-of-UNESCO-Madanjeet-Singh-Prize-for-Tolerance-Non-Violence.htm Inspiraj modeloj por akceli toleremon en indiĝenaj komunumoj], debato [[Kategorio:Pacpremioj]] [[Kategorio:Unesko]] fc74pbg7kv29louexd400f2ee7xan4g 0 736819 9505885 9314716 2026-11-01T19:46:41Z Sj1mor 12103 9505885 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Johann Friedrich Gleditsch|Johann Ludwig Gleditsch|Johann Gottlieb Gleditsch (eldonisto)}} {{Informkesto gravulo | nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Johann Gottlieb Gleditsch<br />(1714-1786) '''</font></big></big></span> | dosiero = Johann_Gottlieb_Gleditsch.jpg | priskribo =Germana botanikisto kaj kuracisto. | grandeco de dosiero = 230 | dato de naskiĝo = [[5-a de februaro]] [[1714]] | loko de naskiĝo = [[Lepsiko]], [[Elektoprinclando Saksio]] | dato de morto = [[5-a de oktobro]] [[1786]] | loko de morto = [[Berlino]], [[Reĝlando Prusio]] | alma_mater = [[Universitato de Lepsiko]]<br />[[Universitato de Berlino]]<br />[[Eŭropa Universitato Viadrina|Universitato de Frankfurto ĉe Odro]]<br />Botanika ĝardeno de [[Sankt-Peterburgo|Sankta Peterburgo]] }} '''Johann Gottlieb Gleditsch''' estis germana botanikisto, apotekisto, kemiisto kaj kuracisto, pioniro en esploroj pri plantaj sekseco kaj reproduktado. Unu genro de planto, la [[Glediĉio]] estis nomita liaomaĝe far [[Karolo Lineo]] (1707-1778) en [[1753]]. == Biografio == Johann Gottlieb Gleditsch estis filo de urbomuzikisto Johann Caspar Gleditsch (1684-1747)<ref>[https://www.geni.com/people/Johann-Caspar-Gleditsch/6000000014189125887 Geni]</ref> kaj lia edzino Anna Sophia Müller (m. 1749). Inter 1728 kaj 1735, li studis filozofion kaj medicinon en la [[Universitato de Lepsiko]], kie li ricevis sian doktorecon en 1732. Tiuepoke lia profesoro pri botaniko estis [[Johann Ernst Hebenstreit]] (1703-1757), al kiu li reprezentis inter 1731 kaj 1735 kiel kontrolisto de la Akademia botanika ĝardeno. Ĉirkaŭ 1730 Georg Friedrich von Zieten (1689-1769) prizorgis kune kun Johann Gottlieb Gleditsch en [[Trebnitz]] la starigon de la botanika ĝardeno surbaze de la modela ''Hortus Botanicus de Lejdeno''. Laŭ la '''Catalogus plantarum''' eldonita de Glediĉo, en 1737, estis 3025 specioj kaj subspecioj de malvarmaj kaj varmaj domplantoj en ĉi tiu ĝardeno, tiel kiel bananoj, ananasoj kaj kafo, bulboj kaj {{J|ligna planto}}. En 1735 li aktivis kiel asistanto de la D-ro Haenel kiu estis praktika kuracisto en [[Annaberg]]. Ĉirkaŭ 1737, li sukcesis postenon en la ''Kuracista Kirurgia Kolegio'' de [[Berlino]] kaj en 1740 li iĝis distrikta kuracisto en [[Lebus]]. En 1742 li doktoriĝis en la [[Eŭropa Universitato Viadrina|Universitato de Frankfurto ĉe Odro]], tie kie li prelegis pri fiziologio kaj medicina botaniko. La 16-an de aprilo 1744 li edziĝis al Anna Theodora Waltherinn, kiu donis al li sep infanojn, inklude de kvar filoj, du el kiuj antaŭtempe mortis kaj tri filinoj. En tiu sama jaro, Glediĉo iĝis titola membro de la '''Akademio pri Sciencoj''' de Berlino, kaj ankaŭ ano de la [[Leopoldina (akademio)|Leopoldina akademio]]. En 1746, li iĝis dua profesoro (pri anatomio, botaniko kaj kuracista lernobjekto) de la ''Kuracista Kirurgia Kolegio'' kaj direktoro de la ''Botanika Ĝardeno de Berlino'', kie poste li faris eksperimentojn pri la sekseco de la plantoj, la rolo de la insektoj en [[polenado]] kaj la influo de la klimataj faktoroj sur la plantoj. En tiu sama jaro, oni proponis al li laboron ĉe la ''Botanika Ĝardeno'' en [[Sankt-Peterburgo]] kontraŭ salajro je 2 mil rubloj, kiuj estis pliigitaj de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]] al 200 Reichsthaler<ref>Reichsthaler estis monunuo enkondukita de la Sankta Romia Imperio, en 1566 en la tutaj germanaj ŝtatoj.</ref> Glediĉo iĝis fama pro sia ''Berolinense experimentum'': en la botanika ĝardeno estis ina [[daktilujo]], kiu neniam estis fruktodona kaj estis akirita de la soldata reĝo. En aprilo 1749, Glediĉo alportis la florantan branĉon de maskla daktilujo al Berlino de lia hejmurbo Lepsiko el la loka botanika ĝardeno. Li uzis ĝin por poleni la florojn de la palmo, kiuj kelkajn monatojn poste donis unuafoje riĉajn fruktojn. Per ĉi tiu eksperimento li montris la ambaŭsekseman reproduktadon de la plantoj. En la periodo de 1754 ĝis 1764 li dediĉis sin ekskluzive al siaj publikaj instruaj postenoj. En 1770 li ankaŭ prelegis pri arbarscienco en la nove fondita forstista lernejo. En 1773 li fariĝis plena membro de la Societo de Amikoj de Naturaj Sciencoj en Berlino. En 1780 Gleditsch fariĝis membro de la komisiono de la kortumaj apotekistoj en Berlino. Li ankaŭ estis la kontrolisto de la kabineto pri natura historio de la akademio, kiu troviĝis en la turo de la Berlina observatorio. En 1776 li estis honora membro de la Rusia Akademio de Sciencoj en Sankt-Peterburgo. Glediĉo bonege laboris kiel instruisto kaj estis unu el la unuaj, kiuj donis al forstado sciencan bazon. == Verkaro == * [https://www.google.com.br/books/edition/Systematische_Einleitung_in_die_neuere_a/Ip8ZAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Systematische+Einleitung+in+der+neuere+Forstwissenschaft&pg=PR29&printsec=frontcover Systematische Einleitung in die neuere aus ihren ...], [[1775]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Methodus_fungorum/XOUUAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Methodus+fungorum&printsec=frontcover Methodus fungorum: exhibens genera, species et varietates], [[1753]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Systema_plantarum_a_flaminum_situ/5kE-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Systema plantarum a flaminum situ], [[1764]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Utri_systematum_an_Tournefortiano_an_Lin/OUhTAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Utri systematum an Tournefortiano an Linnaeano potiores ...], [[1742]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Consideratio_Epicriseos_Siegesbeckianae/wkE-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Consideratio Epicriseos Siegesbeckianae in Linnaei systema ...], [[1740]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Resp_De_pot%C3%BBs_Cofe_abusu_catalogum_morb/t1iIYKZYxHgC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Resp. De potûs Cofe abusu, catalogum morborum augente. Præs. ...], [[1733]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_potus_cofe_abusu_catalogum_morborum_a/TdtLAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover De potus cofe abusu, catalogum morborum augente], [[1733]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Vaniloquentiae_botanicae_specimen_a_M_Io/WY4g_RRR-2gC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Vaniloquentiae botanicae specimen, a M. Io. Gottlieb ...], [[1741]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Joh_Gottlieb_Gleditsch_Lips_Phil_Med_Doc/Z8tAAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Joh. Gottlieb Gleditsch, Lips. Phil. & Med. Doct. & Med. ...], [[1743]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Caroli_Linnaei_philosophia_botanica_in_q/SfY1V2rZgOsC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Caroli Linnaei philosophia botanica in qua explicantur ...], [[1780]] * [https://www.google.com.br/books/edition/D_Johann_Gottlieb_Gleditsch_K%C3%B6nigl_Preu/1b09AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover D. Johann Gottlieb Gleditsch, Königl. Preußischen ...], [[1787]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Consideratio_epicriseos_Siegesbeckianae/9bJlAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover Consideratio epicriseos Siegesbeckianae in Linnaei systema ...], [[1740]] * [https://www.google.com.br/books/edition/D_Johann_Gottlieb_Gleditschs_Betrachtung/qbJRfbAcW7AC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Johann+Gottlieb+Gleditsch%22&printsec=frontcover D. Johann Gottlieb Gleditschs ... Betrachtung über die ...], [[1769]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Diss_inaug_de_methodo_botanica_dubio_et/qh1QAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Diss.+inaug.+de+methodo+botanica,+dubio+et+fallaci+virtutum+in+plantis+indice&printsec=frontcover Diss. inaug. de methodo botanica, dubio et fallaci virtutum], [[1742]] == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Gleditsch,_Johann_Gottlieb Wikisource] * [https://www.deutsche-biographie.de/sfz21152.html Deutsche Biographie] * [https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000151489 JSTOR Global Plants] * [http://worldcat.org/identities/lccn-nr00030353/ WorldCat] * [https://www.biologie-seite.de/Biologie/Johann_Gottlieb_Gleditsch_(Botaniker) Biologie] * [https://data.bnf.fr/fr/12445323/johann_gottlieb_gleditsch/ Bibliothèque nationale de France] == Vidu ankaŭ == * [[Johann Gottlieb Gleditsch (eldonisto)|Johann Gottlieb Gleditsch]] * [[Johann Ludwig Gleditsch]] * [[Johann Friedrich Gleditsch]] * [[Moritz Georg Weidmann la Maljuna]] * [[Johann Heinrich Zedler]] * [[Johann Caspar Gleditsch]] (1684-1747) [https://www.geni.com/people/Johann-Caspar-Gleditsch/6000000014189125887 Geni] * [[Johann Ernst Hebenstreit]] (1703-1757) * [[Charité|Kuracista kirurgia Kolegio]] * [[Johann Georg Siegesbeck]] (1686-1755) * [[Conrad Moench]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Gleditsch, Johann Gottlieb}} [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] gmh43dy4uoertv5k0e5cq5vryur1qal 0 738147 9506027 7939768 2026-11-02T04:19:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}En [[Akadanoj|Akadia]] [[mitologio]], '''Antu''' aŭ '''Antum''' (en [[Akada lingvo]]: 𒀭𒌈) estis [[diino]] de [[Babilonio]]. Ŝi estis la unua kunulino de [[Anu]], kaj tiu paro estis la gepatroj de [[Anunakoj]] kaj de Utukoj. Antu estis dominanta rolulo de la Babilonia festivalo ''akit'' ĝis tiom ĵuse kiom ĝis 200 a.K., kaj ŝia lasta elstareco eble atribueblas al identigo kun la greka diino [[Hera]]. Antu estis anstataŭita kiel kunulino fare de [[Iŝtar]] aŭ [[Inanna]], kiu povus esti filino de [[Anu]] kaj Antu. Ŝi estas figuro simila al Anat. Akadanoj kredis, ke la [[nubo]]j estas la [[mamo]]j de Antu kaj ke [[pluvo]] estas la [[lakto]] el ŝiaj mamoj. Antu estis posta disvolvigo de Ki, frua [[Patrino Tero|terdiino]] de [[Sumero]]. Ŝi estis identigita ankaŭ kun Kiŝar.<ref> Brisch, Nicole (2012). [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/anarandkiar/ "Anšar and Kišar (god and goddess)".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181116000951/http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/anarandkiar/ |date=2018-11-16 }} Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses. Oracc and the UK Higher Education Academy. Alirita la 12an de Septembro 2021.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mezopotamiaj dioj]] [[Kategorio:Diinoj]] [[Kategorio:Teraj dioj]] [[Kategorio:Mezorienta mitologio]] qpiap8xocoqr00zc02on7l7ntutmzhr 0 741759 9505826 9045281 2026-11-01T17:46:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero =ViagemPhilosophica01.png |priskribo ="Viagem Philosophica" de Alexandre Rodrigues Ferreira, verko eldonita en 1792. | grandeco de dosiero = 400px |loko de naskiĝo = [[Salvador de Bahio]], [[Brazilo]] |loko de morto = [[Lisbono]], [[Portugalio]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} '''Alexandre Rodrigues Ferreira''' (1756-1815) estis portugala katolika prelato, 6-a episkopo de la diocezo [[São Luís (Maranjo)|São Luís]] (1739-1747) kaj 1-a Episkopo por la diocezo de [[Mariana (Brazilo)|Mariana ]](1748-1762), en Brazilo. Doktoro pri teologio de la Universitato de Koimbro, en 1726, li estis nomumita rektoro en 1728 de Dom Johano la 5-a. Li estis majstro de la novicoj ĉe la Reĝa Monaĥejo de Alcobaça ĝis plena enoficigo al la diocezo de Maranjono, en Brazilo. La skribaĵoj de Alexandre Rodrigues Ferreira servis kiel bazo por la raportoj de [[Joaquim Nabuco]] pri la disputo inter Brazilo kaj [[Gujano|Brita Gujano]] (1903). == Biografio == Naskita la 27-an de aprilo 1756 en Salvador, Bahio, Ferreira studis en Koimbro, kie li diplomiĝis en 1778 ĉe la Naturscienca Fakultato. Lia bonega agado kaptis la atenton de [[Domenico Vandelli]] (1735-1816), itala naturisto, kiu laboris por la [[Portugala Registaro|portugala registaro]]. Komisiita de verkado pri natura historio de la portugalaj kolonioj, Vandelli organizis ekspediciojn al Mozambiko kaj Angolo kaj nomumis Rodrigues Ferreira kiel estro de la ekspedicio, kiu venis al Brazilo kaj turneis la kapitanlandojn de Grão-Pará, Rio Negro, Mato-Grosso kaj Cuiabá. La Filozofa Ekspedicio forlasis la havenon de Lisbono la 1-an de septembro 1783, kunportante, inter aliaj, la skribistojn José Joaquim Freire, Joaquim José Codina, kaj la botanikan ĝardeniston Agostinho Joaquim do Cabo. La ekspedicio atingis Belém la 21-an de oktobro, 1783 kaj daŭris naŭ jarojn. Ekde ĝi, pluraj verkoj kaj notoj pri la amazona regiono estis generitaj, registrante informojn pri la faŭno, flaŭro kaj ĝiaj loĝantoj. Kun la morto de Ferreira, la 23-an de aprilo 1815, la manuskriptoj, kiuj restis en Portugalio, estis metitaj sub la gardon de la "Reala Muzeo d'Ajuda". La dokumentaro restis en la muzeo ĝis 1838, tiam kiam ili estis transdonitaj al la "Reĝa Akademio de Sciencoj". En la lastaj du jarcentoj, la dokumentoj estis disigitaj inter diversaj institucioj kaj kolektantoj, inkluzive de la Nacia Biblioteko de Rio-de-Ĵanejro, kiu ebligis ilian publikigon. == Verkaro == * Viagem ao Brasil. A Expedição Philoshophica pelas Capitanias do Pará, Rio Negro, Mato Grosso e Cuyabá. [[1792]] == Literaturo == * [https://www.scielo.br/j/ea/a/B6VSH5RCZXY8zmf6JjDb4xf/?lang=pt Scielo] * [https://web.archive.org/web/20211021131922/https://bndigital.bn.gov.br/dossies/alexandre-rodrigues-ferreira/ Biblioteca Nacional Digital] * [https://www.brasilianaiconografica.art.br/artigos/20106/colecao-alexandre-rodrigues-ferreira Brasiliana Iconográfica] * [https://web.archive.org/web/20211021131925/https://bdlb.bn.gov.br/acervo/handle/20.500.12156.3/428872 Biblioteca Digital Luso Brasileira] * [https://www.centroculturalbrasilangola.co.ao/alexandre-rodrigues-ferreira Centro Cultural Brasil Angola] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211021131921/https://www.centroculturalbrasilangola.co.ao/alexandre-rodrigues-ferreira |date=2021-10-21 }} * [https://heritage.bnf.fr/france-bresil/pt-br/rodrigues-ferreira-odisseia-artigo Bibliothèque nationale de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211021131921/https://heritage.bnf.fr/france-bresil/pt-br/rodrigues-ferreira-odisseia-artigo |date=2021-10-21 }} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * José Cândido de Mello Carvalho (1914-1994) * Osvaldo Rodrigues da Cunha (1928-2011)<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_Eponym_Dictionary_of_Reptiles/0F758vNQ0UUC?hl=en&gbpv=1&dq=Viagem+Filos%C3%B3fica+(1783-1793)&pg=PA62&printsec=frontcover The Eponym Dictionary of Reptiles]</ref> * [[Domenico Vandelli|Domenico Agostino Vandelli]] (1735-1816) * [[José da Silva Lisboa]], Vicgrafo de Cairu (1756-1835) * Alfredo do Valle Cabral (17.11.1851-23.10.1894) * José Joaquim Freire (1760-1847) * Joaquim José Codina (m. 1791) * João da Silva Feijó (1724-1860) * Manoel Galvão da Silva (1750-1790) * [[Joaquim Nabuco]] (1849-1910) * [[João Barbosa Rodrigues]] (1842-1909) * [[José Vicente Barbosa du Bocage]] (1823-1907) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferreira, Alexandre Rodrigues}} [[Kategorio:Brazilaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Brazilaj botanikistoj]] qmc8e7w3o0dz4yuv5bdqrlgjfsg2rva 0 745536 9506064 8047721 2026-11-02T06:18:48Z Sj1mor 12103 9506064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La lasta el la Mohikanoj''' (aŭ "La lasta mohikano", en la [[Angla lingvo|angla]]: '''The Last of the Mohicans''') estas la dua libro en la serio "Leda ŝtrumpo" konsistanta el kvin libroj de [[James Fenimore Cooper]]. La libro unue estis publikigita en februaro [[1826]]. En la centro de la intrigo estas la kuraĝa arbaresploristo Nathaniel (Natty) Bumppo kaj liaj kamaradoj en ilia batalo kontraŭ la malamikaj francoj kaj indianoj. Laŭ la libro, kelkaj plenlongaj filmoj estis faritaj, la plej lastatempa el kiuj estas "The Last of the Mohicans" ([[1992]]) de [[Michael Mann]]. == Intrigo == La rakonto okazas en [[1757]] dum en Nordameriko okazas la [[Franc-Brita Indiana Milito]], Montcalm (komandanto de la franca armeo) provas kapti la filinojn de Monroe (kiu tiutempe komandis la fortikaĵon de "William Henry" la saman fortikaĵon kiun Montcalm provis konkeri). Tiel okazas ke Alico (la filino de Monroe) akompanata de juna oficiro nomita Duncan, fuĝante de la franca armeo en densaj arbaroj de Nordameriko, renkontas [[Skoltado|skolton]] nomatan "Okulo de Akcipitro" kaj liajn amikojn, la lastajn el la mohikanojn, kiuj helpas al ili kaj savas iliajn vivojn kelkfoje. Kune ili travivas mirindan aventuron plenan de danĝeroj kaj neatenditaj malfacilaĵoj. == La roluloj == * Nathaniel Bumppo/Hawk-eye: ''Œil de Faucon''; '''"Okulo de Akcipitro"''' - la kromnomo de Nathaniel. Foje nomata "La Esploristo". Li estas ĉasisto kaj esploristo, juna viro kiu forlasis la koloniojn de blankuloj, kaj iĝis amiko de la mohikanaj indianoj. Konata kiel la "Longa [[Fusilo]]" fare de la indianoj. * '''Uncas''' ('''Unkas)''' - la filo de Ĉingaĉguk. Militisto ankaŭ konata kiel "rapida cervo" pro sia lerteco. La libro estas nomita laŭ li, ĉar li estas la lasta mohikano naskita en la tribo. * '''Chingachgook''' ('''Ĉingaĉguk''') - la patro de Unkas, la nura mohikano krom lia filo. Konata kiel la "Granda Serpento". * '''Kapitano Duncan Hayward''' - Deĵoras sub la ordonrajto de Monroe, respondeculo pri la sekureco de liaj filinoj. Enamiĝas al Alice. * '''Cora Monroe''' - La pli aĝa fratino. Ŝi havas malhelan hararon kaj kuraĝan karakteron. La filino de Monroe de lia unua edzino. * '''Alice Monroe''' - La pli juna fratino. Milda kaj sentema, kun brilaj okuloj. Ŝi estas la filino de Monroe de lia dua edzino. * '''David Gamut''' - Religia Misiisto, psalmodisto (instruisto pri psalmkantado), konata kiel "la kantmajstro". * '''Magua''' (/ˈmæɡwɑː/, MAG-ŭa) - la fiulo: [[huronoj|hurona]] ĉefo forpelita de sia tribo pro ebriemo; sangavida malamiko de la mohikanoj kaj konata kiel ''le renard subtil'' ("Ruza Vulpo"). * '''Colonel Monroe''' - La patro de Cora kaj Alice. Komandanto de la William Henry Fortikaĵo. * '''Generalo Markizo de Montcalm''' - la franca ĉefkomandanto, prezentita kiel timiga kontraŭulo, nomita fare de la [[Huronoj]] kaj aliaj indiĝenaj aliancanoj de la francoj kiel "La granda blanka patro de la Kanadanoj." * '''Tamenund''' - maljunega, saĝa, kaj honorita [[delavaro]] (Lenape) saĝulo, kiu postvivis tri generaciojn de militistoj. == La malamiko == En la libro, la malamiko de la ĉeffiguroj estas Montcalm kaj liaj francaj soldatoj. Ĉie en la libro, aliflanke, la francoj estas portretitaj en pozitiva lumo, kaj kvankam ili estas la malamiko en la rakonto, ili estas traktataj kiel forta kaj timiga sed rimarkinde ĝentila kontraŭulo kaj neniel barbaraj por simple mortigi homojn (male al iliaj aliancanoj, la kanadaj indianoj). Tio estis esprimita multfoje: ekzemple, kiam la francoj resendis la filinojn de kolonelo Monroe, la traktado de ili estis same milda kaj pripensema kiel la filinoj de Montcalm. Alia ekzemplo estas la kapitulacaj intertraktadoj inter la Fortikaĵo de William Henry kaj la franca armeo, en kiuj Montcalm traktis Monroe kiel egalulo kaj traktis lin kun granda respekto. Tamen, unu afero vundas la bildon de la francoj en la libro, kaj tio estis la [[masakro]] de William Henry. La masakro de William Henry estis vera okazaĵo, en kiu la kanadaj indianoj buĉis la loĝantojn de William Henry Fortikaĵo post ĝia kapitulaco dum la francaj soldatoj, gviditaj fare de Montcalm, staris flanken kaj ne levis eĉ fingron. La libro priskribas ke la efektivigo de la masakro fariĝis ebla fare de la francoj kiel la plenumo de la promeso de Montcalm al la kanadaj indianoj, en interŝanĝo por ilia lojaleco al la trono de la lilioj (franca reĝa domo). == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} <!--== Piednotoj ==--> {{DEFAŬLTORDIGO:Last Of The Mohicans, The}} [[Kategorio:Libroj adaptitaj al kino]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1820-1829]] [[Kategorio:Romanoj]] [[Kategorio:Sepjara milito]] [[Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj]] plhwmae6hwbteq03p2yecvov98245zu 0 746331 9505562 9178975 2026-11-01T12:14:24Z ThomasPusch 1869 9505562 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Nassau}} {{Informkesto usona kantono |kantono = Kantono Suffolk |subŝtato = Nov-Jorkio |latitudo_g = 40 |latitudo_m = 94 |longituto_g = 72 |longitudo_m = 68 |sigelo = |mapo = Map of New York highlighting Nassau County.svg |fondodato = 1683 |ĉefurbo = [[Mineola (Nov-Jorkio)|Mineola]] |areo_suma_km2 = 1 170 |areo_tera_km2 = 7 35 |areo_akva_km2 = 4 35 |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |censa_jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2 = 46,9 |retejo =<!-- vidu tekste --> |nomo_laŭ = [[Nassau (dinastio)|la nobela dinastio Nassau]], origine la urbo [[Nassau (Lahn)|Nassau]] en [[Germanio]] |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |}} '''Kantono Nassau''' ({{en}} ''Nassau County'') estas kantono, kiu troviĝas en la centra-okcidenta parto de [[Longinsulo]], la plej suda parto de la subŝtato [[Nov-Jorkio]] en [[Usono]]. Laŭ censa takso de {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}, igante ĝin la kvina plej popolriĉa distrikto en Novjorkio, post la urbopartoj [[Broklino]], [[Kvinzo]] kaj [[Manhatano]] de [[Novjorko]] kaj post la najbara [[Kantono Suffolk (Nov-Jorkio)|kantono Suffolk]]. La ĉefurbo estas [[Mineola (Nov-Jorkio)|Mineola]], dum la plej granda urbo laŭ loĝantaro fakte estas [[Hempstead (Nov-Jorkio)|Hempstead]]. La kantono estas nomata laŭ [[Nassau (dinastio)|la nobela dinastio Nassau]] kaj origine laŭ la urbo [[Nassau (Lahn)|Nassau]] en [[Germanio]]. == Konataj lokuloj == * [[John Romita Sr.]], do John Romita la pli aĝa (1930-2023), usona desegnisto de bildliteraturo, longe vivis kaj fine mortis en la kantona loĝloko Floral Park == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:TR Exec & Leg Bldg 1550 Franklin Av straight hen.jpg|eta|maldekstra|360px|{{centre|la historia kantona juĝejo}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nassau}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Oranje-Nassau|*Nassau]] hhxl0ecu7z4br2hwoa4e4njk1qetkz7 9505563 9505562 2026-11-01T12:15:12Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9505563 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Nassau}} {{Informkesto usona kantono |kantono = Kantono Suffolk |subŝtato = Nov-Jorkio |latitudo_g = 40 |latitudo_m = 94 |longituto_g = 72 |longitudo_m = 68 |sigelo = |mapo = Map of New York highlighting Nassau County.svg |fondodato = 1683 |ĉefurbo = [[Mineola (Nov-Jorkio)|Mineola]] |areo_suma_km2 = 1 170 |areo_tera_km2 = 7 35 |areo_akva_km2 = 4 35 |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |censa_jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2 = 46,9 |retejo =<!-- vidu tekste --> |nomo_laŭ = [[Nassau (dinastio)|la nobela dinastio Nassau]], origine la urbo [[Nassau (Lahn)|Nassau]] en [[Germanio]] |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |}} '''Kantono Nassau''' ({{en}} ''Nassau County'') estas kantono, kiu troviĝas en la centra-okcidenta parto de [[Longinsulo]], la plej suda parto de la subŝtato [[Nov-Jorkio]] en [[Usono]]. Laŭ censa takso de {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}, igante ĝin la kvina plej popolriĉa distrikto en Novjorkio, post la urbopartoj [[Broklino]], [[Kvinzo]] kaj [[Manhatano]] de [[Novjorko]] kaj post la najbara [[Kantono Suffolk (Nov-Jorkio)|kantono Suffolk]]. La ĉefurbo estas [[Mineola (Nov-Jorkio)|Mineola]], dum la plej granda urbo laŭ loĝantaro fakte estas [[Hempstead (Nov-Jorkio)|Hempstead]]. La kantono estas nomata laŭ [[Nassau (dinastio)|la nobela dinastio Nassau]] kaj origine laŭ la urbo [[Nassau (Lahn)|Nassau]] en [[Germanio]]. == Konataj lokuloj == * [[John Romita Sr.]], do la pli aĝa (1930-2023), usona desegnisto de bildliteraturo, longe vivis kaj fine mortis en la kantona loĝloko Floral Park == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:TR Exec & Leg Bldg 1550 Franklin Av straight hen.jpg|eta|maldekstra|360px|{{centre|la historia kantona juĝejo}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nassau}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Oranje-Nassau|*Nassau]] 4nngxy2hp7o5pzfxt8d0hx5c5trrf0r 0 746443 9506030 8613298 2026-11-02T04:56:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Araba Pokalo 2021 | aliaj_nomoj = كأس العرب 2021 | dosiero = 2021 FIFA Arab Cup.png | grandeco = 250px | titolo = | nacio = | loko = {{Kataro}} | datoj = {{Dato|30|11|2021}}<br />ĝis {{Dato|18|12|2021}} | nombro de teamoj = 23 | konfederacioj = | ejoj = 7 | urboj = 4 | ĉampiono = {{Alĝerio}} | dua = {{Tunizio}} | tria = {{Kataro}} | kvara = {{Egiptio}} | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} La '''Araba Pokalo 2021'''<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |titolo=FIFA President confirms 22 national teams will participate in FIFA Arab Cup 2021 in Qatar |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-president-confirms-22-national-teams-will-participate-in-fifa-arab-cup-2021 |dato=24 novembro 2020 |alirdato=24 novembro 2020|eldoninto=FIFA.com |redaktinto=Fédération Internationale de Football Association }}</ref> ({{Lang-ar|كأس العرب 2021}}) estas la deka eldono de la nacia futbala turniro de la [[Araba mondo]]<ref>[[Sud-Sudano]], kiu ne estas parto de la Araba mondo, partoprenis ankaŭ en la kvalifika stadio.</ref>;<ref>{{Citaĵo el la reto |dato=25 aprilo 2021 |titolo="الاتحاد العربي" يعلن عن مسابقاته للموسم القادم {{!}} The "Arab Union" announces its competitions for the next season |url=http://uafaac.com/5167/ |alirdato=27 aprilo 2021 |eldoninto=UAFA |lingvo=ar |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210429150934/http://uafaac.com/5167/ |arkivdato=2021-04-29}}</ref><ref name="auto">{{Citaĵo el la reto |dato=25 julio 2020 |titolo=Libya receives invitation to participate in FIFA-backed pan-Arab tournament 2021 in Qatar |url=https://www.libyaobserver.ly/sports/libya-receives-invitation-participate-fifa-backed-pan-arab-tournament-2021-qatar |eldoninto=www.libyaobserver.ly |alirdato=2021-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200726130842/https://www.libyaobserver.ly/sports/libya-receives-invitation-participate-fifa-backed-pan-arab-tournament-2021-qatar |arkivdato=2020-07-26 }}</ref> ĝi estas la unua eldono sub la jurisdikcio de [[FIFA]].<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=FIFA Arab Cup 2021 – Teams – Lebanon |url=https://www.fifa.com/arabcup/teams/lebanon|access-date=27 April 2021 |eldoninto=FIFA.com |lingvo=en }}</ref> Ĝi okazas inter la {{Dato|30|11|2021}} kaj la {{Dato|18|12|2021}} en [[Kataro]], kiel antaŭludo al la [[Futbala Mondpokalo 2022]] kiu ankaŭ okazos en Kataro.<ref name="auto"/> La turnirfazo implikas 16 teamojn, el kiuj sep venis tra la kvalifika raŭndo; ĉiuj 23 teamoj konkurantaj estas sub la aŭspicioj de [[AFC|Azia Futbal-Konfederacio]] (AFC) aŭ [[CAF|Konfederacio de Afrika Futbalo]] (CAF). La 32 finalaj matĉoj estas ludataj en ses ejoj, kiuj ankaŭ estos uzataj por la Futbala Mondpokalo 2022.<ref>{{Citaĵo el la reto |dato=27 aprilo 2021 |titolo=Draw sets the stage for an exciting FIFA Arab Cup Qatar 2021 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/draw-sets-the-stage-for-an-exciting-fifa-arab-cup-qatar-2021tm |alirdato=27 aprilo 2021|eldoninto=FIFA.com|lingvo=en}}</ref> Duonaŭtomatigita eksterluda teĥnologio estas testata unuafoje en ĉi tiu turniro.<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=Semi-automated offside technology explained ahead of FIFA Arab Cup |url=https://www.fifa.com/news/origin1904-p.cxm.fifa.comsemi-automated-offside-technology-explained-ahead-of-fifa-arab-cup |alirdato=2021-11-29 |eldoninto=www.fifa.com |lingvo=en }}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> __TOC__ {{-}} == Partoprenantaj teamoj == {| align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width=100% |- bgcolor=#006699 style="color:white;" !colspan=4|Partoprenantaj teamoj |- bgcolor=#D0E7FF |width=25%|{{KSA}} |width=25%|{{EGY}} |width=25%|{{MAR}} |width=25%|{{SUD}} |- bgcolor=#D0E7FF |{{ALG}} |{{IRQ}} |{{MTN}} |{{SSD}} |- bgcolor=#D0E7FF |{{BHR}} |{{JOR}} |{{OMA}} |{{TUN}} |- bgcolor=#D0E7FF |{{QAT}} |{{KUW}} |{{PLE}} |{{YEM}} |- bgcolor=#D0E7FF |{{COM}} |{{LIB}} |{{SYR}} |{{DJI}} |- bgcolor=#D0E7FF |{{UAE}} |{{LBY}} |{{SOM}} | |} == Ejoj == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="4" |Ejoj en [[Kataro]]{{Situo sur mapo/+|Kataro|Floso=center|Larĝo=250|Titolo=|lokoj= {{Situo sur mapo/~|Kataro|Lat=25.2870|Lon=51.5310|Pozicio=right|Teksto=[[Doho]]|Marko=Black pog.svg}} {{Situo sur mapo/~|Kataro|Lat=25.6819|Lon=51.4969|Pozicio=right|Teksto=[[Al Khor]]}} {{Situo sur mapo/~|Kataro|Lat=25.1680|Lon=51.5976|Pozicio=right|Teksto=[[Al Wakrah]]}} {{Situo sur mapo/~|Kataro|Lat=25.2483|Lon=51.4105|Pozicio=left|Teksto=[[Rajan]]}}}} ! rowspan="1" |[[Al Khor]]<br /><small>(Municipo Al Khor)</small> ! rowspan="1" |[[Al Wakrah]] <br /><small>(Municipo Al Wakrah)</small> |- |[[Stadiono Al Bayt]] |[[Stadiono Al Janoub]] |- |Kapacito: {{Unuo|60000}}<br /><small>''(inaŭgurita)''</small> |Kapacito: {{Unuo|40000}}<br /><small>''(inaŭgurita)''</small> |- |[[Dosiero:Al Bayt Stadium.jpg|200x200px]] |[[Dosiero:2020 AFC Champions League Final 2.jpg|200x200px]] |-align=center ! rowspan="4" |Stadionoj en [[Doho|Doha]] areo<br /> {{Marko sur bildo komenco|bildo=Qatar Doha location map.svg|larĝo=250|centra}} {{Marko sur bildo malgranda|x=0.27|y=0.472|skalo=500|teksto=[[Dosiero:Red pog.svg|8px]] [[Stadiono Al Thumama|Al Thumama]]}} {{Marko sur bildo malgranda|x=0.352|y=0.335|skalo=500|teksto=[[Dosiero:Red pog.svg|8px]] [[Stadiono 974|Ras Abu Aboud]]}} {{Marko sur bildo malgranda|x=0.0001|y=0.255|skalo=500|teksto=[[Dosiero:Red pog.svg|8px]] [[Stadiono Education City|Education<br />City]]}} {{Marko sur bildo malgranda|x=0.05|y=0.388|skalo=500|teksto=[[Dosiero:Red pog.svg|8px]] [[Stadiono Khalifa International|Khalifa<br />International]]}} ! colspan="2" rowspan="1" |[[Doho]]<br /><small>(Municipo Ad Dawhah)</small> |- |[[Stadiono 974|Stadiono Ras Abu Aboud]] |[[Stadiono Al Thumama]] |- |Kapacito: {{Unuo|48000}}<br /><small>''(inaŭgurita)''</small> |Kapacito: {{Unuo|69000}}<br /><small>''(inaŭgurita)''</small> |- | |[[Dosiero:Crawler crane and tower cranes. lusail al thumama stadium - panoramio.jpg|200x200px]] |- ! colspan="3" rowspan="1" |[[Rajan]] <br /><small>(Municipo Rajan)</small> {{Malgrande|(Doha areo)}} |- |[[Stadiono Education City]] |[[Stadiono Khalifa International]] |[[Stadiono Ahmad bin Ali]] |- |Kapacito: {{Unuo|45350}}<br /><small>''(inaŭgurita)''</small> |Kapacito: {{Unuo|50000}}<br /><small>''(rekonstruita)''</small> |Kapacito: {{Unuo|44740}}<br /><small>''(reinaŭgurita)''</small> |- ||[[Dosiero:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|200x200px]] |[[Dosiero:2009 Emir of Qatar Cup Final - Opening Ceremony (3581762046).jpg|200x200px]] ||[[Dosiero:Ahmed bin Ali stadium.jpg|200x200px|]] |} </center> == Finalaj matĉoj == {{Turniro8 <!--Dato - Loko|Teamo 1|Goloj 1|Teamo 2|Goloj 2 --> <!--kvaronfinaloj --> |{{Dato|10|12|2021}} - [[Stadiono Education City]] |{{TunizioFB}}|'''2'''|{{Omano}}|1 |{{Dato|11|12|2021}} - [[Stadiono Al Janoub]] |{{Egiptio}}|'''3'''|{{Jordanio}}|1 |{{Dato|10|12|2021}} - [[Stadiono Al Bayt]] |{{Kataro}}|'''5'''|{{ARE}}|0 |{{Dato|11|12|2021}} - [[Stadiono Al Thumama]] |{{Maroko}}|2&nbsp;(3)|{{AlĝerioFB}}|'''2&nbsp;(5)''' <!--duonfinaloj --> |{{Dato|15|12|2021}} - [[Stadiono 974|Stadiono Ras Abu Aboud]] |{{TunizioFB}}|'''1'''|{{Egiptio}}|0 |{{Dato|15|12|2021}} - [[Stadiono Al Thumama]] |{{Kataro}}|1|{{AlĝerioFB}}|'''2''' <!--finalo --> |{{Dato|18|12|2021}} - [[Stadiono Al Bayt]] |{{TunizioFB}}|0|{{AlĝerioFB}}|'''2''' }} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Futbala Mondpokalo 2022]] * [[FIFA]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.fifa.com/tournaments/mens/arabcup}} {{Stadionoj de Futbala Mondpokalo 2022}} [[Kategorio:Futbalo en 2021]] [[Kategorio:Futbalo en Kataro]] 8z4d3qngb4mfpcqnjjfk8wfdvkyoqsz 0 787840 9506169 9497573 2026-11-02T10:00:56Z RG72 11847 9506169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto duflankaj rilatoj |partio1 = Filipinoj |partio2 = Rusio |flago1 = Flago-de-Filipinoj.svg |flago2 = Flago-de-Rusio.svg |mapo = Philippines Russia Locator.svg }} '''Filipin-rusiaj rilatoj''' ({{lang-ru|Российско-филиппинские отношения}}; filipine: Ugnayan ng Pilipinas at Rusya) estas la duflanka rilato inter [[Rusio]] kaj [[Filipinoj]]. Ambaŭ landoj estas plenaj membroj de APEC. Rusio havas ambasadon en [[Manilo]], dum Filipinoj havas ambasadon en [[Moskvo]], kaj du honorajn konsulejojn (en [[Sankt-Peterburgo]] kaj [[Vladivostoko]]). Rusio estis interesita pri evoluigado de rilatoj kun ŝtatoj en [[Sudorienta Azio]] jam dum la 19-a jarcento. La intereso de la [[Rusia Imperio]] en establado de rilatoj kun sudorient-aziaj landoj devenis de ĝia bezono certigi manĝaĵon kaj krudan provizosekurecon en la rusa [[Rusia Fora Oriento|Malproksima Oriento]] ĉar komunikado inter la malproksima orienta parto de Rusio kaj ĝia eŭropa flanko estas signife malfacila. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Filipinoj]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de la Filipinoj|Rusio]] 33x1rhfxq5nqx4vlryn9nkiwtbazeuv 0 793282 9506063 8753952 2026-11-02T06:18:38Z Sj1mor 12103 9506063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''The Insider''''' filmita en la jaro [[1999]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Michael Mann]].<ref>[https://variety.com/1999/film/reviews/the-insider-1117752213/ The Insider]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-insider/ The Insider]</ref> Fikciigita raporto pri vera rakonto, ĝi estas bazita sur la 60-minuta segmento pri Jeffrey Wigand, informanto en la tabakindustrio, kovrante la luktojn kaj sian kaj de CBS-produktanto Lowell Bergman dum ili defendas lian atestaĵon kontraŭ laboroj por misfamigi kaj subpremi ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == <!--* {{oficiala retejo}} ({{en}})--> * {{IMDb titolo}} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1999]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] gcvc5gv3p9t3s8i685u7unzxe9zg2a7 0 795295 9505651 8427916 2026-11-01T13:34:11Z ThomasPusch 1869 ampleksigo + Vidu la diskutpaĝan noton 9505651 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Ulster |ĉefurbo= [[Kingston (Nov-Jorkio)|Kingston]] |plej_granda_urbo= |subŝtato= Nov-Jorkio |mapo = Map of New York highlighting Ulster County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |retejo= <!--vidu tekste--> |nomo_laŭ= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}]] |notoj = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |bildo = Ulster County courthouse, Kingston, NY cropped.jpg }} La '''kantono Ulster''' - [[angle]] ''Ulster County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la subŝtato [[Nov-Jorkio]]. Ĝi fondiĝis en la jaro {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kantona ĉefurbo estas [[Kingston (Nov-Jorkio)|Kingston]]. Parto de la teritorio estas interalie la la konferencejo ''Mohonk Mountain House'' en la [[Katskil-montaro]], konstruita ekde la jaro 1869 fare de la [[kvakerismo|kvakeraj]] ĝemeloj ''Albert'' kaj ''Alfred Smiley'' kun atenta konsidero de la ĉirkaŭa naturo kaj poste plurfoje plivastigita. Tie de 1895 kaj 1916 kunvenis konferenco de internacia [[arbitracio]], kiu per la [[Traktatoj de Hago]] rezultigis la kreon de [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] (france ''Cour permanente d'arbitrage'', angle ''Permanent Court of Arbitration'') en la [[Palaco de Paco]] de [[Hago]]. Krome en la konferencejo de 1883 ĝis 1916, okazis ĉiujaraj konferencoj, sponsoritaj fare de Albert Smiley, por plibonigi la vivnivelojn de la [[usonaj indianoj]]. Tiuj renkontiĝoj alportis kune registarajn reprezentantojn de la Agentejo de Indianaj Aferoj kaj la parlamentaj komisionoj pri indianaj aferoj, same kiel edukistojn, filantropojn kaj indianajn gvidantojn por diskuti la formuliĝon de politiko. == Konataj kantonanoj == * [[Herb Trimpe]] (1939-2015), m. en la loĝloko Hurley, desegnisto de bildliteraturo == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- Vidu la diskutpaĝan noton --> [[dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la konferencejo ''Mohonk Mountain House''}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ulster}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] r24m8wx835p5xymvizbsg5vr3iuer9s 0 795391 9505621 9230831 2026-11-01T13:02:45Z ThomasPusch 1869 /* Konataj kantonanoj */ 9505621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Westchester |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |plej_granda_urbo= [[Yonkers]] |subŝtato= Nov-Jorkio |mapo = Map of New York highlighting Westchester County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|1280}} |areo_tera_km2= {{unuo|1100}} |areo_akva_km2= 180 |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |retejo= <!--vidu tekste--> |nomo_laŭ= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}]] |notoj = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |bildo = Westchester Compilation 1.png }} La '''kantono Westchester''' - [[angle]] ''Westchester County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la subŝtato [[Nov-Jorkio]]. Ĝi fondiĝis en la jaro {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kantona ĉefurbo estas [[White Plains]]. La kantono estas la rekta norda najbaro de la urbego [[Novjorko]], pli precize de ties norda urboparto [[Bronkso]]. En la kantona teritorio inter alia situas du el la tri kampusoj de la [[Universitato Pace]] (la tria estas en [[Novjorko]]). == Konataj kantonanoj == * [[Noah Schnapp]] (n. 2004) en la loĝloko Scarsdale, aktoro * [[Herb Trimpe]] (1939-2015), n. en la loĝloko Peekskill, desegnisto de bildliteraturo == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Richard J. Daronco Courthouse December 2013.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kantona juĝejo en {{#invoke:Wikidata|claim|P36}}, kun statuo de [[Martin Luther King]]}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Westchester}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] clu2wi0fz747vvrbb9v9ym0nt2m9ov8 9505623 9505621 2026-11-01T13:04:15Z ThomasPusch 1869 /* Konataj kantonanoj */ 9505623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Westchester |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |plej_granda_urbo= [[Yonkers]] |subŝtato= Nov-Jorkio |mapo = Map of New York highlighting Westchester County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|1280}} |areo_tera_km2= {{unuo|1100}} |areo_akva_km2= 180 |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |retejo= <!--vidu tekste--> |nomo_laŭ= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}]] |notoj = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |bildo = Westchester Compilation 1.png }} La '''kantono Westchester''' - [[angle]] ''Westchester County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la subŝtato [[Nov-Jorkio]]. Ĝi fondiĝis en la jaro {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kantona ĉefurbo estas [[White Plains]]. La kantono estas la rekta norda najbaro de la urbego [[Novjorko]], pli precize de ties norda urboparto [[Bronkso]]. En la kantona teritorio inter alia situas du el la tri kampusoj de la [[Universitato Pace]] (la tria estas en [[Novjorko]]). == Konataj kantonanoj == * [[Herb Trimpe]] (1939-2015), n. en la loĝloko Peekskill, desegnisto de bildliteraturo * [[Noah Schnapp]] (n. 2004) en la loĝloko Scarsdale, aktoro == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Richard J. Daronco Courthouse December 2013.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kantona juĝejo en {{#invoke:Wikidata|claim|P36}}, kun statuo de [[Martin Luther King]]}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Westchester}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] k02seu43fkuwxy21km4ujlso3rxmczh 9505645 9505623 2026-11-01T13:30:34Z ThomasPusch 1869 Vidu la diskutpaĝan noton 9505645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona kantono |kantono= Westchester |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |plej_granda_urbo= [[Yonkers]] |subŝtato= Nov-Jorkio |mapo = Map of New York highlighting Westchester County.svg |areo_suma_km2= {{unuo|1280}} |areo_tera_km2= {{unuo|1100}} |areo_akva_km2= 180 |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} |censa_jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[orienta horzono de Nordameriko (UTC-5)]] |retejo= <!--vidu tekste--> |nomo_laŭ= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}]] |notoj = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} |bildo = Westchester Compilation 1.png }} La '''kantono Westchester''' - [[angle]] ''Westchester County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la subŝtato [[Nov-Jorkio]]. Ĝi fondiĝis en la jaro {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kantona ĉefurbo estas [[White Plains]]. La kantono estas la rekta norda najbaro de la urbego [[Novjorko]], pli precize de ties norda urboparto [[Bronkso]]. En la kantona teritorio inter alia situas du el la tri kampusoj de la [[Universitato Pace]] (la tria estas en [[Novjorko]]). == Konataj kantonanoj == * [[Herb Trimpe]] (1939-2015), n. en la loĝloko Peekskill, desegnisto de bildliteraturo * [[Noah Schnapp]] (n. 2004) en la loĝloko Scarsdale, aktoro <!-- Vidu la diskutpaĝan noton! == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) --> [[dosiero:Richard J. Daronco Courthouse December 2013.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kantona juĝejo en {{#invoke:Wikidata|claim|P36}}, kun statuo de [[Martin Luther King]]}}]] {{projektoj}} {{kantonoj de Nov-Jorkio}} {{Ĝermo|Nov-Jorkio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Westchester}} [[Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio]] ljp4r9eq39grloxh3nk64mdoyofv04f 0 797010 9506026 9053496 2026-11-02T04:19:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506026 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">2-Aminobenzamido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C₇H₈N₂O'''</font></span></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anthranilamide 2D.png|300ra|Antranilamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Antranilamido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anthranilamide 3D.png|300ra|Antranilamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Antranilamido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * o-aminobenzamido * 2-aminobenzamido * Amido de la antranilata acido |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=88-68-6 88-68-6]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10298355.html 10298355] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6942 6942] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blankaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||136,154g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,233 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/88-68-6.html GuideChem]</ref><ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=88-68-6&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||112,5°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/88-68-6_238394.html Chemsrc]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||300°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=88-68-6 |titolo=Chemical Book |alirdato=2022-09-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220930005106/https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=88-68-6 |arkivdato=2022-09-30 }}</ref><ref>[http://www.chemindex.com/index/?f=show_cas_info&terms=88-68-6 Chemindex]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|16334}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||198°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.fishersci.ca/shop/products/anthranilamide-99-thermo-scientific-2/p-3756861 |titolo=Fisher Scientific |alirdato=2022-09-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220930005107/https://www.fishersci.ca/shop/products/anthranilamide-99-thermo-scientific-2/p-3756861 |arkivdato=2022-09-30}}</ref><br />135,8°C<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/88-68-6_238394.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:2,1 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||400 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|317|318|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|270|271|272|280|301+317|302+352|304+340|305+351+338|305+354+338|317|319|321|330|332+317|333+313|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Antranilamido'''</big> aŭ <big>'''2-aminobenzamido'''</big> estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la amidoj, rezultanta el interagado de la Item 2 kaj '''antrananolo'''. Antranilamido estas blankaj kristaloj, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj, eteroj, benzeno kaj etila acetato. Antranilamido prezentas 2-anilinan grupon ligitan al amida grupo. Ĝi konsistas je 7 karbonatomoj, 8 hidrogenatomoj, 2 nitrogenatomoj, 1 oksigenatomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Reakcio de '''antranilata acido''' kun '''amoniako''' donante '''antranilamidon''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Aminobenzoic-acid-3D-balls.png|antranilata acido|120ra]] + [[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anthranilamide 3D.png|antranilamido|120ra]] + [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Reakcio de '''2-kloroanilino''' kun '''formiamido''' donante '''antranilamidon''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Chloroaniline-3D-balls.png|N-Klorosalikilamido|120ra]] + [[Dosiero:Formamide 3D.png|formiamido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anthranilamide 3D.png|antranilamido|120ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio de '''aminobenzoila klorido''' kun '''amoniako''' donante '''antranilamidon''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Aminobenzoyl chloride 3D.png|2-aminobenzoila klorido|120ra]] + [[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anthranilamide 3D.png|antranilamido|120ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio de '''antranilaldehido''' kun '''kloramino''' donante '''antranilamidon''' <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anthranilaldehyde 3D.png|antranilaldehido|120ra]] + [[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anthranilamide 3D.png|antranilamido|120ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Antranilato]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Antranilatoj]] i41gxwu2a6gye94f72yfpyu4zs5rs6c 0 797932 9506106 9243861 2026-11-02T07:37:13Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Rana_pueyoi_-_Naturmuseum_Senckenberg_-_DSC02200.JPG|Rana_pueyoi_-_Naturmuseum_Senckenberg_-_DSC02200.JPG]] estas anstataŭigita per [[c:File:Pelophylax_pueyoi_-_Naturmuseum_Senckenberg_-_DSC02200.jpg|Pelophylax_pueyoi_-_Naturmuseum_Senckenberg_-_ 9506106 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TE|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} '''Libros''' [LIbros] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco [[Provinco Teruelo|Teruelo]] (nordorienta [[Hispanio]]), nome en la suda komarko [[Komunumo de Teruelo]], kies komarka ĉefurbo estas la provinca ĉefurbo mem, [[Teruelo]]. La municipo enhavis minkvartalon «La Azufrera», «La Zofrera» aŭ ''Minoj de Libros'', kiu estis ja sulfurprodukta mindomaro, nun senhoma kaj ruinigita.<ref>Sánchez Garzón, Alfredo (2002). «Castielfabib y Ademuz, Encomiendas de la Orden de Montesa». En Ayuntamiento de Torrebaja (Valencia), ed. Aportaciones al conocimiento de la Encomienda de Montesa en el Rincón de Ademuz. Valencia. ISBN 84-931563-2-9. pp. 387-424.</ref> La loknomo ''Libros'' (komprenebla neetimologie kiel Libroj) reale estas ligita al aliaj similprononcaj Eriglos de la Sierra de Albarracín, [[Riglos]] en la [[provinco Huesca]], Ricla en la provinco Zaragozo, Puntal del Cinglo ktp., do kun tute apartaj devenoj kaj signifoj nerilataj al la koncepto [[libro]]. == Geografio == [[Dosiero:1-Libros-paisajeUrbano (2015)2373.jpg|eta|maldekstre|Panoramo ĉe ravino.]] [[Dosiero:1-Libros-paisajeUrbano (2015)2382.jpg|eta|maldekstre|Bela stratobildo.]] [[Dosiero:1-Libros-minasAzufrera (2016)0007.jpg|eta|maldekstre|Enirejo de la subtera ermitejo de «La Azufrera».]] Ĝi estas je 26 km de [[Teruelo]], provinca ĉefurbo, do proksime. Al Teruelo alvenas de nordo tri ŝoseoj, de sudo du kaj unu okcidente el [[Gea de Albarracín]]. El la du sudaj, tiu plej okcidenta nome N-330 venas el sudokcidento. Laŭ tiu Libros estas la tria plej proksima municipo al la ĉefurbo, nome inter eksklavo de la [[provinco Valencio]] kaj [[Villel]]. La N-330 trapasas la municipon inter la km 276 kaj 280, samitinere kun la N-420. Krome lokaj ŝoseoj konektas kun [[Tramacastiel]] kaj [[Riodeva]]. Tra la municipa teritorio fluas la rivero Guadalaviar aŭ [[Turia]], kiu formas valeton ĉirkaŭitan de montoj apartenantaj al la montaroj Montes Universales kaj Javalambre. La plej altaj altaĵoj estas Santa Bárbara (1282 m), ĉe la limo kun Riodeva kaj Villel, kaj Tabaira (1202 m) nordoriente. Inter la montoj venas nombraj pluvtorentoj alfluantaj al Guadalaviar, kaj la rivero Riodeva, kiu faras limon kun [[Rincón de Ademuz]], eksklava komarko de provinco Valencio. La altitudo gamas inter 1282 m (montopinto Santa Bárbara) kaj 750 m borde de la rivero Guadalaviar. La loĝloko staras je 766 m super marnivelo. {| class="wikitable" align="center" border="2" | align="center" width="30%" |''Nordokcidente:'' [[Tramacastiel]] | align="center" width="40%" |''Norde:'' [[Villel]] | align="center" width="30%" |''Nordoriente:'' [[Villel]] |- | align="center" width="30%" |''Okcidente:'' [[Tramacastiel]] | align="center" width="40%" |[[Dosiero:Rosa_de_los_vientos.svg|75x75px]] | align="center" width="30%" |''Oriente:'' [[Riodeva]] |- | align="center" width="30%" |''Sudokcidente:'' Castielfabib | align="center" width="40%" |''Sude:'' Ademuz | align="center" width="10%" |''Sudoriente:'' [[Riodeva]] |} == Historio == La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de [[Alfonso la 1-a (Aragono)|Alfonso la 1-a la Batalema]] en la batalo de Cutanda. Sed eble la kristanoj perdis ĝin dum la krizo kiu sekvis la morton de Alfonso la 1-a. Nur dum la regado de [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragono]] estis klara dominado fare de kristanoj. Libros apartenis al la [[Templanoj]]. En la 14-a jarcento ĝi apartenis al la [[Ordeno de Sankta Johano]]. Unu el unuaj referencoj al la loko estas en dokumento datita en [[Teruelo]] en la [[29-a de aprilo]] [[1196]] skribita en [[mezepoka latino]] kaj en [[kataluna lingvo]], pere de kiu la monaĥo Lino de Lucca, Superulo de la Ordeno de Monto Gaŭdjo, de la Hospitalo Redentor de Teruelo kaj de la ''Casa de Alfambra'' donas al la [[templanoj]] la posedaĵojn kiujn lia Ordeno havis en la [[Regno Aragono]], inklude la kastelon de Libros: {{Citaĵo|''«...et futuris scilicet castrum de Alfambra et castrum de Villel et castrum de '''Libris''' et pennam que est inter [[Villel]] et '''Libros''' juxta fluvium de Godalaviar...» […]«...de venidors esto es a saber: lo castel de Alfambra e el castel de Vileyl e el castel de '''Libres''' e la Pena qu'es entre Vileyl e '''Libres''' prop lo flum de Godalaviar».<ref>López Polo, Alberto (1961). El Capítulo de Racioneros de Teruel. Teruel: Revista Teruel nº 25, chinero-chunio. pp. 115-203. ISSN 0210-3524. pp. 187-189.</ref>}} La templana komunumo de Villel tiam ĉefurbo entreprenis ruran politikon cele al koloniigo de la teritorio, kun rajtigo por reloĝado de Libros, en lima zono, kio ankoraŭ estas. [[Dosiero:Pelophylax pueyoi - Naturmuseum Senckenberg - DSC02200.jpg|eta|Fosilia specimeno de ''Rana pueyoi'' Navas, «Naturmuseum Senckenberg» [[Muzeo Senckenberg]] ([[Frankfurto ĉe Majno]], Germanio), devena de la minkuŝejo de Libros.]] Laŭ la ''[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]'' (Geografia-statistika-historia vortaro de Hispanio kaj ties transmaraj posedaĵoj) de [[Pascual Madoz]], meze de la 18-a jarcento Libros havis 176 domojn, el kiuj kelkaj elfositaj kiel kavaĵoj en la ravino. Tiam oni kultivis cerealojn, terpomojn, kanabon, legomojn, oni produktis vinon, esparton, sulfuron kaj estis ĉasado. La [[unua priskribo|unua]] [[dunoma nomsistemo|scienca priskribo]] de fosilia ranego ''Rana pueyoi'' estis farita en 1922 de Longinos Navás Ferrer (1858-1938), natursciencisto, botanikisto kaj entomologo, baze sur ranoj fosiliigitaj en ardezoj el la minoj de [[sulfuro]] de Libros.<ref> Sanchiz, B. (1977). Acta geológica Hispánica, 12, ed. Catálogo de los Anfibios fósiles de España. Madrid. pp. 103-107., pp. 103-107. </ref><ref>Castro, Emilio (1997). [https://web.archive.org/web/20161126002158/http://www.asminar.es/poremiliocastro.html «Las minas de azufre de Libros y sus ranas fósiles».] Asociación Mineralógica Española, Boletín nº 8. Arkivita el originalo la 26an de novembro 2016. Konsultita la 23an de novembro 2016.</ref> == Aktualo == Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj), minado kaj brutobredado. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre ankaŭ en Libros oni malaltiĝis ĝis nunaj 104 loĝantoj. Vidindaĵoj estas trinkuja fontano, la preĝejo de Sankta Johano, Krucarvojo, kaj du ermitejoj. Aparte ruinoj de la minkvartalo kaj apenaŭaj ruinoj de la iama kastelo. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Teruelo]] == Bildoj == <gallery> 1-Libros-minasAzufrera (2016)0033.jpg|Ruinoj de «La Azufrera» 1-Libros-minasAzufrera (2016)0024.jpg|Ruinoj de «La Azufrera» 1-Libros-iglesiaParroquial (2017)1850.jpg|La preĝejo. 1-Libros-paisajeUrbano (2015)2367.jpg|Panoramo. 1-Libros-paisajeHistórico (2017)1886.jpg|Platformo de la iama kastelo. 1-Libros-paisajeUrbano (2017)1880.jpg|Urba kerno vidita el la platformo de la iama kastelo. </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Teruelo]] p3xqqr4p0mfnfq8zz3bkpv4e3cuynnr 828 798092 9505756 9339028 2026-11-01T15:23:04Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:Wikidades]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 7749571 Scribunto text/plain -- version 20220818 from master @cawiki local p = {} -- Initialization of variables -------------------- local i18n = { -- internationalisation at [[Module:Wikidata/i18n]] ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", }, ["datetime"] = { -- $1 is a placeholder for the actual number ["beforenow"] = "$1 BCE", -- how to format negative numbers for precisions 0 to 5 ["afternow"] = "$1 CE", -- how to format positive numbers for precisions 0 to 5 ["bc"] = "$1 BCE", -- how print negative years ["ad"] = "$1", -- how print 1st century AD dates [0] = "$1 billion years", -- precision: billion years [1] = "$100 million years", -- precision: hundred million years [2] = "$10 million years", -- precision: ten million years [3] = "$1 million years", -- precision: million years [4] = "$100000 years", -- precision: hundred thousand years; thousand separators added afterwards [5] = "$10000 years", -- precision: ten thousand years; thousand separators added afterwards [6] = "$1 millennium", -- precision: millennium [7] = "$1 century", -- precision: century [8] = "$1s", -- precision: decade -- the following use the format of #time parser function [9] = "Y", -- precision: year, [10] = "F Y", -- precision: month [11] = "F j, Y", -- precision: day ["hms"] = {["hours"] = "h", ["minutes"] = "m", ["seconds"] = "s"}, -- duration: xh xm xs }, ["years-old"] = {"", ""}, -- year(s) old, as in {{PLURAL:$1|singular|plural}} -- two values for most languages, up to six values for some languages -- see documentation of PLURAL magic word in your language, examples: -- ["years-old"] = {"singular", "paucal", "plural"} in Russian and other Slavic languages -- ["years-old"] = {"zero", "one", "two", "few 3-10", "many 11-99", "other 100-102"} in Arabic ["cite"] = { -- cite parameters ["title"] = "title", ["author"] = "author", ["date"] = "date", ["pages"] = "pages", ["language"] = "language", -- cite web parameters ["url"] = "url", ["website"] = "website", ["access-date"] = "access-date", ["archive-url"] = "archive-url", ["archive-date"] = "archive-date", ["publisher"] = "publisher", ["quote"] = "quote", -- cite journal parameters ["work"] = "work", ["issue"] = "issue", ["issn"] = "issn", ["doi"] = "doi" }, -- default local wiki settings ["addpencil"] = false, -- adds a pencil icon linked to Wikidata statement, planned to overwrite by Wikidata Bridge ["categorylabels"] = "", -- Category:Pages with Wikidata labels not translated (void for no local category) ["categoryprop"] = "", -- Category:Pages using Wikidata property $1 (void for no local category) ["categoryref"] = "", -- Category:Pages with references from Wikidata (void for no local category) ["addfallback"] = {}, -- additional fallback language codes ["suppressids"] = {}, -- list of Qid values to suppress ["qidlabels"] = true -- show labels as Qid if no fallback translation is available } local cases = {} -- functions for local grammatical cases defined at [[Module:Wikidata/i18n]] local required = ... -- variadic arguments from require function local wiki = { langcode = mw.language.getContentLanguage().code, module_title = required or mw.getCurrentFrame():getTitle() } local untranslated -- used in infobox modules: nil or true local _ -- variable for unused returned values, avoiding globals -- Module local functions -------------------------------------------- -- Credit to http://stackoverflow.com/a/1283608/2644759, cc-by-sa 3.0 local function tableMerge(t1, t2) for k, v in pairs(t2) do if type(v) == "table" then if type(t1[k] or false) == "table" then tableMerge(t1[k] or {}, t2[k] or {}) else t1[k] = v end else t1[k] = v end end return t1 end local function loadI18n(lang) local exist, res = pcall(require, wiki.module_title .. "/i18n") if exist and next(res) ~= nil then tableMerge(i18n, res.i18n) cases = res.cases end if lang ~= wiki.langcode then exist, res = pcall(require, wiki.module_title .. "/i18n/" .. lang) if exist and next(res) ~= nil then tableMerge(i18n, res.i18n) tableMerge(cases, res.cases) end end i18n.suppress = {} for _, id in ipairs(i18n.suppressids) do i18n.suppress[id] = true end end -- Table of language codes: requested or default and its fallbacks local function findLang(langcode) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then local cframe = mw.getCurrentFrame() local pframe = cframe:getParent() langcode = pframe and pframe.args.lang if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then if not mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then langcode = cframe:preprocess('{{int:lang}}') end if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then langcode = wiki.langcode end end end loadI18n(langcode) local languages = mw.language.getFallbacksFor(langcode) table.insert(languages, 1, langcode) if langcode == wiki.langcode then for _, l in ipairs(i18n.addfallback) do table.insert(languages, l) end end return languages end -- Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string. local function isSet(var) return not (var == nil or (type(var) == 'string' and mw.text.trim(var) == '')) end -- Set local case to a label local function case(localcase, label, ...) if not isSet(label) then return label end if type(localcase) == "function" then return localcase(label) elseif localcase == "smallcaps" then return '<span style="font-variant: small-caps;">' .. label .. '</span>' elseif cases[localcase] then return cases[localcase](label, ...) end return label end -- get safely a serialized snak local function getSnak(statement, snaks) local ret = statement for i, v in ipairs(snaks) do if not ret then return end ret = ret[v] end return ret end -- mw.wikibase.getLabelWithLang or getLabelByLang with a table of languages local function getLabelByLangs(id, languages) local label local lang for _, l in ipairs(languages) do if l == wiki.langcode then -- using getLabelWithLang when possible instead of getLabelByLang label, l = mw.wikibase.getLabelWithLang(id) else label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, l) end if label then lang = l break end end return label, lang end -- getBestStatements if bestrank=true, else getAllStatements with no deprecated local function getStatements(entityId, property, bestrank) local claims = {} if not (entityId and mw.ustring.match(property, "^P%d+$")) then return claims end if bestrank then claims = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, property) else local allclaims = mw.wikibase.getAllStatements(entityId, property) for _, c in ipairs(allclaims) do if c.rank ~= "deprecated" then table.insert(claims, c) end end end return claims end -- Is gender femenine? true or false local function feminineGender(id) local claims = mw.wikibase.getBestStatements(id or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage(),'P21') local gender_id = getSnak(claims, {1, "mainsnak", "datavalue", "value", "id"}) if gender_id == "Q6581072" or gender_id == "Q1052281" or gender_id == "Q43445" then -- female, transgender female, female organism return true end return false end -- Fetch female form of label local function feminineForm(id, lang) local feminine_claims = getStatements(id, 'P2521') for _, feminine_claim in ipairs(feminine_claims) do if getSnak(feminine_claim, {'mainsnak', 'datavalue', 'value', 'language'}) == lang then return feminine_claim.mainsnak.datavalue.value.text end end end -- Add an icon for no label in requested language local function addLabelIcon(label_id, lang, uselang, icon) local ret_lang, ret_icon = '', '' if icon then if lang and lang ~= uselang then ret_lang = " ^{(" .. lang .. ")}" end if label_id and (lang == nil or lang ~= uselang) then local namespace = '' if string.sub(label_id, 1, 1) == 'P' then namespace = 'Property:' end ret_icon = " [[File:Noun Project label icon 1116097 cc mirror.svg|10px|baseline|" .. mw.message.new('Translate-taction-translate'):inLanguage(uselang):plain() .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. namespace .. label_id .. "?uselang=" .. uselang .. "]]" untranslated = true end if isSet(i18n.categorylabels) and lang ~= uselang and uselang == wiki.langcode then ret_icon = ret_icon .. '[[' .. i18n.categorylabels .. (lang and ']]' or '/Q]]') end end return ret_lang .. ret_icon end -- editicon values: true/false (no=false), right, void defaults to i18n.addpencil -- labelicon only by parameter local function setIcons(arg, parg) local val = arg == nil and parg or arg local edit_icon, label_icon if not isSet(val) then edit_icon, label_icon = i18n.addpencil, true elseif val == false or val == "false" or val == "no" then edit_icon, label_icon = false, false else edit_icon, label_icon = val, true end return edit_icon, label_icon end -- Add an icon for editing a statement with requirements for future Wikidata Bridge local function addEditIcon(parameters) local ret = '' if parameters.editicon and parameters.id and parameters.property then local bridge_flow = parameters.editbridge and ' data-bridge-edit-flow="single-best-value"' or '' local icon_style = parameters.editicon == "right" and ' style="float: right;"' or '' ret = ' <span class="penicon"' .. bridge_flow .. icon_style .. '>' .. "[[File:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|" .. string.gsub(mw.message.new('Wikibase-client-data-bridge-bailout-suggestion-go-to-repo-button'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain(), '{{WBREPONAME}}', 'Wikidata') .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. parameters.id .. "?uselang=" .. parameters.lang[1] .. "#" .. parameters.property .. "]]" .. "</span>" if isSet(i18n.categoryprop) then ret = ret .. "[[" .. string.gsub(i18n.categoryprop, '$1', parameters.property) .. "]]" end end return ret end -- add edit icon to the last element of a table local function addEditIconTable(thetable, parameters) if #thetable == 0 or parameters.editicon == false then return thetable end local last_element = thetable[#thetable] local the_icon = addEditIcon(parameters) -- add it before last html closing tags local tags = '' local rev_element = string.reverse(last_element) for tag in string.gmatch(rev_element, '(>%l+/<)') do if string.match(rev_element, '^' .. tags .. tag) then tags = tags .. tag else break end end local last_tags = string.reverse(tags) local offset = string.find(last_element, last_tags .. '$') if offset then thetable[#thetable] = string.sub(last_element, 1, offset - 1) .. the_icon .. last_tags else thetable[#thetable] = last_element .. the_icon end return thetable end -- Escape Lua captures local function captureEscapes(text) return mw.ustring.gsub(text, "(%%%d)", "%%%1") end -- expandTemplate or callParserFunction local function expandBraces(text, formatting) if text == nil or formatting == nil then return text end -- only expand braces if provided in argument, not included in value as in Q1164668 if mw.ustring.find(formatting, '{{', 1, true) == nil then return text end if type(text) ~= "string" then text = tostring(text) end for braces in mw.ustring.gmatch(text, "{{(.-)}}") do local parts = mw.text.split(braces, "|") local title_part = parts[1] local parameters = {} for i = 2, #parts do local subparts = mw.ustring.find(parts[i], "=") if subparts then local param_name = mw.ustring.sub(parts[i], 1, subparts - 1) local param_value = mw.ustring.sub(parts[i], subparts + 1, -1) -- reconstruct broken links by parts if i < #parts and mw.ustring.find(param_value, "[[", 1, true) and not mw.ustring.find(param_value, "]]", 1, true) then parameters[param_name] = param_value local part_next = i + 1 while parts[part_next] and mw.ustring.find(parts[part_next], "]]", 1, true) do parameters[param_name] = parameters[param_name] .. "|" .. parts[part_next] part_next = part_next + 1 end else parameters[param_name] = param_value end elseif not mw.ustring.find(parts[i], "]]", 1, true) then table.insert(parameters, parts[i]) end end local braces_expanded if mw.ustring.find(title_part, ":") and mw.text.split(title_part, ":")[1] ~= mw.site.namespaces[10].name -- not a prefix Template: then braces_expanded = mw.getCurrentFrame():callParserFunction{name=title_part, args=parameters} else braces_expanded = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=title_part, args=parameters} end braces = mw.ustring.gsub(braces, "([%^%$%(%)%%%.%[%]%*%+%-%?])", "%%%1") -- escape magic characters braces_expanded = captureEscapes(braces_expanded) text = mw.ustring.gsub(text, "{{" .. braces .. "}}", braces_expanded) end return text end -- format data type math local function printDatatypeMath(data) return mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#tag:math', data) end -- format data type musical-notation local function printDatatypeMusical(data, formatting) local attr = {} if formatting == 'sound' then attr.sound = 1 end return mw.getCurrentFrame():extensionTag('score', data, attr) end -- format data type string local function printDatatypeString(data, parameters) if mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then -- formatting = a pattern return expandBraces(mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$1', {['$1'] = data}), parameters.formatting) elseif parameters.case then return case(parameters.case, data, parameters.lang[1], feminineGender(parameters.id)) end local data_number = string.match(data, "^%d+") if data_number then -- sort key by initial number and remaining string local sortkey = string.format("%019d", data_number * 1000) return data, sortkey .. string.sub(data, #data_number + 1) end return data end -- format data type tabular-data local function printDatatypeTabular(data, parameters) local icon if parameters.formatting == 'raw' then icon = "no-icon" data = string.gsub(data, '^Data:', '') -- remove prefix, i.e. see Module:Tabular data end return printDatatypeString(data, parameters), icon end -- format data type url local function printDatatypeUrl(data, parameters) if parameters.formatting == 'weblink' then local label_parts = mw.text.split(string.gsub(data, '/$', ''), '/') local label = string.gsub(label_parts[3], '^www%.', '') if #label_parts > 3 then label = label .. '…' end return '[' .. data .. ' ' .. label .. ']' end return printDatatypeString(data, parameters) end -- format data type external-id local function printDatatypeExternal(data, parameters) if parameters.formatting == 'externalid' then local p_stat = mw.wikibase.getBestStatements(parameters.property, 'P1630') -- formatter URL local p_link_pattern = getSnak(p_stat, {1, "mainsnak", "datavalue", "value"}) if p_link_pattern then local p_link = mw.ustring.gsub(p_link_pattern, '$1', {['$1'] = data}) return '[' .. p_link .. ' ' .. data .. ']' end end return printDatatypeString(data, parameters) end -- format data type commonsMedia and geo-shape local function printDatatypeMedia(data, parameters) local icon if not string.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then icon = "no-icon" if not string.find(data, '^Data:') then data = mw.uri.encode(data, 'PATH') -- encode special characters in filename end end return printDatatypeString(data, parameters), icon end -- format data type globe-coordinate local function printDatatypeCoordinate(data, formatting) local function globes(globe_id) local globes = {['Q3134']='callisto',['Q596']='ceres',['Q15040']='dione',['Q2']='earth',['Q3303']='enceladus', ['Q3143']='europa',['Q17975']='phoebe',['Q3169']='ganymede',['Q3123']='io',['Q17958']='iapetus', ['Q308']='mercury',['Q15034']='mimas',['Q405']='moon',['Q15050']='rhea',['Q15047']='tethys', ['Q111']='mars',['Q2565']='titan',['Q3359']='triton',['Q313']='venus',['Q3030']='vesta'} return globes[globe_id] end local function roundPrecision(num, prec) if prec == nil or prec <= 0 then return num end local sig = 10^math.floor(math.log10(prec)+.5) -- significant figure from sexagesimal precision: 0.00123 -> 0.001 return math.floor(num / sig + 0.5) * sig end local precision = data.precision local latitude = roundPrecision(data.latitude, precision) local longitude = roundPrecision(data.longitude, precision) if formatting and string.find(formatting, '$lat', 1, true) and string.find(formatting, '$lon', 1, true) then local ret = mw.ustring.gsub(formatting, '$l[ao][tn]', {['$lat'] = latitude, ['$lon'] = longitude}) if string.find(formatting, '$globe', 1, true) then local myglobe = 'earth' if isSet(data.globe) then local globenum = mw.text.split(data.globe, 'entity/')[2] -- http://www.wikidata.org/wiki/Q2 myglobe = globes(globenum) or 'earth' end ret = mw.ustring.gsub(ret, '$globe', myglobe) end return expandBraces(ret, formatting) elseif formatting == 'latitude' then return latitude, "no-icon" elseif formatting == 'longitude' then return longitude, "no-icon" elseif formatting == 'dimension' then return data.dimension, "no-icon" else --default formatting='globe' if isSet(data.globe) == false or data.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then return 'earth', "no-icon" else local globenum = mw.text.split(data.globe, 'entity/')[2] return globes(globenum) or globenum, "no-icon" end end end -- Local functions for data value quantity local function unitSymbol(id, lang) -- get unit symbol or code local unit_symbol = '' if lang == wiki.langcode and pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") then unit_symbol = require(wiki.module_title .. "/Units").getUnit(0, '', id, true) end if unit_symbol == '' then -- fetch it local claims = mw.wikibase.getBestStatements(id, 'P5061') if #claims > 0 then local langclaims = {} table.insert(lang, 'mul') -- multilingual as last try for _, snak in ipairs(claims) do local snak_language = getSnak(snak, {"mainsnak", "datavalue", "value", "language"}) if snak_language and not langclaims[snak_language] then -- just the first one by language langclaims[snak_language] = snak.mainsnak.datavalue.value.text end end for _, l in ipairs(lang) do if langclaims[l] then return langclaims[l] end end end end return unit_symbol end local function getUnit(amount, id, parameters) -- get unit symbol or name local suffix = '' if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "unitcode" then -- get unit symbol local unit_symbol = unitSymbol(id, parameters.lang) if isSet(unit_symbol) then if string.sub(parameters.formatting or '', -6) == "linked" then suffix = "[[" .. (mw.wikibase.getSitelink(id) or "d:" .. id) .. "|" .. unit_symbol .. "]]" else suffix = unit_symbol end end end if suffix == '' then -- formatting=unit, or formatting=unitcode not found -- get unit label local unit_label, lang = getLabelByLangs(id, parameters.lang) if lang == wiki.langcode and pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") then suffix = require(wiki.module_title .. "/Units").getUnit(amount, unit_label, id, false) if string.sub(parameters.formatting or '', -6) == "linked" then suffix = "[[" .. (mw.wikibase.getSitelink(id) or "d:" .. id) .. "|" .. suffix .. "]]" end else suffix = (unit_label or id) .. addLabelIcon(id, lang, parameters.lang[1], parameters.labelicon) end end if suffix ~= '' then suffix = ' ' .. suffix end return suffix end local function roundDefPrecision(in_num, factor) -- rounds out_num with significant figures of in_num (default precision) local out_num = in_num * factor if factor/60 == math.floor(factor/60) or out_num == 0 then -- sexagesimal integer or avoiding NaN return out_num end -- first, count digits after decimal mark, handling cases like '12.345e6' local exponent, prec local integer, dot, decimals, expstr = in_num:match('^(%d*)(%.?)(%d*)(.*)') local e = expstr:sub(1, 1) if e == 'e' or e == 'E' then exponent = tonumber(expstr:sub(2)) end if dot == '' then prec = -integer:match('0*$'):len() else prec = #decimals end if exponent then -- So '1230' and '1.23e3' both give prec = -1, and '0.00123' and '1.23e-3' give 5. prec = prec - exponent end -- significant figures local in_bracket = 10^-prec -- -1 -> 10, 5 -> 0.00001 local out_bracket = in_bracket * out_num / in_num out_bracket = 10^math.floor(math.log10(out_bracket)+.5) -- 1230 -> 1000, 0.00123 -> 0.001 -- round it (credit to Luc Bloom from http://lua-users.org/wiki/SimpleRound) return math.floor(out_num/out_bracket + (out_num >=0 and 1 or -1) * 0.5) * out_bracket end -- format data type quantity local function printDatatypeQuantity(data, parameters) local amount = data.amount amount = mw.ustring.gsub(amount, "%+", "") local suffix = "" local conv_amount, conv_suffix if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 4) == "unit" or string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" or parameters.convert then local unit_id = data.unit unit_id = mw.ustring.sub(unit_id, mw.ustring.find(unit_id, "Q"), -1) if string.sub(unit_id, 1, 1) == "Q" then suffix = getUnit(amount, unit_id, parameters) local convert_to if parameters.convert == "default" or parameters.convert == "default2" then local exist, units = pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") if exist and units.convert_default and next(units.convert_default) ~= nil then convert_to = units.convert_default[unit_id] end elseif string.sub(parameters.convert or '', 1, 1) == "Q" then convert_to = parameters.convert elseif string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" then convert_to = 'Q11574' -- seconds end if convert_to and convert_to ~= unit_id then -- convert units local conv_temp = { -- formulae for temperatures ºC, ºF, ªK: [from] = {[to] = 'formula'} ['Q25267'] = {['Q42289'] = '$1*1.8+32', ['Q11597'] = '$1+273.15'}, ['Q42289'] = {['Q25267'] = '($1-32)/1.8', ['Q11597'] = '($1+459.67)*5/9'}, ['Q11597'] = {['Q25267'] = '$1-273.15', ['Q42289'] = '($1-273.15)*1.8000+32.00'} } if conv_temp[unit_id] and conv_temp[unit_id][convert_to] then local amount_f = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#expr', mw.ustring.gsub(conv_temp[unit_id][convert_to], "$1", amount)) conv_amount = math.floor(tonumber(amount_f) + 0.5) else local conversions = getStatements(unit_id, 'P2442') -- conversion to standard unit table.insert(conversions, mw.wikibase.getBestStatements(unit_id, 'P2370')[1]) -- conversion to SI unit for _, conv in ipairs(conversions) do if conv.mainsnak.snaktype == 'value' then -- no somevalue nor novalue if conv.mainsnak.datavalue.value.unit == "http://www.wikidata.org/entity/" .. convert_to then conv_amount = roundDefPrecision(amount, tonumber(conv.mainsnak.datavalue.value.amount)) break end end end end if conv_amount then conv_suffix = getUnit(conv_amount, convert_to, parameters) end elseif parameters.convert == 'M' and tonumber(amount) > 10^8 then conv_amount = math.floor(amount/10^6 + 0.5) conv_suffix = ' M' .. string.sub(suffix, 2) end if conv_amount and parameters.formatting == 'raw' then amount = conv_amount suffix = "" conv_amount = nil end end end local lang_obj = mw.language.new(parameters.lang[1]) local sortkey = string.format("%019d", tonumber(amount) * 1000) if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" then local sec = tonumber(conv_amount or amount) if parameters.formatting == 'duration' then return lang_obj:formatDuration(sec) elseif parameters.formatting == 'durationm:s' then local mm = math.floor(sec / 60) local ss = sec - (mm * 60) return string.format("%02d:%02d", mm, ss) else -- durationhms or durationh:m:s local intervals = {"hours", "minutes", "seconds"} local sec2table = lang_obj:getDurationIntervals(sec, intervals) sec2table["seconds"] = (sec2table["seconds"] or 0) + tonumber("." .. (tostring(sec):match("%.(%d+)") or "0")) -- add decimals local duration = '' for i, v in ipairs(intervals) do if parameters.formatting == 'durationh:m:s' then if i == 1 and sec2table[v] then duration = duration .. sec2table[v] .. ":" elseif i == 2 then duration = duration .. string.format("%02d", sec2table[v] or 0) .. ":" elseif i == 3 then local sec_str = tostring(lang_obj:formatNum(sec2table[v] or 0)) duration = duration .. (sec2table[v] < 10 and "0" or "") .. sec_str end elseif sec2table[v] then duration = duration .. lang_obj:formatNum(sec2table[v]) .. i18n.datetime.hms[v] .. (i < 3 and " " or "") end end return duration end end if parameters.case then amount = case(parameters.case, amount, parameters.lang[1], feminineGender(parameters.id)) elseif parameters.formatting ~= 'raw' then if parameters.numformat then amount = lang_obj:formatNum(tonumber(string.format(parameters.numformat, amount))) else amount = lang_obj:formatNum(tonumber(amount)) end end if conv_amount then local conv_sortkey = string.format("%019d", conv_amount * 1000) conv_amount = lang_obj:formatNum(conv_amount) if parameters.convert == 'default2' then return conv_amount .. conv_suffix .. ' (' .. amount .. suffix .. ')', conv_sortkey else return conv_amount .. conv_suffix, conv_sortkey end elseif mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then -- formatting with pattern amount = mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$1', {['$1'] = amount}) end return amount .. suffix, sortkey end -- format data type time local function printDatatypeTime(data, parameters) -- Dates and times are stored in ISO 8601 format local timestamp = data.time local post_format local calendar_add = "" local precision = data.precision or 11 if string.sub(timestamp, 1, 1) == '-' then post_format = i18n.datetime["bc"] elseif string.sub(timestamp, 2, 3) == '00' then post_format = i18n.datetime["ad"] elseif precision > 8 then -- calendar model local calendar_model = {["Q12138"] = "gregorian", ["Q1985727"] = "gregorian", ["Q11184"] = "julian", ["Q1985786"] = "julian"} local calendar_id = mw.text.split(data.calendarmodel, 'entity/')[2] if (timestamp < "+1582-10-15T00:00:00Z" and calendar_model[calendar_id] == "gregorian") or (timestamp > "+1582-10-04T00:00:00Z" and calendar_model[calendar_id] == "julian") then calendar_add = " ^{(" .. mw.message.new('Wikibase-time-calendar-' .. calendar_model[calendar_id]):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() .. ")}" end end local function formatTime(form, stamp) local pattern if type(form) == "function" then pattern = form(stamp) else pattern = form end stamp = tostring(stamp) if mw.ustring.find(pattern, "$1") then return mw.ustring.gsub(pattern, "$1", stamp) elseif string.sub(stamp, 1, 1) == '-' then -- formatDate() only supports years from 0 stamp = '+' .. string.sub(stamp, 2) elseif string.sub(stamp, 1, 1) ~= '+' then -- not a valid timestamp, it is a number stamp = string.format("%04d", stamp) end local ret = mw.language.new(parameters.lang[1]):formatDate(pattern, stamp) ret = string.gsub(ret, "^(%[?%[?)0+", "%1") -- suppress leading zeros ret = string.gsub(ret, "( %[?%[?)0+", "%1") return ret end local function postFormat(t) if post_format and mw.ustring.find(post_format, "$1") then return mw.ustring.gsub(post_format, "$1", t) end return t end local intyear = tonumber(string.match(timestamp, "[+-](%d+)")) local ret = "" if precision <= 5 then -- precision is 10000 years or more local factor = 10 ^ ((5 - precision) + 4) local y2 = math.ceil(math.abs(intyear) / factor) local relative = formatTime(i18n.datetime[precision], y2) if post_format == i18n.datetime["bc"] then ret = mw.ustring.gsub(i18n.datetime.beforenow, "$1", relative) else ret = mw.ustring.gsub(i18n.datetime.afternow, "$1", relative) end local ret_number = string.match(ret, "%d+") if ret_number ~= nil then ret = mw.ustring.gsub(ret, ret_number, mw.language.new(parameters.lang[1]):formatNum(tonumber(ret_number))) end elseif precision == 6 or precision == 7 then -- millennia or centuries local card = math.floor((intyear - 1) / 10^(9 - precision)) + 1 ret = formatTime(i18n.datetime[precision], card) ret = postFormat(ret) elseif precision == 8 then -- decades local card = math.floor(math.abs(intyear) / 10) * 10 ret = formatTime(i18n.datetime[8], card) ret = postFormat(ret) elseif intyear > 9999 then -- not a valid timestamp return elseif precision == 9 or parameters.formatting == 'Y' then -- precision is year ret = formatTime(i18n.datetime[9], intyear) ret = postFormat(ret) .. calendar_add elseif precision == 10 then -- month ret = formatTime(i18n.datetime[10], timestamp .. " + 1 day") -- formatDate yyyy-mm-00 returns the previous month ret = postFormat(ret) .. calendar_add else -- precision 11, day ret = formatTime(parameters.formatting or i18n.datetime[11], timestamp) ret = postFormat(ret) .. calendar_add end return ret, timestamp end -- format data value wikibase-entityid with data types wikibase-item or wikibase-property local function printDatatypeEntity(data, parameters) local entity_id = data['id'] if parameters.formatting == 'raw' then return entity_id, entity_id end local entity_page = 'Special:EntityPage/' .. entity_id local label, lang = getLabelByLangs(entity_id, parameters.lang) local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(entity_id) local parameter = parameters.formatting local labelcase = label or sitelink if parameters.gender == 'feminineform' then labelcase = feminineForm(entity_id, lang) or labelcase end if parameters.case ~= 'gender' then labelcase = case(parameters.case, labelcase, lang, parameters.lang[1], entity_id, parameters.id) end if labelcase == nil and i18n.qidlabels == false then return end local ret1, ret2 if parameter == 'label' then ret1 = labelcase or entity_id ret2 = labelcase or entity_id elseif parameter == 'sitelink' then ret1 = (sitelink or 'd:' .. entity_page) ret2 = sitelink or entity_id elseif mw.ustring.find((parameter or ''), '$1', 1, true) then -- formatting = a pattern ret1 = mw.ustring.gsub(parameter, '$1', labelcase or entity_id) ret1 = expandBraces(ret1, parameter) ret2 = labelcase or entity_id else if parameter == "ucfirst" or parameter == "ucinternallink" then if labelcase and lang then labelcase = mw.language.new(lang):ucfirst(labelcase) end -- only first of a list, reset formatting for next ones if parameter == "ucinterlanllink" then parameters.formatting = 'internallink' else parameters.formatting = nil -- default format end end if sitelink then ret1 = '[[' .. sitelink .. '|' .. labelcase .. ']]' ret2 = labelcase elseif label and string.match(parameter or '', 'internallink$') and not mw.wikibase.getEntityIdForTitle(label) then ret1 = '[[' .. label .. '|' .. labelcase .. ']]' ret2 = labelcase else ret1 = '[[d:' .. entity_page .. '|<span style="color:#5f9cbb;">' .. (labelcase or entity_id) .. '</span>]]' ret2 = labelcase or entity_id end end return ret1 .. addLabelIcon(entity_id, lang, parameters.lang[1], parameters.labelicon), ret2 end -- format data type wikibase-lexeme local function printDatatypeLexeme(data, parameters) local entity_id = data['id'] if parameters.formatting == 'raw' then return entity_id, entity_id end local lemmas = mw.wikibase.getEntity(entity_id):getLemmas() if parameters.list == 'lang' and lemmas[1][2] ~= parameters.lang[1] then return end local ret = '[[d:Special:EntityPage/' .. entity_id .. '|<span style="color:#5f9cbb;">' .. lemmas[1][1] .. '</span>]]' if parameters.list ~= 'lang' or (parameters.list == 'lang' and lemmas[1][2] ~= wiki.langcode) then ret = ret .. " ^{(" .. lemmas[1][2] .. ")}" end return ret, entity_id end -- format data type monolingualtext local function printDatatypeMonolingual(data, parameters) -- data fields: language [string], text [string] if parameters.list == "lang" and data["language"] ~= parameters.lang[1] then return elseif parameters.list == "notlang" and data["language"] == parameters.lang[1] then return elseif parameters.formatting == "language" or parameters.formatting == "text" then return data[parameters.formatting] end local result = data["text"] if data["language"] ~= wiki.langcode then result = mw.ustring.gsub('<span lang="$1">$2</span>', '$[12]', {["$1"]=data["language"], ["$2"]=data["text"]}) end if mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$', 1, true) then -- output format defined with $text, $language result = mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$text', result) result = mw.ustring.gsub(result, '$language', data["language"]) end return result end local function getSnakValue(snak, parameters) parameters.editbridge = false if snak.snaktype == 'value' then -- see Special:ListDatatypes -- data value string if snak.datatype == "string" then parameters.editbridge = true -- Wikidata Bridge currently only string values return printDatatypeString(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "commonsMedia" or snak.datatype == "geo-shape" then return printDatatypeMedia(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "tabular-data" then return printDatatypeTabular(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "url" then return printDatatypeUrl(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "external-id" then return printDatatypeExternal(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'math' then return printDatatypeMath(snak.datavalue.value) elseif snak.datatype == 'musical-notation' then return printDatatypeMusical(snak.datavalue.value, parameters.formatting) -- data types other than string value elseif snak.datatype == 'wikibase-item' or snak.datatype == 'wikibase-property' then if i18n.suppress[snak.datavalue.value.id] then return end return printDatatypeEntity(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'wikibase-lexeme' then return printDatatypeLexeme(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'monolingualtext' then return printDatatypeMonolingual(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "globe-coordinate" then return printDatatypeCoordinate(snak.datavalue.value, parameters.formatting) elseif snak.datatype == "quantity" then return printDatatypeQuantity(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "time" then return printDatatypeTime(snak.datavalue.value, parameters) end elseif snak.snaktype == 'novalue' then if parameters.formatting == 'raw' or parameters.shownovalue == false then return end return mw.message.new('Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() elseif snak.snaktype == 'somevalue' then if parameters.formatting == 'raw' then return end return mw.message.new('Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() end return mw.wikibase.renderSnak(snak) end local function printError(key) return '<span class="error">' .. i18n.errors[key] .. '</span>' end local function getQualifierSnak(claim, qualifierId, parameters) -- a "snak" is Wikidata terminology for a typed key/value pair -- a claim consists of a main snak holding the main information of this claim, -- as well as a list of attribute snaks and a list of references snaks if qualifierId then -- search the attribute snak with the given qualifier as key if claim.qualifiers then local qualifier = claim.qualifiers[qualifierId] if qualifier then if qualifier[1].datatype == "monolingualtext" then -- iterate over monolingualtext qualifiers to get local language for idx in pairs(qualifier) do if getSnak(qualifier[idx], {"datavalue", "value", "language"}) == parameters.lang[1] then return qualifier[idx] end end elseif parameters.list then return qualifier else return qualifier[1] end end end return nil, printError("qualifier-not-found") else -- otherwise return the main snak return claim.mainsnak end end local function getValueOfClaim(claim, qualifierId, parameters) local snak, error = getQualifierSnak(claim, qualifierId, parameters) if not snak then return nil, nil, error elseif snak[1] then -- a multi qualifier local result, sortkey = {}, {} local maxvals = tonumber(parameters.listmax) for idx in pairs(snak) do result[#result + 1], sortkey[#sortkey + 1] = getSnakValue(snak[idx], parameters) if maxvals and maxvals == #result then break end end return mw.text.listToText(result, parameters.qseparator, parameters.qconjunction), sortkey[1] else -- a property or a qualifier return getSnakValue(snak, parameters) end end local function getValueOfParentClaim(claim, qualifierId, parameters) local qids = mw.text.split(qualifierId, '/', true) local value, sortkey, valueraw = {}, {}, {} local parent_raw, value_text if qids[1] == parameters.property then parent_raw, _, _ = getValueOfClaim(claim, nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang}) else parent_raw, _, _ = getValueOfClaim(claim, qids[1], {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang, ["list"]=true, ["qseparator"]='/', ["qconjunction"]='/'}) end if string.sub(parent_raw or '', 1, 1) == "Q" then -- protection for 'no value' local parent_qids = mw.text.split(parent_raw, '/', true) for idx, p_qid in ipairs(parent_qids) do local parent_claims = mw.wikibase.getBestStatements(p_qid, qids[2]) if parent_claims[1] then value[idx], sortkey[idx], _ = getValueOfClaim(parent_claims[1], nil, parameters) -- raw parent value needed for while/black lists, lang for avoiding an error on types other than entity valueraw[idx], _, _ = getValueOfClaim(parent_claims[1], nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang}) end end end if value[1] then value_text = mw.text.listToText(value, parameters.qseparator, parameters.qconjunction) end return value_text, sortkey[1], valueraw[1] end -- see d:Help:Sources local function getReferences(claim, parameters) if not (parameters.references or parameters.onlysourced) then return '', false end local lang = parameters.lang local maxrefs = tonumber(parameters.references) or 1 local notproperref = { ["P143"] = true, -- imported from ["P3452"] = true, -- inferred from ["P887"] = true, -- based on heuristic ["P4656"] = true -- Wikimedia import URL } local result = {} -- traverse through all references for ref in pairs(claim.references or {}) do local refparts local refs = {} local validref = true local ref_id -- traverse through all parts of the current reference for snakkey, snakval in pairs(claim.references[ref].snaks or {}) do for partkey, _ in pairs(claim.references[ref].snaks[snakkey] or {}) do if notproperref[snakkey] then -- not a proper reference validref = false break end end if validref then for snakidx = 1, #snakval do if snakidx > 1 then refparts = refparts .. ", " end if snakval[snakidx].datatype == 'external-id' then refparts = refparts or '' .. (getSnakValue(snakval[snakidx], {formatting='externalid', property=snakval[snakidx].property, lang=lang}) or '') else refparts = refparts or '' .. (getSnakValue(snakval[snakidx], {lang=lang}) or '') end end refs[snakkey] = refparts refparts = nil if snakkey == "P248" then -- stated in ref_id = getSnak(snakval, {1, "datavalue", "value", "id"}) end end end -- fill missing values with parent item if ref_id then local function refParent(qid, pid, formatting) local snak = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid), {1, "mainsnak"}) return snak and getSnakValue(snak, {formatting=formatting, lang=lang}) end refs['P50'] = refs['P50'] or refParent(ref_id, 'P50', 'label') -- author refs['P407'] = refs['P407'] or refParent(ref_id, 'P407', 'label') -- language of work refs['P123'] = refs['P123'] or refParent(ref_id, 'P123', 'label') -- publisher refs['P577'] = refs['P577'] or refParent(ref_id, 'P577') -- date refs['P1433'] = refs['P1433'] or refParent(ref_id, 'P1433', 'label') -- published in refs['P304'] = refs['P304'] or refParent(ref_id, 'P304') -- page(s) refs['P433'] = refs['P433'] or refParent(ref_id, 'P433') -- issue refs['P236'] = refs['P236'] or refParent(ref_id, 'P236') -- ISSN refs['P356'] = refs['P356'] or refParent(ref_id, 'P356') -- DOI end -- get title of local templates for citing references local template_web = mw.wikibase.getSitelink('Q5637226') or "" template_web = mw.text.split(template_web, ":")[2] -- split off namespace from front local template_journal = mw.wikibase.getSitelink('Q5624899') or "" template_journal = mw.text.split(template_journal, ":")[2] local citeParams = {} if refs['P854'] and (refs['P1476'] or refs['P248']) and template_web then -- if both "reference URL" and "title" (or "stated in") are present, then use cite web template citeParams[i18n['cite']['url']] = refs['P854'] if refs['P248'] and refs['P1476'] == nil then citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P248']:match("^%[%[.-|(.-)%]%]") else citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P1476'] citeParams[i18n['cite']['website']] = refs['P248'] end citeParams[i18n['cite']['author']] = refs['P50'] citeParams[i18n['cite']['language']] = refs['P407'] citeParams[i18n['cite']['publisher']] = refs['P123'] citeParams[i18n['cite']['date']] = refs['P577'] citeParams[i18n['cite']['pages']] = refs['P304'] citeParams[i18n['cite']['access-date']] = refs['P813'] citeParams[i18n['cite']['archive-url']] = refs['P1065'] citeParams[i18n['cite']['archive-date']] = refs['P2960'] citeParams[i18n['cite']['quote']] = refs['P1683'] refparts = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=template_web, args=citeParams} elseif refs['P1433'] and (refs['P1476'] or refs['P248']) and template_journal then -- if both "published in" and "title" (or "stated in") are present, then use cite journal template citeParams[i18n['cite']['work']] = refs['P1433'] citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P1476'] or refs['P248'] citeParams[i18n['cite']['author']] = refs['P50'] citeParams[i18n['cite']['date']] = refs['P577'] citeParams[i18n['cite']['issue']] = refs['P433'] citeParams[i18n['cite']['pages']] = refs['P304'] citeParams[i18n['cite']['language']] = refs['P407'] citeParams[i18n['cite']['issn']] = refs['P236'] citeParams[i18n['cite']['doi']] = refs['P356'] refparts = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=template_journal, args=citeParams} elseif validref then -- raw ouput local snaksorder = claim.references[ref]["snaks-order"] local function indexed(a) for _, b in ipairs(snaksorder) do if b == a then return true end end return false end for k, _ in pairs(refs or {}) do if not indexed(k) then table.insert(snaksorder, k) end end local italics = "''" for _, k in ipairs(snaksorder) do if refs[k] then refparts = refparts and refparts .. " " or "" refparts = refparts .. mw.ustring.gsub(getLabelByLangs(k, lang), "^%l", mw.ustring.upper) .. ": " refparts = refparts .. italics .. refs[k] .. italics .. "." italics = "" end end end if refparts then local ref_name = claim.references[ref].hash result[#result + 1] = mw.getCurrentFrame():extensionTag("ref", refparts, {name=ref_name}) if maxrefs and maxrefs == #result then break end end end if #result > 0 then if parameters.references then if isSet(i18n.categoryref) then result[#result + 1] = "[[" ..i18n.categoryref .. "]]" end return table.concat(result), true else return '', true end end return '', false end -- Set whitelist or blacklist values local function setWhiteOrBlackList(num_qual, args) local lists = {['whitelist']={}, ['blacklist']={}, ['ignorevalue']={}, ['selectvalue']={}} for i = 0, num_qual do for k, _ in pairs(lists) do if isSet(args[k .. i]) then lists[k][tostring(i)] = {} local pattern = 'Q%d+' if string.sub(args[k .. i], 1, 1) ~= 'Q' then pattern = '[^%p%s]+' end for q in string.gmatch(args[k .. i], pattern) do lists[k][tostring(i)][q] = true end end end end return lists['whitelist'], lists['blacklist'], lists['ignorevalue'], lists['selectvalue'] end local function tableParameters(args, parameters, column) local column_params = mw.clone(parameters) column_params.formatting = args["colformat"..column]; if column_params.formatting == "" then column_params.formatting = nil end column_params.convert = args["convert" .. column] if args["case" .. column] then column_params.case = args["case" .. column] end return column_params end local function getEntityId(args, pargs, unnamed) pargs = pargs or {} local id = args.item or args.from or (unnamed and mw.text.trim(args[1] or '') or nil) if not isSet(id) then id = pargs.item or pargs.from or (unnamed and mw.text.trim(pargs[1] or '') or nil) end if isSet(id) then if string.find(id, ":") then -- remove prefix as Property:Pid id = mw.text.split(id, ":")[2] end else id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end return id end local function getArg(value, default, aliases) if type(value) == 'boolean' then return value elseif value == "false" or value == "no" then return false elseif value == "true" or value == "yes" then return true elseif value and aliases and aliases[value] then return aliases[value] elseif isSet(value) then return value elseif default then return default else return nil end end -- Main function claim --------------------------------------------- -- on debug console use: =p.claim{item="Q...", property="P...", ...} function p.claim(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local is_sandbox = isSet(pargs.sandbox) if not required and is_sandbox then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).claim(frame) end --If a value is already set, use it if isSet(args.value) then if args.value == 'NONE' then return else return args.value end end -- arguments local parameters = {} parameters.id = getEntityId(args, pargs) if parameters.id == nil then return end parameters.property = string.upper(args.property or "") local qualifierId = {} qualifierId[1] = getArg(string.upper(args.qualifier or args.qualifier1 or "")) local i = 2 while isSet(args["qualifier" .. i]) do qualifierId[i] = string.upper(args["qualifier" .. i]) i = i + 1 end parameters.formatting = getArg(args.formatting) parameters.convert = getArg(args.convert) parameters.numformat = getArg(args.numformat) parameters.case = args.case parameters.list = getArg(args.list, true, {firstrank='bestrank'}) parameters.listmax = args.listmax parameters.listrank = getArg(args.listrank) if type(parameters.list) == "number" then -- backwards compatibility parameters.listmax = parameters.listmax or parameters.list parameters.list = true elseif parameters.list == "bestrank" then parameters.listrank = parameters.listrank or "bestrank" parameters.list = true end parameters.shownovalue = getArg(args.shownovalue, true) parameters.separator = getArg(args.separator) parameters.conjunction = getArg(args.conjunction, parameters.separator) parameters.qseparator = getArg(args.qseparator, parameters.separator) parameters.qconjunction = getArg(args.qconjunction, parameters.conjunction) local sorting_col = args.tablesort local sorting_up = (args.sorting or "") ~= "-1" local rowformat = args.rowformat parameters.references = getArg(args.references, false) parameters.onlysourced = getArg(args.onlysourced, false) local showerrors = args.showerrors local default = args.default if default then showerrors = nil end parameters.lang = findLang(args.lang) if parameters.formatting == "raw" then parameters.editicon, parameters.labelicon = false, false else parameters.editicon, parameters.labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) -- needs loadI18n by findLand end -- fetch property local claims = {} local bestrank = parameters.listrank == 'bestrank' and parameters.list ~= 'lang' for p in string.gmatch(parameters.property, 'P%d+') do claims = getStatements(parameters.id, p, bestrank) if #claims > 0 then parameters.property = p break end end if #claims == 0 then local ret = showerrors and printError("property-not-found") or default return ret, args.query == 'num' and 0 or '' end -- defaults for table local preformat, postformat = "", "" local whitelisted = false local whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = {}, {}, {}, {} if parameters.formatting == "table" then parameters.separator = parameters.separator or "<br />" parameters.conjunction = parameters.conjunction or "<br />" parameters.qseparator = getArg(args.qseparator, mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) parameters.qconjunction = getArg(args.qconjunction, parameters.qseparator) if not rowformat then rowformat = "$0 ($1" i = 2 while qualifierId[i] do rowformat = rowformat .. ", $" .. i i = i + 1 end rowformat = rowformat .. ")" elseif mw.ustring.find(rowformat, "^[*#]") then parameters.separator = "</li><li>" parameters.conjunction = "</li><li>" if mw.ustring.match(rowformat, "^[*#]") == "*" then preformat = "<ul><li>" postformat = "</li></ul>" else preformat = "<ol><li>" postformat = "</li></ol>" end rowformat = mw.ustring.gsub(rowformat, "^[*#] ?", "") end -- set whitelist and blacklist values whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = setWhiteOrBlackList(#qualifierId, args) local next = next if next(whitelist) ~= nil then whitelisted = true end end -- set feminine case if gender is requested local itemgender = args.itemgender local idgender if itemgender then if string.match(itemgender, "^P%d+$") then local snak_id = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(parameters.id, itemgender), {1, "mainsnak", "datavalue", "value", "id"}) if snak_id then idgender = snak_id end elseif string.match(itemgender, "^Q%d+$") then idgender = itemgender end end local gender_requested = false if parameters.case == "gender" or idgender then gender_requested = true elseif parameters.formatting == "table" then for i=0, #qualifierId do if args["case" .. i] and args["case" .. i] == "gender" then gender_requested = true break end end end if gender_requested then if feminineGender(idgender or parameters.id) then parameters.gender = "feminineform" end end -- get initial sort indices local sortindices = {} for idx in pairs(claims) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end -- sort by claim rank local comparator = function(a, b) local rankmap = { deprecated = 2, normal = 1, preferred = 0 } local ranka = rankmap[claims[a].rank or "normal"] .. string.format("%08d", a) local rankb = rankmap[claims[b].rank or "normal"] .. string.format("%08d", b) return ranka < rankb end table.sort(sortindices, comparator) local result, result2, result_query local error if parameters.list or parameters.formatting == "table" then -- convert LF to line feed, <br /> may not work on some cases parameters.separator = parameters.separator == "LF" and "\010" or parameters.separator parameters.conjunction = parameters.conjunction == "LF" and "\010" or parameters.conjunction -- i18n separators parameters.separator = parameters.separator or mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() parameters.conjunction = parameters.conjunction or (mw.message.new('And'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() .. mw.message.new('Word-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) -- iterate over all elements and return their value (if existing) local value, valueq local sortkey, sortkeyq local values = {} local sortkeys = {} local refs = {} local rowlist = {} -- rows to list with whitelist or blacklist for idx in pairs(claims) do local claim = claims[sortindices[idx]] local reference = {} if not whitelisted then rowlist[idx] = true end if parameters.formatting == "table" then local params = tableParameters(args, parameters, "0") value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, nil, params) if value then values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} if whitelist["0"] or blacklist["0"] then local valueraw, _, _ = getValueOfClaim(claim, nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang}) if whitelist["0"] and whitelist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = true elseif blacklist["0"] and blacklist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = false end end for i, qual in ipairs(qualifierId) do local j = tostring(i) params = tableParameters(args, parameters, j) local valueq, sortkeyq, valueraw if qual == parameters.property then -- hack for getting the property with another formatting, i.e. colformat1=raw valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, nil, params) else for q in mw.text.gsplit(qual, '%s*OR%s*') do if string.find(q, ".+/.+") then valueq, sortkeyq, valueraw = getValueOfParentClaim(claim, q, params) elseif string.find(q, "^/.+") then local claim2 = getStatements(parameters.id, string.sub(q, 2), bestrank) if #claim2 > 0 then -- only first value of a property as alternative to a qualifier -- multiple values may not be related to a given raw of the table valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim2[1], nil, params) end else valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, q, params) end if valueq then qual = q break end end end values[#values]["col" .. j] = valueq sortkeys[#sortkeys]["col" .. j] = sortkeyq or valueq if whitelist[j] or blacklist[j] or ignorevalue[j] or selectvalue[j] then valueq = valueraw or getValueOfClaim(claim, qual, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang}) if whitelist[j] and whitelist[j][valueq or ""] then rowlist[#values] = true elseif blacklist[j] and blacklist[j][valueq or ""] then rowlist[#values] = false elseif ignorevalue[j] and ignorevalue[j][valueq or ""] then values[#values]["col" .. j] = nil elseif selectvalue[j] and not selectvalue[j][valueq or ""] then values[#values]["col" .. j] = nil end end end end else value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} end if not value and showerrors then value = error end if value then if (parameters.references or parameters.onlysourced) and claim.references then reference = claim.references end refs[#refs]["col0"] = reference values[#values]["col0"] = value sortkeys[#sortkeys]["col0"] = sortkey or value end end -- sort and format results sortindices = {} for idx in pairs(values) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end if sorting_col then local sorting_table = mw.text.split(sorting_col, '%D+') local comparator = function(a, b) local valuea, valueb local i = 1 while valuea == valueb and i <= #sorting_table do valuea = sortkeys[a]["col" .. sorting_table[i]] or '' valueb = sortkeys[b]["col" .. sorting_table[i]] or '' i = i + 1 end if sorting_up then return valueb > valuea end return valueb < valuea end table.sort(sortindices, comparator) end local maxvals = tonumber(parameters.listmax) result = {} for idx in pairs(values) do local valuerow = values[sortindices[idx]] local reference, valid_ref = getReferences({["references"] = refs[sortindices[idx]]["col0"]}, parameters) value = valuerow["col0"] if parameters.formatting == "table" then if not rowlist[sortindices[idx]] then value = nil else local rowformatting = rowformat .. "$" -- fake end character added for easy gsub value = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$0", {["$0"] = value}) value = mw.ustring.gsub(value, "$R0", reference) -- add reference for i, _ in ipairs(qualifierId) do local valueq = valuerow["col" .. i] if args["rowsubformat" .. i] and isSet(valueq) then -- add fake end character $ -- gsub $i not followed by a number so $1 doesn't match $10, $11... -- remove fake end character valueq = captureEscapes(valueq) valueq = mw.ustring.gsub(args["rowsubformat" .. i] .. "$", "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") valueq = string.sub(valueq, 1, -2) rowformatting = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$" .. i .. "(%D)", args["rowsubformat" .. i] .. "%1") end valueq = valueq and captureEscapes(valueq) or '' value = mw.ustring.gsub(value, "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") end value = string.sub(value, 1, -2) -- remove fake end character value = expandBraces(value, rowformatting) end elseif value then value = expandBraces(value, parameters.formatting) value = value .. reference end if isSet(value) and (not parameters.onlysourced or (parameters.onlysourced and valid_ref)) then result[#result + 1] = value if not parameters.list or (maxvals and maxvals == #result) then break end end end if args.query == 'num' then result_query = #result end if #result > 0 then if parameters.formatting == 'table' then result = addEditIconTable(result, parameters) -- in a table, add edit icon on last element end result = preformat .. mw.text.listToText(result, parameters.separator, parameters.conjunction) .. postformat else result = '' end else -- return first element local claim = claims[sortindices[1]] result, result2, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) if result then local ref, valid_ref = getReferences(claim, parameters) if parameters.onlysourced and valid_ref == false then result = nil else result = result .. ref end end if args.query == 'num' then result_query = result and 1 or 0 end end if isSet(result) then if not (parameters.formatting == 'table' or (result2 and result2 == 'no-icon')) then -- add edit icon, except table added previously and except explicit no-icon internal flag result = result .. addEditIcon(parameters) end else if showerrors then result = error else result = default end end if args.query == 'untranslated' and required and not is_sandbox then result_query = untranslated end return result, result_query or '' end -- Local functions for getParentValues ----------------------- local function uc_first(word) if word == nil then return end return mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(word, 1, 1)) .. mw.ustring.sub(word, 2) end local function getPropertyValue(id, property, parameter, langs, labelicon, case) local snaks = mw.wikibase.getBestStatements(id, property) local mysnak = getSnak(snaks, {1, "mainsnak"}) if mysnak == nil then return end local entity_id local result = '-' -- default for 'no value' if mysnak.datavalue then entity_id = "Q" .. tostring(mysnak.datavalue.value['numeric-id']) result, _ = getSnakValue(mysnak, {formatting=parameter, lang=langs, labelicon=labelicon, case=case}) end return entity_id, result end local function getParentObjects(id, prop_format, label_format, languages, propertySupString, propertyLabel, propertyLink, label_show, labelicon0, labelicon1, upto_number, upto_label, upto_value, last_only, grammatical_case, include_self) local propertySups = mw.text.split(propertySupString, '[^P%d]') local maxloop = 10 if upto_number then maxloop = tonumber(upto_number) elseif next(upto_label) or next(upto_value) then maxloop = 50 end local labels_filter = next(label_show) local result = {} local id_value = id for iter = 1, maxloop do local link, label, labelwicon, linktext, id_label for _, propertySup in pairs(propertySups) do local _id_value, _link = getPropertyValue(id_value, propertySup, prop_format, languages, labelicon1, grammatical_case) if _id_value and _link then id_value = _id_value; link = _link break end end if not id_value or not link then break end if propertyLink then _, linktext = getPropertyValue(id_value, propertyLink, "label", languages) if linktext then link = mw.ustring.gsub(link, "%[%[(.*)%|.+%]%]", "[[%1|" .. linktext .. "]]") end end id_label, label = getPropertyValue(id_value, propertyLabel, label_format, languages, false, "infoboxlabel") if labelicon0 then _, labelwicon = getPropertyValue(id_value, propertyLabel, label_format, languages, labelicon0, "infoboxlabel") else labelwicon = label end if labels_filter == nil or (label_show[id_label] or label_show[label]) then result[#result + 1] = {labelwicon, link} label_show[id_label or 'none'], label_show[label or 'none'] = nil, nil -- only first label found end if upto_label[id_label] or upto_label[label] or upto_value[id_value] then break end end if last_only then result = {result[#result]} end if include_self then local label_self, link_self _, label_self = getPropertyValue(id, propertyLabel, label_format, languages, labelicon0, "infoboxlabel") link_self, _ = getLabelByLangs(id, languages) table.insert(result, 1, {label_self, link_self}) end return result end local function parentObjectsToString(result, rowformat, cascade, sorting) local ret = {} local first = 1 local last = #result local iter = 1 if sorting == "-1" then first = #result; last = 1; iter = -1 end for i = first, last, iter do local rowtext = mw.ustring.gsub(rowformat, "$[01]", {["$0"] = result[i][1], ["$1"] = result[i][2]}) ret[#ret + 1] = expandBraces(rowtext, rowformat) end if cascade then local direction = mw.language.new(wiki.langcode):isRTL() and "right" or "left" local suffix = "" for i = 1, #ret do ret[i] = '<ul style="line-height:100%; margin-' .. direction .. ':0.45em; padding-' .. direction .. ':0;"><li>' .. ret[i] suffix = suffix .. '</li></ul>' end ret[#ret] = ret[#ret] .. suffix end return ret end -- Returns pairs of parent label and property value fetching a recursive tree function p.getParentValues(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).getParentValues(frame) end local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return end local languages = findLang(args.lang) local propertySup = getArg(args.property, "P131") --administrative entity local propertyLabel = getArg(args.label, "P31") --instance local propertyLink = getArg(args.valuetext) local property_format = getArg(args.formatting) local label_format = getArg(args.labelformat, "label") local upto_number = getArg(args.upto) local last_only = getArg(args.last_only, false) local editicon, labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) local include_self = getArg(args.include_self, false) local case = getArg(args.case) local upto_label = {} for q in string.gmatch(args.uptolabelid or '', 'Q%d+') do upto_label[q] = true end if type(upto_number) == 'string' then upto_label[uc_first(upto_number)] = true upto_number = nil require(wiki.module_title .. '/debug').track('upto') -- replace upto by uptolabelid end local upto_value = {} for q in string.gmatch(args.uptovalueid or args.uptolinkid or '', 'Q%d+') do upto_value[q] = true end local label_show = {} for q in string.gmatch(args.showlabelid or '', 'Q%d+') do label_show[q] = true end for _, v in ipairs(mw.text.split(args.labelshow or '', "/")) do if v ~= '' then label_show[uc_first(v)] = true require(wiki.module_title .. '/debug').track('labelshow') -- replace labelshow by showlabelid end end local rowformat = args.rowformat; if not isSet(rowformat) then rowformat = "$0 = $1" end local labelicon0, labelicon1 = labelicon, labelicon if string.find(label_format, '{{.*$0.*}}') or (string.find(rowformat, '{{.*$0.*}}') and label_format ~= 'raw') then labelicon0 = false end local result = getParentObjects(id, property_format, label_format, languages, propertySup, propertyLabel, propertyLink, label_show, labelicon0, labelicon1, upto_number, upto_label, upto_value, last_only, case, include_self) if #result == 0 then return end local separator = args.separator; if not isSet(separator) then separator = "<br />" end local sorting = args.sorting; if sorting == "" then sorting = nil end local cascade = (args.cascade == "true" or args.cascade == "yes") local ret = parentObjectsToString(result, rowformat, cascade, sorting) ret = addEditIconTable(ret, {property=propertySup, editicon=editicon, id=id, lang=languages}) return mw.text.listToText(ret, separator, separator) end -- Link with a parent label -------------------- function p.linkWithParentLabel(frame) local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).linkWithParentLabel(frame) end local args = {} if frame.args then for k, v in pairs(frame.args) do -- metatable args[k] = v end else args = frame -- via require end if isSet(args.value) then return args.value end -- get id value of property/qualifier local largs = mw.clone(args) largs.list = tonumber(args.list) and args.list or true largs.formatting = "raw" largs.separator = "/·/" largs.editicon = false local items_list, _ = p.claim(largs) if not isSet(items_list) then return end local items_table = mw.text.split(items_list, "/·/", true) -- get internal link of property/qualifier largs.formatting = "internallink" local link_list, _ = p.claim(largs) local link_table = mw.text.split(link_list, "/·/", true) -- get label of parent property local parent_claim = getSnak(getStatements(items_table[1], args.parent, true), {1, "mainsnak", "datatype"}) if parent_claim == 'monolingualtext' then largs.formatting = nil largs.list = 'lang' else largs.formatting = "label" largs.list = false end largs.property = args.parent largs.qualifier = nil for i, v in ipairs(items_table) do largs.item = v local link_label, _ = p.claim(largs) if isSet(link_label) then link_table[i] = mw.ustring.gsub(link_table[i] or '', "%[%[(.*)%|.+%]%]", "[[%1|" .. link_label .. "]]") end end args.editicon, _ = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) args.id = getEntityId(args, pargs) args.lang = findLang(args.lang) return mw.text.listToText(link_table) .. addEditIcon(args) end -- Calculate number of years old ---------------------------- function p.yearsOld(frame) if not required and frame.args and isSet(frame:getParent().args.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).yearsOld(frame) end local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return end local lang = mw.language.new('en') local function getBestValue(id, prop) return getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(id, prop), {1, "mainsnak", "datavalue", "value"}) end local birth = getBestValue(id, 'P569') if type(birth) ~= 'table' or birth.time == nil or birth.precision == nil or birth.precision < 8 then return end local death = getBestValue(id, 'P570') if type(death) ~= 'table' or death.time == nil or death.precision == nil then death = {['time'] = lang:formatDate('c'), ['precision'] = 11} -- current date elseif death.precision < 8 then return end local dates = {} dates[1] = {['min'] = {}, ['max'] = {}, ['precision'] = birth.precision} dates[1].min.year = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "^[+-]?%d+")) dates[1].min.month = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "\-(%d%d)\-")) dates[1].min.day = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "\-(%d%d)T")) dates[1].max = mw.clone(dates[1].min) dates[2] = {['min'] = {}, ['max'] = {}, ['precision'] = death.precision} dates[2].min.year = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "^[+-]?%d+")) dates[2].min.month = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "\-(%d%d)\-")) dates[2].min.day = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "\-(%d%d)T")) dates[2].max = mw.clone(dates[2].min) for i, d in ipairs(dates) do if d.precision == 10 then -- month d.min.day = 1 local timestamp = string.format("%04d", tostring(math.abs(d.max.year))) .. string.format("%02d", tostring(d.max.month)) .. "01" d.max.day = tonumber(lang:formatDate("j", timestamp .. " + 1 month - 1 day")) elseif d.precision < 10 then -- year or decade d.min.day = 1 d.min.month = 1 d.max.day = 31 d.max.month = 12 if d.precision == 8 then -- decade d.max.year = d.max.year + 9 end end end local function age(d1, d2) local years = d2.year - d1.year if d2.month < d1.month or (d2.month == d1.month and d2.day < d1.day) then years = years - 1 end if d2.year > 0 and d1.year < 0 then years = years - 1 -- no year 0 end return years end local old_min = age(dates[1].max, dates[2].min) local old_max = age(dates[1].min, dates[2].max) local old, old_expr if old_min == 0 and old_max == 0 then old = "< 1" old_max = 1 -- expression in singular elseif old_min == old_max then old = old_min else old = old_min .. "/" .. old_max end if args.formatting == 'unit' then local langs = findLang(args.lang) local yo local yo_pl = {} if langs[1] == wiki.langcode then yo_pl = i18n["years-old"] end if not isSet(yo_pl[2]) then local yo_label, _ = getLabelByLangs('Q24564698', langs) yo_pl = {yo_label, yo_label} end yo = mw.language.new(langs[1]):plural(old_max, yo_pl) if mw.ustring.find(yo, '$1', 1, true) then old_expr = mw.ustring.gsub(yo, "$1", old) else old_expr = old .. '&nbsp;' .. yo end elseif args.formatting then old_expr = expandBraces(mw.ustring.gsub(args.formatting, '$1', old), args.formatting) else old_expr = old end return old_expr end -- Gets a label in a given language (content language by default) or its fallbacks, optionnally linked. function p.getLabel(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).getLabel(frame) end local id = getEntityId(args, pargs, 1) if id == nil then return end local languages = findLang(args.lang) local labelicon = false if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then _, labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) end local label_icon = '' local label, lang if args.label then label = args.label else -- exceptions or labels fixed local exist, labels = pcall(require, wiki.module_title .. "/labels" .. (languages[1] == wiki.langcode and '' or '/' .. languages[1])) if exist and labels.infoboxLabelsFromId and next(labels.infoboxLabelsFromId) ~= nil then label = labels.infoboxLabelsFromId[id] end if label == nil then label, lang = getLabelByLangs(id, languages) if label then if isSet(args.itemgender) and feminineGender(args.itemgender) then label = feminineForm(id, lang) or label end label = mw.language.new(lang):ucfirst(mw.text.nowiki(label)) -- sanitize if args.case then label = case(args.case, label, lang) end end label_icon = addLabelIcon(id, lang, languages[1], labelicon) end end local linked = args.linked local ret2 = required and untranslated or '' if isSet(linked) and linked ~= "no" then local article = mw.wikibase.getSitelink(id) or ("d:Special:EntityPage/" .. id) return "[[" .. article .. "|" .. (label or id) .. "]]" .. label_icon, ret2 else return (label or id) .. label_icon, ret2 end end -- Utilities ----------------------------- -- See also module ../debug. -- Copied from Module:Wikibase function p.getSiteLink(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs, 1) if id == nil then return end return mw.wikibase.getSitelink(id, mw.text.trim(args[2] or '')) end -- Helper function for the default language code used function p.lang(frame) local lang = frame and frame.args[1] -- nil via require return findLang(lang)[1] end -- Number of statements function p.numStatements(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return 0 end local prop = mw.text.trim(args[1] or '') local num = {} if not isSet(prop) then local largs = {} for k, v in pairs(pargs) do largs[k] = v end for k, v in pairs(args) do largs[k] = v end largs.query = 'num' _, num = p.claim(largs) return num elseif args[2] then -- qualifier local qual = mw.text.trim(args[2]) local values = p.claim{item=id, property=prop, qualifier=qual, formatting='raw', separator='/·/'} if values then num = mw.text.split(values, '/·/') end else num = mw.wikibase.getBestStatements(id, prop) end return #num end -- Returns true if property datavalue is found excluding novalue/somevalue function p.validProperty(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local item = getEntityId(args, pargs) if item == nil then return end local property = mw.text.trim(args[1]) local prop_data = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(item, property), {1, "mainsnak", "datavalue"}) return prop_data and true or nil end function p.editAtWikidata(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local value = isSet(args[1]) if value then return end local param = {} param.id = getEntityId(args, pargs) param.property = args.property param.lang = findLang(args.lang) param.editicon, _ = setIcons(args.editicon) return addEditIcon(param) end function p.formatNum(frame) local num = tonumber(mw.text.trim(frame.args[1])) local lang = findLang(mw.text.trim(frame.args[2])) return mw.language.new(lang[1]):formatNum(num) end return p g4ffawu1u3mn81lkuit1up2sfb954ii 0 801145 9505715 9502695 2026-11-01T14:41:32Z ThomasPusch 1869 9505715 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] }} '''Roberto TRESOLDI''' estas itala eseisto, tradukisto kaj esperantisto, kiu naskiĝis la [[14-an de marto]] [[1958]] en [[Milano]], [[Italio]], do nun estas {{aĝo|1958|3|14}}-jaraĝa. Li esperantistiĝis en 1974, lernis klasikajn lingvojn kaj literaturojn kaj studis italan lingvon kaj literaturon, historion, lingvistikon kaj filologion ĉe la [[Universitato de Milano|Katolika Universitato de Milano]], kie li diplomiĝis pri ĝermana filologio. Pere de stipendio de la [[Sveda Instituto]] li pasigis jaron en [[Svedio]], kie li daŭrigis la studadon ĉe la [[Universitato de Stokholmo|Universitatoj de Stokholmo]] [[Universitato de Upsalo|kaj Upsalo]], kaj kie li verkis [[disertacio]]n pri teorio kaj teĥniko de tradukado. De 1977 ĝis 1980 li unuafoje estis prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transpreninta la postenon de [[Brunetto Casini]] (1976-1977) kaj transdonante ĝin al [[Norberto Saletti]] (1980-1981). Twmen, du jarojn pli poste li ankoraŭ por jaro de 1982 ĝis 1983 transprenis la prezidantecon, nun prenante ĝin de [[Dario Besseghini]] kaj [[Cristina de' Giorgi]] kaj retransdonante ĝin al [[Cristina de' Giorgi]] post tiu jaro. Roberto Tresoldi laboras kiel tradukisto (''el pluraj modernaj lingvoj'') kaj verkisto kaj kiel kunlaboranto de revuoj kaj eldonejoj. El inter liaj itallingvaj libroj, kelkaj verkoj pri historio de kulturo kaj [[antropologio]] aperis ankaŭ franclingve kaj hispanlingve. Li estis prezidento de la [[Itala Esperantista Junularo]] ([[1977]] — [[1980]]) kaj ([[1982]] — [[1983]]) <small>(Respondeculo de prezidantaro).</small> Li verkis rakonton nomatan ''«kronikoj pri Badik».'' == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/roberto.tresoldi persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Tresoldi, R}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] 5g48npkhgio2r00whtiorw1ajubi04z 0 804126 9506039 9464298 2026-11-02T05:38:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-Z|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} '''Ardisa''' estas municipo kaj urbeto en [[Hispanio]], en la regioneto [[Cinco Villas (Aragono)|Cinco Villas]], apartenanta al la jurisdikcia distrikto de [[Ejea de los Caballeros]], nordokcidente de la [[provinco Zaragozo]], regiono [[Aragono]], for 70 km de [[Zaragozo]]. <ref>[https://www.ayuntamiento.es/ardisa/ Urbodomo el Ardisa.]</ref> <ref>[https://www.cincovillas.com/ardisa/]</ref> Ĝi havas areon de 27,18 km² kun populacio de 72 loĝantoj (INE 2016) kaj denseco de 2,65 loĝ/km². La urbeta poŝtkodo estas 50614. La alteco de Ardisa super la marnivelo estas 433 m, kaj tiu de Casas de Esper estas 520 m. <ref>[https://www.cincovillas.com/ardisa/]</ref> == Geografio == Ardisa limas norde kun ''Santa Eulalia de Gállego'' (apartenanta al la regioneto ''Hoya de Huesca'', sed en la [[provinco Zaragozo]]), oriente kun ''Biscarrués'', sude kun ''Puendeluna'' kaj okcidente kun [[Luna (Zaragozo)|Luna]]. Estas du vilaĝoj apartenantaj al municipo de Ardisa: [[Sierra de los Blancos]] (nune senhomigita) kaj [[Casas de Esper (Zaragozo)|Casas de Esper]] (en la foto de la tabelo).<ref name=":0">https://brujulea.net/lugares-ardisa</ref> <ref name=":1">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cincovillas.com/index2.php?sec=9&id=1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071110173903/http://www.cincovillas.com/index2.php?sec=9&id=1 |arkivdato=2007-11-10 }}</ref> La vilaĝo '''Casas de Esper''' staras sur tre videbla altaĵeto, ĉirkaŭita de migdalarboj, kelkaj olivarboj kaj pinarbaroj. Somere, kiel en preskaŭ ĉiuj urboj de la ĉirkaŭaĵo, ĝia loĝantaro konsiderinde pligrandiĝas, ĝuante sian ĉirkaŭaĵon kaj la modernecojn, kiuj igas la vivon pli agrabla, kun siaj parkoj kaj naĝejoj. En ĝia termino, ekzistas kelkaj forlasitaj kuprominejoj, kiuj estis gravaj kaj proksime de la ermitejo ''Miramonte''. Ankaŭ estas restaĵoj de ibera setlejo. <ref>[https://www.cincovillas.com/casas-de-esper/ Casas de Esper.]</ref> == Historio == La municipo Ardisa apartenas nune al la regioneto ''Cinco Villas''. Antaŭe ĝi apartenis al ''Hoya de Huesca''. <ref>[https://www.comarcacincovillas.es/municipio/ardisa/]</ref> == Monumentoj == Elstaras ĝia paroĥa preĝejo, kiu konservas [[retablo]]n de San Juan Bautista el la 15-a jarcento kaj la ermitejo ''Virgulino de Miramonte''. * ''Kastelo Ballestar''. Konstruita en 1083 fare de la reĝo de Aragono ''Sancho Ramírez''. Ĝi havas krenelhavan turon, poste murigitan. La areo konstruita poste kiel palaco ĉirkaŭ la turo, en la enmurigita ĉirkaŭaĵo, estas laŭ gotika stilo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.reinodelosmallos.com/asp/monumentos_detalle.asp?cod=22 |titolo=Kastelo La Ballesta. |alirdato=2022-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221207184728/http://www.reinodelosmallos.com/asp/monumentos_detalle.asp?cod=22 |arkivdato=2022-12-07}}</ref> * ''Ermitejo Sankta Vicente''. Ĝia krucumita Kristo, en romanika stilo, estas nuntempe elmontrita ĉe la Dioceza Muzeo de Jaca. * ''Ermitejo Nia Sinjorino de Miramonte'', de la 12-a jarcento, en romanika stilo. <ref name=":1" /> * ''Paroĥa preĝejo de Santa Ana''. Ĝi konservas retablon de San Juan Bautista, hispan-flandra gotiko de la 15-a jarcento, kaj alian de Sankta Ana, en renesanca stilo. <ref name=":0" /> * ''Ermitejo de San Juan de Barto'', nuntempe en ruinoj. * ''Peirón de Santa Ana'' (kruco sur ornamita kolono antaŭ eniro al la urbeto), nune translokigita el sia origina loko. == Estas menciinde == Proksime estas la ''Digo de Ardisa'', konstruita en 1932, de kie deturniĝas la akvoj de la rivero ''Gállego''. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.iagua.es/data/infraestructuras/presas/ardisa |titolo=Digo el Ardisa. |alirdato=2022-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221207184737/https://www.iagua.es/data/infraestructuras/presas/ardisa |arkivdato=2022-12-07 }}</ref> == Elstaraj homoj == Ardisa estis la naskiĝloko de la legenda futbalisto en la 1920-aj jaroj, Ramón Torralba <ref name=":0" />, en la ''Futbal-teamo Barcelona'', kiu kune kun Samitier kaj Sancho formis unu el la plej bonaj mez-ludantoj en la historio de la klubo. == Festoj == * La 22-an de januaro, en honoro de Sankta Vincento. <ref name=":0" /> * Lasta dimanĉo de majo: pilgrimado al la ermitejo de la ''Virgen de Miramonte'', en kiu partoprenas ankaŭ proksimaj urboj. * La 26-an de julio, en honoro de Santa Ana. == Vidu ankaŭ == * Aragona regioneto [[Cinco Villas (Aragono)|Cinco Villas]]. <ref>[https://www.aragoneria.com/aragon/comarcas/comarca-cinco-villas.pdf] </ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{YouTube|video=jZtcEFRHUb0|nomo=Digo de Ardisa.}} * {{YouTube|video=nErR4mHqH4w|nomo=Vidoj el Ardisa.}} * {{YouTube|video=dVTT9hyT2F4|nomo=Vivo en Ardisa.}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo]] [[Kategorio:Historio de Aragono]] it3z6un5ut1c3gaapvsu99wi2s13h4b 0 809573 9505713 9504408 2026-11-01T14:34:50Z Crosstor 3176 /* Z */ 9505713 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]! * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[István S. Nagy]], tekstopoeto * [[Margit S. Sárdi]], literaturhistoriisto * [[Gyula D. Schmidt]], [[arkitekto]] * [[Edit S. Vincze]], [[historiisto]] * [[Kinga Saárossy]], [[aktoro]] * [[Anikó Sáfár]], aktoro * [[Mónika Sáfár]], aktoro * [[Károly Safranek]], aktoro * [[József Sáfrány]], [[reĝisoro]] * [[Marianne Sághy]], historiisto * [[Ágnes Ságvári]], historiisto * [[Endre Ságvári]], komunisto * [[Szabolcs Sajgó]], jezuito * [[András Sajó]], [[juristo]] * [[József Sákovics]], skermisto * [[Ferenc Salamin]], arkitekto * [[András Salamon (reĝisoro)]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[László Salgó (ĵurnalisto)]] * [[László Salgó (rabeno)]] * [[Zoltán Sallay]], [[baletisto]] * [[István Salusinszky]], bankisto * [[Nóra Salvi]], hobojisto * [[Frigyes Sándor]], [[dirigento]] * [[György Sándor]], humuristo * [[Iván Sándor]], [[verkisto]] * [[György Sándor (pianisto)]] * [[István Sándor (etnografo)]] * [[János Sándor (reĝisoro)]] * [[Judit Sándor]], [[operkantisto]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Pál Sándor]], reĝisoro * [[Szabolcs Sándor]], dirigento * [[István Sándorfi]], [[pentristo]] * [[Kamill Sándorfy]], [[kemiisto]] * [[Krisztián Sánta]], paralimpiano * [[Ferenc Sapszon (1952)]], korusestro * [[Balázs Sára]], kameraisto * [[Bernadette Sára]], aktoro * [[Júlia Sára]], reĝisoro * [[Tibor Sárai]], [[komponisto]] * [[Aladár Sarbu]], altlerneja instruisto * [[Péter Sárfalvi]], moderna pentatlonisto * [[László Sári]], tibetologo * [[Aladár Sarkadi]], aktoro * [[Balázs Sarkadi]], biokemiisto * [[Miklós Sárkány]], akvopilkisto * [[György Sárközi]], [[poeto]] * [[Gyula Sárközi]], baletisto * [[Mátyás Sárközi]], verkisto * [[András Sárközy]], [[matematikisto]] * [[Gergely Sárközy]], komponisto * [[Tamás Sárközy]], juristo * [[István Sarlós]], ministro * [[Krisztián Sárneczky]], [[instruisto]] * [[Rezső Sárosdy]], aktoro * [[György Sárosi]], futbalisto * [[László Sárosi (akvopilkisto)]] * [[László Sárosi (futbalisto)]] * [[Andor Sárosy]], operkantisto * [[Mihály Sárossy]], esperantisto * [[Vilmos Sárvári]], gitaristo * [[Andor Sas]], historiisto * [[István Sas]], reklamisto * [[Tamás Sas]], reĝisoro * [[Peter Sasdy]], reĝisoro * [[Oszkár Sashegyi]], [[arkivisto]] * [[Sylvia Sass]], operkantisto * [[Sándor Sasvári]], muzikalkantisto * [[Erzsébet Schaár]], [[skulptisto]] * [[Zsuzsa Schaff]], [[kuracisto]] * [[Alfréd Schaffer]], futbalisto * [[Judit Schäffer]], kostumisto * [[Catherine Schell]], aktoro * [[Viktor Scheffer]], inĝeniero * [[Hugó Scheiber]], pentristo * [[Sándor Scheiber]], lingvisto * [[Gábor Schein]], verkisto * [[Gábor Scheiring]], ekonomo * [[András Schiff]], pianisto * [[András Schiffer]], advokato * [[Pál Schiffer]], reĝisoro * [[Emil Schimanek]], inĝeniero * [[György Schirilla (advokato)]] * [[György Schirilla (filo)]], kuristo * [[György Schirilla (patro)]], naĝisto * [[András Schlanger]], aktoro * [[Imre Schlosser]], futbalisto * [[Ádám Schmidt]], ekonomo * [[Egon Schmidt]], verkisto * [[Éva Schmidt]], lingvisto * [[Mária Schmidt]], historiisto * [[Zoltán Schmied]], aktoro * [[Pál Schmitt]], skermisto * [[Csilla Krisztina Schneider]], pentristo * [[Hédy Schneider]], pianisto * [[Zoltán Schneider]], aktoro * [[Ádám Schnell]], aktoro * [[Ervin Schőmer]], arkitekto * [[György Schöpflin]], historiisto * [[Gyula Schöpflin]], tradukisto * [[István Schrodt]], inĝeniero * [[Éva Schubert]], aktoro * [[Gabriella Schubert]], lingvisto * [[Tibor Schulek]], luterana pastro * [[Ödön Schulhof]], kuracisto * [[Vilmos Schulhof]], kuracisto * [[Imre Schuller]], kameraisto * [[Emil Schultheisz (ministro)]] * [[Lóránt Schuster]], muzikisto * [[Ila Schütz]], aktorino * [[András Bertalan Schwarz]], juristo * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Rosika Schwimmer]], feministo * [[Tibor Scitovsky]], ekonomikisto * [[Béla Scitovszky]], ministro * [[Georges Sébastian]], dirigento * [[Thomas Albert Sebeok]], lingvisto * [[Gusztáv Sebes]], trejnisto * [[Katalin Sebestény]], baletisto * [[Benedek Sebestyén]], skulptisto * [[János Sebestyén]], orgenisto * [[Mihály Sebestyén (aktoro)]] * [[Vilmos Sebők]], futbalisto * [[György Segesdi]], skulptisto * [[Mátyás Seiber]], komponisto * [[György Selmeczi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Roland Selmeczi]], [[voĉoaktoro]] * [[Judit Selymes]], reĝisoro * [[Zsolt Semjén]], ministro * [[Vera Sennyei]], aktoro * [[Márta Serák]], operkantisto * [[László Seregi]], koreografo * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Ákos Seress]], matematikisto * [[Iván Seres]], matematikisto * [[Amrita Sérgil]], pentristo * [[Miklós Seszták]], ministro * [[Rezső Seress]], komponisto * [[Lajos Shvoy]], episkopo * [[Ferenc Sidló]], skulptisto * [[Ferenc Sidó]], tablotenisisto * [[Sándor Silló]], dramaturgo * [[Endre Sík]], ministro * [[Sándor Sík]], poeto * [[István Síklaki]], psikologo * [[Albert Siklós]], komponisto * [[András Siklós]], historiisto * [[Csaba Siklós]], ministro * [[Mihály Simai]], ekonomikisto * [[Imre Simay]], pentristo * [[Sándor Simó]], reĝisoro * [[Bea Simóka]], moderna pentatlonisto * [[András Simon]], grafikisto * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Jolán Simon]], deklamisto * [[Miklós Simonovits]], matematikisto * [[Erzsébet Simonyi]], bestkuracisto * [[András Simor]], bankisto * [[Erzsi Simor]], aktoro * [[Ottó Simor]], aktoro * [[Olivér Sin]], pentristo * [[Vilma Singhoffer]], operkantisto * [[György Sinkó]], operkantisto * [[László Sinkó]], aktoro * [[József Géza Sinkovics]], kuracisto * [[András Sinkovits-Vitay]], aktoro * [[Imre Sinkovits]], aktoro * [[Jenő Sipőcz]], urbestro * [[András Sipos (reĝisoro)]] * [[Csaba Sipos]], [[inspektoro]] * [[Ete Álmos Sipos]], kalvinana pastro * [[Ferenc Sipos (futbalisto)]] * [[József Sipos]], produktoro * [[Péter Sipos]], historiisto * [[András Sirák]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Zoltán Siroki]], botanikisto * [[György Skardelli]], arkitekto * [[Árpád Skrabski]], informadikisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Pál Sohár]], kemiisto * [[Anni Soltész]], aktoro * [[Iván Soltész]], biologo * [[Katalin Soltész]], lingvisto * [[Miklós Soltész]], [[subministro]] * [[Georg Solti]], dirigento * [[Gizella Solti]], gobelinisto * [[János Solti]], drumisto * [[László Solti]], bestkuracisto * [[Ottó Solymosi]], reĝisoro * [[Ottó Solymosi]], baletisto * [[Zoltán Solymosi]], baletisto * [[Janka Sólyom]], aktoro * [[Katalin Sólyom]], aktoro * [[Lajos Som]], gitaristo * [[Dávid Somfai Kara]], mongolisto * [[István Somkúti]], kameraisto * [[Ádám Somlai-Fischer]], arkitekto * [[Artúr Somlay]], aktoro * [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro * [[Mária Somló]], aktoro * [[Tamás Somló]], ŝlagromuzikisto * [[Tamás Somló (kameraisto)]] * [[Ervin Somogyi]] ([[lutieristo]]) * [[Éva Somogyi]], historiisto * [[Győző Somogyi]], pentristo * [[László Somogyi (dirigento)]] * [[Nusi Somogyi]], operkantisto * [[Pál György Somogyi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Rudolf Somogyvári]], aktoro * [[Enikő Somorjai]], kemiisto * [[Gábor Árpád Somorjai]], baletisto * [[Ferenc Soós]], tablotenisisto * [[Péter Soós]], reĝisoro * [[Andrea Söptei]], aktoro * [[Sándor Sörös]], aktoro * [[Ágnes Sós]], reĝisoro * [[Vera T. Sós]], matematikisto * [[Péter Sótonyi]], kuracisto * [[Antal Spányi]], episkopo * [[Miklós Spányi]], klavicenisto * [[Pater Sparrow]], reĝisoro * [[András Spät]], kuracisto * [[Beáta Sperlágh]], kuracisto * [[Klára Spilák]], aktoro * [[György Spira]], historiisto * [[György Spiró]], dramisto * [[György Springer]], inĝeniero * [[Antal Stark]], ekonomikisto * [[Tamás Stark]], historiisto * [[Tibor Stark (trumpetisto)]] * [[János Starker]], violonĉelisto * [[Gábor Staudt]], politikisto * [[Imre Stefániai]], pianisto * [[Angéla Stefanovics]], aktoro * [[Péter Stefanovits]], grafikisto * [[Lilly Steinschneider]], piloto * [[Kristóf Steiner]], aktoro * [[Ádám Steinmetz]], akvopilkisto * [[Barnabás Steinmetz]], akvopilkisto * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Gábor Stépán]], inĝeniero * [[László Sterbinszky]], baletisto * [[Ágnes Stiller-Luzsicza]], pentristo * [[Gabriella Stimácz]], baletisto * [[András Stipsicz]], matematikisto * [[Kálmán Stoll]], epidemiologo * [[Botond Storcz]], kajakisto * [[Natasa Stork]], aktoro * [[Dezső Straub]], aktoro * [[Péter Straub]], aktoro * [[János Strausz]], juĝisto * [[Aurél Stromfeld]], generalo * [[Balázs Sudár]], turkologo * [[Mária Sudlik]], operkantisto * [[Attila Sudár]], akvopilkisto * [[Károly Sugár]], aktoro * [[Lajos Sugár]], aktoro * [[Miklós Sugár]], komponisto * [[Rezső Sugár]], komponisto * [[Jenő Sujánszky]], kemiisto * [[Mihály Sükösd]], verkisto * [[Béla Sulyok]], bankisto * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * [[Géza Supka]], arkeologo * [[Magdolna Supka]], arthistoriisto * [[Erzsébet Surány]], grafikisto * [[György Surányi]], bankestro * [[Gyula Surányi]], kuracisto * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Tivadar Surányi-Unger]], ekonomikisto * [[Enikő Sütő]], [[manekeno]] * [[József Sütő]], kemiisto * [[Lajos Sütő]], gitaristo * [[Gyula Sváb]], arkitekto * [[Sándor Svéd]], operokantisto * [[Vilmos Szabadi]], violonisto * [[György Szabados]], pianisto * [[György Szabados (historiisto)]] * [[Miklós Szabados]], tablotenisisto * [[Veronika Szabady]], skulptisto * [[Ferenc Szablya-Frischauf]], pentristo * [[János Szablya]], inĝeniero * [[Ádám Szabó]], akordionisto * [[Ágnes Szabó (1995)]], kajakisto * [[András György Szabó]], filozofo * [[Árpád Szabó (filologo)]] * [[Attila Szabó]], kemiisto * [[Bence Szabó]], skermisto * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[Ferenc Szabó]], komponisto * [[Gábor Szabó (gitaristo)]] * [[Gabriella Szabó (kajakisto)]] * [[Gyula Szabó (pentristo)]] * [[Ildikó Szabó]], reĝisoro * [[Ilonka Szabó]], operkantisto * [[István Szabó (arkitekto)]] * [[István Szabó (filmreĝisoro)]] * [[István Szabó (kajakisto)]] * [[Iván Szabó (skulptisto)]] * [[János Szabó (arkitekto)]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (naĝisto)]] * [[Katalin Szabó (kegloludisto)]] * [[Kinga Szabó (ceramikisto)]] * [[László Szabó (reĝisoro)]] * [[Lujza Szabó]], operkantisto * [[Marianne Szabó]], tekstilartisto * [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] * [[Rebeka Szabó]], politikisto * [[Sándor Szabó (aktoro)]] * [[Szilvia Szabó]], kajakisto * [[Tamás Szabó (skulptisto)]] * [[Zoltán Szabó (botanikisto)]] * [[Zoltán Szabó (matematikisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Barnabás Szabó Sipos]], aktoro * [[Alajos Szabóky]], statistikisto * [[Ernő Szabolcs]], aktoro * [[Bence Szabolcsi]], muzikhistoriisto * [[Lajos Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[Miklós Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[László Szacsvay]], aktoro * [[Györgyi Szakács]], kostumisto * [[Hajnalka Szakács]], aktoro * [[Gábor Szakácsi]], gitaristo * [[Sándor Szakácsi]], aktoro * [[Ágnes Szakály]], zimbalonisto * [[Béla Szakcsi Lakatos]], pianisto * [[Károly Szakonyi]], dramisto * [[Ádám Szalai]], futbalisto * [[Júlia Szalai]], sociologo * [[Miklós Szalai (historiisto)]] * [[Sándor Szalai]], sociologo * [[Tamás Szalai (kajakisto)]] * [[Zoltán Szalai]], germanisto * [[Karola Szalay]], baletisto * [[Krisztina Szalay]], aktoro * [[Marianna Szalay]], aktoro * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Kristóf Szalay-Bobrovniczky]], ministro * [[Ági Szalóki]], popolkantisto * [[Ferike Szalontay]], operetkantisto * [[Elza Szamosi]], operkantisto * [[Judit Szamosi (baletisto)]] * [[Judit Szamosi (koreografo)]] * [[Zsófia Szamosi]], aktoro * [[Anna Szandtner]], aktoro * [[Enid Szánthó]], operkantisto * [[Erika Szántó]], dramaturgo * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Imre Szántó (fotisto)]] * [[Iván Szántó]], iranologo * [[Rudolf Szántó]], ĵurnalisto * [[Tibor Szanyi]], politikisto * [[Pál Szapáry]], politikisto * [[György Száraz]], verkisto * [[Félix Szarvas]], obstetrikisto * [[Klári Szarvas]], harpisto * [[Anna Mária Szász]], instruisto * [[Domokos Szász (matematikisto)]] * [[Emese Szász]], skermisto * [[János Szász (reĝisoro)]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Péter Szász]], reĝisoro * [[István Szászy]], juristo * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Eörs Szathmáry]], biologo * [[László Szathmáry]], kemiisto * [[Attila Szatmári]], aktoro * [[István Szatmári]], aktoro * [[Jenő Szatmári]], ĵurnalisto * [[Marianna Szatmári]], internisto * [[Tibor Szatmári]], pianisto * [[József Szauder]], literaturhistoriisto * [[Nándor Száva]], kemiisto * [[János Szávai]], literaturisto * [[Lajos Szávay]], aktoro * [[Győző Szebehely]], astronomo * [[András Szebeni]], fotisto * [[Károly Széchy (arkitekto)]] * [[Ágnes Széchenyi]], literaturhistoriisto * [[Margit Szécsi]], poeto * [[Zoltán Szécsi]], akvopilkisto * [[Irén Szecsődi]], operkantisto * [[Miklós Szedő]], operkantisto * [[Tibor Szedő]], naĝisto * [[Anikó Szegedi]], pianisto * [[Erika Szegedi]], aktoro * [[Márió Szegedy]], matematikisto * [[Mihály Szegedy-Maszák]], literaturhistoriisto * [[Géza Szegedi Molnár (filo)]], parodiisto * [[Elemér Szeghalmi]], ĵurnalisto * [[Sándor Szeghő]], dirigento * [[György Szegő (arkitekto)]] * [[Miklós Szegő]], kemiisto * [[Katalin Szegvári]], redaktoro * [[András Székely]], geografo * [[Arnold Székely]], pianisto * [[Bulcsú Székely]], akvopilkisto * [[Edgár Székely]], pulmonologo * [[Éva Székely]], naĝisto * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[Hugó Székely]], arkitekto * [[István Székely (reĝisoro)]] * [[János Székely (scenaristo)]] * [[János Székely (episkopo)]] * [[Júlia Székely]], verkisto * [[László Székely (dekoraciisto)]] * [[Lujza Székely]], aktoro * [[Magda Székely]], poeto * [[Miklós Székely B.]], aktoro * [[Orsolya Székely (reĝisoro)]] * [[Tamás Székely]], ministro * [[Vladimír Székely]], inĝeniero * [[Endre Szekér]], instruisto * [[Eszter Szekeres]], matematikisto * [[György Szekeres]], matematikisto * [[Ilona Szekeres]], aktoro * [[Pál Szekeres]], skermisto * [[Tamás Szekeres]], gitaristo * [[Gyula Szekfű]], historiisto * [[József Székhelyi]], aktoro * [[Attila Széki]], futbalisto * [[Attila Szekrényessy (historiisto)]] * [[Mária Szekula]], [[speleologo]] * [[Antal Széky]], bestokuracisto * [[Ágoston Szél]], kuracisto * [[Tamás Széles]], aktoro * [[György Széll]], dirigento * [[Zita Szeleczky]], aktoro * [[Ferenc Szelényi]], agronomo * [[Iván Szelényi]], sociologo * [[Jenő Széll]], politikisto * [[Alice Szellay]], aktoro * [[György Szemadám]], pentristo * [[Vera Szemere]], aktoro * [[Endre Szemerédi]], matematikisto * [[Marianne Szemes]], reĝisoro * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Imre Szemethy]], grafikisto * [[Tibor Szemző]], komponisto * [[Tamás Szén Molnár]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Géza Szénási]], prokuroro * [[Béla Szende (inĝeniero)]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Ilona Szendrey]], aktoro * [[Károly Szendy]], inĝeniero * [[László Szendrey-Karper]], gitaristo * [[József Szendrő]], aktoro * [[Andor Szenes]], libretisto * [[Andrea Szenes]], prezentisto * [[Árpád Szenes]], pentristo * [[Béla Szenes]], verkisto * [[Hanna Szenes]], poeto * [[István Szenes]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Iván Szenes]], komponisto * [[Zsuzsa Szenes]], grafikisto * [[Lajos Szeniczei]], inĝeniero * [[Jenő Szenkár]], dirigento * [[András József Szennay]], ĉefabato * [[György Szennik]], pentristo * [[János Szentágothai]], kuracisto * [[István Szentandrássy]], pentristo * [[András Szente]], kajakisto * [[Lajos Szente]], entreprenisto * [[András Szent-Györgyi]], biokemiisto * [[Kornél Szentgyörgyi]], pentristo * [[Miklós Szenthelyi]], violonisto * [[Zoltán Szentirmai]], skulptisto * [[Zsolt Szentirmai]], aktoro * [[Béla Szentiványi]], aktoro * [[Gyula Szentiványi]], arthistoriisto * [[József Szent-Ivány]], entomologo * [[Miklós Szentkuthy]], verkisto * [[Aladár Szentmártony]], inĝeniero * [[Tibor Szentmártony]], matematikisto * [[Gábor Szentmihályi]], drumisto * [[Péter Szentmiklósi]], farmaciisto * [[Olga Szentpál]], instruisto * [[Mária Szepes]], verkisto * [[György Szepesi]], raportisto * [[Nikolett Szepesi]], naĝisto * [[Antal Szerb]], verkisto * [[János Szerb]], tibetologo * [[Béla Szerednyey]], aktoro * [[Éva Szerencsi]], aktoro * [[Gyula Szersén]], aktoro * [[Péter Szervánszky]], violonisto * [[Valéria Szervánszky]], pianisto * [[Péter Sziámi Müller]], ŝlagrokantisto * [[János Szidarovszky]], lingvisto * [[Gábor Szigethy]], historiisto * [[Ferenc Szigeti]], komponisto * [[György Szigeti (budhisto)]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[József Szigeti (violonisto)]] * [[Zoltán Szigeti]], kajaisto * [[József Szijj]], ornitologo * [[Szeréna Sziklai]], operkantisto * [[János Szikora]], reĝisoro * [[József Szikra]], aktoro * [[János Sziládi]], verkisto * [[Zoltán Szilády]], entomologo * [[Ákos Szilágyi]], poeto * [[András Szilágyi (vitroartisto)]] * [[Áron Szilágyi]], skermisto * [[Géza Szilágyi]], poeto * [[László Szilágyi]], scenaristo * [[Liliána Szilágyi]], naĝisto * [[Tibor Szilágyi]], aktoro * [[Zoltán Szilágyi (naĝisto)]] * [[Zsófia Szilágyi]], reĝisoro * [[Jenő Szilárd]], geografo * '''[[Leó Szilárd]],''' fizikisto * [[Béla Szilárdi]], grafikisto * [[József Szili]], esteto * [[Géza Szilvay]], violonisto * [[Kornél Szilvay]], inĝeniero * [[György Szilvásy]], ministro * [[Margit Szilvitzky]], tekstilartisto * [[Kálmán Szily (inĝeniero)]] * [[Pál Szily]], kuracisto * [[Oszkár Szimán]], kemiisto * [[Jenő Szimon]], pentristo * [[Miklós Szinetár]], reĝisoro * [[Gyula Szini]], verkisto * [[Ferenc Szinnyei]], literaturhistoriisto * [[Jenő Szinyei Merse]], ministro * [[József Szinnyei (kuracisto)]] * [[Gábor Szinte (pentristo)]] * [[Pál Szinvai]], skulptisto * [[Tamás Szirányi]], elektroinĝeniero * [[Albert Szirmai]], komponisto * [[Imre Szirmai]], aktoro * [[László Szirmay-Kalos]], informadikisto * [[Ági Szirtes]], aktoro * [[George Szirtes]], poeto * [[János Szirtes]], pentristo * [[Tamás Szirtes]], reĝisoro * [[András Szitányi]], reĝisoro * [[Károly Szittya]], akvopilkisto * [[Balázs Sziva]], gitaristo * [[Erika Szívós]], historiisto * [[István Szívós]], kuracisto, sportisto * [[Endre Szkárosi]], poeto * [[Alexa Szlávics]], pentristo * [[László Szlávics (pli juna)]], skulptisto * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Thomas Alexander Szlezák]], klasika filologo * [[Boldizsár Szmrecsányi]], skulptisto * [[István Szőcs (inventisto)]] * [[Miklós Szőcs TUI]], skulptisto * [[Lajos Szodoray]], haŭtkuracisto * [[Chaim Szófér]], rabeno * [[László Szögi]], bibliotekisto * [[Kató Szőke]], naĝisto * [[Olivér Szőke]], gitaristo * [[Balázs Szokolay]], pianisto * [[Olly Szokolay]], operkantisto * [[Ágnes Szokolszky]], psikologo * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Imre Szöllősi]], [[kajakisto]] * [[Rita Szöllősi]], juvelisto * [[Enikő Szöllőssy]], skulptisto * [[Irén Szöllősy]], pupteatristo * [[Tibor Szolnoki]], aktoro * [[Tamás Szombathelyi]], pentatlonisto * [[György Szomjas]], reĝisoro * [[Éva Szonda]], operkantisto * [[Péter Szondi]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[Erzsébet Szőnyi]], komponisto * [[Kató Szőnyi]], pupisto * [[Nóra Szőnyi]], baletisto * [[Olga Szőnyi]], operkantisto * [[Zsuzsa Szőnyi]], radioparolisto * [[Éva Szörényi]], aktorino * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Szabolcs Szörényi]], gitaristo * [[Ágnes Sztankay]], restaŭristo * [[István Sztankay]], aktoro * [[Viktor Sztankovics]], anoncisto * [[Gábor Sztehlo]], luterana pastro * [[Pál Sztrókay]], inĝeniero * [[Adolf Szücs]], matematikisto * [[András Szűcs]], ministro * [[Antal Gábor Szűcs]], gitaristo * [[Erika Szűcs]], matematikisto * [[Judith Szűcs]], ŝlagrokantisto * [[Lajos Szűcs (defendisto)]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (operkantisto)]] * [[Loránt Szűcs]], pianisto * [[Norbert Szűcs]], komponisto * [[Sándor Szűcs]], aktoro * [[Kálmán Szügyi]], operkantisto * [[Balázs Szuhay]], komikisto * [[Andrea Szulák]], ŝlagrokantisto * [[Géza Szüllő]], politikisto * [[Angéla Szuly]], pentristo * [[József Szurcsik]], grafikisto * [[Miklós Szurdi]], reĝisoro * [[Szabolcs Szuromi]], pastro * [[Ferenc Szusza]], futbalisto * [[Gyula Szutrély]], kuracisto * [[Gyula Szvák]], historiisto * [[Wanda Szyksznian]], grafikisto {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[Ágnes T. Czene]], pentristo * [[László Tabi]], verkisto * [[Márta Taby]], aktoro * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[László Tahi Tóth]], aktoro * [[Anna Mária Tahy]], aktoro * [[József Takács (futbalisto)]] * [[Károly Takács]], pafisto * [[Katalin Takács]], aktoro * [[László Kristóf Takács]], imunologo * [[Marianna Takács]], arthistoriisto * [[Marika Takács]], televidparolisto * [[Margit Takács]], aktoro * [[Paula Takács]], operkantisto * [[Gábor Takács-Nagy]], violonisto * [[Mihály Takaró]], poeto * [[Előd Takáts]], bankisto * [[Tamás Takáts]], gitaristo * [[Gyula Tálos]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Nikolett Tamási]], voĉaktoro * [[Éva Tamássy]], operkantisto * [[Frigyes Tanay]], aktoro * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Gábor Tánczos (oficiro)]] * [[Dezső Tandori]], poeto * [[Harald Tangl]], kuracisto * [[Ilona Tanner]], poeto * [[Gergely Tapolczai]], politikisto * [[Gyula Tapolczai]], aktoro * [[Béla Tardos]], komponisto * [[Éva Tardos]], matematikisto * [[Gábor Tardos]], matematikisto * [[Márton Tardos]], ekonomikisto * [[János Tardy]], geografo * [[Gábor Tari (pentristo)]] * [[Sándor Tarics]], arkitekto * [[Tibor Tarits]], pafisto * [[Ferenc Tarján]], instruisto * [[György Tarján]], obstetrikisto * [[Györgyi Tarján]], aktoro * [[Róbert Tarján]], kuracisto * [[Tamás Tarján]], kritikisto * [[Vilmos Tarján]], ĵurnalisto * [[Ida Tarjáni Tóth]], zimbalonisto * [[Bálint Tárkány-Kovács]], zimbalonisto * [[Balázs Taróczy]], tenisisto * [[György Tarr]], restaŭristo * [[Zoltán Tarr]], kalvinana pastro * [[András Tasnádi Kubacska]], geologo * [[András Tasnádi Nagy]], ministro * [[Csaba Tasnádi]], reĝisoro * [[Edit Tasnádi]], turkologo * [[Ilona Tasnádi]], aktoro * [[Tibor Tátrai]], gitaristo * [[Emeric Tauss Torday]], pentristo * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Bálint Telegdi]], fizikisto * [[Károly Telegdi-Róth]], geologo * [[Géza Teleki (geografo)]] * [[Mihály Teleki (ministro)]] * [[Mária Telkes]], kemiisto * [[Edward Teller]] (1908), armilsciencisto * [[Hédi Temessy]], aktoro * [[Andrea Temesvári]], tenisisto * [[Béla Ternovszky]], [[animaciisto]] * [[Pál Tétényi]], kemiisto * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Jenő Tettamanti]], inĝeniero * [[Ede Theiss]], statistikisto * [[Tivadar Thienemann]], literaturhistoriisto * [[Viola Thirring]], aktoro * [[Gábor Thoroczkay]], historiisto * [[Lajos Thury]], ĵurnalisto * [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] * [[Zsuzsa Thury]], verkisto * [[Zdenka Ticharich]], komponisto * [[Lajos Tichy]], futbalisto * [[Lajos Tihanyi]] pentristo en [[1885]] * [[László Tihanyi]], komponisto * [[Miklós Tihanyi (pli juna)]], aktoro * [[Loránt Tilkovszky]], historiisto * [[Endre Tilli]], skermisto * [[István Tímár]], kajakisto * [[József Tímár]], aktoro * [[József Tímár (patologo)]] * [[Péter Tímár]], reĝisoro * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Barnabás Timon]], voĉaktoro * [[László Tisza]], fizikisto * [[Zoltán Toborffy]], kemiisto * [[Can Togay]], reĝisoro * [[Ferenc Tőkei]], filozofo * [[László Tokody]], mineralogo * [[László Tolcsvay]], komponisto * [[Gábor Tolcsvai Nagy]], lingvisto * [[Béla Tolcsvay]], gitaristo * [[Géza Toldi]], futbalisto * [[Mária Toldy]], ŝlagrokantisto * [[Zoltán Tölg-Molnár]], pentristo * [[Gyula Tolmár]], astronomo * [[Miklós Tolnai]], aktoro * [[Klári Tolnay]], aktorino * [[Lajos Tolnay (arkitekto)]] * [[Lajos Tolnay (meteologiisto)]] * [[Attila Tomaji]], poeto * [[Jenő Tomasz]], kemiisto * [[Pál Tomcsányi]], inĝeniero * [[Rusi Tomcsányi]], aktoro * [[Vilmos Pál Tomcsányi]], ministro * [[Iván Tomits]], fizikisto * [[Béla Tompa]], aktoro * [[Ferenc Tompa]], arkeologo * [[Géza Tompai]], urbanizisto * [[Kátya Tompos]], aktoro * [[Rudolf Tomsits]], trumpetisto * [[Tibor Toncz]], karikaturisto * [[László Tora]], biokemiisto * [[Bence Tordai]], politikisto * [[Ildikó Tordasi]], skermisto * [[Ottó Torday]], aktoro * [[Géza Tordy]], aktoro * [[Zsuzsa Töreky]], aktoro * [[Sándor Torghelle]], futbalisto * [[Csaba Tőri]], dirigento * [[Július Torma]], boksisto * [[András Törőcsik]], futbalisto * [[Franciska Törőcsik]], aktoro * [[Ádám Török (ekonomikisto)]] * [[Ádám Török (muzikisto)]] * [[Ákos Török]], geologo * [[Béla Török]], kuracisto * [[Ferenc Török (arkitekto)]] * [[Ferenc Török (reĝisoro)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[László Török (historiisto)]] * [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] * [[Gyula Toronyi (pli juna)]], operkantisto * [[György Tory]], naĝisto * [[Jenő Törzs]], aktoro * [[András Tóth (genetikisto)]] * [[Andrien Tóth]], modelo * [[Attila Tóth]], aktoro * [[Béla Lajos Tóth]], bestokuracisto * [[Dávid Tóth]], skulptisto * [[Dezső Tóth]], literaturhistoriisto * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Imre Tóth (akvopilkisto)]] * [[István György Tóth]], historiisto * [[Judit Tóth]], aktoro * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Péter Tóth]], skermisto * [[Tamás Tóth (naĝisto)]] * [[Zoltán Tóth]], historiisto * [[István Tóth Potya]], futbalisto * [[Máté Tóth-Tahi]], aktoro * [[Béla Töttössy]], ginekologo * [[Csaba Töttössy]], filologo * [[Sándor Trauner]], dekoraciisto * [[Rezső Trautmann]], ministro * [[György Tréfás]], operokantisto * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Mátyás Triznya]], pentristo * [[László Trócsányi]], ministro * [[Árpád Trummer]], hidrologo * [[Tamás Sándor Tuboly]], virusologo * [[László Turán]], pianisto * [[Pál Turán]], matematikisto * [[Csongor Turáni]], violonisto * [[Dávid Turbucz]], historiisto * [[Árpád Turcsányi]], skulptisto * [[Tamás Turgyán]], bestokuracisto * [[Attila Turi]], arkitekto * [[Endre Turi]], kajakisto * [[András István Türke]], historiisto * [[Judit Turóczy]], naĝisto * [[Erzsébet Tusa]], pianisto * [[Anna Tüskés]], literaturhistoriisto * [[Attila Tyll]], aktoro * [[Bence Tuzson]], ministro {{Div col end}} == U == {{Div col|cols = 2}} * [[Tibor Udvardy]], operkantisto * [[Béla Udvaros]], reĝisoro * [[Dorottya Udvaros]], aktoro * [[Teodóra Uhrik]], baletisto * [[Dorottya Uhrin]], historiisto * [[László Ujházy (soninĝeniero)]] * [[Dénes Ujlaki]], aktoro * [[Gábor Ujváry]], historiisto * [[Andrea Ulbrich]], pentristo * [[Mónika Ullmann]], aktoro * [[Géza Ulrich]], pentristo * [[Anikó Ungár]], iluziisto * [[Imre Ungár]], pianisto * [[Judit Ungárné Komoly]], instruisto * [[Júlia Ungár]], dramaturgo * [[Klára Ungár]], politikisto * [[Péter Ungár]], politikisto * [[Emil Unger]], zoologo * [[Pálma Unger]], aktoro * [[Tamás Ungvári]], literaturisto * [[Krisztián Ungváry]], historiisto * [[László Ungváry]], aktoro * [[Rudolf Ungváry]], informatikisto * [[Tibor Upor]], dekoraciisto * [[László Urai]], angiologo * [[Géza Uray]], orientalisto * [[Andrea Urbán]], aktoro * [[József Urbán]], monaĥo * [[Lajos Urbán]], ministro * [[Diána Ürge-Vorsatz]], fizikisto * [[Imre Ürmössy]], operkantisto * [[Endre Ütő]], operkantisto {{Div col end}} == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter Vácz]], reĝisoro * [[Ninetta Vad]], kajakisto * [[György Vadász]], arkitekto * [[Miklós Vadász]], grafikisto * [[Bence Vági]], koreografo * [[Artúr Vágó]], inĝeniero * [[Nelly Vágó]], operkantisto * [[Pierre Vago]], arkitekto * [[Pál Vágó (inĝeniero)]] * [[Károly Vagyóczky]], grafikisto * [[Szabolcs Vajay]], heraldikisto * [[Gergely Vajda]], dirigento * [[György Vajda]], inĝeniero * [[György Vajda (arabisto)]] * [[Imre Vajda]], ekonomikisto * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (aktoro)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[László Vajda (filo)]], reĝisoro * [[Mihály Vajda]], filozofo * [[Károly Vajda]], aktoro * [[Milán Vajda]], aktoro * [[Pál Vajda]], verkisto * [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo * [[Andrew George Vajna]], negocisto * [[László Vajta]], kemiisto * [[Dezső Váli]], pentristo * [[Gábor Váli]], meteologo * [[László Valiszka]], aktoro * [[István Pál Valkó]], inĝeniero * [[Péter Vallai]], aktoro * [[Dezső Valló]], ginekologo * [[Péter Valló]], reĝisoro * [[Ferenc Valter]], operkantisto * [[Rusztem Vámbéry]], juristo * [[Ágnes Vámos]], operkantisto * [[Endre Vámos]], kemiisto * [[György Vámos]], koreografo * [[László Vámos]], reĝisoro * [[Márton Vámos]], akvopilkisto * [[Tamás Vámos]], reĝisoro * [[Tibor Vámos]], inĝeniero * [[Gyula Vancsó]], kemiisto * [[Margit Vanek]], triatlonisto * [[Éva Vándor]], aktoro * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[József Vándor (aktoro)]] * [[Gusztáv Vándory]], aktoro * [[Gyula Vangel]], futbalisto * [[Aranka Váradi]], aktoro * [[Katalin Váradi]], dirigento * [[Szabolcs Várady]], poeto * [[Aurél Varannai]], ĵurnalisto * [[István Varannai]], advokato * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]] * [[Benedek Varga]], muzeestro * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Dániel Varga]], akvopilkisto * [[Dénes Varga]], akvopilkisto * [[József Varga (ministro)]] * [[Károly Varga (aktoro)]] * [[Károly Varga (sportpafisto)]] * [[Kata Varga]], aktoro * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[Krisztina Varga]], aktoro * [[Lajos Varga (episkopo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Lili Varga]], aktoro * [[Mátyás Varga]], grafikisto * [[Miklós Varga (kantisto)]] * [[Tamás Varga (aktoro)]] * [[Tamás Varga (skulptisto)]] * [[Zsolt Varga (1972)]], akvopilkisto * [[András Vargha]], statistikisto * [[Balázs Vargha (grafikisto)]] * [[Gábor Vargyas]], etnografo * [[Péter Vargyas]], [[asirologo]] * [[Lajos Vargyas]], muzikologo * [[Éva Várhegyi]], ekonomikisto * [[Teréz Várhegyi]], aktoro * [[Éva Várhelyi]], operkantisto * [[Attila Vári (akvopilkisto)]] * [[Zsófia Vári]], pentristo * [[Dénes Várjon]], pianisto * [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]] * [[László Várkonyi]], tablotenisisto * [[Mátyás Várkonyi]], komponisto * [[Péter Várkonyi]], ministro * [[Zoltán Várkonyi]], aktoro, reĝisoro * [[Ildikó Várnagy]], skulptisto * [[György Várnai]], karikaturisto * [[Xavér Varnus]], orgenisto * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Károly Várszegi]], kameraisto * [[Imre Vas]], advokato * [[István Vas]], poeto * [[Judit Vas]], reĝisoro * [[Zoltán Vas]], politikisto * [[Péter Vas-Zoltán]], ekonomikisto * [[Henrik Vasbányai]], kanuisto * [[Ernő Vashegyi]], baletisto * [[György Vashegyi]], dirigento * [[Éva Vass]], aktoro * [[Károly Vass (kameraisto)]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Éva Vastagh]], skulptisto * [[László Vastagh]], skulptisto * [[Bence Vaszkó]], aktoro * [[Pál Vasvári (gitaristo)]] * [[Péter Vasvári]], grafikisto * [[Gábor Vaszary]], verkisto * [[János Vaszary (reĝisoro)]] * [[Piri Vaszary]], aktorino * [[Viktor Vaszy]], komponisto * [[Géza Vasy]], literaturhistoriisto * [[Béla Vavrinecz]], komponisto * [[Ilus Vay]], aktorino * [[Lajos Vayer]], arthistoriisto * [[Ádám Vázsonyi]], hidrologo * [[Endre Vázsonyi]], matematikisto * [[János Vázsonyi]], advokato * [[Miklós Vecsei H.]], aktoro * [[Elvira Vécsey]], baletisto * [[Ferenc Vecsey]], violonisto * [[György Vedres]], arkitekto * [[Rezső Végvári]], koreografo * [[Tamás Végvári]], aktoro * [[Imre Vejkey]], advokato * [[Tamás Vekerdy]], psikologo * [[István Velenczey]], aktoro * [[Vera Venczel]], aktorino * [[Pál Venetianer]], biokemiisto * [[Ilona Vera]], baletisto * [[Iván Verebély]], aktoro * [[László Verebélÿ]], inĝeniero * [[Tibor Verebélÿ]], kuracisto * [[István Verebes]], aktoro * [[Ákos Vereckei]], kajakisto * [[Miklós Veress (ceramikisto)]] * [[Gábor Vermes]], geologo * [[Margit Verő]], aktoro * [[Dávid Verrasztó]], naĝisto * [[Evelyn Verrasztó]], naĝisto * [[Zoltán Verrasztó]], naĝisto * [[András Vértes]], ekonomikisto * [[András O. Vértes]], lingvisto * [[György Vértes]], karikaturisto * [[Lajos Vértes]], aktoro * [[László Vértes]], arkeologo * [[Jenő Vértesy]], bibliotekisto * [[Frigyes Verzár]], kuracisto * [[Gábor Véssey]], pentristo * [[András Veszelinov]], drumisto * [[Endre Vészi]], poeto * [[László Veszprémy]], milithistoriisto * [[Miklós Vető]], historiisto * [[Szilvia Vetter]], [[proparolanto]] * [[Erzsébet Vezér]], literaturhistoriisto * [[Tamás Vicsek]], fizikisto * [[János Victor]], pastro * [[Máté Victor]], komponisto * [[Ágnes Vida]], psikologo * [[Gábor Vida (biologo)]] * [[Emil Vidéky]], inĝeniero * [[Charles Vidor]], reĝisoro * [[Ferike Vidor]], aktoro * [[Mihály Víg]], gitaristo * [[Tommy Vig]], drumisto * [[Andrea Vigh]], harpisto * [[Judit Vihar]], poeto * [[András Vikár]], arkitekto * [[Gyula Vikidál]], ŝlagrokantisto * [[Tibor Vilt]], skulptisto * [[Balázs Vincze]], baletisto * [[Imre Vincze (fizikisto)]] * [[Jenő Virágh]], komikisto * [[Péter Virágvölgyi]], tipografo * [[Beatrix Visy]], kritikisto * [[Dávid Vitézy]], subministro * [[László Vitézy]], reĝisoro * [[Tamás Vitray]], ĵurnalisto * [[László Viz]], publikigisto * [[E. Szilveszter Vizi]], kuracisto * [[György Vízvári]], akvopilkisto * [[Mariska Vízváry]], aktoro * [[Márton Vizy]], komponisto * [[Edit Vlahovics]], aktoro * [[Ági Voith]], aktoro * [[Erzsébet Vojnich]], pentristo * [[Katalin Volf]], baletisto * [[Iván Völgyes]], politologo * [[Ferenc Völgyesi]], neŭrologo * [[Lajos Völgyesi]], geofizikisto * [[Attila Vörös]], geologo * [[Imre Vörös (juristo)]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Károly Vörös]], arkivisto * [[Mihály Vuk]], kemiisto * [[György Vukán]], pianisto {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[János Wagner (pentristo)]] * [[János Wagner (zoologo)]] * [[Lilla Wagner]], psikologo * [[András Wahorn]], pentristo * [[Eszter Waldapfel]], bibliotekisto * [[József Waldapfel]], literaturhistoriisto * [[Imre Waldbauer]], violonisto * [[Lajos Walko]], ministro * [[Katalin Walter]], entreprenisto * [[Rózsi Walter]], operkantistino * [[Lili Walters]], aktoro * [[Lívia Warga]], operkantistino * [[Kata Wéber]], aktoro * [[Róbert Wegenast]], dekoraciisto * [[Leó Weiner]], komponisto * [[Tibor Weiner]], arkitekto * [[Emília Weiss]], juristo * [[Béla Weissmahr]], jezuito * [[Richárd Weisz]], luktisto * [[Sándor Wekerle (1878)]], ministro * [[Andor Wellisch]], arkitekto * [[Imre Wellmann]], historiisto * [[Attila Wendler]], operkantisto * [[Lajos Werkner]], skermisto * [[Vilmos Wessetzky]], historiisto * [[Tamás Wichmann]], kanuisto * [[Eugene Paul Wigner]], fizikisto * [[István Winkler]], psikologo * [[Péter Wintermantel]], diplomato * [[Zsolt Wintermantel]], urbestro * [[Aurél Wintner]], matematikisto * [[Teréz Virág]], psikologo * [[Gyula Wojtilla]], hindologo * [[Emil Wolf]], kemiisto * [[Ervin Wolfram]], kemiisto * [[Sándor Wolsky]], biologo * [[István Vörös (gitaristo)]] * [[Sándor Wrabel]], pentristo * [[Arisztid Würtzler]], harpisto {{Div col end}} == X == * [[Barbara Xantus]], aktoro * [[János Xantus (reĝisoro)]] * [[Géza Xeravits]], teologo == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[György Z. Gács]], vitralisto * [[Gábor Záborszky]], pentristo * [[János Záborszky]], inĝeniero * [[Kálmán Záborszky]], dirigento * [[László Záborszky]], biologo * [[Alfréd Zách]], meteologo * [[János Zách]], aktoro * [[Imre Zachár]], naĝisto * [[Péter Krisztián Zachar]], historiisto * [[Pál Zacher]], patologo * [[Gyöngyi Zádor]], aktoro * [[Péter Zakar]], eklezihistoriisto * [[Mária Zakariás]], kajakisto * [[György Zala (kanuisto)]] * [[Antal Zalai]], violonisto * [[Ernő Zalai]], ekonomikisto * [[Sarolta Zalatnay]], kantisto * [[Lajos Zalaváry]], arkitekto * [[Gergely Attila Zaránd]], fizikisto * [[Sarolta Zárda]], komputikisto * [[Imre Zárday]], kuracisto * [[Kálmán Zátony]], aktoro * [[Péter Závada]], poeto * [[Alfréd Zawadowski (fizikisto)]] * [[Miklós Zeidler]], historiisto * [[Edit Zeke]], kostumisto * [[Mária Zempléni]], operkantisto * [[Szabolcs Zempléni]], kornisto * [[Anna Zentai]], aktorino * [[Ferenc Zigány]], matematikisto * [[Irén Zilahy]], aktoro * [[Magdolna Zimányi]], komputikisto * [[Vera Zimányi]], arkivisto * [[Ferenc Zipernovszky]], [[inĝeniero]] * [[Mária Zipernovszky]], violonisto * [[János Zlinszky]], advokato * [[István Znamenák]], aktoro * [[Gábor Zoboki]], arkitekto * [[László Zolnay]], arkeologo * [[Pál Zolnay]], reĝisoro * [[Vilmos Zolnay]], vortaristo * [[Zsuzsa Zolnay]], aktoro * [[Imre Zoltán]], ginekologo * [[László Zoltán]], kuracisto * [[András Zólyomi]], akvopilkisto * [[Zoltán Zubornyák]], aktoro * [[Károly Zsák]], futbalisto * [[Sándor Zsarnay]], juristo * [[Csaba Zsebők]], historiisto * [[Zoltán Zsebők]], kuracisto * [[Imre Zsellér]], vitralisto * [[Ildikó Zsemlye]], skulptisto * [[Ágnes Zsinka]], agronomo * [[Viktor Zsitva]], glacihokeisto * [[Gyula Zsivótzky]], martelĵetisto * [[Andor Zsoldos]], scenaristo * [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] * [[Attila Zsoldos]], historiisto * [[Imre Zsoldos]], trumpetisto * [[Márton Zsoldos]], ilustristo * [[Hédi Zsolnai]], aktorino * [[János Zsombolyai]], kameraisto * [[Sándor Zsótér]], aktoro * [[Éva Zsurzs]], reĝisoro * [[Kati Zsurzs]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] ac3cesy16wa17674f9ir61o7dcge723 0 811575 9506192 9263439 2026-11-02T11:35:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''"Averto de la Sciencistoj de la Mondo al la Homaro"''' estas titolo donita al kelkaj artikoloj en kiuj [[Sciencisto|sciencistoj]] avertas kontraŭ detruaj agoj faritaj de homoj kiuj povas damaĝi la [[mediprotekto]]. La unua artikolo estis verkita en 1992 de la [[fizikisto]] [[הנרי וו קנדל|Henry W. Kendall]] ( ĉirkaŭ 1 700 ĉefaj sciencistoj en sia fako aprobis ĝian enhavon kaj subskribis ĝin. Dua artikolo kun simila titolo estis publikigita 25 jarojn poste, kaj inkluzivis alvokon enkonduki [[Kontraŭkoncipo|kontraŭkoncipadon]] kaj signife redukti la [[Konsumo|konsumon]] de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj fueloj]], [[viando]] kaj aliaj resursoj. Ĉi tiu dokumento estis subskribita de 15 364 sciencistoj kiku estas ĉefoj en sia fako, rekorda nombro da subskriboj por scienca artikolo. Alia artikolo kun simila titolo estis publikigita en novembro 2019. == Unua artikolo == Fizikisto [[הנרי וו קנדל|Henry W. Kendall]], kiu estis prezidanto de la estraro de direktoroj de la Unio de Koncernitaj Sciencistoj, publikigis la artikolon "Averto de la Sciencistoj de la Mondo al la Homaro" en novembro 1992, kiu malfermiĝis per la sekvaj vortoj: {{Citaĵo| "Homoj kaj la natura mondo estas sur koliziokurso. Homaj agoj kaŭzas severan kaj foje nemaligeblan damaĝon al la medio kaj kritikaj rimedoj. Multaj el niaj kondutmanieroj, se lasitaj nekontrolitaj, grave endanĝerigas la estontecon kiun ni serĉas por la homa socio kaj la bestaj kaj plantaj regnoj." }} Ĉirkaŭ 1 700 plej elstaraj sciencistoj en sia fako aprobis ĝian enhavon kaj subskribis ĝin, inkluzive de multaj [[Nobel-premio|nobelpremiitoj]]. La artikolo estis skribita post la [[pintkonferenco pri la Tero]], konferenco de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri [[Mediprotekto|mediaj]] aferoj, kiu kunvenis en [[Rio-de-Ĵanejro]] en junio 1992 kaj vokis trakti la klimatan krizon. Ĝi ankaŭ estis verkita kiel respondo al artikolo nomita la "Hejdelberga Alvoko" subskribita de pluraj sciencistoj, en kiu oni asertas, ke la klimata krizo baziĝas sur "neracia ideologio, kiu kontraŭas sciencan kaj industrian progreson, kaj malhelpas ekonomian kaj socian evoluon." Male al la artikolo de Kendall, tiu ĉi artikolo ne inkluzivis rekomendojn por trakti la krizojn en mediaj aferoj, kaj sciencistoj kiuj subskribis ĝin poste asertis ke tio estis farita fraŭde kaj malakceptis ĝin. === Enhavo === La artikolo asertas, ke la [[tero]] estas en kritika stato laŭ [[Aera poluado|aerpoluo]], la havebleco de pura [[akvo]], la kapablo de [[fiŝoj]] vivi en la [[Oceano|oceanoj]], la fekundeco de agrikulturaj teroj, la supervivo de [[Arbaro|arbaroj]] kaj la supervivo de bestospecioj. La aŭtoroj aldonis, ke la Tero proksimiĝas al la limo de sia kapablo porti pli da homoj, kiam jam en 1992, tiam la [[monda loĝantaro]] staris je 5,4 miliardoj da homoj, kvinono de la monda loĝantaro vivis en [[ekstrema malriĉeco]]. Ili avertis, ke sen radikala ŝanĝo la tero estos detruita kaj homoj terure suferos. Ili skribis ke por malhelpi la baldaŭan katastrofon ene de unu jardeko aŭ malmulto de jardekoj, la sekvaj kvin farendaĵojn devas esti prenitaj: <ref>[https://www.ucsusa.org/sites/default/files/attach/2017/11/World%20Scientists'%20Warning%20to%20Humanity%201992.pdf La artikolo "Averto de Sciencistoj de la Mondo al la Homaro" (1992)] (en la angla).</ref> # redukti rimedojn, kiuj estas detruaj al la medio kaj, interalie, restu for de la uzo de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]] kaj reduktu ellason de [[Forceja efiko|forcej-efikaj]] gasoj. Ankaŭ estas postulata ĉesigi [[Senarbarigo|senarbarigon]] kaj damaĝi bestospeciojn. # pli efika utiligo de energio, akvo kaj aliaj krudaĵoj, per konservado kaj [[Recikligo|reciklado]]. # ĉesigi la kreskon de la monda loĝantaro per libervola naskiĝplanado. # redukti kaj eventuale forigi malriĉecon # zorgi pri [[seksa egaleco]]. == Kontrolo de la antaŭdiroj == Post 25 jaroj oni konstatis, ke la monda loĝantaro pliiĝis je 3,4% jare al 7,3 miliardoj da homoj. La konsumo [[Fosilia brulaĵo|de fosiliaj brulaĵoj]] pliiĝis je 56% kaj la tutmonda konsumo de aliaj rimedoj ankaŭ signife pliiĝis. La proporcio de homoj, kiuj havas aliron al [[pura akvo]], pliiĝis de 76% en 1990 ĝis 89% en 2010. La provizo de fiŝoj pliiĝis je 30%, kaj malsatego kaj malriĉeco multe malpliiĝis. La fekundeco de la grundo pliiĝis kaj la areo dediĉita al agrikulturo ne ŝanĝiĝis malgraŭ la pliiĝo de la nombro da homoj. La nivelo de aerpoluo en [[Usono]] malpliiĝis. La areo de arbaroj en la mondo malpliiĝis je 3%. <ref>[https://www.investors.com/politics/editorials/global-warming-environment-scientists-warning/ Sciencistoj diras, ke la planedo estas kondamnita ... Sed ili diris la samon antaŭ 25 jaroj kaj ĉion eraris] , la 14-an de novembro 2017 (en la angla).</ref> == Dua artikolo == En novembro 2017, 15 364 sciencistoj subskribis artikolon nomitan '''"Averto de la Sciencistoj de la Mondo al la Homaro: Dua Mesaĝo"''', verkita de [[ויליאם ג'יי ריפל|William J. Riffle]] (N ), Profesoro pri [[Ekologio]] de la [[Universitato de Oregono]], kune kun 7 aliaj aŭtoroj. La artikolo vokas, interalie, enkonduki [[Kontraŭkoncipo|kontraŭkoncipadon]] kaj signife redukti la pokapan konsumon de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]], [[viando]] kaj aliaj rimedoj. La artikolo inkluzivas plurajn grafikaĵojn montrantajn la ĉefajn problemojn en la kampo de media kvalito, kiel menciite en la unua artikolo el 1992. En la grafikaĵoj oni povas vidi, ke la plej multaj el la mediaj aferoj disvolviĝis en malĝusta direkto, kaj la plej multaj el ili ne pliboniĝis. Tiam estas 13 paŝoj kiuj devas esti prenitaj por trakti la krizon kaj movi al [[daŭripovo]]. == Averto de la sciencistoj de la mondo pri la klimata krizo (2019) == En novembro 2019, estis publikigita artikolo avertante pri [[klimata krizo]], sub la titolo '''"Averto de la Sciencistoj de la Mondo pri la Klimata Krizo"'''. La artikolo estis publikigita kiel opiniokolono en la revuo BioScience eldonita de [[Universitato de Oksfordo]]. Laŭ la artikolo, [[klimata ŝanĝo]] rezultigis krizon kiu povus konduki al "grandega katastrofo" se ne estas faritaj signifaj ŝanĝoj en homaj agadoj kiuj damaĝas la kvaliton de la medio. La artikolon subskribis pli ol 11 000 sciencistoj el 153 landoj. Ĉirkaŭ 1740 subskribintoj estas de [[Usono]], pli ol 1500 de [[Francio]], pli ol 900 de [[Germanio]], 825 de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], pli ol 700 de [[Brazilo]] kaj ĉirkaŭ 700 de [[Hispanio]]. La subskribintoj estas el diversaj esplorkampoj, inkluzive de [[Mediscienco|mediaj sciencoj]] sed ankaŭ [[astrofiziko]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[medicino]] kaj aliaj kampoj. La komenca versio havis 11,258 subskribintojn , sed kelkaj estis trovitaj esti malĝustaj kaj estis forigitaj el la listo. Hodiaŭ la artikolo estas subskribita de 11 092 nomoj. Pli ol 1,000 el la subskribintoj prezentis sin kiel studentojn aŭ doktorajn kandidatojn kaj pliaj 900 identigis sin kiel {{J|postdoktoriĝa studento}}. La organizantoj prezentis ĉiujn subskribintojn kiel sciencistojn. <ref>[https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/sw/files/biz088_supplemental_file_s1%20(4%29.pdf La listo de abonantoj al la artikolo "World scientists warning of a klimat emergency"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200408175002/https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/sw/files/biz088_supplemental_file_s1%20%284%29.pdf |date=2020-04-08 }} , novembro 2019 (en la angla).</ref> Tamen iuj kritikis la difinon de ĉiuj subskribintoj kiel sciencistoj. Ezra Levant asertis en sia televidprogramo, ke li kontrolis la nomojn de la subskribintoj el [[Kanado]] kaj trovis, ke la plej multaj el ili ne okupiĝas pri esplorado, kaj ke preskaŭ ĉiuj ne okupiĝas pri la kampoj rilataj al la artikolo. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Vs3ZPGLPiss 11.000 "sciencistoj" avertas pri klimata ŝanĝo? FALSA NOVAĴO! Ezra Levant], Rebel News, la 7-an de novembro 2019, Jutubo</ref> == Bibliografio == * {{citation|last=Bose|first=Priyom|date=July 7, 2022|title=Scientists appeal for global population control|url=https://www.news-medical.net/news/20220707/Scientists-appeal-for-global-population-control.aspx|work=News Medical|access-date=November 4, 2022}} * {{citation|last=Carrington|first=Damian|date=November 5, 2019|title=Climate crisis: 11,000 scientists warn of 'untold suffering'|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/nov/05/climate-crisis-11000-scientists-warn-of-untold-suffering|work=[[The Guardian]]|access-date=November 8, 2019}} * {{citation|last1=Crist|first1=Eileen|last2=Ripple|first2=William J.|last3=Ehrlich|first3=Paul R.|last4=Rees|first4=William E.|last5=Wolf|first5=Christopher|date=2022|title=Scientists' warning on population|url=https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/default/files/Crist2022.pdf|journal=[[Science of the Total Environment]]|volume=845|issue=|page=157166|doi=10.1016/j.scitotenv.2022.157166|pmid=35803428|bibcode=2022ScTEn.845o7166C|s2cid=250387801}} * {{citation|first=Henry W.|last=Kendall|date=18 November 1992|url=https://www.ucsusa.org/sites/default/files/attach/2017/11/World%20Scientists%27%20Warning%20to%20Humanity%201992.pdf|title=World Scientists Warning To Humanity|publisher=ucsusa.org|access-date=2011-08-26|author-link=Henry Way Kendall}} * {{citation|last=Ripple|first=William J.|display-authors=etal.|title=World Scientists' Warning to Humanity: A Second Notice|date=13 November 2017|volume=67|pages=1026–1028|number=12|journal=[[BioScience]]|url=http://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/sw/files/Warning_article_with_supp_11-13-17.pdf|doi=10.1093/biosci/bix125|author-link=William J. Ripple|doi-access=free|access-date=12 July 2018|archive-date=15 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215010626/https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/sw/files/Warning_article_with_supp_11-13-17.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191215010626/https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/sw/files/Warning_article_with_supp_11-13-17.pdf|archivedate=2019-12-15}} * {{citation|last1=Ripple|first1=William J.|display-authors=etal.|date=November 5, 2019|title=World Scientists' Warning of a Climate Emergency|url=https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biz088/5610806|journal=BioScience|doi=10.1093/biosci/biz088|access-date=November 8, 2019|hdl=1808/30278|hdl-access=free}} * {{citation|last1=Ripple|first1=William J.|display-authors=etal.|date=July 28, 2021|title=World Scientists' Warning of a Climate Emergency 2021|url=https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biab079/6325731|journal=BioScience|volume=71|issue=9|pages=894–898|doi=10.1093/biosci/biab079|access-date=July 29, 2021|hdl=1808/30278|hdl-access=free}} * {{citation|last1=Ripple|first1=William J|display-authors=etal.|title=World Scientists' Warning of a Climate Emergency 2022|journal=BioScience|date=26 October 2022|volume=72|issue=12|pages=1149–1155|doi=10.1093/biosci/biac083|hdl=1808/30278|hdl-access=free}} * {{citation|url=https://www.alternet.org/2018/01/more-15000-scientists-issue-urgent-warning-humanity-failing-safeguard-planet/|title=15,000 Scientists Issue Urgent Warning: Humanity Is Failing to Safeguard the Planet|last=Suzuki|first=David|date=January 6, 2018|work=[[AlterNet]]|access-date=January 15, 2018|author-link=David Suzuki}} * {{citation|last=Weston|first=Phoebe|date=2019-11-05|url=https://www.independent.co.uk/environment/climate-emergency-scientists-emissions-letter-climate-change-a9185786.html|title=11,000 scientists declare global climate emergency and warn of 'untold human suffering'|website=The Independent|language=en|access-date=2019-11-07}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.scientistswarning.org/ World Scientists Warning to Humanity] (2017) * [http://www.ucsusa.org/about/1992-world-scientists.html "World Scientists' Warning to Humanity"] (1992) * [http://www.commondreams.org/headlines01/1207-01.htm ''Our Best Point the Way'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080219000000/https://web.archive.org/web/20080219085253/http://www.commondreams.org/headlines01/1207-01.htm |date=2008-02-19 }} (2001) * [http://ScientistsWarning.org/ ''ScientistsWarning.org''] (2018-nuntempo) * [https://web.archive.org/web/20221206112723/http://scientistswarning.tv/ ''ScientistsWarning.TV''] (2014-nuntempo) * [https://m.phys.org/news/2019-04-commentary-famous-humanity-paper-global.html New commentary on the famous 'Warning to Humanity' paper brings up global inequalities]. [[Phys.org]], la 8-an de aprilo 2019. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj deklaroj]] [[Kategorio:Naturprotektismo]] [[Kategorio:Daŭripovo]] 59tgl12bhe5h5ssejafahicr1xjhixd 0 816668 9505598 9489712 2026-11-01T12:35:51Z Sj1mor 12103 9505598 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo | originalatitolo = ఈగ | esperantatitolo = Īga | bildo = Īga filmafiŝo.png | bildpiedo = Filmafiŝo de Īga | produktolando = {{barato}} | filmadlando = {{barato}} | aperdato = 6-a de julio 2012 | daŭro = 134 minutoj <ref>{{Cite wespecb |title=Eega (12A) |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/eega-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605075558/http://www.bbfc.co.uk/releases/eega-film |archive-date=5 June 2016 |access-date=5 June 2016 |publisher=[[British Board of Film Classification]]|language=en}}</ref> | ĝenro = | kameraado = | buĝeto = 30–40 [[kroro]]j ₹ (6–7 milionoj USD){{noto|''[[The New Indian Express]]'' quoted Nani estimating the film's budget as {{INR}}26&nbsp;crore,<ref>{{Cite web |date=4 June 2012 |title=Nani becomes a housefly |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article534671.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406163623/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article534671.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> S. S. Rajamouli mentioned the film's budget to be around {{INR}}30 crore on one occasion<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anuj |date=18 October 2012 |title=Flight of imagination |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Flight-of-imagination/article12562497.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808233406/https://www.thehindu.com/features/cinema/Flight-of-imagination/article12562497.ece |archive-date=8 August 2020 |access-date=23 August 2022 |website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> and as {{INR}}30{{endash}}35&nbsp;crore in another interview,<ref name="Rajamouli buzz">{{Cite web |last=Manigandan |first=K. R. |date=18 July 2012 |title=What's the big BUZZ? |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/whats-the-big-buzz/article3614447.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406163653/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/whats-the-big-buzz/article3614447.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[The Hindu]]|language=en}}</ref> and Rajeev Kamineni of [[PVP Cinema]] estimated the film's budget as {{INR}}40&nbsp;crore in an interview with ''[[The Times of India]]''.<ref name="Animals in Tamil films">{{Cite web |last=Mathai |first=Kamini |date=7 July 2012 |title=Kollywood evolves from real jumbos to animated housefly |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Kollywood-evolves-from-real-jumbos-to-animated-housefly/articleshow/14726770.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134253/http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Kollywood-evolves-from-real-jumbos-to-animated-housefly/articleshow/14726770.cms |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=[[The Times of India]]|language=en}}</ref>|name="budget"}} | reĝisoro = [[S. S. Raĝamoli]] | scenaro = S. S. Raĝamoli | laŭverko = S. S. Raĝamoli | produktisto = [[Sai Korrapati]] | muziko = [[M. M. Keeravani|M. M. Kiravani]] | ĉefrolanto = {{Senmarkila listo| * [[Nani]] * [[Sudipa]] * [[Samantha Ruth Prabhu|Samanta]] }} | jam-listo = | efektoj = | produkto = | distribuo = | imdb_id = | enspezo = <!-- ne funkcias/ekzistas! --> {{noto|''[[The Economic Times]]'' estimates the final gross figure as {{INR}}125&nbsp;crore,<ref>{{Cite web |last1=Sukumar |first1=C. R. |last2=Kandavel |first2=Sangeetha |date=13 September 2012 |title=DCHL bankruptcy threat: PVP Ventures in fray to buy IPL team Deccan Chargers |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-09-13/news/33817001_1_pvp-ventures-deccan-chargers-financial-chronicle |archive-url=https://archive.today/20130104044932/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-09-13/news/33817001_1_pvp-ventures-deccan-chargers-financial-chronicle |archive-date=4 January 2013 |access-date=5 April 2016 |website=[[The Economic Times]]|language=en}}</ref> while ''[[Deccan Herald]]'' estimates the final gross figure to be nearly {{INR}}130&nbsp;crore.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=Filmi fundas.. |url=http://www.deccanherald.com/content/280561/filmi-fundas.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104627/http://www.deccanherald.com/content/280561/filmi-fundas.html |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[Deccan Herald]]|language=en}}</ref>|name="final gross"}} }} '''''Īga''''' ({{lang-te|ఈగ}}, {{traduke|La Muŝo}}; en anglalingvaj tekstoj '''''Eega''''') estas barata telugua [[Fantasto|fantasta]] [[agadfilmo]] skribita kaj reĝisorita de [[S. S. Raĝamoli]]. La filmon produktis firmao [[Varahi Ĉalana Ĉitram]] de [[Sai Korrapati]] kun proksimuma buĝeto de 30–40 [[Kroro|kroroj]] ₹ (6–7 milionoj da USD).{{Noto|The average exchange rate in 2011 was 51.10 Indian rupees ({{INR}}) per 1 US dollar (US$).<ref name="Rediff exr">{{Cite web |date=18 May 2012 |title=Rupee vs dollar: From 1990 to 2012 |url=http://inwww.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-rupee-vs-dollar-in-the-last-2-decades/20120518.htm?print=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321115240/http://inwww.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-rupee-vs-dollar-in-the-last-2-decades/20120518.htm?print=true |archive-date=21 March 2015 |access-date=2 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref>}}{{Noto|The average exchange rate in 2012 was 54.47 Indian rupees ({{INR}}) per 1 US dollar (US$).<ref name="Rediff exr" />|name="exchange2012"}} Ĝi estis samtempe filmata en la [[Tamila lingvo|tamila]] kun la titolo நான் ஈ ('''''Nāṉ Ī''''', {{traduke|Mi la Muŝo}}; en anglalingvaj tekstoj '''''Naan Ee'''''). La kinosteloj [[Nani]], [[Sudipa]] kaj [[Samantha Ruth Prabhu|Samanta]] aktorumis en la filmo. [[M. M. Kiravani]] komponis la kantojn kaj la fonan muzikon, dum [[K. K. Senthil Kumar|K. K. Sentil Kumar]] estis la [[Direktoro de fotografio|direktoro pri fotografio]]. [[Janardhana Maharshi|Ĝanardana Maharŝi]] kaj [[Freneza Mohan]] skribis la dialogojn por la telugua kaj la tamila versioj, respektive. La intrigo de la filmo prenas la formon de [[bona-nokta rakonto|bonanokta rakonto]] rakontata de patro al sia filino. La protagonisto Nani, kiu enamiĝis en sia najbaro Bindu, estas murdita de riĉa industriisto nome Sudip, kiu ankaŭ sentas allogon al Bindu kaj taksas Nani-n rivalon. Nani [[Reenkarniĝo|reenkarniĝas]] kiel [[hejma muŝo]] kaj provas venĝi sian morton kaj protekti Bindu-n de obsedanta Sudip. La ideo por la filmo ekestiĝis meze de la 1990-aj jaroj el konversacio en kiu la patro de Raĝamoli kaj scenaristo V. Viĝajendra Prasad ŝercis kun Raĝamoli pri la ideo de muŝo strebanta venĝon kontraŭ homo. Raĝamoli rekonsideris la ideon post ke li finis la filmon ''[[Maryāda Rāmanna]]'' (2010), kaj tiam ekverkis la intrigon. La produktado de la filmo ekis la 7-an de decembro 2010 ĉe la [[Studioj Ramanaidu]] en [[Hajderabado]]. La ĉefaj filmadoj komencis la 22-an de februaro 2011 kaj daŭris ĝis fine de februaro 2012. [[Makuta VFX]] kaj [[Annapurna Studioj|Studioj Anapurna]] superrigardis la vidajn efikojn de ''Īga'' kaj la [[Diĝita meza|ciferecan mezprocezon]], respektive. La du versioj de la filmo, kune kun [[malajala]]-dublada versio titole ''Eecha'', estis publikigitaj la 6-an de julio 2012 en {{Ĉirkaŭ|1100}} ekranoj tutmonde. La elfaroj de la rolantaro, la direkto de Raĝamoli kaj vidaj efikoj ricevis kritikan aklamon ekde publikigo. ''Īga'' estis unu el la teluguaj filmoj de la jaro kun la plej alta malneta enspezo, gajnanta pli ol 125 [[Kroro|krorojn]] ₹ (23 milionojn $).{{Noto|name="exchange2012"}} ''Īga'' gajnis du [[Nacia Filmpremio|Naciajn Filmpremiojn]] ([[Nacia Filmpremio por la plej bona longa filmo en la telugua|plej bona longa filmo en la telugua]] kaj [[Plej Bona Longa Filmo kiel Plej Bonaj Specialaj Efikoj|plej bonaj specialaj efikoj]]), kvin [[Sudaj Premioj Filmfare|Sudaj Premioj ''Filmfare'']] inkluzive kiel [[Premio Filmfare kiel Plej Bona Filmo ‒ Telugua|plej bona filmo en la telugua]], [[Premio Filmfare kiel Plej Bona Reĝisoro ‒ Telugua|plej bona reĝisoro en la telugua]], [[Premio Filmfare kiel Plej Bona Aktorino ‒ Telugua|plej bona telugua aktorino]] (Samanta) kaj [[Premio Filmfare kiel Plej Bona Kunhelpa Aktoro ‒ Telugua|plej bona telugua kunhelpa aktoro]] (Sudip) kaj tri [[Sudbarataj Internaciaj Filmpremioj]]. La filmo gajnis naŭ premiojn, inkluzive kiel plej originala filmo ĉe la [[Toronto Post Malluma Filma Festo|Filmfestivalo Post-Mallumo de Toronto]]. ''Īga'' estis taksata inter «La 25 Plej Bonaj Fremdaj Filmoj de la Jardeko» fare de retejo ''[[The Ringer (retejo)|The Ringer]]''. == Intrigo == {{Intrigo}} [[Dosiero:Housefly on a leaf crop.jpg|eta|dekstre|220ra|''[[Musca domestica]]'' (hejma muŝo) estas protagonisto de la rakonto.]] Juna knabino kiu strebas dormi demandas sian patron rakonti [[Bona-nokta rakonto|bonanoktan rakonton]]. Kvankam kontraŭvole je la komenco, li fine ek-rakontas al ŝi rakonton pri muŝo nome Nani. Nani estas juna viro loĝanta en [[Hajderabado]] kiu spertiĝis pri preparado de [[artfajraĵo]]j. Li enamiĝis en sia najbaro Bindu, [[Miniatura arto|miniatura artisto]] kiu administras Projekton 511, ne-registara organizo (NRO). Bindu ankaŭ sentas romantikajn sentojn por Nani, kvankam ŝi kaŝas ilin. Klopodante kolekti monon por sia NRO, Bindu vizitas la oficejon de riĉa kaj potenca industriisto nome Sudip, kiu ankaŭ trovas ŝin alloga. Li amikiĝis kun ŝi, donacante 15 ''[[lakh]]''-ojn ₹ (28 000 USD), kaj gajnas ŝian fidon. Sudip taksas Nani-n rivala, kaj ekplanas murdi lin. Nokton, Nani inspiras Bindu helpi ŝin termini verkon de miniatura arto: kora medaljono farita el krajono. Dum li revenis hejmen, Sudip forkaptas kaj sufokas Nani-n ĝis morto, igante lian morton ŝajni simile al akcidento. Antaŭ ol morti, Nani malbenas Sudipon, ĵuranta mortigi Sudipon se li provus dolori Bindu-n. Nekonscia de la okazaĵo, Bindu konfesas sian amon por la mortanta Nani per telefono; tio estas la lasta frazo kiun Nani aŭdas antaŭ ol li reinkaniĝas kiel doma muŝo kiu ne povas memori pri sia antaŭa vivo. La memoro de la muŝo ĉaniĝas kiam ĝi renkontas Sudipon kaj Bindu-n kaj ekdediĉas sin mem postulante venĝon kontraŭ Sudip. Sudip demandas la korrompitan Bindu-n akompani lin al Nov-Delhio por renkonti la edukadan ministron; se ŝi sukcesus impresi la ministron kun prezento pri la NRO, li povus helpi ŝin akiri nacian rekonon. La muŝo kaŭzas akcidenton al Sudip surveture al la flughaveno kaj skribas «mi mortigos vin» sur la antaŭa glaco; tiu ĉi epizodo igas Sudipon [[Paranojo|paranoja]]. La muŝo, kiu vidas Bindu-n funebranta pri la morto de Nani en sia dormoĉambro, rivelas ke si mem estas Nani, skribante sur la skribtablo per siaj larmoj. Tio rivelas al Bindu la cirkonstancojn pri la morto de Nani, kaj ili ambaŭ kunigas siajn fortojn kontraŭ Sudip. La obsedo de Sudip pri la muŝo influas sian profesian kaj propran vivon. Post ĉeno de eventoj, lia mono malaperas, igante lin preskaŭ senhavulo.{{Noto|Sudeep tries to transact some money from his password protected safe. The fly, however, gets in the way and disturbs him while he types the password. This leads to him inadvertently typing the password wrongly and locking the safe. When he tries to open the safe with a welding machine, the fly repeatedly disturbs him. He leaves the welding machine switched on near the safe lock. The machine burns through the safe, burning the money in the process. By the time Sudeep discovers this, the money has already burned to ashes, leaving him almost penniless.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=X57db38K0pY |title=Eega |date=2012 |last=[[S. S. Rajamouli|Rajamouli, S. S.]] (director) |type=motion picture |publisher=[[Varahi Chalana Chitram]] |place=India |time=1:33:45 to 1:36:00 |time-caption=From |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115061923/https://www.youtube.com/watch?v=X57db38K0pY |archive-date=15 November 2015 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Sudip eklernas de sorĉisto nome Tantra, ke Nani reinkarniĝis kiel muŝo kaj strebas venĝon. Sudip planas mortigi Nani-n ĉe lia hejmo, sed la muŝo fuĝas post kaŭzi [[Kurta cirkvito|kurtan cirkviton]] kaj fajregon, kiu ŝlosas la ĉambron. Tantra mortas en akcidento kaj Sudip perdas la konscion pro la fumo. Nani kaj Bindu supozas, ke Sudip senvivu, sed lin savas lia komerca partnero Aditja. Sudip koleriĝas kiam li eklernas ke Bindu helpis la muŝon. Sudip mortigas Aditja-n por kolekti asikuran policon valore 700 [[kroro]]jn ₹ (130 milionojn da USD), kaj ankaŭ por malhelpi ke liaj investantoj ekagu kontraŭ sia firmao. Sudip kunportas Bindu-n al sia hejmo por pridemandi ŝin, kaj Nani sekvas ilin. Bindu, post provi piki morte Sudipon per razila klingo, ricevas minacojn pri sia vivo kiam Sudip ekpostulas la aperon de Nani. Dum la renkontiĝo, tamen, Nani grave vundas Sudipon per nadlo. Post intensa batalo, la Sudip tranĉas flugilon de Nani kaj fatale mortpikas lin per la sama nadlo. Scianta ke li mortas, en lastlasta provo detrui Sudipon, Nani surkovras sin mem per pulvo kaj saltas tra la flamo de brula alumeto kaj en antaŭe-ŝarĝitan kanonon. La kuglo trapasas Sudipon kaj frapas oksigenan cilindron, kaŭzante furiozan eksplodon en kiu Sudip mortas kaj sia tuta domo ekbrulas. La funebranta Bindu — kiu trovas nedifektita ŝirmejon kontraŭ la fajrego — , ĉagrenas pro Nani kaj prenas lian flugilon kaj faras [[Amuleto|amuleton]] el ĝi. Tagon, veturante al laboro, [[eva ĉagreno]] ĝenas ŝin; Nani, denove naskiĝinta kiel muŝo, atakas lin per nadlo antaŭ anonci sian revenon. La junulino estas impresita per la rakonto de la muŝo kiun sia patro rakontas. Dum la [[Ferma filmistolisto|filmistolisto]], ŝia patro rakontas la sorton de ebria ŝtelisto kiu enrompis en la domon de Bindu pli frue en la rakonto kaj kiu fine ŝanĝas sian vivon post ke li subaŭskultis aman paroladon de Bindu al Nani kaj erare kredis ke Bindu paroladis al li. {{Intrigofino}} == Rolantaro == <div class="div-col" style="column-width: 22em;"> * [[Nani]] kiel Nani * [[Sudipa]] kiel Sudip * [[Samantha Ruth Prabhu|Samanta]] kiel Bindu * [[Adithya Menon|Aditja]] kiel komerca partnero de Sudip * [[Thagubothu Ramesh|Tagubotu Rameŝ]] kiel ebria ŝtelisto kiu amas Bindu-n (telugua versio) * [[Santhanam (aktoro)|Santanam]] kiel Putu Govindan, ŝtelisto kiu amas Bindu-n (tamila versio) * [[Chatrapathi Sekhar|Ĉatrapati Sekar]] kiel Tantra, sorĉistino kiu konas pri Nani * [[Noel Sean]] kiel amiko de Nani * [[Srinivasa Reddy]] kiel persona asistanto de Sudip * [[Sivannarayana Naripeddi|Sivannarajana Naripedi]] kiel a templa pastro * [[Devadarshini|Devadarŝini]] kiel la bofratino de Bindu * [[Raĝiv Kanakala]] kiel la manaĝero de la ŝtelisto * [[Dhanraj (actor)|Danraĝ]] kiel la amiko de la ŝtelisto * [[Hamsa Nandini]] kiel Kala ([[Kameo (kino)|kameo apero]]) * [[Crazy Mohan|Freneza Mohan]] kiel malajala bestokuracisto (kameo apero, tamila versio)  </div> == Produktado == === Deveno, scenaro kaj rolantaro === {{Citskatolo |Mi aŭdis la rakonton [de Īga] de mia patro antaŭ 16 jaroj pri muŝo kiu revenas por venĝi. Tiam mi eĉ ne estis vicreĝisoro. Kiam mi ekfaris filmojn, mi faris dum iom da tempo konvenciajn filmojn, kiuj komerce sukcesis ĉe la biletvendejoj. Post iom da tempo, mi fariĝis tro komforta kun tio, kion mi faris, do mi volis eksperimenti kun io tute alia. Mi volis surprizi la publikon kaj tiam mi revenis al la rakonto, kiun mi aŭdis antaŭ 16 jaroj. |&nbsp;— Raĝamoli la 8-an de oktobro 2012 sur la origino de la filmo.<ref name="origin">{{Cite web |last=Sinha |first=Sayoni |date=8 October 2012 |title='Makkhi was born 16 years ago' |url=https://www.yahoo.com/news/blogs/24fps/makkhi-born-16-years-ago-095544425.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823084845/https://www.yahoo.com/news/blogs/24fps/makkhi-born-16-years-ago-095544425.html |archive-date=23 August 2022 |access-date=23 August 2022 |publisher=[[Yahoo! News]]|language=en}}</ref> |alineo = dekstre |larĝeco=40% |citita=jes}} La ideo pri ''Īga'' ekestiĝis meze de la 1990-aj jaroj en la menso de scenaristo [[V. Viĝajendra Prasad]]. Tiutempe, li ŝercis pri doma muŝo kiu strebis venĝon kontraŭ homo dum konversacio kun sia filo [[S.S. Raĝamoli]].<ref name="SSR int TOI2">{{Cite web |last=Suresh |first=Sunayana |date=29 July 2012 |title=Audience likes out-of-the-box subjects: S S Rajamouli |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Audience-likes-out-of-the-box-subjects-S-S-Rajamouli/articleshow/14467554.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406164406/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Audience-likes-out-of-the-box-subjects-S-S-Rajamouli/articleshow/14467554.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Prasad poste evoluigis la ideon kiel scenaro por anglalingva filmo lokata en Usono de 1830-aj jaroj, en kiu [[Afrik-usonanoj|afrika-usona]] knabo mortas dum provas liberigi sian familion de [[Sklaveco en Usono|sklaveco]] kaj reinkarniĝas kiel muŝo.<ref>{{Cite web |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=25 August 2013 |title=etcetera |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/etcetera/article5056523.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406164423/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/etcetera/article5056523.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Post kompletigo de ''[[Maryāda Rāmanna]]'' (2010), Raĝamoli rekonsideris la koncepton post ke li pensu reĝisori filmon kiu estu malsama ol ajna alia.<ref name="SSR int IBN2">{{Cite web |date=6 July 2012 |title=I would have shelved 'Eega': SS Rajamouli |url=http://www.news18.com/news/india/i-would-have-shelved-eega-ss-rajamouli-486179.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508063900/http://www.news18.com/news/india/i-would-have-shelved-eega-ss-rajamouli-486179.html |archive-date=8 May 2016 |access-date=6 April 2016 |publisher=[[News18]]|language=en}}</ref> Li decidis fari ''Īga''-n dulingva filmo en la [[Telugua lingvo|telugua]] kaj en la [[Tamila lingvo|tamila]] – ĉiu sceno inkluzive de paroladoj estis filmita dufoje, t.e., unufoje por ĉiu lingvo.<ref name="SSR int RDF2">{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=18 July 2012 |title=Eega was the most difficult film of my career |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-s-s-rajamouli/20120718.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406164635/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-s-s-rajamouli/20120718.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[Rediff.com]]|language=en}}</ref> La tamila versio, titole ''Nāṉ Ī'', estis la debuto Raĝamoli kiel reĝisoro en la [[Tamila filmo|tamila kino]].<ref>{{Cite web |last=Manigandan |first=K. R. |date=2 April 2012 |title=Shot Cuts: A tough job, indeed |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-cuts-a-tough-job-indeed/article3273081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406164640/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-cuts-a-tough-job-indeed/article3273081.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> La filmon enkondukis [[D. Sureŝ Babu]] el [[Suresh Produktadoj|Produktadoj Sureŝ]].<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=19 July 2012 |title=Eega is a remarkable film: Suresh Babu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-is-a-remarkable-film-Suresh-Babu/articleshow/15042975.cms |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161004125916/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-is-a-remarkable-film-Suresh-Babu/articleshow/15042975.cms |archive-date=4 October 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>{{noto|A film presenter is generally a well-known filmmaker who helps in introducing a film to a larger section of the audience.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Nasreen |date=10 July 2013 |title=I'm only a presenter: Kiran Rao |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Im-only-a-presenter-Kiran-Rao/articleshow/20988502.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406164729/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Im-only-a-presenter-Kiran-Rao/articleshow/20988502.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>|name="presenter"}} Unuafoje en sia kariero, Raĝamoli ekserĉis aktoris nur post verki la scenaron, ĉar li sentis, ke la rakonto postulu aktorojn kiuj estu taŭgaj por siaj roloj.<ref name="SSR int RDF2"/> [[Nani (aktoro)|Nani]], la protagonisto, estis la unua elektita el la tri ĉefaj rolantaraj membroj;<ref name="Rajamouli buzz" /> li kompletigis la filmadon de siaj scenoj dum 25 tagoj.<ref name="Nani int RDF">{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=4 July 2012 |title=Nani: I am proud to be a part of Eega |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-eega/20120704.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406165042/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-eega/20120704.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref>{{noto|Rajamouli reshot the entire film,<ref name="SSR int RDF2"/> and it is not clear from Nani's interview whether the 25 days includes both versions of the shooting schedule.<ref name="Nani int RDF" />}} [[Samantha Ruth Prabhu|Samanta]], la dua ĉefaktoro,<ref name="Rajamouli buzz" /> estis dungita kiel ĉefa ina aktoro.<ref>{{Cite web |last=J. Rao |first=Subha |date=17 February 2013 |title=Still courting success |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/still-courting-success/article4423301.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406165055/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/still-courting-success/article4423301.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Raĝamoli elektis la aktoron [[Sudeepa|Sudipa]] por aktorumi kiel muŝo oponanto de homo post ke li impresiĝi pri la elfaro de la aktoro en ''[[Rann (filmo)|Rann]]'' (2010),<ref name="SSR int RDF2"/> kaj la repisto [[Noel Sean]] kiel la amiko de Nani en la filmo.<ref>{{Cite web |last=Kavirayani |first=Suresh |date=22 November 2014 |title=Noel Sean is doing it all |url=http://www.deccanchronicle.com/141121/entertainment-tollywood/article/noel-sean-doing-it-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406165224/http://www.deccanchronicle.com/141121/entertainment-tollywood/article/noel-sean-doing-it-all |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> Sudipa trovis inspiron por sia rolo el la fiulo de la [[Kanara lingvo|kanara]] filmo [[Bhakta Prahlada (filmo de 1983)|Bakta Prahlada]] de 1983;<ref name="Sudeep int RDF 1">{{Cite web |last=Srinivasa |first=Srikanth |date=5 July 2012 |title=Sudeep: There is no hero in Eega |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-sudeep/20120705.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406165101/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-sudeep/20120705.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref><ref name="Sudeep int RDF 2">{{Cite web |last=Srinivasa |first=Srikanth |date=26 July 2012 |title=Sudeep: I am not competing with anyone |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-sudeep-on-eega/20120726.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406165211/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-sudeep-on-eega/20120726.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> li portretis rolon kiun li taksis kiel «malbonulo» kun «grizaj ecoj» anstataŭ ol antagonisto.<ref name="Sudeep int RDF 2" /> La skribon [[Scenara reviziisto|reviziis]] la kuzo de Raĝamoli, nome S. S. Kanĉi,<ref>{{Cite web |date=17 June 2014 |title=Rajamouli's brother Kanchi joins Social Media |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-brother-Kanchi-joins-Social-Media/articleshow/36721545.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142056/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-brother-Kanchi-joins-Social-Media/articleshow/36721545.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> dum Ĝanardan Maharŝi kaj Freneza Mohan skribis la dialogon por la telugua kaj la tamila versioj respektive, estante sia unua kunlaboro kun Raĝamoli.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=X57db38K0pY |title=Eega |date=2012 |last=[[S. S. Rajamouli|Rajamouli, S. S.]] (director) |type=motion picture |publisher=[[Varahi Chalana Chitram]] |place=India |time=01:29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115061923/https://www.youtube.com/watch?v=X57db38K0pY |archive-date=15 November 2015 |url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Crazy buzz">{{Cite web |last=Rangarajan |first=Malathi |date=8 April 2012 |title=Buzzing like crazy |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/buzzing-like-crazy/article3291780.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134034/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/buzzing-like-crazy/article3291780.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> James Fowlds estis komence elektita kiel la fotografa reĝisoro de la filmo,<ref>{{Cite web |title=Naan E&nbsp;– On the sets |url=http://www.sify.com/movies/naan-e--on-the-sets-imagegallery-kollywood-mcwpm5bbfejsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142054/http://www.sify.com/movies/naan-e--on-the-sets-imagegallery-kollywood-mcwpm5bbfejsi.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> sed lin anstataŭigis [[K. K. Senthil Kumar|K. K. Sentil Kumar]] pro kreemaj malsamecoj kaj enhorarigaj konfliktoj.<ref name="Senthil int RDF">{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=5 July 2012 |title=Eega is one of the most difficult films I have shot |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-k-k-senthil-kumar/20120705.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142258/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-k-k-senthil-kumar/20120705.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> [[M. M. Keeravani|M. M. Kiravani]] komponis la muzikon kaj la sontrakon de la filmo,<ref>{{Cite web |last=Jyothi |first=Y. Krishna |date=10 March 2012 |title=Eega audio put off for March 30 |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article342918.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142313/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article342918.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref>{{noto|M. M. Keeravani used the pseudonyms Maragathamani for the Tamil version, Vedanarayana for the Malayalam dubbed version, and M. M. Kreem for the Hindi dubbed version.<ref>{{Cite web |date=4 March 2016 |title=Keeravani shares his thoughts with AISFM students |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-03-04/Keeravani-shares-his-thoughts-with-AISFM-students/211403 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406143339/http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-03-04/Keeravani-shares-his-thoughts-with-AISFM-students/211403 |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[The Hans India]]|language=en}}</ref>|name="Keeravani"}} [[Kotagiri Venkateswara Rao|Kotagiri Venkatesvara Rao]] redaktis la filmon,<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=28 February 2012 |title=First Look: S S Rajamouli's Eega |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-s-s-rajamoulis-eega/20120228.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142531/http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-s-s-rajamoulis-eega/20120228.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> Ravinder Redi estis ties arta reĝisoro<ref>{{Cite web |last=Kavirayani |first=Suresh |date=9 July 2014 |title=Art director Ravinder Reddy's Tollywood story |url=http://www.deccanchronicle.com/140708/entertainment-tollywood/article/art-director-ravinder-reddys-tollywood-story |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142540/http://www.deccanchronicle.com/140708/entertainment-tollywood/article/art-director-ravinder-reddys-tollywood-story |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> kaj la edzino de Raĝamoli, nome Rama, laboris sur la kostuma desegno.<ref>{{Cite web |last=Aravind |first=C. V. |date=5 August 2012 |title=Flying high |url=http://www.deccanherald.com/content/269225/F |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142549/http://www.deccanherald.com/content/269225/F |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Deccan Herald|language=en}}</ref> La produktado de la filmo komencis kun formala lanĉa ceremonio la 7-an de decembro 2010 en [[Hajderabado]].<ref>{{Cite web |last=Christopher |first=Kavya |date=18 November 2010 |title=Kannada star Sudeep handpicked for animation film |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kannada-star-sudeep-handpicked-for-animation-film-1468508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605072436/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kannada-star-sudeep-handpicked-for-animation-film-1468508 |archive-date=5 June 2016 |access-date=5 June 2016 |website=[[Daily News and Analysis]]|language=en}}</ref> La originalan version oni filmis dum ses monatoj kaj kostis {{Ĉirkaŭ|11}} [[Kroro|krorojn]] ₹; Raĝamoli taksis la kvaliton de la materialo malriĉa kaj rekomencis denove.<ref name="SSR int RDF2"/>{{noto|The average exchange rate in 2011 was 51.10 Indian rupees ({{INR}}) per 1 US dollar (US$).<ref name="Rediff exr" />}} La filma fina buĝeto estis taksita inter 30 kaj 40 kroroj ₹.{{noto|name="budget"}}{{noto|name="exchange2012"}} === Filmado kaj post-produktado === [[Dosiero:Sudeep_and_Nani_on_the_sets_of_Eega.jpg|alternative=Sudeepa and Nani sit in chairs and listen to Rajamouli.|dekstra|eta|220ra|Sudipa (''maldekstre''), Nani (''meze'') kaj Raĝamoli dum filmado]] La [[ĉefaj filmadoj]] ekis la 22-an de februaro 2011 en Hajderabado;<ref>{{Cite web |date=17 February 2011 |title=Sudeep to start Eega soon |url=http://www.sify.com/movies/sudeep-to-start-eega-soon-news-kannada-lcrm86edcffsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407015900/http://www.sify.com/movies/sudeep-to-start-eega-soon-news-kannada-lcrm86edcffsi.html |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> naŭdek elcenton de la filmo oni filmis ĉe la [[Ramanaidu Studioj|Studioj Ramanaidu]] en la urbo.<ref name="VFX IT">{{Cite web |last=Menon |first=Amarnath K. |date=3 August 2012 |title=This Superhero Can Fly |url=http://indiatoday.intoday.in/story/telugu-smash-hit-eega-special-effects-in-indian-cinema/1/211656.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103605/http://indiatoday.intoday.in/story/telugu-smash-hit-eega-special-effects-in-indian-cinema/1/211656.html |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=India Today|language=en}}</ref> Sinsekvon oni filmis ĉe la preĝejo Ŝri Sita Ramaĉandra Svami en ''Ammapally'', proksime al [[Ŝamŝabad]], komence de marto 2011.<ref>{{Cite web |date=20 March 2011 |title=Ancient temple abuzz with film shoots |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ancient-temple-abuzz-with-film-shoots/article1555396.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407015855/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ancient-temple-abuzz-with-film-shoots/article1555396.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Scenoj kun Nani, Samanta kaj Sudipa estis filmitaj inter la unuaj filmadoj, kaj kompletigitaj la 16-an de marto.<ref>{{Cite web |date=16 March 2011 |title=Eega completes first schedule |url=http://www.sify.com/movies/eega-completes-first-schedule-news-kannada-ldqmA1adehasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407020027/http://www.sify.com/movies/eega-completes-first-schedule-news-kannada-ldqmA1adehasi.html |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> la filmadoj interrompiĝis en aprilo pro daŭranta sindikata disputo inter filmaj laboristoj kaj produktistoj. Raĝamoli pripensi fini ''Īga''-n ekstere de Hajderabado se la striko daŭrintus.<ref>{{Cite web |last=Suresh |first=Sunayana |date=10 April 2011 |title=Actor Sudeep has a great cinematic mind |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actor-sudeep-has-a-great-cinematic-mind-1530313 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407020652/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actor-sudeep-has-a-great-cinematic-mind-1530313 |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=Daily News and Analysis|language=en}}</ref> La filmadoj daŭris en [[Kokapet]] komence de septembro 2011,<ref>{{Cite web |last=Jyothi |first=Y. Krishna |date=8 September 2011 |title='Eega' progressing at Kokapet |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article359761.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407020703/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article359761.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> kaj la ĉefaj filmadoj kompletiĝis fine de februaro 2012, kiam la [[post-produktado]] komencis.<ref>{{Cite web |date=21 February 2012 |title=Eega audio on March 22 |url=http://www.sify.com/movies/eega-audio-on-march-22-news-telugu-mcvmIthjehcsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605021407/http://www.sify.com/movies/eega-audio-on-march-22-news-telugu-mcvmIthjehcsi.html |archive-date=5 June 2016 |access-date=5 June 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> Laŭ Raĝamoli, la filma unuo konsultis 3D-an videon pri la [[scenarplano]] ĉiutage antaŭ ol filmi scenon. Post kiam la filmado de ĉiu sceno kompletiĝis, la redakta kaj re-registranta procedoj estis faritaj kun simpla [[Griznivelo|griznivela]] movbildo.<ref name="SSR int TOI2"/> Por la ĉefaj filmadoj, oni uzis fotilon [[Arri Alexa]], [[Fiksa lenso|fiksan lenson]] kaj gruojn ''Scorpio'' kaj ''Strada'', dum sonda lenso kaj altintenseca lumigo estis uzitaj por la [[makrofotografio]].<ref name="Senthil int RDF" /> Sentil Kumar devis uzi apartan lenson kun minimuma f-haltigo de f8,0; la larĝa malfermiĝo postulis altintensecan lumigon por akiri akcepteblajn filamdojn.<ref name="Senthil int TH">{{Cite web |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=14 July 2012 |title=The art of small things |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-art-of-small-things/article3637715.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406142305/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-art-of-small-things/article3637715.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Li uzis fotilojn [[GoPro]] ĉar ili estis la plej malgrandaj kiuj oferis rezolucion egala al la profesia. Fotilo ''[[Phantom (markonomo de filmiloj)|Phantom Cam]]'' estis uzita por filmi sinsekvojn kun ekstreme malrapidaj moviĝoj; kelkajn scenojn oni filmis je po 2 000 filmeroj ĉiusekunde.<ref name="Senthil int RDF" /> La [[cifereca mezo]] estis farita ĉe la studioj Annapurna en Hajderabado;<ref name="Senthil int RDF" /> tiu fazo bezonis ses monatojn por finiĝi.<ref>{{Cite web |last=Farida |first=Syeda |date=11 August 2012 |title=Annapurna 7 Acres' work stands out |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/annapurna-7-acres-work-stands-out/article3752867.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407024455/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/annapurna-7-acres-work-stands-out/article3752867.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> La kantistino [[Chinmayi|Ĉinmaji]], kiu estis la voĉo de Samanta en ''Īga'', trovis la procezon malfacila, ĉar la filmaĵo ne montris la movantan muŝon.<ref>{{Cite web |last=Samyuktha |first=K. |date=2 September 2014 |title=A voice that heals: Chinmayi Sripada sings for charity |url=http://www.deccanchronicle.com/140901/lifestyle-offbeat/article/voice-heals-chinmayi-sripada-sings-charity |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407021753/http://www.deccanchronicle.com/140901/lifestyle-offbeat/article/voice-heals-chinmayi-sripada-sings-charity |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> Raĝamoli dungis [[Anuj Gurwara|Anuĝ Gurvara]] por skribi la dialogon por la hindia-dublada versio titole ''Makkhi''. La dublado en la hindian komencis en Hajderabado, kaj Gurvara dublis por Nani en la filmo.<ref>{{Cite web |last=Borah |first=Prabalika M. |date=12 October 2012 |title=The buzzing Entertainer |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-buzzing-entertainer/article3989595.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405084939/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-buzzing-entertainer/article3989595.ece |archive-date=5 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> [[Ajay Devgan|Aĝaj Devgan]] kaj lia edzino [[Kajol|Kaĝol]], aktorumante kiel gepatroj kiuj rakontas la intrigon de la filmo al sia infano ĉe dormtempo, provizis la esterfilmajn voĉojn dum la komenca filmistolisto de ''Makkhi''.<ref>{{Cite web |date=3 October 2012 |title=Ajay and Kajol's voice-over in Makkhi |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1572571/Ajay-and-Kajols-voice-over-in-Makkhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140906/http://www.bollywoodhungama.com/news/1572571/Ajay-and-Kajols-voice-over-in-Makkhi |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]|language=en}}</ref> La bildaĵoj aperantaj en la ferma filmolisto estis ŝanĝitaj por ke la muŝo imitu la ekstravagancojn de Devgan, [[Salman Ĥan]] kaj [[Akshay Kumar|Akŝaj Kumar]].<ref>{{Cite web |last=Kotwani |first=Hiren |date=11 October 2012 |title=Makkhi is insanely innovative: Director |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Makkhi-is-insanely-innovative-Director/articleshow/16751929.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140916/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Makkhi-is-insanely-innovative-Director/articleshow/16751929.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> === Vidaj efikoj === [[Dosiero:S._S._Rajamouli_and_Pete_Draper_on_the_sets_of_'Eega'.jpg|alternative=Raĝamoli klarigas filmadan sinsekvon al Draper|dekstra|eta|220ra|Raĝamoli kaj Draper ĉe la filmadejo]] R. C. Kamalakanan kaj Pete Draper el firmao [[Makuta VFX]] superrigardis la vidajn efikojn de ''Īga''<ref>{{Cite web |last=Krishnamoorthy |first=Suresh |date=9 July 2012 |title='Eega' opens new possibilities in Telugu cinema |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/eega-opens-new-possibilities-in-telugu-cinema/article3618068.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103345/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/eega-opens-new-possibilities-in-telugu-cinema/article3618068.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Thimmayya |first=Daniel |date=5 October 2015 |title=The wizard of VFX |url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/The-Wizard-of-VFX/2015/10/05/article3058720.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103321/http://www.newindianexpress.com/education/edex/The-Wizard-of-VFX/2015/10/05/article3058720.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> kaj Rahul Venugopal respondecis pri la ejo de la filmadoj kaj pri la [[Fonopentraĵo|fonopentraĵoj]].<ref>{{Cite web |date=21 March 2015 |title=From ' Eega' to ' Interstellar' |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/from-eega-to-interstellar/article7016814.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103554/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/from-eega-to-interstellar/article7016814.ece |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> V. Srinivas Mohan, kiu poste kunlaboris kun Raĝamoli en ''[[Baahubali: The Beginning]]'', laboris sur mallonga sinsekvo por la filmo.<ref>{{Cite web |last=Issac |first=Christopher |date=21 July 2015 |title=Meet Baahubali's VFX team |url=http://www.deccanchronicle.com/150721/entertainment-tollywood/article/meet-baahubali%E2%80%99s-vfx-team |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103312/http://www.deccanchronicle.com/150721/entertainment-tollywood/article/meet-baahubali%E2%80%99s-vfx-team |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> Raĝamoli planis kompletigi laboron pri la muŝaj figuraĵoj dum kvar monatoj, sed finfine li bezonis kvar.<ref name="VFX IT" /> Oni faris naŭdek elcenton el la movbildo-rilata laboro en Hajderabado; la restanta dek elcento estis kompletigita en Usono.<ref name="SSR int anime TOI">{{Cite web |last=Kavirayani |first=Suresh |date=25 July 2012 |title=Rajamouli Exclusive Interview |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamouli-Exclusive-Interview/articleshow/15121084.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520110709/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamouli-Exclusive-Interview/articleshow/15121084.cms |archive-date=20 May 2017 |access-date=7 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> En intervjuo de [[Indo-azia Sciiga Servo|Hindazia Sciiga Servo]], Draper diris, ke li kunlaboris kun dek tri spertuloj kaj granda teamo de movbildistoj por desegni la muŝon.<ref name="Draper int IANS">{{Cite web |date=12 October 2012 |title=Wanted audience to connect with fly: Makkhi designer |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/wanted-audience-to-connect-with-fly-makkhi-designer/story-2ejOnQqzBAjAoSIOzYcFWJ.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103304/http://www.hindustantimes.com/bollywood/wanted-audience-to-connect-with-fly-makkhi-designer/story-2ejOnQqzBAjAoSIOzYcFWJ.html |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=[[Hindustan Times]] |agency=[[Indo-Asian News Service]]|language=en}}</ref> Ĉar la okuloj de la muŝo en la filmo konsistas 80 elcenton de ties vizaĝo, Raĝamoli sentis, ke ili povus igi ĝin esprimplena; li trovis inspiron en la mallongan filmon ''[[Luxo Jr.]]'' de la usona firmao [[Pixar|Piksar]]. La produktado de la unua teamo de bildmovistoj, uzanta la preparitan referencan materialon, estis nekontentige, kaj Raĝamoli reverkis la detalojn de la muŝo.<ref name="SSR int IBN2"/> Uzanta potencan lenson, la filma teamo faris malfacilan fotografian sesion de sensciaj muŝoj en botelo entenita en fridujo. Post aldonado de detaloj, Raĝamoli faris estetikajn ŝanĝojn al la vizaĝo de la muŝo por igi ĝin pli taŭga surekrane.<ref name="SSR int anime TOI" /> Nova teamo, inkluzive de Draper, tri konceptaj artistoj, tri modelistoj, du dezajnistoj de ombroj, du dezajnistoj de hararo kaj pelto, tri [[Rigilisto (distro)|rigilistoj]] kaj pluraj movbildistoj, desegnis la movbildan muŝon dum du monatoj.<ref name="SSR int IBN2"/><ref name="Draper int IANS" /> Oni komence desegnis la korpon kaj flugilojn, kaj nur poste ankaŭ la kapon kaj pelton. La muŝo estis rafinita ĉiutage uzanta argilajn modelojn por rapidigi la procezon.<ref name="Draper int IANS" /> La movbildistoj trovis la sinsekvojn inter Sudipa kaj la muŝo tre pli malfacilaj por realigi, ĉar la muŝo devis esprimi emociojn nur per siaj maldikaj brakoj anstataŭ ol ties vizaĝo.<ref name="VFX IT" /> Kelkaj el la specialaj efikoj ne povus esti desegnitaj en Barato, do Makuta VFX dungis movbildajn konsilistojn en Armenio, Ĉinio, Irano, Israelo, Rusio, Britio kaj Usono. La 30 anoj de la teamo trejniĝis en programo pri aktoruma teorio kaj insektaj formoj.<ref name="VFX IT" /> ''Īga'' iĝis la unua barata filmo kiu uzis [[Komputil-generita bildaro|komputil-produktita bildaron]] por preskaŭ 90 minutoj de sia longeco; la filmo havis 2 234 filamadoj kun [[miks-teĥnikaj movbildoj]]. Meze de junio 2012, Raĝamoli jam aprobis 1 970 filmadojn; la fina versio estis montrita al la filma unuo post la aprobo de 226 farotaj filmadoj.<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=19 June 2012 |title=Rajamouli's Eega has surprise rolling titles |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-has-surprise-rolling-titles/articleshow/14271043.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103057/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-has-surprise-rolling-titles/articleshow/14271043.cms |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La vidaj efikoj kostis {{Ĉirkaŭ|7}} krorojn ₹.<ref>{{Cite web |date=4 July 2012 |title=Naan Ee: Will the animation be up to the mark? |url=http://www.ibnlive.com/news/india/naan-ee-will-the-animation-be-up-to-the-mark-485800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407120705/http://www.ibnlive.com/news/india/naan-ee-will-the-animation-be-up-to-the-mark-485800.html |archive-date=7 April 2016 |access-date=7 April 2016 |website=News18|language=en}}</ref> == Temoj == [[Dosiero:Caravaggio_-_David_with_the_Head_of_Goliath_-_Vienna.jpg|alternative=Caravaggio, David kun la kapo de Goljato. Vieno|eta|220ra|Raĝamoli komparis la batalon inter la muŝo kaj Sudipa kun tiu inter [[Davido]] kaj [[Goljato]], dirante ke venkoj de malfavoratuloj gravas.<ref name="Rajamouli AISFM Eega">{{Cite web |last=Bhandaram |first=Vishnupriya |date=12 August 2012 |title=Man and the fly |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/man-and-the-fly/article3755855.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134020/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/man-and-the-fly/article3755855.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> ---- '''''En la bildo:''''' Caravaggio, ''[[Davido kun la kapo de Goljato (Caravaggio Vieno)|Davido kun la kapo de Goljato]]''. Muzeo de Arthistorio, Vieno.]] La ĉefa temo de la filmo estas venĝo; la animo de murdisto reenkarniĝas kiel muŝo kaj strebas venĝon kontraŭ sia murdinto. Raĝamoli identigis kelkajn similecojn al ''La Muŝo'' ({{Lang-en|The Fly}}) de [[David Cronenberg]] (1986), en kiu sciencisto fariĝas muŝo kiam siaj eksperimentaj misfunkcias, kaj taksis ''Īga''-n kiel «[[Fantasto|socia-fantasto]]» prefere ol [[sciencfikcia filmo]].<ref>{{Cite web |last=Dang |first=Gitanjali |date=7 April 2012 |title=The buzz on screen |url=http://www.timescrest.com/culture/the-buzz-on-screen-7682 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406081606/http://www.timescrest.com/culture/the-buzz-on-screen-7682 |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[The Times of India]] Crest Edition |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160406081606/http://www.timescrest.com/culture/the-buzz-on-screen-7682 |date=2016-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.timescrest.com/culture/the-buzz-on-screen-7682 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160406081606/http://www.timescrest.com/culture/the-buzz-on-screen-7682 |arkivdato=2016-04-06 }}</ref> En renkontiĝo kun studantoj ĉe la Internacia Lernejo Annapurna pri Filmo kaj Amaskomunikilaro (laŭ anglalingva akronimo, AIFSM), li komparis la batalon inter la muŝo kaj Sudipa, venkita de la malfavorata muŝo, al la triumfo de [[Davido]] kontraŭ [[Goljato]] kaj al la venko de Barato dum la [[monda pokalo de kriketo de 1983]].<ref name="Rajamouli AISFM Eega" /> Freneza Mohan komparis la filmon kun ''[[Apoorva Sagodharargal (filmo de 1989)|Apoorva Sagodharargal]]'' (1989), venĝa dramo kies protagonisto Appu ([[Kamal Haasan|Kamal Hasan]]) estas [[Naneco|nano]].<ref>{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinivasa |date=21 July 2012 |title=Naan Ee flying high |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-Ee-flying-high/articleshow/15055664.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134026/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-Ee-flying-high/articleshow/15055664.cms |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Mohan diris al Malati Rangaraĝan el ''[[La hinduo|The Hindu]]'', ke kvankam la scenaro de la filmo povas simili al tiuj de ''[[Stuart Little (filmo)|Stuart Little]]'' (1999) kaj ''[[Shrek]]'' (2001), la enkonduko en la intrigon de malfacilaĵojn de homo turmentata de muŝo estis originala ideo.<ref name="Crazy buzz" /> Laŭ historiisto pri tamilaj filmoj kaj aktoro nome [[Mohan Raman]], ''Nāṉ Ī''—malkiel la besto-centrita filmoj ''[[Nalla Neram]]'' (1972) kaj ''[[Neeya?]]'' (1979)—malhavas homan protagoniston.<ref name="Animals in Tamil films" /> La filma kritikisto [[Baradwaj Rangan|Baradvaĝ Rangan]] trovis la protagoniston de ''Īga'' realisma, malkiel en la movbildaj filmoj de la [[Walt Disney Company|firmao Walt Disney]], escepte kiam ĝi montras kelkajn [[Antropomorfismo|hom-similajn]] trajtojn.<ref name="Rangan review TH">{{Cite web |last=Rangan |first=Baradwaj |author-link=Baradwaj Rangan |date=29 July 2012 |title=The other side of happily-ever-after |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-other-side-of-happilyeverafter/article3696478.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134251/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-other-side-of-happilyeverafter/article3696478.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> ''[[Mid-Day]]'' komparis ''Īga''-n al ''Coakroach'', aŭstralia mallonga filmo de 2010 pri viro kiu reenkarniĝas kiel ''[[blato]]'' post kiam li estas akcidente mortigita dum sia geedziĝa tago.<ref>{{Cite web |last=Shah |first=Jigar |date=28 September 2012 |title=Is 'Eega' inspired from a short film? |url=http://www.mid-day.com/articles/is-eega-inspired-from-a-short-film/183163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405132402/http://www.mid-day.com/articles/is-eega-inspired-from-a-short-film/183163 |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[Mid-Day]]|language=en}}</ref> Duaranga temo de la filmo estas la supervivo de amo pretere morto. Rangan komparis ''Īga'' al fantoma filmo, ĉar mortinta protagonisto revenas al sia amulino kiel ĝenata animo.<ref name="Rangan review TH" /> Malini Manat el ĵurnalo ''[[The New Indian Express]]'' trovis la scenon kie la muŝo malhelpas la provon de Sudipa proksimiĝi al Bindu rememoriga de simila sceno en filmo ''[[Ghost (filmo de 1990)|Ghost]]'' (signifo: «Fantomo») de 1990.<ref>{{Cite web |last=Mannath |first=Malini |date=8 July 2012 |title='Naan Ee' (Tamil) |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article561238.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134510/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article561238.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> [[Mayank Shekhar|Majank Ŝekar]] kritikis la interrilaton inter la ĉefa paro, asertante ke ĝi rekomendas persekuton kiel akceptebla formo de enamiĝo.<ref name="Shekhar review DB">{{Cite web |last=Shekhar |first=Mayank |author-link=Mayank Shekhar |date=13 October 2012 |title=Movie Review: Makkhi |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-movie-review-makkhi-3915025-NOR.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134249/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-movie-review-makkhi-3915025-NOR.html |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=[[Dainik Bhaskar]]|language=en}}</ref> Malati Rangaraĝan deklaris, ke la antagonisto prenis la «finfina paŝon» murdi la heroon frue en la filmo, en kontrasto kun la stereotipa antagonisto kies volupto por la virina ĉefrolo nur ekminacas la heroon.<ref name="Rangarajan review TH">{{Cite web |last=Rangarajan |first=Malathi |date=7 July 2012 |title=Fly-ing high |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/flying-high/article3613291.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134511/http://www.thehindu.com/features/cinema/flying-high/article3613291.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Komentante pri la uzado de [[Tantrismo]], ĵurnalisto Kruti Grover el ''The New Indian Express'' trovis la morton de la [[Magio|sorĉisto]] simila al la rakonto de [[Bhasmasura|Basmasura]],<ref name="Eega review TNIE">{{Cite web |last=Grover |first=Kruthi |date=7 July 2012 |title='Eega' (Telugu) |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article560395.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134509/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article560395.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> demono en barata mitologio al kiu [[Ŝivo]] donas la potencon redukti personon al cindroj simple tuŝante ŝian aŭ lian kapon. Kiam Basmasura provas tuŝi la kapon de Ŝivo, [[Viŝnuo]] ekprenas la formon de [[Mohini]] kaj igas Basmasuraon tuŝi sian propran kapon, tiel mortiganta lin.<ref>{{Cite web |date=16 September 2010 |title=Balaji in Mohini Avatharam casts magical spell |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article302142.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134901/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article302142.ece |archive-date=3 April 2016 |access-date=3 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> Laŭ Malati Rangaraĝan, la temoj de la filmo pri Tantrismo kaj nigra magio estas rememoriga de la uzo de la okulto kiel ilo de la intrigo en filmoj reĝisoritaj de [[B. Vittalacharya|B. Vitalaĉarja]].<ref name="Rangarajan review TH" /> == Muziko == La filmmuzikoj de ''Īga'' kaj de ''Nāṉ Ī'', ĉiu konsistanta de kvin kantoj—unu el kiuj estas refarita versio de la titola kanto de la filmo kanto—estis komponitaj de M. M. Kiravani.<ref name="Beat">{{Cite web |last=Kumar |first=S. R. Ashok |date=7 May 2012 |title=Audio Beat: Naan Ee |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/audio-beat-naan-ee/article3290712.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405084556/http://www.thehindu.com/features/cinema/audio-beat-naan-ee/article3290712.ece |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Kiravani diris ke, ĉar la temo de la filmo pri venĝo kaj la protagonisto (muŝo) estas universalaj konceptoj, sia «nura defio» estis certigi ke la muziko ne havis «apartan etnan aŭ regionan guston» kaj «altiron».<ref name="MMK Naan Ee">{{Cite web |last=Suganth |first=M. |date=14 June 2012 |title=Simple notes make universal tunes: Maragathamani |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Simple-notes-make-universal-tunes-Maragathamani/articleshow/14096303.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093240/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Simple-notes-make-universal-tunes-Maragathamani/articleshow/14096303.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Li inkluzivis la zumantan sonon farita de muŝoj en la muziko kaj troigis aŭ reduktis ĝin laŭ la emocia naturo de la sceno.<ref name="MMK Naan Ee" /> Raĝamoli mendis al [[Madhan Karky|Madan Karki]] skribi la kantotekston por la muziko ''Nāṉ Ī'' post la publikigo de ''[[Enthiran]]'' (2010), klarigante la gravecon de ĉiu kanto en la intrigo de la filmo. Raĝamoli provizis detalajn profilojn de la karakteroj kaj ankaŭ aktorumis kelkajn scenojn: tio helpis Karki-n dum la skribado de la kantotekstoj.<ref>{{Cite web |last=Suganth |first=M. |date=21 June 2012 |title=Madhan Karky's lyrical reflections! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhan-Karkys-lyrical-reflections/articleshow/14298223.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405084605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhan-Karkys-lyrical-reflections/articleshow/14298223.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La muziko de ''Īga'' estis publikigata la 4-an de aprilo 2012 ĉe varba evento ĉe Ŝanti Sarovar, akademio de [[Brahma Kumaris]] en [[Gachibowli|Gaĉibovli]], antaŭurbo de Hajderabado.<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Rupam |date=26 March 2012 |title="Eega" awaits a grand launch |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-awaits-a-grand-launch/articleshow/12403157.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093253/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-awaits-a-grand-launch/articleshow/12403157.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2012 |title=Audio release of "Eega" sees Sudeep speaking in Kannada |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Audio-release-of-Eega-sees-Sudeep-speaking-in-Kannada/articleshow/12502874.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093246/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Audio-release-of-Eega-sees-Sudeep-speaking-in-Kannada/articleshow/12502874.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La muziko por ''Nāṉ Ī'' estis publikigata la 2-an de majo ĉe alia varba evento ĉe la [[SPIaj Kinejoj|Kinejo Satjam]] en Ĉenajo.<ref>{{Cite web |date=3 May 2012 |title=Naan Ee audio launch |url=http://www.sify.com/movies/naan-ee-audio-launch-imagegallery-kollywood-mecmVijbaadsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093415/http://www.sify.com/movies/naan-ee-audio-launch-imagegallery-kollywood-mecmVijbaadsi.html |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> Oni prokrastis la muzikan publikigon de ''Īga'' en [[iTunes]] ĝis la 7-a de aprilo por eviti piratadon kaj kontraŭleĝajn elŝutojn.<ref>{{Cite web |last=Raje |first=Abhishek |date=7 April 2012 |title=Eega songs on iTunes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-songs-on-Apples-iTunes/articleshow/12515721.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093429/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-songs-on-Apples-iTunes/articleshow/12515721.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Skribante por la taggazeto ''The Hindu'', Sangita Devi Dundu priskribis la muzikon «melodia ... Akre kontrastata de la fona muziko, kiu perfekte ŝanĝiĝas de serena al ludema al pulsanta».<ref>{{Cite web |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=7 July 2012 |title=Eega: Don't miss this buzz |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/eega-dont-miss-this-buzz/article3609904.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093910/http://www.thehindu.com/features/cinema/eega-dont-miss-this-buzz/article3609904.ece |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Alia kritikisto por ''The Hindu'', nome S. R. Aŝok Kumar, laŭdis la interpretadon de [[Vijay Prakash|Viĝaj Prakaŝ]] de «Konĝam Konĝam».<ref name="KP TOI Review" /> Kumar ŝatis la uzon de violonoj en ''Eedaa Eedaa'' kaj taksis ''Lava Lava'' «bona rezulto».<ref name="Beat" /> Kartik Pasupulate el gazeto ''[[The Times of India]]'' skribis, ke Kiravani «nur ŝajnas rezervi sian plej bonajn kapablojn por [Raĝamoli]», kaj taksis la muzikon «unu el lia plej bonaj».<ref name="KP TOI Review">{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=6 July 2012 |title=Eega Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Eega/movie-review/14715128.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405093916/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Eega/movie-review/14715128.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> == Publikigo == [[Dosiero:Special_screening_of_Makkhi_in_Mumbai.jpg|alternative=Nani, Sanjeev Lamba, Ajay Devgan, Rajamouli, Keeravani and Suresh Babu stand and look towards the camera.|dekstra|eta|220ra|Maldekstre dekstren: [[Nani (aktoro)|Nani]], Sanĝiv Lamba, [[Ajay Devgan|Aĝaj Devgan]], S. S. Raĝamoli, M. M. Kiravani kaj [[Suresh Babu|Sureŝ Babu]] ĉe la speciala projekcio de ''Makkhi'', la [[Hindia lingvo|Hindia]]-voĉa versio de ''Īga'', en [[Mumbajo]].]] ''Īga'', kune kun ''Nāṉ Ī'' kaj ''Eecha'', estis publikigita la 6-an de julio 2012 sur ĉirkaŭ 1 100 ekranoj.<ref name="Release UA TOI">{{Cite web |date=28 June 2012 |title=Naan E, Eega and Eecha from July 6 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-E-Eega-and-Eecha-from-July-6/articleshow/14456969.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140250/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-E-Eega-and-Eecha-from-July-6/articleshow/14456969.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>{{noto|''[[The Hindu]]'' estimated the film's global screen count as 1,100,<ref>{{Cite web |last=Krishnamoorthy |first=Suresh |date=5 July 2012 |title='Eega' to fly across 1,100 screens |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/eega-to-fly-across-1100-screens/article3604362.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140318/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/eega-to-fly-across-1100-screens/article3604362.ece |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> while ''[[The Times of India]]'' estimated the film's global screen count to be 1,200.<ref>{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=27 June 2012 |title=RGV says Eega will join the 100 crore club |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/RGV-says-Eega-will-join-the-100-crore-club/articleshow/14429465.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140406/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/RGV-says-Eega-will-join-the-100-crore-club/articleshow/14429465.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>}} La [[registaro de Tamilnado]] kolektis [[Distra imposto|distran imposton]] sur ''Nāṉ Ī'' je 30%.<ref name="Sify 85 million TN">{{Cite web |date=12 September 2012 |title=Naan Ee-The highest collecting bi-lingual in Tamil! |url=http://www.sify.com/movies/naan-ee-the-highest-collecting-bi-lingual-in-tamil-news-tamil-mjmqsBaaiffsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140619/http://www.sify.com/movies/naan-ee-the-highest-collecting-bi-lingual-in-tamil-news-tamil-mjmqsBaaiffsi.html |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> la versio de ''Īga'' dublita en la hindia, titole ''Makkhi'', estis publikigita la 12-an de oktobro 2012.<ref>{{Cite web |last=Barua |first=Richa |date=12 October 2012 |title=Makkhi sets a new trend |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Makkhi-sets-a-new-trend/articleshow/16781464.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140756/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Makkhi-sets-a-new-trend/articleshow/16781464.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La filmo estis poste dublita en la [[Svahila lingvo|svahila]] kiel ''Inzi'' kaj publikigita kun la slogano «Kisasi Cha Mwisho» (Muŝo: la finfina venĝo).<ref name="Swahili">{{Cite web |last=Vivan |first=Sridhar |date=24 March 2015 |title=Sudeep's tryst with Swahili |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sudeeps-tryst-with-Swahili/articleshow/46671610.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402141052/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sudeeps-tryst-with-Swahili/articleshow/46671610.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> ''Inzi'' estis liberigita en Tanzanio, Kenjo, Ugando, Ruando, Burundo kaj Respubliko Kongo; tiamaniere, ''Īga'' iĝis la unua filmo en la telugua publikigita en Afriko.<ref name="Swahili" /> === Distribuo === Tutmondaj distribuadaj rajtoj por la telugua versio estis venditaj kontraŭ 34 kroroj ₹ (6,24 milionoj da USD) kaj ''[[PVPa Kinejo|PVP Cinema]]'' akiris la distribuajn rajtojn de ''Nāṉ Ī'' kontraŭ 5 kroroj ₹.<ref>{{Cite news |last1=Rajani Kanth |first1=K. |last2=Bhat |first2=Varada |date=10 July 2012 |title=Eega 'flies high' at box office |work=[[Business Standard]] |url=http://www.business-standard.com/article/companies/eega-flies-high-at-box-office-112071000084_1.html |access-date=2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140633/http://www.business-standard.com/article/companies/eega-flies-high-at-box-office-112071000084_1.html |archive-date=2 April 2016|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} Ekster Barato, firmao ''14 Reels Entertainment'' distribuis ''Īga''-n kaj ''Naan-Ee''-n en asocio kun ''Ficus, Inc''.<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=20 July 2012 |title=Eega with English subtitles in abroad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-with-English-subtitles-in-abroad/articleshow/15052449.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406131015/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-with-English-subtitles-in-abroad/articleshow/15052449.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Firmao ''[[Reliance Entertainment]]'' akiris la distribuajn rajtojn de ''Makkhi''.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=Hindi version of Telugu hit Eega hit screens in October |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/hindi-version-of-telugu-hit-eega-hit-screens-in-october/story-2qhuTVWPw7IGh8gfBhO0VJ.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402140742/http://www.hindustantimes.com/bollywood/hindi-version-of-telugu-hit-eega-hit-screens-in-october/story-2qhuTVWPw7IGh8gfBhO0VJ.html |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=Hindustan Times |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref> === Piratado === Semajnojn post la publikigo de ''Īga'', ankaŭ ties pirata versio estis eldonita; ĝi estis kontraŭleĝe filmita en kinejo en [[Varadaiahpalem]], [[distrikto Ĉitur]].<ref>{{Cite web |date=22 July 2012 |title=Piracy: theatre owner among two held |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/piracy-theatre-owner-among-two-held/article3668430.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402142429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/piracy-theatre-owner-among-two-held/article3668430.ece |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Jura enketo pri [[akvomarko]] sur la piratita kopio determinis, ke kamerao estis uzita por la filamdo.<ref name="Eega piracy">{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=22 July 2012 |title=Eega piracy busted |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-piracy-busted/articleshow/15088822.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402142437/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-piracy-busted/articleshow/15088822.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La cifereca akvomarko ankaŭ helpis la enketistoj eltrovi, ke la fonto de la piratado de ''Nāṉ Ī'' estu kinejo en [[Koimbatore]].<ref>{{Cite web |date=28 December 2012 |title=It is like fighting a losing battle |url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1397524.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402142527/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1397524.ece |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The New Indian Express|language=en}}</ref> Laŭ Raĝamoli, ''Īga'' estis kontraŭleĝe elŝutita 655 000 fojojn dum semajno kiam la piratita versio ekaperis interrete.<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=22 July 2012 |title=Rajamouli's answer to NRI's on piracy |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-answer-to-NRIs-on-piracy/articleshow/15120313.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402142556/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-answer-to-NRIs-on-piracy/articleshow/15120313.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Raĝamoli pludiris, ke datumbazo de IP-aj adresoj de ne-loĝantaj baratanoj kiuj ofte elŝutas enhavon estis dividita kun enmigradaj aŭtoritatoj, por ke ili povu malfaciligi ilian potencialan menon pri [[Verda Karto|permespeto de loĝado en Usono]].<ref name="Eega piracy" /> Kontraŭpirata grupo forigis pli ol 2 000 ligiloj al la pirata versio de ''Nāṉ Ī'' tra la interreto.<ref>{{Cite web |last=J. Rao |first=Subha |date=6 February 2013 |title=The weakest link |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-weakest-link/article4385740.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402142632/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-weakest-link/article4385740.ece |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> === Hejma versio === La persatelitaj televidaj rajtoj de ''Nāṉ Ī'' estis venditaj al [[Sun TV (Barato)|televido Sun]] kontraŭ 3,35 kroroj ₹—rekorda prezo por filmo de telugua reĝisoro, preterpasante la komencajn atendojn de Raĝamoli mem.<ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Eega Tamil Satellite Rights Gets 3.35 Crores |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-Tamil-Satellite-Rights-Gets-3-35-Crores/articleshow/13162427.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175309/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-Tamil-Satellite-Rights-Gets-3-35-Crores/articleshow/13162427.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} La pertelevidaj rajtoj de ''Makkhi'' estis venditaj al [[STAR Gold]] kontraŭ 8 kroroj ₹.<ref>{{Cite web |date=28 December 2012 |title=Ram Charan's Nayak sets new record |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charans-Nayak-sets-new-record/articleshow/17794928.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175307/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charans-Nayak-sets-new-record/articleshow/17794928.cms |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2016 |title=Makkhi Movie on Star Gold |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/programmes/makkhi/params/tvprogramme/programmeid-30000000549785740/channelid-10000000000110000/starttime-201603132236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175306/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/programmes/makkhi/params/tvprogramme/programmeid-30000000549785740/channelid-10000000000110000/starttime-201603132236 |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Laŭ ĝenerala manaĝero de STAR Gold, nome Hemal Ĝaveri, la surtelevida unua projekcio de ''Makkhi'' havis [[Celo aprezanta punkton|celon pri punktoj de aprezo]] takson de 3,5;<ref>{{Cite web |last=Awaasthi |first=Kavita |date=7 February 2013 |title=Now we pray for box office success, TRPs: Karan Johar |url=http://www.hindustantimes.com/tv/now-we-pray-for-box-office-success-trps-karan-johar/story-WO5h3oBoP3XTzlo3um4HKO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175619/http://www.hindustantimes.com/tv/now-we-pray-for-box-office-success-trps-karan-johar/story-WO5h3oBoP3XTzlo3um4HKO.html |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=Hindustan Times|language=en}}</ref> la komerca analizisto Sridar Pillai taksis ties elfaron «fenomena».<ref>{{Cite web |last=Pillai |first=Sreedhar |date=4 July 2015 |title=Baahubali: A marketing magnum opus |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/baahubali-release/article7386627.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175616/http://www.thehindu.com/features/cinema/baahubali-release/article7386627.ece |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> En novembro 2012, [[Aditya Muziko|Aditya Music]] eldonis ''Īga''-n sur [[Blu-radia disko|Blu-radia]] disko kun anglalingvaj subtekstoj kaj [[DTS-HD Master Audio|DTS-HD MA 5.1]] ĉirkaŭa sono. La publikigo ankaŭ enhavis du-horan DVD-on pri la [[Malantaŭ la scenoj|farado de la filmo]].<ref name="Blu-ray review">{{Cite web |last=Hurtado |first=J. |date=20 November 2012 |title=Blu-ray Review: EEGA Is The Best Film Of 2012, So Why Such A Crappy Blu-ray? |url=http://twitchfilm.com/2012/11/blu-ray-review-eega-is-the-best-film-of-2012-so-why-such-a-crappy-blu-ray.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402175615/http://twitchfilm.com/2012/11/blu-ray-review-eega-is-the-best-film-of-2012-so-why-such-a-crappy-blu-ray.html |archive-date=2 April 2016 |access-date=2 April 2016 |website=[[Screen Anarchy|Twitch Film]] |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://twitchfilm.com/2012/11/blu-ray-review-eega-is-the-best-film-of-2012-so-why-such-a-crappy-blu-ray.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160402175615/http://twitchfilm.com/2012/11/blu-ray-review-eega-is-the-best-film-of-2012-so-why-such-a-crappy-blu-ray.html |arkivdato=2016-04-02 }}</ref> J. Hurtado el Twitch Film reviziis la Blu-radian version, skribante: «La plej elstara misfarado de la filmo realiĝas en la formo de grave-fikita kontrastoskalo, kiu realigis absurde disbatitajn nigrajn nivelojn igantaj preskaŭ ĉiujn ombrodetalojn tute forigitaj». Hurtado taksis la aŭdion «afero de beleco, donanta bonan apartigon kaj ekkreskegantan malaltan finon, kiu metas onin en la mezon de la ago de ''Īga'', en maniero kiun eĉ mia kina sperto ne povus fari».<ref name="Blu-ray review" /> == Ricevo == === Vendoj === Laŭ la marketika analizisto [[Komal Nahta]], ''Īga'' enspezis nete 17 krorojn ₹ en suda Barato dum sia unua tago de publikigo.<ref>{{Cite web |date=12 July 2012 |title='Eega' earns Rs 17 crore net on its first day |url=http://www.news18.com/news/india/eega-earns-rs-17-crore-net-on-its-first-day-487231.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508063930/http://www.news18.com/news/india/eega-earns-rs-17-crore-net-on-its-first-day-487231.html |archive-date=8 May 2016 |access-date=5 April 2016 |website=News18|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} Dum sia malferma semajnfino, ĝi enspezis malnete 538 996 USD de 31 ekranoj en Usono— mezume po 17 387 $ por ekrano.<ref>{{Cite web |last=H. Hooli |first=Shekhar |date=6 September 2015 |title='Bhale Bhale Magadivoi' (Magadivoy) Box Office Collection: 'BBM' Beats 'Eega' Record in USA |url=http://www.ibtimes.co.in/bhale-bhale-magadivoi-magadivoy-box-office-collection-bbm-beats-eega-record-usa-645588 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405103155/http://www.ibtimes.co.in/bhale-bhale-magadivoi-magadivoy-box-office-collection-bbm-beats-eega-record-usa-645588 |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[International Business Times]] India|language=en}}</ref> En dek tagoj, ''Nāṉ Ī'' enspezis malnete 13 krorojn ₹ de 208 ekranoj en Tamilnado.<ref>{{Cite web |date=16 July 2012 |title=Naan Ee Collection Report |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-Ee-Collection-Report/articleshow/15001002.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405103205/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Naan-Ee-Collection-Report/articleshow/15001002.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Dum sia dua semajnfino, ''Īga'' enspezis malnete 253 334 $ de 42 ekranoj en Usono, alportanta ties dek-tagan totalon en tiu lando al 913 046 $. Ekde tiam, ''Nāṉ Ī'' havis malnetan totalon de 14 259 $ en Usono.<ref>{{Cite web |last=Adarsh |first=Taran |date=17 July 2012 |title='Cocktail' excellent, 'BB' steady, 'Eega' rocking! |url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/overseas/id/429 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405103348/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/overseas/id/429 |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} ''Nāṉ Ī'' gajnis 18 krorojn ₹ dum tri semajnoj ĉe la Tamilnadaj biletvendejoj—rekordo por dulingva, telugua-tamila filmo.<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=28 July 2012 |title=Rajamouli breaks his own record |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamouli-breaks-his-own-record/articleshow/15232090.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408131404/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamouli-breaks-his-own-record/articleshow/15232090.cms |archive-date=8 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} Ekde la komenco de aŭgusto 2012, la sumo de la kombinita distribuisto-akcio por la telugua kaj la tamila versioj estis 57 kroroj ₹.<ref>{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=8 August 2012 |title=Eega beats Mahesh Babu's Businessman collections |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-beats-Mahesh-Babus-Businessman-collections/articleshow/15408365.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405103406/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-beats-Mahesh-Babus-Businessman-collections/articleshow/15408365.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} La versio dublita en la hindian, t.e., ''Makkhi'', ne atingis en junio 2015 ekvivalentan komercan sukceson.<ref name="Makkhi SSR">{{Cite news |last=Srinivasan |first=Madhumitha |date=7 June 2015 |title=I sell oranges |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/i-sell-oranges/article7289872.ece |access-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017101125/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/i-sell-oranges/article7289872.ece |archive-date=17 October 2017 |quote=I felt Makkhi was not presented well even though it had a great run on satellite TV. Considering the movie had done well in other parts of the country, I felt it odd that it didn't do well in Hindi. I realised that it is not just enough to have good content. Unless it is presented well, the audience won't come.—S.S. Rajamouli|language=en}}</ref> Laŭ gazeto ''[[Bangalore Mirror]]'', la filmo jam enspezis malnete 115 krorojn ₹ tutmonde en aŭgusto 2012.<ref>{{Cite web |date=22 September 2012 |title=Will the fly go to the Oscars? |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/columns/sunday-read/Will-the-fly-go-to-the-Oscars/articleshow/21307465.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104608/http://www.bangaloremirror.com/columns/sunday-read/Will-the-fly-go-to-the-Oscars/articleshow/21307465.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=[[Bangalore Mirror]]|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} Ties fina tutmonda malneta enspezo estas taksita inter 125 kaj 130 kroroj ₹ (23–24 milionoj $).{{noto|name="final gross"}}{{noto|name="exchange2012"}} ''Īga'' enspezis malnete preskaŭ 1,08 milionoj $ en Usono; en tiu senco, ĝi estis unu el la plej komerce sukcesaj teluguaj filmoj de la lando.<ref>{{Cite web |last=H. Hooli |first=Shekhar |date=21 April 2015 |title='S/O Satyamurthy' 11-Day Collection at US Box Office: Allu Arjun Beats 'Temper', 'Gopala Gopala' Lifetime Records |url=http://www.ibtimes.co.in/s-o-satyamurthy-11-day-collection-us-box-office-allu-arjun-beats-temper-gopala-gopala-629934 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104755/http://www.ibtimes.co.in/s-o-satyamurthy-11-day-collection-us-box-office-allu-arjun-beats-temper-gopala-gopala-629934 |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=International Business Times India|language=en}}</ref>{{noto|name="exchange2012"}} Ĝi estis deklarita la plej alta pri malneta enspezo el la dulingvaj filmoj en Tamilnado post kiam ĝi gajnis 24,66 krorojn ₹, kun distribuisto-akcio de 8,5 kroroj ₹, en 50 tagoj. La filmo rompis la rekordon tenita de ''[[Arundhati (filmo de 2009)|Arundhati]]'' (2009), kies tamile dublita versio gajnis distribuisto-akcion de 6,5 kroroj ₹.<ref name="Sify 85 million TN" />{{noto|name="exchange2012"}} Hindo-azia informa servo deklaris, ke ''Īga'' estu la plej alta pri malneta enspezo el la teluguaj filmoj de 2012,<ref>{{Cite web |date=25 December 2013 |title=Year of small films at southern box-office |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article1393872.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405105226/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article1393872.ece |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The New Indian Express |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref> sed ''Bangalore Mirror'' rebatis, ke ĝi estis nur la dua plej alta (post ''[[Gabbar Singh (filmo)|Gabbar Singh]]'') en biletvendeja enspezo.<ref>{{Cite web |date=11 March 2013 |title=In the doldrums |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/In-the-doldrums/articleshow/21220064.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405105234/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/In-the-doldrums/articleshow/21220064.cms |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=Bangalore Mirror|language=en}}</ref> Laŭ ''[[Deccan Heroldo|Deccan Herald]]'', ''Īga'' kaj ''[[Julayi]]'' estis la nuraj grandbuĝetaj teluguaj filmoj de 2012kiuj egaliĝis kaj ricevis pozitivan spektantaran takson.<ref>{{Cite web |last=Shenoy |first=Megha |date=28 December 2012 |title=The year that was |url=http://www.deccanherald.com/content/301309/year-was.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405105244/http://www.deccanherald.com/content/301309/year-was.html |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=Deccan Herald|language=en}}</ref> ''Makkhi'' malfermiĝis nebone, malgraŭ pozitiva [[perbuŝo]],<ref>{{Cite web |last=Mirani |first=Vinod |date=15 October 2012 |title=Rani Mukerji's Aiyyaa fails at the box office |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-aiyya-at-the-box-office/20121015.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405105425/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-aiyya-at-the-box-office/20121015.htm |archive-date=5 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> sed finfine akiris ordinaran enspezon.<ref name="Makkhi SSR" /> Koncerne al la elfaro de ''Makkhi'', Raĝamoli sentis, ke la filmo ne estis bone prezentita kaj ne atingis ties kinejan spektantaron eĉ kvankam ĝi estis taksata pli bone surtelevide; do poste li kunlaboris kun filmfaristo [[Karan Johar|Karan Ĝohar]] – kiun li konsideris la «ununuran forestantan ligon» – por la prezento de la hindie dublita versio de sia lastlasta filmo, ''Baahubali: The Beginning''.<ref name="Makkhi SSR" /> === Takso de kritikistoj === Baradvaĝ Rangan, skribanta por ''The Hindu'', asertis ke, kvankam sen homa protagonisto kaj nur fiulo kaj heroino, la spektantaro estas «gvidata tra rakonto kiu estas amuza, sentimentala, plena de ago, romantika—tie troviĝas eĉ iom da okulteco».<ref name="Rangan review TH" /> Ankoraŭ por ''The Hindu'', Malati Rangaraĝan skribis, «Ni festu la imagpovon [de Raĝamoli], kiu igis la dommuŝon aperi kiel nevenkebla kiel iu ajn de niaj muskolo-plenaj herooj».<ref name="Rangarajan review TH" /> Kariŝma Upadjaj el ''[[The Telegraph (Barato)|The Telegraph]]'' nomis la filmon «venkiston ekde la unua kadro ĝis la lasta», kaj laŭdis la scenaron de Raĝamoli, skribanta ke ĝi igis «la absurdan ŝajni veran, volante ke vi akceptu ion ajn ke li portretas ĝin al vi».<ref>{{Cite web |last=Upadhyay |first=Karishma |date=13 October 2012 |title=Makkhi |url=http://www.telegraphindia.com/1121013/jsp/entertainment/story_16085316.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406022300/http://www.telegraphindia.com/1121013/jsp/entertainment/story_16085316.jsp |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=The Telegraph|language=en}}</ref> J. Hurtado el ''Twitch Film'' nomis ''Īga''-n la «plej bonan, plej frenezan, plej inventeman filmon de la jaro» kaj laŭdis la scenaron de Raĝamoli, la vidajn efikojn kaj la elfaron de Sudipa, nomante ĉi-lastan «prave ridigan».<ref>{{Cite web |last=Hurtado |first=J. |date=6 July 2012 |title=Review: EEGA Is The Best, Most Insane, Most Inventive Film Of The Year. Catch This Fly While You Can! |url=http://twitchfilm.com/2012/07/review-eega-is-the-best-most-insane-film-of-the-year-catch-this-fly-while-you-can.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406021800/http://twitchfilm.com/2012/07/review-eega-is-the-best-most-insane-film-of-the-year-catch-this-fly-while-you-can.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Twitch Film |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160406021800/http://twitchfilm.com/2012/07/review-eega-is-the-best-most-insane-film-of-the-year-catch-this-fly-while-you-can.html |date=2016-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://twitchfilm.com/2012/07/review-eega-is-the-best-most-insane-film-of-the-year-catch-this-fly-while-you-can.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160406021800/http://twitchfilm.com/2012/07/review-eega-is-the-best-most-insane-film-of-the-year-catch-this-fly-while-you-can.html |arkivdato=2016-04-06 }}</ref> V. S. Raĝapur, el Hindo-azia Novaĵservo, donis al ''Īga'' kvar stelojn el kvin, kaj laŭdis la aktorumojn kaj la muzikon; Raĝapur precipe ŝatis la vidajn efikojn, diranta ke la malfacilan laboron de la tuta filma teamo estis «klare videbla surekrane».<ref>{{Cite web |last=Rajapur |first=V. S. |date=10 July 2012 |title=Telugu movie review: Eega exceptionally innovative |url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/telugu-movie-review-eega-exceptionally-innovative/story-UX4YeRsZdCd4AEBW5ZjwpI.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406021750/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/telugu-movie-review-eega-exceptionally-innovative/story-UX4YeRsZdCd4AEBW5ZjwpI.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Hindustan Times |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref> Reviziisto el [[Sify]] nomis ''Īga''on «eskapeman, komikan libro-simila fantazion» kiu «ĵetas vin en sperton, tiel profunda ke nenio alia vere gravas».<ref>{{Cite web |date=6 July 2012 |title=Review: Naan Ee |url=http://www.sify.com/movies/naan-ee-review-tamil-pcma06fhegijf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406021843/http://www.sify.com/movies/naan-ee-review-tamil-pcma06fhegijf.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[Sify]]|language=en}}</ref> Radika Raĝamani el [[Rediff.com]] premiis ''Īga''-n kun kvar steloj el kvin; ŝi laŭdis ties vidajn efikojn, elfarojn kaj kinematografion kaj diris, ke Sudipa «estas tre plezura kiam rigardata sur ekrano».<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=6 July 2012 |title=Review: Eega is brilliant cinema |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-eega-is-brilliant-cinema/20120706.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406022304/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-eega-is-brilliant-cinema/20120706.htm |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> Kartik Pasupulate kaj M. Sugant el ''The Times of India'' ambaŭ donis al ''Īga'' kvar steloj el kvin. Sugant nomis ĝin «elstara ekzemplo de komerca filmfarado kiu estas sendube triumfo ĉe ĉiu flanko».<ref name="KP TOI Review" /><ref>{{Cite web |last=Suganth |first=M. |date=7 July 2012 |title=Naan Ee Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Naan-Ee/movie-review/14729518.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180521184145/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Naan-Ee/movie-review/14729518.cms |archive-date=21 May 2018 |access-date=6 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> [[Rajeev Masand|Raĝiv Masand]] el [[News18]] donis al la filmo kvar stelojn el kvin, laŭdis ties ideon, kaj diris ke Sudipa ludis sian rolon kun «vera komika stilo» kaj «karikatura nuanco».<ref>{{Cite web |last=Masand |first=Rajeev |author-link=Rajeev Masand |date=12 October 2012 |title='Makkhi' Review: A great example of how the idea is truly the star |url=http://www.news18.com/videos/india/masands-verdict-masand-reviews-now-showing-72-516435.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508063943/http://www.news18.com/videos/india/masands-verdict-masand-reviews-now-showing-72-516435.html |archive-date=8 May 2016 |access-date=6 April 2016 |website=News18|language=en}}</ref> Skribanta por [[Bollywood Hungama]], [[Subhash K. Jha|Subaŝ K. Ĝa]] laŭdis la «inteligentan agoplenan rakonton» de ''Īga'', kiu flankenpuŝis la «malfortan rakonton». Li cetere komentis: «Kuraĝa, ruza kaj originala: ĉi tiu estas la distristo de la sezono».<ref>{{Cite web |last=K. Jha |first=Subhash |author-link=Subhash K. Jha |date=13 October 2012 |title=Subhash K. Jha speaks about Makkhi |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4069/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406022958/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4069/ |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]|language=en}}</ref> [[Anupama Chopra|Anupama Ĉopra]] donis al la filmo kvar stelojn el kvin en revizio por ''[[Hindustan Tempoj|Hindustan Times]]'' kaj nomis ĝin «frenezan kuron sur [[onda fervojo]] kiu estas farinda» kaj la «plej bizaran filmon [kiun ŝi] vidis dum jaroj».<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=13 October 2012 |title=Anupama Chopra's review: Makkhi |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-makkhi/story-mqTPg3rgTW6Q04ZVVAmUcI.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406023208/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-makkhi/story-mqTPg3rgTW6Q04ZVVAmUcI.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Hindustan Times|language=en}}</ref> Ŝabana Ansari aprezis ''Īga''on donante tri stelojn el kvin en revizio de ''[[ĉiutaga Sciigo kaj Analizo|Daily News and Analysis]]'' kaj nomis la viglan muŝon «modernan baratan heroon» kun «altaj ideoj».<ref>{{Cite web |last=Ansari |first=Shabana |date=12 October 2012 |title=Review: 'Makkhi 'introduces the idea of a new-age hero |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-makkhi-introduces-the-idea-of-a-new-age-hero-1751851 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406023556/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-makkhi-introduces-the-idea-of-a-new-age-hero-1751851 |archive-date=6 April 2016 |access-date=6 April 2016 |website=Daily News and Analysis|language=en}}</ref> Kruti Grover el ''The New Indian Express'' skribis, ke ''Īga'' malhavas konvenan strukturon malgraŭ siaj vidaj efikoj kaj redakto. Ŝi pludiris, ke la filmo transformiĝas en «ridindan animacian filmon por infanoj» post la naskiĝo de la muŝo.<ref name="Eega review TNIE" /> Revizianta ''Makkhi''on por ''[[Dainik Bhaskar]]'', Majank Ŝekar diris, ke la ideo de la filmo etendiĝas preter ties potencialo kaj, kiel rezulto, ĝi «nur daŭras ankoraŭ kaj ankoraŭ» en ties «originala, kiĉa, kruda formo».<ref name="Shekhar review DB" /> == Laŭdoj == ''Īga'' ricevis la premiojn kiel [[Nacia Filmpremio por la plej bona longa filmo en la telugua|plej bona longa filmo en la telugua]] kaj [[Nacia filmpremio kiel plej bonaj specialiaj efikoj|plej bonaj specialiaj efikoj]] ĉe la [[Naciaj filmpremioj|60-a okaziĝo de la naciaj filmpremioj]].<ref>{{Cite web |date=19 March 2013 |title='Eega' wins two National Awards |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/eega-wins-two-national-awards/article4523938.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095039/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/eega-wins-two-national-awards/article4523938.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Ĝi poste ricevis la premion ''B. Nagi Reddy Memorial Award'' en la kategorio ''Best Wholesome Entertainment'' de la la [[Registaro de Andra-Pradeŝo]].<ref>{{Cite web |date=7 April 2013 |title=Eega wins B Nagi Reddy Award |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-wins-B-Nagi-Reddy-Award/articleshow/19424604.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095803/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-wins-B-Nagi-Reddy-Award/articleshow/19424604.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2013 |title=Overjoyed to get two national awards: Sai |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/overjoyed-to-get-two-national-awards-sai/article4694257.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095047/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/overjoyed-to-get-two-national-awards-sai/article4694257.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> Ĉe la [[60a Filmfare Premias Sudan|60-aj Premioj ''Filmfare'' Sude]] ''Īga'' ricevis sep kandidatigojn kaj gajnis kvin premiojn, inkluzive kiel [[Filmfare Premio por Plej Bona Filmo – Telugu|Plej Bonan Filmon en la Telugua]], [[Filmfare Premio por Plej Bona Direktoro – Telugu|Plej Bona Direktoro en la Telugua]] kaj [[Filmfare Premio por Plej Bona Subtenanta Aktoron – Telugu|Plej Bona Subtenanta Aktoro en la Telugua]] (Sudipa).<ref>{{Cite web |date=4 July 2013 |title=60th Idea Filmfare Awards 2013 (South) Nominations |url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-2013-south-nominations-3603.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095119/http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-2013-south-nominations-3603.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=Filmfare|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 July 2013 |title=List of Winners at the 60th Idea Filmfare Awards (South) |url=http://www.filmfare.com/news/list-of-winners-at-the-60th-idea-filmfare-awards-south-3745.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095125/http://www.filmfare.com/news/list-of-winners-at-the-60th-idea-filmfare-awards-south-3745.html |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=Filmfare|language=en}}</ref> [[Dosiero:Samantha_Ruth_Prabhu_at_60th_South_Filmfare_Awards_2013.jpg|alternative=Samantha posing for a photo|maldekstra|eta|220ra|Samanta okaze de la ceremonio por la [[60a Filmfare Premias Sudan|60-aj Premioj ''Filmfare'' Sude]], kie ŝi gajnis la premion kiel [[Filmfare Premio por Plej Bona Aktorino – Telugu|Plej Bona Aktorino ‒ Telugu]] por ''Īga''.<ref name="Samantha Filmfare">{{Cite web |date=22 July 2013 |title=Samantha does it after 21 years |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Samantha-does-it-after-21-years/articleshow/21236650.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520090312/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Samantha-does-it-after-21-years/articleshow/21236650.cms |archive-date=20 May 2017 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>]] Samanta ricevis la premiojn de ''Filmfare'' kiel Plej Bona Aktorino en la kategorioj [[Filmfare Premio por Plej Bona Aktorino – Telugu|telugua]] kaj [[Filmfare Premio por Plej Bona Aktorino – Tamil|tamila]] pro siaj elfaroj en ''Īga'' kaj ''[[Neethaane En Ponvasantham]]'', fariĝanta la tria barata ina aktoro kiu gajnis ĉi tiujn premiojn en ambaŭ lingvoj dum la sama jaro (post Ĝ. Ĝajalalita kaj [[Revathi|Revati]], kiu gajnis en 1972 kaj 1993 la premiojn kiel Plej Bona Aktorino pro ''[[Sri Krishna Satya]]'', ''[[Pattikada Pattanama]]'' kaj ''[[Thevar Magan]]'' kaj ''[[Ankuram]]'' respektive).<ref name="Samantha Filmfare" /><ref>{{Cite book |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015069813841;view=1up;seq=488 |title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who |publisher=[[The Times Group|Bennett Coleman & Co. Ltd]] |year=1984 |pages=234 |access-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603130553/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015069813841&view=1up&seq=488 |archive-date=3 June 2021 |url-status=live|language=en}}</ref> Ĉe la [[2-aj Sudbarataj Internaciaj Filmaj Premioj]], ''Īga'' ricevis sep kandidatigojn kaj gajnis tri premiojn: Plej Bona Filmo, Plej Bona Kinografiisto, kaj Plej Bona Aktoro en Negativa Rolo.<ref>{{Cite web |date=27 August 2013 |title=SIIMA 2013 Nominees |url=http://www.siima.in/nominees.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827201533/http://www.siima.in/nominees.php |archive-date=27 August 2013 |website=siima.in |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130827201533/http://www.siima.in/nominees.php |date=2013-08-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.siima.in/nominees.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130827201533/http://www.siima.in/nominees.php |arkivdato=2013-08-27 }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 September 2013 |title=SIIMA Awards: 2012 Winners |url=http://www.siima.in/nominees.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925181400/http://www.siima.in/nominees.php |archive-date=25 September 2013 |website=siima.in |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130827201533/http://www.siima.in/nominees.php |date=2013-08-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.siima.in/nominees.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130827201533/http://www.siima.in/nominees.php |arkivdato=2013-08-27 }}</ref> Ravinder Reddy gajnis la premion kiel Plej Bona Arta Direktoro en 2013 ĉe la festivalo Internaciaj Fantaziaj Filmoj en Brazilo pro sia laboro en ''Īga''.<ref>{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=25 June 2013 |title=Another feather in Eega's cap |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Another-feather-in-Eegas-cap/articleshow/20760864.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095919/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Another-feather-in-Eegas-cap/articleshow/20760864.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La filmo gajnis naŭ premiojn, inkluzive kiel Plej Originala Filmo, Plej Bona Filmo por Rigardi kun Homamaso kaj Plej Bonaj Specialaj Efikoj ĉe la [[Toronto Post Malluma Filma Festo|8-a ĉiujara filma festivalo «Post Mallumo»]] de Toronto, en Kanado, en novembro 2013.<ref>{{Cite web |date=3 November 2013 |title=Rajamouli's Eega continues to win awards |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-continues-to-win-awards/articleshow/25166198.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095919/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Another-feather-in-Eegas-cap/articleshow/20760864.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Ĉe la [[7-aj Premioj Vijay|7-a eldono de la Premioj Vijay]] en 2013, Sudipa gajnis la premion kiel Plej Bona Fiulo pro sia elfaro en ''Nāṉ Ī''.<ref>{{Cite web |date=13 May 2013 |title=Dhanush, Samantha win top honours at Vijay Awards |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Dhanush-Samantha-win-top-honours-at-Vijay-Awards/2013/05/13/article1588000.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325102840/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Dhanush-Samantha-win-top-honours-at-Vijay-Awards/2013/05/13/article1588000.ece |archive-date=25 March 2016 |access-date=11 April 2016 |website=The New Indian Express |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref> ''Īga'' gajnis ok premiojn ĉe la [[Premioj Nandi de 2012]], inkluzive kiel [[Premio Nandi por la Plej Bona Reĝisoro|Plej Bona Reĝisoro]], [[Premio Viĝaj por la Plej Bona Fiulo|Plej Bona Fiulo]] kaj [[Premio Nandi por la Plej Bona Muzikdirektoro|Plej Bona Muzikdirektoro]] por Raĝamoli, Sudipa kaj M. M. Kiravani respektive.<ref>{{Cite web |last=Upadhyaya |first=Prakash |date=1 March 2017 |title=Nandi Awards 2012–2013: Here is the complete list of winners |url=http://www.ibtimes.co.in/here-complete-winners-list-nandi-awards-2012-2013-717835 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170510033507/http://www.ibtimes.co.in/here-complete-winners-list-nandi-awards-2012-2013-717835 |archive-date=10 May 2017 |access-date=2 March 2017 |website=International Business Times India|language=en}}</ref> La telugua versio de la filmo aperis ĉe filmaj festoj tutmonde.<ref name="Eega film festival">{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=27 December 2013 |title=Telugu films find acclaim globally |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Telugu-films-find-acclaim-globally/articleshow/28012422.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206191101/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-continues-to-win-awards/articleshow/25166198.cms |archive-date=6 February 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> En decembro 2012, la filmo partoprenis la ĉiujaran [[Madrasa Internacia Filmofestivalo|Internacia Filmfestivalo de Ĉenajo]].<ref>{{Cite web |date=4 December 2012 |title=Eega to be screened at Chennai Film Festival |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-to-be-screened-at-Chennai-Film-Festival/articleshow/17477537.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406100001/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-to-be-screened-at-Chennai-Film-Festival/articleshow/17477537.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Post projekcioj ĉe la filmfestivaloj L'Étrange kaj [[Filmfestivalo de Sundance|Sundance]],<ref>{{Cite web |date=14 May 2013 |title=Sudeep's 'Eega' to be Screened at Cannes Film Market |url=http://www.ibtimes.co.in/sudeep039s-039eega039-to-be-screened-at-cannes-film-market-467468 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095054/http://www.ibtimes.co.in/sudeep039s-039eega039-to-be-screened-at-cannes-film-market-467468 |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=International Business Times India|language=en}}</ref> ĝi estis la nura Telugu kiu partoprenis la sekcion [[Marché du Filmo|Marché du Film]] de la [[Filmfestivalo de Cannes de 2013]] kaj la panoraman sekcion de la [[Internacia Filmfestivalo de Ŝanhajo]] [[Internacia Filmfestivalo de Ŝanhajo de 2013|de 2013]].<ref name="Eega film festival" /><ref>{{Cite web |date=15 May 2013 |title='Eega' to be screened at Cannes film market |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/Eega-to-be-screened-at-Cannes-film-market/2013/05/15/article1590717.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095103/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/Eega-to-be-screened-at-Cannes-film-market/2013/05/15/article1590717.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The New Indian Express |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 May 2013 |title='Eega' to feature at Shanghai film festival |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/Eega-to-feature-at-Shanghai-film-festival/2013/05/15/article1590752.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406095111/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/Eega-to-feature-at-Shanghai-film-festival/2013/05/15/article1590752.ece |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The New Indian Express |agency=Indo-Asian News Service|language=en}}</ref> ''Īga'' estas la nura telugua filmo kiu ricevis ses kandidatigojn ĉe la Internacia Filmfestivalo de Madrid kaj estis la unua barata filmo kandidatigita kiel Plej Bona Filmo. Kandidatigoj ĉe la eldono de 2013 de la filmfestivalo inkluzivis ankaŭ: Plej Bonan Filmon, Plej bone Flankaktoro (Sudipa), kaj Plej Bona Kinografiisto (Senthil Kumar).<ref>{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |date=16 May 2013 |title=Rajamouli's Eega flies to 3 International Film Festivals |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-flies-to-3-International-Film-Festivals/articleshow/20086586.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406100001/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Eega-to-be-screened-at-Chennai-Film-Festival/articleshow/17477537.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> La filmo estis invitita al la [[Internacia Fantazia Filmfestivalo de Buĉon]] de 2013 en Sud-Koreio<ref>{{Cite web |last=Prasad |first=Shiva |date=16 May 2013 |title=After Cannes; Eega heads to Madrid & Korea |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/After-Cannes-Eega-heads-to-Madrid-Korea/articleshow/20085831.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406100057/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/After-Cannes-Eega-heads-to-Madrid-Korea/articleshow/20085831.cms |archive-date=6 April 2016 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> kaj estis la kvina fremdlingva filmo montrita ĉe la [[18-a Internacia Filmfestivalo de Busan]] en oktobro 2013.<ref>{{Cite web |date=20 May 2013 |title='Eega' to be screened at Busan film fest |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Eega-to-be-screened-at-Busan-film-fest/articleshow/20148588.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520110713/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Eega-flies-to-3-International-Film-Festivals/articleshow/20086586.cms |archive-date=20 May 2017 |access-date=5 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> == Heredaĵo == [[Dosiero:Sudeep_interview_TeachAIDS.jpg|alternative=Sudeepa looking at the camera|eta|220ra|La sukceso de ''Īga'' donis al Sudipa nacian rekonon kaj aklamon de samrangaj aktoroj, inkluzive de [[Rajinikanth|Raĝinikant]] kaj [[Nagarĝuna (aktoro)|Nagarĝuna]].<ref name="Sudeep acclaim">{{Cite web |last=Kumar |first=Hemanth |date=15 September 2012 |title=Exclusive interview : Sudeep talks about his fondness for NTR Jr, Rajamouli and RGV |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Exclusive-interview-Sudeep-talks-about-his-fondness-for-NTR-Jr-Rajamouli-and-RGV/articleshow/33749368.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404122935/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Exclusive-interview-Sudeep-talks-about-his-fondness-for-NTR-Jr-Rajamouli-and-RGV/articleshow/33749368.cms |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Rajinikanth Naan Ee">{{Cite web |last=Suresh |first=Sunayana |date=10 July 2012 |title=Rajinikanth praises Naan Ee |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rajinikanth-praises-Naan-Ee/articleshow/14798178.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404122944/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rajinikanth-praises-Naan-Ee/articleshow/14798178.cms |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref>]] Sudipa ricevis nacian rekonon por sia elfaro en ''Īga''; Raĝinikant komentis pri li: «Ĝis nun mi pensis ke mi estis la plej bona fiulo.<ref name="Sudeep acclaim" /> Sed vi umis pli bone ol mi».<ref name="Rajinikanth Naan Ee" /> Lia elfaro plaĉis al aliaj famuloj kiel [[Nagarĝuna (aktoro)|Nagarĝuna]], [[Mahesh Babu|Maheŝ Babu]] kaj [[Ramas Gopal Varma|Ram Gopal Varma]];<ref name="Rajinikanth Naan Ee" /><ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=10 July 2012 |title=Mahesh Babu appreciates Rajamouli's Eega |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mahesh-Babu-appreciates-Rajamoulis-Eega/articleshow/14797400.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404121937/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mahesh-Babu-appreciates-Rajamoulis-Eega/articleshow/14797400.cms |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Varma">{{Cite web |last=Suresh |first=Sunayana |date=5 August 2015 |title=Realized Sudeep's potential after Eega: RGV |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Realized-Sudeeps-potential-after-Eega-RGV/articleshow/48356872.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404123159/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Realized-Sudeeps-potential-after-Eega-RGV/articleshow/48356872.cms |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> Varma asertis ke li rekonis la potencialon de Sudipa post vidi ''Īga''-n, kaj pludiris, ke «Multaj taksas lian faradon en tiu filmo kiel facila, rilate al liaj esprimoj kiam interrilatas kun la muŝo, sed kiel reĝisoro, mi ja scias kiel malfacile estas aktorumi kiam oni nur imagas ke muŝo estas tie».<ref name="Varma" /> La elfaro de Sudipa en ''Nāṉ Ī'' impresis la filmfariston [[Chimbu Deven|Ĉimbu Deven]], kiu volis lin kiel la antagonisto en ''[[Puli (filmo de 2015)|Puli]]'' (2015).<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=28 September 2015 |title='Puli' director Chimbu Devan reveals why Vijay, Sudeep and Sridevi are true stars |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-puli-director-chimbu-devan-reveals-why-vijay-sudeep-and-sridevi-are-true-stars-2129382 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404123149/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-puli-director-chimbu-devan-reveals-why-vijay-sudeep-and-sridevi-are-true-stars-2129382 |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Daily News and Analysis|language=en}}</ref> Parolanta pri la centjara jubileo de la barata kino ĉe la pintkunveno CII pri Amaskomunikilaro kaj Distro de 2012, la filmfaristo [[Shekhar Kapur|Ŝekar Kapur]] diris, ke la regiona kino estis superpasanta la hindialingvan kino en terminoj de enhavo kaj rakonto-kapablo, kaj citis ''Īga''on kiel ekzemplo. Kapur diris, ke li estis impresita pro ties rakonto kaj uzo de teĥnologio, kaj diris ke la filmo estis «nenio malpli ol Holivuda superheroa filmo».<ref>{{Cite web |date=30 October 2012 |title=Film Market in India Is Contracting: Shekhar Kapur |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-film-market-in-india-is-contracting-shekhar-kapur-1758049 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404121926/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-film-market-in-india-is-contracting-shekhar-kapur-1758049 |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Daily News and Analysis|language=en}}</ref> [[Shahrukh Khan|Ŝah Ruk Ĥan]] vokis ''Īga''-n «mirinde originala» filmo kaj «rigardenda» kun infanoj.<ref>{{Cite web |last=Sashidhar |first=A. S. |date=7 October 2012 |title=Shahrukh Khan praises Rajamouli's Makkhi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Shahrukh-Khan-praises-Rajamoulis-Makkhi/articleshow/16708215.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404122124/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Shahrukh-Khan-praises-Rajamoulis-Makkhi/articleshow/16708215.cms |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> [[Lavanya Tripathi|Lavanja Tripati]] citis la elfaron de Nani en ''Īga'' kiel unu el la kialoj pro kiu ŝi laboris kun li en ''[[Bhale Bhale Magadivoy]]'' (2015).<ref>{{Cite web |last=Chowdary |first=Y. Sunita |date=30 April 2015 |title=In a happy space |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/in-a-happy-space/article7159135.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404122148/http://www.thehindu.com/features/metroplus/in-a-happy-space/article7159135.ece |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> ''Īga'' estis parodiita dufoje en ''[[Sudigadu]]'' (2012), komedia filmo de [[Bhimaneni Srinivasa Rao|Bimaneni Srinivasa Rao]]; kiam juna knabino demandas ŝian patron rakonti al ŝi dormtempan rakonton dum la komenca filmlisto,<ref>{{Cite web |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=24 August 2012 |title=Sudigadu: One man, many avatars |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/sudigadu-one-man-many-avatars/article3816061.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404121335/http://www.thehindu.com/features/cinema/sudigadu-one-man-many-avatars/article3816061.ece |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> kaj ankaŭ en sceno en kiu la protagonisto minacas mortigi inan kriman estron kun armiloj desegnitaj de Raĝamoli, inkluzive de nadlo de muŝo.<ref>{{Cite web |date=10 November 2012 |title=Sudigadu Comedy Scenes&nbsp;– Allari Naresh using SS Rajamouli weapons |url=https://www.youtube.com/watch?v=-4NPnCaErgo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215210553/https://www.youtube.com/watch?v=-4NPnCaErgo |archive-date=15 February 2017 |access-date=4 April 2016 |publisher=YouTube|language=en}}</ref> En decembro 2012, ''Īga'' kaj Sudipa konkveris la rangordon de Rajamani.Com de Radhika Rediff kiel unu el la «supraj kvin teluguaj filmoj de 2012» kaj en la kategorio «plej bona teluguaj aktoroj de 2012»; laŭ ŝi, Sudipa lasis «neforigeblan» markon en la filmo kaj donis «escepte bonan raporton» pri li mem kiel la antagonisto.<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=19 December 2012 |title=The Top Five Telugu Films of 2012 |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-top-five-telugu-films-of-2012/20121219.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404120304/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-top-five-telugu-films-of-2012/20121219.htm |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=31 December 2012 |title=The Best Telugu Actors of 2012 |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-best-telugu-actors-of-2012/20121231.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404120314/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-best-telugu-actors-of-2012/20121231.htm |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> Shobha Warrier de Reddif inkluzivis Sudipa-n en sia listo de «plej bonaj tamilaj aktoroj de 2012», skribante ke lia elfaro estis «tiel superlativo kaj klare elstara kompare al iu ajn alia aktoro en la tamila» ke ĝi «meritas esti taksata kiel la plej bona elfaro de la jaro».<ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=15 January 2013 |title=The Top Tamil actors of 2012 |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-tamil-actors-of-2012/20130115.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404120326/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-tamil-actors-of-2012/20130115.htm |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> Radika Raĝamani rangis Raĝamoli-n unua en sia listo «plej bonaj teluguaj reĝisoroj de 2012», kiu estis eldonita en januaro 2013.<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |date=16 January 2013 |title=The Top Telugu Directors of 2012 |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-top-telugu-directors-of-2012/20130116.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404120336/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-the-top-telugu-directors-of-2012/20130116.htm |archive-date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016 |website=Rediff.com|language=en}}</ref> En 2020, Sankirtana Verma de ''[[Filma Kunulo|Film Companion]]'' inkluzivis la filmon en sia listo «25 plej grandaj teluguaj filmoj de la jardeko».<ref>{{Cite web |last=Varma |first=Sankeertana |title=25 Greatest Telugu Films Of The Decade |url=https://www.filmcompanion.in/fc-decades/pages/telugu.html |access-date=26 June 2021 |website=[[Film Companion]]}}{{cbignore|language=en}}</ref> Adam Nayman de ''[[The Ringer (retejo)|The Ringer]]'' enlistigis ''Īga''on inter «la 25 Plej bonaj fremdaj filmoj de la jardeko».<ref>{{Cite web |last=Nayman |first=Adam |date=2019-12-31 |title=The 25 Best Foreign Films of the Decade |url=https://www.theringer.com/movies/2019/12/31/21042809/best-foreign-films-of-the-decade-2010s-parasite-burning-toni-erdmann |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707184724/https://www.theringer.com/movies/2019/12/31/21042809/best-foreign-films-of-the-decade-2010s-parasite-burning-toni-erdmann |archive-date=7 July 2022 |access-date=2022-07-07 |website=The Ringer |language=en|language=en}}</ref> En aŭgusto 2015, Puĝa Darade de ''The Times of India'' inkluzivis ''Īga''-n en sian liston «teluguaj filmoj kiujn oni devas rigardi antaŭ morti»; ŝi diris ke ĝi «plialtigis la normon pri kiel kreivo povas esti uzata efike».<ref>{{Cite web |last=Darade |first=Pooja |date=26 August 2015 |title=Telugu movies one must watch before dying |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/Telugu-movies-one-must-watch-before-dying/photostory/48523607.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828044952/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/Telugu-movies-one-must-watch-before-dying/photostory/48523607.cms |archive-date=28 August 2015 |access-date=4 April 2016 |website=The Times of India|language=en}}</ref> En intervjuo kun ''The Hindu'' de aprilo 2016, tamila aktoro [[Suriya|Surija]] asertis ke filmoj kiel ''[[Sagara Sangamam]]'' (1983), ''Īga'', ''Baahubali: The Beginning'' kaj ''[[Manam (filmo)|Manam]]'' (2014) estas memorataj multe pli ol pli tradiciaj filmoj.<ref>{{Cite web |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=30 April 2016 |title=Suriya's in for the long haul |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/suriya-opens-up-on-24-says-he-feels-responsible-to-make-films-that-have-longer-shelf-life/article8541283.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501092934/http://www.thehindu.com/features/metroplus/suriya-opens-up-on-24-says-he-feels-responsible-to-make-films-that-have-longer-shelf-life/article8541283.ece |archive-date=1 May 2016 |access-date=1 May 2016 |website=The Hindu|language=en}}</ref> En 2019, la intrigo de la filmo estis multfoje dividita en sociaj amaskomunikilaro de hispana-parolantaj landoj pro ties unika intrigo kiu enhavas muŝon strebanta venĝon kontraŭ homo.<ref>{{Cite web |last=Medina |first=Yazmín |date=25 January 2019 |title=Una mosca sedienta de venganza protagoniza la película que todos quieren ver |trans-title=Muŝo estas protagonisto de la filmo kiuj ĉiuj volas vidi|url=https://www.sdpnoticias.com/enelshow/television/protagoniza-pelicula-venganza-sedienta-mosca.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114013841/https://www.sdpnoticias.com/enelshow/television/protagoniza-pelicula-venganza-sedienta-mosca.html |archive-date=14 January 2022 |access-date=13 January 2022 |website=SDP Noticias |language=es}}</ref> == Notoj == {{Notoj|30em}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|kino|barato}} * {{Oficiala retejo|https://web.archive.org/web/20130725022445/http://eegamovie.com/}} * {{IMDb titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Eega|revizio=1146193233}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Iga}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2012]] [[Kategorio:Barato en fikcio]] [[Kategorio:Fikciaj insektoj]] iy290d61l4hhe6ni0hlc8tfqzcknv2p 0 816860 9505933 8003837 2026-11-01T22:06:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505933 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Black_and_Red_Africa_with_Star.svg|eta| [[Anarkiismo|anarkiisma]] [[Afriko]]]] '''Anarkiismo en Afriko''' rilatas al la [[Anarkiismo|anarkiisma]] movado sur la [[Afriko|afrika kontinento.]] == Antaŭkolonia Afriko == Ĉirkaŭ ducent milionoj da homoj vivis sen [[ŝtato]] en antaŭkolonia Afriko. Verkintoj levas la supozon de la ekzisto de "anarkiismaj elementoj" en pluraj da tiuj komunumoj, malsamaj stadioj de evoluo kaj historio de tiuj socioj. En iuj, ĉi tiuj elementoj daŭras ĝis la nuntempo. <ref>[https://ithanarquista.files.wordpress.com/2020/08/anarquismo-africano_-a-historia-de-um-movimento.pdf Anarquismo africano - a historia de um movimento] ISBN=978-85-93917-10-3</ref> Komunumaj trajtoj restas en multaj afrikaj [[Socio|socioj]] ĝis hodiaŭ, ĝenerale en socioj situantaj malproksime de [[Urbocentro|urbaj centroj]]. == Laŭ landoj == === Sudafriko === Anarkiismo en '''[[Sud-Afriko|Sudafriko]]''' komenciĝis en la 1880-aj jaroj kaj ludis gravan rolon en laboristaj kaj [[Socialismo|socialismaj]] movadoj de la frua 20-a jarcento ĝis la 1920-aj jaroj. La unua sudafrika anarkiisma movado estis forte revolucia [[Sindikato|sindikatisma]]. La pliiĝo de [[Marksismo-leninismo]] post la [[Rusia revolucio de 1917|Rusa Revolucio]], same kiel ŝtata subpremo, rezultigis la plimulton de la maldekstra movado adoptante la linion de la [[Tria Internacio|Komunista Internacio]]. Kvankam estis signoj de anarkiisma aŭ sindikatisma influo en kelkaj sendependaj maldekstraj grupoj kiuj rezistis [[Apartismo|rasapartismon]] en la 1970-aj jaroj, anarkiismo komencis aperi kiel aparta movado nur ekde la fruaj 1990-aj jaroj pluen. Restas minoritata fluo en la sudafrika politika spektro. <ref>[https://lucienvanderwalt.files.wordpress.com/2014/09/van-der-walt-breve-histoire-de-lanarchisme-en-afrique-du-sud-1997.pdf]</ref> === Egiptujo === La historio de anarkiismo en [[Egiptio]] komenciĝis en la [[1860-aj jaroj]], kun la alveno de politikaj ekzilitoj kiuj alportis libervolismajn ideojn al la lando. Anarkiismo, kiel politika fluo, reaperis en la kadro de la [[Araba printempo|Araba Printempo]] dum la 2010-aj jaroj, precipe en la formo de la Egipta ''Liberecana Socialisma Movado'' . <ref>[https://bataillesocialiste.wordpress.com/2011/12/30/les-anarchistes-et-les-socialistes-revolutionnaires-egyptien-ne-s-sont-attaque-e-s/]</ref> <ref>[https://www.unioncommunistelibertaire.org/?Egypte-Lutte-des-classes-contre-lutte-des-places]</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.anarkismo.net/article/19687 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230313190047/https://www.anarkismo.net/article/19687 |arkivdato=2023-03-13}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Anarkiismo]] * [[Historio de la koloniismo en Afriko|Historio de la koloniigo de Afriko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj movadoj en Afriko]] [[Kategorio:Anarkiismo laŭ kontinentoj]] l8ep6ny1psj2t4jgfq5csdad4coa8au 0 821676 9505638 9258080 2026-11-01T13:27:31Z Sj1mor 12103 9505638 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''"Mr. Tambourine Man"''' (Sinjoro Tamburinulo) estas kanto verkita de [[Bob Dylan]], publikigita kiel unua diskero en la akustika flanko de lia albumo de Marto [[1965]] nome ''Bringing It All Back Home''. La populareco de la kanto kondukis Dylan registri ĝin koncerte multajn fojojn kaj ĝi estis inkludita en pluraj kompilalbumoj. Ĝi estis ankaŭ tradukita en aliaj lingvoj kaj estis uzata aŭ referencita en televidprogramoj, filmoj kaj libroj. La kanto estis ludita kaj registrita de multaj artistoj, kiel [[the Byrds]], [[Judy Collins]], [[Melanie Safka|Melanie]], [[Odetta]], kaj [[Stevie Wonder]] inter aliaj. La versio de the Byrds estis publikigita en Aprilo 1965 kiel ilia unua unuopaĵo en [[Columbia Records]], kaj atingis la numeron 1an kaj en la usona ''Billboard Hot 100'' kaj en la brita ''UK Singles Chart'' sukcesolistoj, same kiel estis la titolkanto de ilia debutalbumo, ''Mr. Tambourine Man''. La registraĵo de the Byrds pri la kanto estis ege influa por la popularigo de muzikaj subĝenroj ''folk rock'' kaj ''jangle pop'', kio kondukis multajn tiutempajn bandojn imiti tiun fuzion de ''jangly'' gitaroj kaj intelektula vortumado en tajdo de unuopaĵaj sukcesoj. Dylan mem estis parte influita por registri per elektraj instrumentaro aŭskultante la reverkadon fare de the Byrds pri sia kanto. La kanto de Dylan havas kvar strofojn, el kiuj the Byrds uzis nur la duan por sia registraĵo. La versioj de Dylan kaj de the Byrds aperis en variaj sukcesolistoj range inter la plej grandaj kantoj de ĉiuj tempoj, kiel apero kaj en la listo de la gazeto [[Rolling Stone]] de la 500 plej bonaj iamaj kantoj. Ambaŭ versioj ricevis premiojn [[Grammy]] ''Hall of Fame''. La kanto havas brilan, sugestan melodion kaj famiĝis pro sia superrealisma bildaro, influita de artistoj tiom diversaj kiel la franca poeto [[Arthur Rimbaud]] kaj la itala kinreĝisoro [[Federico Fellini]]. La vortumado alvokas la nomigan titolrolulon ludi kanton kaj certigas, ke la rakontanto sekvos. Interpretoj de la vortumado inkludis [[Peano (kanto)|peanon]] omaĝe al drogoj kiel [[LSD]], alvokon al la [[muzo]] de la kantisto, speguladon de la petoj de la publiko al la kantisto, kaj eĉ religiajn interpretojn. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Mr. Tambourine Man|revizio=1145190923}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj kantoj]] 8g76t8gdf60qny0ip2v06onwcvly2jc 0 821779 9505679 9457790 2026-11-01T13:55:06Z ThomasPusch 1869 9505679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CA | situo sur mapo = San-Diego |zomo = 14 }} [[Dosiero:Comic_Con_2009_(3747608853).jpg|eta|La oficiala logoo kiel ĝi aperas en la enirejo de la konferencejo.]] '''Komik-Kon Internacio de San Diego''' ({{Lang-en|San Diego Comic-Con International}} aŭ '''SDCC'''; kio signifas Komikulo-Trompo) estas la plej granda [[konferenco]] de [[fervora subtenanto|fervoraj subtenantoj]] en la mondo por [[Bildliteraturo|bildstrioj]] aparte kaj [[Distrindustrio|distro]] ĝenerale, okazigita ĉiujare en la urba [[kongresejo]] en [[San-Diego]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. La konferenco prezentas [[Popola kulturo|popolan kulturon]] el multaj [[ĝenro]]j, inkluzive de [[Bildliteraturo|bildstrioj]], kaj [[retkomikso]] , [[sciencfikcio]], [[Fantasto]], [[animacio]], [[animeo]], [[mangao]], [[Hororo|horora fikcio]], [[videoludo]]j, [[kartludo]]j kaj [[Grafika novelo|grafikaj noveloj]]. Ĉi tiu konferenco gastigas multajn artistojn de la distra industrio, inkluzive de [[Kino|kino]] kaj [[televido]] por [[reklamado]], kaj premias industriopremiojn kiel per la premio Eisner, {{l-en|Eisner Award}}) kaj la premio Inkujo, {{l-en|Inkpot Award}}). Okazas laborrenkontiĝoj kaj [[seminario]]j kun profesiuloj de la komika kampo, premierprojekcioj de [[Filma anonco|antaŭfilmoj]] por estontaj filmoj, [[Kosplejo|cosplay]] kostumkonkursoj kaj sendependa [[filmfestivalo]]. La konferenco estis fondita en [[1970]] fare de grupo de lokaj loĝantoj, kaj laŭ la ekonomia revuo [[Forbes]], ĝi estas la plej granda el ĉiuj Comic-Con-konvencioj okazigitaj ĉirkaŭ la mondo {{Refn|[http://www.forbes.com/sites/davidewalt/2011/07/25/costumes-comic-con-cosplay/ The Coolest Costumes Of Comic-Con], David M. Ewalt, la 26an de julio 2011}}. == Historio kaj organizo == La konferenco estis fondita en 1970 fare de Shel Dorf, Richard Alf, Ken Kruger, Mike Tevari, Barry Alphonso, Bob Sorek kaj Greg Beer. Dorf, naskita en [[Detrojto]], [[Miĉigano]], komiksoadoranto, aperis en la mez-[[1960-aj jaroj]] sur la Detrojtaj Triobla-Pan-Fajroj, unu el la komercaj komiksoofankonvencioj. Kiam li translokiĝis al San-Diego, Kalifornio, en 1970, li organizis unutagan kongreson (Golden State Comic-Minicon) la 21-an de marto 1970, kiel "seka kuro" por la pli granda kongreso kiun li esperis okazigi. Dorf daŭre estis asociita kun la konferenco kiel prezidanto aŭ direktoro, dum multaj jaroj, ĝis li forlasis la organizon. Alf funkciis kune kun Kruger kiel la unua konferenca prezidanto kaj iĝis la sola prezidanto en 1971. Post la komenca renkontiĝo, la tritaga komika kongreso de San-Diego, la Golden State Comic-Con, tiris 300 homojn kaj estis okazigita en la U.S. Grant hotelo de la 1a ĝis la 3a de aŭgusto 1970. Aliaj lokoj en la fruaj jaroj de la kongreso inkluzivas la El Cortez Hotelon, [[Universitato de Kalifornio ĉe San-Diego|UC San Diegon]], kaj Golden Hall antaŭ ol la kongreso translokiĝis al la San Diego Convention Center en 1991. La konferenca emblemo estis dezajnita fare de Richard Branning kaj Josh Bittman en 1995. La konferenco estas organizita de [[panelo]] de 13 membroj, 16 ĝis 20 plentempaj kaj partatempaj dungitoj kaj 80 volontuloj. Comic Con International estas [[neprofitcela organizaĵo]], kaj la enspezo de la evento estas uzata por financi ĝin. == Vidu ankaŭ == * Komiklibra kongreso * Komikarta kongreso * [[Fanaro]] * [[San-Diego]], Kalifornio * [[Sciencfikciaj kongresoj]] * WonderCon * Komik-Con Muzeo == Por plia legado == * Bill Schelly. [https://www.comic-con.org/sites/default/files/forms/cci19_sb01_schelly_article.pdf "The Comic-Con of Destiny"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230409094244/https://www.comic-con.org/sites/default/files/forms/cci19_sb01_schelly_article.pdf |date=2023-04-09 }}. ''Comic-Con Souvenir Book'' 2019. pp.&nbsp;14–32. * [http://jimhillmedia.com/blogs/scott_shaw/archive/2005/07/07/1717.aspx The "Secret Origin" of San Diego's Comic-Con International] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100503032905/http://jimhillmedia.com/blogs/scott_shaw/archive/2005/07/07/1717.aspx |date=2010-05-03 }} * [http://sdccblog.com/san-diego-comic-con-frequently-asked-questions/ San Diego Comic-Con – Frequently Asked Questions] * [https://comic-con-begins.simplecast.com Comic-Con Begins oral history] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.comic-con.org/awards/1980s-recipients 1985-1989 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230605225154/https://www.comic-con.org/awards/1980s-recipients |date=2023-06-05 }} de la originalo la 3an de julio, 2013. * [https://www.comic-con.org/awards/1990s-recipients 1991-1999 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606065521/https://www.comic-con.org/awards/1990s-recipients |date=2023-06-06 }} de la originalo la 1an de februaro, 2014 * [https://www.comic-con.org/awards/2000s 2000-2009 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606054802/https://www.comic-con.org/awards/2000s |date=2023-06-06 }} de la originalo la 1an de februaro, 2015. * [https://www.comic-con.org/awards/eisner-award-recipients-2010-present 2010-2020 Gajnintoj de Eisner Premio], Komik-Kon Internacio San Diego. [https://web.archive.org/web/20201030031640/https://comic-con.org/awards/eisner-award-recipients-2010-present Enarkivigita] de la originalo la 30an de oktobro, 2020. * {{Cite web|url=http://www.hahnlibrary.net/comics/awards/eisner.php|editor-first=Joel|editor-last=Hahn|title=Will Eisner Awards [1988-2007]|publisher=Comic Book Awards Almanac|access-date=November 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20101102132937/http://www.hahnlibrary.net/comics/awards/eisner|archive-date=November 2, 2010|url-status=live}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Konferencoj]] [[Kategorio:San-Diego]] 1ifqbo78g0k723b08c2cbw2vx6jpor4 0 822791 9506032 9453932 2026-11-02T05:11:44Z ~2026-58515-22 265957 9506032 wikitext text/x-wiki La '''Kontraŭjuda masakro de 1391''' estis okazaĵo de [[kontraŭjudismo]] kaj perforto kontraŭ [[judoj]] — historiografie nomita per la centreŭropa termino "[[pogromo]]"<ref>[http://www.google.es/search?sourceid=ie7&q=%22pogromo+de+Sevilla%22&rls=com.microsoft:es:{referrer:source?}&ie=UTF-8&oe=UTF-8&rlz=1I7ACPW_esES383#sclient=psy&hl=es&rls=com.microsoft:es%3A%7Breferrer%3Asource%3F%7D&rlz=1I7ACPW_esES383&tbm=bks&source=hp&q=%22pogromo+de+1391%22&aq=f&aqi=&aql=f&oq=&pbx=1&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.&fp=553cd15e7f1e5d52&biw=1366&bih=643 Uso bibliográfico]</ref> kaj {{lang-he|גזירות קנ"א}}, ''Gzirot kana'',<ref>Alisa Ginio Meyuhas, [http://books.google.com/books?ei=ACkYTvj0I8GN-wbkzpHYBw&ct=result&hl=es&id=rdVtAAAAMAAJ&dq=%D7%99%D7%94%D7%95%D7%93%D7%99%D7%9D%2C+%D7%90%D7%A0%D7%95%D7%A1%D7%99%D7%9D%2C+%D7%95%22%D7%A0%D7%95%D7%A6%D7%A8%D7%99%D7%9D+%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%99%D7%9D&q=%D7%92%D7%96%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%AA+%D7%A7%D7%A0%22%D7%90#search_anchor ''Judíos, marranos y cristianos nuevos en Sefarad''] {{he}}</ref><ref>[http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/hebrewbooks_org_26543_8.pdf ''Gzerot kana - Punto de inflexión en la historia de los Judíos de España''] {{he}}</ref> «pogromo» aŭ «perfortaj konvertoj de 5151» (jaro koresponda en la [[hebrea kalendaro]]) — kiu startis la 6an de junio [[1391|tiun jaron]] en la urbo [[Sevilo]]. Okazis [[marodado]], [[incendio]]j, [[Masakro|amasmurdoj]] kaj [[novkristano|perfortaj konvertoj]] de judoj al kristanismo en la ĉefaj [[Juda kvartalo|judejoj]] de la urboj de preskaŭ ĉiuj kristanaj regnoj de tiama Hispanio: nome [[Regno Kastilio|Kastilio]], [[Regno Aragono|Aragono]] kaj [[regno Navaro]]. La plej gravaj ribeloj okazis unue en Sevilo kaj poste en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Toledo]] kaj aliaj kastiliaj urboj.<ref name=cervantesvirtual > Rafael Ramírez de Arellano, [www.cervantesvirtual.com/descargaPdf/matanza-de-judos-en-crdoba-1391-0/ Matanza de judíos en Córdoba. 1391,] en ''Boletín de la Real Academia de la Historia'', pp. 294-311. Artículo fechado en Córdoba, marzo de 1901. Cervantesvirtual.com </ref> Krom la malfacilaĵoj en la ĉiutaga vivo pro la ĝenerala [[krizo de la 14-a jarcento]], pri kiuj foje oni kulpigis la [[judoj]]n, kies elito vere ĝuis altan vivnivelon, la ĉefa tuja kaŭzo de la ribelo en Sevilo estis la predikado [[kontraŭjudismo|kontraŭjudaj]] kiu ekde jam antaŭ 15 jaroj (1376) faris la [[ĉefdiakono]] de [[Écija]], nome Ferrán Martínez, incitante la sevilanojn kontraŭ judoj.<ref name="pogromo">[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=508&letter=S&search=sevilla%201391#ixzz1Qdryn8fJ SEVILLE: Riot of 1391.]</ref> La tumultantojn oni nomis ''matadores de judíos'' (judmortigantoj).<ref>Yolanda Moreno Koch kaj Ricardo Izquierdo Benito, [http://books.google.es/books?id=2hipMV0GL7UC&pg=PA20&dq=%22Ferr%C3%A1n+Mart%C3%ADnez%22&hl=es&ei=PEQVTsCOMIXtsgaw-6W8Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CE8Q6AEwBw#v=onepage&q=%22Ferr%C3%A1n%20Mart%C3%ADnez%22&f=false ''Del pasado judío en los reinos medievales hispánicos: afinidad y distanciamiento''], Universidad de Castilla La Mancha, 2005, ISBN 8484273881, p. 20.</ref> Krom religiaj tialoj, estis percepto de senkulpeco de la atakantoj kaj detruantoj de [[sinagogo]]j, pro la politika situacio (senpoveco dum la minoritato de Henriko la 3-a).<ref name="cervantesvirtual" /> La amasmurdoj de judoj etendiĝis al aliaj urboj, unue laŭ la valo de la rivero [[Guadalquivir]] ([[Kordovo (Hispanio)|Korrdovo]], [[Andújar]], [[Montoro]], [[Jaén]], [[Úbeda]], [[Baeza (Hispanio)|Baeza]], ktp.) kaj poste en la [[Suda Altebenaĵo]] (Villa-Real - nuna [[Ciudad Real]]-, [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], [[Huete]], [[Escalona (Toledo)|Escalona]], [[Madrido]], [[Toledo]] -18a de junio-, ktp.) kaj en aliaj kastiliaj zonoj ([[Burgos]], [[Logroño]] -12a de aŭgusto-, ktp.) kaj de la [[Regno Aragono]] ([[Valencio]] -9a de julio-, [[Orihuela]], [[Játiva]], [[Barcelona]] -5a de aŭgusto-, [[Lérida]] -13a de aŭgusto-, [[Majorko]], ktp.) lokoj en kiuj same okazis predikoj kontraŭjudaj: elstare tiuj de [[Vincento Ferrer]]<ref>''Fratricidio y contrición: Breve historia del antisemitismo Cristiano'', pp. 45 kaj 46</ref>. Meze de la 14-a jarcento, la nombro de familioj de la judejo de Sevilo estis de ĉirkaŭ du cent (la dua plej granda judejo de Kastilio, malantaŭ Toledo); multaj el ili dediĉis sin al [[industrio]] kaj [[komerco]]. La monpruntado altintereza kaj sekva riĉeco rezultis en [[envio]] kaj [[malsato]] de la ceteraj lokanoj. Tial judoj ofte suferis atakojn kaj fitraktadon. Unua tumulto eksplodis la 15an de marto [[1391]], dum kiu kelkaj judoj estis murditaj; sed la nobeloj protektis ilin kaj subpremadis la ribelon. Post tri monatoj, nome la 6a de junio, koleraj lokanoj amasatakis la judejojn, rabe kaj bruligante domojn. Oni diris, ke pli ol 4 000 judoj estis murditaj, sed plej verŝajne la plej granda parto estis devigita akcepti [[bapto]]n por savi siajn vivojun.<ref name=pogromo /> Laŭ letero de [[Hasdai Kreskas]], virinoj kaj infanoj estis venditaj kiel [[sklavo]]j al [[islamano]]j.<ref>Zuñiga, l.c. i. 238; "Shebeṭ Yehudah," eld. Wiener, p. 38, kaj pp. 128 et seq. [letero de Ḥasdai Crescas]</ref> Aliaj gravaj progromoj okazis samjare en Kordovo, Toledo kaj Barcelono. En kelkaj lokoj la aŭtoritatoj jure persekutis masakrintojn, sed kompensoj estis postulitaj de la reĝo (kiel "posedanto" de la judoj) anstataŭ de la judoj mem. ==Vidu ankaŭ== * [[Forpelo de la judoj el Hispanio]] * [[Kristanismo kaj antisemitismo]] ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Masacre antisemita de 1391|revizio=151241401}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Judismo en Hispanio]] [[Kategorio:Historio de Aragono]] [[Kategorio:Historio de Kastilio]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Juda diasporo]] [[Kategorio:Juda historio laŭ landoj]] [[Kategorio:Pogromoj]] [[Kategorio:Masakroj]] [[de:Pogrome von 1391 in Spanien]] g8ppedu67j68g99mibus7t46rypq9b8 9506098 9506032 2026-11-02T07:25:42Z Nirmos 42460 Nuligis version 9506032 de [[Uzanto:~2026-58515-22|~2026-58515-22]] ([[Speciala:Contributions/~2026-58515-22|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-58515-22|diskutpaĝo]]). [[:d:Q2890987]] 9506098 wikitext text/x-wiki La '''Kontraŭjuda masakro de 1391''' estis okazaĵo de [[kontraŭjudismo]] kaj perforto kontraŭ [[judoj]] — historiografie nomita per la centreŭropa termino "[[pogromo]]"<ref>[http://www.google.es/search?sourceid=ie7&q=%22pogromo+de+Sevilla%22&rls=com.microsoft:es:{referrer:source?}&ie=UTF-8&oe=UTF-8&rlz=1I7ACPW_esES383#sclient=psy&hl=es&rls=com.microsoft:es%3A%7Breferrer%3Asource%3F%7D&rlz=1I7ACPW_esES383&tbm=bks&source=hp&q=%22pogromo+de+1391%22&aq=f&aqi=&aql=f&oq=&pbx=1&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.&fp=553cd15e7f1e5d52&biw=1366&bih=643 Uso bibliográfico]</ref> kaj {{lang-he|גזירות קנ"א}}, ''Gzirot kana'',<ref>Alisa Ginio Meyuhas, [http://books.google.com/books?ei=ACkYTvj0I8GN-wbkzpHYBw&ct=result&hl=es&id=rdVtAAAAMAAJ&dq=%D7%99%D7%94%D7%95%D7%93%D7%99%D7%9D%2C+%D7%90%D7%A0%D7%95%D7%A1%D7%99%D7%9D%2C+%D7%95%22%D7%A0%D7%95%D7%A6%D7%A8%D7%99%D7%9D+%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%99%D7%9D&q=%D7%92%D7%96%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%AA+%D7%A7%D7%A0%22%D7%90#search_anchor ''Judíos, marranos y cristianos nuevos en Sefarad''] {{he}}</ref><ref>[http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/hebrewbooks_org_26543_8.pdf ''Gzerot kana - Punto de inflexión en la historia de los Judíos de España''] {{he}}</ref> «pogromo» aŭ «perfortaj konvertoj de 5151» (jaro koresponda en la [[hebrea kalendaro]]) — kiu startis la 6an de junio [[1391|tiun jaron]] en la urbo [[Sevilo]]. Okazis [[marodado]], [[incendio]]j, [[Masakro|amasmurdoj]] kaj [[novkristano|perfortaj konvertoj]] de judoj al kristanismo en la ĉefaj [[Juda kvartalo|judejoj]] de la urboj de preskaŭ ĉiuj kristanaj regnoj de tiama Hispanio: nome [[Regno Kastilio|Kastilio]], [[Regno Aragono|Aragono]] kaj [[regno Navaro]]. La plej gravaj ribeloj okazis unue en Sevilo kaj poste en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]], [[Toledo]] kaj aliaj kastiliaj urboj.<ref name=cervantesvirtual > Rafael Ramírez de Arellano, [www.cervantesvirtual.com/descargaPdf/matanza-de-judos-en-crdoba-1391-0/ Matanza de judíos en Córdoba. 1391,] en ''Boletín de la Real Academia de la Historia'', pp. 294-311. Artículo fechado en Córdoba, marzo de 1901. Cervantesvirtual.com </ref> Krom la malfacilaĵoj en la ĉiutaga vivo pro la ĝenerala [[krizo de la 14-a jarcento]], pri kiuj foje oni kulpigis la [[judoj]]n, kies elito vere ĝuis altan vivnivelon, la ĉefa tuja kaŭzo de la ribelo en Sevilo estis la predikado [[kontraŭjudismo|kontraŭjudaj]] kiu ekde jam antaŭ 15 jaroj (1376) faris la [[ĉefdiakono]] de [[Écija]], nome Ferrán Martínez, incitante la sevilanojn kontraŭ judoj.<ref name="pogromo">[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=508&letter=S&search=sevilla%201391#ixzz1Qdryn8fJ SEVILLE: Riot of 1391.]</ref> La tumultantojn oni nomis ''matadores de judíos'' (judmortigantoj).<ref>Yolanda Moreno Koch kaj Ricardo Izquierdo Benito, [http://books.google.es/books?id=2hipMV0GL7UC&pg=PA20&dq=%22Ferr%C3%A1n+Mart%C3%ADnez%22&hl=es&ei=PEQVTsCOMIXtsgaw-6W8Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CE8Q6AEwBw#v=onepage&q=%22Ferr%C3%A1n%20Mart%C3%ADnez%22&f=false ''Del pasado judío en los reinos medievales hispánicos: afinidad y distanciamiento''], Universidad de Castilla La Mancha, 2005, ISBN 8484273881, p. 20.</ref> Krom religiaj tialoj, estis percepto de senkulpeco de la atakantoj kaj detruantoj de [[sinagogo]]j, pro la politika situacio (senpoveco dum la minoritato de Henriko la 3-a).<ref name="cervantesvirtual" /> La amasmurdoj de judoj etendiĝis al aliaj urboj, unue laŭ la valo de la rivero [[Guadalquivir]] ([[Kordovo (Hispanio)|Korrdovo]], [[Andújar]], [[Montoro]], [[Jaén]], [[Úbeda]], [[Baeza (Hispanio)|Baeza]], ktp.) kaj poste en la [[Suda Altebenaĵo]] (Villa-Real - nuna [[Ciudad Real]]-, [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], [[Huete]], [[Escalona (Toledo)|Escalona]], [[Madrido]], [[Toledo]] -18a de junio-, ktp.) kaj en aliaj kastiliaj zonoj ([[Burgos]], [[Logroño]] -12a de aŭgusto-, ktp.) kaj de la [[Regno Aragono]] ([[Valencio]] -9a de julio-, [[Orihuela]], [[Játiva]], [[Barcelona]] -5a de aŭgusto-, [[Lérida]] -13a de aŭgusto-, [[Majorko]], ktp.) lokoj en kiuj same okazis predikoj kontraŭjudaj: elstare tiuj de [[Vincento Ferrer]]<ref>''Fratricidio y contrición: Breve historia del antisemitismo Cristiano'', pp. 45 kaj 46</ref>. Meze de la 14-a jarcento, la nombro de familioj de la judejo de Sevilo estis de ĉirkaŭ du cent (la dua plej granda judejo de Kastilio, malantaŭ Toledo); multaj el ili dediĉis sin al [[industrio]] kaj [[komerco]]. La monpruntado altintereza kaj sekva riĉeco rezultis en [[envio]] kaj [[malsato]] de la ceteraj lokanoj. Tial judoj ofte suferis atakojn kaj fitraktadon. Unua tumulto eksplodis la 15an de marto [[1391]], dum kiu kelkaj judoj estis murditaj; sed la nobeloj protektis ilin kaj subpremadis la ribelon. Post tri monatoj, nome la 6a de junio, koleraj lokanoj amasatakis la judejojn, rabe kaj bruligante domojn. Oni diris, ke pli ol 4 000 judoj estis murditaj, sed plej verŝajne la plej granda parto estis devigita akcepti [[bapto]]n por savi siajn vivojun.<ref name=pogromo /> Laŭ letero de [[Hasdai Kreskas]], virinoj kaj infanoj estis venditaj kiel [[sklavo]]j al [[islamano]]j.<ref>Zuñiga, l.c. i. 238; "Shebeṭ Yehudah," eld. Wiener, p. 38, kaj pp. 128 et seq. [letero de Ḥasdai Crescas]</ref> Aliaj gravaj progromoj okazis samjare en Kordovo, Toledo kaj Barcelono. En kelkaj lokoj la aŭtoritatoj jure persekutis masakrintojn, sed kompensoj estis postulitaj de la reĝo (kiel "posedanto" de la judoj) anstataŭ de la judoj mem. ==Vidu ankaŭ== * [[Forpelo de la judoj el Hispanio]] * [[Kristanismo kaj antisemitismo]] ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Masacre antisemita de 1391|revizio=151241401}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Judismo en Hispanio]] [[Kategorio:Historio de Aragono]] [[Kategorio:Historio de Kastilio]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Juda diasporo]] [[Kategorio:Juda historio laŭ landoj]] [[Kategorio:Pogromoj]] [[Kategorio:Masakroj]] 7etcg7te5rwernpiy65bh6b44ncs33w 0 824326 9505893 9232760 2026-11-01T19:48:02Z Sj1mor 12103 9505893 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arctic Sunset.jpg|300px|eta|Sunsubiro en la Arkto.]] '''Arktaj ekosistemoj''' estas la [[ekosistemo]]j de la [[Arkto]], tio estas la regiono norde de la [[Arkta Cirklo]] (66°33’). Iliaj plej gravaj karakteroj estas malfacilaj [[abiotaj medifaktoroj]]: ekstrema malvarmo, malmultaj precipitaĵoj, mallonga vegeta sezono (50–90 tagojn) kaj manko de sunlumo dum la vintro. La teraj [[biomo]]j de la Arkto estas [[tajgo]] kaj [[tundro]], kiuj troviĝas ankaŭ en la plej altaj lokoj ekster la arkto. La [[Arkta Oceano]] estas ekologie unika pro tio, ke ĝi estas plejparte kovrita de glacio kaj disbarita de la aliaj oceanoj. Facile malstabiligeblaj ekosistemoj ekzistas tra la tuta Arktoj kaj estas draste ŝanĝataj de [[tutmonda varmiĝo]]. Multaj indiĝenaj homaj kulturoj ekzistis aŭ ekzistas en la Arkto. Aktiva ekologia esplorado okazas de la frua 20-a jarcento, kiam Vilhjalmur Stefansson gvidis la unuan grandan Kanadan Arktan Ekspedicion. ==Abiota medio== [[Dosiero:Holdal.jpg|eta|Arkta lago en Norvegujo]] Gravaj faktoroj en la arkta medio estas [[flosglacio]] en la [[Arkta Oceano]] kaj [[ĉiamfrosta grundo]] en teraj ekosistemoj. [[Flosglacio]] estas glaciiĝinta marakvo portata de marfluoj. Ĝi havigas gravan habitaton kaj ripozejon al bestoj, precipe dum la vintro. Ĝi estas malpli [[salo|sala]] ol la maro ĉar salo estas ekskludata de la kristala strukturo dum glaciiĝo. Ĝi daŭras tra la jaro, sed estas pli malabunda dum la somero. Ankaŭ granda parto de la tero estas glacia. [[Ĉiamfrosta grundo]] estas grundo glaciiĝinta antaŭ almenaŭ 2 jaroj. Ĝi povas esti kontinua aŭ nekontinua. Nekontinuaj ĉiamfrostejoj troviĝas en ŝirmataj lokoj en regionoj kies jaraveraĝa temperaturo estas nur iomete sub la frosta temperaturo (0&nbsp;°C). En lokoj kie la jaraveraĝa grundosupra temperaturo estas malpli ol -5&nbsp;°C, estiĝas kontinua ĉiamfrostejo. Ĝi ne limiĝas al ŝirmataj lokoj kaj ĝia profundeco gamas de kelkaj centimetroj ĝis pli ol 300 m. La supra aŭ [[aktiva tavolo]] senglaciiĝas dum la somero kaj estas gravega por plantoj. ==Biomoj== Grave influas ekosistemojn sekeco kaj varmeco. Arktaj latitudoj kaj altejoj eksterarktaj havas sekajn kaj malvarmajn kondiĉojn, kiuj favoras [[tundro]]n kaj [[tajgo]]n. Akvo ĝenerale estas glaciiĝinta kaj [[vaporado]] estas tre malrapida. Tundroj situas pli norde kaj tajgoj pli sude. Sude de la tajgoj, ekster la Arkto, troviĝas [[falfolia planto|falfoliaj]] [[modera klimato|moderklimataj]] ekosistemoj. Specia diverseco, [[nutraĵo|nutrosubstanca]] disponebleco, precipitaĵa multeco, kaj averaĝa varmeco pliiĝas de nordo al sudo. ===Tundro=== [[Dosiero:Svalbard tundra.jpg|eta|[[Tundro]] dum aŭtuno en [[Svalbardo]].]] Tundro troviĝas en latitudo de 55° ĝis 80° N en Norda Ameriko, Eŭrazio, kaj Gronlando. Ĝi troviĝas ankaŭ en altejoj de moderaj kaj tropikaj regionoj. La averaĝa temperaturo estas -34&nbsp;°C; somere ĝi estas malpli ol 10&nbsp;°C. Averaĝa precipitado gamas de 10 ĝis 50&nbsp;cm kaj la ĉiamfrosta grundo estas de 400 ĝis 600 m dika. La tundra plantaro havas malgrandajn, plej ofte falajn foliojn, estas malalta (de 74&nbsp;mm ĝis <5 m), kaj havas altan proporcion de radikoj al tigoj. Ĝi konsistas ĉefe el plurjaraj herboj, nanaj arbustoj, likenoj, kaj muskoj. ===Tajgo=== Kompare al tundro, [[tajgo]] havas pli longan kaj varman [[vegeta periodo|vegetan periodon]], kaj estigas pli grandajn [[specidiverseco]]n kaj [[biomaso (ekologio)|biomason]], pli altan krontegmenton, kaj pli densan plantaron. Tajgaj kondiĉoj regas tra la nordo de Norda Ameriko kaj Eŭrazio. Tajgoj malproksimaj de la maro kreskas super ĉiamfrosta grundo pro la malvarmego de la vintro, sed granda parto de la tajgoj havas dissituajn aŭ neniajn ĉiamfrostejojn. La ankoraŭ mallongan (3- aŭ 4-monatan) vegetan periodon aktivigas pli granda kvanto da precipitaĵo (inter 30 kaj 85&nbsp;cm jare) ol ĉe tundro. En tajgoj dominas arbaroj kun malferma krontegmento konsistantaj el daŭrafoliaj koniferoj, precipe piceoj, abioj, pinoj, kaj larikoj, kun kelkaj maldensporaj florarboj. Ankaŭ arbustoj, herboj, filikoj, muskoj, kaj likenoj gravas. Renovigo de arbogrupoj pro arbokronaj fajroj estas tre grava en tajgoj; en kelkaj lokoj, tiaj fajroj okazas eĉ po fojo en 50-100 jaroj. ===Arkta Oceano=== [[Dosiero:Arctic_pack_ice_at_81°_north.jpg|eta|[[Flosglacio]] sur la Arkta Oceano. Malproksime vidiĝas [[blanka urso]].]] Pro la ekstremeco de la sezonoj en la [[Arkta Oceano]], kun po 2–6 monatoj da [[noktomeza suno]] kaj [[polusa nokto]]<ref>{{Cite journal|last1= Berge|first1= J.|last2= Renaud|first2= P. E.|display-authors= 1|date= 2015|title= In the dark: A review of ecosystem processes during the Arctic polar night|journal= Progress in Oceanography|volume= 139|pages= 258–271|doi= 10.1016/j.pocean.2015.08.005|bibcode= 2015PrOce.139..258B|doi-access= free}}</ref>, la [[primara produktado]] de fotosintezantoj kiel [[glaciaj algoj]] kaj [[fitoplanktono]] limiĝas al la printempo kaj somero (marto/aprilo ĝis septembro).<ref>{{Cite journal|last1= Leu|first1= E.|last2= Søreide|first2= J. E.|last3= Hessen|first3= D. O.|display-authors= 2|date= 2011|title= Consequences of changing sea-ice cover for primary and secondary producers in the European Arctic shelf seas: Timing, quantity, and quality|journal= Progress of Oceanography|volume= 90|issue= 1–4|pages= 18–32|doi= 10.1016/j.pocean.2011.02.004|bibcode= 2011PrOce..90...18L}}</ref> Inter la gravaj konsumantoj de [[aŭtotrofo]]j en la meza Arkta Oceano kaj la ĉirkaŭaj [[kontinentbreto|bretaj maroj]] estas [[zooplanktono]], precipe [[kopepodo]]j<ref name=":0">{{Cite journal|last1= Kosobokova|first1= K. N.|last2= Hopcroft|first2= R. R.|date= 2011|title= Patterns of zooplankton diversity through the depths of the Arctic's central basins|journal= Marine Biodiversity|volume= 41|pages= 29–50|doi= 10.1007/s12526-010-0057-9|s2cid= 23452656}}</ref> kaj [[krilo]]j,<ref name=":1">{{Cite journal|last1= Dalpadado|first1= P.|last2= Ingvaldsen|first2= R. B.|display-authors= 1|date= 2012|title= Climate effects on Barents Sea ecosystem dynamics|journal= ICES Journal of Marine Science|volume= 69|issue= 7|pages= 1303–1316|doi= 10.1093/icesjms/fss063|doi-access= free}}</ref> kaj apudglaciaj [[faŭno (biologio)|faŭnanoj]] (ekz. [[Amfipodoj]]).<ref name=":0" /> Tiuj [[herbovorulo|primaraj konsumantoj]] ligas la primarajn produktantojn al pli altaj [[trofa nivelo|trofaj niveloj]]. Ĉi ties konsisto varias inter la apud-Atlantika kaj apud-Pacifika regiono kaj laŭ la vasteco de [[flosglacio|flosglacia]] kovro. [[Karnovorulo|Sekundaraj konsumantoj]] estas [[fiŝo]]j kaj la [[pintopredanto]]j estas [[mara mamulo|marmamuloj]] kiuj manĝas la fiŝojn. [[Dosiero:Minke Whale (NOAA).jpg|eta|[[Akrapinta baleno]]]] ==Adaptoj de organismoj== ===Bestoj=== Vintre aktivaj bestoj havas [[adaptado|adaptojn]] por vivi en la malvarmego. Ofta ekzemplo estas piedoj okulfrape grandaj proporcie al korpa pezo, kiuj servas kiel neĝoŝuoj, havataj interalie de [[neĝoŝua leporo|neĝoŝuaj leporoj]] kaj boacoj. Multaj arktaj bestoj estas pli grandaj ol iliaj moderklimataj similuloj (la [[Regulo de Bergmann]]) por profiti de la malpli alta proporcio de surfaco al volumo ĉe pli granda korpo, ĉar tio helpas konservi varmon. Tavoloj de graso, plumoj, kaj haroj estas tre efikaj [[Varmoizolado|izoliloj]] por varmokonservado kaj tial havataj de [[blanka urso|blankaj ursoj]], marmamuloj, kaj aliaj arktaj bestoj. Aliaj bestoj havas digestaj adaptoj por pliebligi la digeston de {{J|ligna planto}}, foje helpe de mikroboj. Tio ege utilas dum la vintro, kiam herboj plejparte estas kovritaj sub la [[neĝo]]. Ne ĉiuj arktaj bestoj rekte frontas al la malfacilecoj de la vintroj. Multaj migras eksterarkten al pli varmaj klimatoj, dum aliaj evitas la vintron per [[vintra dormo]]. Tiuj tamen ne estas facilaj solvoj, ĉar ili kostas multe da energio kaj necesigas altan riskon de perdiĝo. ===Plantoj=== [[Dosiero:Saariselkä_Swamp.jpg|eta|Marĉo Saariselkä en Finnujo]] Unu el la plej gravaj problemoj por plantoj en malvarma klimato estas apero de glaciaj kristaloj en la ĉeloj, kiu rezultigas morton de la histo. Plantoj havas du rimedojn kontraŭ glaciiĝo: eviti aŭ toleri ĝin. Plantoj povas havi plurajn mekanismojn por malhelpi glaciiĝon. Planto povas produkti izolilon, havi la tigon proksima al la grundo, izoliĝi fare de kovranta neĝo, aŭ fariĝi [[superfandiĝo|superfandita]]. Superfandita akvo restas likva ĝis -38&nbsp;°C (anstataŭ la normala fandopunkto ĉe 0&nbsp;°C). Kiam ĝi atingas -38&nbsp;°C ĝi spontane kristaliĝas kaj la planta histo detruiĝas. Tiu temperaturo estas la [[nukleapera punkto]]. La nukleapera punkto povas esti eĉ pli malalta se [[solvaĵo]]j estas en la akvo. Aliflanke, plantoj povas havi diversajn mekanismojn por toleri glaciiĝon. Iuj travivas glaciiĝon okazigante ĝin nur en eksterĉelaj spacoj. Kiam la eksterĉela akvo glaciiĝas, ĝi estigas grandan vapordeficiton, kiu tiras vaporon el la ĉelo. Tiel la ĉelo senakviĝas kaj povas travivi temperaturon multe pli malaltan ol -38&nbsp;°C. Alia danĝero de malvarmego estas [[kavitacio]]. Ringopora ligno estas vundebla de kavitacio ĉar la grandaj akvoportaj poroj facile glaciiĝas. La danĝero estas multe malplia ĉe [[ĉiepora ligno]], ĉar la akvoportaj poroj estas pli malgrandaj. La malavantaĝo por tiaj specioj estas malpli efika transporto de akvo. ==Homa ekologio== [[Dosiero:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|eta|maldekstra|alt=Inuitoj estas indiĝena arkta popolo.|[[Inuitoj]] estas indiĝena arkta popolo.]] Homoj kiuj loĝas en la Arkto kutime protektas sin kontraŭ la malvarma klimato per varmaj vestoj kaj domoj kaj adaptiĝas al ĝi per [[alklimatiĝo]]. Malgraŭ la malfavora temperaturo, arktanoj kutime pasigas grandan parton de sia tempo en la eksterdoma medio, interalie ĉar ili dependas de ĉasado kaj fiŝkaptado. Ili uzas bestajn felojn en siaj vestoj, kaj arbajn branĉojn aŭ blokojn de glacio por konstrui ŝirmejojn. Ĉasantoj devas atentegi al la konduto de ĉaseblaj bestoj. Oni ankaŭ sekvas la spurojn de bestoj por trovi plantojn havantajn manĝeblajn radikojn, berojn, aŭ nuksojn. La natura medio ofte estas grava en la religio de arktanoj. Foje okazas konfliktoj inter tiuj religiaj kredoj kaj sciencaj. Ekzemple, [[Alasko|alaskaj]] atabaskoj kredas ke la nombro de [[alko]]j estas konstanta kaj ĉasmortigita alko tuj revenas en la mondon, dum sciencaj esploroj montras ke ĝi ŝanĝiĝas, interalie pro ĉasado fare de homoj. En tiu kazo la alaskaj leĝoj koncedas escepte al atabaskoj, ke ili mortigu alkojn por [[potlaĉo]]j ekster la normale permesata ĉassezono. En multaj aliaj kazoj, eksterulaj primediaj leĝoj estas aplikataj senescepte, ne konsiderante lokajn religiojn.<ref>UNESCO. Climate Change and Arctic Sustainable Development: scientific, social, cultural and educational challenges. Paris: UNESCO, 2009. pgs. 73-75.</ref> ===Historio=== La plej norda homa speco ĝis antaŭ proksimume 40 mil jaroj estis la [[neandertala homo|neandertala]]. Tiam ilian teritorion okupis [[moderna homo|modernaj homoj]]. La historio de la disvastiĝo de homoj al la nordo estas malbone konata. Oni trovis indikojn ke homoj ĉasis grandajn arktajn mamulojn sur nordeŭropaj stepoj frue en la periodo Würm-Weichsel de la [[Lasta glacia periodo|Glacia Epoko]], sed estas malklare ĉu tiuj estis migrantoj aŭ permanentaj loĝantoj. La [[aŭrinjaka kulturo|aŭrinjakeca]] tradicio (ilfara stilo de la malfrua Ŝtonepoko) de modernaj homoj karaktere uzis teknologion de [[klingo]]j kaj kernoj. Laŭ la arkeologo C.V. Haynes, arktaj [[prahomaj pentraĵoj|kavernaj artaĵoj]], kies temoj inkludis ĉasadon kaj religion, ekis dum la aŭrinjakeca tempo kaj klimaksas dum la fina [[plejstoceno]]. Idoj de la [[Kulturo Clovis]] ekloĝis en norda Kanado kaj komencis la Nordan Arkaikan kaj Maran Arkaikan tradiciojn fine de la [[lasta glacimaksimumo|lasta glacia periodo]]. La [[Plano-kulturoj|Plano-kulturo]], evoluinta antaŭ proksimume 8000 a.K., kaj aliaj postvenantoj de la Arkaikaj kulturoj, komencis uzi lancoĵetilojn, kio verŝajne pligrandigis ilian loĝantaron kaj plidiversigis iliajn manĝokutimojn. Malgrandaj silikaj faraĵoj de antaŭ 5 mil jaroj apartenas al kulturo nomata [[Arkta Malgrandlaborila Tradicio]]. La modernaj arktaj [[inuitoj]] estas kredeble la biologiaj kaj kulturaj idoj de la AMLT-uloj. Jam antaŭ 1000 p.K., arktanoj evoluigis aliajn teknikojn cele al pli alta [[vivnivelo]], ekzemple [[fajro|bruligo]] de arbaroj por kurigi ĉasotajn [[cervedoj|cervojn]].<ref>*Young, Steven B. To the Arctic: An Introduction to the Far Northern World. New York: Wiley, 1989.</ref><ref>Wynn, Graeme. Canada and Arctic North America: An Environmental History. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2007. pgs. 25-32.</ref> Malfrue en la 18-a kaj frue en la 19-a jarcento, eŭropaj komercistaroj de la Nordokcidenta Kompanio kaj Hudson-Golfa Kompanio enirantaj nordan Kanadon pliintensigis la rolon de arktaj indiĝenoj en komerco. Pliiĝadis la enkomunuma aĉetado kaj vendado de eŭropaj produktoj, interalie potoj, feraĵoj, pafiloj, tabako, kaj alkoholo. La plia facilo de ĉasado per kuglaj pafiloj kompare al tradiciaj metodoj rezultigis ekstermon de bestoj, en ekzemplo de la tiel nomita (de la usona homekologo [[Garrett Hardin]]) tragedio de la komunaĵoj.<ref>Wynn, Graeme. Canada and Arctic North America: An Environmental History. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2007. pgs. 64-72.</ref> ==Historio de arkta ekologio== ===Frua historio=== Fine de la 18-a jarcento kaj komence de la 19-a, la angla sciencisto [[William Scoresby]] esploris la [[Arkto]]n kaj verkis raportojn pri ĝia [[meteologio]], [[zoologio]], kaj [[terfiziko]]. Ĉirkaū la sama tempo la Arkto fariĝis grava esplorcelo de imperia scienco. Kvankam ankoraŭ ne estis starigitaj permanentaj observejoj, vojaĝantaj sciencistoj komencis kolekti datumojn pri magnetismo en la Arkto komence de la 19-a jarcento. En junio 1831, [[James Clark Ross|Sir James Ross]] kaj grupo de [[Eskimoj]] esploris la Duoninsulon Booth Peninsula por precize determini la lokon de la [[arkta magnetpoluso|norda magnetpoluso]]. En la eŭropa arkto plejparte kolektis la datumojn skandinavaj ŝtatoj pro la kolonioj frue organizitaj de vikingoj en Islando kaj Gronlando. Sciencaj ekspedicioj arkten plioftiĝis ĉirkaŭ la mezo de la 19-a jarcento. La franco La Recherche ekspediciis de 1838 ĝis 1840 al la norda Atlantiko kun skipo de francaj, danaj, norvegaj, kaj svedaj sciencistoj. Inter 1856 kaj 1914, svedoj faris proksimume dudek kvin ekspediciojn al la arkta insulo [[Spicbergo]] de [[Norvegujo]]. Dum la svedoj pliigis sian influon en Spicbergo, ili uzadis ĝin ankaŭ ekonomicele per minado kaj proprigo de resursoj. Samepoke en Spicbergo pliaktiviĝis [[Usono]], [[Rusujo]], [[Britujo]], [[Aŭstrujo]], [[Svisujo]], [[Norvegujo]], kaj [[Germanujo]].<ref>Sörlin, Sverker(2006)'Science, Empire, and Enlightenment: Geographies of Northern Field Science', European Review of History,13:3,455 — 472</ref> ===Moderna historio=== [[Dosiero:Arct0375 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|eta|Aviada foto de fendita flosglacio]] En 1946 la [[Arkta Esplorlaboratorio]] estis starigita en [[Point Barrow]], Alasko, per kontrakto de la Oficejo pri Mararmea Esplorado, por esplori fizikajn kaj biologiajn fenomenojn unikajn de la Arkto. En 1948, D-ro [[Laurence Irving]] estis nomumita Scienca Direktoro de la Arkta Esplorlaboratorio kaj estrigita super la kunordigo de diversaj projektoj. Oni faris novajn surlokajn observojn kaj ligis ilin al jam akceptitaj scioj. Oni elpruvis la gravon de historiaj [[ekzemplesploro]]j per teknikoj kiel grundaj specimenoj, pejzaĝaj mezuroj kaj fotoj, kaj salmaj etikedoj. La kompareblo de antaŭaj kaj nunaj datumoj permesis, ke oni komprenu la kaŭzojn kaj efikojn de ekologiaj ŝanĝoj. Geografoj de la [[Universitato McGill]] samepoke evoluigis novajn metodojn studi arktan geografion. Kiam la gravo de laboratoria esplorado estis eksuperanta surlokajn observojn, geografoj de McGill enkondukis [[aviado]]n en sciencon, per kio eblis reporti observojn por enlaboratoria analizo. Aviado permesis reformon de la studado de la Arkto kaj de arktanoj. Facilaj kaj rapidaj aviadaj vojaĝoj ebligis integron de norda kun suda komunuma scienco kaj pligrandigis la skalon je kiu oni studis ekologion. Oni povis foti kaj observi grandegan spacon samtempe kaj aserti objektivecon pri la rezultoj. [[Foto]]j havis fakan valoron similan al tiu de laboratoriaj datumoj, sed ankaŭ estis kompreneblaj kaj ĝueblaj por ordinaruloj.<ref name="Bocking, Stephen 1960">Bocking, Stephen. "A Disciplined Geography Aviation, Science, and the Cold War in Northern Canada, 1945-1960." Technology and Culture 50, no. 2 (2009): 265-290.</ref> [[Dosiero:Caribou_near_Prudhoe_Bay,_1973.jpg|eta|[[Boaco]]j, grandaj herbovoraj mamuloj kiujn ĉasistoj ofte mortigas en la Arkto]] Dum la [[Malvarma Milito]], la [[kanada]] ŝtato komencis plifirmigi sian regadon en la norda parto de la lando, inkluzive la arktan, kie ĝis tiam [[Usono]] estis plej aktiva surloke. La ŝtato postulis ke aliaj landoj ne uzu ĝian teritorion por militaj iniciatoj sen kanada permeso. Ĝi ankaŭ helpis nemilitajn iniciatojn, interalie utiligon de resursoj, konservon de naturo, kaj la socian kaj ekonomian evoluigon de indiĝenoj.<ref name="Bocking, Stephen 1960"/> En la jardeko de 1950 Charles Elton venis al la Arkto por studi [[populaciciklo|loĝnombrajn ciklojn]] ĉe bestaj populacioj, dum Frank Banfield kaj John Kelsal studis la faktorojn, precipe la homajn impaktojn, influantajn la populaciojn de ĉasataj bestoj kiel [[boaco]]j.<ref>Bocking, Stephen. “Science and Spaces in the Northern Environment.” Environmental History 12 (2007): 867-94. Alirita 23-an de februaro 2014.</ref> La jardekoj de 1960 kaj 1970 malpliigis intereson protekti la Arkton, ĉar oni rigardis ĝin kiel ne sufiĉe [[biodiverseco|biodiversan]]. Tio permesis ke nekonservrilataj esploroj fariĝu pli vastaj. En junio 1960, la [[Malvarmeja Esplora kaj Inĝeniera Laboratorio]] konstruiĝis, estrata de Generalo Duncan Hallock kaj la [[Usona Armea Inĝenieraro]]. Ĝi estis unuigo de du antaŭirintaj organizoj, la Arkta Konstruada kaj Frostefika Laboratorio kaj la Esplora Starigitaĵo pri Neĝo, Glacio, kaj Ĉiamfrostejoj. La celo de la nova laboratorio estis pliigi la grandon kaj sciencan reputacion de tiuj organizoj, solvi teknikajn problemojn pri malvarmejoj, kaj esplori iliajn bazajn mediajn ecojn.<ref>Wright, Edmund. CRREL's First 25 Years 1961-1986. Arctic: Technical Publications Writer- Editor, 1986.</ref> La studadon kaj mastrumadon de la Arkto ekdominis konsultaj firmaoj dungitaj kaj kontrolataj de la ŝtato. ===Arktaj indiĝenoj kaj esplorado=== Dum scienca esplorado en la [[polusa regiono]] de [[Norda Ameriko]] plioftiĝis, plimultiĝis ankaŭ konfliktoj inter sciencistoj kaj indiĝenoj. Indiĝenoj aŭdigis zorgojn pri tio, ke scienca esplorado rezultigus malbonajn ŝanĝojn en la arkta pejzaĝo kaj ekonomio. Ekde la jardeko de 1960 ili fariĝis pli aktivaj en politiko kaj provis agnoskigi siajn rajtojn rilate terposedon kaj politikan sinregon. La kanada registaro agnoskis ke sciencistoj devas konsulti indiĝenajn komunumojn antaŭ ol fari esploron. En 1977 la Asocio de Kanadaj Universitatoj por Nordaj Studoj fondiĝis en Churchill, Manitobo, cele al plibonigi sciencan agadon en la regiono. Ĝi publikigis dokumenton titolitan ''Etikaj Principoj por la Okazigado de Esploroj en la Nordo (1982)''. Oni publikigis la dokumenton en la angla, la franca, kaj la inuita por ke diversaj grupoj bone komprenu ĝin. Indiĝenaj komunumoj de la amerika arkto daŭre agas en la fiksado de etikaj normoj por arkta esplorado. Rilatoj inter scienco kaj socio en la arkto daŭre adaptiĝas laŭ la evoluado de politiko.<ref>Korsmo, Fae L. and Amanda Graham. "Research in the North American North: Action and Reaction." Arctic 55.4 (2002): 319-328. Web.</ref> ==Konservado== Homkaŭzata [[klimata ŝanĝiĝo]] estas aparte evidenta en la Arkto. Temperaturoj altiĝas, glaĉeroj fandiĝas, la daŭro de flosglacia kovro mallongiĝas, kaj veteraj strukturoj aliiĝas. ===Fizikaj ŝanĝoj=== Kvar aspektoj de la varmiĝo de la Arkto povas havi aparte zorgigajn efikojn. Unue, la [[oceana transportbendo]] estas serio de submaraj fluoj movataj de malegaloj en la saleco kaj varmeco de mara akvo. Fanditaj glaciaj platoj verŝus grandegan kvanton da sensala akvo en la Nordan Atlantikon, ŝanĝante la densecon kaj eble aliigante la fluojn. Se la transportbendo malrapidiĝos aŭ haltos, la klimatoj de norda Eŭropo kaj Norda Ameriko suferos gravan ŝanĝon. Due, la malapero de glaĉeroj kaj flosglacio malebligas la vivostilon de ampleksa gamo de specioj. [[Blanka urso|Blankaj ursoj]], ekzemple, vivas sur la flosglacio dum granda parto de la jaro kaj trovas sian manĝaĵon en la ĉirkaŭa maro. Lastaj modeloj antaŭdiras, ke somera flosglacio plejparte malaperos en maksimume 40 jaroj. Tria zorgaĵo estas la fandiĝo de ĉiamfrosta grundo. Damaĝo al la ĉiamfrosto estas okaziganta gravajn subenfalojn de la grundosupro. La grundo senmetafore forlikviĝas. Tio minacas plurcentjarajn urbetojn kaj loĝteritoriojn kaj la tiel nomata sindromo de ebriaj arboj. Negativaj efikoj okazas ankaŭ ĉe grundakvo kaj riverfluoj. Kvankam varmiĝo eble plirapidigos enigadon de {{kemia formulo|CO|2}} ĉe fotosintezaj organismoj, oni timas ke fanditaj ĉiamfrostejoj eligos grandan kvanton da karbono nun tenata en ili. Pli alta temperaturo ankaŭ plirapidigas dismetadon de grundo, kaj se tio fariĝos pli alta ol neta primara produktado, atmosfera karbondioksido plimultiĝos. Malfontoj en grundakvo malaperas dum la ĉiamfrosto fandiĝas kaj la grundakva supro pliprofundiĝas en la Arkto.<ref>[[Walter C. Oechel|Oechel, Walter]] and George Vourlitis. “The Effects of Climate Charge on Land—Atmosphere Feedbacks in Arctic Tundra Regions.” Trends in Ecology & Evolution 9 (1994): 324-329. Alirita 23-an de februaro 2014. Doi: 10.1016/0169-5347(94)90152-X.</ref> Fine, la impakton de ellasoj de karbono povas pligravigi alta nivelo de [[senarbarigo]] en la tajgoj de Eŭrazio kaj Kanado. Tiu biomo nuntempe servas kiel granda [[karbona malfonto]], [[formeto de karbono|formetante]] multe da karbondioksido. Tamen, pli ol duono de la originalaj tajgoj estas aŭ estis minacata per hakado, ĉefe por vendo. ===Biodiverseco=== [[Klimata ŝanĝiĝo]] rekte kaj malrekte influis multajn speciojn en arktaj ekosistemoj kaj permesis enkondukon de eksteraj specioj.<ref name="Chan, Farrah T. 2019">Chan, Farrah T., k. al. 2019. "Climate change opens new frontiers for marine species in the Arctic: Current trends and future invasion risks". ''Global Change Biology'' 25(1). 25-38.</ref> Ĝi rezultigas plimultiĝon de la [[enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]] (NIS) enkondukataj en la Arkton. Inter 1960 kaj 2015 oni malkovris 0-4 NIS en jaro. Sed iuj lokoj, kiel la Islanda Breto, havis ĝis ĉirkaŭ 14 NIS en jaro.<ref name="Chan, Farrah T. 2019"/>. Akvaj specioj estis 39% de la NIS. Ili estas enkondukataj de homaj agadoj, interalie ŝipa trafiko, akvokulturo, provizado de breditaj fiŝoj al kaptistoj, kaj konstruado de kanaloj. NIS aliigas la funkciadon de ekosistemoj.<ref name="Chan, Farrah T. 2019"/>. Antaŭe oni konsideris la Arkton malgrandriska rilate invadon de NIS pro ĝiaj malfacilaj kondiĉoj, malabundaj nutrofontoj, kaj relativa nealireblo.<ref name="Chan, Farrah T. 2019"/>. La lastatempa pliiĝo de homa konstruado kaj la varmiĝo de la klimato faras ĝin pli modera kaj rezultigas pli oftan pluvivon de NIS el la sudo. Klimata ŝanĝiĝo [[marnivela leviĝo|plialtigas la marnivelon]], aliigas [[marfluo]]jn, variigas la temperaturon, kaj fandas [[flosglacio]]n.<ref>Barber, D.G., k. al. 2008. "The Changing Climate of the Arctic". ''Arctic'' 61, sup. 1. 7-26.</ref> Tiuj [[habitato|habitataj]] ŝanĝoj, kune kun eksterarktaj, minacas diversajn speciojn, interalie birdojn kiuj uzas la Orient-Azian Migrejon. Pro leviĝanta marnivelo kaj plirapidiĝanta marborda konstruado, marbordaj kaj tajdaj habitatoj malaperas, minacante speciojn kiuj bezonas ilin.<ref>Ding Li Yong k. al. 2021. "The State of Migratory Landbirds in the East Asian Flyway: Distributions, Threats, and Conservation Needs". ''Frontiers in Ecology and Evolution'' 9.</ref> Arktaj [[mara ekosistemo|maraj ekisistemoj]] havas gravan kaj diversan stokon de specioj. Ili utiligas glaciajn bretojn, glaciajn kovrojn, malvarmajn fluetojn, varmajn elfluojn, kaj aliajn favorajn kondiĉojn por vivi. Surtera habitata detruo kaj pliiĝo de rivera fluo, de pluvo, kaj de fando de ĉiamfrostejoj kaj glaĉeroj rekte damaĝas arktajn marajn ekosistemojn.<ref name="arcticbiodiversity.is">Michel, Christine. 2018. "Marine Ecosystems." ''Arctic Biodiversity Report'' [http://www.arcticbiodiversity.is/the-report/chapters/marine-ecosystems].</ref> Diversaj protektaj strategioj estas uzataj en diversaj lokoj de la Arkto kontraŭ minacoj al biodiverseco. Longedaŭra observado bezoniĝas por kompreni kiel lokaj politikoj helpas aŭ malhelpas la ekosistemon.<ref>Gill, M.J., k. al. 2011. ''Arctic Marine Biodiversity Monitoring Plan''. Akureyri, Iceland: CAFF International Secretariat.</ref> Unu strategio estas pliefikigo de aktivoj kiuj venigas NIS en la Arkton, ekzemple transportado.<ref name="Dafforn, Katherine A. 2011">Dafforn, Katherine A., k. al. 2011. "Antifouling strategies: History and regulation, ecological impacts and mitigation". ''Marine Pollution'' 62(3). 453-465.</ref> [[Kontraŭkreska ŝipa ŝmiraĵo|Kontraŭkreskaj teknologioj]] plipopulariĝis en la lastaj jaroj. Ili postulas aplikon de specialaj ŝmiraĵoj sur la hulo de ŝipo. La ŝmiraĵoj enhavas diversajn venenojn, ekzemple plumbon kaj kupron, kiuj malhelpas la surhuliĝon de NIS ĉe veturiloj transportantaj varojn Arkten.<ref name="Dafforn, Katherine A. 2011"/> Tio malpliigas la transkondukon de NIS en la Arkton, sed riskas la enporton de venenoj. Protektaj strategioj kontraŭ [[perdo de biodiverseco]] ne estas universaligeblaj ĉar la specioj ekzistantaj, la fizikaj kaj kemiaj kondiĉoj, kaj la interagado inter ili en ĉiu aparta regiono influas al la efikoj de klimata ŝanĝiĝo.<ref name="arcticbiodiversity.is"/> La perda tendenco mem ja estas evidenta kaj vasta tra la Arkto. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Malpliiĝo de la arkta glacitavolo]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://esperanto.china.org.cn/2021-06/18/content_77575223.htm "Arkta Oceano eble ne plu estos glacikovrita somere en venontaj jardekoj"] [[Kategorio:Naturo de Arkto]] [[Kategorio:Tundro]] [[Kategorio:Tajgoj]] [[Kategorio:Arkta Oceano]] [[Kategorio:Mediologio]] nqn5iae2bgxk7zp00v9zeu5wrw1mdg8 0 825186 9505664 9433128 2026-11-01T13:37:28Z Sj1mor 12103 9505664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Richard Treat WILLIAMS''' (la [[1-a de decembro|1-an‏ de decembro]] [[1951]] - la [[12-an de junio]] [[2023]]) estis [[usonanoj|usona]] [[Kino|filmaktoro]], [[Teatro|teatra]] kaj [[Televido|televida]] [[aktoro]] kaj televida reĝisoro <ref>[http://www.filmreference.com/film/80/Treat-Williams.html]</ref>. Plej konata kiel tiu, kiu interpretis George Berger en la [[filmo]] pri la muzikalo ''[[Hair]]'' kaj D-ro Andrew Brown, la ĉeffiguro en la [[televida programo|televidserio]] ''Everwood''. == Vivo == Williams naskiĝis en [[Norwalk (Konektikuto)|Norwalk]], [[Konektikuto]], en Usono, al Marion Andrew (Marion Andrew), antikvaĵ-komercisto, kaj Richard Norman Williams (Richard Norman Williams), altranga entreprena oficulo. Li estis nomita laŭ unu el liaj prapatroj, Richard Treat (1584-1669), pionira setlanto en [[Nov-Anglio]]. Williams estis diplomiĝinto de la Kent School en Konektikuto kaj Franklin kaj Marshall College. Treat mortis en motorciklo-akcidento la 12-an de junio 2023. Li estas postvivita fare de lia edzino, Pam Van Sant, kaj du infanoj. Li loĝis en [[Utaho]], kie la serio ''Everwood'' estis filmita. Lia familio havas aliajn hejmojn en [[Novjorko]] kaj Manchester, [[Vermonto]]. == Kariero == Williams famiĝis danke al sia rolo en la filmo ''[[Hair]]'' ([[1979]]) de la direktoro [[Miloš Forman|Milos Forman]]. La filmo estas bazita sur la samnoma [[muzikalo]], kiu aperis sur [[Broadway (teatro)|Broadway]]. De tiam ĝis sia morto, li aperis en pli ol 75 filmoj kaj pluraj televidserioj, inkluzive de [[1941 (filmo)|''1941'']] (1979), ''Once Upon a Time in America'' ([[1984]]), ''Things to Do in Denver When You're Dead'' ([[1995]]), ''Deep Rising'' ([[1998]]) kaj ''Everwood'' ([[2002|2002-2006]]). En [[1979]] Williams estis nomumita por [[Premio Ora Globo]] por sia rolo en la filmo ''Hair'' kiel George Berger. Li estis nomumita, por la dua fojo, por la sama premio por lia rolo en la filmo ''Prince of the City'' ([[1981]]) fare de direktoro [[Sidney Lumet]] kaj poste, por la tria fojo, en [[1984]] kiel Stanley Kobolsky en la televida filmo ''A Streetcar Named Desire'', kie li ludis kune kun [[Ann-Margret]]. En [[1996]] li estis nomumita por [[Premio Emmy|Premio Emmy por Flankaktoro en Mini-Serio aŭ Televidfilmo]] pro sia rolo en la [[Home Box Office|HBO]] televida filmo ''The Late Shift'', en kiu li interpretis la rolulon de Michael Ovitz. En 1996, li rolis kiel la malbona rolulo, Xander Drax, en la grandbuĝeta filmo, ''Demon: Beat the Evil One!'', surbaze de la [[Bildliteraturo|komikso]] ''The Phantom''. Laŭ la intrigo de la filmo, lia rolulo provas transpreni la mondon kaj mortigi misteran [[Superheroo|superheroon]], rolitan fare de [[Billy Zane]]. Williams gajnis du festivalajn premiojn pro reĝisorado de sia mallonga filmo ''Texan'' en [[1994]]. La kariero de Williams inkluzivis multajn scenejaperojn kaj du venkojn de la Drama League Award. Unu pro lia agado en la muzikalo ''Folies'' de [[Stephen Sondheim]], kiu aperis ĉe Broadway, kaj la alia por ĉefroli la muzikalon ''Captains Courageous'', bazita sur samnoma [[romano]], verkita de [[Rudyard Kipling]], kiu aperis en Off-Broadway. Liaj aliaj rimarkindaj aperoj en Broadway inkludis [[Grease (muzikalo)|Grease]], ''Once in a Lifetime'', ‏ ''Pirates of Penzance'', ''Over Here'' kaj ''Love Letters''. Liaj Off Broadway-prezentoj inkluzivis, inter aliaj, ''Oleanna'' de David Mamet kaj ''Maybe I'm Doing It Wrong'' de [[Randy Newman]]. Li ankaŭ aperis en teatroj en [[Los-Anĝeleso]]. Williams estas plej konata pro sia rolo kiel D-ro Andrew Brown en la drama televidserio ''Everwood'', kiu rakontas la historion de bonfama kirurgo el [[Novjorko]], kiu translokiĝas kun siaj du infanoj al la fikcia urbo Everwood en [[Koloradio|Kolorado]], post sia edzino mortis, kaj pro ŝia ligiteco al la loko. Kvankam la [[Enŝaltkvoto|rangigoj]] de la serio ne estis altaj, ĝi gajnis bonajn recenzojn kaj lojalan fanbazon. En [[2003]] kaj [[2004]] Williams estis nomumita por du Screen Actors Guild Awards pro sia agado en la serio. Williams aperis en gasta rolo en la serio ''Brothers & Sisters'' (2006) kaj ĉefrolis en la serio ''Heartland'' (‏ 2007), antaŭ ol ĝi estis nuligita pro malaltaj rangigoj. En [[2012]], li aperis en la televidserio ''White Collar'', en la rolo de Sam Phelps, la patro de Neil Capri. En [[2018]] li ludis en la filmo ''Second Act'', kaj en [[2019]] li ludis en la komedio ''Parents Under the Influence'' kun [[Alec Baldwin]] kaj [[Salma Hayek]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0001852}} * {{IBDB nomo}} * [http://www.iobdb.com/CreditableEntity/2790 Treat Williams]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe la Internet Off-Broadway Database * [https://www.discogs.com/artist/Treat+Williams Treat Williams] diskaro ĉe Discogs {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Williams, Treat}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2023]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1951]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] mmcsib1xvyqa0lpej1bcm5pcerchoti 0 828152 9506008 8197034 2026-11-02T01:35:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Anna]] Földes''' [foldeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Földes Anna''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]], kritikisto, literaturhistoriisto, altlerneja [[instruisto]]. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) ''Mihályi Gáborné'' [mihAji]. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM54821 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1930|8|15}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2017|4|24}}. == Biografio == {{paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1952]]. Jam dum la studjaroj kaj poste ŝi estis ĵurnalisto en pluraj gazetoj. Ŝi kandidatiĝis en 1958 ĉe la [[Hungara Scienca Akademio]]. Inter [[1991]]–[[2002]] ŝi instruis kaj estris altlernejon por ĵurnalistoj. En 1998 ŝi ricevis la titolon titulara altlerneja instruisto. Ŝi edziniĝis en 1951 kaj naskis [[filo]]n post du jaroj. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 1964-2010. == Elektitaj kontribuoj == * ''[[Ferenc Móra]]'' ([[monografio]], 1958) * ''[[Sándor Bródy]]'' (monografio, 1964) * ''Női szemmel három világrészben'' ([[raporto]]j, 1976) * ''Beszélgetni jó'' ([[intervjuo]]j, 1985) * ''[[Mari Törőcsik]]'' (kunaŭtoro, 2005) * ''Ősbemutató után. Kortárs magyar drámák sorsa'' (2015) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20230709054521/http://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_1999/1999_10/066.htm hungarlingva membiografio kun foto] * [https://nokert.hu/p-20170505-2322/1998/8/foldes-anna-iro-ujsagiro-szinikritikus-irodalomtortenesz-sz-1930 hungarlingva biografio kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00000/00019/html/f/i003966.htm hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz07/308.html datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Foldes Anna}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 4s51go96ypxyeexs425lk0qn2pyl2lt 0 833979 9506082 9432530 2026-11-02T06:53:06Z Sj1mor 12103 9506082 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto televida serio}} '''''The Joe Rogan Experience''''' (La Sperto de Joe Rogan) estas [[podkasto]] gastigita de la [[Starkomedio|usona]] artisto, [[aktoro]], [[publikigisto|sportkomentisto]], [[Luktosporto|Luktosportisto]] kaj televidgastiganto [[Joe Rogan]]. La podkasto estis lanĉita la 24-an de decembro [[2009]]. Tra la jaroj, la podkasto fariĝis unu el la plej popularaj podkastoj en la mondo, regule rikoltante milionojn da vidoj/aŭskultoj/trafoj por ĉiu epizodo <ref name="Eadicicco2">{{cite web|title=The 10 Most Popular Podcasts of 2015|url=http://time.com/4141439/podcasts-most-popular-year-2015/|last=Eadicicco|first=Lisa|date=December 9, 2015|website=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=December 24, 2018}}</ref>. La podkasto gastigas diversajn gastojn, kiuj diskutas diversajn temojn. En la plej multaj epizodoj, Rogan gastigas ununuran gaston kaj faras du-ĝis-tri-horan konversacion kun li en vasta gamo de temoj. La programo estas registrita en studio situanta en [[Teksaso]]. La 19-an de majo [[2020]], Rogen deklaris ke [[Spotify]] prenis ekskluzivecon en la podkasto en interkonsento taksita je proksimume 100 milionoj USD <ref>{{cite web|last=Spangler|first=Todd|title=Joe Rogan Will Bring His Podcast Exclusively to Spotify|url=https://variety.com/2020/digital/news/joe-rogan-experience-spotify-podcast-exclusive-1234610885/|website=Variety|accessdate=May 19, 2020|date=May 19, 2020}}</ref>. Laŭ la kondiĉoj de la interkonsento kun Spotify, la videoversio de la podkasto daŭre estos publikigita sur [[YouTube|Jutubo]] ĝis decembro 2020, post kiu la videoversio estos nur havebla sur Spotify. Tamen elektu mallongajn filmetojn el la podkasto daŭre estos disponeblaj en Jutubo post la transiro. Post la anonco, Spotify-akcioj altiĝis je 7% la 20-an de majo <ref>{{cite web|url=https://www.nasdaq.com/articles/stock-alert%3A-spotify-shares-up-7-2020-05-20|title=Stock Alert: Spotify Shares Up 7%|publisher=Nasdaq|date=May 20, 2020|accessdate=May 20, 2020}}</ref>. == Gastoj == En 2019, Rogan gastigis tri kandidatojn por la prezidanteco de Usono de la Demokrata Partio - [[Andrew Yang]], [[Tulsi Gabbard]], kaj [[Bernie Sanders]] <ref>{{cite news|newspaper=Newsweek|author=Hayley Prokos|title=Joe Rogan Praised by Twitter After Bernie Sanders Appears On Podcast to Debate Health Care, Gun Laws and Aliens|url=https://www.newsweek.com/joe-rogan-praised-twitter-after-bernie-sanders-appears-podcast-debate-health-care-gun-laws-1453096|date=July 8, 2019}}</ref>. Almenaŭ kvar aliaj kandidatoj petis esti en la spektaklo sed ne estis akceptitaj <ref>{{cite web|url=https://www.inquisitr.com/5844978/joe-rogan-biden-warren-buttigieg-podcast/|title=Joe Rogan says Biden, Warren and Buttigieg have requested appearances on his podcast|first=Tyler|last=MacDonald|date=19 January 2020|publisher=Inquisitr|accessdate=24 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120163455/https://www.inquisitr.com/5844978/joe-rogan-biden-warren-buttigieg-podcast/|archivedate=2020-01-20}}</ref>. La agadkampoj kaj intereso de Rogen influas la elekton de liaj gastoj, tial li kutime gastigas stand-suprajn artistojn, militemajn artistojn, atletojn en ''Ultimate Fighting Championship'' kaj aliajn trejnitecon kaj komediopersonulojn. Rogan ankaŭ gastigis kelkajn kontestatajn gastojn asociitajn kun organizoj asociitaj kun la [[Dekstra ekstremismo|radikala dekstro]] kaj kiuj esprimis [[Rasismo|rasismajn]], [[Homofobio|homofobiajn]], kaj [[Transfobio|transfobiajn]] opiniojn, inkluzive de [[Alex Jones]], Gavin McCain, kaj aliaj, kaj estis kritikitaj pro tio. Krome, li estis kritikita pro gastigado de [[Konspira teorio|konspiraj teorioj]] kaj disvastigo de malveraj informoj, kaj en la kampo de la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2023|Kronvirusa pandemio]] kaj en la kampo de la ekzisto de eksterteranoj, neado de la [[klimata krizo]], kaj pli. Rogan pardonpetis por kelkaj el tiuj deklaroj post kritiko de [[Anthony Fauci]], kaj deklaris ke la podkasto ne devus esti konsiderita fidinda fonto de medicinaj informoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|www.joerogan.com}} * {{IMDb titolo|6567314}} * [https://www.youtube.com/channel/UCzQUP1qoWDoEbmsQxvdjxgQ Jutubo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Podkastoj]] [[Kategorio:Populara kulturo]] r2s4gi31wiyw910u58mnou8r6zzaz1q 0 844481 9506072 9449191 2026-11-02T06:22:33Z Sj1mor 12103 9506072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Luis López TOSAR''' (Cospeito, [[Provinco Lugo|Lugo]], 13a de oktobro 1971) estas hispana [[aktoro]], ricevinto trifoje de [[Goya-premio]]. La unua kiel plej bona duaranga aktoro en ''[[Los lunes al sol]]'' (2002) kaj la sekvaj kiel plej bona protagonista aktoro pro ''Te doy mis ojos'' (2003) kaj ''Celda 211'' (2009). ==Biografio kaj kariero== [[Dosiero:Luis Tosar (6859987544).jpg|eta|maldekstre|180px|Luis Tosar.|alt=]] Li ekkarieris per [[kurto]]j kaj poste estis konata pro la serio de Televisión de Galicia ''Mareas Vivas'', kiu startis en januaro 1999, filmita en [[galega lingvo]], kio famigis lin en [[Galegio]]. Li ricevis la [[Goya-premio]]n en 2003 kiel plej bona duaranga aktoro en ''[[Los lunes al sol]]'' kaj en 2004 kiel plej bona protagonista aktoro pro ''Te doy mis ojos''. Li ankaŭ ricevis la Arĝentan Konkon de la [[Donostia Kinfestivalo]] en 2003 pro ''Te doy mis ojos''. En 2009 li ripetis saman premion al plej bona protagonista aktoro pro ''Celda 211''. Li specialiĝis en roloj de energiaj, foje eĉ krudaj roluloj. Krom sia kina aktiveco, li partoprenas en humurisma triopo "The Magical Brothers" kaj en muzikgrupo ''Di Elas'' (disko en 2011). Aparte li estis proparolanto de la kultura etoso en la krizo de la vrako de la naftoŝipo ''Prestige'' (2002) dum la movado ''Nunca Máis''. Pli precize li foje apogis la politikan agadon de la [[Galega Naciisma Bloko|BNG]] kaj de la [[Galega naciismo]]. ==Filmoj== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- ! style="background: #B0C4DE;" | Jaro ! style="background: #B0C4DE;" | Titolo ! style="background: #B0C4DE;" | Rolulo ! style="background: #B0C4DE;" | Reĝisoro ! style="background: #B0C4DE;" | Notoj |- | rowspan="2"|1998 | ''Atilano presidente'' | Cazorla | Santiago Aguilar kaj Luis Guridi | |- | ''Una extraña mirada'' | Simón | José Manuel Quiroga | Kurto |- | rowspan="6"|1999 | ''Flores de otro mundo'' | Damián | [[Icíar Bollaín]] | |- | ''Celos'' | Luis | [[Vicente Aranda]] | |- | ''El corazón del guerrero'' | Esploristo | Daniel Monzón | |- | ''Si lo sé no vengo (a mi propio entierro)'' | Vendisto | Manolo Gómez | rowspan="3"|Cortometraje |- | ''El cumplido'' | Daniel | Rafa Russo |- | ''Amor serrano'' | Xefe | Luis Liste |- | rowspan="7"|2000 | ''Sé quién eres'' | Estévez | Patricia Ferreira | |- | ''El váter susurra'' | Teodoro | Rafael Calvo | Mezfilmo |- | ''Leo'' | Paco | [[José Luis Borau]] | |- | ''[[La comunidad]]'' | Gómez | [[Álex de la Iglesia]] | |- | ''Amores que matan'' | Antonio | [[Icíar Bollaín]] | Kurto |- | ''Besos para todos'' | El Bombilla | [[Jaime Chávarri]] | |- | ''El río tiene manos'' | Enterigisto | Beatriz del Monte | Kurto |- | rowspan="4"|2001 | ''Lena'' | Cigano | Gonzalo Tapia | |- | ''Visionarios'' | Delegado Gobierno | [[Manuel Gutiérrez Aragón]] | |- | ''[[Sin noticias de Dios]]'' | Policano | [[Agustín Díaz Yanes]] | |- | ''Un asunto pendiente'' | Esteban | José Manuel Quiroga | Kurto |- | rowspan="4"|2002 | ''Semana Santa'' | Antonio | Pepe Danquart | |- | ''[[Los lunes al sol]]'' | José Suárez | [[Fernando León de Aranoa]] | |- | ''Trece campanadas'' | Mateo | Xavier Villaverde | |- | ''Ciclo'' | Paisano | David Ulloa kaj Tristán Ulloa | Kurto |- | rowspan="6"|2003 | ''El lápiz del carpintero'' | Herbal | Antón Reixa | |- | ''El regalo de Silvia'' | Carlos | Dionisio Pérez Galindo | |- | ''Clases de ruso'' | Pedro | José Antonio Bonet | Kurto |- | ''Te doy mis ojos'' | Antonio | [[Icíar Bollaín]] | |- | ''[[La flaqueza del bolchevique (filmo)|La flaqueza del bolchevique]]'' | Pablo López | Manuel Martín Cuenca | |- | ''Lentura'' | Arturo | Manuel Iglesias Nanin | Kurto |- | rowspan="3"|2004 | ''La vida que te espera'' | Rai | [[Manuel Gutiérrez Aragón]] | |- | ''Inconscientes'' | Salvador | Joaquín Oristrell | |- | ''El último peldaño'' | Fran | José Manuel Quiroga | Kurto |- | rowspan="4"|2005 | ''Galatasaray-Dépor'' | Deportivo Fan | Hannes Stöhr | |- | ''El mundo alrededor'' | Florindo | Alejandro Calvo-Sotelo | |- | ''La noche del hermano'' | Lorenzo | Santiago García de Leániz | |- | ''Aupa Etxebeste!'' | Ŝtelisto | Asier Altuna kaj Telmo Esnal | |- | rowspan="3"|2006 | ''Cargo'' | Baptist | Clive Gordon | |- | ''El don de la duda'' | Arbitro | Alber Ponte | |- | ''Miami Vice'' | Montoya | [[Michael Mann]] | |- | rowspan="3"|2007 | ''Las vidas de Celia'' | Miguel Ángel | Antonio Chavarrías | |- | ''Hotel Tívoli'' | Suso | Antón Reixa | |- | ''Normal con Alas'' | Pastro Serafín | Coca Gómez | |- | 2008 | ''Casual Day'' | Cholo | Max Lemcke | |- | rowspan="3"|2009 | ''The limits of control'' | Viro | [[Jim Jarmusch]] | |- | ''La noche que dejó de llover'' | Spleen | Alfonso Zarauza | |- | ''Celda 211'' | Malamadre | Daniel Monzón | |- | rowspan="5"|2010 | ''La sinapsis del códice'' | Monseñor Hire | Pablo Iglesias | |- | ''En el insomnio'' | Rakontisto | José Ángel Alayón | Kurto |- | ''Mr. Nice'' | Craig Lovato | Bernard Rose | |- | ''18 comidas'' | Edu | Jorge Coira | |- | ''Lope'' | Fray Bernardo | Andrucha Waddington | |- | rowspan="5"|2011 | ''También la lluvia'' | Costa | [[Icíar Bollaín]] | |- | ''Crebinsky'' | Komandanto | Enrique Otero | |- | ''Mientras duermes'' | César | Jaume Balagueró | |- | ''Novo Vigo Vello'' | Li mem | Eduardo Rolland | rowspan="2"|dokumenta filmo |- | ''Luz de mar'' | Narrador | Luis Vázquez kaj Raúl Serrano |- | rowspan="3"|2012 | ''O Apóstolo'' | Xavier | Fernando Cortizo | Voĉo |- | ''Operación E'' | Crisanto | Miguel Courtois | |- | ''Una pistola en cada mano'' | L. | [[Cesc Gay]] | |- | rowspan="3"|2013 | ''Qué pena tu familia'' | Manuel Añón | Nicolás López | |- | ''Cólera'' | Estro | Aritz Moreno | Kurto |- | ''Una noche en el Viejo México'' | Panamá | Emilio Aragón | |- | rowspan="4"|2014 | ''Los fenómenos'' | Lobo | Alfonso Zarauza | |- | ''El niño'' | Jesús | Daniel Monzón | |- | ''Musarañas'' | Patro | Juan Fernando Andrés kaj Esteban Roel | |- | ''Murieron por encima de sus posibilidades'' | Antonio | Isaki Lacuesta | |- | rowspan="4"|2015 | ''Little Galicia'' | Luis | Alber Ponte | |- | ''A cambio de nada'' | Pastro Darío | Daniel Guzmán | |- | ''El desconocido'' | Carlos | Dani de la Torre | |- | ''Ma Ma'' | Arturo | [[Julio Medem]] | |- | rowspan="4"|2016 | ''Cien años de perdón'' | Galego | Daniel Calparsoro | |- | ''Toro'' | López | Kike Maíllo | |- | ''Share o no share'' | Serĝento | Juan Hervella-Rego | Kurto |- | ''[[1898: Los últimos de Filipinas]]'' | Martín Cerezo | Salvador Calvo | |- | 2017 | ''Plan de fuga'' | Leŭtenanto | Iñaki Dorronsoro | |- | rowspan="3"|2018 | ''Ola de crímenes'' | Cosme | [[Gracia Querejeta]] | |- | ''Yucatán'' | Lucas | Daniel Monzón | |- | ''La sombra de la ley'' | Aníbal Uriarte | Dani de la Torre | |- | rowspan="4"|2019 | ''El increíble finde menguante'' | Padre de Alba | Jon Mikel Caballero | Papel de voz |- | ''Quien a hierro mata'' | Mario | Paco Plaza | |- | ''[[Ventajas de viajar en tren]]'' | Martín Urales de Úbeda | Aritz Moreno | |- | ''[[Intemperie (filmo)|Intemperie]]'' | Paŝtisto | Benito Zambrano | |- | rowspan="2"|2020 | ''Adú'' | Gonzalo | Salvador Calvo | |- | ''Hasta el cielo'' | Rogelio | Daniel Calparsoro | |- | rowspan="3"|2021 | ''Maixabel'' | Ibon Etxezarreta | Icíar Bollaín | |- | ''Way Down'' | Simon | Jaume Balagueró | |- | ''Miracle Valley'' | Bartender | Greg Sestero | |- | rowspan="3"|2022 | ''Canallas'' | Luismi | Daniel Guzmán | |- | ''Código emperador'' | Juan | Jorge Coira | |- | ''En los márgenes'' | Rafael | Juan Diego Botto | |- | rowspan="3"|2023 | ''Fatum'' | Sergio | Juan Galiñanes | |- | ''The Fantastic Golem Affairs'' | Toni | Juan González kaj Fernando Martínez | |- | ''Todos los nombres de Dios'' | Santi Gómez | Daniel Calparsoro | |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Luís Tosar}} * [http://www.culturagalega.org/avg/persoas_detalle.php?Cod_prsa=34&busca=Luís%20tosar Luis Tosar en AVG] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231124191731/http://www.culturagalega.org/avg/persoas_detalle.php?Cod_prsa=34&busca=Lu%C3%ADs%20tosar |date=2023-11-24 }} en [[galega lingvo]] * [http://cortosdemetraje.com/playlist/luis-tosar Kurtoj de Luis Tosar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230408232902/https://cortosdemetraje.com/playlist/luis-tosar/ |date=2023-04-08 }} * [https://www.imdb.com/name/nm0869088/ en imdb] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Luis Tosar|revizio=154028843}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tosar, Luis}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] 0smth4oqbadysl5prxxa2jjimubu5u0 0 848195 9505900 9503861 2026-11-01T20:33:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505900 wikitext text/x-wiki ''Tiu artikolo temas pri individuoj kiuj mortigis plurajn viktimojn.'' ''Por politika amasmurdo, vidu [[Genocido|genocidon]] kaj [[Democido|democidon]].'' Ankaŭ ne konfuziĝo kun [[Masakro]]. ---- {{Informkesto organizaĵo}} '''Amasmurdo''' estas [[Murdo|murdago]] en kiu persono aŭ homoj mortigas plurajn homojn, kutime samtempe aŭ en tre mallonga tempodaŭro kaj en proksima geografia proksimeco <ref>Aggrawal A. (2005): «Mass Murder» i: Payne-James, J.J.; Byard, R.W.; Corey, T.S.; Henderson, C., red.: ''Encyclopedia of Forensic and Legal Medicine'', bind 3, London: Elsevier Academic Press, s. 216-223</ref>. La [[FBI]], la [[Federacia Buroo de Enketado]], difinas amasmurdon kiel la mortigon de tri aŭ pli da homoj en unu okazaĵo sen iu "malvarmigperiodo" inter la murdoj <ref>[https://www.fbi.gov/news/stories/2014/september/fbi-releases-study-on-active-shooter-incidents/pdfs/a-study-of-active-shooter-incidents-in-the-u.s.-between-2000-and-2013 ''A Study of Active Shooter Incidents in the United States Between 2000 and 2013''] {{Wayback|url=https://www.fbi.gov/news/stories/2014/september/fbi-releases-study-on-active-shooter-incidents/pdfs/a-study-of-active-shooter-incidents-in-the-u.s.-between-2000-and-2013|date=20151210170408}} (PDF), FBI, september 2013, Washington DC</ref><ref>[http://www.fbi.gov/publications/serial_murder.htm#two «Serial Murder»] {{Wayback|url=http://www.fbi.gov/publications/serial_murder.htm|date=20101007204834}}, FBI.</ref><ref>Collins, Randall (1. desember 2014): [http://link.springer.com/article/10.1007/s11873-014-0250-2 «Micro-sociology of mass rampage killings»] i: ''Revue de Synthèse'' '''135''' (4), s. 405-420</ref>. La termino amasmurdo kutime rilatas al senrilata-sendependa okazaĵo, do [[Regformo|reĝimo kiu]] rutine murdas civilulojn ne estus akuzita je amasmurdo. Se la sama reĝimo mortigis multajn homojn en unu okazaĵo, ĝi estus konsiderita amasmurdo Multaj agoj implikantaj amasmurdon ofte finiĝas kun tiuj respondecaj por la ago mortanta pro memmortigo aŭ estante mortigitaj fare de la [[polico]] <ref>Best, Joel (16. juni 2013): [http://reason.com/archives/2013/06/16/the-politics-of-gun-violence «How Should We Classify the Sandy Hook Killings? : The social construction of a mass shooting epidemic»]. ''Reason''.</ref>. Male al [[Seria murdisto|seriaj murdistoj]], la amasmurdisto kutime mortigas siajn viktimojn en subita eksplodo de perforto en publika loko, ne malofte finiĝante en memmortigo. Ekzemploj estas suicidbombistoj kaj lernejaj masakroj kiam homoj rapidis en lernejojn kaj pafis aŭ ponardis instruistojn kaj studentojn. Sed ankaŭ tiuj, kiuj murdas sian familion kaj finas la agon forprenante sian propran vivon, tiel nomatan plilongigitan memmortigon, devus povi esti nomitaj amasmurdistoj. Amasmurdo ankaŭ estas konata kiam virinoj en postnaska [[psikozo]] mortigas kaj la [[Novnaskito|novnaskiton]] kaj ĝiajn gefratojn kun la intenco protekti la infanojn kontraŭ iu minaco eneca en la psikozo. En [[krimmedicino]], amasmurdo estas kutime difinita kiel pli ol 3 homoj estas murditaj samtempe, ne kalkulante la kriminton. En la angla ekzistas ankaŭ la esprimo "spree killer", kiu rilatas al amasmurdistoj kiuj faras plurajn murdojn en pli ol unu loko en mallonga tempodaŭro. Kelkfoje la vorto estas uzata en figura signifo por [[Diktatoro|diktatoroj]], kiuj kaŭzis la morton de multaj homoj, eĉ se ili mem ne faris la agon. La koncepto de genocido estas rememoriga pri amasmurdo en sia enhavo, sed estas ĝenerale konsiderita malhavi la patologian staton de konfuzo kiu ĉeestas kutime en amasmurdo en la signifo uzita en ĝeneralaj laŭleĝaj kaj medicinaj kuntekstoj. La adoleskantoj kiuj faris amasmurdojn en siaj lernejoj, ankaŭ ne estis trafitaj per psikozo aŭ akuta konfuzo lige kun la krimoj, sed ĝenerale pruviĝis havi gravan personecmalsanon de psikosocia naturo. Ofte, kazoj de amasmurdo estas traktataj kiel [[masakro]]j kaj inverse, sen distingi inter la terminoj. Ne ekzistas objektiva difino de kio konsistigas "masakron". Diversaj internaciaj organizaĵoj proponis oficialan difinon de la esprimo [[Krimoj kontraŭ la homeco|krimoj kontraŭ la homaro]], kiu tamen inkluzivus kazojn de [[persekuto]] aŭ misuzo kiuj ne kaŭzas morton. Aliflanke, "masakro" ne estas nepre "krimo kontraŭ la homaro". Aliaj similaj terminoj inkluzivas [[militkrimo]]n, [[pogromo]]n, amasmortigon, kaj eksterjuĝan mortigon. Ekster kriminologio, la esprimo estas uzita en politika scienco kaj ankaŭ ordinarlingve por okazaĵoj en kiuj tre grandaj nombroj da homoj estis intencite mortigitaj, precipe en saĝe motivigitaj amasmortigoj per ŝtatperforto aŭ teroraj atakoj. La plej grandaj masakroj kaj amasmurdoj en la historio estis la provoj detrui tutajn loĝantargrupojn aŭ komunumojn de homoj, kutime surbaze de ilia etna aŭ religia aparteneco - kelkaj el tiuj amasmurdoj estas konsiderataj [[genocido]] kaj aliaj krimoj kontraŭ la homeco, sed ofte tiaj krimoj kondukis al malmultaj [[Kondamno|kondamnoj]] aŭ eĉ neniuj kondamnoj. Ekzemple, la [[holokaŭsto]] estas referita kiel fakorganizita amasmurdo kaj [[Adolf Eichmann]] estas konsiderita unu el la centraj gvidantoj en la organizo de la amasmurdo. == Funkciagintoj == Amasmurdo povas esti farita de individuoj agantaj memvole aŭ de agentoj en teroristaj organizaĵoj aŭ diversaj [[sekto]]j . Amasmurdo povas esti farita de individuoj aŭ organizaĵoj, dum diboĉa mortigo de unu aŭ du homoj. Amasmurdistoj devias de seriaj murdistoj, kiuj mortigas en du aŭ pli da lokoj preskaŭ sen paŭzo en tempo inter murdoj kaj ne estas difinitaj per la nombro da viktimoj, kaj [[Seria murdisto|seriaj murdistoj]], kiuj povas mortigi homojn dum longaj tempodaŭroj. Ofte, la murdintoj ofte faras [[sinmortigo]]n, kaj tio malhelpas precizan spuradon de la rektaj kialoj kaj mensa stato kiuj instigis ilin agi tiel kiel ili faris. Kaptitaj amasmurdistoj foje asertis ke ili ne klare memoras la okazaĵon. === Individuoj === Amasmurdistoj povas fali en plurajn malsamajn kategoriojn aŭ specojn de murdo, inkluzive de [[murdo ene de la familio]], murdo de [[kunlaboranto]]j, murdo de [[studento]]j aŭ murdo de hazardaj nekonatoj. Iliaj motivoj por murdo varias <ref>Rockefeller Institute of Government: [https://rockinst.org/blog/mass-shootings-the-motives-vary-but-the-path-to-violence-is-largely-the-same/ Mass Shootings: The Motives Vary, but the Path to Violence Is Largely the Same], 2022-09-20</ref>, kvankam elstaraj inter ili estas ŝajne [[venĝo]] kaj "kronika [[frustriĝo]] ". <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.npr.org/2012/12/14/167287373/many-mass-killers-have-had-chronic-depression|titolo=Multaj amasmortigintoj havas kronikan depresion}}</ref> Aliaj motivoj inkluzivas la bezonon de atento kaj famo <ref>ABC News [https://abcnews.go.com/GMA/story?id=4267309&page=1 What Pushes Shooters Over the Edge?], 2022-09-20</ref>. Kazoj de [[kontraŭamasa pafatako|amaspafadoj]] daŭre pliiĝas <ref>JAMA Network Open, Pablo A. Peña, Anupam Jena: [[doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.25388|Mass Shootings in the US During the COVID-19 Pandemic]] 10.1001/jamanetworkopen.2021.25388, 2021-09-16</ref>. Studo de 2018 asertas, ke almenaŭ triono de tiaj kazoj estas faritaj de homoj kun severaj [[Psika malsano|mensaj malordoj]], kiuj ne ricevis taŭgan traktadon <ref>Treatment Advocacy Center, Heather Carroll: [https://www.treatmentadvocacycenter.org/key-issues/violence/3626-serious-mental-illness-and-mass-homicide Serious Mental Illness and Mass Homicide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230519153652/https://www.treatmentadvocacycenter.org/key-issues/violence/3626-serious-mental-illness-and-mass-homicide |date=2023-05-19 }} 2022-09-20</ref>. Preter tio, multaj amasmurdistoj suferas de tendenco al sinmortigo ([[suicida ideiĝo]]), kaj agas en maniero kiu similas "koleran sinmortigon" <ref>Maggie Koerth [https://fivethirtyeight.com/features/suicide-prevention-could-prevent-mass-shootings/ Suicide Prevention Could Prevent Mass Shootings {{!}} FiveThirtyEigh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220608224312/https://fivethirtyeight.com/features/suicide-prevention-could-prevent-mass-shootings/ |date=2022-06-08 }}t 2022-06-06</ref><ref>Giving Compass: [https://givingcompass.org/article/research-indicates-connections-between-suicide-and-mass-shootings Research Indicates Connections Between Suicide and Mass Shootings] 2022-06-11</ref>. . Ĉi tio indikas, ke [[prevento de sinmortigo|malhelpi sinmortigon]] ankaŭ povas malhelpi kazojn de murdo kaj amaspafadoj. Aliaj fakuloj, tamen, atentigas, ke [[mensa sano]] estas nur unu el multaj riskfaktoroj por atenti <ref>Deutsche Welle (www.dw.com) [https://www.dw.com/en/mass-shootings-and-mental-illness-its-complicated/a-62388111 Mass shootings and mental illness: It's complicated {{!}} DW {{!}}] 07.07.2022 2022-09-20</ref>. === Teroristoj kiel solaj lupoj === Iuj el la individuoj, kiuj faras amasmurdon, estas [[Terorismo|teroristoj]] de la tipo nomata "solaj lupoj", agantaj el [[ideologio]], sed farantaj la ago sole, ekster la kadro de [[terorisma organizaĵo|terorisma movado aŭ organizaĵo]] kaj sen ricevi helpon aŭ materialojn de iu ajn grupo. === Terorismaj organizaĵoj === Multaj teroristaj organizaĵoj uzas la taktikon mortigi multajn viktimojn por atingi siajn politikajn celojn ([[terorisma atako|terorismaj atencoj]]). Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la masakron de la studentoj en Peshawar ([[:en:2014_Peshawar_school_attack|en]]) kaj la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]]. Kadre de la [[Atako de Hamaso kontraŭ Israelo|surpriza atako kontraŭ Israelo]], teroristoj de la terorisma organizaĵo [[Hamas]] faris amasmurdon en granda nombro da [[kibuco]]j kaj [[moŝavo]]j, la plej granda el kiuj estis [[Masakro en la muzika festivalo de Re'im|ĉe la naturfestivalo proksime de Ra'im]], kiu estas konsiderata la plej granda terorista atako en la historio de [[Israelo]]. === Sektoj === Certaj [[sekto]]j, precipe religiaj sektoj, faris kelkajn amasmurdojn, precipe de la tipo de [[Murdo-suicido]]. Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la sekton " La [[Movado por la Restarigo de la Dek Ordonoj de Dio]] " aŭ la sekton " [[Pordego al Ĉielo]] ". == Uzu ekster kriminologio == Ekster kriminologio, politike motivitaj amasmortigoj estis regule referitaj kiel amasmurdo, kiel ekzemple la [[Granda Teroro|Granda Teruro]] sub [[Stalin]], la masakroj de ĉirkaŭ duonmiliono da komunistoj en [[Indonezio]] de 1965 ĝis 1966, la la [[Ruĝaj Kmeroj]] -masakroj sub [[Pol Pot]] de 1975 ĝis 1979. en [[Kamboĝo]] aŭ la politikaj murdoj sub [[Mao Zedong|Mao]] dum la [[Kultura Revolucio]] en la [[Ĉina Popola Respubliko]] de 1966 ĝis 1976. Individuaj agoj de murdo dum genocido ankaŭ estis ofte priskribitaj kiel amasmurdo. Koncerne la holokaŭston kaj [[Porajmos]] en ĝia tuteco kaj dimensio, la esprimo amasekstermado estis elpensita; historiistoj poste nomis la industriigitajn naziajn mortigejojn [[Ekstermejo|ekstermkoncentrejojn]] . == Kelkaj famaj amasmurdistoj == === Usonaj amasmurdistoj === * Adamo Lanza * Andreo Kehoe * Brenda Ann Spencer * Charles Whitman * Eric Harris kaj Dylan Klebold * James Eagan Holmes * John Linley Frazier * Rikardo Speck * Ronald DeFeo, Jr. * Timothy McVeigh * Todd Kohlhepp === Aŭstraliaj amasmurdistoj === * Martin Bryant * Wade John Frankum === Britaj amasmurdistoj === * Tomaso Hamilton === Finnaj amasmurdistoj === * Matti Juhani Sarri * Pekka-Eric Auvinen === Kanadaj amasmurdistoj === * Marc Lepine === Kroataj amasmurdistoj === * Petar Brzica === Norvegaj amasmurdistoj === * Anders Behring Breivik === Svedaj amasmurdistoj === * Gunnar Bengtsson * Mattias Flink * Tore Hedin * John Filip Nordlund * Anton Lundin Pettersson * Tommy Zethraeus === Sudkoreaj amasmurdistoj === * Seung-Hui Cho === Germanaj amasmurdistoj === * Robert Steinhäuser * Tim Kretschmer == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Amasa pafado * [[Masakro]] * Murdo-suicido * [[seria murdisto]] * [[Krimoj kontraŭ la homeco|Krimo kontraŭ la homaro]] * [[Sinmortiga atako|Suicida atako]] * [[terorismo]] * [[militkrimo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://abcnews.go.com/US/story?id=2872452&page=1 Kio faras Amasan Murdinton?] * [https://web.archive.org/web/20080510134208/http://www.fullspectrumottawa.com/exposure/exposure_mass_murder.php Amasa Murdo: Vojo de Malgranda Persono al Senmorteco] * [https://www.motherjones.com/politics/2012/07/mass-shootings-map Interaktiva mapo de amasaj pafadoj] * [https://web.archive.org/web/20110307083040/http://www.massviolence.org/ Enreta Encyclopedio de Amasa Perforto] * [https://web.archive.org/web/20151002152559/http://www.boston.com/community/blogs/crime_punishment/2011/01/the_real_causes_of_mass_murder.html La veraj kaŭzoj de amasa murdo] de James Alan Fox. [[Boston.com]], la 16a de januaro, 2011. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Murdoj]] [[Kategorio:Amasmurdoj]] 4kcrsu3dumcxl7363blszlw09nxsssx 0 858009 9506024 9395504 2026-11-02T04:10:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Antonio SAURA Atarés''' ([[Huesca]], 22a de septembro 1930 - [[Cuenca]], 22a de julio 1998) estis hispana pentristo kaj verkisto, konsiderata kiel unu de la grandaj hispanaj artistoj de la [[20-a jarcento]]. Li estis frato de la kinreĝisoro [[Carlos Saura]] ==Biografio kaj kariero== Pro malsano li devis pasigi kvin jarojn lite, kaj ekpentris en 1943 kaj ekverkis en 1947. En la [[1950-aj jaroj]] ekekspoziciis kaj eliĝis al superrealismo, eĉ dum pli ol unu jaro en [[Parizo]]. En 1956 li ekpentris blanknigre pri la strukturo de la virina korpo. Reveninte en Hispanion, li fondis kun Manolo Millares, [[Pablo Serrano]], [[Rafael Canogar]], Luis Feito kaj aliaj artistoj la grupo El Paso (1957-1959). Li ekspoziciis por la unua fojo en Parizo en la Galerio Stadler en 1957. En 1958, li partoprenis kun [[Antoni Tàpies]] kaj [[Eduardo Chillida]] en la [[Bienalo de Venecio]] kaj en 1959 estis invitita en la dua eldono de [[Documenta]] en [[Kassel]] (Germanio). Inter 1957 kaj 1960 li realigis seriojn de grandformataj pentraĵoj kies temoj ripetiĝos: krucumoj, damoj, portretoj, nudaĵoj kun aŭ sen pejzaĝoj, pastroj, la hundo de Goya kaj homamasoj. En 1960 li realigis sian unuan [[serigrafio]]n kaj fasciniĝis prie; li faros 632 tiajn verkojn. li fekunde laboris kiel ilustristo en altkvalitaj aldonoj de literaturaj verkoj, kiel [[La Kiĥoto]] de [[Miguel de Cervantes]], ''El Criticón'' de [[Baltasar Gracián]], [[1984 (romano)|1984]] de [[George Orwell]], [[Pinokjo]] de [[Carlo Collodi]] en la adaptaĵo de [[Christine Nöstlinger]], la taglibroj de [[Kafka]], kaj ''Sueños y discursos'' de [[Francisco de Quevedo]] inter aliaj. En 1997, Antonio Saura estis nomumita Doktoro ''Honoris Causa'' ĉe la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]]. Saura mortis la 22an de julio 1998 en Cuenca, estante 67-jaraĝa, kiel konsekvenco de [[leŭkemio]] suferata en la lasta vivojaro. Poste oni fondis en Kvenko Fondaĵo Antonio Saura, kiu poste fermiĝis pro manko de subteno, dum patrino kaj filino, heredantoj de la aŭtorrajtoj administras ilin el [[Ĝenevo]]. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.antoniosaura.org/ Fundación Archives Antonio Saura] * [https://web.archive.org/web/20130819055415/http://www.artelandia.com/es/artista/antonio-saura-biografia Antonio Saura, Biografio]. * [https://web.archive.org/web/20071217014804/http://www.santiagoamon.net/art.asp?cod=41 «Las multitudes de Antonio Saura», de Santiago Amón] * [http://www.elpais.com/articulo/cultura/Saura/Saura/elpepicul/20070406elpepicul_2/Tes «Saura contra Saura»] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saura Atarés, Antonio}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Antonio Saura|revizio=156240309}} [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] [[Kategorio:Aragonaj verkistoj]] p2ipzxbuhmx33y76w5x5b2oa990h1nb 0 861130 9505896 9455236 2026-11-01T20:16:15Z Tiguliano 34250 /* Rilato al Esperanto */ 9505896 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Cheste (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-V|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10 |bildo=Cheste2015.JPG}} '''Cheste''' ({{lang-ca|Xest}} kaj {{lang-es|Cheste}}) estas [[Hispanio|hispana]] urbo kaj municipo, situanta en la interno, en la komarko Hoya de Buñol, en la [[Valencio (provinco)|provinco Valencio]], aŭtonoma [[Valencia Komunumo]], 26 kilometrojn de la provinca ĉefurbo. Ĝi havas populacion de {{Unuo|8962}} loĝantoj (2023). Ĝia fundamenta kaj tradicia agado estas agrikultura, fokusita precipe al la kultivado de vinberoj. Ĝi estas [[Hispana lingvo|hispanlingva]] municipo, en kiu la hispana havas lingvan superregadon je jura nivelo. == Geografio == La reliefo de la municipo estas ĉefe ebena, en la transiro inter la montaro de Chiva kaj la Plana de Cuart. En la municipa tereno kiu venas en la montaro de Chiva, nordokcidente, estas la plej altaj altaĵoj, kiel ''Portillo de San Roque'' (271 m), ''La Cumbre'' (392 m), ''Alto de los Mojones'' (426 m) kaj ''Alto del Basto'' (571 m). Trairas la municipan teritorion rojaj ravinoj: ''Cuchillo'', ''Pedriza'', ''Cañadafría'', ''Peñarroya'', ''Hondo'', ''Grande'' kaj ''Rambla de Chiva'', kiu trairas de okcidento orienten. La loĝloko estas konstruita sur ebena tereno, sur 218 metroj sur la marnivelo, kvankam estas ankaŭ malgranda altaĵo sur kiu staras la preĝejo.<ref>[https://www.cheste.es/page/situacion «Situación».] Ayuntamiento de Cheste. 7a de julio 2014. Konsultita la 24an de novembro 2020. </ref>​ == Historio == Cheste havas multajn prahistoriajn lokojn, kiel [[El Castillarejo|''El Castillarejo'']] kaj [[Cabezo Redondo|''Cabezo Redondo'']], kaj elstaras [[Tesoro de Cheste|Trezo de Cheste]] (1864), kolekto de iberaj [[Monero|moneroj]] kaj [[Juvelo|juveloj]], konata tutmonde. Restoj de [[romianoj]] ankaŭ estas en ''Rambla de la Canaleja'', ''Canales'' kaj ''Cambrillas''. Dum la muzulmana tempo, Cheste estis malgranda vilaĝo sub la korao de [[Valencio]] kaj la hisn de [[Chiva]]. Laŭ ''[[Donationum regni Valentie]]'', [[Jakobo la 1-a (Aragono)|Jakobo la 1-a de Aragono]] (1208-1276) donis Cheste al Pere Cornell en 1244, sed ekde 1251 ĝi apartenis al Ximén Pérez d'Arenós post interŝanĝo kun [[Onil]] kaj [[Castalla]]. [[Jakobo la 2-a (Aragono)|Jakobo la 2-a de Aragono, ''la Justa'']] (1267-1327) donis specialajn rajtojn al Cheste. En 1320, la loĝantoj ricevis privilegiojn kaj liberecojn, kaj ili nur devis pagi impostojn kaj partopreni en militoj. En 1371, Joan, grafo de Prades, enmetis novan regimon, pli striktan. En 1440, Joan de Valterra vendis Cheste al Guillem Ramón de Montcada, kaj en 1445, lia filino Orfresina vendis ĝin al Berenguer Mercader. Post la forpelado de la moriskoj, Cheste estis repopulita en 1611 de Cristòfol Mercader, kiu enmetis severajn regulojn, kaŭzante konfliktojn dum pli ol 80 jaroj. Dum la [[Milito de hispana sukcedo|Sukcesia Milito]], Cheste suferis damaĝojn kaj ricevis jaron de foirejo. Dum la franca okupacio, la trupoj de [[Louis Gabriel Suchet]] okupis Cheste ĝis aŭgusto 1813. La 2-an de decembro 1838, dum la [[Unua Karlisma Milito|unua karlista milito]], okazis batalo inter la trupoj de [[Ramón Cabrera]] kaj la izabelanaj en la regiono ĉirkaŭ Cheste. === Rilato al Esperanto === Cheste havas longan kaj elstaran rilaton al Esperanto. En la komenco de la 20-a jarcento, ĝi havis tre altan proporcion de esperantistoj, danke ĉefe al la klopodoj de la aktivulo [[Francisco Máñez Sánchez]]<ref>[https://www.cheste.es/noticia/ayuntamiento-cheste-edita-libro-del-historiador-jose-vicente-castillo-sobre-biografia-del-esperantista-chestano-francisco-manez Prezentado de libro kun la biografio de Francisco Máñez]</ref>. Dum la 1920-aj jaroj ĝi iĝis la centro en la valencia regiono de la gastigado de aŭstraj infanoj post la milito. En la 1970-aj jaroj alia aktivulo, [[Enrique Arnau]] konservis la entuziasmon en la urbo. Ambaŭ, Máñez kaj Arnau, havas stratojn en Cheste, dediĉitajn al ilia memoro kaj esperanta aktivado. Se oni aldonas la straton Doktoro Zamenhof, ĝi estas unu el la urboj kun plej multe da [[ZEOj]] en la mondo.<ref>[http://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2010/07/09/cheste-tie-ci-oni-parolas-esperanton/721444.html Cheste: ´Tie ci oni parolas esperanton´]. El Mercantil Valenciano, 7 de julio 2009.</ref><ref>[http://www.lasprovincias.es/20091205/culturas/esperanto-lingvo-oficiala-20091205.html Esperanto, lingvo oficiala], Vicente Lladró. Las Provincias, 5 de decembro 2009.</ref> Ekzistas plu aktiva Esperanto-klubo en la urbo, nomata ''[[Esperanto-grupo Lumradio]]''. La [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] okazis en la valencia urbo Cheste, de la 5-a ĝis la 8-a de septembro 2024.<ref>[https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Esperanto-Kongreso - De la 5a ĝis la 8a de Septembro de 2024 - Valencio-Cheste]</ref> ==== Lokaj Esperantistoj ==== *Francisco Máñez Sánchez; *[[Enrique Arnau Prosper]]; *[[Augusto Casquero de la Cruz]]; *José Julio Andrés Tarín; == Ekonomio == En la unua duono de la 19-a jarcento, oni produktis [[vinon]], [[Oleo|oleon]], [[Karobo|karobojn]], [[Silko|silkon]], [[Maizo|maizon]], [[Tritiko|tritikon]] kaj [[Legomo|legomojn]]. Nuntempe, la regiono fariĝis grava por [[Vinkultivado|vinproduktado]] kaj ricevis propran kvaliton. Hodiaŭ, krom la vinproduktado, la ekonomio ankaŭ baziĝas sur [[Pluva agrikulturo|sekaj kultivaĵo]]<nowiki/>j kaj nova industrio. == Monumentoj kaj interesaj lokoj == [[Dosiero:Pregxejo de Cheste.jpg|eta|230ra|maldekstre|Fasado de la preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto.]] * Paroĥa preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto, konstruita en la 19-a jarcento. * Ermitejo Sankta Vicente Ferrer, konstruita en 1573, kun la statuo de la Virgulino de la Glora Soleco, patronino de la urbo. * Sinjorecaj palacoj, de fino de la 19-a jarcento, situantaj en la centro de la urbo. * Municipa Bazaro. Konstruaĵo de 1928. * Kurejo Ricardo Tormo: por ĉampionecoj de [[motorcikla sporto]]. * ''Centro Educativo de Cheste'', tradicie konata kiel ''Universidad Laboral de Cheste''. unu el la plej grandaj edukaj kompleksoj de Eŭropo, kun diversaj avangardaj konstruaĵoj de fino de la 1960-aj jaroj * Agrikultura Sindikato. Ekde 1981, ĝi havas trinkejon.   == Bildoj == <gallery> Cheste xxiv agosto mmxiii 12.JPG|Urbodomo. San Lucas de Cheste 02.JPG|Paroka preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto. Cheste xxiv agosto mmxiii 11.JPG|Agrara Sindikatejo kaj Rurala Ŝparkaso. Cheste xxiv agosto mmxiii 19.JPG|Restaĵoj de malnova faruna muelejo. Cheste xxiv agosto mmxiii 17.JPG|Placo de la preĝejo. Circuit de la Comunitat Valenciana Ricardo Tormo 2011 004.jpg|Circuito Ricardo Tormo. Muta drakofontano.jpg|Skulptaĵo kaj fontano drakoforma en la Eduka Komplekso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Cheste (stacidomo)]] * [[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Hispanio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.cheste.es/}} ({{es}}) * «[https://www.cheste.es/noticia/ayuntamiento-cheste-homenajea-esperantistas-recepcion-oficial-del-82o-congreso-espanol-esperanto El Ayuntamiento de Cheste homenajea a los y las esperantistas en la recepción oficial del 82º Congreso español de Esperanto | Ayuntamiento de Cheste]» (hispane), 09-09-2024. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Cheste| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Valencio]] 3y6pf8oipunrl076nkki16tod5e8jzv 828 873614 9505757 9339029 2026-11-01T15:23:13Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Modulo:Wikidades/i18n]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 8766025 Scribunto text/plain local i18n = { ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Eco ne trovia.", ["qualifier-not-found"] = "Kvalifiko ne trovita." }, ["datetime"] = { -- $1 is a placeholder for the actual number, or use the format of #time parser function ["beforenow"] = "fa $1", -- how to format negative numbers for precisions 0 to 5 ["afternow"] = "d'aquí $1", -- how to format positive numbers for precisions 0 to 5 ["bc"] = '$1 a. K.', -- how print negative years ["ad"] = "$1 dC", -- how print 1st century AD dates [0] = "$1 miliardoj da jaroj", -- precision: billion years [1] = "$100 milionoj da jaroj", -- precision: hundred million years [2] = "$10 milionoj da jaroj", -- precision: ten million years [3] = "$1 milionoj da jaroj", -- precision: million years [4] = "$100000 jaroj", -- precision: hundred thousand years; thousand separators added afterwards [5] = "$10000 jaroj", -- precision: ten thousand years; thousand separators added afterwards [6] = '"jarmilo" "<span style=\'font-variant:small-caps; text-transform:lowercase;\'>"xrY"</span>"',-- precision: millennium [7] = '"jarcento" "<span style=\'font-variant:small-caps; text-transform:lowercase;\'>"xrY"</span>"',-- precision: century [8] = "dekjaro de $1", -- precision: decade [9] = "$1", -- precision: year [10] = "F Y", -- precision: month [11] = function(ts) return mw.ustring.match(ts, "-(%d+)T") == "01" and 'j"r" F Y' or 'j"-a de" F Y' end, -- precision: day ["hms"] = {["hours"] = "h", ["minutes"] = "m", ["seconds"] = "s"}, -- duration: xh xm xs }, ["years-old"] = {"($1 jaro)", "($1 jaroj)"}, -- year(s) old, as in {{PLURAL:$1|singular|plural}} ["cite"] = { -- cite parameters of local templates ["title"] = "titolo", ["author"] = "aŭtoro", ["date"] = "dato", ["pages"] = "paĝo", ["language"] = "lingvo", -- cite web parameters ["url"] = "url", ["website"] = "paĝaro", ["access-date"] = "alirita", ["archive-url"] = "arxiuurl", ["archive-date"] = "arxiudata", ["publisher"] = "eldoninto", ["quote"] = "citació", -- cite journal parameters ["work"] = "publicació", ["issue"] = "exemplar", ["issn"] = "issn", ["doi"] = "doi" }, -- local wiki settings ["addpencil"] = true, -- adds a pencil icon linked to Wikidata statement, planned to overwrite by Wikidata Bridge ["categorylabels"] = "Category:Paĝoj kun etikedoj de Vikidatumoj sen traduko", -- void for no local category ["categoryprop"] = "", -- Category:Pages using Wikidata property $1 (void for no local category) ["categoryref"] = "", -- Category:Pages with references from Wikidata (void for no local category) ["addfallback"] = {'fr', 'it', 'es', 'gl', 'pt', 'an', 'ast', 'ext'}, -- additional fallback language codes ["suppressids"] = {}, -- list of Qid values to suppress, i.e. no linguistic content ["qidlabels"] = false -- show labels as Qid if no fallback translation is available (default true) } -- Functions for local grammatical cases and local fixes local cases = { -- local fixes ["infoboxlabel"] = function(word) return require("Module:Wikidades/labels").fixInfoboxLabel(word, "adm") end, ["infoboxlabelplain"] = function(word) return require("Module:Wikidades/labels").fixInfoboxLabel(word, "plain") end, ["infoboxdata"] = function(word) return require("Module:Wikidades/labels").fixInfoboxData(word) end, -- plurals with rules in Catalan ["plural"] = function(word, ...) if arg[1] == "ca" then return require("Module:ca-flexió").plural(word) end return word end, -- ordinal in Catalan, needs to be internationalised ["ordinal"] = function(number, ...) if arg[1] == "ca" then return require("Module:ca-flexió").ordinal(number, arg[2]) end return number end, -- naming locations with a referent -- arg[1]=actual lang, arg[2]=requested lang, arg[3]=location Qid, arg[4]=article Qid ["location"] = function(label, ...) return require("Module:Location").naming(label, arg[2], arg[3]) end, ["locationcontext"] = function(label, ...) return require("Module:Location").naming(label, arg[2], arg[3], arg[4]) end, -- fraction notation ["fraction"] = function(value) return require("Module:Wikidades/Units").fraction1(value) end, } return { i18n = i18n, cases = cases } 6anlxt2puuxkv9f2ox6fa45xljpze28 4 873617 9505811 8766688 2026-11-01T17:27:53Z Taylor 49 126294 -{{redaktas|Tlustulimu}} 9505811 wikitext text/x-wiki {{LuaModuleDoc}} <onlyinclude> Ĉi tiu modulo transprenas datumojn el Vikidatumoj. </onlyinclude> Tio estas la dokumentado de [[Modulo:{{ROOTPAGENAME}}]] en Esperanto. Tiu modulo alportas formatitajn datumojn el Vikidatumoj. Ĝi laboras en loka lingvo kaj ĝi havas eblojn por internaciigo. Wondering what does Wikidades mean? See [[wikt:en:dada#Catalan]]. == Funkcioj == Bazaj funkcij: * <code>[[#Funkcio claim|claim]]</code>: redonas la valoron (aŭ valorojn) de deklaro aŭ kalifikon formatitan per parametroj aŭ uzante defaŭltan formaton depende de datuma tipo. Aliaj funkcioj: * <code>[[#Funkcio getLabel|getLabel]]</code>: redonas la etikedon de ero, kun kelkaj nedevigaj parametroj. * <code>[[#Funkcio getParentValues|getParentValues]]</code>: redonas etikedojn kaj gepatrajn valorojn de eco, rekursive. * <code>[[#Funkcio linkWithParentLabel|linkWithParentLabel]]</code>: kreas ligilon kun la etikedo de gepatra eco. Ekzemple, por ligi {{P|lang=en|P405}} kun la etikedo {{P|lang=en|P835}} de la gepatra ero. * <code>[[#Funkcio yearsOld|yearsOld]]</code>: redonas la aĝon de persono: diferenco inter {{P|lang=en|P569}} kaj {{P|lang=en|P570}}, se la du ecoj ekzistas; aŭ diferenco inter {{P|lang=en|P569}} kaj aktuala dato, se ne estas P570. Redonas la kompletajn jarojn (nn) aŭ gamon de jaroj (nn/mm) depende de precizeco de la datumoj. * <code>[[#Funkcio editAtWikidata|editAtWikidata]]</code>: redonas penikan simbolon ligitan al deklaro sur Vikidatumoj. Planita estas pop up redakta interfaco surbaze de [[mw:Wikidata Bridge]]. Aliaj [[#Utility functions|utility functions]]: getSiteLink, lang, numStatements, validProperty, formatNum. == Funkcio claim == Redonas la valoron (aŭ valorojn) de deklaro aŭ kvalifikiĝinto formatita per parametroj aŭ uzante defaŭltan formaton depende de la datuma tipo. Defaŭlte, ĝi referas al la Vikidatuma ero (Qid) asociatita al la aktuala paĝo. Kompleta sintakso: :<code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|claim|item= |lang= |property= |qualifier= |value= |list= |tablesort= |formatting= |separator= |conjunction= |editicon= |showerrors= |default= }}</nowiki></code> Aldona sintakso por tabela formato: :<code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|claim|item= |lang= |property= |qualifier= |qualifier2= |...|qualifier</nowiki>''x''<nowiki>= |formatting=table |tablesort= |sorting= |rowformat= |rowsubformat1= |...|rowsubformat</nowiki>''x''<nowiki>= |colformat0= |...|colformat</nowiki>''x''<nowiki>= |case0= |...|case</nowiki>''x''<nowiki>= |separator= |conjunction= |editicon= |showerrors= |default= |references= }}</nowiki></code> === Ĝeneralaj parametroj === *<code>item=</code> (nedeviga) Difinas eron (Qid) alian ol tiun asociitan al aktuala paĝo. Uzu ĝin modeste ĉar arbitra aliro al Vikidatumoj estas multekosta. Ĝi povas estas difinata en la gepatra framo de la ŝablono. Aliaso <code>from</code>. *<code>lang=</code> (nedeviga) Indikas la kodon de donita lingvo. Ĝi povas esti difinata en la gepatra framo de la ŝablono. Defaŭlte, ĝi uzas la lokan lingvon de la vikio. Se ne estas etikedo en ĉi tiu lingvo, tiam ĝi provas en la refalaj lingvoj ​​difinitaj en MediaWiki. Sur la sencimiga konzolo tajpu =mw.dumpObject(mw.language.getFallbacksFor(mw.getContentLanguage():getCode())) por vidi la refalajn lingvojn de via vikio. Se la etikedo ne estis trovita en la preferata lingvo, ĝi aldonas la lingvan kodon kaj etikedan simbolon por traduki ĝi sur Vikidatumoj. [[Dosiero:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|Redaktu la valoron sur Vikidatumoj|link=d:Q12069631#P31]] por traduki ĝin sur Vikidatumoj. *<code>property=</code> (deviga) Eco-id de la deklaro (Pid). Eblas difini alternativajn ecojn kun iu ajn apartigilo, ekzemple "P17 or P131", kaj ĝi prenas la unuan trovitan. Ĝi ankaŭ akceptas minusklan p, sed ĝi ne estas rekomendata. Ĝi ankaŭ akceptas la ecan etikedon, ekzemple "property=country" estas ekvivalento al "property=P17" por {{P|lang=eo|P17}}. *<code>qualifier=</code> (nedeviga) Kvalifikiĝinto (Pid) de eca valoro. *<code>value=</code> (nedeviga) Valoro preferata al Vikidatumo. Ĝi povas esti nedeviga parametro en ŝablono kun formato <nowiki>{{{parametro|}}}</nowiki>, tiel se ĝi ekzistas ĝi prenas la valoron de la parametro, se ĝi estas malplena ĝi ricevas la valoron el Vikidatumoj. ** <code>value=NONE</code> Kun ĉi tiu specifa valoro, ĝi redonas malplenan signoĉenon. Tio ebligas meti parametron kiu ne alportas ion el Vikidatumoj, aŭ montri nur valorojn provizitaj en la ŝablono per <code><nowiki>{{{parametro|NONE}}}</nowiki></code>. Ĝi egalas al vikia sintakso: <code><nowiki>{{#ifeq:{{{parameter|}}}|NONE|<!-- faru nenion -->}}</nowiki></code>. *<code>references=</code> (nedeviga) Kun ajna valoro krom "false", "no" aŭ "" (malplena), rekomendata <code>yes</code> por legeblo, ĝi montras la referencojn de la valoro. Kun nombra valoro ĝi estas la maksimuma nombro da referencoj alportendaj por la deklaro, defaŭlte 1. Se ekzistas {{P|lang=eo|P854}}, kaj ĉu {{P|lang=eo|P1476}} aŭ {{P|lang=eo|P248}}, tiam ĝi estas formatita kun {{Q|lang=eo|Q5637226}} uzante la lokajn parametrojn difinitajn en tabelo i18n["cite"] en [[Modulo:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. Se ekzistas {{P|lang=eo|P1433}}, kaj titolo aŭ deklarita en, tiam ĝi estas formatita kun {{Q|lang=eo|Q5624899}}. Alie, ĝi estas formatita kiel teksto. *: Se uzata kun formatting=table (vidu [[#Parameters of table with property and qualifiers|malsupre]]) vi devas inkludi lokokupilon por referencoj. *<code>onlysourced=</code> (nedeviga) Kun ajna valoro alia ol "false", "no" aŭ "" (malplena), rekomendita <code>yes</code> por legeblo, ĝi montras nur valorojn kun taŭgaj referencoj. Ne taŭgaj referencoj inkluzivas: {{P|P143|lang=eo}}, {{P|P4656|lang=eo}}, {{P|P3452|lang=eo}} kaj {{P|P887|lang=eo}}. *<code>list=</code> (nedeviga): ** <code>list=true</code> (default) shows a list of all preferred and normal values (see separator and conjunction below). It never fetches deprecated values. ** <code>list=false</code> or <code>list=no</code> shows only one value, the best ranked (preferred or normal) or the oldest of those with the best rank. ** <code>list=lang</code> for monolingual values, shows values corresponding to the language of the lang parameter. See parameters lang and formatting for monolingualtext. ** <code>list=notlang</code> for monolingual values, it does not show values corresponding to the language of the lang parameter. * <code>listrank=bestrank</code> lists only the best ranked values, either preferred or normal. If list=lang is used then bestrank is ignored. For compatibility with older versions, list=bestrank or list=firstrank are aliases. It is equivalent to list=true if all values have the same rank. It is equivalent to list=false if only one value is best ranked. * <code>listmax=''<number>''</code> Sets the maximum number of values to be returned. For compatibility with older versions, list=''<number>'' is also valid. Setting listmax=1 is equal to list=false. Setting listmax=0 is equal to list=true. * <code>tablesort=0</code> (nedeviga) sorts the list in ascending order. By default, sorting is by rank (preferred, normal), and by order in Wikidata. * <code>separator=</code> (nedeviga) Separator to use in lists or tables. For lists, the default is [[MediaWiki:Comma-separator]] (in English a comma and a blank space ',%nbsp;'). For tables, the default is a line break <nowiki><br /></nowiki>. In some specials cases, a <nowiki><br /></nowiki> may not work if it is included with [[mw:Strip marker|strip markers]]. The alternative is to use the mark of a line feed control character: separator=LF. * <code>conjunction=</code> (nedeviga) Conjunction to use as a separator between the last two elements of a list. By default, it is equal to 'separator' if it is defined, otherwise it is [[MediaWiki:And]] plus [[MediaWiki:Word-separator]] (in English ' and '). For tables the default is a line break <nowiki><br /></nowiki>. * <code>qseparator=</code> (opcional) Separator for qualifiers to use in lists or tables. For lists, the default is separator. For tables the default is [[MediaWiki:Comma-separator]]. * <code>qconjunction=</code> (opcional) Conjunction for qualifiers. For lists the default is conjunction. For tables, the default is qseparator. *<code>case=</code> (nedeviga) Grammatical case to be used. As a general cases handled by the module: ** case=gender: according to {{P|lang=en|21}} of the element it shows the label {{P|lang=en|P2521}} of the value. ** case=smallcaps, shows the label in small caps. ** For other particular cases of the local wiki, see the documentation of [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. It may include case=location according with local settings. *<code>itemgender=</code> (nedeviga) Item where to check {{P|lang=en|21}} for using the feminine form if necessary. By default it is <code>item</code>. It is used in combination with case=gender. *<code>editicon=</code> (nedeviga) Definition of the pencil icon [[File:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|Edit the value on Wikidata|link=d:Q12069631#P31]] to show and edit the statement fetched from Wikitada (planned to pop up an editing interface by [[mw:Wikidata Bridge]]). Value of editicion is get from invoke call, or from parent frame of the template, or by default from definition of value addpencil in [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] as wiki setting. ** editicon=true: show the icon. It will not be necessary if this is the default value of the wiki. ** editicon=false or editicon=no: do not show the icon. ** editicon=right: show the icon and align it to the right. *<code>shownovalue=</code> (nedeviga) Flag for ignoring statements defined as "no value". By default it is shownovalue=true showing message [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue]]. With shownovalue=false or shownovalue=no then the statement is ignored. *<code>showsomevalue=</code> (nedeviga) Flag for ignoring statements defined as "some value". By default it is showsomevalue=true showing message [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue]]. With showsomevalue=false or showsomevalue=no then the statement is ignored. *<code>showerrors=</code> (nedeviga) With any value, typically 'yes', it shows error messages, if any. By default it shows the 'default' parameter. *<code>default=</code> (nedeviga) Text to show for any error if 'showerrors' parameter is not defined. *<code>sandbox=</code> (opcional) With any value, typically 'yes', it redirects the invokes to subpage [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/{{int:Sandboxlink-subpage-name}}|/sandbox]]. The title of the subpage is retrieved from [[MediaWiki:Sandboxlink-subpage-name]], "sandbox" in English, check it in the wiki language if necessary. This parameter can be used as parent from a template. It makes no sense used directly in an invoke or require for testing purposes. To be used only in preview or temporally as the sandbox module should not have any permanent link. === Parameters for formatting === <code>formatting=</code> (optional). Options for formatting depending on the data value and type: Data value entity: : Item or property (''wikibase-item, wikibase-property''): :* <code>formatting=raw</code> Wikidata id (Qid or Pid) of the value. :* <code>formatting=label</code> Label of the value in local language, its fall backs or as ''raw''. :* <code>formatting=sitelink</code> Title of the local site page, not linked. If there is no local page then it returns the format raw prefixed with interwiki link "d:". :* <code>formatting=internallink</code> Internal link whenever possible: 1) to local wiki page (sitelink), 2) red link to the label if it does not exist as sitelink in another Wikidata item, 3) to Wikidata as last option. :* <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace. It can include templates or parser functions with a non-expanded format: {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>$1{{tl|))}} or {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>parameter name{{tl|1==}}$1{{tl|))}}, or alike. :: The default format is a [[m:Help:Piped link|piped link]] with link target as ''sitelink'' and link label as ''label''. A link to Wikidata is formatted with <span style="color:#5f9cbb;">light blue color</span> different from the <span style="color:#0645AD;">internal blue link</span>. ::* <code>formatting=ucfirst</code> Variant of the default piped link with uppercase in first letter of label. In a list, it is used only for the first value. ::* <code>formatting=ucinternallink</code> Both "ucfirst" and "internallink". : Lexeme (''wikibase-lexeme''): :: Fetches first lemma of the lexeme with its language code if it is different from the wiki language. For example, see {{P|lang=en|P6553}}. It accepts <code>formatting=raw</code> and <code>list=lang</code>. See these parameters above. Data value string: : General: :* <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace, for example: <code><nowiki>formatting=[http://whc.unesco.org/en/list/$1 $1]</nowiki></code>. For identifiers statements with an auto-generated link, the pattern can be found in the talk page of the property. It can include templates or parser functions with a non-expanded format (see above for entity). : Type URL: :* <code>formatting=weblink</code> Format as external link with the website as label: <nowiki>[http://www.example.com example.com], [http://example.com/en/page example.com…]</nowiki>. : Type external-id: :* <code>formatting=externalid</code> Format as external link with the URL pattern from {{P|lang=en|P1630}} in entity Pid of <code>property</code>. : Type math formula: :: Returns the content wrapped with tag <nowiki><math></nowiki> that generates an image of the formula. See [[mw:Extension:Math]] and examples in {{P|lang=en|P2534}}. : Type musical notation :: Returns the content wrapped with tag <nowiki><score></nowiki> that generates an image of the score. See [[mw:Extension:Score]] and examples in {{P|lang=en|P6686}}. Format options: :* <code>formatting=sound</code> (optional) Adds the attribute sound="1" to the tag, embedding an audio player after the score image. Data value quantity: : By default it shows the quantity. * <code>formatting=unit</code> Shows the quantity and the unit. It can show plural units if it is defined at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. ** <code>formatting=unitlinked</code> Alternative with unit name linked. * <code>formatting=unitcode</code> Shows the quantity and the code or abbreviation of the unit defined in {{P|lang=en|5061}}. It can be changed locally at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. If not found it shows the unit name. ** <code>formatting=unitcodelinked</code> Alternative with unit code linked. * <code>formatting=duration</code> Shows a duration quantity broken into human-readable units: millennia, centuries, decades, years, days, hours, minutes, and seconds. For example, 123456 seconds: 1 day, 10 hours, 17 minutes and 36 seconds. Previously it tries to convert the unit to seconds (using convert=Q11574), otherwise it assumes the quantity is expressed in seconds. ** <code>formatting=durationhms</code> Shows duration abbreviated in hours, minutes and seconds. For example, 12345 seconds: 3h 25m 45s. Format of local abbreviations can be defined at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] in table "hms". ** <code>formatting=durationh:m:s</code> Shows duration hms simplified, as in 3:25:45, or minutes and seconds as in 01:23 or 45:00. ** <code>formatting=durationm:s</code> Shows duration in minutes and seconds, even if greater than 60 minutes (i.e. used in duration of songs). * <code>formatting=raw</code> Shows the quantity without any language format, that is with decimal point and no thousand separators. It is the appropriate format for numerical calculations. See also the [[#Utility functions|function formatNum]] for applying the format to the final result according to language definitions. * <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace. * <code>numformat=''%width.precision'flag'''</code> Formats according to [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.format|string.format specifiers]] for numbers, where width is the total width of the returned value, a point is the decimal separator, precision is the number of decimal places to show, and flag can be: f floating point, e scientific notation, i integer, o octal, h hexadecimal, E i H upper-case, among others. For example, for number 15.656: "%.1f" formats 15.7, "%05i" formats 00015, "%.2e" formats 1.57e+01. * <code>convert=''Qid''</code> (optional) Convert the quantity to the unit requested by its Qid. Conversions are made according to factors indicated in Qid for properties {{P|lang=en|P2370}} or {{P|lang=en|P2442}}, except for temperatures defined with conversion formulas between ºC, ºF and ºK. For example, a value of "74 inch" with convert=Q174728 ({{Q|lang=en|Q174728}}) gives "188 centimeters" according to the conversion "2.54 centimeter" indicated in {{Q|lang=en|Q218593}}. It is rounded keeping the default precision of the original value according to the number of significant figures. It can be combined with formatting=unitcode. It can also be used with formatting=table, see below. * <code>convert=default</code> (optional) Conversion of units defined in table convert_default at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. * <code>convert=default2</code> (optional) Variant that shows two values: the converted quantity and the original quantity in brackets. * <code>convert=M</code> Converts to millions, rounding with no decimals, if the quantity is greater than 100,000,000. Adds M before the unit name or code, for example Meuro, M$. Data value monolingual (monolingualtext): * <code>formatting=language</code> Returns the language code of a monolingual value, for example used in {{P|lang=en|P1448}}. * <code>formatting=text</code> Returns the text wrapped in a span with lang attribute, if it's different from the local language: <code><nowiki><span lang="xx">foreign text</span></nowiki></code>. * <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $language and $text as parameters to be replaced, for example "formatting=($language) $text". * <code>list=lang</code> Shows the values corresponding to the defined language or the default language. See lang parameter above. * <code>list=notlang</code> Does not show the values corresponding to the defined language or the default language. For example, it may be useful for {{P|lang=en|P1559}} avoiding redundancy in wiki local language. Data value coordinates (globecoordinate): * <code>formatting=latitude</code> Returns the latitude in decimal format. * <code>formatting=longitude</code> Returns the longitude in decimal format. * <code>formatting=globe</code> (default) Returns the globe parameter recognized by [[:en:Template:Coord#globe:G|Template:Coord]]. It is requested for coordinates of globes other than Earth. * <code>formatting=$lat...$lon...$globe</code> Format using a pattern with $lat, $lon and optionally $globe as parameters to be replaced. It can include templates with non-expanded format, i.ex. {{tl|((}}coord<nowiki>{{!}}</nowiki>$lat<nowiki>{{!}}</nowiki>$lon{{tl|))}}. * <code>formatting=dimension</code> Returns the dimension in meters equivalent to [[:en:Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates#dim:D|dim parameter of GeoHack]]. Data value datetime (labeled time): : By default it uses the format defined [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]], in datetime table, depending on the precision. Optionally, for precision of day: * <code>formatting= ''#time syntax''</code> Accepts any valid format of [[mw:Help:Extension:ParserFunctions#.23time|#time parser function]]. For example: formatting=d-m-Y ({{#time:d-m-Y}}), <nowiki>formatting=[[j xg]]</nowiki> ({{#time:[[j xg]]}}), <nowiki>formatting=Y</nowiki> ({{#time:Y}}). : Adds the calendar when it may be ambiguous: if the date is before 1582-10-15 and it is set to Gregorian, or if it is later than 1582-10-04 and it is set to Julian. See [[:en:Adoption of the Gregorian calendar]] for further reading. === Parameters of table with property and qualifiers === {| class="wikitable" style="float:right;" ! !! property !! qualifier1 !! qualifier2 etc. |- ! values 1st statement | $0 || $1 || $2, etc. |- ! 2nd, etc. | $0 || $1 || $2, etc. |} <code>formatting=table</code> A statement with qualifiers is considered as a table of values shown at right. You can define the format of the rows and each column in the table. Separators for rows by default are line breaks (see separator and conjunction above). If you really want the output in a wikitable you can use separator=<nowiki></tr><tr></nowiki> and the corresponding opening and closing tags before and after the invoke. Specific parameters for this format: Columns: * <code>qualifier1 ... qualifier''x''=</code> Qualifiers with consecutive numbers without any limitation. General parameter <code>qualifier</code> is an alias for qualifier1. ** <code>qualifier''x'' = P''id1'' OR P''id2''</code> Alternatives values for a qualifier, without limitation of successive ORs. It takes the first one found. A typical example is {{P|lang=en|P585}} OR {{P|lang=en|P580}}. ** <code>qualifier''x'' = P''id1''/P''id2''</code> From the entity value of property P''id1'' it gets the parent value P''id2''. This allows to obtain additional data in the table even though defined in a parent element. For example, to get railway lines with its icon: qualifier=P81/P154. It can be combined with the OR option taking priority the OR. ** <code>qualifier''x'' = /P''id''</code> Equivalent to previous one but without P''id1'', it gets another property of same entity. This allows to obtain values defined either in a qualifier or in a property. * <code>colformat0 ... colformat''x''=</code> Format to apply to each column, using 0 for the property and 1-x for every qualifier. It accepts the same syntax as <code>formatting</code> for each data type. See above [[#Parameters for formatting]]. * <code>case0 ... case''x''=</code> Grammatical case to apply to each column. Parameter <code>case</code>, without numbering, applies to all values. See above [[#General parameters]]. * <code>convert0 ... convert''x''=</code> Conversion of units to apply to each column. See above [[#Parameters for formatting]], data type quantity. * <code>whitelist0 ... whitelist''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to show the statement, with any separator. * <code>blacklist0 ... blacklist''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to do not show the statement, with any separator. *: Using several whitelist, or several blacklist, it works as an OR function. If a whitelist is used in a column and a blacklist in another column then results may be unexpected (see [https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Tema:Ujnttzn0w9k1x0vq&topic_showPostId=ujsb7o283btc0pix#flow-post-ujsb7o283btc0pix an explanatory table, in Catalan]). * <code>selectvalue1 ... selectvalue''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to show its value. * <code>ignorevalue1 ... ignorevalue''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to do not show its value. Rows: * <code>rowformat=</code> Format of the rows of values for property and qualifiers. The property uses the placeholder $0 and the qualifiers $1 to $x. By default it is <code>rowformat=$0 ($1, ... $x)</code>. You can include list tags * or # and also templates or parser functions not expanded: {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>unnamed parameter<nowiki>{{!}}</nowiki>name{{tl|1==}}named parameter{{tl|))}}. If used with parameter "references" (see [[#General parameters|above]]) you must include the placeholder $R0 for references. * <code>rowsubformat1 ... rowsubformat''x''=</code> Previous format to apply to $1-$x defined in rowformat, only if there is any value. For example "rowformat=$0 $1" and "rowsubformat1=($1)" gives "$0 ($1)" or "$0" if $1 is void, avoiding empty parenthesis. A rowsubformat may have several variables $1-$x. Note that substitutions are made consecutively in numeric order, so it may include a posterior $x but not an anterior one as it has been already handled. * <code>tablesort=</code> with values 0 to x, it sorts the table per property (0) or per qualifier (1 to x). Sorting is in ascending order alphabetically, numerically or by date. It accepts multiple sorting keys with any separator, i.e. <code>tablesort=0/2/1</code>. By default it sorts the property by rank (preferred, normal), and by order in Wikidata. * <code>sorting=-1</code> sorts in descending order. With any other value, or by default, it sorts in ascending order. If tablesort is used with multiple keys, the sorting order is applied to all the keys. * <code>list=false</code> shows only the first row of the table, according to the order indicated or by default. == Funkcio getLabel == Returns the label of an item. * <code>1=</code> (first positional parameter, required) Wikitada id of the item (Qid or Pid). Alias: <code>item</code>, <code>from</code>. * <code>lang=</code> (optional) Language code, as in function claim. See above [[#General parameters]]. * <code>itemgender=</code> (optional) Qid to determine the gender form to use for the label, as in function claim. See above [[#General parameters]]. * <code>linked=</code> (optional) With any value, except 'no', it returns the label linked either to sitelink page or to Wikidata. * <code>label=</code> (optional) Shows this label instead of one fetched from Wikidata. It makes sense if used with linked=yes. * <code>editicon=</code> (optional) allows to remove the pencil edit icon, as in function claim. See above [[#General parameters]]. == Funkcio getParentValues == Returns recursively values of a property labeled with a parent value. * <code>item=</code> (optional) Specifies an item (Qid) other than the associated to current page. Use it with moderation, as arbitrary access to Wikidata is expensive. * <code>property=</code> (optional) Property id of the statement (Pid). By default it is {{P|lang=en|131}}. Supports a list of alternative values ​​with any separator. * <code>label=</code> (optional) Parent property id to use as label. By default, it is {{P|lang=en|31}}. * <code>uptolabelid=</code> (optional) Last iteration to fetch, using Qid, if previously there is not any 'property' not found. It supports multiple values ​​with any separator. * <code>upto=</code> (optional) Quantity value of maximum number of iterations. By default it is 10 as a protection, large enough for common cases. ** upto=''label'' (deprecated): Alternative to <code>uptolabelid</code> using a label value, for example "upto=country". * <code>uptovalueid=</code> (optional) Alternative to <code>uptolabelid</code> using Qid of values instead of labels. It supports multiple values ​​with any separator. Alias uptolinkid provisionally for backwards compatibility. * <code>showlabelid=</code> (optional) White list of label Qids to show, with any separator. * <code>labelshow=</code> (deprecated) Alternative to <code>showlabelid</code> using label values with a slash as a separator. * <code>include_self=true</code> (optional) Includes current page on the output list. * <code>sorting=-1</code> (optional) Sorts the list of paired values in descending order. * <code>last_only=true</code> (optional) Only shows the last value fetched. For example, with uptolinkid=Qid and last_only=true it will show the value corresponding to label Qid. * <code>formatting=</code> (optional) Format for the property value. By default it is a piped link to local page or Wikidata (see above [[#Parameters for formatting|formatting]] for data value entity). * <code>valuetext=</code> (optional) Property to use as link label with 'property' value as link target. * <code>labelformat=</code> (optional) Format for the label. By default, it is "label" (see above [[#Parameters for formatting|formatting]] for data value entity). * <code>rowformat=</code> (optional) Output format for each pair of values, with placeholder $0 for the label and $1 for the value. By default it is "rowformat=$0 = $1", for example "country = <nowiki>[[France]]</nowiki>" * <code>separator=</code> (optional) Separator for each pair of label-value, by default <nowiki><br /></nowiki>. * <code>cascade=true</code> (optional) Output with indentation. It may be useful if rowformat only uses $1. Note: labels can be fixed for needs of an infobox in [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/labels]]. For example, in Catalan "Municipi del Brasil" is modified to "Municipi" removing the determiner introduced by a preposition. == Funkcio linkWithParentLabel == Creates a link with the label of a parent property. It accepts most parameters of [[#Funkcio claim|function claim]], except "formatting" that uses the default "internallink". Additionally: * <code>parent=</code> the parent property id to use as a link label. It accepts alternative values with any separator, as it does the parameter "property" of the function claim. == Funkcio yearsOld == Returns the age of a person calculating the completed years between birth date and death date or current date. If both dates do not have precision of day then it shows a range of years, maximum a decade. The syntax is: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|yearsOld|formatting= |item= }}</nowiki></code>. Parameters <code>item</code> and <code>formatting</code> are optional. By default it shows the quantity. * <code>formatting=unit</code> (optional) Gets the unit from table i18n["years-old"] at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] for singular, plural or other plural forms as paucal used in Slavic languages as Russian. See parser function PLURAL at [[mw:Help:Magic words#Localization]]. * <code>formatting=''pattern''</code> (optional) Format using a pattern with $1 as a placeholder for the quantity. A common use case is " ($1 years old)". It does not evaluate the expression in singular, plural or paucal and fetches the unit from {{Q|lang=en|Q24564698}}. As an alternative you can define a global pattern in table i18n["years-old"] that allows the parameter $1. == Funkcio editAtWikidata == Returns the pencil icon to edit a declaration on Wikidata. Syntax: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|editAtWikidata|<value>|item= |property= |lang= |editicon= }}</nowiki></code> * <code>1</code> (optional), first unnamed parameter. If it exists it will not show any icon. For example if a parameter is informed locally then it has not been fetched from Wikidata and the icon is not needed. * <code>property=''Pid''</code> (required). Id of the property to link with anchor. It does not check the Pid, other anchors can be used, for example property=identifiers to link to the identifiers section. * <code>item=''Qid''</code> (optional). Id of the item. It will not be necessary if it is the same as the associated page. * <code>lang=''code''</code> (optional). Language code. Opening the link to Wikidata will display the page in this language. By default it uses the local wiki language for the main article space or the user language defined in the preferences for other namespaces. * <code>editicon=<right/true></code> (optional). With value right it aligns to the right. Value true only makes sense if the wiki is set with ["addpencil"]=false at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. See above [[#General parameters]] for more reading about these parameters. == Utility functions == * <code>getSiteLink</code> Returns the title of local page for a given item. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|getSiteLink|<Qid>|<wiki>}}</nowiki></code> *: Without any parameter it returns the current page. With a Qid it returns the local page linked in the Qid item. It returns a void string if there is no local page linked. A second parameter with the wiki code it return the page linked for this wiki (enwiki, frwiki,... cawiktionary, etc.) * <code>lang</code> Returns the language code as managed by function claim. See [[#General parameters]] above. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|lang|{{{lang|}}}}}</nowiki></code> *: Parameter lang is optional. * <code>numStatements</code> Returns the number of statements of a multi-value property considering only best ranked values. It allows the decide how to handle long lists. With a second unnamed parameter it counts the number of values of a qualifier. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|<Pid>|item={{{item|}}} }}</nowiki></code> *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|<Pid>|<Qual_id>|item={{{item|}}} }}</nowiki></code> *: Example: <nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|P47|item=Q1861}}</nowiki> → {{#invoke:{{ROOTPAGENAME}}|numStatements|P47|item=Q1861}} *: For more complex queries, for example with list=true for preferred and normal ranking or with filters as whitelist, it can be used with the same syntax as [[#Funkcio claim|function claim]], without positional parameters. * <code>validProperty</code> Returns "void" if the property is not found, or it has only statements with values "no value" or "some value" or with deprecated rank. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|validProperty|<Pid>|item={{{item|}}}</nowiki></code> *: It can be used as an alternative to #property. It accepts the same parameter used by this parser function: <code>from</code> is an alias for <code>item</code>. * <code>formatNum</code> Formats a quantity according to language definitions. It is equivalent to magic word [[mw:Help:Magic words#Formatting|formatnum]] with the option to specify a language other than the wiki default. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|formatNum|<num>|<lang>}}</nowiki></code> *: First requested parameter is the number to format. The second optional parameter is the language code (see parameter lang of [[#General parameters|function claim]]). * For debugging functions see [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/debug]]. == Wikidata redirects == A Wikidata element can be redirected to another element, often as a result of a merge. The values ​​of a property can be provisionally a redirect, usually fixed by bot after a week. When fetching data, it follows redirects: values fetched correspond to the target element of a redirect. If a Qid is used raw, not for fetching its data but for comparison purposes as in a filter, then a Qid redirected may provoke unexpected results. This may affect function claim with parameters whitelist, blacklist, selectvalue or ignorevalue, and function getParentValues with parameters uptolabelid, uptovalueid, showlabelid. You can validate Qids included in a template, or other page. Use <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>/debug|validateIds|<page>}}</nowiki></code> with the page title to check. For every Qid included in the page it shows: [[File:Symbol OK.svg|13px|link=|Ok]] (ok), [[File:Red x.svg|13px|link=|Nay]] (not found) or[[File:Redirectltr.png|40px|link=|#REDIRECT]](redirect). This function is expensive and for a long list it may raise an error for not enough Lua memory. == Using from another module == All functions (claim, getLabel, getParentValues, linkWithParentLabel, yearsOld, lang) can be used from other modules via <code>require</code> with the same parameters provided in a table, for example: : <nowiki>require("Module:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>").claim{item="Q...", property="P...", ...}</nowiki> : <nowiki>require("Module:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>").getLabel({"Q...", ['lang']="en"})</nowiki> Function claim can return a second value depending of parameter query that may be used on infobox modules for specific treatment. With query=untranslated it returns nil or true for values not translated in requested language. With query=num it returns the number of statements as [[#Utility functions|function numStatements]] does. Parameters that accept "true" or "false" values can be defined as boolean type. == Dependencies == * Subpages relative to the main module. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n|../i18n]] (optional): translations of messages and local formats. If <code>lang</code> has a value other than local language then it searches the corresponding subpage, for example [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n/eu|../i18n/eu]]. If it does not exist then defaults to English. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units|../Units]] (optional): definition of plurals and codes for units. If it does not exist or the unit is not found then it uses the unit name. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/labels|../labels]] (optional): exceptions and fixes of labels for an infobox. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/debug|../debug]]: may appear occasionally for the track function. * Mediawiki messages used in requested or default language: ** [[Mediawiki:Comma-separator]], [[Mediawiki:And]], [[Mediawiki:Word-separator]] ** [[Mediawiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue]], [[Mediawiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue]] ** [[Mediawiki:Wikibase-time-calendar-gregorian]], [[Mediawiki:Wikibase-time-calendar-julian]] ** [[Mediawiki:Translate-taction-translate]] ** [[Mediawiki:Wikibase-client-data-bridge-bailout-suggestion-go-to-repo-button]] ** [[MediaWiki:Sandboxlink-subpage-name]] *: If necessary, they can be created in [[m:translatewiki.net|Translatewiki]]. If you have an account in Translatewiki, you can access directly to it activating the following link with the title of the message and the language code: <code><nowiki>[[translatewiki:MediaWiki:</nowiki>''<message>''/''<lang>'']]</code>. == Vidu ankaŭ == * [[mw:Extension:Wikibase Client/Lua|Wikibase Lua functions]]. Ili estas la bazaj funkcioj kiuj povas esti trovataj en [[Modulo:Wikibase]]. * {{Ŝ|Montru komencofinon}}, {{Ŝ|Formato starto fino}} helpaj ŝablonoj por certaj uzoj == Deveno == * [[:ca:Mòdul:Wikidades|Mòdul:Wikidades]] el la kataluna Vikipedio p4ooxam17z6tszi2tqic3wdwvq0om4m 9505814 9505811 2026-11-01T17:31:45Z Taylor 49 126294 dadaismo 9505814 wikitext text/x-wiki {{LuaModuleDoc}} Tio estas dokumentaĵo de [[Modulo:Wikidades]] en Esperanto. Ĝi laboras en loka lingvo kaj ĝi havas eblojn por internaciigo. Tio estas alternativa versio "[[wikt:en:dada#Catalan|dades]]" kopiita el la kataluna vikipedio. == Utilo == Tiu modulo alportas formatitajn datumojn el Vikidatumoj. == Funkcioj == Bazaj funkcij: * <code>[[#Funkcio claim|claim]]</code>: redonas la valoron (aŭ valorojn) de deklaro aŭ kalifikon formatitan per parametroj aŭ uzante defaŭltan formaton depende de datuma tipo. Aliaj funkcioj: * <code>[[#Funkcio getLabel|getLabel]]</code>: redonas la etikedon de ero, kun kelkaj nedevigaj parametroj. * <code>[[#Funkcio getParentValues|getParentValues]]</code>: redonas etikedojn kaj gepatrajn valorojn de eco, rekursive. * <code>[[#Funkcio linkWithParentLabel|linkWithParentLabel]]</code>: kreas ligilon kun la etikedo de gepatra eco. Ekzemple, por ligi {{P|lang=en|P405}} kun la etikedo {{P|lang=en|P835}} de la gepatra ero. * <code>[[#Funkcio yearsOld|yearsOld]]</code>: redonas la aĝon de persono: diferenco inter {{P|lang=en|P569}} kaj {{P|lang=en|P570}}, se la du ecoj ekzistas; aŭ diferenco inter {{P|lang=en|P569}} kaj aktuala dato, se ne estas P570. Redonas la kompletajn jarojn (nn) aŭ gamon de jaroj (nn/mm) depende de precizeco de la datumoj. * <code>[[#Funkcio editAtWikidata|editAtWikidata]]</code>: redonas penikan simbolon ligitan al deklaro sur Vikidatumoj. Planita estas pop up redakta interfaco surbaze de [[mw:Wikidata Bridge]]. Aliaj [[#Utility functions|utility functions]]: getSiteLink, lang, numStatements, validProperty, formatNum. == Funkcio claim == Redonas la valoron (aŭ valorojn) de deklaro aŭ kvalifikiĝinto formatita per parametroj aŭ uzante defaŭltan formaton depende de la datuma tipo. Defaŭlte, ĝi referas al la Vikidatuma ero (Qid) asociatita al la aktuala paĝo. Kompleta sintakso: :<code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|claim|item= |lang= |property= |qualifier= |value= |list= |tablesort= |formatting= |separator= |conjunction= |editicon= |showerrors= |default= }}</nowiki></code> Aldona sintakso por tabela formato: :<code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|claim|item= |lang= |property= |qualifier= |qualifier2= |...|qualifier</nowiki>''x''<nowiki>= |formatting=table |tablesort= |sorting= |rowformat= |rowsubformat1= |...|rowsubformat</nowiki>''x''<nowiki>= |colformat0= |...|colformat</nowiki>''x''<nowiki>= |case0= |...|case</nowiki>''x''<nowiki>= |separator= |conjunction= |editicon= |showerrors= |default= |references= }}</nowiki></code> === Ĝeneralaj parametroj === *<code>item=</code> (nedeviga) Difinas eron (Qid) alian ol tiun asociitan al aktuala paĝo. Uzu ĝin modeste ĉar arbitra aliro al Vikidatumoj estas multekosta. Ĝi povas estas difinata en la gepatra framo de la ŝablono. Aliaso <code>from</code>. *<code>lang=</code> (nedeviga) Indikas la kodon de donita lingvo. Ĝi povas esti difinata en la gepatra framo de la ŝablono. Defaŭlte, ĝi uzas la lokan lingvon de la vikio. Se ne estas etikedo en ĉi tiu lingvo, tiam ĝi provas en la refalaj lingvoj ​​difinitaj en MediaWiki. Sur la sencimiga konzolo tajpu =mw.dumpObject(mw.language.getFallbacksFor(mw.getContentLanguage():getCode())) por vidi la refalajn lingvojn de via vikio. Se la etikedo ne estis trovita en la preferata lingvo, ĝi aldonas la lingvan kodon kaj etikedan simbolon por traduki ĝi sur Vikidatumoj. [[Dosiero:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|Redaktu la valoron sur Vikidatumoj|link=d:Q12069631#P31]] por traduki ĝin sur Vikidatumoj. *<code>property=</code> (deviga) Eco-id de la deklaro (Pid). Eblas difini alternativajn ecojn kun iu ajn apartigilo, ekzemple "P17 or P131", kaj ĝi prenas la unuan trovitan. Ĝi ankaŭ akceptas minusklan p, sed ĝi ne estas rekomendata. Ĝi ankaŭ akceptas la ecan etikedon, ekzemple "property=country" estas ekvivalento al "property=P17" por {{P|lang=eo|P17}}. *<code>qualifier=</code> (nedeviga) Kvalifikiĝinto (Pid) de eca valoro. *<code>value=</code> (nedeviga) Valoro preferata al Vikidatumo. Ĝi povas esti nedeviga parametro en ŝablono kun formato <nowiki>{{{parametro|}}}</nowiki>, tiel se ĝi ekzistas ĝi prenas la valoron de la parametro, se ĝi estas malplena ĝi ricevas la valoron el Vikidatumoj. ** <code>value=NONE</code> Kun ĉi tiu specifa valoro, ĝi redonas malplenan signoĉenon. Tio ebligas meti parametron kiu ne alportas ion el Vikidatumoj, aŭ montri nur valorojn provizitaj en la ŝablono per <code><nowiki>{{{parametro|NONE}}}</nowiki></code>. Ĝi egalas al vikia sintakso: <code><nowiki>{{#ifeq:{{{parameter|}}}|NONE|<!-- faru nenion -->}}</nowiki></code>. *<code>references=</code> (nedeviga) Kun ajna valoro krom "false", "no" aŭ "" (malplena), rekomendata <code>yes</code> por legeblo, ĝi montras la referencojn de la valoro. Kun nombra valoro ĝi estas la maksimuma nombro da referencoj alportendaj por la deklaro, defaŭlte 1. Se ekzistas {{P|lang=eo|P854}}, kaj ĉu {{P|lang=eo|P1476}} aŭ {{P|lang=eo|P248}}, tiam ĝi estas formatita kun {{Q|lang=eo|Q5637226}} uzante la lokajn parametrojn difinitajn en tabelo i18n["cite"] en [[Modulo:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. Se ekzistas {{P|lang=eo|P1433}}, kaj titolo aŭ deklarita en, tiam ĝi estas formatita kun {{Q|lang=eo|Q5624899}}. Alie, ĝi estas formatita kiel teksto. *: Se uzata kun formatting=table (vidu [[#Parameters of table with property and qualifiers|malsupre]]) vi devas inkludi lokokupilon por referencoj. *<code>onlysourced=</code> (nedeviga) Kun ajna valoro alia ol "false", "no" aŭ "" (malplena), rekomendita <code>yes</code> por legeblo, ĝi montras nur valorojn kun taŭgaj referencoj. Ne taŭgaj referencoj inkluzivas: {{P|P143|lang=eo}}, {{P|P4656|lang=eo}}, {{P|P3452|lang=eo}} kaj {{P|P887|lang=eo}}. *<code>list=</code> (nedeviga): ** <code>list=true</code> (default) shows a list of all preferred and normal values (see separator and conjunction below). It never fetches deprecated values. ** <code>list=false</code> or <code>list=no</code> shows only one value, the best ranked (preferred or normal) or the oldest of those with the best rank. ** <code>list=lang</code> for monolingual values, shows values corresponding to the language of the lang parameter. See parameters lang and formatting for monolingualtext. ** <code>list=notlang</code> for monolingual values, it does not show values corresponding to the language of the lang parameter. * <code>listrank=bestrank</code> lists only the best ranked values, either preferred or normal. If list=lang is used then bestrank is ignored. For compatibility with older versions, list=bestrank or list=firstrank are aliases. It is equivalent to list=true if all values have the same rank. It is equivalent to list=false if only one value is best ranked. * <code>listmax=''<number>''</code> Sets the maximum number of values to be returned. For compatibility with older versions, list=''<number>'' is also valid. Setting listmax=1 is equal to list=false. Setting listmax=0 is equal to list=true. * <code>tablesort=0</code> (nedeviga) sorts the list in ascending order. By default, sorting is by rank (preferred, normal), and by order in Wikidata. * <code>separator=</code> (nedeviga) Separator to use in lists or tables. For lists, the default is [[MediaWiki:Comma-separator]] (in English a comma and a blank space ',%nbsp;'). For tables, the default is a line break <nowiki><br /></nowiki>. In some specials cases, a <nowiki><br /></nowiki> may not work if it is included with [[mw:Strip marker|strip markers]]. The alternative is to use the mark of a line feed control character: separator=LF. * <code>conjunction=</code> (nedeviga) Conjunction to use as a separator between the last two elements of a list. By default, it is equal to 'separator' if it is defined, otherwise it is [[MediaWiki:And]] plus [[MediaWiki:Word-separator]] (in English ' and '). For tables the default is a line break <nowiki><br /></nowiki>. * <code>qseparator=</code> (opcional) Separator for qualifiers to use in lists or tables. For lists, the default is separator. For tables the default is [[MediaWiki:Comma-separator]]. * <code>qconjunction=</code> (opcional) Conjunction for qualifiers. For lists the default is conjunction. For tables, the default is qseparator. *<code>case=</code> (nedeviga) Grammatical case to be used. As a general cases handled by the module: ** case=gender: according to {{P|lang=en|21}} of the element it shows the label {{P|lang=en|P2521}} of the value. ** case=smallcaps, shows the label in small caps. ** For other particular cases of the local wiki, see the documentation of [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. It may include case=location according with local settings. *<code>itemgender=</code> (nedeviga) Item where to check {{P|lang=en|21}} for using the feminine form if necessary. By default it is <code>item</code>. It is used in combination with case=gender. *<code>editicon=</code> (nedeviga) Definition of the pencil icon [[File:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|Edit the value on Wikidata|link=d:Q12069631#P31]] to show and edit the statement fetched from Wikitada (planned to pop up an editing interface by [[mw:Wikidata Bridge]]). Value of editicion is get from invoke call, or from parent frame of the template, or by default from definition of value addpencil in [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] as wiki setting. ** editicon=true: show the icon. It will not be necessary if this is the default value of the wiki. ** editicon=false or editicon=no: do not show the icon. ** editicon=right: show the icon and align it to the right. *<code>shownovalue=</code> (nedeviga) Flag for ignoring statements defined as "no value". By default it is shownovalue=true showing message [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue]]. With shownovalue=false or shownovalue=no then the statement is ignored. *<code>showsomevalue=</code> (nedeviga) Flag for ignoring statements defined as "some value". By default it is showsomevalue=true showing message [[MediaWiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue]]. With showsomevalue=false or showsomevalue=no then the statement is ignored. *<code>showerrors=</code> (nedeviga) With any value, typically 'yes', it shows error messages, if any. By default it shows the 'default' parameter. *<code>default=</code> (nedeviga) Text to show for any error if 'showerrors' parameter is not defined. *<code>sandbox=</code> (opcional) With any value, typically 'yes', it redirects the invokes to subpage [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/{{int:Sandboxlink-subpage-name}}|/sandbox]]. The title of the subpage is retrieved from [[MediaWiki:Sandboxlink-subpage-name]], "sandbox" in English, check it in the wiki language if necessary. This parameter can be used as parent from a template. It makes no sense used directly in an invoke or require for testing purposes. To be used only in preview or temporally as the sandbox module should not have any permanent link. === Parameters for formatting === <code>formatting=</code> (optional). Options for formatting depending on the data value and type: Data value entity: : Item or property (''wikibase-item, wikibase-property''): :* <code>formatting=raw</code> Wikidata id (Qid or Pid) of the value. :* <code>formatting=label</code> Label of the value in local language, its fall backs or as ''raw''. :* <code>formatting=sitelink</code> Title of the local site page, not linked. If there is no local page then it returns the format raw prefixed with interwiki link "d:". :* <code>formatting=internallink</code> Internal link whenever possible: 1) to local wiki page (sitelink), 2) red link to the label if it does not exist as sitelink in another Wikidata item, 3) to Wikidata as last option. :* <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace. It can include templates or parser functions with a non-expanded format: {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>$1{{tl|))}} or {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>parameter name{{tl|1==}}$1{{tl|))}}, or alike. :: The default format is a [[m:Help:Piped link|piped link]] with link target as ''sitelink'' and link label as ''label''. A link to Wikidata is formatted with <span style="color:#5f9cbb;">light blue color</span> different from the <span style="color:#0645AD;">internal blue link</span>. ::* <code>formatting=ucfirst</code> Variant of the default piped link with uppercase in first letter of label. In a list, it is used only for the first value. ::* <code>formatting=ucinternallink</code> Both "ucfirst" and "internallink". : Lexeme (''wikibase-lexeme''): :: Fetches first lemma of the lexeme with its language code if it is different from the wiki language. For example, see {{P|lang=en|P6553}}. It accepts <code>formatting=raw</code> and <code>list=lang</code>. See these parameters above. Data value string: : General: :* <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace, for example: <code><nowiki>formatting=[http://whc.unesco.org/en/list/$1 $1]</nowiki></code>. For identifiers statements with an auto-generated link, the pattern can be found in the talk page of the property. It can include templates or parser functions with a non-expanded format (see above for entity). : Type URL: :* <code>formatting=weblink</code> Format as external link with the website as label: <nowiki>[http://www.example.com example.com], [http://example.com/en/page example.com…]</nowiki>. : Type external-id: :* <code>formatting=externalid</code> Format as external link with the URL pattern from {{P|lang=en|P1630}} in entity Pid of <code>property</code>. : Type math formula: :: Returns the content wrapped with tag <nowiki><math></nowiki> that generates an image of the formula. See [[mw:Extension:Math]] and examples in {{P|lang=en|P2534}}. : Type musical notation :: Returns the content wrapped with tag <nowiki><score></nowiki> that generates an image of the score. See [[mw:Extension:Score]] and examples in {{P|lang=en|P6686}}. Format options: :* <code>formatting=sound</code> (optional) Adds the attribute sound="1" to the tag, embedding an audio player after the score image. Data value quantity: : By default it shows the quantity. * <code>formatting=unit</code> Shows the quantity and the unit. It can show plural units if it is defined at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. ** <code>formatting=unitlinked</code> Alternative with unit name linked. * <code>formatting=unitcode</code> Shows the quantity and the code or abbreviation of the unit defined in {{P|lang=en|5061}}. It can be changed locally at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. If not found it shows the unit name. ** <code>formatting=unitcodelinked</code> Alternative with unit code linked. * <code>formatting=duration</code> Shows a duration quantity broken into human-readable units: millennia, centuries, decades, years, days, hours, minutes, and seconds. For example, 123456 seconds: 1 day, 10 hours, 17 minutes and 36 seconds. Previously it tries to convert the unit to seconds (using convert=Q11574), otherwise it assumes the quantity is expressed in seconds. ** <code>formatting=durationhms</code> Shows duration abbreviated in hours, minutes and seconds. For example, 12345 seconds: 3h 25m 45s. Format of local abbreviations can be defined at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] in table "hms". ** <code>formatting=durationh:m:s</code> Shows duration hms simplified, as in 3:25:45, or minutes and seconds as in 01:23 or 45:00. ** <code>formatting=durationm:s</code> Shows duration in minutes and seconds, even if greater than 60 minutes (i.e. used in duration of songs). * <code>formatting=raw</code> Shows the quantity without any language format, that is with decimal point and no thousand separators. It is the appropriate format for numerical calculations. See also the [[#Utility functions|function formatNum]] for applying the format to the final result according to language definitions. * <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $1 as a parameter to replace. * <code>numformat=''%width.precision'flag'''</code> Formats according to [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.format|string.format specifiers]] for numbers, where width is the total width of the returned value, a point is the decimal separator, precision is the number of decimal places to show, and flag can be: f floating point, e scientific notation, i integer, o octal, h hexadecimal, E i H upper-case, among others. For example, for number 15.656: "%.1f" formats 15.7, "%05i" formats 00015, "%.2e" formats 1.57e+01. * <code>convert=''Qid''</code> (optional) Convert the quantity to the unit requested by its Qid. Conversions are made according to factors indicated in Qid for properties {{P|lang=en|P2370}} or {{P|lang=en|P2442}}, except for temperatures defined with conversion formulas between ºC, ºF and ºK. For example, a value of "74 inch" with convert=Q174728 ({{Q|lang=en|Q174728}}) gives "188 centimeters" according to the conversion "2.54 centimeter" indicated in {{Q|lang=en|Q218593}}. It is rounded keeping the default precision of the original value according to the number of significant figures. It can be combined with formatting=unitcode. It can also be used with formatting=table, see below. * <code>convert=default</code> (optional) Conversion of units defined in table convert_default at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units]]. * <code>convert=default2</code> (optional) Variant that shows two values: the converted quantity and the original quantity in brackets. * <code>convert=M</code> Converts to millions, rounding with no decimals, if the quantity is greater than 100,000,000. Adds M before the unit name or code, for example Meuro, M$. Data value monolingual (monolingualtext): * <code>formatting=language</code> Returns the language code of a monolingual value, for example used in {{P|lang=en|P1448}}. * <code>formatting=text</code> Returns the text wrapped in a span with lang attribute, if it's different from the local language: <code><nowiki><span lang="xx">foreign text</span></nowiki></code>. * <code>formatting=''pattern''</code> Format using a pattern with $language and $text as parameters to be replaced, for example "formatting=($language) $text". * <code>list=lang</code> Shows the values corresponding to the defined language or the default language. See lang parameter above. * <code>list=notlang</code> Does not show the values corresponding to the defined language or the default language. For example, it may be useful for {{P|lang=en|P1559}} avoiding redundancy in wiki local language. Data value coordinates (globecoordinate): * <code>formatting=latitude</code> Returns the latitude in decimal format. * <code>formatting=longitude</code> Returns the longitude in decimal format. * <code>formatting=globe</code> (default) Returns the globe parameter recognized by [[:en:Template:Coord#globe:G|Template:Coord]]. It is requested for coordinates of globes other than Earth. * <code>formatting=$lat...$lon...$globe</code> Format using a pattern with $lat, $lon and optionally $globe as parameters to be replaced. It can include templates with non-expanded format, i.ex. {{tl|((}}coord<nowiki>{{!}}</nowiki>$lat<nowiki>{{!}}</nowiki>$lon{{tl|))}}. * <code>formatting=dimension</code> Returns the dimension in meters equivalent to [[:en:Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates#dim:D|dim parameter of GeoHack]]. Data value datetime (labeled time): : By default it uses the format defined [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]], in datetime table, depending on the precision. Optionally, for precision of day: * <code>formatting= ''#time syntax''</code> Accepts any valid format of [[mw:Help:Extension:ParserFunctions#.23time|#time parser function]]. For example: formatting=d-m-Y ({{#time:d-m-Y}}), <nowiki>formatting=[[j xg]]</nowiki> ({{#time:[[j xg]]}}), <nowiki>formatting=Y</nowiki> ({{#time:Y}}). : Adds the calendar when it may be ambiguous: if the date is before 1582-10-15 and it is set to Gregorian, or if it is later than 1582-10-04 and it is set to Julian. See [[:en:Adoption of the Gregorian calendar]] for further reading. === Parameters of table with property and qualifiers === {| class="wikitable" style="float:right;" ! !! property !! qualifier1 !! qualifier2 etc. |- ! values 1st statement | $0 || $1 || $2, etc. |- ! 2nd, etc. | $0 || $1 || $2, etc. |} <code>formatting=table</code> A statement with qualifiers is considered as a table of values shown at right. You can define the format of the rows and each column in the table. Separators for rows by default are line breaks (see separator and conjunction above). If you really want the output in a wikitable you can use separator=<nowiki></tr><tr></nowiki> and the corresponding opening and closing tags before and after the invoke. Specific parameters for this format: Columns: * <code>qualifier1 ... qualifier''x''=</code> Qualifiers with consecutive numbers without any limitation. General parameter <code>qualifier</code> is an alias for qualifier1. ** <code>qualifier''x'' = P''id1'' OR P''id2''</code> Alternatives values for a qualifier, without limitation of successive ORs. It takes the first one found. A typical example is {{P|lang=en|P585}} OR {{P|lang=en|P580}}. ** <code>qualifier''x'' = P''id1''/P''id2''</code> From the entity value of property P''id1'' it gets the parent value P''id2''. This allows to obtain additional data in the table even though defined in a parent element. For example, to get railway lines with its icon: qualifier=P81/P154. It can be combined with the OR option taking priority the OR. ** <code>qualifier''x'' = /P''id''</code> Equivalent to previous one but without P''id1'', it gets another property of same entity. This allows to obtain values defined either in a qualifier or in a property. * <code>colformat0 ... colformat''x''=</code> Format to apply to each column, using 0 for the property and 1-x for every qualifier. It accepts the same syntax as <code>formatting</code> for each data type. See above [[#Parameters for formatting]]. * <code>case0 ... case''x''=</code> Grammatical case to apply to each column. Parameter <code>case</code>, without numbering, applies to all values. See above [[#General parameters]]. * <code>convert0 ... convert''x''=</code> Conversion of units to apply to each column. See above [[#Parameters for formatting]], data type quantity. * <code>whitelist0 ... whitelist''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to show the statement, with any separator. * <code>blacklist0 ... blacklist''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to do not show the statement, with any separator. *: Using several whitelist, or several blacklist, it works as an OR function. If a whitelist is used in a column and a blacklist in another column then results may be unexpected (see [https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Tema:Ujnttzn0w9k1x0vq&topic_showPostId=ujsb7o283btc0pix#flow-post-ujsb7o283btc0pix an explanatory table, in Catalan]). * <code>selectvalue1 ... selectvalue''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to show its value. * <code>ignorevalue1 ... ignorevalue''x''=</code> List raw values, usually Qids, in a column to do not show its value. Rows: * <code>rowformat=</code> Format of the rows of values for property and qualifiers. The property uses the placeholder $0 and the qualifiers $1 to $x. By default it is <code>rowformat=$0 ($1, ... $x)</code>. You can include list tags * or # and also templates or parser functions not expanded: {{tl|((}}template<nowiki>{{!}}</nowiki>unnamed parameter<nowiki>{{!}}</nowiki>name{{tl|1==}}named parameter{{tl|))}}. If used with parameter "references" (see [[#General parameters|above]]) you must include the placeholder $R0 for references. * <code>rowsubformat1 ... rowsubformat''x''=</code> Previous format to apply to $1-$x defined in rowformat, only if there is any value. For example "rowformat=$0 $1" and "rowsubformat1=($1)" gives "$0 ($1)" or "$0" if $1 is void, avoiding empty parenthesis. A rowsubformat may have several variables $1-$x. Note that substitutions are made consecutively in numeric order, so it may include a posterior $x but not an anterior one as it has been already handled. * <code>tablesort=</code> with values 0 to x, it sorts the table per property (0) or per qualifier (1 to x). Sorting is in ascending order alphabetically, numerically or by date. It accepts multiple sorting keys with any separator, i.e. <code>tablesort=0/2/1</code>. By default it sorts the property by rank (preferred, normal), and by order in Wikidata. * <code>sorting=-1</code> sorts in descending order. With any other value, or by default, it sorts in ascending order. If tablesort is used with multiple keys, the sorting order is applied to all the keys. * <code>list=false</code> shows only the first row of the table, according to the order indicated or by default. == Funkcio getLabel == Returns the label of an item. * <code>1=</code> (first positional parameter, required) Wikitada id of the item (Qid or Pid). Alias: <code>item</code>, <code>from</code>. * <code>lang=</code> (optional) Language code, as in function claim. See above [[#General parameters]]. * <code>itemgender=</code> (optional) Qid to determine the gender form to use for the label, as in function claim. See above [[#General parameters]]. * <code>linked=</code> (optional) With any value, except 'no', it returns the label linked either to sitelink page or to Wikidata. * <code>label=</code> (optional) Shows this label instead of one fetched from Wikidata. It makes sense if used with linked=yes. * <code>editicon=</code> (optional) allows to remove the pencil edit icon, as in function claim. See above [[#General parameters]]. == Funkcio getParentValues == Returns recursively values of a property labeled with a parent value. * <code>item=</code> (optional) Specifies an item (Qid) other than the associated to current page. Use it with moderation, as arbitrary access to Wikidata is expensive. * <code>property=</code> (optional) Property id of the statement (Pid). By default it is {{P|lang=en|131}}. Supports a list of alternative values ​​with any separator. * <code>label=</code> (optional) Parent property id to use as label. By default, it is {{P|lang=en|31}}. * <code>uptolabelid=</code> (optional) Last iteration to fetch, using Qid, if previously there is not any 'property' not found. It supports multiple values ​​with any separator. * <code>upto=</code> (optional) Quantity value of maximum number of iterations. By default it is 10 as a protection, large enough for common cases. ** upto=''label'' (deprecated): Alternative to <code>uptolabelid</code> using a label value, for example "upto=country". * <code>uptovalueid=</code> (optional) Alternative to <code>uptolabelid</code> using Qid of values instead of labels. It supports multiple values ​​with any separator. Alias uptolinkid provisionally for backwards compatibility. * <code>showlabelid=</code> (optional) White list of label Qids to show, with any separator. * <code>labelshow=</code> (deprecated) Alternative to <code>showlabelid</code> using label values with a slash as a separator. * <code>include_self=true</code> (optional) Includes current page on the output list. * <code>sorting=-1</code> (optional) Sorts the list of paired values in descending order. * <code>last_only=true</code> (optional) Only shows the last value fetched. For example, with uptolinkid=Qid and last_only=true it will show the value corresponding to label Qid. * <code>formatting=</code> (optional) Format for the property value. By default it is a piped link to local page or Wikidata (see above [[#Parameters for formatting|formatting]] for data value entity). * <code>valuetext=</code> (optional) Property to use as link label with 'property' value as link target. * <code>labelformat=</code> (optional) Format for the label. By default, it is "label" (see above [[#Parameters for formatting|formatting]] for data value entity). * <code>rowformat=</code> (optional) Output format for each pair of values, with placeholder $0 for the label and $1 for the value. By default it is "rowformat=$0 = $1", for example "country = <nowiki>[[France]]</nowiki>" * <code>separator=</code> (optional) Separator for each pair of label-value, by default <nowiki><br /></nowiki>. * <code>cascade=true</code> (optional) Output with indentation. It may be useful if rowformat only uses $1. Note: labels can be fixed for needs of an infobox in [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/labels]]. For example, in Catalan "Municipi del Brasil" is modified to "Municipi" removing the determiner introduced by a preposition. == Funkcio linkWithParentLabel == Creates a link with the label of a parent property. It accepts most parameters of [[#Funkcio claim|function claim]], except "formatting" that uses the default "internallink". Additionally: * <code>parent=</code> the parent property id to use as a link label. It accepts alternative values with any separator, as it does the parameter "property" of the function claim. == Funkcio yearsOld == Returns the age of a person calculating the completed years between birth date and death date or current date. If both dates do not have precision of day then it shows a range of years, maximum a decade. The syntax is: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|yearsOld|formatting= |item= }}</nowiki></code>. Parameters <code>item</code> and <code>formatting</code> are optional. By default it shows the quantity. * <code>formatting=unit</code> (optional) Gets the unit from table i18n["years-old"] at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]] for singular, plural or other plural forms as paucal used in Slavic languages as Russian. See parser function PLURAL at [[mw:Help:Magic words#Localization]]. * <code>formatting=''pattern''</code> (optional) Format using a pattern with $1 as a placeholder for the quantity. A common use case is " ($1 years old)". It does not evaluate the expression in singular, plural or paucal and fetches the unit from {{Q|lang=en|Q24564698}}. As an alternative you can define a global pattern in table i18n["years-old"] that allows the parameter $1. == Funkcio editAtWikidata == Returns the pencil icon to edit a declaration on Wikidata. Syntax: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|editAtWikidata|<value>|item= |property= |lang= |editicon= }}</nowiki></code> * <code>1</code> (optional), first unnamed parameter. If it exists it will not show any icon. For example if a parameter is informed locally then it has not been fetched from Wikidata and the icon is not needed. * <code>property=''Pid''</code> (required). Id of the property to link with anchor. It does not check the Pid, other anchors can be used, for example property=identifiers to link to the identifiers section. * <code>item=''Qid''</code> (optional). Id of the item. It will not be necessary if it is the same as the associated page. * <code>lang=''code''</code> (optional). Language code. Opening the link to Wikidata will display the page in this language. By default it uses the local wiki language for the main article space or the user language defined in the preferences for other namespaces. * <code>editicon=<right/true></code> (optional). With value right it aligns to the right. Value true only makes sense if the wiki is set with ["addpencil"]=false at [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n]]. See above [[#General parameters]] for more reading about these parameters. == Utility functions == * <code>getSiteLink</code> Returns the title of local page for a given item. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|getSiteLink|<Qid>|<wiki>}}</nowiki></code> *: Without any parameter it returns the current page. With a Qid it returns the local page linked in the Qid item. It returns a void string if there is no local page linked. A second parameter with the wiki code it return the page linked for this wiki (enwiki, frwiki,... cawiktionary, etc.) * <code>lang</code> Returns the language code as managed by function claim. See [[#General parameters]] above. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|lang|{{{lang|}}}}}</nowiki></code> *: Parameter lang is optional. * <code>numStatements</code> Returns the number of statements of a multi-value property considering only best ranked values. It allows the decide how to handle long lists. With a second unnamed parameter it counts the number of values of a qualifier. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|<Pid>|item={{{item|}}} }}</nowiki></code> *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|<Pid>|<Qual_id>|item={{{item|}}} }}</nowiki></code> *: Example: <nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|numStatements|P47|item=Q1861}}</nowiki> → {{#invoke:{{ROOTPAGENAME}}|numStatements|P47|item=Q1861}} *: For more complex queries, for example with list=true for preferred and normal ranking or with filters as whitelist, it can be used with the same syntax as [[#Funkcio claim|function claim]], without positional parameters. * <code>validProperty</code> Returns "void" if the property is not found, or it has only statements with values "no value" or "some value" or with deprecated rank. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|validProperty|<Pid>|item={{{item|}}}</nowiki></code> *: It can be used as an alternative to #property. It accepts the same parameter used by this parser function: <code>from</code> is an alias for <code>item</code>. * <code>formatNum</code> Formats a quantity according to language definitions. It is equivalent to magic word [[mw:Help:Magic words#Formatting|formatnum]] with the option to specify a language other than the wiki default. Syntax: *: <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>|formatNum|<num>|<lang>}}</nowiki></code> *: First requested parameter is the number to format. The second optional parameter is the language code (see parameter lang of [[#General parameters|function claim]]). * For debugging functions see [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/debug]]. == Wikidata redirects == A Wikidata element can be redirected to another element, often as a result of a merge. The values ​​of a property can be provisionally a redirect, usually fixed by bot after a week. When fetching data, it follows redirects: values fetched correspond to the target element of a redirect. If a Qid is used raw, not for fetching its data but for comparison purposes as in a filter, then a Qid redirected may provoke unexpected results. This may affect function claim with parameters whitelist, blacklist, selectvalue or ignorevalue, and function getParentValues with parameters uptolabelid, uptovalueid, showlabelid. You can validate Qids included in a template, or other page. Use <code><nowiki>{{#invoke:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>/debug|validateIds|<page>}}</nowiki></code> with the page title to check. For every Qid included in the page it shows: [[File:Symbol OK.svg|13px|link=|Ok]] (ok), [[File:Red x.svg|13px|link=|Nay]] (not found) or[[File:Redirectltr.png|40px|link=|#REDIRECT]](redirect). This function is expensive and for a long list it may raise an error for not enough Lua memory. == Using from another module == All functions (claim, getLabel, getParentValues, linkWithParentLabel, yearsOld, lang) can be used from other modules via <code>require</code> with the same parameters provided in a table, for example: : <nowiki>require("Module:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>").claim{item="Q...", property="P...", ...}</nowiki> : <nowiki>require("Module:</nowiki>{{ROOTPAGENAME}}<nowiki>").getLabel({"Q...", ['lang']="en"})</nowiki> Function claim can return a second value depending of parameter query that may be used on infobox modules for specific treatment. With query=untranslated it returns nil or true for values not translated in requested language. With query=num it returns the number of statements as [[#Utility functions|function numStatements]] does. Parameters that accept "true" or "false" values can be defined as boolean type. == Dependencies == * Subpages relative to the main module. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n|../i18n]] (optional): translations of messages and local formats. If <code>lang</code> has a value other than local language then it searches the corresponding subpage, for example [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/i18n/eu|../i18n/eu]]. If it does not exist then defaults to English. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/Units|../Units]] (optional): definition of plurals and codes for units. If it does not exist or the unit is not found then it uses the unit name. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/labels|../labels]] (optional): exceptions and fixes of labels for an infobox. ** [[Module:{{ROOTPAGENAME}}/debug|../debug]]: may appear occasionally for the track function. * Mediawiki messages used in requested or default language: ** [[Mediawiki:Comma-separator]], [[Mediawiki:And]], [[Mediawiki:Word-separator]] ** [[Mediawiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue]], [[Mediawiki:Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue]] ** [[Mediawiki:Wikibase-time-calendar-gregorian]], [[Mediawiki:Wikibase-time-calendar-julian]] ** [[Mediawiki:Translate-taction-translate]] ** [[Mediawiki:Wikibase-client-data-bridge-bailout-suggestion-go-to-repo-button]] ** [[MediaWiki:Sandboxlink-subpage-name]] *: If necessary, they can be created in [[m:translatewiki.net|Translatewiki]]. If you have an account in Translatewiki, you can access directly to it activating the following link with the title of the message and the language code: <code><nowiki>[[translatewiki:MediaWiki:</nowiki>''<message>''/''<lang>'']]</code>. == Vidu ankaŭ == * [[mw:Extension:Wikibase Client/Lua|Wikibase Lua functions]]. Ili estas la bazaj funkcioj kiuj povas esti trovataj en [[Modulo:Wikibase]]. * {{Ŝ|Montru komencofinon}}, {{Ŝ|Formato starto fino}} helpaj ŝablonoj por certaj uzoj == Deveno == * [[:ca:Mòdul:Wikidades|Mòdul:Wikidades]] el la kataluna Vikipedio m0958l8eeinp4f2403sbdgeiddbiw0k 10 883748 9505749 9282780 2026-11-01T15:18:26Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis protektajn agordojn por "[[Ŝablono:Projektoj/styles.css]]" ([Redakti=Allow only template editors and administrators] (sendifina) [Alinomu=Allow only template editors and administrators] (sendifina)) 9282780 sanitized-css text/css /* parte kopio de MediaWiki:Common.css, ni devas purigi tion, vidu la diskutejo de Common.css */ /* baza stilo */ .projektoj { float: right; clear: right; width: 250px; border: 1px solid #aaa; padding: 4px; font-size: 90%; background: #f9f9f9; } /* malhela stilo */ @media screen { /* User-selected night mode */ html.skin-theme-clientpref-night .projektoj { background-color: #202122; color: white; border: 1px solid #333333; } /* User-selected light mode */ html.skin-theme-clientpref-light .projektoj { background-color: #F9F9F9; color: black; border: 1px solid #AAAAAA; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { /* OS-level dark mode */ html.skin-theme-clientpref-os .projektoj { background-color: #202122; color: white; border: 1px solid #333333; } } /* Mobile layout adjustment */ @media screen and (max-width: 768px) { .projektoj { float: none; clear: both; width: 95%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; } } /* kodo kopiita el MediaWiki:Common.css */ /* Provata por evoluigo de ŝablono:Projekto - trovita ĉe Arno Lagrange kaj testita de Tlustulimu */ #aliaj_projektoj { margin: 1em 0 1em 1em; } #aliaj_projektoj p { text-align: center; margin: 5px 0; } #aliaj_projektoj ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; padding: 0; } #aliaj_projektoj li { margin: 0; padding: 7px 0 7px 35px; background: no-repeat left center; } #aliaj_projektoj li.commons { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Commons-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.komunejokat { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png); padding: 7px 0 7px 7px; } #aliaj_projektoj li.species { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/df/Wikispecies-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.dictionary { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ec/Wiktionary-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.versity { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/91/Wikiversity-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.books { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Wikibooks-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.source { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.quote { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Wikiquote-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.news { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Wikinews-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.meta { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Wikimedia_Community_Logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.wikivoyage { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Wikivoyage_favicon.svg); } #aliaj_projektoj li.vikidatumoj { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Wikidata-logo.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.wikipedia { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Wikipedia-logo-v2.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.wikitrans { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/Gramtrans_logo.png); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li.wikilingue { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Wikilingue_logo_25px.png); } #aliaj_projektoj li.retavortaro { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/Revo-piktogramo2.svg); background-size: 28px; } #aliaj_projektoj li a { font-weight: bold; font-style: italic; } n5iuo4ywve8nyupeu4c739yno9xhcvh 0 889586 9506046 9504391 2026-11-02T05:48:16Z Crosstor 3176 /* Z */ 9506046 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj arkivistoj de la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Antall]] == B == * [[István Bakács]] * [[Béla Baranyai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Iván Bognár]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[Iván Borsa]] * [[Béla Bottló]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[János Buzási (arkivisto)]] == C == * [[Dezső Csánki]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Zoltán Dávid]] * [[Ferenc Dőry]] == E == * [[Győző Ember]] * [[Gyula Erdmann]] == F == * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Antal Fekete Nagy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Erik Fügedi]] == G == * [[Lajos Gecsényi]] == H == * [[József Herzog (historiisto)]] == I == * [[Bálint Ila]] * [[János Illésy]] * [[Emma Iványi]] == J == * [[Zsuzsanna Jánokiné Újváry]] * [[Dénes Jánossy]] * [[Károly Jenei]] == K == * [[Ödön Kárffy]] * [[Elek Karsai]] * [[István Kollega Tarsoly]] * [[Sándor Kollega Tarsoly]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Éva Kosztolányi]] == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] == M == * [[György Majtényi]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Gyula Miskolczy]] == N == * [[Gyula Nagy]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] == O == * [[Teréz Oborni]] * [[József Ö. Kovács]] * [[Lipót Óváry]] == P == * [[Ervin Pamlényi]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Gyula Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Iván Pető]] * [[Ambrus Pleidell]] == R == * [[Csaba Reisz T.]] * [[László Réti]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Loránd Szilágyi]] * [[Jenő Szűcs]] == T == * [[Károly Tagányi]] * [[Péter Tamáska]] * [[Norbert Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Zsolt Trócsányi]] == V == * [[Endre Gábor Varga]] * [[János Varga (arkivisto)]] * [[Károly Vörös]] == Z == * [[Vera Zimányi]] * [[Zoltán Zsupos]] == Fontoj == * La listo kreiĝis el datenoj en [[Esperanta Vikipedio]] [[Kategorio:Listoj de homoj]] btt73tcmmxpmlbcqzc7okgu6gqg2d3p 0 890907 9505843 8943334 2026-11-01T17:57:26Z Taylor 49 126294 == Tradukfonto == {{Trad|en|Championship Blackjack|1146410721}} 9505843 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto komputila kaj videoludo |nomo =Championship Blackjack |dosiero =ChampionshipBlackjack_cover.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |dato de lanĉo=1982 |ĝenro =[[Ludkarto]] |disvolvisto =PCSoftware |eldoninto =PCSoftware |necesaj komponaĵoj = |lingvo(j) = |serio = |antaŭulo = |sekvulo = |platformo=[[MS-DOS|DOS]] }} '''''Championship Blackjack''''' estas [[ludkarto|ludkarta]] [[videoludo]] publikigita en [[1982]] fare de PCSoftware. == Ludomaniero == ''Championship Blackjack'' estas ludo en kiu oni ludas [[blackjack]] uzante la establitajn profesiajn hazardludajn regulojn.<ref name="CGW9"/> == Recenzo == Jim Zegers recenzis la ludon por ''[[Computer Gaming World]]'' kaj deklaris : "''se vi estas komencanto en blackjack, bonvenon al la ludo. Vi ne trovos pli helpeman kaj ĝuigan manieron lerni ol Championship Blackjack. Se vi estas eksperto, kalkulanto, turnirludanto aŭ profesiulo, vi trovos Championship Blackjack kiel elstaran komputilludon.''"<ref name="CGW9">{{cite magazine |last=Zegers |first=Jim |title=Micro-Reviews |magazine=Computer Gaming World |date=Mar–Apr 1983 |volume=1 |issue=9 |pages=41}}</ref> == Recenzoj == *''[[PC Magazine]]'' - Decembro 1982<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/PC-Mag-1982-12/page/n171/mode/2up|title = PC Mag 1982-12|date = December 1982}}</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Championship Blackjack|1146410721}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.mobygames.com/game/65759/championship-blackjack/ Championship Blackjack] ĉe [[MobyGames]] ({{en}}) [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1982]] [[Kategorio:Kazinaj videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Usono]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per DOS]] rjnuskxnzcwg85tihv7c0t2qaw1r4ti 1 890909 9505841 8943335 2026-11-01T17:56:15Z Taylor 49 126294 Forviŝis la tutan enhavon el la paĝo 9505841 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 897235 9505824 9463793 2026-11-01T17:42:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Alexandre Herculano<br/>(1810-1877)</b></font></big></big></span> |dosiero =Alexandre Herculano - Retratos de portugueses do século XIX (SOUSA, Joaquim Pedro de).png |priskribo =Bildo de Alexandre Herculano, farita de Joaquim Pedro de Sousa (1818-1878)<br/>| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[28-an de marto]] [[1810]] |loko de naskiĝo =[[Lisbono]], [[Portugalio]] |dato de morto =[[13-an de septembro]] [[1877]] |loko de morto =[https://www.revigorate.com/things-to-do-in-vale-do-lobo-pt.html Quinta de Vale de Lobos], [https://www.uf-acheteazoiapovoa.pt/freguesia/paroquia/1 Azoia de Baixo], [[Santarém]], [[Portugalio]] | alma_mater = }} <big>'''Alexandre HERCULANO'''</big> estis portugala historiisto, verkisto, ĵurnalisto kaj poeto. Kiel liberalulo, lia ĉefa zorgo, establita en siaj politikaj agoj kaj skribaĵoj, ĉefe en la kondamnado de la absolutismo kaj maltoleremo de la krono en la 16-a jarcento kaj denuncado de la danĝero de la reveno al centralizita monarkio en Portugalio. Alexandre Herculano estas konsiderata la patro de portugala historiografio kaj liaj poemoj kaj romanoj igas lin fundamenta figuro de la [[Romantikismo]], kune kun [[Almeida Garrett]] kaj [[António Feliciano de Castilho]]. Li kunlaboris kaj fondis plurajn revuojn kaj gazetojn de kultura kaj novaĵa naturo. ==Biografio== Alexandre Herculano naskiĝis en Pátio do Gil, sur Strato de São Bento, la 28-an de marto 1810; la patrino, Maria do Carmo Carvalho de São Boaventura, filino kaj nepino de masonistoj de la Reĝa Domanaro; lia patro, Teodoro Cândido de Araújo, estis oficisto de la Estraro de la Interesoj (Publika Kredita Estraro). Dum sia infanaĝo kaj adoleskeco li ne povis ne esti profunde trafita de la dramaj eventoj de sia tempo: la francaj invadoj, la angla regado kaj la enfluo de liberalaj ideoj, venantaj ĉefe el Francio, kiuj kondukus al la [[:pt:Revolução liberal do Porto|Revolucio de 1820]]. Ĝis la aĝo de 15 li frekventis la [[:pt:Congregação do Oratório|Kolegion de la Oratorianaj Sacerdotoj de São Filipe de Néry]], tiam instalita en la [[:pt:Palácio das Necessidades|Monaĥejo de la Necesbezonaĵoj]] en Lisbono, kie li ricevis edukadon de esence klasika naturo, sed malfermita al novaj sciencaj ideoj. Ne povante daŭrigi siajn universitatajn studojn (lia patro blindiĝis en 1827, kio malebligis al li provizi sian familion), Herkulano povis akiri solidan literaturan edukadon, kiu inkludis studi la anglan, francan, italan kaj germanan, lingvojn kiuj estis decidaj por lia literatura laboro. Li studis la latinan, logikon kaj retorikon ĉe la [[:pt:Palácio das Necessidades|Palaco de la Necesbezonaĵoj]] kaj, poste, ĉe la [https://www.marinha.mil.br/en/node/7#:~:text=Foi%20criada%20em%201782%2C%20em,Henrique%22. Akademio de la Reĝa Mararmeo], li studis matematikon kun la intenco de okupiĝado pri komerca kariero. [[Dosiero:Portugaliae monumenta historica Alexandre Herculano.png|eta|dekstre|300px|<center>"Portugaliae Monumenta Historica", verko publikigita en la 1856-a.</center>]] Alexandre Herculano edziĝis kun Mariana Hermínia de Meira la 1-an de majo 1867. Li mortis, sen posteuloj, en sia bieno en [https://www.revigorate.com/things-to-do-in-vale-do-lobo-pt.html Vale de Lobos], [https://www.uf-acheteazoiapovoa.pt/freguesia/paroquia/1 Azoia de Baixo], ([[Santarém]]) la 18-an de septembro 1877, kie li fariĝis farmisto kaj produktanto de la fama "Azeite Herculano" ("Olivoleo Herkulano"). Li estis entombigita en la [[Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém|Monaĥejo de la Jerónimos]], estinte transigita tien la 6an de novembro 1978. ==Politika kaj profesia kariero== Laŭ politikaj terminoj, Herculano identiĝas kun la maldekstra flanko de la [[:pt:Partido Regenerador|Kartista Partio]], liberala, sed tamen ne akceptas [[Socialismo|socialismajn]], [[:pt:Partido Republicano Português|demokrati-respublikanajn]] kaj [[Iberiismo|iberajn ideojn]]. Estinte 21-jara, li partoprenis, en cirkonstancoj neniam plene klarigitaj, la ribelon de la [https://maltez.info/respublica/portugalpolitico/acontecimentos/1831.htm 21-a de aŭgusto 1831] de la 4-a Infanteria regimento de Lisbono kontraŭ la [[Mikaelo la 1-a (Portugalio)|Miguelista registaro]] de Dom Mikaelo la 1-a, kiu devigis lin, post la fiasko de tiu armea ribelo, rifuĝi sur franca ŝipo ankrita en la [[Taĵo]], pasinte al Anglio kaj, poste, al Francio (Rennes), kie li vivis ĝis la foriro de la ekspediciaj ŝipoj el [[Belle-Île-en-Mer]] (Morbihan) februaro 1832) kiuj aliĝos al la Liberala armeo de [[Petro la 1-a (Brazilo)|D. Pedro la 4-a]], sur Insulo Terceira (Acoroj). Rekrutita kiel soldato en la Volontula regimento de la Reĝino, kiel [[Almeida Garrett|Garrett]], li estis unu el la 7.500 [[:pt:Desembarque do Mindelo|"Bravos do Mindelo"]], tiel nomita pro partoprenado en la armea ekspedicio ordonita fare de D. Petro 4-a kiu alteriĝis sur la strando de Mindelo (fakte, iom pli sude, sur la [https://www.infopedia.pt/artigos/$arenosa-do-pampelido plaĝo Arenosa de Pampelido], iom norde de Porto — hodiaŭ [[:pt:Praia da Memória]], por ĉirkaŭi kaj preni la urbon Porto. Kiel soldato, li partoprenis en agojn implikantajn altan riskon kaj armean meriton. Iniciata en la framasonismon je nekonata dato kaj loko, eble dum sia ekzilo en Anglio, aŭ pli frue, li baldaŭ prirezignis ĝin. Nomumita de D. Petro la 4-a kiel dua bibliotekisto de la [[:pt:Biblioteca Pública Municipal do Porto|Biblioteko de Porto]], li restis tie ĝis li estis invitita por direkti la revuon [https://dichp.bnportugal.gov.pt/imagens/panorama.pdf "O Panorama"] (1837–1868), el Lisbono, arta kaj scienca revuo posedata de la "Sociedade Propagadora dos Conhecimentos Úteis", sponsorita de la [[Maria la 2-a (Portugalio)|reĝino Maria la 2-a]] mem kaj de kiu li estis la ĉefredaktoro inter 1837 kaj 1839. En 1842 li rekomencis la rolon kiel ĉefredaktisto kaj publikigis [https://www.google.com.br/books/edition/Eurico_o_presb%C3%ADtero/WuQ_EAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eurico,+o+Presb%C3%ADtero&printsec=frontcover Eŭriko la Presbitero], la plej grandan verkon de historia fikcio en Portugalio en la 19-a jarcento. Liaj kontribuoj troviĝas ankaŭ en la Revuo de la Societo de Amikoj de la Beletristikoj (1836) kaj en pluraj revuoj, nome la [https://books.google.com.br/books?id=rw4XAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false "Revista Universal Lisbonense"] (1841–1859), [https://bdlb.bn.gov.br/acervo/handle/20.500.12156.3/244346 Revista do Conservatório Real de Lisboa] {{404|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (1842), [https://bdlb.bn.gov.br/acervo/handle/20.500.12156.3/244395 A illustração luso-brasileira] {{404|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (1856–1859) kaj postmorte en la [https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/arenascenca/arenascenca.htm revuoj Renascença] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125062236/https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/arenascenca/arenascenca.htm |date=2025-01-25 }} (1878–1879?), [https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/ASemanadeLisboa/ASemanadeLx.htm A semana de Lisboa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240721091039/https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/ASemanadeLisboa/ASemanadeLx.htm |date=2024-07-21 }} (1893–1895) kaj A Leitura (1894–1896) kaj, en la 20-a jarcento, en la semajna periodaĵo [[:pt:Azulejos (jornal)|"Azulejos"]] (1907–1909). Unu el la plej rimarkindaj verkoj de Alexandre Herculano estas lia [https://www.google.com.br/books/edition/0_primeiro_tomo_da_Historia_de_Portugal/MactAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Alexandre+Herculano+Hist%C3%B3ria+de+Portugal&printsec=frontcover "Historio de Portugalio"], kies unua volumo estis publikigita en 1846. Tiu ĉi verko enkondukis sciencan historiografion en Portugalio kaj ne povis ne levi enorman polemikon, precipe inter la pli konservativaj sektoroj, gviditaj de la sacerdotaro, kiu ekde tiam atakus lin ĉar Herkulano ne konfesis kiel historian veron la tiam faman [[Batalo de Ourique|Miraklon de Ourique]] - laŭ kiu Kristo aperis al la reĝo [[Afonso la 1-a (Portugalio)|Afonso Henriques]] en tiu batalo. Herkulano fine eliris en defendo de la scienca vero de sia laboro, liverante senĉesajn batojn al la ultramonta klerikaro, precipe en la broŝuroj [https://www.google.com.br/books/edition/Diccionario_bibliogr%C3%A1phico_portuguez/_StJAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Alexandre+Herculano+Eu+e+o+Clero&pg=PA243&printsec=frontcover "Eu e o Clero"] kaj [https://www.google.com.br/books/edition/Solemnia_verba/zXycKzQoIuYC?hl=en&gbpv=1&dq=Alexandre+Herculano+Solemnia+Verba&pg=PA25&printsec=frontcover "Solemnia Verba"]. La prestiĝo kiun la "Historio de Portugalio" portis al li, igis la Lisbonan Akademion de Sciencoj nomumi lin kiel ĝia plena membro (1852) kaj konfidi al li la projekton de kolektado de la [https://www.google.com.br/books/edition/Portugaliae_monumenta_historica_a_saecul/4p2uV9QNPDIC?hl=en&gbpv=1&dq=Portugaliae+Monumenta+Historica&printsec=frontcover "Portugaliae Monumenta Historica"] (inspirita de la [https://www.google.com.br/books/edition/Monumenta_Germaniae_Historica/5M0iTaDnpK8C?hl=en&gbpv=1&dq=Monumenta+Germaniae+Historica&printsec=frontcover Monumenta Germaniae Historica] kaj kiu konsistus de kolekto kaj publikigo de valoraj fontoj kaj dokumentoj, disigitaj ĉie en la monaĥejaj oficejoj de la lando, tute forlasitaj ekde kiam estingiĝis la religiaj ordenoj kaj la kundividado de la Ekleziaj havaĵoj estis ordonitaj en 1834). Herculano entreprenis tiun projekton en 1853 kaj 1854 kaj komencis selekteman publikigon de tiuj fontoj de 1856 pluen. Ĉe lia morto, tamen, tiu laboro restis nekompleta kaj, kvankam kondiĉigita de la eventualaĵoj kaj interrompoj de Historio, ĝi estis rekomencita en 1980 sub la direkto de [[:pt:José Mattoso]]. Herculano restis fidela al siaj politikaj idealoj kaj la "Konstitucia Ĉarto", kiu malhelpis lian eniradon en la [https://www.infopedia.pt/artigos/$setembrismo Revolucio de Setembro]. Malgraŭ esti proksime ligita al la cirkloj de la nova Liberala potenco (li estis deputito en la Kortegoj kaj mentoro de la estonta reĝo [[Petro la 5-a (Portugalio)|Dom Petro la 5-a]]), li rifuzis esti parto de la unua [https://www.infopedia.pt/artigos/$regeneracao,1 Gubierno de la Regenerigo], gvidita fare de la [[:pt:Duque de Saldanha|Duko de Saldanha]]. Li rifuzis honorojn kaj dekoraciojn kaj, apud sia literatura kaj scienca verkaro, el kiu li neniam tute forlasis ĝin, li preferis iom post iom retiriĝi en ekzilon, kiu estis tiom alvokiĝo kiel seniluziiĝo. En letero al Almeida Garrett li konfesis, ke lia plej intima deziro estis trovi sin inter kvar montoj, kun kelkaj propraj kampoj, kelkaj malglataj botoj kaj [https://www.scielo.br/j/vh/a/DZ5XDbKCg3wMxXGPctp6KjK/ ĉapelo el Braga]. Li ankaŭ funkciis kiel Urbestro de Belém (1854 ĝis 1855), pozicio kiujn li rapide prirezignis. En 1856, reakirinte forton, li estis unu el la fondintoj de la [https://www.infopedia.pt/artigos/$partido-regenerador Regeneriga Partio], aŭ [[:pt:Partido Histórico|Historia Partio]], en opozicio al la Regeneriga Partio de António Maria [[:pt:Fontes Pereira de Melo]] kaj [[:pt:Rodrigo da Fonseca Magalhães]]. La sekvan jaron, sekvante la saman kontraŭklerikan celon montritan en sia libro pri la historio de Portugalio, li vigle atakis la Konkordaton kun la Sankta Sidejo. La 31-an de decembro 1858 li prezidis kontraŭklerikan mitingon. Li partoprenis la redaktadon de la unua Portugala Civila Kodo (1860-1865), proponis la enkondukon de civila geedziĝo kune kun religia geedziĝo, kiu kaŭzis novan konflikton kun la sacerdotaro. Kiam komencis fari multe da eĥo en la portugala gazetaro kaj politiko por antaŭenigi iberismon, en 1861, la Centra Komisiono de la 1-a de decembro 1640 estis kreita kontraŭ tiu ĉi volo kaj, inter aliaj nomoj, kiuj aperas sur ĝi estas nia Herculano kiu tuj al ŝi kuniĝis en tiu ĉi idealo kun patriotaj radikoj. En 1867, post sia edziĝo kun D. Mariana Meira, li definitive retiriĝis al sia bieno en Vale de Lobos (Azoia de Baixo, Santarém) por dediĉi sin (preskaŭ) tute al agrikulturo kaj vivo de spirita retiriĝo — ankrita en la paca kaj feliĉa haveno de silento kaj trankvilo, kiel li skribos en la averto antaŭ la unua volumo de la "Opusculos". En Vale de Lobos, Herculano ekzercas aŭtentan moralan majstradon sur la lando. Fakte, ĉi tiu delikata kaj malgranda viro, sed kun nerompebla energio kaj karaktero, estis ekzemplo de fideleco al idealoj kaj valoroj, kiuj kontrastis kun la marĉo de la portugala publika vivo. Ĉi tio igas min deziri morti!, li ekkriis, seniluziigita de la malnobla spektaklo de la portugala publika vivo, kiu malbonigis ĉiujn liajn idealojn. Dum la dua vojaĝo de la [[Petro la 2-a (Brazilo)|Imperiestro de Brazilo]] al Portugalio, en 1867, Herculano decidis repagi la viziton, kiun la monarko faris al li en la Vale de Lobos, en Lisbono, sed pro sia malbona sano li kontraktis pulminflamon pro kiu li mortis, en Vale de Lobos, la 13-an de septembro 1877. Antaŭ ol morti, la brazila imperiestro vidis en Aleksandro viron indan ricevi la [https://www.familysearch.org/memories/memory/16368049 Imperian Ordenon de la Rozo], kiun Herculano rifuzis.<ref>Artikolo tradukita el la Portugala Vikipedio.</ref> ==Ĉefaj verkoj== ===Poezio=== * "A Voz do Profeta" ("La Voĉo de la Profeto") 1836 * "A Harpa do Crente" ("La Harpo de la Kredanto") 1838 * "Poesias" ("Poemoj") 1850 ===Teatro=== * "La Limo de Afriko, aŭ Tri Noktoj Malfeliĉigaj" ("O Fronteiro de África ou três noites aziagas") Dramo bazita sur portugala historio, en tri aktoj, surscenigita en Lisbono, en 1838, ĉe la Teatro Salitre, revivigita en Rio-de-Ĵanejro en 1862 * "La Princoj en Ceŭto" ("Os Infantes em Ceuta") 1842 ===Romanoj=== * "La Vilaĝa Pastro" ("O Pároco de Aldeia") 1851 * "La galegano: Vivo, Diritaĵoj, kaj faritaĵoj de Lázaro Tomé" ("O Galego: Vida, ditos e feitos de Lázaro Tomé") ===Historiaj romanoj, noveloj kaj noveloj=== * "La pajaco" ("O Bobo") 1828–1843 * "La Monastiko" ("O Monastiko") duologio<ref>Duologio: Historio rakontata en du libroj.</ref>: ** "[https://www.google.com.br/books/edition/Eurico_o_presb%C3%ADtero/WuQ_EAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eurico,+o+Presb%C3%ADtero&printsec=frontcover Eŭriko, la Presbitero]: [[Visigotoj|Visigota Era]]" ("Eurico, o Presbítero: Época Visigótica") 1844 ** "La Monaĥo de Cister"; en la tempo de [[Johano la 1-a (Portugalio)|Johano la 1-a]] ("O Monge de Cister; Época de D. João I") 1848, 2 volumoj * "Legendoj kaj Rakontoj" ("Lendas e narrativas") 1851, kolekto de noveloj kaj mallongaj historioj ** "Legendoj kaj Rakontoj", Volumo 1 ("Lendas e narrativas, 1.^o tomo") 1851 *** "La [[Kaido]] de Santarém" ("O Alcaide de Santarém" 950–961) *** "Garantioj por la Ĉarto de Hispanio" ("Arras por Foro de Espanha", arkaika portugala por "Kotizo de Ĉarto de Hispanio", 1371–2) *** "La Kastelo de Faria" ("O Castelo de Faria" 1373) *** "[[:pt:A Abóbada|La Volbita Plafono"]] ("A Abóbada" 1401) ** "Legendoj kaj Rakontoj", Volumo 2 ("Lendas e narrativas, 2.^o tomo") 1851 *** "La Detruado de Aŭrja: Hispanaj Legendoj (8-a jarcento)" ("Destruição de Áuria: Lendas Espanholas (século VIII)") *** "La Nigra Episkopo" ("O Bispo Negro" 1130) *** "La Morto de la Laboristo" ("A Morte do Lidador" 1170) *** "La Kunvokito: Kroniko de Hispanio" ("O Emprazado: Crónica de Espanha" 1312) *** "La Murdinta Majstro: Kroniko de la Templanoj" ("O Mestre Assassinado: Crónica dos Templários" 1320) *** "Majstro Gil: Kroniko de la Dekkvina Jarcento" ("Mestre Gil: Crónica (Século XV)") *** "Tri Monatoj en Kalikuto: Unua Kroniko pri la Hindaj Ŝtatoj, 1498" ("Três Meses em Calecut: Primeira Crónica dos Estados da Índia, 1498") *** "La Kronikisto: Vivi kaj kredi je alia tempo" ("O Cronista: Viver e Crer de Outro Tempo") ===Historioj=== * "Historio de Portugalio ekde la komenco de la monarkio ĝis la fino de la regado de [[Alfonso la 3-a (Portugalio)|Afonso la 3-a]]" ("História de Portugal: 1.^a época, desde a origem da monarquia até D. Afonso III ") 1846–1853 * "Historio de la origino kaj establado de la Inkvizicio en Portugalio" ("História da Origem e Estabelecimento da Inquisição em Portugal") 1854–1859 * "[[:pt:Portugaliæ Monumenta Historica|Historiaj Monumentoj de Portugalio]]" ("Portugaliae Monumenta Historica") 1856–1873 ===Broŝuroj=== * Broŝuroj: "Publikaj Demandoj", Volumo 1 (Opúsculos: Questões Públicas, Tomo I) ** "La Voĉo de la Profeto" ("A Voz do Profeta") 1837 ** Teatro, Etiko, Cenzuro ("Teatro, Moral, Censura") 1841 ** "La Elirantoj" ("Os Egressos") 1842 ** "Pri la Ekonomia Sistemo" ("Da Instituição das Caixas Económicas") 1844 ** "La Monaĥinoj de Lorvão" ("As Freiras de Lorvão") 1853 ** Pri la stato de la ekleziaj arkivoj de la regno" ("Do Estado dos Arquivos Eclesiásticos do Reino") 1857 ** "La Subpremado de Konferencoj en la Kazino" ("A Supressão das Conferências do Casino") 1871 * Broŝuroj: "Publikaj Demandoj", Volumo 2 ("Opúsculos: Questões Públicas, Tomo II") ** "Patrujaj Monumentoj" ("Monumentos Pátrios") 1838 ** "Pri Intelekta Propraĵo" ("Da Propriedade Literária") 1851–1852 ** Letero al la Akademio de Sciencoj ("Carta à Academia das Ciências") 1856 ** [[:pt:José Xavier Mouzinho da Silveira|Mousinho da Silveira]] 1856 ** Letero al la Membroj de la Rondo de Cintra ("Carta aos Eleitores do Círculo de Cintra")<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Op%C3%ACsculos_por_Alexandre_Herculano_Compl/2dDRYDTF8woC?hl=en&gbpv=1&dq=Carta+aos+Eleitores+do+C%C3%ADrculo+de+Cintra&pg=PT409&printsec=frontcover Opìsculos por Alexandre Herculano]</ref> 1858 ** "Manifesto de la Populara Asocio pri la antaŭenigo por la Edukado de Virinoj" ("Manifesto da Associação Popular Promotora da Educação do Sexo Feminino") 1858 * Broŝuroj: "Konfliktoj kaj Historiaj Studoj", Volumo 1 ("Opúsculos: Controvérsias e Estudos Históricos, Volumo I") ** "La [[Batalo de Ourique]]" ("A Batalha de Ourique"): *** I. "Mi kaj la Sacerdotaro" ("Eu e o Clero") 1850 *** II. "Pacaj Konsideroj" ("Considerações Pacificas") 1850 *** III. "Solenaj Vortoj" ("Solemnia Verba") 1850 *** IV. "Solenaj Vortoj" ("Solemnia Verba") 1850 *** V. La Araba Akademia Scienco" ("A Ciência Arábico-Académica") 1851 ** "Stato de la laboristaj klasoj en la duoninsulo ekde la sepa ĝis la dekdua jarcento" ("Do estado das classes servas na Península, desde o VIII até o XII Século") 1858 * Broŝuroj: "Publikaj Demandoj", Volumo 3 (Opúsculos: Questões Públicas, Tomo III) ** "La amikrilatoj" ("Os Vínculos") 1856 ** "Enmigrado" (A Emigração) 1870–1875 * Broŝuroj: Konfliktoj kaj Historiaj Studoj, Volumo 2 ** "Portugalaj historiistoj" (Historiadores portugueses) 1839–1840: *** "[[Fernão Lopes]]" *** "[[:pt:Gomes Eanes de Azurara]]" *** "[[:pt:Vasco Fernandes de Lucena]]" kaj "[[:pt:Rui de Pina]]" *** "[[:pt:Garcia de Resende]]" ** "Leteroj pri la Historio de Portugalio" (Cartas Sobre a História de Portugal) 1842 ** "Respondo al la Kritikoj de Vilhena Saldanha" ("Resposta às Censuras de Vilhena Saldanha") 1846 ** "Letero al la Redaktoro de la Universala Revuo" (Carta ao Redactor da Revista Universal) ** "Pri la Ekzisto kaj Neekzisto de Feŭdismo en Portugalio" (Da Existência e não Existência do Feudalismo em Portugal) 1875–1877 ** Klarigoj (Esclarecimentos): *** A. "Gotikaj destinoj" (Sortes Góticas) *** B. "[[Feŭdismo]]" ("Feudo") * Broŝuroj: Konfliktoj kaj Historiaj Studoj, Volumo 4 ** "Malnova Vilaĝo Nova" (Uma Vila-Nova Antiga) ** "Hazardaj Pensoj pri Obskura Viro" (Cogitações Soltas de um Homem Obscuro) ** "Portugala Arkeologio" (Arqueologia Portuguesa): *** "La Aventuro de la Kardinalo Aleksandrino" (Viagem de Cardeal Alexandrino); *** "Karakterizaĵo de Lisbono" ("Aspekto de Lisboa"); *** "La Aventuro de Du Kavaliroj: Tron kaj Lippomani" (Viagem dos Cavaleiros Tron e Lippomani) ** "Iom da Lumo en la Densa Mallumo" (Pouca luz em muitas trevas) ** "Notoj pri la Historio de Reĝa Virto" (Apontamentos para a historia dos bens da coroa) * Broŝuroj: "Publikaj Demandoj", Volumo 4 (Opúsculos: Questões Públicas, Tomo IV) ** "Du Epokoj kaj Du Monumentoj, aŭ la Reĝa Bieno ĉe Mafra" (Duas Épocas e Dois Monumentos ou a Granja Real de Mafra) ** "Baldaŭaj Pensoj pri Kelkaj Aspektoj de la Agrikultura Ekonomio" ("Breves Reflexões Sobre Alguns Pontos de Economia Agrícola") ** "La Farmodomo de Calhariz" ("A Granja do Calhariz") ** "Leĝa Projekto" (Projecto de Decreto) ** "Paco kaj Nacia Intereso" ("O País e a Nação") ** "Reprezentado de la Urbodomo de Belém al la Nacia Registaro" ("Representação da Câmara Municipal de Belém ao Governo") ** "Reprezentado de Belém Urbodomo al la Parlamento" ("Representação da Câmara Municipal de Belém ao Parlamento") ** "Projekto pri Agrikultura Subvencio" ("Projekto de Caixa de Socorros Agricolas") ** "Pri la Demando de Ĉartoj" ("Sobre a Questão dos Forais") * Broŝuroj pri Literaturo: ** "Kia estas la kondiĉo de nia literaturo? Kian vojon ĝi prenos?" ("Qual é o Estado da Nossa Literatura? Qual é o Trilho que Ela Hoje Tem a Seguir?") ** "Poezio: Imitaĵo, Beleco, Unueco" ("Poesia: Imitação—Belo—Unidade") ** "Originoj de la Moderna Teatro: Portugala Teatro ĝis la Fino de la Deksesa Jarcento" ("Origens do Teatro Moderno: Teatro Português até aos Fins do Século XVI") ** "Raportoj pri portugala kavalireco" ("Novelas de Cavalaria Portuguesas") ** "Historio de la Moderna Teatro: Hispana Teatro" ("Historia do Teatro Moderno: Teatro Espanhol") ** "Popularaj Portugalaj Kredoj aŭ Popularaj Superstiĉoj" ("Crenças Populares Portuguesas ou Superstições Populares") ** "La domo de Gonzalo, komediaĵo en kvin aktoj: Opinio" ("A Casa de Gonçalo, Comédia em Cinco Actos: Parecer") ** "Historia Laŭdo por [https://www.arqnet.pt/dicionario/xavierbots.html Sebastian Xavier Botelho] ("Elogio Histórico de Sebastião Xavier Botelho") ** Lady Maria Teles, Dramo en kvin aktoj: Opinio ("D. Maria Teles, Drama em Cinco Actos: Parecer") ** Lordino [[:pt:Leonor de Almeida Portugal|Leonor de Almeida]], Markizino de Alorna ("D. Leonor de Almeida, Marquesa de Alorna") ===Aliaj verkoj=== * "Ekde la Insulo de Ĵerzo ĝis Granville" ("De Jersey a Granville") 1831 * [https://books.google.com.br/books?id=uDk-AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false "Pri la civila geedziĝo], okaze de broŝuro de la Vicgrafo de Seabra pri tiu demando", "Estudos sobre o casamento civil: por occasião do opusculo do sr. Visconde de Seabra sobre este assumpto" 1866 == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Herculano, Alexandre}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1810]] [[Kategorio:Mortintoj en 1877]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de marto]] [[Kategorio:Mortintoj la 13-an de septembro]] [[Kategorio:Portugalaj historiistoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Portugalaj poetoj]] tr21skd8y0hhubb7rkw2catobelh51w 0 901953 9505888 9061736 2026-11-01T19:47:24Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:TPER_ATR.220.026_presso_Reggio_Emilia_Mediopadana.jpg|TPER_ATR.220.026_presso_Reggio_Emilia_Mediopadana.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:IronGargoyle|IronGargoyle]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/Reg 9505888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Reggio Emilia AV Mediopadana | origina nomo = Stazione di Reggio Emilia AV Mediopadana | dosiero = Stazione Mediopadana alta velocità Reggio Emilia (15918560268).jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo = Stacidomo Reggio Emilia AV Mediopadana | lando = Italio | loko = [[Reggio nell'Emilia]] | latitudo = 44.7244 | longitudo = 10.6551 | regiono-ISO = IT-45 | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Reggio Emilia/Italio Emilio-Romanjo/Italio | nomo de proprietulo = [[Rete Ferroviaria Italiana]] | nomo de trafikanto = [[Trenitalia]], [[Italo - Nuovo Trasporto Viaggiatori]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 2 | nombro de kajoj = | malfermo = 2013 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Reggio Emilia AV Mediopadana''' estas fervoja stacio sur la altrapida linio Milano-Bologna, de kiu ĝi estas la sola meza haltejo. Ĝi estas la dua stacidomo en [[Reggio nell'Emilia]] laŭ nombro da pasaĝeroj, post la stacio {{stacidomo|Reggio Emilia}}. La stacio situas proksimume 4&nbsp;km norde de la urbocentro, en Via Città del Tricolore, en la vilaĝeto Mancasale. == Bildgalerio == <gallery> Ministro infrastrutture trasporti maurizio lupi inaugura stazione tav reggio emilia (8988703784).jpg|Inaŭguro<br />{{Malgrande|(la {{Daton|08|06|2013}})}} Reggio Emilia - AV Mediopadana 2018-07-19 16.25.57.jpg|Interno </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Reggio nell'Emilia]] * [[Reggio Emilia (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{RFI}} [[Kategorio:Reggio Emilia]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Italio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 2013]] stng1a0p8kxd2qzqdn04bmc5pml0ao3 9505892 9505888 2026-11-01T19:47:59Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Reggio_Emilia_-_AV_Mediopadana_2018-07-19_16.25.57.jpg|Reggio_Emilia_-_AV_Mediopadana_2018-07-19_16.25.57.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:IronGargoyle|IronGargoyle]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/R 9505892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Reggio Emilia AV Mediopadana | origina nomo = Stazione di Reggio Emilia AV Mediopadana | dosiero = Stazione Mediopadana alta velocità Reggio Emilia (15918560268).jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo = Stacidomo Reggio Emilia AV Mediopadana | lando = Italio | loko = [[Reggio nell'Emilia]] | latitudo = 44.7244 | longitudo = 10.6551 | regiono-ISO = IT-45 | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Reggio Emilia/Italio Emilio-Romanjo/Italio | nomo de proprietulo = [[Rete Ferroviaria Italiana]] | nomo de trafikanto = [[Trenitalia]], [[Italo - Nuovo Trasporto Viaggiatori]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 2 | nombro de kajoj = | malfermo = 2013 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Reggio Emilia AV Mediopadana''' estas fervoja stacio sur la altrapida linio Milano-Bologna, de kiu ĝi estas la sola meza haltejo. Ĝi estas la dua stacidomo en [[Reggio nell'Emilia]] laŭ nombro da pasaĝeroj, post la stacio {{stacidomo|Reggio Emilia}}. La stacio situas proksimume 4&nbsp;km norde de la urbocentro, en Via Città del Tricolore, en la vilaĝeto Mancasale. == Bildgalerio == <gallery> Ministro infrastrutture trasporti maurizio lupi inaugura stazione tav reggio emilia (8988703784).jpg|Inaŭguro<br />{{Malgrande|(la {{Daton|08|06|2013}})}} </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Reggio nell'Emilia]] * [[Reggio Emilia (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{RFI}} [[Kategorio:Reggio Emilia]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Italio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 2013]] 8qvnt23p99n8sanbg4m8ri1e1iwnexz 9505894 9505892 2026-11-01T19:48:07Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Stazione_Mediopadana_alta_velocità_Reggio_Emilia_(15918560268).jpg|Stazione_Mediopadana_alta_velocità_Reggio_Emilia_(15918560268).jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:IronGargoyle|IronGargoyle]]: per [[:c:Com 9505894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Reggio Emilia AV Mediopadana | origina nomo = Stazione di Reggio Emilia AV Mediopadana | dosiero = | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo = Stacidomo Reggio Emilia AV Mediopadana | lando = Italio | loko = [[Reggio nell'Emilia]] | latitudo = 44.7244 | longitudo = 10.6551 | regiono-ISO = IT-45 | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Reggio Emilia/Italio Emilio-Romanjo/Italio | nomo de proprietulo = [[Rete Ferroviaria Italiana]] | nomo de trafikanto = [[Trenitalia]], [[Italo - Nuovo Trasporto Viaggiatori]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 2 | nombro de kajoj = | malfermo = 2013 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Reggio Emilia AV Mediopadana''' estas fervoja stacio sur la altrapida linio Milano-Bologna, de kiu ĝi estas la sola meza haltejo. Ĝi estas la dua stacidomo en [[Reggio nell'Emilia]] laŭ nombro da pasaĝeroj, post la stacio {{stacidomo|Reggio Emilia}}. La stacio situas proksimume 4&nbsp;km norde de la urbocentro, en Via Città del Tricolore, en la vilaĝeto Mancasale. == Bildgalerio == <gallery> Ministro infrastrutture trasporti maurizio lupi inaugura stazione tav reggio emilia (8988703784).jpg|Inaŭguro<br />{{Malgrande|(la {{Daton|08|06|2013}})}} </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Reggio nell'Emilia]] * [[Reggio Emilia (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{RFI}} [[Kategorio:Reggio Emilia]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Italio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 2013]] mciasrc1bmlt873xdtp26av8u977gk2 0 911371 9505572 9111948 2026-11-01T12:22:47Z Sj1mor 12103 tutmonda familio 9505572 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Growth-and-development-of-Gnathostoma-spinigerum-(Nematoda-Gnathostomatidae)-larvae-in-Mesocyclops-1756-3305-4-93-S1.ogv|eta|Parazitaj larvoj de ''[[Gnathostoma spinigerum]]'' moviĝas ene de kopepodo ''[[Mesocyclops aspericornis]]''.]] [[Dosiero:PMC3469175 IJPA-7-073-g001.png|eta|dekstre|Larvoj de ''Gnathostoma spinigerum''.]] '''''Gnathostomatidae''''' estas [[Kosmopolita distribuo|tutmonda]] [[Familio (biologio)|familio]] de [[nematodoj]] en la ordo ''[[Spirurida]]''.<ref name="GBIF">{{cite web |title=Gnathostomatidae |url=https://www.gbif.org/species/6472 |website=www.gbif.org |access-date=7-a de junio 2021 |language=en}}</ref> Ili estas [[parazito]]j kun kompleksaj vivocikloj, kun larvoj vivantaj en akvoloĝaj senvertebruloj kaj plenkreskuloj en akvoloĝaj [[vertebruloj]], kaj kun nekutime diversaj [[nedeva loĝato|nedevaj parazitatoj]]. ==Vivociklo== Plenkreskaj ''Gnathostomatidae'' vivas en [[fiŝoj]], [[amfibioj]], [[reptilioj]], kaj [[mamuloj]] (nur ''Gnathostoma''). La embrioj kaj mezaj parazitatoj estas konataj nur ĉe la dolĉakvaj specioj. Ties embrioj disvolviĝas libere en la akvo, La duaetapaj larvoj glutiĝas de kopepodoj en la ordo ''[[Cyclopoida]]'', siaj [[meza loĝato|mezaj loĝatoj]], kaj vivas en ilia [[celomo]]. Post transiro en la trian etapon, la larvoj povas infekti kiel nedevajn parazitatojn tre diversajn bestojn, kaj senvertebrajn kaj vertebrajn, inklude homojn. Ili faras loĝokapsulojn ene de la [[muskolo]]j aŭ [[mesentero]] de la parazitato, kaŭzante foje gravan malsanon. Tiuj nedevaj parazitatoj helpas la vermojn disportiĝi kaj atingi la [[fina loĝato|finan parazatitaton]]. En la fina parazitato la triaetapa larvo vivas en la muskoloj dum tempo kaj poste migras al taŭga korpoparto por maturiĝo.<ref name="Handbook">Bain, Odile, k. al. 2013. "Order Spirurida." En ''Handbook of Zoology Online''. [https://www.degruyterbrill.com/database/ZOOLOGY/entry/bp_021938-8_31/html]</ref> La ovoj demetiĝas en la stomakoj kaj portiĝas en la eksteran akvon kun la fekaĵoj de la parazitato.<ref>Liu, Guo-Hua, k. al. 2020. "Human gnathostomiasis: a neglected food-borne zoonosis." ''Parasites & Vectors'' 13: 616. [https://parasitesandvectors.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13071-020-04494-4]</ref><ref>Hasegawa, Hideo, kaj Otsur, Masamitsu. 1978. "Notes on the Life Cycle of Spiroxys japonica Morishita, 1926 (Nematoda Gnathostomatidae)." ''Japanese Journal of Parasitology'' 27(2): 118. [https://jsparasitol.org/archive/pdf/1978_27_2_03.pdf]</ref> ==Priskribo== ''Gnathostomatidae'' estas rekoneblaj pro la grandaj pseŭdolipoj sur la kapo, kun komplikaj dentoformaj randoj, stangoformaj loboj aŭ branĉaj pendaĵoj. <ref name="Mooleptus">Sokolov, S.G., kaj Gordeev, I.I. 2021. "Morphology and phylogeny of the parasitic nematode ''Mooleptus rabuka'' (Machida, Ogawa & Okiyama, 1982) (Rhabditida, Spirurina: Mooleptinae nom. nov.), with notes on taxonomy of the family Gnathostomatidae." ''Journal of Helminthology'' 95. [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-helminthology/article/morphology-and-phylogeny-of-the-parasitic-nematode-mooleptus-rabuka-machida-ogawa-okiyama-1982-rhabditida-spirurina-mooleptinae-nom-nov-with-notes-on-taxonomy-of-the-family-gnathostomatidae/05E48D964A77F7AE1701891AA022C376]</ref> La subfamilio ''Gnathostomatinae'' havas aparaton en la gorĝa regiono, en kiu estas kvar balonetoj konektitaj kun kvar sakoj apud la esofago; ĝi funkcias por retiri aŭ etendi la kapon. La larvoj eloviĝas per kapa hoko en la dua larva etapo, kaj akiras la plenkreskan kapan formon en la tria etapo. La plenkreska besto longas 2-6 cm kaj dikas 0.5-2 mm, la triaetapa larvo longas unu aŭ du milimetrojn, kaj la ĵusnaskita duaetapa larvo proksimume kvaronon de milimetro. La ovoj estas senembrionaj kiam ili demetiĝas.<ref name = "Handbook"/> ==Infekto== La efikoj de ''Gnathostomatidae'' al kopepodoj ŝajne ne estas bone konataj. En eksperimento, individuoj de iuj specioj mortis tiel rapide post kiam ili glutis tro da ''Spiroxys contortus'', ke la vermoj ne sukcesis kreski, dum en aliaj specioj ili tute ne povis kreski sendepende de la nombro kaj malgraŭ la pluvivo de la kopepodo.<ref>Hedrick, Leslie L. 1935. "The Life History and Morphology of Spiroxys contortus (Rudolphi); Nematoda: Spiruridae." ''Transactions of the American Microscopical Society'' 54(4): 315-316. [https://www.jstor.org/stable/3222323]</ref> La efiko al nedevaj kaj finaj parazitatoj varias. En malvarmasangaj vertebruloj, la vermoj sukcesas fari [[cisto]]jn en la skeletaj muskoloj sen granda reago de la imunsistemo, sed en birdoj kaj mamuloj okazas severa inflamo. La vermoj maturiĝas en la stomako kaj kaŭzas patologiojn tie.<ref>García-Márquez, Luis Jorge, k. al. 2013. "Inflammatory response caused by larvae and adults of Gnathostoma (Nematoda: Gnathostomatidae) in vertebrates of Mexico, including humans". ''Revista Mexicana de Biodiversidad'' 85(2). [https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1870-34532014000300008]</ref><ref>Hedrick, Leslie L. 1935. "The Life History and Morphology of Spiroxys contortus (Rudolphi); Nematoda: Spiruridae." ''Transactions of the American Microscopical Society'' 54(4): 329. [https://www.jstor.org/stable/3222323]</ref> Homoj povas infektiĝi se ili manĝas alian nedevan parazitaton, ekzemple fiŝon aŭ ranon. Homojn infektas nur ''Gnathostoma'' kaj preskaŭ nur la specioj ''G. spinigerum'' kaj ''G. binucleatum'', kaj eĉ ili ne kapablas maturiĝi en homoj. La plej ofte speco de infekto ĉe homoj estas, ke la vermoj migras tra la haŭto kaj estigas dolorajn ŝvelojn. Foje ili atingas internajn organojn kaj kaŭzas pli gravajn damaĝojn, inklude morton.<ref name = "Handbook"/><ref>Liu, Guo-Hua, k. al. 2020. "Human gnathostomiasis: a neglected food-borne zoonosis." ''Parasites & Vectors'' 13: 616. [https://parasitesandvectors.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13071-020-04494-4]</ref> ==Sistematiko== La akiro de plenkreskeca farmo jam en la tria larva etapo kaj la parazitado de relative primitivaj vertebruloj indikas, ke la familio havis fruan originon. Laŭ la norma klasifiko, ''Gnathostomatidae'' havas ses genrojn (entute 63 nomitajn speciojn) en kvar subfamilioj.<ref name = "Handbook"/> En 2021, S.G. Sokolov kaj I.I. Gordeev proponis disigi ''Spiroxys'' en propran familion.<ref name = "Mooleptus"/> *Subfamilio Mooleptinae <small>Sokolov & Gordeev, 2021</small> ** ''[[Mooleptus]]'' <small>Özdikmen, 2010</small> * Subfamilio Spiroxyinae <small>Baylis & Lane, 1920</small> ** ''[[Spiroxys]]'' <small>Schneider, 1866</small> * Subfamilio Ancyracanthinae <small>Yorke & Maplestone, 1926</small> ** ''[[Ancyracanthus]]'' <small>Diesing, 1839</small> * Subfamilio Gnathostomatinae <small>Railliet, 1895</small> ** ''[[Echinocephalus]]'' <small>Molin, 1858</small> ** ''[[Gnathostoma]]'' <small>Owen, 1836</small> ** ''[[Tanqua]]'' <small>Blanchard, 1904</small> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Nematodoj]] [[Kategorio:Mudulaj taksonoj]] 1b25kmx8qq3j0b7hgahuf1c6jkyx0yd 0 911716 9505851 9354126 2026-11-01T18:28:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ali PODRIMJA''' (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1942 en [[Djakovica|Đakovica]], [[Regno Jugoslavio]] , nun [[Kosovo]]; mortis inter la 18-a kaj 21-a de julio 2012 apud [[Lodève]], [[Francio]]) estis kosov-albana poeto. Li studis albanan lingvon kaj literaturon kaj laboris kiel ĵurnalisto kaj redaktisto. <ref name="hur">{{cite news|date=22 July 2012|title=Ünlü şairin cesedi bulundu (Body of famous poet found)|url=http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/haber/21043371.asp|access-date=22 July 2012|newspaper=Hürriyet}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924140554/http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/haber/21043371.asp |date=2015-09-24 }}</ref><ref>{{cite web|title=Poet found dead in France|url=http://www.channel24.co.za/News/International/Poet-found-dead-in-France-20120722|access-date=23 July 2012|publisher=Channel24}}</ref> == Vivo == Post malfacila infanaĝo kaj la morto de siaj gepatroj, li studis albanan lingvon kaj literaturon en Pristina ĝis 1966.  Li estas la aŭtoro de pli ol dekduo da volumoj da inspira kaj aŭdaca poezio. Ekde 1961, li estas agnoskita en kaj Kosovo kaj Albanio kiel unu el la plej elstaraj kaj novigaj poetoj. Efektive, multaj konsideras lin la esenca reprezentanto de la moderna albana poezia rondo en Kosovo kaj kosova poeto kun vasta internacia renomo. En 1982, li publikigis sian poemaron, ''Lum Lumi'', kiu estis omaĝo al lia filo Lumi, kiu mortis pro kancero. Podrimja studis albanan literaturon kaj alian literaturon ĉe la Universitato de Priština. En 2000, la poemaro ''Kiu mortigos la lupon? Elektitaj poemoj de Ali Podrimja'' estis publikigita en Novjorko. == Stilo == La granda melankolikulo, kiu en siaj poemoj uzis elementojn de parole transdonita albana popola poezio, famiĝis kiel poeto eĉ ekster la albanlingva mondo. Lia unua kolekto de elegiaj poemoj, ''Thirrje'' (Calls, Pristina, 1961), estis publikigita dum li ankoraŭ studis en la mezlernejo en Gjakova. La postaj volumoj enkondukis novajn elementojn de la repertuaro, inklinon al [[Simbolismo (literatura skolo)|simbolismo]] kaj [[alegorio]], rivelante lin kiel maturan simboliston, kiu bone konas la plej diversajn rimo- kaj metriko-stilojn. Lia verkado prezentis [[Ekzistadismo|ekzistadisman]] [[obsedo]]<nowiki/>n pri la [[dilemo]] de [[ekzisto]], kun elementoj de [[soleco]], [[timo]], [[morto]] kaj [[sorto]]. Ali Podrimja estas tamen lakona poeto. Liaj poemoj estas kompaktaj laŭ strukturo kaj liaj bildoj estas rektaj, lakonaj kaj sen iu ajn artefarita multvorteco. Ĉiu vorto havas signifon. Li allogas legantojn per sia konvinka kapablo ornami la elipsan rokan pejzaĝon, rememorigan pri albanaj popolaj versoj, per nekutimaj [[metaforo]]<nowiki/>j, neatenditaj sintaksaj strukturoj kaj subtilaj rimoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo]] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Podrimja, Ali}} [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Albanlingvaj poetoj]] epy1mfn7ev14pocyd3wejajhrsljw05 0 911971 9505709 9504400 2026-11-01T14:29:15Z Crosstor 3176 /* Z */ 9505709 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Attila Pók]] * [[József Pokoly]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Imre Polányi]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Rácskay]] * [[István Rácz (instruisto)]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Aladár Radnóti]] * [[Mária Radnóti-Alföldi]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Béla Radványi]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Ede Reiszig (pli juna)]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[Ferenc Ribáry]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Zoltán Ripp]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Beatrix F. Romhányi]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Marianne Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[József Vazul Salamon]] * [[Konrád Salamon]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Miklós Sárközy]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Mária Schmidt]] * [[Márton Schmidt]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[András Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Péter Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Éva Somogyi]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[Gyula Spiegler]] * [[György Spira]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Éva Standeisky]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Lajos Steier]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Dezső Sümeghy]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Gyula Surányi]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Ottó Szabolcs]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Sándor Szakács (historiisto)]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Miklós Szalai (historiisto)]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Imre Szántó (historiisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Rezső Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ákos Széll]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[Lajos Széll (kuracisto)]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[István Szijártó]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Sándor Szilágyi (kritikisto)]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Erika Szívós]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] * [[Gyula Szvák]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Péter Tamáska]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Gábor Thoroczkay]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Loránt Tilkovszky]] * [[György Timkó (botanikisto)]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[László Tőkéczki]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[Gábor Török (politologo)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Ede Tóth (historiisto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Gergely Tóth (historiisto)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[István György Tóth]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Norbert Tóth]] * [[Rezső Tóth]] * [[Tibor Tóth (historiisto)]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Dávid Turbucz]] * [[Lajos Turczel]] * [[András István Türke]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Dorottya Uhrin]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Zsuzsanna Jánokiné Újváry]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Sándor Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Ilona Valter]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Ottó Varga (instruisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Gábor Várkonyi (historiisto)]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Henrik Vass]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Dezső Véghely]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Vermes]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[László Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[László Veszprémy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Gábor Virág (lokhistoriisto)]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[József Vondrasek]] * [[József Vonyó]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Károly Vörös]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Gyula Walleshausen]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Ferenc Wekler]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[Tibor Wittman]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[József Zachar]] * [[Péter Krisztián Zachar]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Miklós Zeidler]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[Vera Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Ferenc Zsinka]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] 2qtmdvqyppmbkt37j5u8unm0wfuyekc 0 912067 9506197 9128169 2026-11-02T11:50:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506197 wikitext text/x-wiki '''Ay Yola''' (elp^. '''Aj Jola)''' {{Lang-ba|Ай Йола}}) estas [[Rusio|baŝkira]] bando el [[Ufa]], aktiva ekde 2024, kiu faras muzikon miksante modernajn muzikajn stilojn [[Mondmuziko|(mondmuzikon]], [[Elektronika muziko|elektronika muzikon)]] kun tradiciaj baŝkiraj elementoj el la kultura heredaĵo [[Baŝkirio|de Baŝkirio]]<ref>(en) ''[https://realnoevremya.com/articles/8672-new-electronic-bashkir-project-ay-yola-goes-viral-on-the-internet New electronic Bashkir project Ay Yola goes viral on the Internet Source],'' alirite la 19-an de aprilo 2025.</ref>. La sukceso de Ay Yola venis per la unuopaĵo ''"Homay"'' (eldonita la 14-an de marto 2025). La kanto estis aŭskultita milionojn da fojoj kaj en aprilo 2025, ''Homay'' eniris la tutmondajn Shazam-furorlistojn je numero 7, superante internaciajn stelulojn kiel [[Lady Gaga]]<ref>(ru) ''[https://aif.ru/culture/pesnya-bashkirskoy-gruppy-operedila-v-mirovom-charte-shazam-hit-ledi-gagi Песня башкирской группы опередила в мировом чарте Shazam хит Леди Гаги], la'' 1-an de aprilo 2025, alirite la 19-an de aprilo 2025.</ref> kaj estis ege populara precipe en la tjurkaj ŝtatoj: [[Kazaĥio]], [[Turkio]], [[Uzbekio]], [[Kirgizio]] kaj [[Turkmenio]]. == Multlingvaj versioj == La kantoj estas plejparte kantataj en la baŝkira lingvo, kvankam la kantistino ankaŭ jam kantis en la [[Kazaĥa lingvo|kazaĥa]], [[Rusa lingvo|rusa]] kaj [[Angla lingvo|angla]]. Malgraŭ tio ĝi superas lingvajn barojn pro la aŭtenteca muziko, kiu tuŝas la sentojn de homoj. Ekzistas ankaŭ kovraj versioj en la [[Uzbeka lingvo|uzbeka]], [[Kirgiza lingvo|kirgiza]], [[Kazaĥa lingvo|kazaĥa]], [[Turka lingvo|turka]], [[Ukraina lingvo|ukrajna]], [[Rusa lingvo|rusa]], [[Filipina lingvo|filipina]], [[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]], [[Tatara lingvo|tatara]], [[Ĉuvaŝa lingvo|ĉuvaŝa]], [[Mongola lingvo|mongola]], [[Angla lingvo|angla]] kaj [[Jakuta lingvo|jakuta]] lingvoj. == Muzika stilo kaj koncepto == La bando inspiriĝas de la baŝkira [[Popolaj eposoj|nacia epopeo]] ''Ural-Batyr'', kies motivoj kaj roluloj estas reprenitaj en la kantotekstoj. La muzikistoj nomas novan muzikan interpreton de la epopeo "Ural-batyr" sia ĉefa misio<ref>(ru) Igor Caler. ''[https://kudago.com/all/news/bashkirskaya-pesnya-zavirusilas-v/ «Хомай»: башкирская песня завирусилась в соцсетях и покорила сердца тюркского мира] {{404|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' ("Ĥomaj": baŝkira kanto disvastiĝis en sociaj retoj kaj gajnis la korojn de la turka mondo). Interreta publikaĵo KUDAGO (la 28-an de marto 2025). Alirite la 13-an de aprilo 2025.</ref>. La muzika stilo de la bando karakteriziĝas per monotona ritmo, kiu rememorigas la klakadon de hufoj kaj la uzon de ripetaj muzikaj frazoj. Samtempe, ilia sono ne estas sen rafinaĵo: ili uzas neatenditajn melodiajn transirojn kaj fascinajn voĉajn teknikojn. Specialan atmosferon kreas profunda, monotona baso, enkondukante la aŭskultanton en meditan staton. '''"Homay"''' (elp. Homaj) Ekzemplo estas la komponaĵo "Homay"<ref name=":0">Noto: Homay ankaŭ Huma kaj Homa (perse: هما ‎, prononcata ''Homā'', aveste: ''Homāio'').</ref>, kiu organike kombinas elementojn de tradicia kaj moderna muziko: elektronikaj dancritmoj interplektiĝas kun la sono de popolinstrumentoj (''kurai'', [[dombro]] kaj [[kobozo]]) kaj virinaj voĉoj estas kompletigitaj per vira gorĝa kantado. La kanto parolas pri la birdo Huma<ref name=":0" />, kiu estas mita birdo en iranaj legendoj kaj [[Fablo|fabloj]], kaj revenanta ĉeftemo en sufia kaj divana poezio. La kanto Homay estas dediĉita al la baŝkira interpretado de la birdo *Huma*, mitologia birdo en la legendo de Ural-Batir<ref>(en) Sagatova, Ulday, "''[https://www.edgubilig.org/magazine/articles/baskir-song-bridges-tradition-and-modernity-through-music Baskir Song Bridges Tradition and Modernity Through Music]''". edgubilig.org, la 2-an de aprilo 2025''. Alirite la'' 4-an de majo 2025.</ref><ref>(en) Ulitin, Igor, "''[https://en.orda.kz/song-that-unites-all-turkic-peoples-how-the-bashkir-track-homay-won-kazakhstans-heart-5640/ Song That Unites All Turkic Peoples: How the Bashkir Track Homay Won Kazakhstan's Heart]''". en.orda.kz, la 25-an de marto 2025. Alirite la 4-an de majo 2025.</ref>. Huma estas prezentita kiel gardanto de sankta scio kaj simbolo de saĝo kaj lumo. La kanto kreas paralelon inter Huma kaj modernaj baŝkiraj virinoj, skizante kulturan sinsekvon kaj identecon. Pro la alta populareco de la kanto "Homaj" en [[Centra Azio]], la bando publikigis version en la [[kazaĥa lingvo]]. La komponaĵo ricevis vastan rekonon en [[Kazaĥio]], kio ŝuldiĝas al ĝia kultura signifo: la titolo de la kanto estas asociita kun la mitologia bildo de la humaja birdo, simbolante bonŝancon kaj bonfarton en la kazaĥa kulturo<ref>(ru) ''Vladislav Kazancev, [https://www.ufa.kp.ru/daily/27677/5066154/ Башкирская песня Homay завирусилась в соцсетях – клипы с ней собирают миллионы просмотров: рассказываем, как так вышло и о чем поется в треке] (''La baŝkira kanto "Homaj" disvastiĝis en sociaj retejoj - filmetoj kun ĝi kolektas milionojn da spektoj: ni rakontas al vi kiel ĝi okazis kaj pri kio temas la kanto). ''Interreta publikaĵo Komsomolskaya Pravda UFA'' (25-a de marto 2025). Dato de aliro: 29-a de marto 2025.</ref>. == Diskografio (elekto) == * 2025: ''Batir'' * 2025: ''Homay'' * 2025: ''Urala Batir'' == Referencoj == <references /> == Vidu ankaŭ == [[Multlingveco en muziko]] == Eksteraj ligiloj == [https://www.youtube.com/watch?v=V88rmlzIp5k Homay], filmeto en YouTube [https://www.youtube.com/watch?v=4aJGnIiG7PQ&list=RDEM87WTFWAauWJJ6jXRYm2B_g&index=3 Homaj Cover songs], Asia Films, YouTube [[Kategorio:Muziko de Baŝkirio]] [[Kategorio:Baŝkira lingvo]] [[Kategorio:Rokmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Popolmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Popol-rokmuzikaj grupoj]] huauo6ovddn0favyccnxkm4iq5arn7y 0 915482 9505855 9148505 2026-11-01T19:38:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako |priskribo de bildo=Samtempigita alta plonĝado | sporta fako = | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} '''Alta plonĝado''' (ankaŭ konata kiel '''Klifplonĝado''') estas kategorio de [[Plonĝado|akvoplonĝado]], kiu implikas relative grandajn altojn variantajn de 26 ĝis 29 metroj. Tio signifas, ke plonĝistoj atingas rapidojn de preskaŭ 100 kilometroj hore (62 mejloj hore) kaj trafas la akvon en malpli ol tri sekundoj. La disciplino povas esti konsiderata [[ekstrema sporto]] (en la kazo de '''klifplonĝado'''), [[Akrobatado|akrobata]] atingo (kiel ĉe multaj rekordprovoj), aŭ konkurencive dum sporteventoj. La sporto estas parto de la Mondaj Ĉampionecoj pri Akvosportoj ekde [[2013]]. <ref name="JHSE">{{cite journal|last1=Napolitano|first1=Salvatore|last2=Di Tore|first2=Pio Alfredo|last3=Raiola|first3=Gaetano|title=High Diving: Evaluation of Water Impact and Considerations on Training Methods|journal=Journal of Human Sport and Exercise|year=2013|volume=8|issue=2|pages=283–289|doi=10.4100/jhse.2012.8.Proc2.30|url=http://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/29724/1/jhse_Vol_8_N_proc2_283-289.pdf|doi-access=free|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706052342/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/29724/1/jhse_Vol_8_N_proc2_283-289.pdf|archive-date=6 July 2017|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170706052342/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/29724/1/jhse_Vol_8_N_proc2_283-289.pdf |date=2017-07-06 }}</ref><ref name="fina.org">{{cite web|last1=Adrega|first1=Pedro|last2=Chiarello|first2=Sarah|date=29 July 2013|title=High Diving, Day 1: Pure adrenalin in the port of Barcelona!|publisher=[[FINA]]|url=http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=4015:high-diving-day-1-pure-adrenalin-in-the-port-of-barcelona&catid=385:bcn2013-high-diving&Itemid=1513|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804111129/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=4015%3Ahigh-diving-day-1-pure-adrenalin-in-the-port-of-barcelona&catid=385%3Abcn2013-high-diving&Itemid=1513|url-status=dead|archive-date=4 August 2013|access-date=31 July 2013|df=dmy-all}}</ref> == Bilda galerio == <gallery class="center" widths="230" heights="180"> Dosiero:Orlando-Duque_Boston-2012-derivated.jpg|Komponita foto de plonĝo de Orlando Duque. Dosiero:Red_Bull_Cliff_Diving_Hamburg_2009_Anna_Bader.jpg|Klifplonĝado de la Rickmer Rickmers Dosiero:Championnat_Red_Bull_Cliff_Diving_World_Series_2011_-_Arrêt_de_La_Rochelle_(70).JPG|Okazaĵo en La Rochelle, Francio. Dosiero:Saltos_Red_Bull_en_Bilbao_2015_(21713225096).jpg|Persono plonĝas de la 27,5-metra platformo sur la ponto La Salve. Dosiero:Cliff_jumping_at_Summersville_Lake_-_09.jpg|Amatora klifplonĝado Dosiero:Rhiannan_Iffland.ogg|Rhiannan Iffland - Mondaj Akvosportaj Ĉampionecoj de Budapeŝto 2017 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150912161813/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=404&Itemid=1630 Oficiala retejo de la FINAa Alto Plonĝanta Monda Kopulo] * [https://web.archive.org/web/20140322015839/http://whdf.com/home.html Oficiala retejo de la Tutmonda Alt-Plonĝada Federacio] [[Kategorio:Plonĝado]] lobozh2eld9j14zd9gczdckfqld67lk 0 916365 9505597 9159945 2026-11-01T12:35:40Z Sj1mor 12103 9505597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=DE-BW|tersituo=|zomo=13}} La '''Teknikmuzeo Sinsheim''' (origine nomita {{lang-de|Technik Museum Sinsheim}}, antaŭe {{lang|de|''Auto- und Technikmuseum''}}) estas muzeo en [[Sinsheim]], [[Baden-Virtembergo]], malfermita en 1981 kaj estas konsiderata la plej granda privata muzeo en [[Eŭropo]]. Aldone al la ĉefaj allogaĵoj, la du supersonaj aviadiloj [[Concorde]] kaj [[Tupolev Tu-144]], estas ankaŭ granda kolekto de klasikaj aŭtoj kaj aliaj aŭtomobiloj. La iniciatinto kaj fondinto estis la entreprenisto Eberhard Layher. == Priskribo == La muzeo prezentas pli ol 3.000 ekspoziciaĵojn sur areo de pli ol 50.000 m² (haloj kaj subĉiela ekspozicio, inkluzive de 30.000 m² da endoma spaco). Ĝi altiras pli ol milionon da vizitantoj jare kaj estas malfermita 365 tagojn jare. La muzeo estas ligita al la [[Speyer Teknologia Muzeo]], kiu estas proksimume 30-minutan veturon for. Manĝejoj haveblas surloke: la memserva restoracio "Concorde" kaj kafejo. Krome, la muzeotereno inkluzivas grandan ludejon, veturajn/aventurajn simulilojn, saltboatan instalaĵon kaj ampleksan ludejon kun vetureblaj mini-aŭtoj kaj diversaj veturiloj, inkluzive de la miniatura [[onda fervojo]] ''Butterfly'', kaj ankaŭ plurajn glitŝtuparojn faritajn el veraj aviadiloj. La muzeon funkciigas la neprofitcela organizaĵo ''Auto + Technik Museum Sinsheim e. V.'' Ĝi estas financata nur per enirpagoj, donacoj kaj [[Membrokotizo|membrokotizoj]]. === Enirigeblaj aviadiloj === * [[Concorde|Aerospatiale-BAC Concorde]] * [[Tupolev Tu-144]] * [[Junkers Ju 52]] * Canadair CL-215 * Ilyushin Il-18 * [[Douglas DC-3]] * Tupolev Tu-134 == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|Auto und Technik Museum Sinsheim}} * {{Oficiala retejo|sinsheim.technik-museum.de}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Germanio]] [[Kategorio:Distrikto Rhein-Neckar]] [[Kategorio:Muzeoj en Baden-Virtembergo]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] gbzzjho7pyk6ag2v06lw4yi7goi5tyl 0 922264 9506162 9403709 2026-11-02T09:57:38Z RG72 11847 9506162 wikitext text/x-wiki La '''Batalhaltigo de Andrusovo''' ({{lang-pl|Rozejm w Andruszowie}}, {{lang-ru|Андрусовское перемирие}}, ankaŭ foje konata kiel Traktato de Andrusovo) establis dektri-kaj-duonjaran [[armistico]]n, subskribitan la 9-an de februaro 1667 inter la [[Rusa carlando|Rusa Carlando]] kaj la pollitova [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], kiuj batalis la [[Rus-Pola Milito (1654-1667)|Rus-Polan Militon]] ekde 1654 pri la teritorioj de nuntempa [[Ukrainio]] kaj [[Belorusio]]. Afanasij Ordin-Naŝĉokin (por rusia carlando) kaj Jerzy Chlebowicz (por la pollitova respubliko) subskribis la armisticon en la vilaĝo [[Andrusovo]] ne malproksime de [[Smolensk]]. Reprezentantoj de la [[Kozaka Hetmanato]] ne rajtis partopreni. == Enhavo == La Pola-Litova Komunumo kaj la Rusa Carlando konsentis pri la jenaj kondiĉoj: * Armistico estis subskribita por 13.5 jaroj, dum kiuj ambaŭ ŝtatoj estis devigitaj prepari la kondiĉojn por eterna paco. * Rusio sekurigis la teritoriojn de la maldekstra bordo de Ukrainio, la landoj de Sivero kaj Smolensko. * Pollando-Litovio restis kun la dekstra bordo de Ukrainio, kaj la ruse okupita Belorusio kun [[Vicebsko]], [[Polack]] kaj [[Daugavpils]]. * La urbo [[Kievo]], kvankam situanta sur la dekstra bordo de la rivero [[Dnepro]], estis transdonita al Rusujo por du jaroj sub serio da kondiĉoj. La transdono, kvankam formulita kiel provizora, estis fakte permanenta, cementita en 1686 kontraŭ 146 000 rubloj. * La [[Zaporoĵa Siĉo]] estis agnoskita kiel [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]] de ambaŭ ŝtatoj. * Ambaŭ ŝtatoj konsentis provizi komunan defendon kontraŭ la [[Otomana Imperio]]. * La rajto je libera komerco estis koncedita. * Kompenso de Rusio al Pollando-Litovio de 1.000.000 [[zloto]]j aŭ 200.000 [[Rusia rublo|rubloj]] estis interkonsentita por la teroj de maldekstraborda Ukrainio. == Posteco == En [[Rusio]], la Armistico de Andrusovo estas ĝenerale rigardata kiel grava paŝo al la unio de la tri orientslavaj nacioj, Ukrainio, Belorusio kaj Rusio, en unuopan ŝtaton, la Rusian Imperion. En [[Ukrainio]], la traktato ofte estas rigardata kiel kondukanta al la divido de la Hetmana ŝtato inter ĝiaj pli potencaj najbaraj ŝtatoj.[2] El la [[Pollando|pola]] vidpunkto, la traktato estas konsiderata signifa eraro, kiu renversis la potenc-ekvilibron en la regiono kaj anstataŭigis Pollandon kiel la domina ŝtato per la emerĝanta Rusa Imperio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ieg-friedensvertraege.de/treaty/1667%20I%2020_30%20Friedensvertrag%20von%20Andrusovo/t-823-1-de.html Skanado de la traktato ĉe IEG Majenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230520182241/https://www.ieg-friedensvertraege.de/treaty/1667%20I%2020_30%20Friedensvertrag%20von%20Andrusovo/t-823-1-de.html |date=2023-05-20 }} [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Pollando]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Rusio]] [[Kategorio:Packontraktoj]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] a233baqbq3ypebc2uav6qmc9v6rss9m 0 923241 9506049 9204334 2026-11-02T06:08:13Z Sj1mor 12103 seksa 9506049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Alexander Johan Hjalmar SKARSGÅRD''' [ ˈskɑːʂɡoːɖ ] (naskita la 25-an de aŭgusto 1976 en [[Stokholmo]]) estas sveda aktoro, reĝisoro kaj iama modelo.<ref name="True Blood lust">{{cite web|last1=Harvey|first1=Chris|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/7938942/Alexander-Skarsgard-interview-True-Blood-lust.html|title=Alexander Skarsgård interview: True Blood lust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111110938/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/7938942/Alexander-Skarsgard-interview-True-Blood-lust.html|archive-date=11 January 2018|work=[[The Daily Telegraph]]|date=12 August 2010|access-date=8 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Sundholm|first=Magnus|url=http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article5563380.ab|title=Jag hinner inte ens käka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230233312/http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article5563380.ab|archivedate=30 December 2013|work=Nöjes Bladet|date=26 July 2009|access-date=16 October 2011}}</ref> Li estas membro de la sveda familio de aktoroj Skarsgård. Li estas la plej aĝa filo de la aktoro [[Stellan Skarsgård]]. Liaj fratoj, Gustaf, Bill kaj Valter, ankaŭ estas aktoroj. Li estas konata pro siaj roloj kiel la [[vampiro]] Eric Northman en la HBO -serio ''True Blood'', Brad Colbert en la [[HBO]]- miniserio ''Generation Kill'', kaj [[Tarzan]] en la usona ago-aventurfilmo de 2016 ''The Legend of Tarzan''. Li gajnis premiojn Oran Globon kaj Emmy. Li estas plej konata pro siaj roloj en la filmoj ''[[Straw Dogs]]'' (2011), ''Melancholia'' (2011), ''Divorce in the City'' (2012), ''No Connection'' (2012), ''Group Vostok'' (2013), ''The Diary of a Teenage Girl'' (2015), ''The Legend of Tarzan'' (2016), ''War on Everyone'' (2016), kaj la televidserioj ''Generation Kill'' (2008), ''True Blood'' (2008–2014), kaj ''Big Little Lies'' (2017–2019). Li estis nomita la plej seksa viro en Svedio kvin fojojn.<ref name="Neck Man">{{cite web|last1=Raymond|first1=Joan|url=http://www.newsweek.com/2009/09/10/alexander-skarsgard-is-a-neck-man.html|title=Alexander Skarsgard Is a Neck Man|work=[[Newsweek]]|date=10 September 2009|access-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127123917/https://www.newsweek.com/alexander-skarsgard-true-bloods-hottest-vampire-79447|archive-date=27 November 2020|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0002907}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Skarsgård, Alexander }} [[Kategorio:Svedaj feministoj]] [[Kategorio:Svedaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 52jypg6w2a3oy1jds8qj7ph8garmlby 0 925858 9505910 9482615 2026-11-01T21:33:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Amos KENAN''' ({{Lang-he|עמוס קינן}}‎, naskiĝnomo '''Levin''' (לוין)‎; la 2-an de majo 1927 en [[Tel-Avivo]] - mortis la 4-an de aŭgusto 2009 samloke) estis israela verkisto, publicisto, tradukisto, artisto kaj skulptisto, kaj unu el la fondintoj de la Israela-Palestina Konsilio (1970). Li estis precipe konata pro sia kritiko de la politikoj de la Ŝtato [[Israelo]].<ref name="kahn">{{Cite web|last=Kahn|first=Ann|title=Amos Kenan|work=Answers.com|accessdate=2008-10-21|url=http://www.answers.com/topic/amos-keinan}}</ref><ref name="melamed">{{Cite news|last=Melamed|first=Arianna|title=My Cultural Heroes|work=Ynet|accessdate=2008-10-21|date=2003-10-19|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-2794363,00.html|language=he}}</ref> La literaturaj verkoj de Keinan estas fantazoriaj kaj groteskaj laŭ naturo kaj enhavas akran satiron pri la israela politika establo kaj la diktaĵoj de religiaj rondoj.<ref name="shavit8">{{cite book|author=Jacob Shavit|title=The new Hebrew nation: a study in Israeli heresy and fantasy|url=https://books.google.com/books?id=Ziok8FgWCpQC|accessdate=30 August 2011|year=1987|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3302-2|page=8}}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Amos_kenan.JPG|eta|"Mesio" (1966)]] En sia junaĝo, li batalis en la [[Milito de Sendependeco de Israelo|Israela Milito de Sendependeco]], en la rangoj de la malgranda ekstremisma [[Reviziisma cionismo|cionisma reviziisma]] organizaĵo [[Leĥi]] (Batalantoj por la Libereco de Israelo), ankaŭ konata kiel la "[[Stern-grupo]]". Kenan estis membro de la junulara movado [[Haŝomer Hacair]]. En 1946 li renkontis la poeton Jonatan Ratoŝ kaj aliĝis al la Kanaana movado, kun kiu li identiĝis ĝis la fruaj 1950-aj jaroj, poste prenante akre [[Antiklerikalismo|antiklerikalajn]] poziciojn. Li fariĝis unu el la fondintoj de la konstanta organo de la Kanaananoj - la revuo "Aleph".<ref name="association">{{Cite web|title=Kenan, Amos|work=The Hebrew Writers Association in Israel|accessdate=2008-10-21|url=http://www.hebrew-writers.org/lacs-in.asp?catalogid=341|language=he|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811003607/http://www.hebrew-writers.org/lacs-in.asp?catalogid=341|archive-date=2009-08-11|url-status=dead}}</ref> Dum multaj jaroj, Amos Keinan estis defendanto de paca solvo al la araba-israela konflikto en la formo de " [[Duŝtata solvo|du ŝtatoj]] por du popoloj ". Jam en la 1950-aj jaroj, li antaŭenigis la ideon de israela-palestina federacio, kaj en 1970 li fariĝis unu el la fondintoj de la Israela-Palestina Konsilio.<ref name="kumaraswamy">{{Cite book|publisher=Routledge|isbn=978-0-7146-5007-4|page=[https://archive.org/details/revisitingyomkip00pkum/page/189 189]|last=Kumaraswamy|first=P. R.|title=Revisiting the Yom Kippur war|date=2000-03-30|url-access=registration|url=https://archive.org/details/revisitingyomkip00pkum/page/189}}</ref><ref name="translation">{{Cite web|title=Amos Kenan listing|work=The Institute for the Translation of Hebrew Literature|accessdate=2008-10-21|url=http://www.ithl.org.il/author_info.asp?id=138|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304175648/http://www.ithl.org.il/author_info.asp?id=138|archive-date=2009-03-04}}</ref> Li komencis sian ĵurnalistan karieron, havante personan kolumnon "Uzi&Co" en la gazeto "[[Haaretz]]", en kiu li vehemente kritikis la politikojn de la socialdemokrata partio Mapai, kiu dominis la israelan politikan vivon en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Komence de la 1950-aj jaroj li estis procesita kiel suspektato en terora atako kontraŭ la hejmo de la Ministro pri Transporto David-Tzvi Pinkas (unu el la gvidantoj de la Nacia Religia Partio, kiu estis vundita), sed estis malkondamnita pro manko de sufiĉaj pruvoj.<ref name="time">{{Cite news|last=Melman|first=Yossi|title=Time bomb|work=Haaretz|accessdate=2009-09-08|date=2009-08-13|url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1107261.html}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="baram">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/amos-keinan-controversial-israeli-journalist-writer-and-artist-1784599.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912142218/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/amos-keinan-controversial-israeli-journalist-writer-and-artist-1784599.html|archive-date=2009-09-12|url-access=limited|url-status=live|title=Amos Keinan: Controversial Israeli journalist, writer and artist|last=Baram|first=Daphna|date=2009-09-10|work=[[The Independent]]|accessdate=2009-11-08}}</ref><ref name="segev">{{cite book|last=Segev|first=Tom|author-link=Tom Segev|author2=Arlen Neal Weinstein|title=1949: The First Israelis|publisher=Macmillan|year=1998|pages=230–231}}</ref> Inter 1954 ĝis 1962 li loĝis en Francio, kie li vizitadis intelektajn kaj artajn rondojn. Post la [[Sestaga Milito]] de junio 1967, li alprenis akordemajn poziciojn rilate al la solvo de la [[Israel-araba konflikto|israela-araba konflikto]]. En la 1960-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj, havante semajnajn kolumnojn en la vendreda numero de la ĉiutaga gazeto "[[Yediot Ahronot|Yediot Aharonot]]", Amos Kenan famiĝis per pluraj libroj, kaj precipe per la libro "Hadereh l'Ein Harod" ("La Vojo al Ein Harod"), [[distopio]] prezentanta estontan Israelon, regatan de [[Ekstremdekstro|ekstremdekstra]] milita [[Junto (politiko)|junto]].<ref name="lexicon">{{Cite web|title=Amos Kenan|work=The New Hebrew Literature Lexicon|accessdate=2008-10-21|url=https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/00156.php|language=he}}</ref> Kenan ankaŭ okupiĝis pri [[pentrarto]] kaj [[skulptarto]] en la stilo nomata "hebrea", kiu eksperimentis kun la uzo de elementoj el antikva proksimorienta arto. Li kunlaboris kun la industriisto Stef Wertheimer en la organizado de la Subĉiela Muzeo Tefen en [[Galileo (regiono)|Galileo]].<ref name="ynetobit">{{Cite news|title=Author and artist Amos Keinan dead at 82|work=Ynetnews|accessdate=2009-08-06|date=2009-08-05|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3757370,00.html}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0447534}} * [[Uri Avnery]], ''[[CounterPunch]]'', la 11-an de aŭgusto 2009, [https://web.archive.org/web/20250822100658/https://www.counterpunch.org/2009/08/11/a-moral-person/ Morala Persono: La Vivo de Amos Kenan] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Kenan, Amos}} [[Kategorio:Israelaj pentristoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj tradukistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj dramistoj]] [[Kategorio:Israelaj aktoroj]] 71v6foz7wpl8kmsdggn2jpfe9b02e6z 0 927612 9506195 9495794 2026-11-02T11:45:42Z Aidas 3488 + Kategorio:Politiko de Berlino 9506195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Urbestro]] de [[Berlino]] | dosiero = Coat of arms of Berlin.svg | periodo = [[2023]] – nun | antaŭ = Franziska Giffey | post = }} }} '''Kai Peter WEGNER''' (naskita la 15-an de septembro 1972 en Okcidenta [[Berlino]]) estas germana politikisto de la konservativa [[politika partio]] [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] ([[CDU]]). Li estas la reganta urbestro de la [[urboŝtato]] [[Berlino]] ekde la 27-a de aprilo 2023<ref>{{Cite web|url=https://www.cducsu.de/abgeordnete/kai-wegner|title=Kai Wegner|website=CDU/CSU-Fraktion|access-date=1 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106194505/https://www.cducsu.de/abgeordnete/kai-wegner|archivedate=2020-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bundestag.de/webarchiv/abgeordnete/biografien19/W/wegner_kai-524464|title=Deutscher Bundestag - Kai Wegner|website=Deutscher Bundestag|accessdate=11 March 2023}}</ref> - posteno komparebla al la [[ĉefministro]]j nomataj "[[ministroprezidanto]]" de la aliaj [[federacia lando (Germanio)|federaciaj lando]]j de [[Germanio]]. Ekde 2005 li estis membro de la germana parlamento ''[[Bundestag]]''. Ekde novembro 2021, Wegner estas membro de la Berlina Ĉambro de Reprezentantoj, kie li funkciis kiel estro de la parlamenta frakcio de la CDU Berlino de 2021 ĝis 2023 kaj, kiel tia, kiel estro de la [[Opozicio (politiko)|opozicio]]. Li ankaŭ estas la partiestro de la Berlina CDU ekde majo 2019 kaj, kiel tia, konsila membro de la federacia plenuma komitato de la tutlanda partio CDU. En septembro 2026 li perdis sian urbestran postenon kaj nur komisie pluregos ĝis kiam nova urbestro elektiĝos post koaliciaj traktadoj - supozeble tiu sekvulo estos [[Elif Eralp]], [[Maldekstra Partio (Germanio)|maldekstra]] [[germana]] [[politikistino]] kun turkaj familiaj radikoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Berlino}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Wegner, Kai}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] [[Kategorio:Politiko de Berlino]] mrzwg94rjjq27gtagfxw2d22smmpaqd 0 929694 9505662 9249493 2026-11-01T13:37:22Z Sj1mor 12103 9505662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alfred NEWMAN''' (naskita la 17-an de marto 1900 en [[New Haven (Konektikuto)|New Haven]], [[Konektikuto]]; mortis la 17-an de februaro 1970 en [[Holivudo]]) estis usona komponisto. Li estis unu el la plej influaj figuroj en usona [[filmmuziko]] kaj laboris ĉefe kiel filmkomponisto kaj dirigento - kaj ankaŭ kiel influa muzikdirektoro ĉe [[20th Century Fox]]. Newman gajnis entute naŭ Akademiajn Premiojn pro siaj filmkomponaĵoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0000055/awards|title=Alfred Newman|website=IMDb|access-date=2020-01-28}}</ref> Aliaj filmkomponistoj ankaŭ apartenas al lia familio; li estas la frato de Lionel Newman kaj Emil Newman, la patro de Thomas Newman, David Newman kaj Maria Newman, kaj la onklo de [[Randy Newman]] kaj Joey Newman.<ref>{{Cite magazine|date=2016-02-18|title=How Randy Newman and His Family Have Shaped Movie Music for Generations|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/02/randy-newman-musical-family|access-date=2024-01-16|magazine=Vanity Fair|language=en-US}}</ref> == Kariero == En kariero daŭranta pli ol kvar jardekojn, Newman komponis la muzikon por pli ol 200 filmoj. Kelkaj el liaj plej famaj muzikoj inkluzivas ''[[Wuthering Heights (filmo de 1939)|Wuthering Heights]]'', ''[[:en:The Hunchback of Notre Dame (1939 film)|The Hunchback of Notre Dame]]'', ''[[La Marko de Zorro (filmo)|The Mark of Zorro]]'', ''[[:en:How Green Was My Valley (film)|How Green Was My Valley]]'', ''[[:en:The Song of Bernadette (film)|The Song of Bernadette]]'', ''[[:en:Captain from Castile]]'', ''[[All About Eve]]'', ''[[:en:Love Is a Many-Splendored Thing (film)|Love Is a Many Splendored Thing]]'', ''[[:en:Anastasia (1956 film)|Anastasia]]'', ''[[:en:The Diary of Anne Frank (1959 film)|The Diary of Anne Frank]]'', ''[[:en:How the West Was Won (film)|How the West Was Won]]'', ''[[:en:The Greatest Story Ever Told]]'', kaj lian finan muzikon, ''[[:en:Airport (1970 film)|Airport]]'', kiuj ĉiuj estis nomumitaj por aŭ gajnis Akademiajn Premiojn. Li estas eble plej konata pro [[komponado]] de la [[fanfaro]], kiu akompanas la studian emblemon komence de produktaĵoj de [[20th Century Studios|20th Century Fox]] . Dum sia dungado ĉe 20th Century Fox, Newman komponis la fanfarojn, kiuj plej ofte asociiĝas kun produktadoj de [[Samuel Goldwyn]] kaj produktadoj de [[David O. Selznick]]. Li estis inter la unuaj muzikistoj, kiuj komponis kaj direktis originalan muzikon dum la Ora Epoko de filmoj en Holivudo, poste fariĝante respektata kaj potenca muzikdirektoro en la historio de Holivudo.<ref name="Henderson22">Henderson, Sanya. ''Alex North, Film Composer: A Biography'', McFarland (2003) pp. 43-44</ref> Newman kaj du el liaj kolegaj komponistoj, Max Steiner kaj Dimitri Tiomkin, estis konsiderataj la "tri baptopatroj de filmmuziko".<ref name="MacDonald2">MacDonald, Laurence E. ''The Invisible Art of Film Music: A Comprehensive History'', Scarecrow Press (2013)</ref><ref>{{Cite magazine|date=2016-02-18|title=How Randy Newman and His Family Have Shaped Movie Music for Generations|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/02/randy-newman-musical-family|access-date=2024-01-16|magazine=Vanity Fair|language=en-US}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|55|Alfred Newman}} * [http://www.soundtrackguide.net/?content=search&pattern=Newman&column=composer Alfred Newman] ĉe Soundtrackguide.net * [http://www.americanmusicpreservation.com/TheSongofBernadette.htm Alfred Newman's film score to The Song of Bernadette] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Newman, Alfred}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Komponistoj de blovinstrumenta muziko]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko]] ikqxo26pbxxq75287ccj6860v3l2xbr 0 930513 9505627 9398130 2026-11-01T13:11:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = Confédération Africaine de Handball | eonomo = Afrika Manpilkada Konfederacio | fondodato = {{dato|15|01|1973}} | lingvoj = [[araba]], [[angla]] kaj [[franca]] | TTT-ejo = https://cahbonline.info/ }} La '''Afrika Manpilkada Konfederacio''' ('''CAHB''') ({{l-fr|Confédération Africaine de Handball}}) estas la kontinenta organizaĵo pri [[manpilkado]] en [[Afriko]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://cahbonline.info/historique/|titolo=Historique|lingvo={{fr}}|eldonisto=Confédération Africaine de Handball|alirdato=la 25-an de decembro 2025|arkivurl=https://web.archive.org/web/20251211055504/http://cahbonline.info/historique/|arkivdato=2025-12-11}}</ref> La organizaĵo konsistas el naciaj federacioj kaj ne havas unuopajn lokajn klubojn aŭ individuajn membrojn. La naciaj federacioj siavice reprezentas kaj viran kaj virinan naciajn teamojn de manpilkado, kaj ankaŭ provizas iujn naciajn teamojn de pli junaj sportistoj laŭ aĝogrupoj. La kontinenta federacio membras en la [[Internacia Federacio de Manpilkado]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/continent-federations/african-handball-confederation/109|titolo=prezenteto en la retejo de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 25-an de decembro 2025}}</ref> {{-}} == Membraj federacioj == {| class="wikitable alternance sortable" style="font-size:90%;" |+ |- ! scope=col rowspan="2"| Lando ! scope=col colspan="2"| Federacio ! scope=col rowspan="2"| Mallongigo ! scope=col rowspan="2"| Fondodato ! scope=col colspan="2"| Membriĝo |- ! scope=col | Nomo ! scope=col | Originala nomo ! scope=col | {{diskreta mallongigo|IHF|Membro IHF ekde}} ! scope=col | {{diskreta mallongigo|CAHB|Membro CAHB ekde}} |- |{{flago|Alĝerio|nomo=jes}} || [[Alĝeria Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Algérienne de Handball}} || FAHB ||align="center"| - ||align="center"| 1964<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/algeria/4105|titolo=Member Federation - Algeria|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Angolo|nomo=jes}} || [[Angola Federacio de Manpilkado]] || {{l-pt|Federação Angolana de Andebol}} || FAAND ||align="center"| - ||align="center"| 1980<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/benin/4123|titolo=Member Federation - Benin|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Benino|nomo=jes}} || [[Benina Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Béninoise de Handball}} || FBHB ||align="center"| - ||align="center"| 1966<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/angola/136|titolo=Member Federation - Angola|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Bocvano|nomo=jes}} || [[Manpilkado-Asocio de Bocvano]] || {{l-en|Handball Association of Botswana}} || BHA ||align="center"| - ||align="center"| 2011<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/botswana/5479|titolo=Member Federation - Botswana|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Burkino|nomo=jes}} || [[Burkina Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Burkinabè de Handball}} || FBHB ||align="center"| - ||align="center"| 1970<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/burkina-faso/5297|titolo=Member Federation - Burkina Faso|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Burundo|nomo=jes}} || [[Burunda Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Burundaise de Handball}} || FEBUHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1992<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/burundi/5319|titolo=Member Federation - Burundi|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Centr-Afrika Respubliko|nomo=jes}} || [[Centr-Afrika Respublika Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Centrafricaine de Handball}} || FCHB ||align="center"| - ||align="center"| 1978<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/central-african-republic/5329|titolo=Member Federation - Central African Republic|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ĉado|nomo=jes}} || [[Ĉada Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Tchadienne de Handball}} || FTHB ||align="center"| - ||align="center"| 1986<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/chad/5411|titolo=Member Federation - Chad|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Demokratia Respubliko Kongo|nomo=jes}} || [[Manpilkada Federacio de Demokratia Kongo]] || {{l-fr|Fédération de Handball du Congo Démocratique}} || FEHAND RDC ||align="center"| - ||align="center"| 1970<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/democratic-republic-of-the-congo/5373|titolo=Member Federation - Democratic Republic of the Congo|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ebur-Bordo|nomo=jes}} || [[Ebur-Borda Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Ivoirienne de Handball}} || FIHB ||align="center"| - ||align="center"| 1962<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/cte-d039ivoire/5395|titolo=Member Federation - Côte d'Ivoire|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Egiptio|nomo=jes}} || [[Egiptia Federacio de Manpilkado]] || {{l-en|Egyptian Handball Federation}} || EHF ||align="center"| - ||align="center"| 1960<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/egypt/135|titolo=Member Federation - Egypt|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ekvatora Gvineo|nomo=jes}} || [[Ekvatorgvinea Manpilkada Federacio]] || {{l-es|Federación Ecuatoguineana de Balonmano }} || FEGUIBAMANO ||align="center"| - ||align="center"| 2015<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/equatorial-guinea-/6611|titolo=Member Federation - Equatorial Guinea|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Etiopio|nomo=jes}} || [[Etiopia Federacio de Manpilkado]] || {{l-en|Ethiopian Handball Federation}} || EHF ||align="center"| - ||align="center"| 1972<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/ethiopia/5251|titolo=Member Federation - Ethiopia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Gabono|nomo=jes}} || [[Gabona Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Gabonaise de Handball}} || FEGAHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1980<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/gabon/5391|titolo=Member Federation - Gabon|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Gambio|nomo=jes}} || [[Gambia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Gambia Handball Association}} || GHA ||align="center"| - ||align="center"| 1990<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/gambia/5477|titolo=Member Federation - Gambia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ganao|nomo=jes}} || [[Manpilkado-Asocio de Ganao]] || {{l-en|Handball Association of Ghana}} || HAG ||align="center"| - ||align="center"| 1978<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/ghana/5487|titolo=Member Federation - Ghana|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Gvineo|nomo=jes}} || [[Gvinea Federacio de Amatora Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Guineenne de Handball Amateur}} || FGHA ||align="center"| - ||align="center"| 1972<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/guinea/5393|titolo=Member Federation - Guinea|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Gvineo Bisaŭo|nomo=jes}} || [[Gvineo Bisaŭa Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération de Handball de la Guinée-Bissau}} || FGHB ||align="center"| - ||align="center"| 1992<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/guinea-bissau/5367|titolo=Member Federation - Guinea-Bissau|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ĝibutio|nomo=jes}} || [[Ĝibuta Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Djiboutienne de Handball}} || FDH ||align="center"| - ||align="center"| 1984<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/djibouti/5385|titolo=Member Federation - Djibouti|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Kabo-Verdo|nomo=jes}} || [[Kabo-Verda Federacio de Manpilkado]] || {{l-pt|Federação Caboverdiana de Andebol}} || FCA ||align="center"| - ||align="center"| 1988<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/cape-verde/5263|titolo=Member Federation - Cape Verde|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Kameruno|nomo=jes}} || [[Kameruna Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Camerounaise de Handball}} || FECAHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1970<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/cameroon/5323|titolo=Member Federation - Cameroon|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Kenjo|nomo=jes}} || [[Kenja Amatora Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Kenya Handball Federation}} || KAHA ||align="center"| - ||align="center"| 1982<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/kenya/5503|titolo=Member Federation - Kenya|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Komoroj|nomo=jes}} || [[Komora Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Comorienne de Handball}} || FCHB ||align="center"| - ||align="center"| 1992<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/comoros/5351|titolo=Member Federation - Comoros|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Lesoto|nomo=jes}} || [[Lesota Nacia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Lesotho National Handball Association}} || FHL ||align="center"| - ||align="center"| 2002<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/lesotho/5505|titolo=Member Federation - Lesotho|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Liberio|nomo=jes}} || [[Liberia Nacia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Liberia National Handball Association}} || LNHBA ||align="center"| - ||align="center"| 2004<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/liberia/5561|titolo=Member Federation - Liberia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Libio|nomo=jes}} || [[Libia Federacio de Manpilkado]] || {{l-en|Libyan Handball Federation}} || LHF ||align="center"| - ||align="center"| 1972<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/libya/5563|titolo=Member Federation - Libya|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Madagaskaro|nomo=jes}} || [[Madagaskara Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Malgache de Handball}} || FMHB ||align="center"| - ||align="center"| 1970<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/madagascar/5397|titolo=Member Federation - Madagascar|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Majoto|nomo=jes}} || [[Majota Ligo de Manpilkado]] || {{l-fr|Ligue de Mayotte de Handball}} || - ||align="center"| - ||align="center"| 2025<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/ligue-de-mayotte-de-handball/226751|titolo=Member Federation - Ligue de Mayotte de Handball|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Malavio|nomo=jes}} || [[Malavia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Malawi Handball Association}} || MAHA ||align="center"| - ||align="center"| 2009<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/malawi/5569|titolo=Member Federation - Malawi|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Malio|nomo=jes}} || [[Malia Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Malienne de Handball}} || FMHB ||align="center"| - ||align="center"| 1966<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/mali/5399|titolo=Member Federation - Mali|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Maroko|nomo=jes}} || [[Maroka Reĝa Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Royale Marocaine de Handball}} || FRMHB ||align="center"| - ||align="center"| 1960<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/morocco/5403|titolo=Member Federation - Morocco|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Maŭricio|nomo=jes}} || [[Maŭricia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Mauritius Handball Association}} || MHA ||align="center"| - ||align="center"| 1992<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/mauritius/3849|titolo=Member Federation - Mauritius|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Maŭritanio|nomo=jes}} || [[Federacio de Manpilkado de Maŭritana Islama Respubliko]] || {{l-fr|Fédération de Handball de la République Islamique de Mauritanie}} || FHBRIM ||align="center"| - ||align="center"| 1988<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/mauritania/5371|titolo=Member Federation - Mauritania|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Mozambiko|nomo=jes}} || [[Mozambika Federacio de Manpilkado]] || {{l-pt|Federação Moçambicana de Andebol}} || FMAND ||align="center"| - ||align="center"| 1988<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/mozambique/5285|titolo=Member Federation - Mozambique|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Namibio|nomo=jes}} || [[Namibia Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Namibia Handball Federation}} || NHF ||align="center"| - ||align="center"| 1990<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/namibia/5571|titolo=Member Federation - Namibia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Niĝero|nomo=jes}} || [[Niĝera Manpilkada Federacio]] || {{l-fr|Fédération Nigérienne de Handball}} || FENIHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1986<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/niger/5401|titolo=Member Federation - Niger|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Niĝerio|nomo=jes}} || [[Niĝeria Federacio de Manpilkado]] || {{l-en|Handball Federation of Nigeria}} || HFN ||align="center"| - ||align="center"| 1974<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/nigeria/4053|titolo=Member Federation - Nigeria|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Respubliko Kongo|nomo=jes}} || [[Konga Manpilkada Federacio]] || {{l-fr|Fédération Congolaise de Handball}} || FECOHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1970<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/congo/5365|titolo=Member Federation - Congo|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |[[Dosiero:Flag of Reunion.gif|20px]] [[Reunio]] || [[Reunia Ligo de Manpilkado]] || {{l-fr|Ligue Réunionnaise de Handball}} || LRHB ||align="center"| - ||align="center"| 1974<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/runion/163601|titolo=Member Federation - Réunion|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ruando|nomo=jes}} || [[Ruanda Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Rwandaise de Handball}} || FERWAHAND ||align="center"| - ||align="center"| 1992<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/rwanda/5407|titolo=Member Federation - Rwanda|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Santomeo kaj Principeo|nomo=jes}} || [[Santomea Manpilkada Federacio]] || {{l-pt|Federação Santomense de Andebol}} || FSA ||align="center"| - ||align="center"| 1982<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/so-tom-and-prncipe/6609|titolo=Member Federation - São Tomé and Príncipe|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Sejŝeloj|nomo=jes}} || [[Sejŝela Manpilkada Federacio]] || {{l-en|Seychelles Handball Federation}} || SHF ||align="center"| - ||align="center"| 2002<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/seychelles/5575|titolo=Member Federation - Seychelles|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Senegalo|nomo=jes}} || [[Senegala Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Sénégalaise de Handball}} || FSHB ||align="center"| - ||align="center"| 1962<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/senegal/5409|titolo=Member Federation - Senegal|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |[[Dosiero:Flago-de-Sieraleono.svg|20px]] [[Sieraleono]] || [[Sieraleona Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Sierra Leone Handball Association}} || SLHA ||align="center"| - ||align="center"| 1984<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/sierra-leone/5577|titolo=Member Federation - Sierra Leone|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Somalio|nomo=jes}} || [[Somalia Manpilkada Federacio]] || {{l-en|Somali Handball Federation}} || SHF ||align="center"| - ||align="center"| 1982<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/somalia/5579|titolo=Member Federation - Somalia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Sud-Afriko|nomo=jes}} || [[Sud-Afrika Manpilkada Federacio]] || {{l-en|South African Handball Federation}} || SAHF ||align="center"| - ||align="center"| 1993<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/south-africa/5583|titolo=Member Federation - South Africa|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Sudano|nomo=jes}} || [[Sudana Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Sudan Handball Association}} || SHA ||align="center"| - ||align="center"| 1982<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/sudan/6081|titolo=Member Federation - Sudan|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Sud-Sudano|nomo=jes}} || [[Sud-Sudana Manpilkada Federacio]] || {{l-en|South Sudan Handball Federation}} || SSHF ||align="center"| - ||align="center"| 2013<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/south-sudan/6079|titolo=Member Federation - South Sudan|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Svazilando|nomo=jes}} || [[Svazilanda Manpilkada Asocio]] || {{l-en|Eswatini Handball Association}} || EHA ||align="center"| - ||align="center"| 2013<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/eswatini/5489|titolo=Member Federation - Eswatini|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Tanzanio|nomo=jes}} || [[Tanzania Amatora Manpilkado-Asocio]] || {{l-en|Tanzania Amateur Handball Association}} || TAHA ||align="center"| - ||align="center"| 1974<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/united-republic-of-tanzania/6083|titolo=Member Federation - United Republic of Tanzania|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Togolando|nomo=jes}} || [[Togolanda Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Togolaise de Handball}} || FTHB ||align="center"| - ||align="center"| 1972<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/togo/5473|titolo=Member Federation - Togo|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Tunizio|nomo=jes}} || [[Tunizia Federacio de Manpilkado]] || {{l-fr|Fédération Tunisienne de Handball}} || FTHB ||align="center"| - ||align="center"| 1962<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/tunisia/129|titolo=Member Federation - Tunisia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Ugando|nomo=jes}} || [[Uganda Federacio de Amatora Manpilkado]] || {{l-en|Uganda Handball Federation}} || UHF ||align="center"| - ||align="center"| 1976<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/uganda/6097|titolo=Member Federation - Uganda|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Zambio|nomo=jes}} || [[Manpilkada Asocio de Zambio]] || {{l-en|Handball Association of Zambia}} || HAZ ||align="center"| - ||align="center"| 2001<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/zambia/5501|titolo=Member Federation - Zambia|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- |{{flago|Zimbabvo|nomo=jes}} || [[Zimbabva Manpilkada Federacio]] || {{l-en|Zimbabwe Handball Federation}} || ZHF ||align="center"| - ||align="center"| 1994<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/zimbabwe/6099|titolo=Member Federation - Zimbabwe|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 16-an de februaro 2026}}</ref> ||align="center"| - |- !colspan="3"| Totalo !!colspan="4"| 55 |} {{Div col end}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|3}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20220712134203/https://cahbonline.info/ Oficiala paĝo] ({{ar}}, {{en}}, {{fr}}) <br/> {{Afrika Manpilkada Konfederacio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sporto en Eŭropo]] [[Kategorio:Manpilkadaj organizaĵoj|+]] 8iegsrlzk2tox6fyy5grlghfvoscmic 0 936226 9505783 9502778 2026-11-01T16:41:20Z RG72 11847 9505783 wikitext text/x-wiki {{oktobro}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[oktobro]] [[2026]]''': ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|09|10|2026}} * {{flago|Sudafriko}} La [[sudafrika]] juristo [[Navanethem Pillay]], eksa [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] kaj eksa juĝisto de la [[Internacia Puna Kortumo]], ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]]. * {{flago|Palestino}} {{flago|Israelo}} Unu jaron post la subskribo de supozita batalĉeso, la ankoraŭaj atakoj de [[Israelo]] al la [[Gazaa Sektoro]] estis okaziginta 1467 mortojn kaj pli ol kvin mil vunditojn de palestinanoj dum tiu jaro. ;{{dato|10|10|2026}} * {{flago|Sauda Arabio}} {{flago|Jemeno}} Atako de jemenaj [[hutioj]] al la [[Internacia Flughaveno Reĝo Ĥalid|flughaveno de Rijado]] en [[Sauda Arabio]] okazigis 12 mortojn kaj tri cent vunditojn. ;{{dato|15|10|2026}} * La [[Konferenco Ĝenerala pri Pezoj kaj Mezuroj]] voĉdonis ĉesigi la aldonon aŭ subtrahon de estontaj [[supersekundo]]j ekde la 20-a de majo 2027. ;{{dato|18|10|2026}} * {{flago|Francio}} Tumultoj en [[Francio]] rezultas en gravaj damaĝoj kaj 2 000 arestitoj. Okazis protestoj de junuloj ankaŭ en [[Italio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Grekio]] kaj [[Albanio]] pro diversaj kialoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2026| 05]] [[Kategorio:Oktobro laŭ jaroj]] oz5oekuzac1tfq6kmsdvv31hnwz2fnz 1 936569 9506052 9313669 2026-11-02T06:09:16Z Sj1mor 12103 /* Tia analizo laŭ esperant(ism)a vidpunkto */ nova sekcio 9506052 wikitext text/x-wiki == Esperanta lingvopolitiko == Valoras pritrakti tiun grava aspekto de la Esperanto. Oni ne povas esti kontentita pri iuj sintenoj de iuj esperantistoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:40, 17 feb. 2026 (UTC) == Tia analizo laŭ esperant(ism)a vidpunkto == Ĉu valoras havigi tian analizon tie kie ĝi estas trafa por komunikantaj-parolantaj agantoj, ekzemple por roluloj en verkaĵoj, (vidu [[diskuto:Patrick Stewart]])? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:09, 2 nov. 2026 (UTC) i5h1513chti41f6f0629axw18u1p5xi 0 941319 9505604 9351643 2026-11-01T12:39:28Z Sj1mor 12103 9505604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Pri Amo''' ({{lang-fr|De l'amour}}) estas [[Filozofio|filozofia]] [[traktaĵo]] de la franca verkisto [[Stendhal]], publikigita en 1822. La verko esploras la [[psikologio]]n de [[romantika amo]] kaj estis inspirita de la [[Nereciproka amo|senreciproka pasio]] de Stendhal por la itala aristokratino Metilde Viscontini Dembowski. Ĝi prezentas la koncepton de ''kristaliĝo'' ([[d:Q3002827]]), procezo per kiu amantoj idealigas sian amaton, kaj restas fundamenta teksto en la studo de amo kiel psikologia fenomeno.<ref name="britannica2">{{Cite web |title=On Love|url=https://www.britannica.com/topic/On-Love-by-Stendhal|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2025-04-19}}</ref><ref name="lareview2">{{Cite web |last=Zaretsky|first=Robert|title=Crystallized Desire: On Stendhalian Love|url=https://lareviewofbooks.org/article/crystallized-desire-on-stendhalian-love|website=Los Angeles Review of Books|date=17 May 2021|access-date=2025-04-19}}</ref> La traktaĵo estas ekskurso en la kampon de historia psikologio. La aŭtoro diskutas la senton de amo en malsamaj epokoj, identigante ĝiajn kvar ĉefajn variaĵojn. Ĉi tiuj estas pasia amo, alloga amo, fizika amo kaj vana amo; fizika amo povas esti komponanto de iu ajn el la aliaj tri variaĵoj. == Enhavo == La traktaĵo estas dividita en du partojn, unu pri la naturo de amo kaj alia pri pli vasta socia komentaĵo pri normoj ĉirkaŭ rilatoj.<ref>{{cite book|author1=Stendhal|date=1965|language=fr|location=Paris|page=53|publisher=Flammarion|title=De l'Amour}}</ref> === Parto 1: Tipologio kaj psikologio de amo === Stendhal klasifikas amon en kvar tipojn: * Fizika amo (pure [[seksa altiro]]). * ''Amour-goût'' ("amo kiel socia [[ludo]]", supraĵa amo pelita de {{J|socia konvencio}}). * Vanta amo (serĉado de rilatoj por [[statuso]] aŭ [[fiereco]]). * Pasio-amo (la ideala formo, karakterizita per intensa emocia investo kaj sindonemo).<ref name="britannica2" /> Li plue skizas sep stadiojn de pasio-amo, kulminante per "kristaliĝo" — la mensa procezo kie la amanto atribuas [[perfekteco]]n al la amato, simile al salkristaloj transformantaj nudan branĉon en ion radiantan.<ref name="lareview2" /> === Parto 2: Socia kaj filozofia komentaĵo === Stendhal kritikas nuntempajn geedziĝajn normojn kaj pledas por [[virina edukado]] kaj [[Moralo|morala]] [[aŭtonomeco]]. Li argumentas, ke sociaj limigoj subpremas veran pasion kaj eternigas [[malegaleco]]n.<ref name="britannica2" /><ref>{{harvsp|De l'amour||p=180}}.</ref> == Akcepto == "Pri Amo" apartenas al la frua periodo de la verkaro de Stendhal. Publikigita en 1822, antaŭ ol ĝia aŭtoro ankoraŭ komencis verki [[fikcio]]n, ĝi restis nerimarkita de la publiko kaj kritikistoj. Literaturaj fakuloj de pli postaj periodoj rimarkis, ke ĉi tiu verko funkciis kiel "[[prologo]] al la [[romano]] de Stendhal", subtenante kelkajn motivojn ŝlosilajn por " [[La Ruĝo kaj la Nigro]] ", " La Ĉarto de Parmo ", kaj aliaj. Je la publikigo, ''De l'amour'' estis plejparte ignorita,<ref name="lareview2" /> kun nur 17 ekzempleroj venditaj en sia unua jardeko. Stendhal poste rimarkis, "Mi preferus havi du legantojn en 1880 ol la tutan Parizon en 1822". <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2026)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> La libro akiris postmortan rekonon pro siaj psikologiaj komprenoj, precipe la koncepto de kristaliĝo, kiu influis pli postajn verkistojn kaj pensulojn kiel [[Søren Kierkegaard]] kaj [[Roland Barthes]].<ref name="lareview2" /> Modernaj akademiuloj rigardas ĝin kiel antaŭulon de teorioj pri romantika idealismo kaj kogna biaso en amo.<ref name="britannica2" /> == Kristaliĝ(ad)o == Por karakterizi la ŝanĝojn kaj subtilajn "branĉojn" de amo, Stendhal uzas la bildon de senfolia branĉo metita en [[salminejo]] apud [[Salcburgo]]. Post du aŭ tri monatoj, [[kristalo]]j formiĝis sur la nuda [[ligno]], senfineco da [[diamanto]]j ( ''une infinité de diamants'' ). La samo validas por la persono, en kiu amanto konstante malkovras novajn facetojn. La amato fariĝas ĉiam pli perfekta, same kiel la branĉo en la salminejo konstante akumulas pli kaj pli da kristaloj. Amo estas do dinamika, ne statika, procezo. Antaŭ ĉio, ĝi estas ago de la menso ( ''opération de l'esprit'' ). La ''kristaliĝo'' de la alia persono kuŝas en la okulo de la rigardanto kaj ne nepre kongruas kun la [[realeco]]. Komence, la karakteraj trajtoj de la alia persono aspektas mirindaj. Kion aliaj konsideras strangaĵo, [[difekto]], eĉ ĝena aŭ irita, reprezentas [[virto]]n por la enamiĝinta persono. Kun ĉiu [[gesto]], novaj facetoj aperas, igante la amata eĉ pli aminda. Ĉi tiu kristaliĝo povas esti interrompita kaj paŭzita, sed principe, ĝi estas dumviva procezo en amo, ĉar oni konstante pli bone konatiĝas kun la alia persono, kaj la "kristala formado" estas konstante denove stimulata. Se oni ankoraŭ ne proksimiĝis al la alia persono, kristaliĝo ĉefe okazas en la [[imago]] ( ''imaga solvo'' ). Oni mense imagas la alian personon en ĉiuj ĝiaj koloroj kaj facetoj. Ankaŭ ĉi tie novaj impresoj konstante aperas kaj nutras la imagon. Ĝi povas eĉ iri tiel malproksimen, ke la amata persono alprenas la karakteran trajton, kiun oni atendas. Kristaliĝo ĉi tie multe dependas de la imago de la enamiĝinto. Ne estas hazardo, ke Stendhal ankaŭ vidas la danĝeron de amo kiel ian malsanon: la imago ankaŭ povas resti nur imagaĵo. Alidirite, Stendhal priskribas aŭ komparas la “naskiĝon de amo”, en kiu la am-[[Objekto (filozofio)|objekto]] iĝas ''kristaligita'' en la menso, kiel procezo simila aŭ analoga al veturo al Romo. Laŭ la analogio, la urbo [[Bolonjo]] reprezentas "indiferenton" kaj [[Romo]] reprezentas "perfektan amon": Kiam ni estas en Bolonjo, ni tute indiferentas; ne interesas nin iel ajn admiri la personon kun kiu ni eble iam freneze enamiĝos; eĉ malpli emas nia imagivo supertaksi ties valoron. Unuvorte, en Bolonjo “kristaliĝado” ankoraŭ ne komenciĝas. Kiam ekas la veturo, amo foriras. Oni deiras de Bolonjo, grimpas la [[Apeninoj]]n, kaj prenas la vojon al Romo. La deiro, laŭ Stendhal, neniel rilatas al la [[volo]]; Ĝi estas instrua momento. Tiu transforma procezo plenumiĝas per kvar etapoj laŭ la veturo: # '''Admirado''' – oni miras pri la kvalitoj de la amoto. # '''Agnosko''' – oni rimarkas la revenan afekcion de la ĉarma persono. # '''Espero''' – oni kontemplas gajni la amon de la amato. # '''Ĝojo''' – oni ekstazas trotaksi la belon kaj meriton de a persono amata. Unuavice oni admiras la aliulon. Due, oni agnoskas la plaĉon akiri la intereson de ĉarma persono. Trie, espero burĝonas. En la kvara etapo, oni ĝojas trotaksadi la belon kaj meriton de la persono kiun oni esperas gajni. Tiu veturo aŭ kristliĝada procezo (supre montrita) detaligis Stendahl surdorse de [[ludkarto]], dum li parolis kun Madame Gherardi, dum sia veturo al la salminejo de Salcburgo. == La Origino de Amo == En la samnoma ĉapitro, Stendhal spuras la aperon kaj kurson de amo. * [[Virinoj]] inspiras [[admiro]]n ĉe [[viroj]]. * Tio ankaŭ inkluzivas imagon, ekzemple, kian senton oni havus se oni kisus la admiratan personon. * Espero aldoniĝas al la miksaĵo. Dum oni atente rimarkas la pozitivajn kvalitojn de la alia persono, oni ankaŭ serĉas signojn de pasio, kiuj metas onin en certan staton de antaŭĝojo. * Amo naskiĝis. Ĝojo disvastiĝas interne, kaj oni volas senti, tuŝi kaj kompreni la esencon de la amata persono per ĉiuj sentoj. * La unua kristaliĝo. Oni imagas la alian personon en ĉiuj ĝiaj pozitivaj atributoj. La bildo de la alia fariĝas pli kaj pli rafinita, tiel ke oni pleniĝas de sopiro ĉiam esti kun la alia, ĝui ties ĉeeston kaj perfektecon. La konstanta plenumiĝo de ĉi tiu feliĉo baldaŭ kondukas al trosaturiĝo. * Tial dubo enŝteliĝas. La amanto eble estas pli memfida pri sia feliĉo, sed ili ankaŭ sopiras garantion de tiu amo. Se ili ŝajnas tro memfidaj, ili renkontos indiferentecon aŭ malakcepton. Ĉi tiu ŝajna malvarmeco, tamen, nur pli instigas ilin kaj tenas la amon viva. * La dua kristaliĝo. [[Eŭforio]] sekvas dubon; la amanto spertas {{N|onda fervojo}} de emocioj, kiu povas finiĝi per aŭ eŭforio aŭ [[Seniluziigo|seniluziiĝo]]. Laŭ Stendhal, tri pensoj dominas la amanton: La amato enkorpigas ĉiujn virtojn; Ŝi amas lin; Kiel li povas akiri [[pruvo]]n de amo? Se li seniluziiĝas pri ĉi tiu pensmaniero, li devas konsciiĝi pri la [[vero]] (kristaloj frakasitaj), kaj ĝi estas denove serĉata. Tamen, en kazo de ĝenerala malakcepto, li ĵetas dubon sur la tutan kristaliĝon. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj libroj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1822]] bsgopymvihkvw66khjvy2r56f1cbayn 0 946903 9506059 9410341 2026-11-02T06:16:07Z Tirolischleioans 254019 9506059 wikitext text/x-wiki [[file:Languages of the Balkan Sprachbund in the Balkans, Cyprus and Italy.png|eta|lingvoj kun tipaj balkaniaj lingvotendencoj]] '''Balkanaj lingvoj''', '''Balkana lingvaro''' aŭ '''Balkania lingvoligo'''<ref>[https://de.wiktionary.org/wiki/Balkansprachbund La faktermino en diversaj lingvoj.]</ref> estas grupo de lingvoj en [[Sudorienta Eŭropo]], pli malpli en [[Balkanio]], kiuj malgraŭ genetika neparenceco posedas serion da okulfrapaj kunaj trajtoj. Al ĝi apartenas la [[albana lingvo|albana]] (kiu siavice estas unuopa ene de la [[hindeŭropa lingvaro]]<ref>Aliaj soluloj estas la [[greka lingvo]] kaj la [[armena lingvo]].</ref>), la [[slava lingvaro|sudslavaj]] [[makedona lingvo|makedona]], [[bulgara lingvo|bulgara]], [[serba lingvo|serba]] (suda, torlaka dialekto); parte ankaŭ la [[moderna greka]], [[turka lingvo|turka]] kaj la [[rumana lingvo|rumana]] ([[latinida lingvaro|latinida]]). Escepte de la turka, ĉiuj apartenas al la hindeŭropa lingvaro kunhavantaj similajn trajtojn kiuj ankoraŭ ne estis konataj en iliaj fruaj ŝtupoj (do la [[malnovslava lingvo]] kaj la [[latina lingvo]]). Jen kelkaj kunoj: * [[artikolo (gramatiko)|artikoloj]] postmetitaj * kunfandiĝo de [[genitivo]] kaj [[dativo]] * foresto de [[infinitivo]] kaj ebla anstataŭigo de ĝi per [[konjunktivo|konjunktiva]] perifrazo * os-tempo kreita per strukturoj ''mi volas...'' * [[ŝvao]] (rumana: ă, alblana: ë, bulgara: ъ)<ref>Arthur Beyrer, Klaus Bochmann, Siegfried Bronsert: ''Grammatik der Rumänischen Sprache der Gegenwart.'' VEB Verlag Enzyklopädie Leipzig 1987, p. 16</ref> * nomoj de la nombroj inter 11-19 laŭ slava modelo (ekz. 11-12 albane ''njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë'' kaj rumane ''unsprezece, doisprezece'') Krome ĉi lingvoj havas multajn kunajn [[idiomo]]jn kiujn disponigis ĉefe la greka (kulture) kaj la turka (administre). Krom tia manko de [[substrato]] helpis kreon de lingvan ligon la ĉe multaj normala multlingveco ene de simila politika kaj ekonomia situacioj.<ref>Alexandru Rosetti: ''Istoria limbii române,'' Bukareŝto 1968, p. 208</ref> Ne ĉiuj fenomenoj konstateblas ĉe ĉiuj lingvoj. Do la albana, rumana kaj makedona oni konas ankoraŭ aliajn distingilojn. Pionirajn studojn por ĝi faris la lepsika romanisto [[Gustav Weigand]]. == Literaturo == * Wolfgang Dahmen k.a. (eld.): ''Südosteuropäische Romania. Siedlungs-/Migrationsgeschichte und Sprachtypologie. Romanistisches Kolloquium XXV.'' Narr, Tübingen 2012 (=Tübinger Beiträge zur Linguistik, 532), ISBN 978-3-8233-6740-6. * Jack Feuillet: ''Aire linguistique balkanique''. Ĉe: Martin Haspelmath k.a. (eld.): ''Language Typology and Language Universals. An International Handbook.'' Band 2. Walter de Gruyter, Berlin&nbsp;/ New York 2001, p. 1510–1528. * Wilfried Fiedler: ''Einführung in die Balkanphilologie''. Ĉe: Peter Rehder, Wilfried Fiedler (eld.): ''Einführung in die slavischen Sprachen. (Mit einer Einführung in die Balkanphilologie).'' Tria eldono. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1998, ISBN 3-534-13647-0, p. 347–364. * [[Harald Haarmann]]: ''Balkanlinguistik''. Gunter Narr Verlag, Tübingen 1978. * Uwe Hinrichs (eld.): ''Handbuch der Südosteuropa-Linguistik.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1999 (=Slavistische Studienbücher, 10), ISBN 3-447-03939-6. * Thede Kahl, Michael Metzeltin, Helmut W. Schaller (eld.): ''Balkanismen heute.'' LIT-Verlag, Wien&nbsp;/ Münster&nbsp;/ New York 2012 (=Balkanologie, 3), ISBN 978-3-643-50388-6. * Norbert Reiter: ''Grundzüge der Balkanologie. Ein Schritt in die Eurolinguistik.'' Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1994. * Helmut W. Schaller: ''Die Balkansprachen. Eine Einführung in die Balkanphilologie''. Universitätsverlag C. Winter, Heidelberg 1975. * Andrej N. Sobolev (eld.): ''Malyj dialektologičeskij atlas balkanskich jazykov.'' Biblion-Verlag, München 2003 (=Studien zum Südosteuropasprachatlas, 2), ISBN 3-932331-31-1. * Georg Renatus Solta: ''Einführung in die Balkanlinguistik mit besonderer Berücksichtigung des Substrats und des Balkanlateinischen.'' Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1980, ISBN 3-534-07625-7. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.albanologie.uni-muenchen.de/downloads/publikationen-demiraj/sprachbund-und-balkansprachbu.pdf "Sprachbund und Balkansprachbund"] - ĉe: ''Studime,'' 14/207, p. 109-131 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Eŭropo]] [[kategorio:Balkanologio]] brusxct7s7qkdd0r5honr2sx72myxvh 0 947081 9505897 9405384 2026-11-01T20:28:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Amanda Lourenço NUNES''' (naskita la 30-an de majo 1988 en [[Pojuca]], [[Bahio]]) estas brazila-usona profesia [[Miksita luktosporto|miksita luktosportistino]]. Ŝi nuntempe konkuras en la virina bantama pezo- divizio de la Ultimate Fighting Championship (UFC), kie ŝi estas la antaŭa UFC-virina lanugpeza ĉampiono kaj dufoja UFC-virina bantama pezo-ĉampiono . Ŝi estis rangigita numero 1 en la UFC-virina funto-por-funta rangolisto en 2022. <ref>{{cite web|title=UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions {{!}} UFC.com|url=https://www.ufc.com/rankings|access-date=August 2, 2022|website=www.ufc.com}}</ref> Vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj miksitaj luktosportistinoj de ĉiuj tempoj,<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3177205/ufc-valentina-shevchenko-fighting-julianna|title=UFC: Shevchenko on facing Pena or Nunes – 'I can fight both at same time'|date=10 May 2022}}</ref> Nunes estas la sola virino, kiu fariĝis du-divizia UFC-ĉampiono, kaj la tria batalanto, kiu samtempe posedas UFC-titolojn en du pezoklasoj, post [[Conor McGregor]] kaj Daniel Cormier. Ŝi ankaŭ estas la sola batalanto en la historio de UFC, kiu defendis du titolojn en du malsamaj pezoklasoj, samtempe aktive tenante ilin.<ref>{{cite web|url=https://www.essentiallysports.com/ufc-250-news-twitter-reacts-as-amanda-nunes-makes-history-with-spectacular-win-at-ufc-250|title=Twitter Reacts as Amanda Nunes Makes History with Spectacular Win at UFC 250|author=Reubyn Coutinho|date=June 7, 2020|website=essentiallysports.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230719191210/https://www.essentiallysports.com/ufc-250-news-twitter-reacts-as-amanda-nunes-makes-history-with-spectacular-win-at-ufc-250/|archivedate=2023-07-19|accessdate=2026-06-17}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3087897/ufc-250-amanda-nunes-makes-history-dominant|title=UFC 250: Amanda Nunes makes history with dominant decision win over Felicia Spencer|author=Nick Atkin|work=[[South China Morning Post]]|date=June 7, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2020/06/07/ufc-250-results-amanda-nunes-dominates-felicia-spencer-makes-history/|title=UFC 250 Results: Amanda Nunes Dominates Felicia Spencer, Makes History|author=Brian Mazique|date=June 7, 2020|work=[[Forbes]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Atleto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nunes, Amanda}} [[Kategorio:Brazilaj sportistoj]] [[Kategorio:GLAT-sportistoj]] 8tydjz6ykvi08snfpp9zz41hjioxk29 1 952709 9505717 9502883 2026-11-01T14:43:19Z ThomasPusch 1869 9505717 wikitext text/x-wiki Ĉu la IEJ-prezidanto Guido Perna (2022-2023) cetere estas la filo de la antaŭa IEJ-prezidanto [[Alessandro Perna]] (1984-1986)? Se jes, tio meritus mencion. Ĉu Silvio Stoppoloni (1972-1974) estis ido el la familio de [[Umberto Stoppoloni]]? Ĉiukaze klaras ke Cristina de' Giorgi (1981-1982 kaj 1983-1984) estis filino de la familio de [[Aldo de' Giorgi]] kaj [[Perla Martinelli]]. Tiom pri esperantistaj dinastioj. Kaj ĉu iu havas ideon kiel eblus bluigi la ruĝajn ligilojn pri aliaj IEJ-eksprezidantoj - jam sufiĉus koni la naskiĝdaton, eĉ nur la jaron, kaj eble scii en kiu urbo la homo pasigis la lernejajn kaj studentajn jarojn... Tiam jam estus sufiĉa materialo por noteto en la [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 31 aŭg. 2026 (UTC) Saluton {{re|Birkic}} Ĉu vi hazarde havas memoron pri la prezidanto(j) de IEJ en 1974 ĝis 1976? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 4 sep. 2026 (UTC) :Hodiaŭ mi plivastigis plurajn biografiojn, kaj kreis tute novajn tekstojn kun vikidatumaj eroj pri [[Cristina de' Giorgi]], [[Alessandro Amerio]] kaj [[Guido Carravieri]]. Per tio almenaŭ du jardekoj de 1976 ĝis 1996 estas plene kovritaj. Mi ankaŭ havas materialon por Giovanni De Lucia (2023-2025) kaj Gabriele Esposito Guido (ekde 2025). Kaj oni povus, laŭ la modeloj [[Alessandro Amerio]] kaj [[Guido Carravieri]], daŭrigi improvizi iujn biografietojn post 1996. Tamen tio estas relative granda tempoinvesto. Mi pensas ke mi ne sukcesos kontribui pli ol la du paĝojn ekde 2023. Sed entute necesas atendi, ĉu mi sukcesos pri tiuj du paĝoj ene de la venontaj semajnoj, kaj se tio sukcesos kaj la steloj estos favoraj, eble ankaŭ sukcesos paĝetoj pri Federico Breda kaj Flavia dal Zilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:02, 29 okt. 2026 (UTC) ::Mi ĵus metis novajn ligilojn pri Giovanni De Lucia kaj Gabriele Esposito Guido (pri la lasta mi ankaŭ jam enretigis novan artikolon) kaj provizore forprenas la senespere ruĝajn ligilojn pri Luca Della Maddalena, Selena Contin, Manuel Giorgini kaj Bethuel Chiesa - se iu alportas retajn referencojn kaj kreas vikidatumajn erojn, eblos ĉiukaze fari tekstojn pri ili, kaj notetoj en la [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]] subinde eblas eĉ nur per meto de unu banala frazo. Sed por nun ne estas la informbazo de ajna teksto, kaj manke de ĉiu jam trovita materialo en iu ajn lingvo, restas la konkludo ke malgraŭ la eksa aŭ ankoraŭ aktuala aktiveco en IEJ biografioj pri la homoj ne estus sufiĉe menciindaj por tutmonda enciklopedio. Tio tute ne estas juĝo pri la homoj, kiuj certe estas amindaj kunmovadanoj, sed simple konstato ke ĝis nun mankas alireblaj informoj pri ili. Aŭ ĉu vi povas noti tiajn informojn, kiuj ĝis nun simple ne estas trovitaj??? Pri Federico Breda kaj Flavia dal Zilio, mi konsentas ke provizore estas la sama manko de trovitaj informoj, sed pri ili mi ankoraŭ esperas ke povos ebli kunskrapi minimumajn informojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:24, 29 okt. 2026 (UTC) jv64n9y1jn8e62ug6jy3vcrnlwee682 9505719 9505717 2026-11-01T14:47:11Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9505719 wikitext text/x-wiki Ĉu la IEJ-prezidanto Guido Perna (2022-2023) cetere estas la filo de la antaŭa IEJ-prezidanto [[Alessandro Perna]] (1984-1986)? Se jes, tio meritus mencion. Ĉu Silvio Stoppoloni (1972-1974) estis ido el la familio de [[Umberto Stoppoloni]]? Ĉiukaze klaras ke Cristina de' Giorgi (1981-1982 kaj 1983-1984) estis filino de la familio de [[Aldo de' Giorgi]] kaj [[Perla Martinelli]]. Tiom pri esperantistaj dinastioj. Kaj ĉu iu havas ideon kiel eblus bluigi la ruĝajn ligilojn pri aliaj IEJ-eksprezidantoj - jam sufiĉus koni la naskiĝdaton, eĉ nur la jaron, kaj eble scii en kiu urbo la homo pasigis la lernejajn kaj studentajn jarojn... Tiam jam estus sufiĉa materialo por noteto en la [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 31 aŭg. 2026 (UTC) Saluton {{re|Birkic}} Ĉu vi hazarde havas memoron pri la prezidanto(j) de IEJ en 1974 ĝis 1976? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 4 sep. 2026 (UTC) :Hodiaŭ mi plivastigis plurajn biografiojn, kaj kreis tute novajn tekstojn kun vikidatumaj eroj pri [[Cristina de' Giorgi]], [[Alessandro Amerio]] kaj [[Guido Carravieri]]. Per tio almenaŭ du jardekoj de 1976 ĝis 1996 estas plene kovritaj. Mi ankaŭ havas materialon por Giovanni De Lucia (2023-2025) kaj Gabriele Esposito Guido (ekde 2025). Kaj oni povus, laŭ la modeloj [[Alessandro Amerio]] kaj [[Guido Carravieri]], daŭrigi improvizi iujn biografietojn post 1996. Tamen tio estas relative granda tempoinvesto. Mi pensas ke mi ne sukcesos kontribui pli ol la du paĝojn ekde 2023. Sed entute necesas atendi, ĉu mi sukcesos pri tiuj du paĝoj ene de la venontaj semajnoj, kaj se tio sukcesos kaj la steloj estos favoraj, eble ankaŭ sukcesos paĝetoj pri Federico Breda kaj Flavia dal Zilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:02, 29 okt. 2026 (UTC) ::Mi ĵus metis novajn ligilojn pri Giovanni De Lucia kaj Gabriele Esposito Guido (pri la lasta mi ankaŭ jam enretigis novan artikolon) kaj provizore forprenas la senespere ruĝajn ligilojn pri Luca Della Maddalena, Selena Contin, Manuel Giorgini kaj Bethuel Chiesa - se iu alportas retajn referencojn kaj kreas vikidatumajn erojn, eblos ĉiukaze fari tekstojn pri ili, kaj notetoj en la [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]] subinde eblas eĉ nur per meto de unu banala frazo. Sed por nun ne estas la informbazo de ajna teksto, kaj manke de ĉiu jam trovita materialo en iu ajn lingvo, restas la konkludo ke malgraŭ la eksa aŭ ankoraŭ aktuala aktiveco en IEJ biografioj pri la homoj ne estus sufiĉe menciindaj por tutmonda enciklopedio. Tio tute ne estas juĝo pri la homoj, kiuj certe estas amindaj kunmovadanoj, sed simple konstato ke ĝis nun mankas alireblaj informoj pri ili. Aŭ ĉu vi povas noti tiajn informojn, kiuj ĝis nun simple ne estas trovitaj??? Pri Federico Breda kaj Flavia dal Zilio, mi konsentas ke provizore estas la sama manko de trovitaj informoj, sed pri ili mi ankoraŭ esperas ke povos ebli kunskrapi minimumajn informojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:24, 29 okt. 2026 (UTC) :::Tagon pli poste, do la 430-an de oktobro, ankaŭ la teksto pri Giovanni De Lucia pretis. Nun ankoraŭ restas demando ĉu eblos improvizite kunskrapi kontentige minimumajn informerojn por esperanta teksto kaj vikidatuma ero de Federico Breda kaj Flavia dal Zilio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 1 nov. 2026 (UTC) 2eyglju4yqeo64pkeq0zd8qn28z8ukj 2 954264 9505771 9484882 2026-11-01T15:52:49Z Zåiromos 264138 Zåiromos em Esperanto. 9505771 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Monda mapo de membroj de UEA laŭ landoj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Ĉi tiu estas mia ĉefa konto en la portugala Vikipedio. Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:User:Zåiromos|Portugala Vikipedio]]''' er28lpg3mwegg7jneemt0evqyurf3fp 9505773 9505771 2026-11-01T15:55:27Z Zåiromos 264138 Ajuste 9505773 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Monda mapo de membroj de UEA laŭ landoj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:User:Zåiromos|Portugala Vikipedio]]''' f5zrwx01vuzkh7fin0mr4xc990184p3 9505785 9505773 2026-11-01T16:57:49Z Zåiromos 264138 Oldangla Vikipedio 9505785 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Monda mapo de membroj de UEA laŭ landoj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:User:Zåiromos|Portugala Vikipedio]]''' * [[Dosiero:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Oldangla Vikipedio]] 4w6z88quwt4qrxchkqsvpq1nn0lff56 9505849 9505785 2026-11-01T18:14:36Z Zåiromos 264138 CWiki 9505849 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Monda mapo de membroj de UEA laŭ landoj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Portugala Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Oldangla Vikipedio]] [[pt:Usuário:Zåiromos]] [[en:User:Zåiromos]] [[bs:User:Zåiromos]] [[shn:User:Zåiromos]] [[ang:User:Zåiromos]] 4ct7mxnri6gh30wkmztf1hmj3rn0u88 9505953 9505849 2026-11-01T22:43:46Z Zåiromos 264138 Egipta araba Vikipedio. 9505953 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Monda mapo de membroj de UEA laŭ landoj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Portugala Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Oldangla Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|22px|border]][[:arz:User:Zåiromos|Egipta araba Vikipedio]] [[pt:Usuário:Zåiromos]] [[en:User:Zåiromos]] [[bs:User:Zåiromos]] [[shn:User:Zåiromos]] [[ang:User:Zåiromos]] [[arz:User:Zåiromos]] op5334yqcl3zaefj2iw2nzz7li17cbj 9505955 9505953 2026-11-01T22:47:11Z Zåiromos 264138 9505955 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Vidu ĉi tie la mapon de membroj de esperantaj asocioj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Portugala Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Oldangla Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|22px|border]][[:arz:User:Zåiromos|Egipta araba Vikipedio]] [[pt:Usuário:Zåiromos]] [[en:User:Zåiromos]] [[bs:User:Zåiromos]] [[shn:User:Zåiromos]] [[ang:User:Zåiromos]] [[arz:User:Zåiromos]] 9d54y4nxmvjn82fybw9zbtboomjnok1 9505974 9505955 2026-11-01T23:34:44Z Zåiromos 264138 Latina Vikipedio. 9505974 wikitext text/x-wiki Saluton, mi estas Zåiromos. Mi konas ĉiujn: * 193 landojn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn ne agnoskitajn de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; * Transmarajn teritoriojn; * [[Usonaj Malgrandaj Insuloj|Asimilitajn insulojn]] de [[Usono]] [[Dosiero:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; * Teritoriojn kun la statuso de komunumo en [[Nederlando]], kiel [[Saba]] [[Dosiero:Flag of Saba.svg|22x20px|border|]]. Mi konas ĉiujn iliajn flagojn, ĉefurbojn kaj historiojn. [[Dosiero:Flag Map of The World (2025).png|350px|dekstre|thumb|Flagomapo de la mondo (Stilo de la jora jutubisto [https://youtube.com Geography and Space]).]] <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> Kaj ankaŭ multajn historiajn landojn kiel [[Imperio|Imperiojn]], Regnojn, [[Respubliko|Respublikojn]], [[Kaliflando|Kaliflandojn]], [[Sultanlando|Sultanlandojn]], [[Ĥanlando|Ĥanlandojn]], [[Ĉinaj dinastioj|Dinastiojn]], Popolojn, [[Kulturo|Kulturojn]] ktp. Krome iliajn ĉefurbojn, flagojn, blazonojn kaj simbolojn, kiuj reprezentis tiujn lokojn. Mi ankaŭ estas tre lerta pri [[Veksilologio]] [[Dosiero:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|]] kaj [[Kartografio]]. ===Kolekto de Mapoj=== <center> [[Dosiero:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|350px|Vidu ĉi tie la mapon de membroj de esperantaj asocioj (2015).]] </center> <center>[[Dosiero:Gatto zzz.gif|Dormanta katido]]</center> ==Zåiromos en aliaj Vikipedioj== Jen mia konto en la Esperanta Vikipedio.Vi povas ankaŭ viziti miajn aliajn kontojn en diverslingvaj Vikipedioj: * {{Flago|Britio}} [[:en:User:Zåiromos|Angla Vikipedio]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[:bs:User:Zåiromos|Bosna Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Ŝana Vikipedio]] * {{Flago|Portugalio}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Portugala Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Oldangla Vikipedio]] * [[Dosiero:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|22px|border]][[:arz:User:Zåiromos|Egipta araba Vikipedio]] *[[Dosiero:Vexilloid of the Roman Empire.svg|svg|22px|border]][[:la:User:Zåiromos|Latina Vikipedio]] [[pt:Usuário:Zåiromos]] [[en:User:Zåiromos]] [[bs:User:Zåiromos]] [[shn:User:Zåiromos]] [[ang:User:Zåiromos]] [[arz:User:Zåiromos]] [[la:User:Zåiromos]] i4tiet9f97r2piom4jdgdcvfnei1l5w 0 954774 9506033 9505360 2026-11-02T05:17:16Z Sergio 46486 forigo de maŝinaĵoj 9506033 wikitext text/x-wiki {{intensa redakto|forigdato=novermbro 2026|redaktanto=Sergio}} '''Komputeblaj funkcioj'''<ref>«[[Komputada Leksikono]]», artikolo [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/KO.html#KOMPUTEBLA-FUNKCIO ''komputebla funkcio'']</ref> estas la baza studobjekto en la teorio de komputeblo. Neformale oni diras<ref>Ekz-e en [[:en:Computable function]].</ref>, ke [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] estas ''komputebla'' se ekzistas [[algoritmo]] kiu kalkulas la valoron de la funkcio por ĉiu valoro de ĝia argumento. Tio fakte estas cirkla difino, ĉar la nocion ''komputebla funkcio'' oni<ref>La terminon komputebla funkcio (angle {{Lang|en|''computable function''}}) enkondukis [[Alan Turing]] por la funkcioj komputeblaj per la [[Maŝino de Turing]].</ref> enkondukis ĝuste por formale difini la nocion ''algoritmo;'' ĉia korekta difino de komputebleco devas rilati al specifa [[modelo de komputado]]. Pluraj tiaj modeloj de komputado estis proponitaj, la plej gravaj estas [[maŝino de Turing]], [[lambda-kalkulo]] kaj [[Rekursia funkcio|ĝeneralaj rekursiaj funkcioj]]. Kvankam tiuj 3 estas inter si tre malsimilaj, estas pruvite ke ili difinas ekzakte la saman klason da funkcioj. Laŭ [[Ĉurĉa tezo|tezo de Church-Turing]] (nepruvebla aserto, kiun oni ankaŭ nomas «hipotezo»), ankaŭ la aliaj intuicie taŭgaj modeloj de komputado difinas la saman klason da komputeblaj funkcioj. == La formala difino == Intuicie la plej klara kaj konvinka difino de komputebla funkcio estas bazita sur la komputada modelo de Turing. Uzante la simbolaron de la [[Maŝino de Turing#Formala difino|Formala difino]] de [[maŝino de Turing]] oni povas diri, ke [[funkcio (matematiko)|funkcio]] <math>f: \Sigma^*\to\Gamma^*</math> (kie <math>\Sigma^*</math> kaj <math>\Gamma^*</math> estas aroj da vortoj super respektive la [[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]]j <math>\Sigma</math> kaj <math>\Gamma</math>) estas '''komputebla funkcio''', se ekzistas [[maŝino de Turing]] kiu ĝin komputas, t.e. kiu ricevinte ajnan vorton <math>\alpha\in\Sigma^*</math> estkiel sian enigaĵon, * aŭ sukcese finas la komputon en sia finstato kaj eligas vorton <math>\beta\in\Gamma^*</math> tian ke <math>\beta=f(\alpha)</math> — se <math>f(\alpha)</math> estas difinita, <math>\alpha\in\mbox{Dom} f</math>, * aŭ fiaskas aliokaze, se <math>\alpha\not\in\mbox{Dom} f</math> — senfine ciklas aŭ paneas en nedifinita konfiguraĵo <math>\langle\mbox{signo, stato}\rangle</math>. Per la [[Godela numeraro|Godela numerado]] oni povas numeri (kodi) ĉiujn objektojn de ajna [[formala sistemo]] per [[naturaj nombroj]]. Do, sen perdi la ĝeneralecon, ankaŭ la vortojn de ĉia <math>\Sigma^*</math> eblas numeri kaj formuli la dinfinon en la terminoj de funkcioj atitmetikaj, de la tipo <math>f: \N^k\to\N</math>. Tia prezento estas malpli klara, sed aspektas pli impone kaj «matematikece» (precipe en la spirito de la klasika matematiko de la komenco de la 20ª jc). Kvankam formale komputebla funkcio estas aparta aĵo, nur ekstere ligita kun komputado, tamen oni nemalofte transportas sur ĝin la ecojn de komputado, de algoritmo kiu ĝin komputas. Ekz‑e se <math>\alpha\in\mbox{Dom} f</math>, tiam laŭdifine la koncerna komputado sukcese finiĝas; tiun okazon oni ofte (nelogike, sed oportune) indikas per la funkcio <math>f</math>, dirante ke <math>f</math> '''konverĝas''' ĉe <math>\alpha</math> — simbole <math>f(\alpha)\downarrow</math>. Kaj simetrie, se <math>\alpha\not\in\mbox{Dom} f</math>, se do laŭdifine la algoritmo fiaskas, oni diras ke la funkcio (fakte, la algoritmo) '''diverĝas''' ĉe <math>\alpha</math> — simbole <math>f(\alpha)\uparrow</math>. Alia maniero fari tian transporton estas vastigi la domajnon de la funkcio (tipe, ĝis la tuta <math>\N</math>), kaj aldoni al la celaro de <math>f</math> specialan valoron «nedifinita», simbole <math>\perp</math>; sekve <math>f: \N^k\to\N\cup\{\perp\}</math>, kaj anstataŭ <math>f(\alpha)\uparrow</math> oni skribas <math>f(\alpha)=\perp</math>. == Ekzemploj == Jenaj funkcioj estas komputeblaj: * Ĉiu funkcio kun finia [[Argumentaro|domajno]]; ekz‑e, iu ajn finia vico da naturaj nombroj. * Ĉiu [[konstanta funkcio]] ''f'' '':'' '''Nk''' → ^''N'', '''f''' ( ''n1'' _, ... ''nk'' _'')'' := ''n'' . * [[Adicio]] ''f'' ^: '''N₂''' → '''N''', ''f'' ( ''n₁'' _, ''n₂'' _'')'' '':'' = ''n₁'' ₊ _n₂ * La [[plej granda komuna divizoro]] de du nombroj * [[Idento de Bézout|Koeficiento de Bézout]] de du nombroj * La plej malgranda [[Primo|prima faktoro]] de nombro Se ''f'' kaj ''g'' estas komputeblaj, tiam ankaŭ estas: ''f'' + ''g'', [[Multipliko|''f'' * ''g'']], [[Funkcia komponaĵo|<math>\color{Blue} f \circ g</math>]] se ''f'' estas [[Unuvalenta operacio|unuloka]], max( ''f'', ''g'' ), min( ''f'', ''g'' ), {{Matematiko|[[arg max]]{{mset|''y'' ≤ ''f''(''x'')}}}} kaj multaj pliaj kombinaĵoj. La jenaj ekzemploj ilustras, ke funkcio povas esti komputebla kvankam oni ne scias, kiu algoritmo komputas ĝin. * La funkcio ''f'' tia ke ''f'' ( ''n'' ) = 1 se ekzistas sekvenco de ''almenaŭ n'' sinsekvaj kvinoj en la decimala disvolviĝo de π, kaj ''f'' ( ''n'' ) = 0 alie, estas komputebla. (La funkcio ''f'' estas aŭ la konstanta 1 funkcio, kiu estas komputebla, aŭ ekzistas ''k'' tia ke ''f'' ( ''n'' ) = 1 se ''n'' < ''k'' kaj ''f'' ( ''n'' ) = 0 se ''n'' ≥ ''k'' . Ĉiu tia funkcio estas komputebla.) Oni ne scias ĉu ekzistas arbitre longaj serioj de kvinoj en la decimala disvolviĝo de π, do ni ne scias ''kiu'' el tiuj funkcioj estas ''f'' . Tamen, ni scias, ke la funkcio ''f'' devas esti komputebla.) * Ĉiu finia segmento de ''nekomputebla'' sekvenco de naturaj nombroj (kiel ekzemple la funkcio Σ de Busy Beaver ) estas komputebla. Ekz., por ĉiu natura nombro ''n'', ekzistas algoritmo kiu kalkulas la finian sekvencon Σ(0), Σ(1), Σ(2), ... , Σ( ''n'' ) — kontraste al la fakto, ke ne ekzistas algoritmo, kiu kalkulas la ''tutan'' Σ-sekvencon, t.e. Σ( ''n'' ) por ĉiu ''n'' . Tiel, «Presi 0, 1, 4, 6, 13» estas triviala algoritmo por kalkuli Σ(0), Σ(1), Σ(2), Σ(3), Σ(4); simile, por iu ajn valoro de ''n'', tia triviala algoritmo ''ekzistas'' (kvankam ĝi eble neniam estos ''konata'' aŭ produktita de iu ajn) por kalkuli Σ(0), Σ(1), Σ(2), ... , Σ( ''n'' ). == La «funkcioj komupteblaj» kaj la «funkcioj rekursiaj» == Nun kiam tio estas skribata (t.e. en la jaro 2026ª) la termino ''komputeblaj funkcioj'' estas la supernocio por ĉiuj tradiciaj [[modelo de komputado|modeloj de komputado]], i.a. por la rekursiaj funkcioj kaj por la funkcioj Turinge komputeblaj. Tamen ne ĉiam estis tiel. De la jaroj 1940-aj ĝis la jaroj 1990-aj la matematikistoj ofte uzis la adjektivon ''rekursia'' (angle {{lang|en|''recursive''}}) ne nur proprasence (t.e. «rilata al la komputa modelo rekursia»), sed ankaŭ supernocie, en la ĵus priskribita senco de ''komputebla'' (fojfoje tia uzo ankoraŭ aperas nuntempe). Jen kiel tio okazis. [[Alan Turing]] pruvis en sia artikolo de 1936<ref>A. Turing (1936). “On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem”. ''Proc. London Math. Soc., ser. 2'' '''42''' (Partoj 3 kaj 4) (1936) 230–265, ricevita 1936-05-28; korekto (1937) '''43''', 544–546.</ref>, skizis la pruvon, ke ĉiuj λ-difineblaj bitĉenoj (angle li skribis ''sequences'' da 0 kaj 1) estas komputeblaj per Turinga maŝino, kaj inverse. Paralele en la jaroj 1935ª kaj 1936ª [[Alonzo Church]] kaj lia disĉiplo [[Stephen Kleene]] pruvis la ekvivalentecon de sia [[lambda-kalkulo|λ-kalkulo]] kaj la Godelaj {{J|rekursia funkcio}}. La klasike matematikeca aspekto de la Godela formalismo tiom imponis al A. Church kaj S. Kleene, ke ili forlasis sian λ-kalkulon kaj adoptis la Godelan rekursion kiel bazon por difini la komputeblon. Sed kvankam Godelo estis la aŭtoro de la koncepto de rekursiaj funkcioj (kiun li kreis por pruvi siajn [[Teoremoj pri nekompleteco|Teoremojn pri nekompleteco]]), tamen kiel bazon por difino de komputeblo li opiniis preferinda intuicie pli klaran kaj konvinkan modelon de Turing (unue publikigitan en 1936, per la ĵus referencita verko). Certagrade A. Church agnoskis tion. En sia recenzo de 1937<ref>A. Church (1937). Review of Turing (1936). ''Journal Symbolic Logic'' '''2''' n‑ro .1) (1937), p. 42–43. DOI: 10.1017/S002248120003958X.</ref> pri la verko de Turing (1936), li skribis (p. 43): {{citajxo| Fakte, ĉi tie temas pri la ekvivalenteco de tri diversaj nocioj: komputeblo per maŝino de Turing, ĝenerala rekursio laŭ la senco de Herbrand–Gödel–Kleene, kaj λ-difineblo laŭ Kleene kaj la nuna recenzanto. El tiuj, la unua havas la avantaĝon, ke ĝi tuj evidentigas sian identon kun la algoritmeco<ref group="noto">En la angla originalo {{lang|en|''effectiveness''}}. Komence de la 20ª jc la nocion «algoritmo» oni esprimis anglalingve per {{lang|en|''effective method''}}. La vorton {{lang|en|''algorithm''}} (algoritmo) la vortaro {{lang|en|''Webster’s Revised Unabridged Dictionary''}} (1913) difinis per «La arto kalkuli per naŭ ciferoj kaj nulo, aŭ en ajna notacio, ekz‑e algoritmoj por frakcioj, proporcioj, [[neracionalo]]j» (The art of calculating by nine figures and zero or with any species of notation; as, the algorithms of fractions, proportions, surds, etc.» — Laŭ [[OED]], la nuna senco de la vorto unue aperas en la jaroj 1920‑aj, sed evidente ĝi ne tuj ĝeneraliĝis.</ref> en la komunlingva senco (eĉ sen eksplicita difino) — t.e. sen la neceso antaŭe pruvi teoremojn. La dua kaj la tria havas la avantaĝon, ke ili taŭgas por enkorpigo en sistemon de simbola logiko.}} Laŭ R. Soare (1996), {{citajxo| Se kaj Turing kaj Gödel — la kreintoj de la du formalaj difinoj kaj de la du terminoj — preferis la terminon ''komputebla'' por ĉi tiu klaso de funkcioj, kiel do la vorto ''rekursia'' fariĝis la preferata termino por ĝi kaj por la koncerna fako? La reviziita artikolo de Turing el 1939 aperis kiam li jam estis rekrutita de la brita registaro kiel kriptanalizisto la 4-an de septembro 1939, tri tagojn post kiam Britio eniris la Duan Mondmiliton. Turing ludis la ĉefan rolon en 1940 en la malĉifrado de la germana ĉifro ''Enigmo''. Post la milito, Turing laboris pri inĝenierado de rapidaj ciferecaj komputiloj (…) ĝis sia morto en 1954. (…) Gödel sin turnis al aroteorio kaj pruvis siajn famajn rezultojn pri la kongrueco de la aksiomo de elekto kaj la ĝeneraligita kontinuum-hipotezo, kiuj aperis en 1938 kaj 1939. Li revenis al la temo de komputeblo per sia konata artikolo en «''Dialectica''» (1958), en kiu li mencias «komputeblajn funkciojn de finia tipo». Gödel plurfoje esprimis sian preferon por la termino «komputebla» anstataŭ «rekursia» (…), sed nek Turing nek Gödel havis grandan influon sur la matematikan terminaron de la fako post 1939. La nuna<ref group="noto">Skribite en la jaro 1995ª.</ref> terminologio devenas de Church kaj Kleene. Ili laboris pri λ-difineblaj funkcioj ĝis 1935, kiam ili transiris al rekursiaj funkcioj, ĉar ĉi tiuj pli bone kongruis kun la tiama ideo pri matematikeco kaj estis pli plaĉaj por la publiko, kiel klarigis Kleene (1987). Ambaŭ jam estis engaĝiĝintaj en la novan „rekursian“ terminaron antaŭ ol ili povis aŭdi pri Turing kaj liaj rezultoj. Krome, la uzo de la termino ''komputebla'' en 1935 ne estus pli avantaĝa por la publiko, ĉar {{lang-en|''computer''}} tiam – eĉ ankoraŭ en 1946 – signifis ''komputisto'', homo kiu faras kalkulojn sur papero. Ironie, la revolucio de personaj komputiloj fine de la 1970-aj jaroj – kiu alportis la teknologion, la koncepton kaj la terminologion de komputeblo al dekoj da milionoj da homoj – okazis ĝuste kiam Kleene emeritiĝis.}} {{citajxo| Kvankam Kleene nomas tiujn funkciojn per la ''vorto'' „rekursiaj“, li ofte uzis ''konceptojn'' de komputeblo por difini, klarigi kaj pruvi teoremojn pri ili. Ekzemple li skribis<ref>S. C. Kleene. “Arithmetical predicates and function quantifiers”, ''Trans. A.M.S.'' '''79''' (1955), 312–340.</ref> : «Per ''ĝeneralaj rekursiaj'' funkcioj (predikatoj) ni celas tiajn, kies valorojn povas komputi (decidi) idealaj komputaj maŝinoj kun senlima memorilo. Teorion pri tiaj maŝinoj prezentis Turing en 1936, kaj malpli detale Post en 1936.»|Soare 1996, § 4.4}} Kiel eĥo de tiu pasinta epoko fojfoje plu aperas la asertoj kiel la jena el la angla Vikipedio<ref>La artikolo [[:en:Computable function]] (oldid=1339844853), la sekcio [[:en:Computable function#Definition|Definition]].</ref>: : Tiujn funkciojn oni iam nomas «rekursiaj», kontraste al la neformala termino «komputeblaj»<ref>C. J. Ash, J. Knight, Computable Structures and the Hyperarithmetical Hierarchy (Studies in Logic and the Foundation of Mathematics, 2000), p. 4.</ref>, distingo devenanta de diskuto en 1934 inter [[Stephen Kleene|Kleene]] kaj [[Kurt Gödel|Gödel]]. Ĉi tiu «Rekursia konvencio»<ref>Angle {{lang|en|''Recursion Convention''}}, vd ĉe Soare (1996), § 4.6.</ref> (t.e. la kutimo nomi ĉion rilatan al komputado per la epiteto ''rekursia'') regis pli ol 50 jarojn, ĝis la mezo de la jaroj 1990-aj. Dum tiu epoko la teĥnikista uzo de {{lang|en|''compute, computer, algorithm''}} penetris la komunan lingvon; ankaŭ {{lang|en|''recursive''}} hejmiĝis, sed en la senco alia ol «komput(ebl)a». La supernocia uzo de {{lang|en|''recursive''}} iĝis ĝena. {{citajxo| Se ni anstataŭigas «rekursia» per «komputebla» en teoremoj de la rekursiteorio, ni ofte ricevas aserton evidentan, aŭ almenaŭ pli evidentan, ol la originala.|Shoenfield (1995), p. 15}} Tiel aperis la ''Manifesto de Soare'' (1996), pledanta por reveno al la terminoj de Turing kaj Gödel: {{citajxo| '''Rekomendo 1'''. La termino «rekursia» ne plu havu la kroman signifon «komputebla» aŭ «decidebla». Ni jam havas pli bonajn vortojn por esprimi tiujn signifojn, nome «komputebla» kaj «decidebla» mem. Simile, la termino «komputebla» ne havu la kroman signifon «rekursia». Tiu rekomendo havigos plurajn avantaĝojn. Unue, ni povos klare rekoni la koncepton de komputebleco, kiam ĝi aperas. Due, ĝi plifortigas la originalan signifon de «rekursia» kaj de indukto, kiel komprenite de Dedekind (1888), Peano (1889 kaj 1891), Hilbert (1904 kaj 1926), Skolem (1923), Gödel (1931 kaj 1934), kaj Péter (1934 kaj 1951), kaj de la plejmulto el la modernaj komputikistoj, matematikistoj kaj fizikistoj.|Soare (1996), § 7}} Tiu rekomendo sukcesis: post 1996 en la supernocian uzon de ''rekursia'' anstataŭis ''komput(ebl)a''. Bedaŭrinde, en la angla terminaro tiu ŝanĝo estis farita senpripense, tro meĥanike. Ekz‑e la tradcian terminon {{lang|en|''decidable set''}} ([[decidebla aro]]) Curch kaj Kleene anstataŭigis per {{lang|en|''recursive set''}} («rekursia aro» (termino fuŝa, ĉar ne la aro restas rekursia, sed ĝia [[karakteriza funkcio]]; eksterulo do rajtis supozi, ke temas pri io simla al [[fraktalo]], kio estas alia afero). Sekve de la Soara reformo tiu «rekursia aro», anstataŭ reveni al la nekonfuzebla «decidebla aro» iĝs {{lang|en|''computable set''}} (komputebla aro), kio estas eĉ pli malbona kaj kontraŭintuicia (logike tio devus signifi «[[kompute generebla aro]]»). == Decideblaj aroj kaj rilatoj == Aro {{Matematiko|<var>A</var>}} de naturaj nombroj nomiĝas '''[[Decidebla aro|decidebla]]''' se ekzistas ĉiea komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia, ke por iu ajn natura nombro {{Matematiko|<var>n</var>}}, {{Matematiko|''f''(<var>n</var>) {{=}} 1}} se {{Matematiko|<var>n</var>}} estas en {{Matematiko|<var>A</var>}} kaj {{Matematiko|''f''(<var>n</var>) {{=}} 0}} se {{Matematiko|<var>n</var>}} ne estas en {{Matematiko|<var>A</var>}} Aro de naturaj nombroj estas nomata '''[[Rekursie generebla aro|kompute generebla]]''' (sinonimoj: '''rekursie generebla''', '''duondecidebla''' ) se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia ke por ĉiu nombro {{Matematiko|<var>n</var>}}, {{Matematiko|''f''(<var>n</var>)}} estas difinita [[se kaj nur se]] {{Matematiko|<var>n</var>}} estas en la aro. Tiel aro estas kompute generebla se kaj nur se ĝi estas la domajno de iu komputebla funkcio. La vorto ''generebla'' estas uzata ĉar la jenaj estas ekvivalentaj por nemalplena subaro {{Matematiko|<var>B</var>}} de la naturaj nombroj: * {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la domajno de komputebla funkcio. * {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la [[bildaro]] de ĉiea komputebla funkcio. Se {{Matematiko|<var>B</var>}} estas nefinia, tiam oni povas supozi, ke la funkcio estas [[Disĵeto|disĵeta]] . Se aro {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la intervalo de funkcio {{Matematiko|''f''}} tiam la funkcio povas esti rigardata kiel listigo de {{Matematiko|<var>B</var>}}, ĉar la listo {{Matematiko|''f''(0), ''f''(1), ...}} inkluzivos ĉiun elementon de {{Matematiko|<var>B</var>}} Ĉar ĉiu [[Rilato (logiko)|finia rilato]] sur la naturaj nombroj povas esti identigita kun koresponda aro de finiaj sekvencoj de naturaj nombroj, la nocioj de '''decidebla rilato''' kaj '''kompute generebla rilato''' povas esti difinitaj el iliaj analogoj por aroj. == Formalaj lingvoj == {{Mathematical logic}}En komputebloteorio en komputiko, oni ofte konsideras [[Formala lingvo|formalajn lingvojn]] . '''Alfabeto''' estas arbitra aro. '''Vorto''' en alfabeto estas finhava sinsekvo de simboloj el la alfabeto; la sama simbolo povas esti uzata pli ol unufoje. Ekzemple, duumaj ĉenoj estas ĝuste la vortoj sur la alfabeto {{Matematiko|{0, 1}} }. '''Lingvo''' estas subaro de la kolekto de ĉiuj vortoj sur fiksita alfabeto. Ekzemple, la kolekto de ĉiuj binaraj ĉenoj, kiuj enhavas ekzakte 3 unuojn, estas lingvo super la duuma alfabeto. Ŝlosila eco de formala lingvo estas la nivelo de malfacileco necesa por decidi ĉu donita vorto estas en la lingvo. Iu kodsistemo devas esti evoluigita por permesi al komputebla funkcio preni arbitran vorton en la lingvo kiel enigaĵon; tio kutime estas konsiderata rutina. Lingvo nomiĝas '''decidebla''' se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia, ke por ĉiu vorto {{Matematiko|<var>w</var>}} super la alfabeto, {{Matematiko|''f''(<var>w</var>) {{=}} 1}} se la vorto estas en la lingvo kaj {{Matematiko|''f''(<var>w</var>) {{=}} 0}} se la vorto ne estas en la lingvo. Tiel lingvo estas komputebla nur se ekzistas proceduro kiu kapablas ĝuste diri ĉu arbitraj vortoj estas en la lingvo. Lingvo estas '''kompute generebla''' (sinonimoj: '''rekursie generebla''', '''duondecidebla''' ) se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia ke {{Matematiko|''f''(<var>w</var>)}} estas difinita se kaj nur se la vorto {{Matematiko|<var>w</var>}} estas en la lingvo. La termino ''generebla'' havas la saman etimologion kiel en kompute genereblaj aroj de naturaj nombroj. == Tezo de Church-Turing == La '''tezo de Church-Turing''' deklaras, ke ĉiu funkcio komputebla el proceduro posedanta la tri ecojn listigitajn supre estas komputebla funkcio. Ĉar tiuj tri ecoj ne estas formale deklaritaj, la tezo de Church-Turing ne povas esti pruvita. La jenaj faktoj ofte estas prenitaj kiel pruvo por la tezo: * Multaj ekvivalentaj modeloj de komputado estas konataj, kaj ili ĉiuj donas la saman difinon de komputebla funkcio (aŭ pli malfortan version, en iuj kazoj). * Neniu pli forta modelo de komputado, kiu estas ĝenerale konsiderata efike kalkulebla, estis proponita. La tezo de Church-Turing estas foje uzata en pruvoj por pravigi, ke aparta funkcio estas komputebla, donante konkretan priskribon de proceduro por la komputado. Ĉi tio estas permesita ĉar oni kredas, ke ĉiuj tiaj uzoj de la tezo povas esti forigitaj per la teda procezo de verkado de formala proceduro por la funkcio en iu modelo de komputado. == Pruveblo == Pri donita funkcio (aŭ, simile, aro), oni povas interesiĝi, ne nur ĉu ĝi estas komputebla, sed ankaŭ ĉu tio povas esti ''pruvita'' en aparta pruvsistemo (kutime [[Predikatkalkulo|unuaorda]] Peano-aritmetiko ). Funkcio, kies komputeblo povas esti pruvita, estas nomata '''pruveble ĉiea''' . La aro de pruveble ĉieaj funkcioj estas [[Rekursie generebla aro|rekursie generebla]] : oni povas generi ĉiujn pruveble ĉieajn funkciojn per listigo de ĉiuj iliaj respondaj pruvoj, kiuj pruvas ilian komputeblon. Tio povas esti farita per listigo de ĉiuj pruvoj de la pruvsistemo kaj ignorado de sensignifaj. === Rilato al rekursie difinitaj funkcioj === En funkcio difinita per rekursia difino, ĉiu valoro estas difinita per fiksa unuaorda formulo de aliaj, antaŭe difinitaj valoroj de la sama funkcio aŭ aliaj funkcioj, kiuj povus esti simple konstantoj. Subaro de ĉi tiuj estas la primitivaj rekursiaj funkcioj . Alia ekzemplo estas la [[Akermana funkcio]], kiu estas rekursie difinita sed ne primitive rekursie. Por ke difinoj de ĉi tiu tipo evitu cirklecon aŭ senfinan regreson, necesas ke rekursiaj vokoj al la sama funkcio ene de difino estu al argumentoj kiuj estas pli malgrandaj en iu bone-parta-ordo sur la domajno de la funkcio. Ekzemple, por la Ackermann-funkcio <math>A</math>, kiam ajn la difino de <math>A(x,y)</math> rilatas al <math>A(p,q)</math>, tiam <math>(p,q) < (x,y)</math> rilate al la [[Leksikografia ordo (matematiko)|Leksikografia ordo]] sur paroj de {{J|natura nombro}}. En ĉi tiu kazo, kaj en la kazo de la primitivaj rekursiaj funkcioj, bonorda ordo estas evidenta, sed iuj «rilatoj» ne estas sensignifaj por pruvi kiel bonordaj. Ĉiu funkcio difinita rekursie laŭ bonorda maniero estas komputebla: ĉiu valoro povas esti komputita per vastigado de arbo de rekursiaj vokoj al la funkcio, kaj ĉi tiu vastigado devas finiĝi post finhava nombro da vokoj, ĉar alie la lemo de Kőnig kondukus al senfina descenda sekvenco de vokoj, malobservante la supozon de bonorda. === Ĉieaj funkcioj kiuj ne estas pruveble ĉieaj === En solida pruvsistemo, ĉiu pruveble ĉiea funkcio estas efektive ĉiea, sed la malo ne veras: en ĉiu unuaorda pruvsistemo kiu estas sufiĉe forta kaj solida (inkluzive de Peano-aritmetiko), oni povas pruvi (en alia pruvsistemo) la ekziston de ĉieaj funkcioj kiuj ne povas esti pruvitaj ĉieaj en la pruvsistemo. Se la ĉieaj komputeblaj funkcioj estas listigitaj per la maŝino de Turing, kiu produktas ilin, tiam la supran aserton eblas pruvi, se la pruvsistemo estas solida, per simila diagonaliga argumento al tiu uzita supre, uzante la listigon de pruveble ĉieaj funkcioj donitaj pli frue. Oni uzas maŝinon de Turing kiu listigas la koncernajn pruvojn, kaj por ĉiu enigo ''n'' eligoj ''f'' _''n'' ( ''n'' ) + 1 (kie ''f'' _''n'' estas ''la n'' -a funkcio laŭ ''ĉi tiu'' listigo) alvokante la maŝinon de Turing kiu kalkulas ĝin laŭ la ''n'' -a pruvo. Tia maŝino de Turing certe haltos se la pruvsistemo estas solida, sed la tuta funkcio, kiun ĝi kalkulas, ne povas esti iu el la funkcioj pruvitaj entute per la pruvsistemo, alie ekzistus iu ''n'' por kiu ''f'' _''n'' ( ''n'' ) + 1 = ''f'' _''n'' ( ''n'' ). == Nekomputeblaj funkcioj kaj nesolveblaj problemoj == {{ComplexityClasses}}Ĉiu komputebla funkcio havas finian proceduron, kiu donas eksplicitajn, malambiguajn instrukciojn pri kiel kalkuli ĝin. Krome, ĉi tiu proceduro devas esti kodita en la finia alfabeto uzata de la komputila modelo, do ekzistas nur [[Numerebla aro|numereble]] multaj komputeblaj funkcioj. Ekzemple, funkciojn eblas kodi per bitĉeno (la alfabeto {{Matematiko|&Sigma; {{=}} {0, 1}} }). La reelaj nombroj estas nenumereblaj, do la plej multaj reelaj nombroj ne estas komputeblaj . La aro da finiaj funkcioj sur la naturaj nombroj estas nenumerebla, do la plej multaj ne estas komputeblaj. Konkretaj ekzemploj de tiaj funkcioj estas Okupata kastoro, Kolmogorov-komplikeco, aŭ ajna funkcio kiu produktas la ciferojn de nekomputebla nombro, kiel ekzemple la konstanto de Chaitin . Simile, la plej multaj subaroj de la naturaj nombroj ne estas komputeblaj. La [[Problemo de halto|halta problemo]] estis la unua tia aro konstruita. La [[Decidoproblemo algoritma|Entscheidungsproblem]], proponita de [[David Hilbert]], demandis ĉu ekzistas efika proceduro por determini kiuj matematikaj asertoj (koditaj kiel naturaj nombroj) estas veraj. Turing kaj Church sendepende montris en la 1930-aj jaroj, ke ĉi tiu aro da naturaj nombroj ne estas komputebla. Laŭ la tezo de Church-Turing, ne ekzistas algoritmo kiu povas plenumi ĉi tiujn kalkulojn. == Etendita komputeblo == === Relativa komputeblo === La nocio de komputebleco de funkcio povas esti relativigita al arbitra [[Aro (matematiko)|aro]] de [[Natura nombro|naturaj nombroj]] ''A.'' Funkcio ''f'' estas difinita kiel '''komputebla en ''A''''' (ekvivalente '''''A'' -komputebla''' aŭ '''komputebla relative al ''A''''' ) kiam ĝi plenumas la difinon de komputebla funkcio kun modifoj permesantaj aliron al ''A'' kiel orakolo . Kiel ĉe la koncepto de komputebla funkcio, relativa komputebleco povas ricevi ekvivalentajn difinojn en multaj malsamaj modeloj de komputado. Ĉi tio estas kutime plenumata per kompletigo de la komputado-modelo per aldona primitiva operacio, kiu demandas ĉu donita entjero estas membro de ''A.'' Ni ankaŭ povas paroli pri ''f'' estanta '''komputebla en ''g''''' per identigo de ''g'' kun ĝia grafeo. Hiperaritmetika teorio studas tiujn arojn, kiujn oni povas komputi el komputebla orda nombro da iteracioj de la Turing-salto de la malplena aro. Tio estas ekvivalenta al aroj difinitaj per kaj universala kaj ekzisteca formulo en la lingvo de duaorda aritmetiko kaj al iuj modeloj de hiperkomputado . Eĉ pli ĝeneralaj rekursioteorioj estis studitaj, kiel ekzemple '''E-rekursioteorio''' en kiu ajna aro povas esti uzata kiel argumento por E-rekursia funkcio. Kvankam la tezo de Church-Turing deklaras, ke la komputeblaj funkcioj inkluzivas ĉiujn funkciojn kun algoritmoj, eblas konsideri pli larĝajn klasojn de funkcioj, kiuj malstreĉas la postulojn, kiujn algoritmoj devas posedi. La kampo de hiperkomputado studas modelojn de komputado kiuj iras preter normala Turing-komputado. == Vidu ankaŭ == * Komputebla nombro * [[Teorio de komputado]] * Turing-grado * [[Aritmetika hierarkio]] * Hiperkomputado * Super-rekursia algoritmo * Duondecidebla funkcio == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gödel (1958) K. Gödel. „Über eine bisher noch nicht benütze Erweiterung des finiten Standpunktes“ ''Dialectica'' 12 (1958), 280–287. * Kleene (1987) S. C. Kleene. “Gödel’s impression on students of logic in the 1930’s”, '''En''': P. Weingartner and L. Schmetterer (editoroj), ''Gödel Remembered'', Bibliopolis: Napolo, 1987, 49–64. * Pokrovskij (1990). [[Sergio Pokrovskij]], «Kalkuli kaj komputi». ''Akademiaj Studoj 1988–90.'' P. 180–185. — Legebla [https://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/kalkuli_kaj_komputi.pdf en la Reto]. * Shoenfield (1995) J. R. Shoenfield. “The mathematical work of S.C. Kleene”, ''Bull. A.S.L.'' '''1''' (1995), 8–43. * Soare (1996) Robert I. Soare. “Computability and Recursion”. ''Bulletin of Symbolic Logic'', vol. 2, no. 3, pp. 284–321. (La «Manifesto de Soare».) Legebla [https://www.cs.cornell.edu/courses/cs6180/2017fa/notes/week12/Soare-computability-and-recursion.pdf en la Reto]. * [[Alan Turing]] (1937), [https://academic.oup.com/plms/issue/s2-42/1 Pri Komputeblaj Nombroj, Kun Apliko al la Entscheidungsproblem] . ''Procedoj de la Londona Matematika Societo'', Serio 2, Volumo 42 (1937), p. 230–265. Represita en M. Davis (red.), ''La Nedecidebla'', Raven Press, Hewlett, NY, 1965. * Turing (1939) A. M. Turing. “Systems of logic based on ordinals”. ''Proc. London Math. Soc.'' '''45''' Parto 3 (1939), 161–228. * Cutland, Nigel. ''Komputebleco'' . Kembriĝa Universitata Eldonejo, 1980. * Enderton, HB Elementoj de rikursioteorio. ''Manlibro de Matematika Logiko'' (Nord-Holando 1977) pp.&nbsp;527–566. * Rogers, H. ''Teorio de rekursiaj funkcioj kaj efika komputado'' (McGraw–Hill 1967). <nowiki> [[Kategorio:Teorio de komputado]] [[Kategorio:Rekursia teorio]] </nowiki> flk8q3uk54qo4ec2548n3a8lupk8qz5 9506099 9506033 2026-11-02T07:25:51Z Sergio 46486 /* Ekzemploj */ math 9506099 wikitext text/x-wiki {{intensa redakto|forigdato=novermbro 2026|redaktanto=Sergio}} '''Komputeblaj funkcioj'''<ref>«[[Komputada Leksikono]]», artikolo [https://bertilow.com/div/komputada_leksikono/KO.html#KOMPUTEBLA-FUNKCIO ''komputebla funkcio'']</ref> estas la baza studobjekto en la teorio de komputeblo. Neformale oni diras<ref>Ekz-e en [[:en:Computable function]].</ref>, ke [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] estas ''komputebla'' se ekzistas [[algoritmo]] kiu kalkulas la valoron de la funkcio por ĉiu valoro de ĝia argumento. Tio fakte estas cirkla difino, ĉar la nocion ''komputebla funkcio'' oni<ref>La terminon komputebla funkcio (angle {{Lang|en|''computable function''}}) enkondukis [[Alan Turing]] por la funkcioj komputeblaj per la [[Maŝino de Turing]].</ref> enkondukis ĝuste por formale difini la nocion ''algoritmo;'' ĉia korekta difino de komputebleco devas rilati al specifa [[modelo de komputado]]. Pluraj tiaj modeloj de komputado estis proponitaj, la plej gravaj estas [[maŝino de Turing]], [[lambda-kalkulo]] kaj [[Rekursia funkcio|ĝeneralaj rekursiaj funkcioj]]. Kvankam tiuj 3 estas inter si tre malsimilaj, estas pruvite ke ili difinas ekzakte la saman klason da funkcioj. Laŭ [[Ĉurĉa tezo|tezo de Church-Turing]] (nepruvebla aserto, kiun oni ankaŭ nomas «hipotezo»), ankaŭ la aliaj intuicie taŭgaj modeloj de komputado difinas la saman klason da komputeblaj funkcioj. == La formala difino == Intuicie la plej klara kaj konvinka difino de komputebla funkcio estas bazita sur la komputada modelo de Turing. Uzante la simbolaron de la [[Maŝino de Turing#Formala difino|Formala difino]] de [[maŝino de Turing]] oni povas diri, ke [[funkcio (matematiko)|funkcio]] <math>f: \Sigma^*\to\Gamma^*</math> (kie <math>\Sigma^*</math> kaj <math>\Gamma^*</math> estas aroj da vortoj super respektive la [[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]]j <math>\Sigma</math> kaj <math>\Gamma</math>) estas '''komputebla funkcio''', se ekzistas [[maŝino de Turing]] kiu ĝin komputas, t.e. kiu ricevinte ajnan vorton <math>\alpha\in\Sigma^*</math> estkiel sian enigaĵon, * aŭ sukcese finas la komputon en sia finstato kaj eligas vorton <math>\beta\in\Gamma^*</math> tian ke <math>\beta=f(\alpha)</math> — se <math>f(\alpha)</math> estas difinita, <math>\alpha\in\mbox{Dom} f</math>, * aŭ fiaskas aliokaze, se <math>\alpha\not\in\mbox{Dom} f</math> — senfine ciklas aŭ paneas en nedifinita konfiguraĵo <math>\langle\mbox{signo, stato}\rangle</math>. Per la [[Godela numeraro|Godela numerado]] oni povas numeri (kodi) ĉiujn objektojn de ajna [[formala sistemo]] per [[naturaj nombroj]]. Do, sen perdi la ĝeneralecon, ankaŭ la vortojn de ĉia <math>\Sigma^*</math> eblas numeri kaj formuli la dinfinon en la terminoj de funkcioj atitmetikaj, de la tipo <math>f: \N^k\to\N</math>. Tia prezento estas malpli klara, sed aspektas pli impone kaj «matematikece» (precipe en la spirito de la klasika matematiko de la komenco de la 20ª jc). Kvankam formale komputebla funkcio estas aparta aĵo, nur ekstere ligita kun komputado, tamen oni nemalofte transportas sur ĝin la ecojn de komputado, de algoritmo kiu ĝin komputas. Ekz‑e se <math>\alpha\in\mbox{Dom} f</math>, tiam laŭdifine la koncerna komputado sukcese finiĝas; tiun okazon oni ofte (nelogike, sed oportune) indikas per la funkcio <math>f</math>, dirante ke <math>f</math> '''konverĝas''' ĉe <math>\alpha</math> — simbole <math>f(\alpha)\downarrow</math>. Kaj simetrie, se <math>\alpha\not\in\mbox{Dom} f</math>, se do laŭdifine la algoritmo fiaskas, oni diras ke la funkcio (fakte, la algoritmo) '''diverĝas''' ĉe <math>\alpha</math> — simbole <math>f(\alpha)\uparrow</math>. Alia maniero fari tian transporton estas vastigi la domajnon de la funkcio (tipe, ĝis la tuta <math>\N</math>), kaj aldoni al la celaro de <math>f</math> specialan valoron «nedifinita», simbole <math>\perp</math>; sekve <math>f: \N^k\to\N\cup\{\perp\}</math>, kaj anstataŭ <math>f(\alpha)\uparrow</math> oni skribas <math>f(\alpha)=\perp</math>. == Ekzemploj == Jenaj funkcioj estas komputeblaj: * Ĉiu funkcio kun finia [[Argumentaro|domajno]]; ekz‑e, iu ajn finia vico da naturaj nombroj. * Ĉiu [[konstanta funkcio]] <math>K: \N^m\to\N,\ K(x_1,\dots,x_m)=\mbox{konst}</math>. * [[Adicio]] <math>S: \N^2\to\N,\ S(u,v)=u+v</math>. * La [[plej granda komuna divizoro]] de du nombroj * La plej malgranda propra divizoro de nombro. Se <math>f</math> kaj <math>g</math> estas komputeblaj, tiam ankaŭ jenaj funkcioj estas tiaj: * la sumo <math>f+g</math> * la produto <math>f\times g</math> * la [[funkcia komponaĵo]] <math>f \circ g</math> (se <math>f</math> estas unuloka funkcio) * <math>\max(f, g),\ \min(f, g)</math>, [[argmax]]<math>\{y\le f(x)\}</math> kaj multaj pluaj kombinaĵoj. Jenaj ekzemploj ilustras, ke funkcio povas esti komputebla kvankam oni ne scias, kiu algoritmo komputas ĝin. * Estas komputebla la funkcio <math>f</math> tia ke <math>f(n)=1</math> se ekzistas vico de almenaŭ <math>n</math> sinsekvaj 5‑oj en la decimala disvolviĝo de <math>\pi</math>, kaj <math>f(n)=0</math> aliokaze.<br >La funkcio <math>f</math> estas komputebla, ĉar ĝi estas ** aŭ la konstanta funkcio 1, kiu estas komputebla, ** aŭ ekzistas <math>k</math> tia, ke <math>f(n)=1</math> se <math>n<k</math> kaj <math>f(n)=0</math> se <math>n\ge k</math> .<br > Ĉiu tia funkcio estas komputebla. Oni ne scias ĉu ekzistas arbitre longaj serioj da kvinoj en la decimala disvolviĝo de <math>\pi</math>, do ni ne scias ''kiu'' el tiuj funkcioj estas <math>f</math>. Tamen, ni scias, ke la funkcio <math>f</math> devas esti komputebla.) * Ĉiu finia segmento de ''nekomputebla'' sekvenco de naturaj nombroj (kiel ekzemple la funkcio Σ de Busy Beaver) estas komputebla. Ekz., por ĉiu natura nombro ''n'', ekzistas algoritmo kiu kalkulas la finian sekvencon Σ(0), Σ(1), Σ(2), ... , Σ( ''n'' ) — kontraste al la fakto, ke ne ekzistas algoritmo, kiu kalkulas la ''tutan'' Σ-sekvencon, t.e. Σ( ''n'' ) por ĉiu ''n'' . Tiel, «Presi 0, 1, 4, 6, 13» estas triviala algoritmo por kalkuli Σ(0), Σ(1), Σ(2), Σ(3), Σ(4); simile, por iu ajn valoro de ''n'', tia triviala algoritmo ''ekzistas'' (kvankam ĝi eble neniam estos ''konata'' aŭ produktita de iu ajn) por kalkuli Σ(0), Σ(1), Σ(2), ... , Σ( ''n'' ). == La «funkcioj komupteblaj» kaj la «funkcioj rekursiaj» == Nun kiam tio estas skribata (t.e. en la jaro 2026ª) la termino ''komputeblaj funkcioj'' estas la supernocio por ĉiuj tradiciaj [[modelo de komputado|modeloj de komputado]], i.a. por la rekursiaj funkcioj kaj por la funkcioj Turinge komputeblaj. Tamen ne ĉiam estis tiel. De la jaroj 1940-aj ĝis la jaroj 1990-aj la matematikistoj ofte uzis la adjektivon ''rekursia'' (angle {{lang|en|''recursive''}}) ne nur proprasence (t.e. «rilata al la komputa modelo rekursia»), sed ankaŭ supernocie, en la ĵus priskribita senco de ''komputebla'' (fojfoje tia uzo ankoraŭ aperas nuntempe). Jen kiel tio okazis. [[Alan Turing]] pruvis en sia artikolo de 1936<ref>A. Turing (1936). “On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem”. ''Proc. London Math. Soc., ser. 2'' '''42''' (Partoj 3 kaj 4) (1936) 230–265, ricevita 1936-05-28; korekto (1937) '''43''', 544–546.</ref>, skizis la pruvon, ke ĉiuj λ-difineblaj bitĉenoj (angle li skribis ''sequences'' da 0 kaj 1) estas komputeblaj per Turinga maŝino, kaj inverse. Paralele en la jaroj 1935ª kaj 1936ª [[Alonzo Church]] kaj lia disĉiplo [[Stephen Kleene]] pruvis la ekvivalentecon de sia [[lambda-kalkulo|λ-kalkulo]] kaj la Godelaj {{J|rekursia funkcio}}. La klasike matematikeca aspekto de la Godela formalismo tiom imponis al A. Church kaj S. Kleene, ke ili forlasis sian λ-kalkulon kaj adoptis la Godelan rekursion kiel bazon por difini la komputeblon. Sed kvankam Godelo estis la aŭtoro de la koncepto de rekursiaj funkcioj (kiun li kreis por pruvi siajn [[Teoremoj pri nekompleteco|Teoremojn pri nekompleteco]]), tamen kiel bazon por difino de komputeblo li opiniis preferinda intuicie pli klaran kaj konvinkan modelon de Turing (unue publikigitan en 1936, per la ĵus referencita verko). Certagrade A. Church agnoskis tion. En sia recenzo de 1937<ref>A. Church (1937). Review of Turing (1936). ''Journal Symbolic Logic'' '''2''' n‑ro .1) (1937), p. 42–43. DOI: 10.1017/S002248120003958X.</ref> pri la verko de Turing (1936), li skribis (p. 43): {{citajxo| Fakte, ĉi tie temas pri la ekvivalenteco de tri diversaj nocioj: komputeblo per maŝino de Turing, ĝenerala rekursio laŭ la senco de Herbrand–Gödel–Kleene, kaj λ-difineblo laŭ Kleene kaj la nuna recenzanto. El tiuj, la unua havas la avantaĝon, ke ĝi tuj evidentigas sian identon kun la algoritmeco<ref group="noto">En la angla originalo {{lang|en|''effectiveness''}}. Komence de la 20ª jc la nocion «algoritmo» oni esprimis anglalingve per {{lang|en|''effective method''}}. La vorton {{lang|en|''algorithm''}} (algoritmo) la vortaro {{lang|en|''Webster’s Revised Unabridged Dictionary''}} (1913) difinis per «La arto kalkuli per naŭ ciferoj kaj nulo, aŭ en ajna notacio, ekz‑e algoritmoj por frakcioj, proporcioj, [[neracionalo]]j» (The art of calculating by nine figures and zero or with any species of notation; as, the algorithms of fractions, proportions, surds, etc.» — Laŭ [[OED]], la nuna senco de la vorto unue aperas en la jaroj 1920‑aj, sed evidente ĝi ne tuj ĝeneraliĝis.</ref> en la komunlingva senco (eĉ sen eksplicita difino) — t.e. sen la neceso antaŭe pruvi teoremojn. La dua kaj la tria havas la avantaĝon, ke ili taŭgas por enkorpigo en sistemon de simbola logiko.}} Laŭ R. Soare (1996), {{citajxo| Se kaj Turing kaj Gödel — la kreintoj de la du formalaj difinoj kaj de la du terminoj — preferis la terminon ''komputebla'' por ĉi tiu klaso de funkcioj, kiel do la vorto ''rekursia'' fariĝis la preferata termino por ĝi kaj por la koncerna fako? La reviziita artikolo de Turing el 1939 aperis kiam li jam estis rekrutita de la brita registaro kiel kriptanalizisto la 4-an de septembro 1939, tri tagojn post kiam Britio eniris la Duan Mondmiliton. Turing ludis la ĉefan rolon en 1940 en la malĉifrado de la germana ĉifro ''Enigmo''. Post la milito, Turing laboris pri inĝenierado de rapidaj ciferecaj komputiloj (…) ĝis sia morto en 1954. (…) Gödel sin turnis al aroteorio kaj pruvis siajn famajn rezultojn pri la kongrueco de la aksiomo de elekto kaj la ĝeneraligita kontinuum-hipotezo, kiuj aperis en 1938 kaj 1939. Li revenis al la temo de komputeblo per sia konata artikolo en «''Dialectica''» (1958), en kiu li mencias «komputeblajn funkciojn de finia tipo». Gödel plurfoje esprimis sian preferon por la termino «komputebla» anstataŭ «rekursia» (…), sed nek Turing nek Gödel havis grandan influon sur la matematikan terminaron de la fako post 1939. La nuna<ref group="noto">Skribite en la jaro 1995ª.</ref> terminologio devenas de Church kaj Kleene. Ili laboris pri λ-difineblaj funkcioj ĝis 1935, kiam ili transiris al rekursiaj funkcioj, ĉar ĉi tiuj pli bone kongruis kun la tiama ideo pri matematikeco kaj estis pli plaĉaj por la publiko, kiel klarigis Kleene (1987). Ambaŭ jam estis engaĝiĝintaj en la novan „rekursian“ terminaron antaŭ ol ili povis aŭdi pri Turing kaj liaj rezultoj. Krome, la uzo de la termino ''komputebla'' en 1935 ne estus pli avantaĝa por la publiko, ĉar {{lang-en|''computer''}} tiam – eĉ ankoraŭ en 1946 – signifis ''komputisto'', homo kiu faras kalkulojn sur papero. Ironie, la revolucio de personaj komputiloj fine de la 1970-aj jaroj – kiu alportis la teknologion, la koncepton kaj la terminologion de komputeblo al dekoj da milionoj da homoj – okazis ĝuste kiam Kleene emeritiĝis.}} {{citajxo| Kvankam Kleene nomas tiujn funkciojn per la ''vorto'' „rekursiaj“, li ofte uzis ''konceptojn'' de komputeblo por difini, klarigi kaj pruvi teoremojn pri ili. Ekzemple li skribis<ref>S. C. Kleene. “Arithmetical predicates and function quantifiers”, ''Trans. A.M.S.'' '''79''' (1955), 312–340.</ref> : «Per ''ĝeneralaj rekursiaj'' funkcioj (predikatoj) ni celas tiajn, kies valorojn povas komputi (decidi) idealaj komputaj maŝinoj kun senlima memorilo. Teorion pri tiaj maŝinoj prezentis Turing en 1936, kaj malpli detale Post en 1936.»|Soare 1996, § 4.4}} Kiel eĥo de tiu pasinta epoko fojfoje plu aperas la asertoj kiel la jena el la angla Vikipedio<ref>La artikolo [[:en:Computable function]] (oldid=1339844853), la sekcio [[:en:Computable function#Definition|Definition]].</ref>: : Tiujn funkciojn oni iam nomas «rekursiaj», kontraste al la neformala termino «komputeblaj»<ref>C. J. Ash, J. Knight, Computable Structures and the Hyperarithmetical Hierarchy (Studies in Logic and the Foundation of Mathematics, 2000), p. 4.</ref>, distingo devenanta de diskuto en 1934 inter [[Stephen Kleene|Kleene]] kaj [[Kurt Gödel|Gödel]]. Ĉi tiu «Rekursia konvencio»<ref>Angle {{lang|en|''Recursion Convention''}}, vd ĉe Soare (1996), § 4.6.</ref> (t.e. la kutimo nomi ĉion rilatan al komputado per la epiteto ''rekursia'') regis pli ol 50 jarojn, ĝis la mezo de la jaroj 1990-aj. Dum tiu epoko la teĥnikista uzo de {{lang|en|''compute, computer, algorithm''}} penetris la komunan lingvon; ankaŭ {{lang|en|''recursive''}} hejmiĝis, sed en la senco alia ol «komput(ebl)a». La supernocia uzo de {{lang|en|''recursive''}} iĝis ĝena. {{citajxo| Se ni anstataŭigas «rekursia» per «komputebla» en teoremoj de la rekursiteorio, ni ofte ricevas aserton evidentan, aŭ almenaŭ pli evidentan, ol la originala.|Shoenfield (1995), p. 15}} Tiel aperis la ''Manifesto de Soare'' (1996), pledanta por reveno al la terminoj de Turing kaj Gödel: {{citajxo| '''Rekomendo 1'''. La termino «rekursia» ne plu havu la kroman signifon «komputebla» aŭ «decidebla». Ni jam havas pli bonajn vortojn por esprimi tiujn signifojn, nome «komputebla» kaj «decidebla» mem. Simile, la termino «komputebla» ne havu la kroman signifon «rekursia». Tiu rekomendo havigos plurajn avantaĝojn. Unue, ni povos klare rekoni la koncepton de komputebleco, kiam ĝi aperas. Due, ĝi plifortigas la originalan signifon de «rekursia» kaj de indukto, kiel komprenite de Dedekind (1888), Peano (1889 kaj 1891), Hilbert (1904 kaj 1926), Skolem (1923), Gödel (1931 kaj 1934), kaj Péter (1934 kaj 1951), kaj de la plejmulto el la modernaj komputikistoj, matematikistoj kaj fizikistoj.|Soare (1996), § 7}} Tiu rekomendo sukcesis: post 1996 en la supernocian uzon de ''rekursia'' anstataŭis ''komput(ebl)a''. Bedaŭrinde, en la angla terminaro tiu ŝanĝo estis farita senpripense, tro meĥanike. Ekz‑e la tradcian terminon {{lang|en|''decidable set''}} ([[decidebla aro]]) Curch kaj Kleene anstataŭigis per {{lang|en|''recursive set''}} («rekursia aro» (termino fuŝa, ĉar ne la aro restas rekursia, sed ĝia [[karakteriza funkcio]]; eksterulo do rajtis supozi, ke temas pri io simla al [[fraktalo]], kio estas alia afero). Sekve de la Soara reformo tiu «rekursia aro», anstataŭ reveni al la nekonfuzebla «decidebla aro» iĝs {{lang|en|''computable set''}} (komputebla aro), kio estas eĉ pli malbona kaj kontraŭintuicia (logike tio devus signifi «[[kompute generebla aro]]»). == Decideblaj aroj kaj rilatoj == Aro {{Matematiko|<var>A</var>}} de naturaj nombroj nomiĝas '''[[Decidebla aro|decidebla]]''' se ekzistas ĉiea komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia, ke por iu ajn natura nombro {{Matematiko|<var>n</var>}}, {{Matematiko|''f''(<var>n</var>) {{=}} 1}} se {{Matematiko|<var>n</var>}} estas en {{Matematiko|<var>A</var>}} kaj {{Matematiko|''f''(<var>n</var>) {{=}} 0}} se {{Matematiko|<var>n</var>}} ne estas en {{Matematiko|<var>A</var>}} Aro de naturaj nombroj estas nomata '''[[Rekursie generebla aro|kompute generebla]]''' (sinonimoj: '''rekursie generebla''', '''duondecidebla''' ) se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia ke por ĉiu nombro {{Matematiko|<var>n</var>}}, {{Matematiko|''f''(<var>n</var>)}} estas difinita [[se kaj nur se]] {{Matematiko|<var>n</var>}} estas en la aro. Tiel aro estas kompute generebla se kaj nur se ĝi estas la domajno de iu komputebla funkcio. La vorto ''generebla'' estas uzata ĉar la jenaj estas ekvivalentaj por nemalplena subaro {{Matematiko|<var>B</var>}} de la naturaj nombroj: * {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la domajno de komputebla funkcio. * {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la [[bildaro]] de ĉiea komputebla funkcio. Se {{Matematiko|<var>B</var>}} estas nefinia, tiam oni povas supozi, ke la funkcio estas [[Disĵeto|disĵeta]] . Se aro {{Matematiko|<var>B</var>}} estas la intervalo de funkcio {{Matematiko|''f''}} tiam la funkcio povas esti rigardata kiel listigo de {{Matematiko|<var>B</var>}}, ĉar la listo {{Matematiko|''f''(0), ''f''(1), ...}} inkluzivos ĉiun elementon de {{Matematiko|<var>B</var>}} Ĉar ĉiu [[Rilato (logiko)|finia rilato]] sur la naturaj nombroj povas esti identigita kun koresponda aro de finiaj sekvencoj de naturaj nombroj, la nocioj de '''decidebla rilato''' kaj '''kompute generebla rilato''' povas esti difinitaj el iliaj analogoj por aroj. == Formalaj lingvoj == {{Mathematical logic}}En komputebloteorio en komputiko, oni ofte konsideras [[Formala lingvo|formalajn lingvojn]] . '''Alfabeto''' estas arbitra aro. '''Vorto''' en alfabeto estas finhava sinsekvo de simboloj el la alfabeto; la sama simbolo povas esti uzata pli ol unufoje. Ekzemple, duumaj ĉenoj estas ĝuste la vortoj sur la alfabeto {{Matematiko|{0, 1}} }. '''Lingvo''' estas subaro de la kolekto de ĉiuj vortoj sur fiksita alfabeto. Ekzemple, la kolekto de ĉiuj binaraj ĉenoj, kiuj enhavas ekzakte 3 unuojn, estas lingvo super la duuma alfabeto. Ŝlosila eco de formala lingvo estas la nivelo de malfacileco necesa por decidi ĉu donita vorto estas en la lingvo. Iu kodsistemo devas esti evoluigita por permesi al komputebla funkcio preni arbitran vorton en la lingvo kiel enigaĵon; tio kutime estas konsiderata rutina. Lingvo nomiĝas '''decidebla''' se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia, ke por ĉiu vorto {{Matematiko|<var>w</var>}} super la alfabeto, {{Matematiko|''f''(<var>w</var>) {{=}} 1}} se la vorto estas en la lingvo kaj {{Matematiko|''f''(<var>w</var>) {{=}} 0}} se la vorto ne estas en la lingvo. Tiel lingvo estas komputebla nur se ekzistas proceduro kiu kapablas ĝuste diri ĉu arbitraj vortoj estas en la lingvo. Lingvo estas '''kompute generebla''' (sinonimoj: '''rekursie generebla''', '''duondecidebla''' ) se ekzistas komputebla funkcio {{Matematiko|''f''}} tia ke {{Matematiko|''f''(<var>w</var>)}} estas difinita se kaj nur se la vorto {{Matematiko|<var>w</var>}} estas en la lingvo. La termino ''generebla'' havas la saman etimologion kiel en kompute genereblaj aroj de naturaj nombroj. == Tezo de Church-Turing == La '''tezo de Church-Turing''' deklaras, ke ĉiu funkcio komputebla el proceduro posedanta la tri ecojn listigitajn supre estas komputebla funkcio. Ĉar tiuj tri ecoj ne estas formale deklaritaj, la tezo de Church-Turing ne povas esti pruvita. La jenaj faktoj ofte estas prenitaj kiel pruvo por la tezo: * Multaj ekvivalentaj modeloj de komputado estas konataj, kaj ili ĉiuj donas la saman difinon de komputebla funkcio (aŭ pli malfortan version, en iuj kazoj). * Neniu pli forta modelo de komputado, kiu estas ĝenerale konsiderata efike kalkulebla, estis proponita. La tezo de Church-Turing estas foje uzata en pruvoj por pravigi, ke aparta funkcio estas komputebla, donante konkretan priskribon de proceduro por la komputado. Ĉi tio estas permesita ĉar oni kredas, ke ĉiuj tiaj uzoj de la tezo povas esti forigitaj per la teda procezo de verkado de formala proceduro por la funkcio en iu modelo de komputado. == Pruveblo == Pri donita funkcio (aŭ, simile, aro), oni povas interesiĝi, ne nur ĉu ĝi estas komputebla, sed ankaŭ ĉu tio povas esti ''pruvita'' en aparta pruvsistemo (kutime [[Predikatkalkulo|unuaorda]] Peano-aritmetiko ). Funkcio, kies komputeblo povas esti pruvita, estas nomata '''pruveble ĉiea''' . La aro de pruveble ĉieaj funkcioj estas [[Rekursie generebla aro|rekursie generebla]] : oni povas generi ĉiujn pruveble ĉieajn funkciojn per listigo de ĉiuj iliaj respondaj pruvoj, kiuj pruvas ilian komputeblon. Tio povas esti farita per listigo de ĉiuj pruvoj de la pruvsistemo kaj ignorado de sensignifaj. === Rilato al rekursie difinitaj funkcioj === En funkcio difinita per rekursia difino, ĉiu valoro estas difinita per fiksa unuaorda formulo de aliaj, antaŭe difinitaj valoroj de la sama funkcio aŭ aliaj funkcioj, kiuj povus esti simple konstantoj. Subaro de ĉi tiuj estas la primitivaj rekursiaj funkcioj . Alia ekzemplo estas la [[Akermana funkcio]], kiu estas rekursie difinita sed ne primitive rekursie. Por ke difinoj de ĉi tiu tipo evitu cirklecon aŭ senfinan regreson, necesas ke rekursiaj vokoj al la sama funkcio ene de difino estu al argumentoj kiuj estas pli malgrandaj en iu bone-parta-ordo sur la domajno de la funkcio. Ekzemple, por la Ackermann-funkcio <math>A</math>, kiam ajn la difino de <math>A(x,y)</math> rilatas al <math>A(p,q)</math>, tiam <math>(p,q) < (x,y)</math> rilate al la [[Leksikografia ordo (matematiko)|Leksikografia ordo]] sur paroj de {{J|natura nombro}}. En ĉi tiu kazo, kaj en la kazo de la primitivaj rekursiaj funkcioj, bonorda ordo estas evidenta, sed iuj «rilatoj» ne estas sensignifaj por pruvi kiel bonordaj. Ĉiu funkcio difinita rekursie laŭ bonorda maniero estas komputebla: ĉiu valoro povas esti komputita per vastigado de arbo de rekursiaj vokoj al la funkcio, kaj ĉi tiu vastigado devas finiĝi post finhava nombro da vokoj, ĉar alie la lemo de Kőnig kondukus al senfina descenda sekvenco de vokoj, malobservante la supozon de bonorda. === Ĉieaj funkcioj kiuj ne estas pruveble ĉieaj === En solida pruvsistemo, ĉiu pruveble ĉiea funkcio estas efektive ĉiea, sed la malo ne veras: en ĉiu unuaorda pruvsistemo kiu estas sufiĉe forta kaj solida (inkluzive de Peano-aritmetiko), oni povas pruvi (en alia pruvsistemo) la ekziston de ĉieaj funkcioj kiuj ne povas esti pruvitaj ĉieaj en la pruvsistemo. Se la ĉieaj komputeblaj funkcioj estas listigitaj per la maŝino de Turing, kiu produktas ilin, tiam la supran aserton eblas pruvi, se la pruvsistemo estas solida, per simila diagonaliga argumento al tiu uzita supre, uzante la listigon de pruveble ĉieaj funkcioj donitaj pli frue. Oni uzas maŝinon de Turing kiu listigas la koncernajn pruvojn, kaj por ĉiu enigo ''n'' eligoj ''f'' _''n'' ( ''n'' ) + 1 (kie ''f'' _''n'' estas ''la n'' -a funkcio laŭ ''ĉi tiu'' listigo) alvokante la maŝinon de Turing kiu kalkulas ĝin laŭ la ''n'' -a pruvo. Tia maŝino de Turing certe haltos se la pruvsistemo estas solida, sed la tuta funkcio, kiun ĝi kalkulas, ne povas esti iu el la funkcioj pruvitaj entute per la pruvsistemo, alie ekzistus iu ''n'' por kiu ''f'' _''n'' ( ''n'' ) + 1 = ''f'' _''n'' ( ''n'' ). == Nekomputeblaj funkcioj kaj nesolveblaj problemoj == {{ComplexityClasses}}Ĉiu komputebla funkcio havas finian proceduron, kiu donas eksplicitajn, malambiguajn instrukciojn pri kiel kalkuli ĝin. Krome, ĉi tiu proceduro devas esti kodita en la finia alfabeto uzata de la komputila modelo, do ekzistas nur [[Numerebla aro|numereble]] multaj komputeblaj funkcioj. Ekzemple, funkciojn eblas kodi per bitĉeno (la alfabeto {{Matematiko|&Sigma; {{=}} {0, 1}} }). La reelaj nombroj estas nenumereblaj, do la plej multaj reelaj nombroj ne estas komputeblaj . La aro da finiaj funkcioj sur la naturaj nombroj estas nenumerebla, do la plej multaj ne estas komputeblaj. Konkretaj ekzemploj de tiaj funkcioj estas Okupata kastoro, Kolmogorov-komplikeco, aŭ ajna funkcio kiu produktas la ciferojn de nekomputebla nombro, kiel ekzemple la konstanto de Chaitin . Simile, la plej multaj subaroj de la naturaj nombroj ne estas komputeblaj. La [[Problemo de halto|halta problemo]] estis la unua tia aro konstruita. La [[Decidoproblemo algoritma|Entscheidungsproblem]], proponita de [[David Hilbert]], demandis ĉu ekzistas efika proceduro por determini kiuj matematikaj asertoj (koditaj kiel naturaj nombroj) estas veraj. Turing kaj Church sendepende montris en la 1930-aj jaroj, ke ĉi tiu aro da naturaj nombroj ne estas komputebla. Laŭ la tezo de Church-Turing, ne ekzistas algoritmo kiu povas plenumi ĉi tiujn kalkulojn. == Etendita komputeblo == === Relativa komputeblo === La nocio de komputebleco de funkcio povas esti relativigita al arbitra [[Aro (matematiko)|aro]] de [[Natura nombro|naturaj nombroj]] ''A.'' Funkcio ''f'' estas difinita kiel '''komputebla en ''A''''' (ekvivalente '''''A'' -komputebla''' aŭ '''komputebla relative al ''A''''' ) kiam ĝi plenumas la difinon de komputebla funkcio kun modifoj permesantaj aliron al ''A'' kiel orakolo . Kiel ĉe la koncepto de komputebla funkcio, relativa komputebleco povas ricevi ekvivalentajn difinojn en multaj malsamaj modeloj de komputado. Ĉi tio estas kutime plenumata per kompletigo de la komputado-modelo per aldona primitiva operacio, kiu demandas ĉu donita entjero estas membro de ''A.'' Ni ankaŭ povas paroli pri ''f'' estanta '''komputebla en ''g''''' per identigo de ''g'' kun ĝia grafeo. Hiperaritmetika teorio studas tiujn arojn, kiujn oni povas komputi el komputebla orda nombro da iteracioj de la Turing-salto de la malplena aro. Tio estas ekvivalenta al aroj difinitaj per kaj universala kaj ekzisteca formulo en la lingvo de duaorda aritmetiko kaj al iuj modeloj de hiperkomputado . Eĉ pli ĝeneralaj rekursioteorioj estis studitaj, kiel ekzemple '''E-rekursioteorio''' en kiu ajna aro povas esti uzata kiel argumento por E-rekursia funkcio. Kvankam la tezo de Church-Turing deklaras, ke la komputeblaj funkcioj inkluzivas ĉiujn funkciojn kun algoritmoj, eblas konsideri pli larĝajn klasojn de funkcioj, kiuj malstreĉas la postulojn, kiujn algoritmoj devas posedi. La kampo de hiperkomputado studas modelojn de komputado kiuj iras preter normala Turing-komputado. == Vidu ankaŭ == * Komputebla nombro * [[Teorio de komputado]] * Turing-grado * [[Aritmetika hierarkio]] * Hiperkomputado * Super-rekursia algoritmo * Duondecidebla funkcio == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gödel (1958) K. Gödel. „Über eine bisher noch nicht benütze Erweiterung des finiten Standpunktes“ ''Dialectica'' 12 (1958), 280–287. * Kleene (1987) S. C. Kleene. “Gödel’s impression on students of logic in the 1930’s”, '''En''': P. Weingartner and L. Schmetterer (editoroj), ''Gödel Remembered'', Bibliopolis: Napolo, 1987, 49–64. * Pokrovskij (1990). [[Sergio Pokrovskij]], «Kalkuli kaj komputi». ''Akademiaj Studoj 1988–90.'' P. 180–185. — Legebla [https://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/kalkuli_kaj_komputi.pdf en la Reto]. * Shoenfield (1995) J. R. Shoenfield. “The mathematical work of S.C. Kleene”, ''Bull. A.S.L.'' '''1''' (1995), 8–43. * Soare (1996) Robert I. Soare. “Computability and Recursion”. ''Bulletin of Symbolic Logic'', vol. 2, no. 3, pp. 284–321. (La «Manifesto de Soare».) Legebla [https://www.cs.cornell.edu/courses/cs6180/2017fa/notes/week12/Soare-computability-and-recursion.pdf en la Reto]. * [[Alan Turing]] (1937), [https://academic.oup.com/plms/issue/s2-42/1 Pri Komputeblaj Nombroj, Kun Apliko al la Entscheidungsproblem] . ''Procedoj de la Londona Matematika Societo'', Serio 2, Volumo 42 (1937), p. 230–265. Represita en M. Davis (red.), ''La Nedecidebla'', Raven Press, Hewlett, NY, 1965. * Turing (1939) A. M. Turing. “Systems of logic based on ordinals”. ''Proc. London Math. Soc.'' '''45''' Parto 3 (1939), 161–228. * Cutland, Nigel. ''Komputebleco'' . Kembriĝa Universitata Eldonejo, 1980. * Enderton, HB Elementoj de rikursioteorio. ''Manlibro de Matematika Logiko'' (Nord-Holando 1977) pp.&nbsp;527–566. * Rogers, H. ''Teorio de rekursiaj funkcioj kaj efika komputado'' (McGraw–Hill 1967). <nowiki> [[Kategorio:Teorio de komputado]] [[Kategorio:Rekursia teorio]] </nowiki> ej28s9djxluqpf7xzzw9tggkwxf0jnd 0 954926 9506088 9493908 2026-11-02T07:03:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506088 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arizona pego |koloro = pink |dosiero = Arizona Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Leuconotopicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Arizona pego''' ''L. arizonae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leuconotopicus arizonae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22729044A95004073 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22729044/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729044A95004073.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Leuconotopicus arizonae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1886) |specioj de subdivizio = Subspecioj | sinonimo = * ''Picoides arizonae'' * ''Dryobates arizonae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Picoides arizonae et Picoides stricklandi distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = kun [[Striklanda pego]] }} La '''Arizona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Leuconotopicus arizonae'', estas amerika [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la ses specioj de la genro ''[[Leuconotopicus]]''. Ĝi troviĝas en suda [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]], kaj la [[Sierra Madre Occidental|Okcidenta Sierra Madre]] en okcidenta Meksiko. La plej norda disvastiĝa areo de la specio – en sudorienta Arizono, la ekstrema sudokcidento de Nov-Meksiko kaj norda Sonora – estas la regiono de la "[[Madreaj Ĉielinsuloj]]", regiono de pli altaj montaroj en la [[Sonora Dezerto]]. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estas konata en pli malnovaj gvidlibroj kiel subspecio de la [[Striklanda pego]]. La 42-a suplemento de la kontrollisto de la [[Usona Ornitologia Unuiĝo]] oficiale disigis la striklandan pegon en du speciojn: la nordan populacion en la regiono Sierra Madre Occidental (Arizono, ''L. arizonae'') kaj la sudan populacion en centra Meksiko (la Striklanda pego, ''L. stricklandi''). Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj, inkluzive de la [[Usona Ornitologia Societo]], daŭre klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Picoides]]''. ==Aspekto== [[File:Arizona Woodpecker female.jpg|thumb|left|200ra|Ino]] Arizonaj pegoj estas preskaŭ identaj al la pegoj de Strickland; ili atingas longon de proksimume 18 ĝis 20 cm. Ilia plumaro estas ĉefe bruna kaj blanka: bruna supre, kun malhela pugo, dum la subaj partoj estas blankaj kun brunaj makuletoj. Arizonaj pegoj kutime havas blankajn striojn sur la flugiloj, kaj du blankajn striojn tra la vizaĝo, kiuj kuniĝas kun alia blanka strio sur la kolo. La maskloj havas ankaŭ ruĝan makulon sur la nuko, kio mankas ĉe la inoj. La alvoko de la Arizona pego estas akra, kriegeca "kiĉ", kaj tiu specio ankaŭ elsendas kraketan alvokon konsistantan el malsuprenirantaj, raŭkaj notoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{cite book | last=Howell | first=Steve N. G. | author2=Sophie Webb | title=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America | publisher=Oxford University Press | year=1995 | isbn=0-19-854012-4 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe }} * Sibley, David Allen. ''The Sibley Field Guide to Birds of Western North America'', {{ISBN|0-679-45121-8}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} *{{Commons category|Leuconotopicus arizonae|''Leuconotopicus arizonae''}} * [https://web.archive.org/web/20070930063652/http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?pg=summary&lang=EN&id=31E01242D87341A3&ts=1141077756687 Arizona woodpecker] at AviBase * [https://web.archive.org/web/20060221220808/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=BD0524 Arizona woodpecker] at eNature * [http://hikearizona.com/dexcoder.php?dex=2&PID=383 Arizona woodpecker] at HikeArizona.COM * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3980id.html Arizona woodpecker] at USGS *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=arizona+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Arizona woodpecker photo gallery] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070928145500/http://www.friendsofmaderacanyon.org/images/0967arwoGVNews_000.jpg Phote-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070928145509/http://www.friendsofmaderacanyon.org/CanyonNoteFive.htm Article] "friends of Madera Canyon" friendsofmaderacanyon.org {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] n5frv24ypgyzumavfvypj8lha33t5oi 0 955205 9506194 9495804 2026-11-02T11:44:18Z Aidas 3488 + Kategorio:Politiko de Berlino 9506194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto <!--|kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = reganta [[urbestro]] de [[Berlino]] | dosiero = Coat of arms of Berlin.svg | periodo = [[2026]] – nun | antaŭ = [[Kai Wegner]] | post = }}--> }} '''Elif Eralp''' (naskita la 14-an de januaro 1981 en [[Munkeno]], [[Bavario]], do nun {{aĝo|1981|1|14}}-jaraĝa) estas [[germana]] [[politikistino]] kun turkaj familiaj radikoj. Ŝia [[politika partio]] estas la socialisma [[Maldekstra Partio (Germanio)|Maldekstra Partio]] ({{l-de|Die Linke}}, "La Maldekstro"). Ŝi venkis la landan baloton en septembro 2026 kaj supozeble post fino de koaliciaj intertraktadoj elektiĝos reganta [[urbestro]] de la [[urboŝtato]] [[Berlino]], probable en decembro - posteno komparebla al la [[ĉefministro]]j nomataj "[[ministroprezidanto]]" de la aliaj [[federacia lando (Germanio)|federaciaj lando]]j de [[Germanio]]. En tio ŝi sukcedos la konservativulon [[Kai Wegner]]. Aparte kontroversa en ŝia balota kampanjo estis la celo post venko de la urbestraro ŝtatigi kontraŭ ŝtataj rekompencoj la ludonatajn loĝejojn de aparte grandaj ludonaj kompanioj. Komence celiĝis ĉiuj kompanioj kun pli ol 3 000 loĝejoj, nun celiĝos tiuj kun pli ol 10 000 loĝejoj kiuj povos teni 10 000 loĝejojn sed devos vendi al la registaro de Berlino la ceterajn. Se tio funkcios, la urboŝtato Berlino posedos pliajn 160 000 loĝejojn, proskimume 30 procentaĵoj de ĉiuj ludonataj loĝejoj en Berlino. Tiel ĝi povos multe pli efike kontraŭagi al la pli ol averaĝaj kreskoj de la luprezoj en la germania ĉefurbo. En la balota kampanjo ankoraŭ estis pliaj postuloj, kiel malpliigo de la mono por polico en la urbo kaj malfondo de la landa oficejo pri konstituciaj rajtoj - sed tiuj postuloj ne sekviĝos, post la unuaj sondaj interparoloj pri estonta koalicio kun la [[Socialdemokratia Partio de Germanio]] kaj la [[Alianco '90/La Verduloj]]. Tamen la naciaj konservativuloj daŭre amase malkonsentas kun tia koalicio kaj "transdono de la nacia ĉefurbo de konservativa al socialisma regado" - kerno de ilia malkonsento estas la ŝtatigo de la 160 000 loĝejoj. Tamen jam en 2021 plimulto de la urbanoj en [[plebiscito]] voĉdonis favore al tiu ŝtatigo, kaj la konservativa registaro dum kvin jaroj faris ĉion por ne realigi la decidon de la plebiscito. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://elif-eralp.de}} ''elif-eralp.de'' ({{de}}) <!-- el vikidatumoj --> * {{oficiala retejo|https://elif-fuer-berlin.de}} de la balota kampanjo "Elif por Berlino" ({{de}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Berlino}} {{Nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Eralf, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] [[Kategorio:Politiko de Berlino]] jfh8fpwc6vct4qtcbv9w4ut7n2e7kw9 0 955341 9505917 9497141 2026-11-01T21:45:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Amy Yip Chi-mei''' (naskita la 10-an de julio 1966 en [[Honkongo]]), ofte konata kiel '''Amy Yip''' aŭ '''Boba''', estas [[Honkongo|honkonga]] iama aktorino, modelino kaj entreprenistino. Konata pro ŝia malgranda korpo kaj volupta figuro, <ref>{{Cite web|title=Where are Hong Kong's iconic 90s adult film stars today? Simon Yam will appear with Donnie Yen in Raging Fire while Sex and Zen's Amy Yip traded the spotlight for the quiet life {{!}} South China Morning Post|url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3142046/where-are-hong-kongs-90s-adult-film-stars-today-simon-yam|access-date=2025-01-12|website=amp.scmp.com}}</ref> ŝi estis unu el la ĉefaj [[Seksosimbolo|sekssimboloj]] de la honkonga kino en la malfruaj 1980-aj jaroj kaj fruaj 1990-aj jaroj. <ref>{{Cite web|title=Former Hong Kong actress Amy Yip visits Malaysia for first time, opens boutique hotel in Penang {{!}} The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/former-hong-kong-actress-amy-yip-visits-malaysia-for-first-time-opens-boutique-hotel-in-penang|access-date=2025-01-12|website=www.straitstimes.com}}</ref> Yip komencis sian distran karieron kiel praktikanto ĉe la honkonga dissendanto [[Atv hongkong|Asia Television]] (ATV), akceptante negravajn televidajn rolojn post subskribado de dujara kontrakto en 1985. Dum ŝia oficperiodo ĉe ATV, ŝi estis kontaktita de Raymond Chow, fondinto de la filmprodukta kompanio Golden Harvest, kiu ofertis al ŝi postenon post kiam ŝia kontrakto finiĝis. Ŝi havis malgrandajn rolojn en filmoj kiel ekzemple ''Miracles'' de [[Jackie Chan]] kaj ''The Inspector Wears Skirts 2'' (ambaŭ el 1989), ĝis ŝi ĉefrolis en la filmo de kategorio III ''Erotic Ghost Story'' (1990). Antaŭ 1994, ŝi ĉefrolis en pli ol dudek filmoj, plej precipe ''The Magnificent Scoundrels'', ''Great Pretenders'', ''Robotrix'', ''To Be Number One'', kaj ''Sex and Zen''. Ŝi retiriĝis de aktorado en 1997. <ref name="auto12">{{Cite web|title=Hong Kong sex symbol Amy Yip launches boutique hotel in Penang – VnExpress International|url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/hong-kong-sex-symbol-amy-yip-launches-boutique-hotel-in-penang-4799024.html#:~:text=Former%20actress%20Amy%20Yip%2C%20known,new%20boutique%20hotel%20in%20Penang.&text=Citing%20China%20Press%2C%20The%20Star,25.|access-date=2025-01-12|website=e.vnexpress.net}}</ref> Ŝi akiris kultan sekvantaron pro la multaj filmoj, en kiuj ŝi ĉefrolis. <ref name="auto22">{{Cite web|title=Actor Index|url=http://www.brns.com/hkactors/pages/page2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20010208002813/http://www.brns.com:80/hkactors/pages/page2.html|access-date=2025-01-12|archive-date=2001-02-08}}</ref> Kiel entreprenistino, ŝi estas la posedantino de ''The Leith Penang'', [[Butiko|butika]] hotelo en [[Penango|Penang]], [[Malajzio]]. <ref name="auto12" /> Ŝi ankaŭ estas la ne-administra direktoro kaj markambasadoro de ''Artiste Hotel Management'' en Malajzio. <ref>{{Cite web|title=The Leith Penang holds its official opening ceremony – Penang Hyperlocal|url=https://penanghyperlocal.com/the-leith-penang-holds-its-official-opening-ceremony/|access-date=2025-01-12|website=penanghyperlocal.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Artiste Company Profile (Website)|url=https://artistehospitality.com/|access-date=2025-01-12|website=artistehospitality.com}}</ref> == Filmaro == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !Jaro !Titolo |- |1988 |''Who is The Craftiest 奸人本色'' |- |1988 |''Heart to Hearts 三人世界'' |- |1988 |''China Heat 霸王花之中華警花'' |- |1989 |''The Inspector Wears Skirts 2 神勇飛虎霸王花'' |- |1989 |''[[:en:Miracles (1989 film)|Miracles]] 奇蹟'' |- |1989 |''Mr. Sunshine 开心巨无霸'' |- |1989 |''Lost Souls 富貴開心鬼'' |- |1989 |''Ghost Fever 鬼媾人'' |- |1990 |''Jail House Eros 監獄不設防'' |- |1990 |''[[:en:Erotic Ghost Story]] 聊齋艷譚'' |- |1990 |''[[:en:Look Out, Officer!]] 師兄撞鬼'' |- |1990 |''Doctor's Heart 救命宣言'' |- |1990 |''My Neighbours are Phantoms 嘩鬼住正隔籬'' |- |1990 |''Mortuary Blues 屍家重地'' |- |1990 |''Raid On Royal Casino Marine 霸王花第三集皇家賭船'' |- |1990 |''[[:en:She Shoots Straight]] 皇家女將'' |- |1990 |''Legend of the Dragon 龍的傳人'' |- |1990 |''Ghostly Vixen 天師捉姦'' |- |1990 |''To Spy with Love 小心間諜'' |- |1991 |''The Blue Jean Monster 著牛仔褲的鍾馗'' |- |1991 |''Queen of the Underworld 夜生活女王霞姐傳奇'' |- |1991 |''[[:en:Magnificent Scoundrels]] 情聖'' |- |1991 |''[[:en:Great Pretenders (film)|Great Pretenders]] 千王'' |- |1991 |''[[:en:Robotrix]] 女機械人'' |- |1991 |''Lethal Contact 龍貓燒鬚'' |- |1991 |''Erotic Ghost Story 2 聊齋艷譚續集五通神'' |- |1991 |''Easy Money 老表發錢寒'' |- |1991 |''Vampire Kids 殭屍福星仔'' |- |1991 |''[[:en:To Be Number One (film)|To Be Number One]] 跛豪'' |- |1991 |''[[:en:Sex and Zen]] 玉蒲團之偷情寶鑑'' |- |1992 |''China Dolls 妓女警察'' |- |1992 |''[[:en:The Prince of Temple Street]] 廟街十二少'' |- |1992 |''Requital 五湖四海'' |- |1992 |''Stooges in Hong Kong 不文騷'' |- |1994 |''Underground Judgement 地下裁決'' |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Thunderbolt (filmo)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0001867}} * [http://www.lovehkfilm.com/people/yip_amy.htm Love HK Film page on Amy Yip] * [https://web.archive.org/web/20211025135747/http://www.hkcinemagic.com/en/people.asp?id=239 HK cinemagic entry] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yip, Amy}} [[Kategorio:Honkongaj aktoroj]] ahje9xcvwhpnvqmdn9cdnf7j0l8w64w 0 955578 9506117 9499101 2026-11-02T08:27:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9506117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arthur Robert JENSEN''' (naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1923 en [[San-Diego]], [[Kalifornio]] – mortis la 22-an de oktobro 2012 en Kelseyville, Kalifornio) estis usona psikologo kaj verkisto. Li estis profesoro pri [[Pedagogia psikologio|eduka psikologio]] ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkeley]].<ref name="obit2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/11/02/science/arthur-r-jensen-who-set-off-debate-on-iq-dies.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2012/11/02/science/arthur-r-jensen-who-set-off-debate-on-iq-dies.html|archive-date=2022-01-01|url-access=limited|title=Arthur R. Jensen Dies at 89; Set Off Debate About I.Q.|quote=Arthur R. Jensen, an educational psychologist who ignited an international firestorm with a 1969 article suggesting that the gap in intelligence-test scores between black and white students might be rooted in genetic differences between the races, died on Oct. 22 at his home in Kelseyville, Calif. He was 89. ...|date=2012-11-01|access-date=2012-11-02|newspaper=The New York Times|last1=Fox|first1=Margalit}}</ref><ref name="biography2">{{cite journal|url=http://www.edb.utexas.edu/robinson/danr/JEBS%2031(3)%20-06_Jensen%20profile.pdf|title=Arthur Jensen|journal=Journal of Educational and Behavioral Statistics|access-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401053715/http://www.edb.utexas.edu/robinson/danr/JEBS%2031%283%29%20-06_Jensen%20profile.pdf|archive-date=2010-04-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100401053715/http://www.edb.utexas.edu/robinson/danr/JEBS%2031%283%29%20-06_Jensen%20profile.pdf |date=2010-04-01 }}</ref> Jensen estis konata pro sia laboro en [[psikometriko]] kaj diferenciala psikologio, la studo pri kiel kaj kial individuoj kondute diferencas unu de la alia. Li estis grava subtenanto de la hereda pozicio en la debato pri naturo kaj nutrado, la pozicio ke [[genetiko]] ludas signifan rolon en kondutaj trajtoj, kiel ekzemple [[intelekto]] kaj [[Personeca psikologio|personeco]]. Li estis la aŭtoro de pli ol 400 sciencaj artikoloj publikigitaj en recenzitaj revuoj <ref name="JensenCollectedWorks20152">{{cite web|url=http://arthurjensen.net/?page_id=9|title=Collected works|newspaper=Arthurjensen.net|date=June 20, 2014|access-date=August 30, 2015}}</ref> kaj sidis en la redakciaj komitatoj de la sciencaj revuoj ''"Intelligence''" kaj ''"Personality and Individual Differences"''. <ref>''Intelligence'' and ''Personality and Individual Differences'' {{Citaĵo el la reto |url=http://authors.elsevier.com/JournalDetail.html?PubID=603&Precis=EB |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2026-10-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060720035055/http://authors.elsevier.com/JournalDetail.html?PubID=603&Precis=EB |arkivdato=2006-07-20}} publisher's pages.</ref> En la debato pri la kaŭzoj de diferencoj en intelekto, li estis grava subtenanto de la vidpunkto, ke intelekto estas signife genetike determinita. Tiel Jensen estis polemika, <ref>{{cite journal|last1=Feldman|first1=Marcus W.|last2=Ramachandran|first2=Sohini|title=Missing compared to what? Revisiting heritability, genes and culture|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|date=12 February 2018|volume=373|issue=1743|article-number=20170064|doi=10.1098/rstb.2017.0064|pmid=29440529|pmc=5812976}}</ref> plejparte pro siaj konkludoj pri la kaŭzoj de rasbazitaj diferencoj en IQ. {{Q|Q3041074}} <ref>{{cite book|last1=Panofsky|first1=Aaron|title=Misbehaving Science. Controversy and the Development of Behavior Genetics|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago|isbn=978-0-226-05831-3|date=2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://arthurjensen.net/ Memorejo de Arthur Robert Jensen] * [http://www.debunker.com/texts/jensen.html La respondo de Jensen al la kritikoj de Gould] * [https://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/individual/arthur-jensen Biografio de Jensen ĉe Southern Poverty Law Center] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jensen, Arthur}} [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Dandevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] avdts2xuia8dwj2qluk8doqbigruu8c 0 955604 9505789 9501281 2026-11-01T17:08:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aleksandr Romanoviĉ LURIA''' (/ˈ l ʊər i ə /; {{lang-ru|Алекса́ндр Рома́нович Лу́рия}},{{IFA|ˈlurʲɪjə}}; naskiĝis la 16-an de julio 1902 en [[Kazano]] – mortis la 14-a de aŭgusto 1977 en [[Moskvo]]) estis sovetia neŭropsikologo, ofte konsiderata la patro de moderna [[neŭropsikologio]]. <ref>Solms, M. (2026). (https://www.weidenfeldandnicolson.co.uk/titles/mark-solms-2/the-only-cure/9781399623377/) The Only Cure: Freud and the Neuroscience of Mental Healing]. London: Weidenfeld & Nicolson</ref> Li evoluigis ampleksan kaj originalan [[Baterio|baterion]] de neŭropsikologiaj testoj dum sia klinika laboro kun cerbolezitaj viktimoj de [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]], kiuj ankoraŭ estas uzataj en diversaj formoj. Li faris profundan analizon de la funkciado de diversaj cerbregionoj kaj la integrajn procezojn de la cerbo ĝenerale. La majstraĵo de Luria, ''Higher Cortical Functions in Man'' (1962), estas multe uzata psikologia lernolibro, kiu estis tradukita en multajn lingvojn kaj kiun li kompletigis per ''The Working Brain'' en 1973. Estas malpli konate, ke la ĉefaj interesoj de Luria, antaŭ la milito, estis en la kampo de kultura kaj evolua esplorado en psikologio. Li famiĝis pro siaj studoj pri malalt-edukitaj loĝantaroj de nomadaj [[uzbekoj]] en la [[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko|Uzbeka SSR]], argumentante ke ili montras malsaman (kaj pli malaltan) psikologian rendimenton ol siaj samtempuloj kaj samlandanoj sub la ekonomie pli evoluintaj kondiĉoj de socialisma kolektiva terkultivado (la ''[[Kolĥozo]]''). Li estis unu el la fondintoj de kulturhistoria psikologio kaj kolego de [[Lev Vigotskij]].<ref name="revBook2">Yasnitsky, A., & R. van der Veer (eds) (2015). [https://www.academia.edu/27328322/Yasnitsky_A._and_Van_der_Veer_R._Eds._2016_._Revisionist_revolution_in_Vygotsky_studies._London_Routledge ''Revisionist Revolution in Vygotsky Studies''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170506000000/https://web.archive.org/web/20170506123158/http://www.academia.edu/27328322/Yasnitsky_A._and_Van_der_Veer_R._Eds._2016_._Revisionist_revolution_in_Vygotsky_studies._London_Routledge |date=2017-05-06 }}. London and New York: Routledge</ref><ref name="vygRevisitado2">Yasnitsky, A., R. van der Veer, E. Aguilar, & L. N. García (eds) (2016). [http://www.minoydavila.com/vygotski-revisitado-una-historia-critica-de-su-contexto-y-legado.html ''Vygotski revisitado: una historia crítica de su contexto y legado'']. Buenos Aires: Miño y Dávila Editores.</ref> Krom sia laboro kun Vigotskij, Luria estas vaste konata pro du eksterordinaraj psikologiaj kazesploroj: ''La Menso de Mnemonisto'', pri Solomon Ŝereŝevskij, kiu havis tre progresintan memoron; kaj ''La Viro kun Frakasita Mondo'', pri Lev Zasetskij, viro kun severa traŭmata [[cerbolezo]]. Dum sia kariero Luria laboris en vasta gamo da sciencaj kampoj ĉe tiaj institucioj kiel la Akademio de Komunista Edukado (1920-1930-aj jaroj), Eksperimenta Defektologia Instituto (1920-1930-aj jaroj, 1950-1960-aj jaroj, ambaŭ en Moskvo), Ukraina Psikoneŭrologia Akademio ( [[Ĥarkivo]], fruaj 1930-aj jaroj), Tut-Unia Instituto de Eksperimenta Medicino, kaj la Burdenko Instituto de Neŭroĥirurgio (malfruaj 1930-aj jaroj). Enketo de Review ''of General Psychology'', publikigita en 2002, vicigis Luria kiel la 69-an plej cititan psikologon de la 20-a jarcento. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://www.marxists.org/archive/luria/index.htm Arkivo de AR Luria]'' ĉe marxists.org * ''[https://luria.ucsd.edu/ Arkivo de AR Luria ĉe Laboratorio de Kompara Homa Pensado]'' ĉe lchc.ucsd.edu * ''[https://samokish.ca/A-Small-Book-About-A-Big-Memory.pdf "Malgranda Libro Pri Granda Memoro - Traduko de Ivan Samokiŝ"]'' Senpaga traduko el la originala ruslingvo havebla en PDF-formato. * ''[https://www.hup.harvard.edu/books/9780674576223 Alexander Luria - La Menso de Mnemonisto]'' Jerome Brunner 1987 Harvard University Press * [https://web.archive.org/web/20120111073154/http://braininfo.rprc.washington.edu/indexotheratlas.aspx?othersiteID=1045244870 ''La areoj de Luria de la homa kortekso implikitaj en lingvo''] . Ilustrita resumo de la libro Traŭmata Afazio de Luria. * [https://link.springer.com/content/pdf/bbm%3A978-1-4615-1207-3%2F1.pdf ''Listo de publikaĵoj de Luria, (paĝoj 9–51 de la pdf)''] kaj pli ĉe [https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-1-4615-1207-3 ''la paĝo de Springer por la biografio de Evgenia D. Homskaya''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Luria, Aleksandr}} [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj psikologoj]] [[Kategorio:Neŭropsikologoj]] [[Kategorio:Rusiaj marksistoj]] [[Kategorio:Neŭropsikologio]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] knuupr5po05tofrckgibbi919czxfj8 0 955706 9506200 9500164 2026-11-02T11:58:59Z Kani 670 9506200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1869|4|12}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Técső]] |dato de morto = {{mortotago|1935|10|30}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, [[Budapeŝto]] }} '''[[Jozefo|József]] VONDRASEK''' [jOĵef vondraŝek], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Vondrasek József [[Johano|János]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[apotekisto]], [[redaktoro]]. Lia familia nomvarianto estis ''Vondrácsek'' [vondrAĉek]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=664440&date=2026-10-26 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM86098;jsessionid=FDE0E8411259E24DA957788632F04B21 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1869|4|12}} en [[Técső]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Tjaĉiv]] en [[Ukrainio]]), li mortis {{mortotago|1935|10|30}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} praktikadis en apoteko de [[Žiar nad Hronom|Garamszentkereszt]], poste li akiris apotekistan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1894]]. Post la diplomo li laboris en apoteko en Budapeŝto, dum li artikoladis en priapoteka gazeto. Ekde 1902 li jam redaktis la gazeton. En 1908 li doktoriĝis en la universitato, tiutempe li ankaŭ laboris en apotekoj, ankaŭ province. Ekde 1927 ĝis sia morto li redaktis priapotekan revuon. == Elektitaj kontribuoj == * ''A budapesti gyógyszerészsegédek betegápoló egyletének története 1841–1896'' (1896) * ''A gyógyszerészi gyakorlat kézikönyve'' (manlibro; kunaŭtoro, 1909) * ''A gyógyszerészeti gyakorlat és a gyógyszerüzemi technika kézikönyve'' (3 volumoj, manlibro; kunaŭtoro, 1911; 2-a eldono: 1925) * ''Szóvédjegyzet, egységes gyógyszerek és azokkal azonos vegyületek jegyzéke'' (1928) == Fontoj == * [https://mgyt.hu/wp-content/uploads/2020/02/Gyogyszereszet-2010-01.pdf biografio hungare kun foto (legebla en la 40-a paĝo)] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC16241/16891.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/v-B293E/vondrasek-j-jozsef-B4DD9/ biografieto hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vondrasek Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj apotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nz2ltq70ysoltarbnp5og225w7nr5ku 0 955743 9505966 9500400 2026-11-01T23:03:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Andrej ŜLEJFER''' ({{Lang-ru|Андрей Шлейфер}}, {{L-en|Andrei Shleifer}}, /ˈʃlaɪfər/; naskiĝis la 20-an de februaro 1961) estas rus-usona ekonomikisto kaj profesoro pri ekonomiko ĉe [[Universitato Harvard|la Universitato Harvard]], kie li instruis ekde 1991. Shleifer ricevis la dujaran John Bates Clark Medal en 1999 pro siaj verkoj en tri kampoj: entreprena financo (entreprena administrado, juro kaj financo), ekonomiko de financaj merkatoj (devioj de efikaj merkatoj), kaj [[Ekonomio en transiro|ekonomiko de transiro]]. IDEAS/RePEc vicigis lin kiel la duan plej bonan ekonomikiston en la mondo en 2011, <ref>{{cite web|url=https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html|title=Economist Rankings at IDEAS|publisher=Ideas.repec.org|access-date=2011-09-13}}</ref> kaj la plej bonan ekonomikiston en 2024. <ref>{{Cite web|title=Economist Rankings {{!}} IDEAS/RePEc|url=https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html|access-date=2024-04-24|website=ideas.repec.org}}</ref> Li ankaŭ estas listigita kiel numero 1 en la listo de "Plej Cititaj Sciencistoj en Ekonomiko kaj Komerco". <ref>[http://www.in-cites.com/nobel/2007-eco-top100.html "Most-Cited Scientists in Economics & Business"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924000000/https://web.archive.org/web/20150924034122/http://www.in-cites.com/nobel/2007-eco-top100.html |date=2015-09-24 }} ISI Web of Knowledge</ref> En Google Scholar, en 2024 li havis pli ol 400 000 citaĵojn. <ref>{{Cite web|last=Shleifer|first=Andrei|date=2024-04-24|title=Andrei Shleifer|url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C45&q=andrei+shleifer&btnG=|access-date=2024-04-24|website=Google Scholar}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://scholar.harvard.edu/shleifer Fakultata paĝo ĉe Universitato Harvard] * Who's Scheifer * [https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html Citaĵaj rangotabeloj] * [https://jboy.chaosnet.org/misc/docs/articles/shleifer.pdf Institucia Investanto: Kiel Harvard Perdis Rusion] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/09/books.htm Librorecenzo en Financo kaj Evoluo (publikaĵo de IMF) de "Sen Mapo: Politikaj Taktikoj kaj Ekonomia Reformo en Rusio"] de Andrei Shleifer kaj Daniel Treisman * [https://scholar.google.com/citations?user=RB-RKykAAAAJ&hl=en Google Scholar-profilo] * [https://www.youtube.com/watch?v=7JNkIusoUAo Epstein, la rusa mafio, kaj la kaŝitaj aktivaĵoj de la Maxwell-familio (kun Moe T.) | La raporto de Chris Hedges] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Shleifer, Andrei}} [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj ekonomikistoj]] gakajl3suix5f79qgy1i96jn6keq01i 0 956016 9505720 9503798 2026-11-01T14:48:37Z ThomasPusch 1869 9505720 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |dosiero = Logo gioventù esperantista italiana.png <!-- tre provizore --> |dato de naskiĝo = la 11-an de junio [[2000]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Voghera]], [[provinco Pavio]], [[Italio]] |aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] }} '''Giovanni De Lucia''' - prononco {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} - estas [[italoj|itala]] [[esperantisto]]. Li naskiĝis la 11-an de junio 2000 en [[Voghera]], [[provinco Pavio]] en [[Italio]], do nun estas {{aĝo|2000|6|1}}-jaraĝa. De printempo 2023 ĝis printempo 2025 li estis la prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ), transprenante la postenon de Giorgio Perna (2022-2023) kaj transdonante ĝin al [[Gabriele Esposito Guido]] (ekde 2025). Antaŭ li jam unu jaron estis vicprezidanto de la asocio, kunlaboranta kun Giorgio Perna, kaj ekde 2025 li pli agadas kiel [[sekretario]] de la asocio.<ref>[https://web.archive.org/web/20261029005936/https://iej.esperanto.it/direttivo la IEJ-estraro de 2026-27, arkivigita en oktobro 2026, por havi fiksitan retpaĝon] ({{eo}})</ref> Profesie, li diplomiĝis ĉe agrikola lernejo kaj poste [[bakalaŭro|bakalaŭriĝis]] kiel [[soninĝeniero]] en [[Milano]] en 2022 - lia profesio ekde tiam estas [[soninĝeniero]]. Giovanni De Lucia esperantiĝis fine de 2020 per memstara lernado kaj poste per reta kurso. Li partoprenis sian unuan Esperanto-eventon en [[Asizo]], ĉe la [[Itala Kongreso de Esperanto]] fine de de aŭgusto 2021, kiun li partoprenis pere de [[stipendio]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]]. Paralele al la postenoj en la estraro de IEJ, li estis [[volontulo de TEJO]], [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] en [[Roterdamo]] dum la periodo 2024-2025.<ref>[https://web.archive.org/web/20250131210056/https://reto.tejo.org/aktivuloj/giovanni.delucia@esperanto.it paĝo en la publika retejo de TEJO pri la volontuleco, kun minimumaj informoj, arkivigite en januaro 2025] ({{eo}})</ref> Giovanni kunorganizis la [[Internacia Junulara Festivalo|Internacian Junularan Festivalon]] en printempo 2022, 2023, 2024, 2025 kaj 2027 kaj same kunorganizis la [[IJK 2023|Internacian Junularan Kongreson]] de [[Lignano Sabbiadoro]] en somero [[2023]]. Krome li ekde januaro 2026 oficas kiel [[komitatano B]] de [[TEJO]].<ref>[https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c informoj pri lia posteno kiel komitatano B de TEJO ekde 2026 en interna labora retpaĝo de la organizaĵo] ({{eo}}) <!--[https://web.archive.org/web/20261029131734/https://tejo-esperanto.notion.site/aktivuloj?p=2169b9217525806fb6a9d4f2d645c17c ŝajnas ke arkivigo de la paĝo en archive.org pro la strukturo de notion-paĝoj ne funkcias.] Domaĝe. 2026-10-29. Ankaŭ en la alternativa retejo archive.ph ne funkcias regula arkivigo, tamen almenaŭ [https://archive.ph/wip/gj4LE sukcesis parta arkivigo de la paĝokomenco]).--></ref> Flanke menciindas, ke li en la 2020-aj jaroj estis la profesia soninĝeniero en la esperantlingvaj [[muzikalo]]j [[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]] kaj [[Petveturaj aventuroj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == La informoj kolektiĝis en persona retpoŝta intervjuado de [[uzanto:ThomasPusch|vikipediisto]] kun li en aŭtuno 2026, ampleksigite per la referencoj. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/giovanni.delucia.792 persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|De Lucia, G}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] r4is2qy8bo0kfss6sfurlke0nwoextb 1 956027 9505723 9503447 2026-11-01T14:57:39Z ThomasPusch 1869 9505723 wikitext text/x-wiki Tiu teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC) :Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC) :Mi konsentas ke la indiko de esperanta prononco estas nur proksimuma ilo, ĉar kontraste al la pri komplika [[sistemo IFA]] ne povas konsideri ĉiujn sonojn kaj nuanojn. Tamen {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas pli bona proksimumigo ol {{prononco|ĝoVAnni de luĈIa}}, ĉar oni ne prononcas du konsonantojn "n", kiel en malfeliĉa kombinaĵo "[[udonoj|udon]][[nudelo]]j", sed prononcas nur unu, kaj simple la antaŭa "a" estas pli mallonga ol en aliaj vortoj. Sed la esperanta prononco ne havas diversajn literojn por diversaj longecoj de "a", kaj ne eblas bildigi tiun nuanceton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 1 nov. 2026 (UTC) 4ecqg4e1c3hbtamt7p6j14ultqhiulq 9505724 9505723 2026-11-01T14:57:54Z ThomasPusch 1869 9505724 wikitext text/x-wiki Tiu teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC) :Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC) :Cetere mi konsentas ke la indiko de esperanta prononco estas nur proksimuma ilo, ĉar kontraste al la pri komplika [[sistemo IFA]] ne povas konsideri ĉiujn sonojn kaj nuanojn. Tamen {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas pli bona proksimumigo ol {{prononco|ĝoVAnni de luĈIa}}, ĉar oni ne prononcas du konsonantojn "n", kiel en malfeliĉa kombinaĵo "[[udonoj|udon]][[nudelo]]j", sed prononcas nur unu, kaj simple la antaŭa "a" estas pli mallonga ol en aliaj vortoj. Sed la esperanta prononco ne havas diversajn literojn por diversaj longecoj de "a", kaj ne eblas bildigi tiun nuanceton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 1 nov. 2026 (UTC) 128jsfy451b7b73b0qp0cbnxgtbr8oq 9505725 9505724 2026-11-01T14:58:09Z ThomasPusch 1869 9505725 wikitext text/x-wiki Tiu teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC) :Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC) ::Cetere mi konsentas ke la indiko de esperanta prononco estas nur proksimuma ilo, ĉar kontraste al la pri komplika [[sistemo IFA]] ne povas konsideri ĉiujn sonojn kaj nuanojn. Tamen {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas pli bona proksimumigo ol {{prononco|ĝoVAnni de luĈIa}}, ĉar oni ne prononcas du konsonantojn "n", kiel en malfeliĉa kombinaĵo "[[udonoj|udon]][[nudelo]]j", sed prononcas nur unu, kaj simple la antaŭa "a" estas pli mallonga ol en aliaj vortoj. Sed la esperanta prononco ne havas diversajn literojn por diversaj longecoj de "a", kaj ne eblas bildigi tiun nuanceton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 1 nov. 2026 (UTC) 7us9peq050pufl95wwtbtf1dtyouq5d 9505802 9505725 2026-11-01T17:19:31Z Arbarulo 135469 9505802 wikitext text/x-wiki Tiu teksto jam estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. Tamen, kompreneble ĉiam iuj pliaj, aldonaj ligiloj al la paĝo bonvenas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 29 okt. 2026 (UTC) :Mi ankoraŭ pripensis ke eblus grafike iom ek-konigi la temon per aldono de la IEJ-emblemo en la informkesto. Kompreneble, se oni havas iun klare nekopirajtan portreton de Gabriele, tiu uziĝu en la informkesto, sed ĝis tiu foto ankoraŭ ne estas, laŭ la asocia emblemo estas trafa anstataŭaĵo. La saman trukon oni povus apliki pri aliaj ĵus eksaj IEJ-prezidantoj. Sed tio estas nur mia persona propono, tute same oni ankaŭ povus viŝi la emblemon tie ĉi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 30 okt. 2026 (UTC) ::Cetere mi konsentas ke la indiko de esperanta prononco estas nur proksimuma ilo, ĉar kontraste al la pri komplika [[sistemo IFA]] ne povas konsideri ĉiujn sonojn kaj nuanojn. Tamen {{prononco|ĝoVAni de luĈIa}} estas pli bona proksimumigo ol {{prononco|ĝoVAnni de luĈIa}}, ĉar oni ne prononcas du konsonantojn "n", kiel en malfeliĉa kombinaĵo "[[udonoj|udon]][[nudelo]]j", sed prononcas nur unu, kaj simple la antaŭa "a" estas pli mallonga ol en aliaj vortoj. Sed la esperanta prononco ne havas diversajn literojn por diversaj longecoj de "a", kaj ne eblas bildigi tiun nuanceton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 1 nov. 2026 (UTC) :::Laŭ angla Vikivortaro [https://en.wiktionary.org/wiki/Giovanni], angla Vikipedio [https://en.wikipedia.org/wiki/Italian_phonology], kaj miaj propraj scioj pri latinida lingvistiko, la duobla "n" estas tute ĝusta prononcindiko. Mi pensas ke via prononco estas influita de germana ortografio, ĉar via priskribo bone priskribas kiel oni prononcas ortografie duoblan konsonanton en la germana lingvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:19, 1 nov. 2026 (UTC) mzrvujkbhg4704sra22yp9vwg8mi13z 1 956038 9505960 9503348 2026-11-01T22:54:39Z Taylor 49 126294 {{forigu tuj|LIDIREKTI [[Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco]]}} 9505960 wikitext text/x-wiki {{forigu tuj|LIDIREKTI [[Diskuto:Teoremoj pri nekompleteco]]}} ctx4il5bgr3emnmd8jhezq1q6yh0l2f 0 956068 9505700 9503620 2026-11-01T14:21:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505700 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Akim Omiri''', naskiĝis {{naskiĝdato |1985|9|14}} en [[Havro]], estas [[Francio|franca]] [[humuristo]], [[videisto]], [[kolumnisto]] kaj [[radio-prezentisto]]. == Biografio == === Junaĝo === 14 jarojaĝe, li estis enhospitaligita dum unu jaro pro [[pulma kancero]]<ref name=Casson>Elisa Casson, « [https://www.elle.fr/Loisirs/News/Akim-Omiri-le-nouveau-talent-made-in-Youtube-3739328 Akim Omiri, le nouveau talent made in Youtube] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.elle.fr%2FLoisirs%2FNews%2FAkim-Omiri-le-nouveau-talent-made-in-Youtube-3739328 arkivo]), Elle, 30-a de novembro 2018</ref><ref name=Charhi>Issam Charhi, « [https://www.public.fr/exclu-public-akim-omiri-golden-moustache-j-ai-toujours-eu-envie-de-faire-un-metier-original Exclu Public : Akim Omiri (Golden Moustache) : “J'ai toujours eu envie de faire un métier original” !] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.public.fr%2Fexclu-public-akim-omiri-golden-moustache-j-ai-toujours-eu-envie-de-faire-un-metier-original arkivo]), Public, 22-a de marto 2014 </ref>. Dum sia junaĝo, li ankaŭ fariĝis la franca universitata vicĉampiono pri [[boksado]]<ref name=Casson/><ref name=Charhi/>. Post akiro de [[Abituro|abitura]] grado pri [[literaturo]] kaj dujara teknika grado pri merkatado en [[Havro]]<ref>Thiebaut Colot, « [https://www.liegeois-magazine.be/2024/03/07/deja-gamin-je-faisais-rire-mes-camarades-de-classe/ Déjà gamin, je faisais rire mes camarades de classe] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.liegeois-magazine.be%2F2024%2F03%2F07%2Fdeja-gamin-je-faisais-rire-mes-camarades-de-classe%2F arkivo]), liegeois-magazine.be, 7-a de marto 2024 </ref>, li translokiĝis al [[Parizo]] en 2007, kie li akiris [[bakalaŭro|bakalaŭran gradon]] pri reklamadministrado<ref>Thinkerview, « [https://www.youtube.com/watch?v=DSxc3eVBwYk L'humour en temps de guerre ? Akim Omiri] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DDSxc3eVBwYk arkivo]), YouTube, 9-a de aprilo 2026</ref>, samtempe lanĉante sian karieron de humuristo<ref name= Bouchet>Eloise Bouchet, « [https://web.archive.org/web/20250725171541/https://toutelaculture.com/spectacles/humour/akim-omiri-est-super-gentil-et-super-tout-court/ « Akim Omiri est super gentil » … et super tout court] », sur Toutelaculture, 12-a de novembro 2017</ref>. === Kariero === En 2010, li gajnis la "Mondan Pokalon por Rido" organizitan de la kafejo-teatrejo ''Le Pranzo''<ref name= Bouchet/> kaj foje partoprenis al la ''Jamel Comedie-Club''. Samtempe, li lanĉis sian YouTube-kanalon post renkonti Norman kaj Hugo Tout Seul<ref name=Casson/>. Li poste verkis por aliaj komikistoj kaj enhavkreintoj, precipe kunlaborante kun Norman, Natoo, Cyprien kaj Le Rire Jaune. Li nelonge aliĝis al la kolektivo Golden Moustache antaŭ ol dediĉi sin al siaj propraj videoprojektoj<ref>« [https://www.leparisien.fr/seine-saint-denis-93/aulnay-sous-bois-93600/aulnay-il-reste-des-places-pour-akim-omiri-l-etoile-montante-de-l-humour-19-04-2017-6868074.php Aulnay : il reste des places pour Akim Omiri, l’étoile montante de l'humour]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fseine-saint-denis-93%2Faulnay-sous-bois-93600%2Faulnay-il-reste-des-places-pour-akim-omiri-l-etoile-montante-de-l-humour-19-04-2017-6868074.php arkivo]), Le Parisien, 19-a de aprilo 2017</ref>. Sursceneje, Akim Omiri traktas sociajn temojn kiel malsano, rasismo kaj feminismo, uzante humuron por estigi pripensadon. En 2017, li prezentis sian unuan unuopulan spektaklon, ''Akim Omiri est super gentil'' (Akim Omiri estas ege afabla), reĝisorita de Kader Aoun. Li partoprenis en diversaj komediokluboj, inkluzive de la ''Paname Art Café'', kaj turneis tra Francio<ref>« [https://www.estrepublicain.fr/edition-de-besancon/2019/03/26/les-multiples-vies-d-akim-omiri-au-petit-kursaal Besançon - Humour. Les multiples vies d'Akim Omiri au Petit Kursaal]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.estrepublicain.fr%2Fedition-de-besancon%2F2019%2F03%2F26%2Fles-multiples-vies-d-akim-omiri-au-petit-kursaal arkivo]) L'Est républicain, 26-a de marto 2019 </ref>. Lia Jutuba sukceso kreskis paralele, kun liaj videoj akumulantaj plurajn milionojn da spektoj. En 2018, li partoprenis la komedian festivalon ''Marrakech du rire'' kaj prezentis sian spektaklon en la ĉefa halo de la Palais des Glaces en Parizo. Li poste komencis turneon tra Francio<ref>Anthony Verdot-Belaval, « [https://www.parismatch.com/People/Akim-Omiri-la-revelation-du-stand-up-1460372 Akim Omiri : la révélation du stand-up]» [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.parismatch.com%2FPeople%2FAkim-Omiri-la-revelation-du-stand-up-1460372 arkivo]), Paris Match, 14-a de februaro 2018 </ref>. En 2024, li prezentis ''Contexte'', duan spektaklon kiu ironie analizis la difektojn de la moderna socio, esplorante temojn kiel [[Nuliga kulturo|nuliga kulturo]], [[Konspira teorio|konspiraj teorioj]] kaj [[Eduko|edukado]]. Reĝisorita de Kaza, ĉi tiu spektaklo malkaŝas lian politike engaĝitan sintenon<ref>« [https://www.radiofrance.fr/mouv/podcasts/on-n-est-pas-fatigue/akim-omiri-la-grandeur-de-la-france-ce-ne-sont-pas-les-milliardaires-c-est-la-solidarite-c-est-la-carte-vitale-8362345 Akim Omiri : "La grandeur de la France ce ne sont pas les milliardaires, c'est la solidarité, c'est la carte vitale"] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Fmouv%2Fpodcasts%2Fon-n-est-pas-fatigue%2Fakim-omiri-la-grandeur-de-la-france-ce-ne-sont-pas-les-milliardaires-c-est-la-solidarite-c-est-la-carte-vitale-8362345 arkivo]), radiofrance.fr, Mouv', 12-a de februaro 2025 </ref>. Ofta komentisto en la radioprogramo ''La Dernière'' ĉe [[Radio Nova (Francio)|Radio Nova]],<ref>Colas Bedoy, « [https://www.bfmtv.com/paris/replay-emissions/paris-go/paris-go-du-vendredi-20-decembre-humour-akim-omiri-dans-contexte%20VN-202412200918.html Paris Go du vendredi 20 décembre - Humour : Akim Omiri dans "Contexte"] » ([https://web.archive.org/web/20250319115740/https://www.bfmtv.com/paris/replay-emissions/paris-go/paris-go-du-vendredi-20-decembre-humour-akim-omiri-dans-contexte_VN-202412200918.html arkivo]), Paris Go, BFM Paris, 20-a de decembro 2024</ref> li prezentas la semajnan programon ''La Riposte'' ĉe la sama stacio ekde la 18-a de marto 2025<ref>Jolan Maffi, « [https://www.lesinrocks.com/societe/akim-omiri-debarque-sur-radio-nova-avec-la-riposte-653896-14-03-2025/ Akim Omiri débarque sur Radio Nova avec “La Riposte”] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lesinrocks.com%2Fsociete%2Fakim-omiri-debarque-sur-radio-nova-avec-la-riposte-653896-14-03-2025%2F arkivo]), Les Inrockuptibles, 14-a de marto 2025</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Guillaume Meurice]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Omiri, Akim|1985}} [[Kategorio:Francaj humuristoj]] [[Kategorio:Francaj jutubistoj]] [[Kategorio:Francaj feministoj]] [[Kategorio:Kontraŭrasismaj aktivuloj]] tbtta4w76hmhmk7wd7lxuaoqszpcfbt 1 956104 9505592 9503988 2026-11-01T12:34:53Z ThomasPusch 1869 9505592 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]" - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) ooxrf80pw36wi0fcpdx1hhaj7mvvlkl 9505594 9505592 2026-11-01T12:35:14Z ThomasPusch 1869 9505594 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) sae1pxwipdggyzoaxqe7lbcfi2bresr 9505600 9505594 2026-11-01T12:37:08Z ThomasPusch 1869 9505600 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) :Cetere: "...dum preskaŭ ses jardekojn" en la unua frazo devas esti sen akuzativo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:37, 1 nov. 2026 (UTC) 4ysoj0b7s2busknjam5dkiiz53ya2ul 9505608 9505600 2026-11-01T12:49:31Z ThomasPusch 1869 9505608 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) :Cetere: "...dum preskaŭ ses jardekojn" en la unua frazo devas esti sen akuzativo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:37, 1 nov. 2026 (UTC) Tute flanke: Eble indas mencii ke li en la filmoserio ''Star Trek'' en fora estonteco ludas eŭropdevenan kapitanon de la Tero. La rolulo devenis el la francia parto de unuigita okcidenta Europo, havis ankoraŭ francan nomon ''Jean-Luc Picard'', sed krome laŭ la scenaro en tiu unuigita okcidenta Europo, kun la britaj insuloj kaj forte dominita de la urbego Londono, li parolas "la eŭropan", nome forte oksfordan, britan akcenton de la angla lingvo, kiun oni same parolas en Helsinko, Lisbono, Romo kaj Ateno, kaj krom sian propran nomon tute ne plu povas paroli la francan. La angla lingvo konkeris la mondon kaj la eŭropanojn oni de aliaj teranoj distingas pro sia oksforda akcento. Tio estas tre usoneca vido de la utopia estonteco... Mi bedaŭrinde nun ne memoras, en kiu artikolo mi antaŭ multaj jaroj legis tiun detalon, tre kontraŭan al utopia estonteco de "fina venko" de Esperanto kun samtempa protekto de ĉiuj naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj. Eble iu havas ideon de kie ekhavi referencon pri tiu lingva detalo, tiam oni povus facile enpreni ĝin en la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:49, 1 nov. 2026 (UTC) 6z7rdncmvuk054q498n04ppwuexmrjr 9505609 9505608 2026-11-01T12:51:08Z ThomasPusch 1869 9505609 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) :Cetere: "...dum preskaŭ ses jardekojn" en la unua frazo devas esti sen akuzativo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:37, 1 nov. 2026 (UTC) Tute flanke: Eble indas mencii ke li en la filmoserio ''Star Trek'' en fora estonteco ludas eŭropdevenan kapitanon de la Tero. La rolulo devenis el la francia parto de unuigita okcidenta Europo, havis ankoraŭ francan nomon ''Jean-Luc Picard'', sed krome laŭ la scenaro en tiu unuigita okcidenta Europo, kun la britaj insuloj kaj forte dominita de la urbego Londono, li parolas "la eŭropan", nome forte oksfordan, britan akcenton de la angla lingvo, kiun oni same parolas en Helsinko, Lisbono, Romo kaj Ateno, kaj krom sian propran nomon tute ne plu povas paroli la francan. La angla lingvo konkeris la mondon kaj la eŭropanojn oni de aliaj teranoj distingas pro sia oksforda akcento. Tio estas tre usoneca vido de la utopia estonteco... Mi bedaŭrinde nun ne memoras, en kiu artikolo mi antaŭ multaj jaroj legis tiun detalon, tre kontraŭan al reva utopio de "fina venko" de Esperanto kun samtempa protekto de ĉiuj naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj. Eble iu havas ideon de kie ekhavi referencon pri tiu lingva detalo, tiam oni povus facile enpreni ĝin en la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:49, 1 nov. 2026 (UTC) sfyjdr1uot9hvhn0nf6gqmvqtb3cgwg 9505619 9505609 2026-11-01T13:01:49Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9505619 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) :Cetere: "...dum preskaŭ ses jardekojn" en la unua frazo devas esti sen akuzativo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:37, 1 nov. 2026 (UTC) Tute flanke: Eble indas mencii ke li en la filmoserio ''Star Trek'' en fora estonteco ludas eŭropdevenan kapitanon de la Tero. La rolulo devenis el la francia parto de unuigita okcidenta Europo, havis ankoraŭ francan nomon ''Jean-Luc Picard'', sed krome laŭ la scenaro en tiu unuigita okcidenta Europo, kun la britaj insuloj kaj forte dominita de la urbego Londono, li parolas "la eŭropan", nome forte oksfordan, britan akcenton de la angla lingvo, kiun oni same parolas en Helsinko, Lisbono, Romo kaj Ateno, kaj krom sian propran nomon tute ne plu povas paroli la francan. La angla lingvo konkeris la mondon kaj la eŭropanojn oni de aliaj teranoj distingas pro sia oksforda akcento. Tio estas tre usoneca vido de la utopia estonteco... Mi bedaŭrinde nun ne memoras, en kiu artikolo mi antaŭ multaj jaroj legis tiun detalon, tre kontraŭan al reva utopio de "fina venko" de Esperanto kun samtempa protekto de ĉiuj naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj. Eble iu havas ideon de kie ekhavi referencon pri tiu lingva detalo, tiam oni povus facile enpreni ĝin en la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:49, 1 nov. 2026 (UTC) :Miopinias ke via "tute flanka" mesaĝo estu interesa por aldoni en la artikolo pri la rolulo [[Jean-Luc Picard]], Kiel tiu rolulo estus perceptata el esperanta aŭ esperantis(m/t)a vidpunkto! Tiu perspektiva kritiko estas ununura de esperanto kaj do ja indas aldoni. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:01, 1 nov. 2026 (UTC) n19irdabg4t69mid433jd8pcw2rzfnr 9505816 9505619 2026-11-01T17:32:01Z Arbarulo 135469 9505816 wikitext text/x-wiki Kiuj estu "'''voĉaj paperoj''' kiel CIA-subdirektoro [[Avery Bullock]] en [[American Dad!]]". Ĉu eble "'''voĉaj roloj'''"? La frazo aperis en tria redakto de la unua tekstoversio de la 12-a de januaro 2019. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 30 okt. 2026 (UTC) Cetere, mi tute ne scias kio povus esti "filmo [[Ted]]" - sed sendube klaras ke la blua ligilo [[Ted]] estas plej fuŝa: ĝi nur gvidas al alidirektilo, en kiu estas neniu mencio pri iu filmo tiunoma. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:10, 30 okt. 2026 (UTC) :Ĉu ŝanĝi al "'''voĉaj roloj'''" kaj viŝi la malĝustan indikon "filmo [[Ted]]"?? - la filmo ne esencas en la frazo kaj manko ne ĝenos. Ĉu iu havas opinion pri la du dubaj teksteroj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 1 nov. 2026 (UTC) :Cetere: "...dum preskaŭ ses jardekojn" en la unua frazo devas esti sen akuzativo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:37, 1 nov. 2026 (UTC) Tute flanke: Eble indas mencii ke li en la filmoserio ''Star Trek'' en fora estonteco ludas eŭropdevenan kapitanon de la Tero. La rolulo devenis el la francia parto de unuigita okcidenta Europo, havis ankoraŭ francan nomon ''Jean-Luc Picard'', sed krome laŭ la scenaro en tiu unuigita okcidenta Europo, kun la britaj insuloj kaj forte dominita de la urbego Londono, li parolas "la eŭropan", nome forte oksfordan, britan akcenton de la angla lingvo, kiun oni same parolas en Helsinko, Lisbono, Romo kaj Ateno, kaj krom sian propran nomon tute ne plu povas paroli la francan. La angla lingvo konkeris la mondon kaj la eŭropanojn oni de aliaj teranoj distingas pro sia oksforda akcento. Tio estas tre usoneca vido de la utopia estonteco... Mi bedaŭrinde nun ne memoras, en kiu artikolo mi antaŭ multaj jaroj legis tiun detalon, tre kontraŭan al reva utopio de "fina venko" de Esperanto kun samtempa protekto de ĉiuj naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj. Eble iu havas ideon de kie ekhavi referencon pri tiu lingva detalo, tiam oni povus facile enpreni ĝin en la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:49, 1 nov. 2026 (UTC) :Miopinias ke via "tute flanka" mesaĝo estu interesa por aldoni en la artikolo pri la rolulo [[Jean-Luc Picard]], Kiel tiu rolulo estus perceptata el esperanta aŭ esperantis(m/t)a vidpunkto! Tiu perspektiva kritiko estas ununura de esperanto kaj do ja indas aldoni. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:01, 1 nov. 2026 (UTC) ::La korekto proponita de ThomasPusch de "voĉaj paperoj" al "voĉaj roloj" certe estas ĝusta. En la hispana, do kredeble ankaŭ en la portugala, "rolo" kaj "papero" estas la sama vorto. ::Ankaŭ tute ĝustas la sinreteno de ThomasPusch pri enmeto de senfonta lingvopolitika analizo. ''Se oni trovos la fonton'' kaj kontrolos, ke li bone memoras kion ĝi diras, ĝi estos valora enhavo por la artikolo [[Star Trek]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:31, 1 nov. 2026 (UTC) t0j7v9ghwf626om4era21hn5mzgqlyn 0 956169 9505722 9505471 2026-11-01T14:54:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alaa MURABIT''' ({{lang-ar|آلاء المرابط}}; naskita en oktobro 1989 en [[Saskatuno]], [[Saskaĉevano]]) estas libia-kanada [[kuracisto]], politikisto kaj strategiisto, kiu specialiĝas pri sano, inkluziva sekureco kaj daŭripova disvolviĝo. En 2011, ŝi kreis la Voĉon de Libiaj Virinoj en la aĝo de 21 jaroj <ref>{{Cite web|date=17 April 2014|title=Entretien entre W4 et Alaa Murabit, fondatrice de The Voice of Libyan Women|url=https://www.w4.org/fr/wowwire/alaa-murabit-voice-of-libyan-women/|access-date=28 January 2020|website=Women's World Wide Web|language=fr-FR}}</ref> kaj ludis ŝlosilan rolon en la antaŭenigo de pluraj rezolucioj de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj kaj la Celoj por Daŭripova Evoluigo en tutmondajn politikajn kadrojn. En 2023, Murabit kreis For Mama (nun Every Pregnancy), la unuan [[Zakato|zakat]] -atestitan islaman filantropian kunlaboraĵon por patrina kaj infana sano. Ŝia TED-prelego de 2015, “What My Religion Really Says About Women,” (Kion mia religio vere diras pri virinoj), estis spektita pli ol naŭ milionojn da fojoj. Ĝin prezentis The New York Times, TED kaj aliaj.<ref>{{Citation|last=Murabit|first=Alaa|title=What my religion really says about women|date=21 July 2015|url=https://www.ted.com/talks/alaa_murabit_what_my_religion_really_says_about_women|access-date=28 January 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 January 2018|title=12 TED Talks That Define the Future of Feminism – Ms. Magazine|url=https://msmagazine.com/2018/01/03/12-ted-talks-define-future-feminism/|access-date=28 January 2020|website=msmagazine.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-03-29|title=4 moving TED Talks you should watch right now – Women in the World|url=https://womenintheworld.com/2015/07/23/4-moving-ted-talks-you-should-watch-right-now/|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329085923/https://womenintheworld.com/2015/07/23/4-moving-ted-talks-you-should-watch-right-now/|archive-date=29 March 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://webtv.un.org/watch/alaa-murabit-ngo-voice-of-libyan-women-on-women-peace-and-security-security-council-7533rd-meeting/4555308972001 Alaa Murabit (NGO Voice of Libyan Women) on Women, Peace and Security – Security Council, 7533rd meeting] 8 February 2019 at the Wayback Machine {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murabit, Alaa}} [[Kategorio:Kanadaj islamanoj]] [[Kategorio:Kanadaj aktivuloj]] s4e9y8er0amylrgpa6tg063ufabdh3a 0 956187 9505550 9505549 2026-11-01T11:59:07Z Kani 670 /* Referencoj */ 9505550 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Louis Antoine François BAILLON''' (20a de Januaro 1778 – 2a de Decembro 1855) estis franca [[natura historio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Li naskiĝis en [[Montreuil-sur-Mer]] kaj mortis en [[Abbeville]]. Estas nomitaj laŭ li la alternativaj nomoj de la [[Pigmea zapornio|Zapornio de Baillon]] kajde la [[Makulpufino]] (''Puffinus bailloni'') kaj la [[Safrana arasario]] (''Pteroglossus bailloni'').<ref>{{cite book|author=Jobling, J. A. |year=2015|chapter= Key to Scientific Names in Ornithology|editor1= del Hoyo, J.|editor2= Elliott, A.|editor3= Sargatal, J.|editor4= Christie, D.A. |editor5= de Juana, E. |title= Handbook of the Birds of the World Alive.|publisher= Lynx Edicions|place= Barcelona}}</ref> En 1798, Baillon eklaboris kiel asistanto ĉe la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|Jardin des Plantes]] – posteno, kiun li rezignis post la morto de sia patro. Poste li ekloĝis en Abbeville kaj, simile al sia patro, famiĝis pro sia korespondado kun famaj natursciencistoj. Kadre de siaj studoj, la pli juna Baillon korespondis kun [[Franco Andrea Bonelli]], [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] kaj Princo [[Maksimiliano de Wied-Neuwied]].<ref name=types>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2015|title= List of type specimens of birds in the Baillon Collection (La Châtre, France). Part 1. Non-Passerines|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=135|pages= 131–153|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/56213904}}</ref><ref>{{cite journal|author1=LeCroy, M.|author2= Gouraud, C. |author3= van der Mije, S. |year=2014|title= The collection of Maximilian, Prince of Wied, with particular reference to the type of ''Falco tyrannus''|journal= Bulletin of the British Ornithologists' Club|pages= 310–315|volume=134|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/56188195}}</ref><ref>{{cite journal |author=Prarond, E. |year=1857 |title=Baillon (Louis-Antoine-François) |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3473622 |journal=Mémoires de la Société Impériale d'Émulation d'Abbeville |series=2 |volume=8 |pages=621–651 |lang=fr}}</ref> Dum sia kariero, li daŭrigis kaj evoluigis [[ornitologio|ornitologian kolekton]], kiun iniciatis lia patro – kolekton, kiu fine kreskis ĝis 6 000 objektoj. La kolekto de Baillon (konsistanta nur el birdoj) estas nun konservata en la "Musée George Sand et de la Vallée noire" en [[La Châtre]]. Krom birdoj el Francio, ĝi enhavas ekzotajn specimenojn devenantajn de francaj esplorvojaĝoj, precipe birdojn el la ekspedicioj de Jacques Labillardière kaj [[Jules Dumont d'Urville]].<ref name=types/><ref>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2014|url=https://publikace.nm.cz/periodicke-publikace/jotnmpnhs/183-1/eighteenth-century-bird-specimens-in-the-baillon-collection-le-chtre-france|title=Eighteenth century bird specimens in the Baillon Collection, La Châtre, France.|journal= Journal of the National Museum (Prague), Natural History Series.|volume= 183|pages= 19–28}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2014|url=https://publikace.nm.cz/en/periodicals/jotnmpnhs/183-1/extinct-and-endangered-species-and-subspecies-of-birds-in-the-baillon-collection-le-chtre-france |title=Extinct and endangered species and subspecies of birds in the Baillon Collection, La Châtre, France|journal= Journal of the National Museum (Prague), Natural History Series|volume= 183|pages= 29–38}}</ref> La nura publikaĵo de L.A.F. Baillon estas la ''Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l'arrondissement d'Abbeville.''<ref>{{cite journal|author=Baillon, L.A.F. |orig-date=1833 |year=1834|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34171223 |title=Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l'arrondissement d'Abbeville.|journal= Mémoires de la Société d'Emulation d'Abbeville|volume=1|pages= 49–80|lang=fr}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Baillon, Louis Antoine Francois}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] [[Kategorio:Francaj zoologoj]] bc4u9hxl6bk1eensd57lf9mggd5194l 9505551 9505550 2026-11-01T12:00:07Z Kani 670 9505551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Louis Antoine François BAILLON''' (20a de Januaro 1778 – 2a de Decembro 1855) estis franca [[natura historio|natursciencisto]] kaj kolektisto. Li naskiĝis en [[Montreuil-sur-Mer]] kaj mortis en [[Abbeville]]. Estas nomitaj laŭ li la alternativaj nomoj de la [[Pigmea zapornio|Zapornio de Baillon]] kajde la [[Makulpufino]] (''Puffinus bailloni'') kaj la [[Safrana arasario]] (''Pteroglossus bailloni'').<ref>{{cite book|author=Jobling, J. A. |year=2015|chapter= Key to Scientific Names in Ornithology|editor1= del Hoyo, J.|editor2= Elliott, A.|editor3= Sargatal, J.|editor4= Christie, D.A. |editor5= de Juana, E. |title= Handbook of the Birds of the World Alive.|publisher= Lynx Edicions|place= Barcelona}}</ref> En 1798, Baillon eklaboris kiel asistanto ĉe la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|Jardin des Plantes]] – posteno, kiun li rezignis post la morto de sia patro. Poste li ekloĝis en Abbeville kaj, simile al sia patro, famiĝis pro sia korespondado kun famaj natursciencistoj. Kadre de siaj studoj, la pli juna Baillon korespondis kun [[Franco Andrea Bonelli]], [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] kaj Princo [[Maksimiliano de Wied-Neuwied]].<ref name=types>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2015|title= List of type specimens of birds in the Baillon Collection (La Châtre, France). Part 1. Non-Passerines|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=135|pages= 131–153|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/56213904}}</ref><ref>{{cite journal|author1=LeCroy, M.|author2= Gouraud, C. |author3= van der Mije, S. |year=2014|title= The collection of Maximilian, Prince of Wied, with particular reference to the type of ''Falco tyrannus''|journal= Bulletin of the British Ornithologists' Club|pages= 310–315|volume=134|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/56188195}}</ref><ref>{{cite journal |author=Prarond, E. |year=1857 |title=Baillon (Louis-Antoine-François) |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3473622 |journal=Mémoires de la Société Impériale d'Émulation d'Abbeville |series=2 |volume=8 |pages=621–651 |lang=fr}}</ref> Dum sia kariero, li daŭrigis kaj evoluigis [[ornitologio|ornitologian kolekton]], kiun iniciatis lia patro – kolekton, kiu fine kreskis ĝis 6 000 objektoj. La kolekto de Baillon (konsistanta nur el birdoj) estas nun konservata en la "Musée George Sand et de la Vallée noire" en [[La Châtre]]. Krom birdoj el Francio, ĝi enhavas ekzotajn specimenojn devenantajn de francaj esplorvojaĝoj, precipe birdojn el la ekspedicioj de Jacques Labillardière kaj [[Jules Dumont d'Urville]].<ref name=types/><ref>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2014|url=https://publikace.nm.cz/periodicke-publikace/jotnmpnhs/183-1/eighteenth-century-bird-specimens-in-the-baillon-collection-le-chtre-france|title=Eighteenth century bird specimens in the Baillon Collection, La Châtre, France.|journal= Journal of the National Museum (Prague), Natural History Series.|volume= 183|pages= 19–28}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gouraud, C. |year=2014|url=https://publikace.nm.cz/en/periodicals/jotnmpnhs/183-1/extinct-and-endangered-species-and-subspecies-of-birds-in-the-baillon-collection-le-chtre-france |title=Extinct and endangered species and subspecies of birds in the Baillon Collection, La Châtre, France|journal= Journal of the National Museum (Prague), Natural History Series|volume= 183|pages= 29–38}}</ref> La nura publikaĵo de L.A.F. Baillon estas la ''Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l'arrondissement d'Abbeville.''<ref>{{cite journal|author=Baillon, L.A.F. |orig-date=1833 |year=1834|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34171223 |title=Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l'arrondissement d'Abbeville.|journal= Mémoires de la Société d'Emulation d'Abbeville|volume=1|pages= 49–80|lang=fr}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Baillon, Louis Antoine Francois}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] [[Kategorio:Francaj zoologoj]] mggzdkgalarxkaqi5oq7u0eqt0qz5m4 0 956189 9505552 2026-11-01T12:01:49Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]]..." 9505552 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] iuez74k1j226q4dpik5kt1w70xb8uxk 9505555 9505552 2026-11-01T12:03:28Z ThomasPusch 1869 9505555 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 5dutlnie6kpcyns09kuwyxk8noxp4g1 9505558 9505555 2026-11-01T12:07:28Z ThomasPusch 1869 9505558 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', do John Romita la pli aĝa, estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], unu el kvin distriktoj de [[Norjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[Kantono Nassau (Nov-Jorkio)|Kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona ŝubŝtato]] Nov-Jorkio]]. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 3q1xwp5e9knxd3qqsyss2vhlkbx8qg8 9505559 9505558 2026-11-01T12:10:31Z ThomasPusch 1869 9505559 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', do John Romita la pli aĝa, estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], unu el kvin distriktoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] tvxjr98ur8g59tivjldb4f3sjdb5p35 9505564 9505559 2026-11-01T12:15:26Z ThomasPusch 1869 9505564 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', do John Romita la pli aĝa, estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 25qykmaafc5obzema21s2lhzybup3qe 9505566 9505564 2026-11-01T12:16:39Z ThomasPusch 1869 9505566 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', do John Romita la pli aĝa, estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[Herb Trimpe]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] np7ak18gzy20cliqz6b7h5pzex7j8ev 9505587 9505566 2026-11-01T12:28:07Z ThomasPusch 1869 9505587 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''John Romita Sr.''' aŭ '''senior''', do John Romita la pli aĝa, je plena nomo ''John Victor Romita'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[Herb Trimpe]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 3tpj5twmdsowxfa56cai5tr0c4qepnv 9505613 9505587 2026-11-01T12:56:55Z ThomasPusch 1869 9505613 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''John Romita Sr.''' aŭ '''senior''', do John Romita la pli aĝa, je plena nomo ''John Victor Romita'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[Herb Trimpe]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, ankoraŭ plene funkcianta fine de 2026) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] sr1wdzmbtnezndd122cfrf48cy8eino 9505626 9505613 2026-11-01T13:11:12Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9505626 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''John Romita Sr.''' aŭ '''senior''', do John Romita la pli aĝa, je plena nomo ''John Victor Romita'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[Herb Trimpe]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, ankoraŭ plene funkcianta fine de 2026) <!--aktuala arkivigo jen: https://web.archive.org/web/20261101125725/https://www.romitaman.com --> {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita , J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] edzqlh307nfzzgv14qprw2tem0j0xei 9505663 9505626 2026-11-01T13:37:23Z ThomasPusch 1869 La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. 9505663 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''John Romita Sr.''' aŭ '''senior''', do John Romita la pli aĝa, je plena nomo ''John Victor Romita'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1930 en [[Broklino]], urboparto kaj unu el kvin kantonoj de [[Novjorko]], kaj mortis en aĝo de 93 jaroj la 12-an de junio 2023 en Floral Park, loĝloko de la [[kantono Nassau (Nov-Jorkio)|kantono Nassau]] sur la insulo [[Longinsulo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]]. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[Herb Trimpe]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, ankoraŭ plene funkcianta fine de 2026) <!--aktuala arkivigo jen: https://web.archive.org/web/20261101125725/https://www.romitaman.com --> {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{vivtempo|Romita, J}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 9yn6v4j9mzls0nv9okh701qk55j5a80 0 956190 9505553 2026-11-01T12:01:52Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]]..." 9505553 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] i3rgxj7bsvicvtbh3dqws0kcsnmf1bl 9505556 9505553 2026-11-01T12:03:35Z ThomasPusch 1869 9505556 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] j8qgrgyvhcc696s4u8csohourfyv770 9505568 9505556 2026-11-01T12:16:50Z ThomasPusch 1869 9505568 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] rjc7qtoq07y850t0y8cjnc8s7txt9ku 9505570 9505568 2026-11-01T12:21:21Z ThomasPusch 1869 9505570 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] cre25apw5ovvdv6ozsonhmbaf5vo05r 9505575 9505570 2026-11-01T12:24:24Z ThomasPusch 1869 9505575 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] l0xj086am343bz13n458w9webm48t78 9505577 9505575 2026-11-01T12:24:45Z ThomasPusch 1869 9505577 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 5agq2bg7oay51tqechwc41b8cdb3480 9505579 9505577 2026-11-01T12:25:23Z ThomasPusch 1869 9505579 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] hu7a1q6uzk2lhtoipnw7t9iljrsbbbq 9505590 9505579 2026-11-01T12:31:57Z ThomasPusch 1869 9505590 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Herbert William Trimpe'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 037qvfagvjn9869mdp7mkcz5tbx2qi7 9505610 9505590 2026-11-01T12:55:12Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9505610 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | priskribo = en novembro 2008 |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Herbert William Trimpe'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. [[dosiero:4.11.15HerbTrimpeByLuigiNovi1.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la 11-an de aprilo 2015, du tagojn antaŭ lia morto}}]] {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] rlykospsd16rzcxaci952ackqwb94e6 9505617 9505610 2026-11-01T13:00:30Z ThomasPusch 1869 9505617 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | priskribo = en novembro 2008 |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Herbert William Trimpe'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. Inter 1972 kaj 2005 li estis edzo de la kolega desegnistino de bildliteraturo Linda Fite. [[dosiero:4.11.15HerbTrimpeByLuigiNovi1.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la 11-an de aprilo 2015, du tagojn antaŭ lia morto}}]] {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] lwb2gu6uidgdxdydw7zbhamclnyp5oh 9505666 9505617 2026-11-01T13:37:57Z ThomasPusch 1869 La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. 9505666 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | priskribo = en novembro 2008 |loko de naskiĝo = Peekskill, [[kantono Westchester]] de la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] |loko de morto = Hurley, [[kantono Ulster]] de la sama subŝtato }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Herbert William Trimpe'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 26-an de majo 1939 en la loĝloko Peekskill, [[kantono Westchester]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Jorkio]] kaj mortis la 13-an de aprilo 2015 en aĝo de 75 jaroj en la loĝloko Hurley, [[kantono Ulster]] en la sama subŝtato. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. Inter 1972 kaj 2005 li estis edzo de la kolega desegnistino de bildliteraturo Linda Fite. [[dosiero:4.11.15HerbTrimpeByLuigiNovi1.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la 11-an de aprilo 2015, du tagojn antaŭ lia morto}}]] {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{vivtempo|Trimpe, H}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 0wase8nxyukckcctc7yf7hjqc5knvu0 0 956191 9505554 2026-11-01T12:01:55Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]]..." 9505554 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 13gfugx07s2lir73reeysziai5j7dif 9505557 9505554 2026-11-01T12:03:49Z ThomasPusch 1869 9505557 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 12tligy8rbddfq5t0ojkw0mc70r2bna 9505569 9505557 2026-11-01T12:17:00Z ThomasPusch 1869 9505569 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[usono|usona]] [[desegnisto]] de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la en [[]], do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li kun [[Len Wein]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 259310myf9k7c7rlltj0q1tgau4vndh 9505573 9505569 2026-11-01T12:23:29Z ThomasPusch 1869 9505573 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[usono|usona]] [[desegnisto]], verkisto kaj eldonisto de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 12-an de junio 1948 en [[Nov-Jorko]] kaj mortis 69-jaraĝa la 10-an de septembro 2017 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]. Interalie li kun [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 4bpw9gadr18ny5cy0cxmbqx1us05hyt 9505588 9505573 2026-11-01T12:29:55Z ThomasPusch 1869 9505588 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Leonard Norman Wein'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]], verkisto kaj eldonisto de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 12-an de junio 1948 en [[Nov-Jorko]] kaj mortis 69-jaraĝa la 10-an de septembro 2017 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]. Interalie li kun [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] ayca9x18ew8zju6la45q3ychnwmumz4 9505668 9505588 2026-11-01T13:39:12Z ThomasPusch 1869 + retejo 9505668 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Leonard Norman Wein'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]], verkisto kaj eldonisto de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 12-an de junio 1948 en [[Nov-Jorko]] kaj mortis 69-jaraĝa la 10-an de septembro 2017 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]. Interalie li kun [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, ankoraŭ plene funkcianta fine de 2026) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] ttp7rhfey4es89o46wz1onpjwoap95i 9505669 9505668 2026-11-01T13:40:33Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9505669 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Leonard Norman Wein'', estis [[usono|usona]] [[desegnisto]], verkisto kaj eldonisto de [[bildliteraturo]]. Li naskiĝis la 12-an de junio 1948 en [[Nov-Jorko]] kaj mortis 69-jaraĝa la 10-an de septembro 2017 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]. Interalie li kun [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] estas unu el tri invenintoj de la bildliteratura rolo ''[[Wolverine]]'' ("[[gulo]]"), fikcia [[superheroo]] de la eldonejo ''[[Marvel Comics]]'' kaj membro de la heroa teamo ''[[X-Men]]'' de samtema serio de [[bildrakonto]]j, kiuj ankaŭ poste estis refaritaj kiel [[X-Men (filmo)|kinejaj filmoj]], kaj kiel serio de [[videoludo]]j. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}, ankoraŭ plene funkcianta fine de 2026) <!-- jen aktuala arkivigo: https://lenwein.blogspot.com --> {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|bildliteraturo}} {{orfa|bildliteraturo}} {{vivtempo|Wein, L}} [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] 207bh4ogwyyyldlkikr1qy9mk08swi4 0 956192 9505561 2026-11-01T12:13:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Franco Andrea BONELLI''' (10-an de novembro 1784 – 18-an de novembro 1830) estis itala [[ornitologo]], [[entomologo]] kaj kolektanto. Li laboris ĉe la [[Universitato de Torino]] kaj partoprenis en la organizado de la kolektoj de la muzeo pri naturhistorio. La filoskopo de Bonelli (nun dividita en du speciojn nome ''Phylloscopus bonelli'' kaj ''Phylloscopus orientalis'') kaj la [[aglo de Bonelli]] estas nomitaj laŭ li. En..." 9505561 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Franco Andrea BONELLI''' (10-an de novembro 1784 – 18-an de novembro 1830) estis itala [[ornitologo]], [[entomologo]] kaj kolektanto. Li laboris ĉe la [[Universitato de Torino]] kaj partoprenis en la organizado de la kolektoj de la muzeo pri naturhistorio. La filoskopo de Bonelli (nun dividita en du speciojn nome ''Phylloscopus bonelli'' kaj ''Phylloscopus orientalis'') kaj la [[aglo de Bonelli]] estas nomitaj laŭ li. En 1811, Bonelli estis finfine nomumita profesoro pri zoologio ĉe la Universitato de Torino kaj konservisto de la Muzeo pri Naturhistorio kaj Zoologio. Dum sia tempo ĉe la universitato, li kreis unu el la plej grandaj ornitologiaj kolektoj en Eŭropo. En 1811, Bonelli verkis Katalogon de Birdoj de Piemonto, en kiu li priskribis 262 speciojn. Bonelli estas precipe konata pro sia laboro pri birdoj kaj pri la skarabfamilio ''[[Grundoskarabo|Carabidae]]''. Ĉar li estis frua esploristo pri [[koleoptero]]j, multaj el liaj genroj poste fariĝis familioj, subfamilioj kaj triboj. Krome, multaj el liaj genroj ankoraŭ ekzistas, ekzemple Omophroninae; Pseudomorphinae; Brachininae; Trechinae; Harpalinae; Pseudomorphinae; Siagoninae; Pterostichinae kaj Scaritinae; Dromiidae 1810; tribo Pterostichini ktp. La posteulo de Bonelli ĉe la Muzeo de Torino estis Carlo Giuseppe Gené. Lia filo estis Cesare Bonelli, itala Ministro pri Milito de 1878 ĝis 1880. ==Verkoj== * ''Catalogue des Oiseaux du Piemont'' (1811). * Observations Entomologique. Première partie. ''Mém. Acad. Sci. Turin'' 18: 21–78, Tabula Synoptica (1810). * Observations entomologiques. Deuxieme partie. ''Mém. Acad. Sci. Turin'' 20: 433-484 (1813) ==Fontoj== * Achille Casale kaj Pier Mauro Giachino "Franco Andrea Bonelli (1784-1830), an Entomologist in Turin at the Beginning of the XIX century", en ''Proceedings of a Symposium (28 August 1996, Florence, Italy). Phylogeny and Classification of Caraboidea''. XX International Congress of Entomology, Museo Regionale di Scienze Naturali Torino (1998). <!--Translated from French Wikipedia--> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bonelli, Franco Andrea}} [[Kategorio:Italaj entomologoj]] [[Kategorio:Italaj ornitologoj]] sb48pviyo79gsekyt3drrlbierd88vz 9505567 9505561 2026-11-01T12:16:44Z Kani 670 9505567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Franco Andrea BONELLI''' (10-an de novembro 1784 – 18-an de novembro 1830) estis itala [[ornitologo]], [[entomologo]] kaj kolektanto. Li laboris ĉe la [[Universitato de Torino]] kaj partoprenis en la organizado de la kolektoj de la muzeo pri naturhistorio. La filoskopo de Bonelli (nun dividita en du speciojn nome ''Phylloscopus bonelli'' kaj ''Phylloscopus orientalis'') kaj la [[aglo de Bonelli]] estas nomitaj laŭ li. En 1811, Bonelli estis finfine nomumita profesoro pri zoologio ĉe la Universitato de Torino kaj konservisto de la Muzeo pri Naturhistorio kaj Zoologio. Dum sia tempo ĉe la universitato, li kreis unu el la plej grandaj ornitologiaj kolektoj en Eŭropo. En 1811, Bonelli verkis Katalogon de Birdoj de Piemonto, en kiu li priskribis 262 speciojn. Bonelli estas precipe konata pro sia laboro pri birdoj kaj pri la skarabfamilio ''[[Grundoskarabo|Carabidae]]''. Ĉar li estis frua esploristo pri [[koleoptero]]j, multaj el liaj genroj poste fariĝis familioj, subfamilioj kaj triboj. Krome, multaj el liaj genroj ankoraŭ ekzistas, ekzemple Omophroninae; Pseudomorphinae; Brachininae; Trechinae; Harpalinae; Pseudomorphinae; Siagoninae; Pterostichinae kaj Scaritinae; Dromiidae 1810; tribo Pterostichini ktp. La posteulo de Bonelli ĉe la Muzeo de Torino estis Carlo Giuseppe Gené. Lia filo estis Cesare Bonelli, itala Ministro pri Milito de 1878 ĝis 1880. ==Verkoj== * ''Catalogue des Oiseaux du Piemont'' (1811). * Observations Entomologique. Première partie. ''Mém. Acad. Sci. Turin'' 18: 21–78, Tabula Synoptica (1810). * Observations entomologiques. Deuxieme partie. ''Mém. Acad. Sci. Turin'' 20: 433-484 (1813) ==Fontoj== * Achille Casale kaj Pier Mauro Giachino "Franco Andrea Bonelli (1784-1830), an Entomologist in Turin at the Beginning of the XIX century", en ''Proceedings of a Symposium (28 August 1996, Florence, Italy). Phylogeny and Classification of Caraboidea''. XX International Congress of Entomology, Museo Regionale di Scienze Naturali Torino (1998). <!--Translated from French Wikipedia--> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bonelli, Franco Andrea}} [[Kategorio:Italaj entomologoj]] [[Kategorio:Italaj ornitologoj]] a7lzh2gu8rv5fkp8a72zmidt8vfizki 1 956193 9505624 2026-11-01T13:09:40Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? ~~~~" 9505624 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 1 nov. 2026 (UTC) egcpp4r3xt6adongf21o5eogwhu5fxc 9505629 9505624 2026-11-01T13:16:22Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9505629 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 1 nov. 2026 (UTC) :Mi ligis ĝin per nova alidirektilo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) 2rpaw1ct8p0qgu4gnu94pvlz064mnqz 9505631 9505629 2026-11-01T13:19:02Z ThomasPusch 1869 9505631 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 1 nov. 2026 (UTC) :Mi ligis ĝin per nova alidirektilo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) ::Brile. Se nur ĉiujn "problemojn de mankaj paĝoj" oni povus tiom simple kaj rapide solvi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 1 nov. 2026 (UTC) mren8x861brjtkle74t9pqzoymqzmp8 9505632 9505631 2026-11-01T13:23:50Z ThomasPusch 1869 9505632 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 1 nov. 2026 (UTC) :Mi ligis ĝin per nova alidirektilo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) ::Brile. Se nur ĉiujn "problemojn de mankaj paĝoj" oni povus tiom simple kaj rapide solvi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Oficiala retejo == Cetere, la oficiala retejo http://www.co.ulster.ny.us, hodiaŭ estas plene morta, mi supozas laŭ la retkrozila indiko, ke ne nur el Eŭropo, sed entute. Povus esti dumtempa fuŝo. La alilingvaj versioj aŭ vikidatumoj ankoraŭ nenion rimarkas. Indus kelkajn tagojn atendi kaj tiam decidi, ĉu plene elpreni la ligilon ĉi tie kaj en vikidatumoj, se la morta stato daŭros. ffqm8pgb376odq2xqi3dp4bi1ilhd1t 9505633 9505632 2026-11-01T13:23:59Z ThomasPusch 1869 /* Oficiala retejo */ 9505633 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Vi en novembro 2023 enkonstruis novan ruĝan ligilon [[Permanenta Kortumo de Arbitracio]] en Hago. Ĉu vi eble volas fari tiun tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 1 nov. 2026 (UTC) :Mi ligis ĝin per nova alidirektilo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) ::Brile. Se nur ĉiujn "problemojn de mankaj paĝoj" oni povus tiom simple kaj rapide solvi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 1 nov. 2026 (UTC) == Oficiala retejo == Cetere, la oficiala retejo http://www.co.ulster.ny.us, hodiaŭ estas plene morta, mi supozas laŭ la retkrozila indiko, ke ne nur el Eŭropo, sed entute. Povus esti dumtempa fuŝo. La alilingvaj versioj aŭ vikidatumoj ankoraŭ nenion rimarkas. Indus kelkajn tagojn atendi kaj tiam decidi, ĉu plene elpreni la ligilon ĉi tie kaj en vikidatumoj, se la morta stato daŭros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:23, 1 nov. 2026 (UTC) hh61b7kb3x94pf29fpb68u2bgf75ri0 0 956194 9505628 2026-11-01T13:15:51Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] 9505628 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] 16blqih9qw4weo45h1urb8mgkmpizcb 1 956195 9505630 2026-11-01T13:16:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Filozofo|Yekrats}} La kantona retejo http://www.nassaucountyny.gov hodiaŭ ne estas atingebla el okcidenta Eŭropo, laŭ geopolitika blokiĝo, kvazaŭ okcidenta Eŭropo estus bloko malamika al Usono. Ĉu vi povus kontroli ĉu la retejo ankoraŭ estas atingebla ene de Usono?? Se ne, tiam la retejo havus tute neniun restan valoron... ~~~~" 9505630 wikitext text/x-wiki {{re|Filozofo|Yekrats}} La kantona retejo http://www.nassaucountyny.gov hodiaŭ ne estas atingebla el okcidenta Eŭropo, laŭ geopolitika blokiĝo, kvazaŭ okcidenta Eŭropo estus bloko malamika al Usono. Ĉu vi povus kontroli ĉu la retejo ankoraŭ estas atingebla ene de Usono?? Se ne, tiam la retejo havus tute neniun restan valoron... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) r9kq8sh1e2g0y13xd15j4br7xennvrw 9505779 9505630 2026-11-01T16:14:14Z Filozofo 3592 /* */ Respondo 9505779 wikitext text/x-wiki {{re|Filozofo|Yekrats}} La kantona retejo http://www.nassaucountyny.gov hodiaŭ ne estas atingebla el okcidenta Eŭropo, laŭ geopolitika blokiĝo, kvazaŭ okcidenta Eŭropo estus bloko malamika al Usono. Ĉu vi povus kontroli ĉu la retejo ankoraŭ estas atingebla ene de Usono?? Se ne, tiam la retejo havus tute neniun restan valoron... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 1 nov. 2026 (UTC) :Mi sukcese malfermis retejon de kantono, alklakinte tiun ĉi retadreson. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:14, 1 nov. 2026 (UTC) 7vpvgzxuivbbq9v8umrbsrdosk4mkos 0 956196 9505634 2026-11-01T13:24:01Z Crosstor 3176 historiisto 9505634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} dediĉas siajn librojn en 2025 |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉaba ĵebOk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zsebők Csaba''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]], [[poeto]], [[muzikisto]] (gitaristo, kantisto). {{Paĝonomo}}<ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|1|6}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris [[magistro]]n en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] en [[2002]]. Ĝuste post jardeko li doktoriĝis el historio en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''A macedónkérdés 1878-tól az első világháború végéig és a macedón nemzet kialakulásának kezdetei'' (2001) * ''Sejtjeidben élnék'' (poemaro, 2011) * ''A macedónkérdés Bulgáriában 1919-1934 - magyar diplomaták szemével'' ([[disertaĵo]], 2012) * ''A tiszta forradalom - franciaországi magyar szemmel'' (2015) * ''Végtelenjeinken hajózunk'' (poemaro, 2017) * ''Az 56-os "Pilvax" költő-forradalmára'' (2026) == Fontoj == * [https://holdkatlan.hu/index.php/szerzok/485- datenoj kun foto] * [https://fovarosiormeny.hu/dr-zsebok-csaba-tortenesz-iro/ datenoj kun foto] * [https://btk.kre.hu/zsebok-csaba biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zsebok Csaba}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} c8ht9mow704iq3dng2gb9sxapuwwbti 9505677 9505634 2026-11-01T13:50:25Z Crosstor 3176 finredakto 9505677 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} dediĉas siajn librojn en 2025 |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [ĉaba ĵebOk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zsebők Csaba''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]], [[poeto]], [[muzikisto]] (gitaristo, kantisto, tekstopoeto). {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1704744&date=2026-11-01 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|1|6}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris [[magistro]]n en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] en [[2002]]. Ĝuste post jardeko li doktoriĝis el historio en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Ekde 2015 li estis [[docento]], jaron poste ankaŭ katedrestro en [[:en:Wekerle Business School]], krome inter 2015-2026 li ankaŭ esploris en [[Sofio]]. Inter 2023-2026 li instruis en kolegio de la kalvinana universitato. Libertempe li muzikadis makedonajn muzikojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A macedónkérdés 1878-tól az első világháború végéig és a macedón nemzet kialakulásának kezdetei'' (2001) * ''Sejtjeidben élnék'' (poemaro, 2011) * ''A macedónkérdés Bulgáriában 1919-1934 - magyar diplomaták szemével'' ([[disertaĵo]], 2012) * ''A tiszta forradalom - franciaországi magyar szemmel'' (2015) * ''Végtelenjeinken hajózunk'' (poemaro, 2017) * ''Az 56-os "Pilvax" költő-forradalmára'' (2026) == Fontoj == * [https://holdkatlan.hu/index.php/szerzok/485- datenoj kun foto] * [https://fovarosiormeny.hu/dr-zsebok-csaba-tortenesz-iro/ datenoj kun foto] * [https://btk.kre.hu/zsebok-csaba biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zsebok Csaba}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nf8dxa46yy17q47fc60jkk5d899r3zj 0 956197 9505635 2026-11-01T13:24:43Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1381978073|Judy Collins]]" 9505635 wikitext text/x-wiki '''Judith Marjorie COLLINS''' (naskita la 1-an de majo 1939 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]]) estas usona kantistino-kantverkistino kaj muzikistino kun kariero daŭranta preskaŭ sep jardekojn. Dokumenta reĝisoro nomumita por [[Oskar-premio]] kaj registranta artistino por [[Grammy Award|Grammy-premio]], ŝi estas konata pro siaj eklektikaj gustoj rilate al la materialo, kiun ŝi registras (kiu inkluzivis [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Kontreo|kontreon]], muzikajn melodiojn, [[Pop-muziko|popmuzikon]], [[Rokenrolo|rokenrolon]] kaj normojn), pro sia [[Aktivismo|socia aktivismo]], kaj pro la klareco de sia voĉo. Ŝia diskografio konsistas el 36 studialbumoj, naŭ koncertalbumoj, multaj kompilaĵoj, kvar ferialbumoj, kaj 21 [[Unuopaĵo|unuopaĵoj]]. Ŝi prezentas ĉefe [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Folkroko|folkrokon]] kaj [[Pop-muziko|popmuzikon]]. Multajn el ŝiaj kantoj karakterizas klara kantado aŭ orkestrecaj-teatraj aranĝoj. Ŝi influis multajn kantistojn, plej precipe [[Leonard Cohen]], [[Joni Mitchell]], kaj [[Randy Newman]]. * {{Oficiala retejo|http://www.judycollins.com}} * [http://www.personallifemedia.com/podcasts/living-dialogues/episode004-judy-collins-sanity-grace.html Aŭdia intervjuo kun Judy Collins] * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/04/07/midmorning2/ Aŭdia intervjuo, Minnesota Public Radio la 7-a de aprilo 2009] * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb nomo|0172423}} * [https://web.archive.org/web/20120210160152/http://woodsongs.com/showdetailspage.asp?SN=549 Judy Collins profilo (#549)] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj sopranistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantverkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistinoj]] fnpzyr7yamnczj6ipp5zo2fwg56m877 9505636 9505635 2026-11-01T13:26:57Z Sj1mor 12103 9505636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith Marjorie COLLINS''' (naskita la 1-an de majo 1939 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]]) estas usona kantistino-kantverkistino kaj muzikistino kun kariero daŭranta preskaŭ sep jardekojn. Dokumenta reĝisoro nomumita por [[Oskar-premio]] kaj registranta artistino por [[Grammy Award|Grammy-premio]], ŝi estas konata pro siaj eklektikaj gustoj rilate al la materialo, kiun ŝi registras (kiu inkluzivis [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Kontreo|kontreon]], muzikajn melodiojn, [[Pop-muziko|popmuzikon]], [[Rokenrolo|rokenrolon]] kaj normojn), pro sia [[Aktivismo|socia aktivismo]], kaj pro la klareco de sia voĉo. Ŝia diskografio konsistas el 36 studialbumoj, naŭ koncertalbumoj, multaj kompilaĵoj, kvar ferialbumoj, kaj 21 [[Unuopaĵo|unuopaĵoj]]. Ŝi prezentas ĉefe [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Folkroko|folkrokon]] kaj [[Pop-muziko|popmuzikon]]. Multajn el ŝiaj kantoj karakterizas klara kantado aŭ orkestrecaj-teatraj aranĝoj. Ŝi influis multajn kantistojn, plej precipe [[Leonard Cohen]], [[Joni Mitchell]], kaj [[Randy Newman]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.judycollins.com}} * [http://www.personallifemedia.com/podcasts/living-dialogues/episode004-judy-collins-sanity-grace.html Aŭdia intervjuo kun Judy Collins] * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/04/07/midmorning2/ Aŭdia intervjuo, Minnesota Public Radio la 7-a de aprilo 2009] * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb nomo|0172423}} * [https://web.archive.org/web/20120210160152/http://woodsongs.com/showdetailspage.asp?SN=549 Judy Collins profilo (#549)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Collins, Judy}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj sopranistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantverkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] jzmiaakls0pkubm0v3c77n6ec7xitn5 9505641 9505636 2026-11-01T13:29:32Z Sj1mor 12103 9505641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith Marjorie COLLINS''' (naskita la 1-an de majo 1939 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]]) estas usona kantistino-kantverkistino kaj muzikistino kun kariero daŭranta preskaŭ sep jardekojn. Dokumenta reĝisoro nomumita por [[Oskar-premio]] kaj registranta artistino por [[Grammy Award|Grammy-premio]], ŝi estas konata pro siaj eklektikaj gustoj rilate al la materialo, kiun ŝi registras (kiu inkluzivis [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Kontreo|kontreon]], muzikajn melodiojn, [[Pop-muziko|popmuzikon]], [[Rokenrolo|rokenrolon]] kaj normojn), pro sia [[Aktivismo|socia aktivismo]], kaj pro la klareco de sia voĉo. Ŝia diskografio konsistas el 36 studialbumoj, naŭ koncertalbumoj, multaj kompilaĵoj, kvar ferialbumoj, kaj 21 [[Unuopaĵo|unuopaĵoj]]. Ŝi prezentas ĉefe [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Folkroko|folkrokon]] kaj [[Pop-muziko|popmuzikon]]. Multajn el ŝiaj kantoj karakterizas klara kantado aŭ orkestrecaj-teatraj aranĝoj. Ŝi influis multajn kantistojn, plej precipe [[Leonard Cohen]], [[Joni Mitchell]], kaj [[Randy Newman]]. == Aktivismo == Kiel multaj protestaj kantistoj de [[1960-aj jaroj|la 1960-aj jaroj]], Collins estis altirita al [[Aktivismo|socia aktivismo]] kaj [[liberalismo]]. Interalie, ŝi komponis baladon nomitan "Che" pri la revoluciulo [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]]. Collins identiĝis kun la [[Pacismo|pacifista]] movado de [[Hipio|la Florinfanoj]] "Junulara Internacia Partio" kaj amikiĝis kun ĝiaj gvidantoj, [[Abbie Hoffman|Avi Hoffman]] kaj [[ג'רי רובין|Jerry Rubin]]. Ŝi ĉeestis la fondan konferencon de la movado en 1968. En 1969, ŝi atestis en la [[Ĉikago|Ĉikaga]] tribunalejo, kie Hoffman kaj Rubin estis juĝitaj pro [[הפרות סדר|tumulto]]. Dum ŝia atesto, ŝi komencis kanti la kanton de [[Pete Seeger]] " [[Ĉiuj floroj estas for|Where Have All the Flowers Gone]] ?". kaj estis riproĉita de la prokuroro kaj la juĝisto. Collins nuntempe reprezentas la [[UNICEF|Infanfonduson de Unuiĝintaj Nacioj]] (UNICEF) kaj aktivas en kampanjoj por senigo [[Tera mino|de teraj minoj]] ĉirkaŭ la mondo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.judycollins.com}} * [http://www.personallifemedia.com/podcasts/living-dialogues/episode004-judy-collins-sanity-grace.html Aŭdia intervjuo kun Judy Collins] * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/04/07/midmorning2/ Aŭdia intervjuo, Minnesota Public Radio la 7-a de aprilo 2009] * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb nomo|0172423}} * [https://web.archive.org/web/20120210160152/http://woodsongs.com/showdetailspage.asp?SN=549 Judy Collins profilo (#549)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Collins, Judy}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj sopranistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantverkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] 7utgq7c4tsctuq0xp9qttza35rzxval 9505646 9505641 2026-11-01T13:30:47Z Sj1mor 12103 9505646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith Marjorie COLLINS''' (naskita la 1-an de majo 1939 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]]) estas usona kantistino-kantverkistino kaj muzikistino kun kariero daŭranta preskaŭ sep jardekojn. Dokumenta reĝisoro nomumita por [[Oskar-premio]] kaj registranta artistino por [[Grammy Award|Grammy-premio]], ŝi estas konata pro siaj eklektikaj gustoj rilate al la materialo, kiun ŝi registras (kiu inkluzivis [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Kontreo|kontreon]], muzikajn melodiojn, [[Pop-muziko|popmuzikon]], [[Rokenrolo|rokenrolon]] kaj normojn), pro sia [[Aktivismo|socia aktivismo]], kaj pro la klareco de sia voĉo. Ŝia diskografio konsistas el 36 studialbumoj, naŭ koncertalbumoj, multaj kompilaĵoj, kvar ferialbumoj, kaj 21 [[Unuopaĵo|unuopaĵoj]]. Ŝi prezentas ĉefe [[Folkmuziko|popolmuzikon]], [[Folkroko|folkrokon]] kaj [[Pop-muziko|popmuzikon]]. Multajn el ŝiaj kantoj karakterizas klara kantado aŭ orkestrecaj-teatraj aranĝoj. Ŝi influis multajn kantistojn, plej precipe [[Leonard Cohen]], [[Joni Mitchell]], kaj [[Randy Newman]]. == Aktivismo == Kiel multaj protestaj kantistoj de [[1960-aj jaroj|la 1960-aj jaroj]], Collins estis altirita al [[Aktivismo|socia aktivismo]] kaj [[liberalismo]]. Interalie, ŝi komponis baladon nomitan "Che" pri la revoluciulo [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]]. Collins identiĝis kun la [[Pacismo|pacifista]] movado de [[Hipio|la Florinfanoj]] "Junulara Internacia Partio" kaj amikiĝis kun ĝiaj gvidantoj, [[Abbie Hoffman]] kaj Jerry Rubin. Ŝi ĉeestis la fondan konferencon de la movado en 1968. En 1969, ŝi atestis en la [[Ĉikago|Ĉikaga]] tribunalejo, kie Hoffman kaj Rubin estis juĝitaj pro [[tumulto]]. Dum ŝia atesto, ŝi komencis kanti la kanton de [[Pete Seeger]] " [[Ĉiuj floroj estas for|Where Have All the Flowers Gone]] ?". kaj estis riproĉita de la prokuroro kaj la juĝisto. Collins nuntempe reprezentas la [[UNICEF|Infanfonduson de Unuiĝintaj Nacioj]] (UNICEF) kaj aktivas en kampanjoj por senigo [[Tera mino|de teraj minoj]] ĉirkaŭ la mondo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.judycollins.com}} * [http://www.personallifemedia.com/podcasts/living-dialogues/episode004-judy-collins-sanity-grace.html Aŭdia intervjuo kun Judy Collins] * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/04/07/midmorning2/ Aŭdia intervjuo, Minnesota Public Radio la 7-a de aprilo 2009] * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb nomo|0172423}} * [https://web.archive.org/web/20120210160152/http://woodsongs.com/showdetailspage.asp?SN=549 Judy Collins profilo (#549)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Collins, Judy}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj sopranistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantverkistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] n8ui3ho3n29q8xb9ttzlk8rp3qalnq4 1 956198 9505640 2026-11-01T13:29:19Z ThomasPusch 1869 /* Oficiala retejo */ nova sekcio 9505640 wikitext text/x-wiki == Oficiala retejo == Cetere, la oficiala retejo https://www.westchestercountyny.gov indikita en vikidatumoj, hodiaŭ estas plene morta, kaj la retejo http://www.westchestergov.com indikita en la angla vikipedio estas same morta - mi supozas laŭ la retkrozila indiko, ke ne nur el Eŭropo, sed entute. Povus esti dumtempa fuŝo. La alilingvaj versioj aŭ vikidatumoj ankoraŭ nenion mison rimarkis. Indus kelkajn tagojn atendi kaj tiam decidi, ĉu necesas plene rezigni pri oficiala retejo, se la morta stato daŭros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:23, 1 nov. 2026 (UTC) 9jj71nd6l8arq89y8cf8qoxlhnaatnk 9505643 9505640 2026-11-01T13:29:44Z ThomasPusch 1869 9505643 wikitext text/x-wiki == Oficiala retejo == Cetere, la oficiala retejo https://www.westchestercountyny.gov indikita en vikidatumoj, hodiaŭ estas plene morta, kaj la retejo http://www.westchestergov.com indikita en la angla vikipedio estas same morta - mi supozas laŭ la retkrozila indiko, ke ne nur el Eŭropo, sed entute. Povus esti dumtempa fuŝo. La alilingvaj versioj aŭ vikidatumoj ankoraŭ neniun mison rimarkis. Indus kelkajn tagojn atendi kaj tiam decidi, ĉu necesas plene rezigni pri oficiala retejo, se la morta stato daŭros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:23, 1 nov. 2026 (UTC) clw222tdoo2sx6xr5xw7d026ynt59uo 0 956199 9505653 2026-11-01T13:34:40Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1380839732|Randy Newman]]" 9505653 wikitext text/x-wiki '''Randall Stuart NEWMAN''' (naskita la 28-an de novembro 1943 en [[Los-Anĝeleso]]) estas usona kantisto-kantverkisto, pianisto, komponisto kaj aranĝisto. Naskita en [[Los-Anĝeleso]] al grandfamilio de holivudaj filmkomponistoj, li estas konata pro siaj kantoj inspiritaj de [[Amerikanaĵo (muziko)|Amerikana]] muziko, [[Rotikeco|ne-rhoza]] kantado kun sudakĉento, kaj kantotekstoj kiuj ofte estas mordaj aŭ satiraj kaj liveritaj de nefidinda rakontanto. Ekde la 1990-aj jaroj, li laboris ĉefe en [[Filmomuziko|filmmuziko]], plej populare por Disney kaj [[Pixar]]. Newman komencis sian profesian karieron en la fruaj 1960-aj jaroj komponante [[Teatromuziko|akompanan muzikon]] por televido kaj poste verkante britajn furoraĵojn por agoj kiel [[Cilla Black]], Gene Pitney kaj la Alan Price Set. Post kiam li formis parton de kreiva rondo ĉe Warner Bros. Records en 1966, la kompanio publikigis lian unuan soloan albumon, ''Randy Newman'' (1968). Aliaj artistoj poste ĝuis furorlistsukceson per registradoj de liaj kantoj " Mama Told Me Not to Come " (1967), " I Think It's Going to Rain Today " (1968), kaj " You Can Leave Your Hat On " (1972). Liaj propraj sukcesoj kiel registranta artisto inkluzivas " Short People " (1977), " I Love LA " (1983), kaj " You've Got a Friend in Me " (1995). Tri el liaj dek unu studialbumoj atingis la usonan supran 40: ''Good Old Boys'' (1974), ''Little Criminals'' (1977), kaj ''Harps and Angels'' (2008). Newman ricevis multajn laŭdojn, inkluzive de du [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]] (el 22 nomumoj), tri Emmy-premioj, sep [[Grammy Award|Grammy-premioj]], kaj ankaŭ nomumoj por [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA-premio]] kaj sep [[Premio Ora Globo|Golden Globe-premioj]]. Liaj premiitaj filmverkoj inkluzivas ''Ragtime'' (1981), ''The Natural'' (1984), ''[[Toy Story]]'' (1995), ''[[A Bug's Life]]'' (1998), ''Pleasantville'' (1998), ''Monsters, Inc.'' (2001), ''Cars'' (2006), ''[[The Princess and the Frog]]'' (2009), ''[[Toy Story 3]]'' (2010), kaj ''Marriage Story'' (2019). Li estis honorita per la Premio Guberniestro de la Recording Academy en 2003, premio Disney Legend en 2007, <ref name="awards">{{Citaĵo el la reto|retejo=Randynewman.com|arkivdato=April 3, 2012}}</ref> <ref name="Disney">{{Citaĵo el la reto|arkivdato=June 9, 2011}}</ref> kaj enkondukiĝoj en la [[Kantoverkista Famulejo|Kantverkistojn Halon de Famo]] en 2002 kaj la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo|Rokenrolan Halon de Famo]] en 2013. <ref name="rockhall">{{Citaĵo el novaĵo|arkivdato=December 14, 2012}}</ref> * {{Oficiala retejo|http://www.randynewman.com}} * {{IMDb nomo|5271}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de televida muziko]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Usonaj dirigentoj]] [[Kategorio:Usonaj baritonoj]] [[Kategorio:Usonaj ateistoj]] 7t3ielj6chvb2ifzn3kb4y7fly6g7pc 9505654 9505653 2026-11-01T13:35:48Z Sj1mor 12103 9505654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Randall Stuart NEWMAN''' (naskita la 28-an de novembro 1943 en [[Los-Anĝeleso]]) estas usona kantisto-kantverkisto, pianisto, komponisto kaj aranĝisto. Naskita en [[Los-Anĝeleso]] al grandfamilio de holivudaj filmkomponistoj, li estas konata pro siaj kantoj inspiritaj de [[Amerikanaĵo (muziko)|Amerikana]] muziko, [[Rotikeco|ne-rhoza]] kantado kun sudakĉento, kaj kantotekstoj kiuj ofte estas mordaj aŭ satiraj kaj liveritaj de nefidinda rakontanto. Ekde la 1990-aj jaroj, li laboris ĉefe en [[Filmomuziko|filmmuziko]], plej populare por Disney kaj [[Pixar]]. Newman komencis sian profesian karieron en la fruaj 1960-aj jaroj komponante [[Teatromuziko|akompanan muzikon]] por televido kaj poste verkante britajn furoraĵojn por agoj kiel [[Cilla Black]], Gene Pitney kaj la Alan Price Set. Post kiam li formis parton de kreiva rondo ĉe Warner Bros. Records en 1966, la kompanio publikigis lian unuan soloan albumon, ''Randy Newman'' (1968). Aliaj artistoj poste ĝuis furorlistsukceson per registradoj de liaj kantoj " Mama Told Me Not to Come " (1967), " I Think It's Going to Rain Today " (1968), kaj " You Can Leave Your Hat On " (1972). Liaj propraj sukcesoj kiel registranta artisto inkluzivas " Short People " (1977), " I Love LA " (1983), kaj " You've Got a Friend in Me " (1995). Tri el liaj dek unu studialbumoj atingis la usonan supran 40: ''Good Old Boys'' (1974), ''Little Criminals'' (1977), kaj ''Harps and Angels'' (2008). Newman ricevis multajn laŭdojn, inkluzive de du [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]] (el 22 nomumoj), tri Emmy-premioj, sep [[Grammy Award|Grammy-premioj]], kaj ankaŭ nomumoj por [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA-premio]] kaj sep [[Premio Ora Globo|Golden Globe-premioj]]. Liaj premiitaj filmverkoj inkluzivas ''Ragtime'' (1981), ''The Natural'' (1984), ''[[Toy Story]]'' (1995), ''[[A Bug's Life]]'' (1998), ''Pleasantville'' (1998), ''Monsters, Inc.'' (2001), ''Cars'' (2006), ''[[The Princess and the Frog]]'' (2009), ''[[Toy Story 3]]'' (2010), kaj ''Marriage Story'' (2019). Li estis honorita per la Premio Guberniestro de la Recording Academy en 2003, premio Disney Legend en 2007,<ref name="awards2">{{cite web|url=http://randynewman.com/category/chronology/|website=Randynewman.com|title=Chronology|access-date=July 29, 2011|archive-date=April 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403091001/http://randynewman.com/category/chronology/|url-status=live}}</ref><ref name="Disney2">{{cite web|url=http://legends.disney.go.com/legends/detail?key=Randy+Newman|title=Randy Newman Disney Legend|work=D23.com|access-date=September 28, 2014|archive-date=June 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609194749/http://legends.disney.go.com/legends/detail?key=Randy+Newman|url-status=live}}</ref> kaj enkondukiĝoj en la [[Kantoverkista Famulejo|Kantverkistojn Halon de Famo]] en 2002 kaj la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo|Rokenrolan Halon de Famo]] en 2013. <ref name="rockhall">{{cite news|url=http://rockhall.com/pressroom/announcements/2013-inductees/|title=Rock and Roll Hall of Fame Announces 2013 Inductees|work=Rock and Roll Hall of Fame|date=December 11, 2012|access-date=December 11, 2012|archive-date=December 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214014529/http://rockhall.com/pressroom/announcements/2013-inductees/|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.randynewman.com}} * {{IMDb nomo|5271}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Newman, Randy}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de televida muziko]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Usonaj dirigentoj]] [[Kategorio:Usonaj baritonoj]] [[Kategorio:Usonaj ateistoj]] aacsix1dlbdz71zs9tns74pyjbc809a 1 956200 9505656 2026-11-01T13:36:18Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La hodiaŭ farita teksto nun m estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9505656 wikitext text/x-wiki La hodiaŭ farita teksto nun m estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 1 nov. 2026 (UTC) m17ndwdi0y0l57y2p6jcqu4456hmdgd 9505657 9505656 2026-11-01T13:36:34Z ThomasPusch 1869 9505657 wikitext text/x-wiki La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 1 nov. 2026 (UTC) eshc61x96065t1r4r6doh9ijb7d5g7x 1 956201 9505665 2026-11-01T13:37:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9505665 wikitext text/x-wiki La hodiaŭ farita teksto nun jam estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], kaj eblas forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:37, 1 nov. 2026 (UTC) tdcwlutub2rl1yya3humcn6qatsxm2a 1 956202 9505672 2026-11-01T13:45:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi nun kreis tri artikolajn ĝermojn por biografio de [[Len Wein]], [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]], kvankam mi tute ne konas la serion aŭ iun de la biografiitoj kaj ne scias ĉu iam iu alia esperanta teksto krom tiu ĉi bezonus ligilon al tiuj nun novaj biografiaj paĝoj. La tekstojn pri [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] mi nun preme ligis de kvar pliaj paĝoj tiel ke tiuj paĝoj jam nbe plu estas artikolaj orfoj, sed la paĝo [[Len Wein]] daŭre est..." 9505672 wikitext text/x-wiki Mi nun kreis tri artikolajn ĝermojn por biografio de [[Len Wein]], [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]], kvankam mi tute ne konas la serion aŭ iun de la biografiitoj kaj ne scias ĉu iam iu alia esperanta teksto krom tiu ĉi bezonus ligilon al tiuj nun novaj biografiaj paĝoj. La tekstojn pri [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] mi nun preme ligis de kvar pliaj paĝoj tiel ke tiuj paĝoj jam nbe plu estas artikolaj orfoj, sed la paĝo [[Len Wein]] daŭre estas artikola orfo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:45, 1 nov. 2026 (UTC) m6qdpfcstp4i5z7ekkj4xwjni6dkotw 9505673 9505672 2026-11-01T13:45:46Z ThomasPusch 1869 9505673 wikitext text/x-wiki Mi nun kreis tri artikolajn ĝermojn por biografio de [[Len Wein]], [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]], kvankam mi tute ne konas la serion aŭ iun de la biografiitoj kaj ne scias ĉu iam iu alia esperanta teksto krom tiu ĉi bezonus ligilon al tiuj nun novaj biografiaj paĝoj. La tekstojn pri [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]] mi nun preme interne ligis de kvar pliaj esperantaj paĝoj tiel ke tiuj paĝoj jam nbe plu estas artikolaj orfoj, sed la paĝo [[Len Wein]] daŭre estas artikola orfo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:45, 1 nov. 2026 (UTC) 1segem1q4conrtlwbs1uzm7s6jdm8nx 1 956203 9505674 2026-11-01T13:47:03Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj) - Tio preskaŭ sufiĉas: se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9505674 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj) - Tio preskaŭ sufiĉas: se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 1 nov. 2026 (UTC) hmdi07x2ysep5ooj1liehyzmywztjdt 0 956204 9505678 2026-11-01T13:53:59Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Seminario]] 9505678 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[seminario]] ns8r8pzzb9yqov6jend997eah0bb96i 0 956205 9505680 2026-11-01T13:55:44Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505680 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956206 9505681 2026-11-01T13:55:49Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505681 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956207 9505682 2026-11-01T13:56:11Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505682 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956208 9505685 2026-11-01T13:56:50Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505685 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956209 9505686 2026-11-01T13:57:32Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝbeka tukaneto]] 9505686 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝbeka tukaneto]] 6k9388rfuciuo5fpsfk75f5s1z60ecx 0 956210 9505687 2026-11-01T13:57:41Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505687 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956211 9505688 2026-11-01T13:57:46Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Komik-Kon (San-Diego)]] 9505688 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komik-Kon (San-Diego)]] 2i7q5uvb5hl46r1pguivs9mjkpgl77t 0 956212 9505689 2026-11-01T14:00:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1370907451|Baba Sali]]" 9505689 wikitext text/x-wiki '''Israel Abuhatzeira''' ({{langx|he|יִשְׂרָאֵל אַבּוּחַצִירָא}}; naskiĝis la 26-an de septembro 1889 en [[Maroko]] - mortis la 8-an de januaro 1984 en [[Netivot]], [[Israelo]]), konata kiel la '''Baba Sali''' ({{langx|he|בַּאבָּא סָאלִי}}; {{langx|ar|بابا صالي}}; signifante Preĝanta patro), estis ĉefa [[Maroko|maroka]] [[Sefardoj|sefarda]] [[rabeno]] kaj [[Kabalo|kabalisto]], kiu famiĝis pro sia kapablo fari miraklojn per siaj preĝoj.<ref name="The Baba Sali2">{{cite web|url=http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|title=''The Baba Sali, Rav Yisrael Abuhatzeira, zt"l''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204035244/http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|archive-date=4 December 2005|access-date=24 August 2015|url-status=dead}}</ref> Lia tombo en [[Netivot]], Israelo fariĝis sanktejo por preĝoj kaj petantoj. [[File:Rabbi_Israel_Abouhaseira,_dit_Baba_salé.JPG|eta| Afiŝo de Baba Sali - [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Muzeo de Juda Arto kaj Historio]]]] [[File:BabaSaliTomb_men.jpg|eta| Tombo de Baba Sali]] * [http://www.babasale.fr/ Fonduso Baba Sali]  * [http://www.greenfieldjudaica.com/baba-sali--rabbi-yisrael-abuhatzeira---tiefenbrun-painting-TAC60.html Portreto de la Baba Sali] * [http://dafyomireview.com/hidden_tzadikim.php?d=16 Rakontoj pri Baba Sali] [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Miraklofarantoj]] [[Kategorio:Kabalistoj]] gliw8wjyp3ksspr8vb0yuf0cttjb6re 9505692 9505689 2026-11-01T14:04:12Z Sj1mor 12103 9505692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Israel ABUĤACEJRA''' ({{lang-he|יִשְׂרָאֵל אַבּוּחַצִירָא}}; naskiĝis la 26-an de septembro 1889 en [[Maroko]] - mortis la 8-an de januaro 1984 en [[Netivot]], [[Israelo]]), konata kiel la '''Baba Sali''' ({{lang-he|בַּאבָּא סָאלִי}}; {{lang-ar|بابا صالي}}; signifante Preĝanta patro), estis ĉefa [[Maroko|maroka]] [[Sefardoj|sefarda]] [[rabeno]] kaj [[Kabalo|kabalisto]], kiu famiĝis pro sia kapablo fari miraklojn per siaj preĝoj.<ref name="The Baba Sali2">{{cite web|url=http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|title=''The Baba Sali, Rav Yisrael Abuhatzeira, zt"l''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204035244/http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|archive-date=4 December 2005|access-date=24 August 2015|url-status=dead}}</ref> Lia tombo en [[Netivot]], Israelo fariĝis [[sanktejo]]-pilgrimejo por preĝantoj kaj petantoj. [[File:Rabbi_Israel_Abouhaseira,_dit_Baba_salé.JPG|eta| Afiŝo de Baba Sali - [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Muzeo de Juda Arto kaj Historio]]]] [[File:BabaSaliTomb_men.jpg|eta| Tombo de Baba Sali]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.babasale.fr/ Fonduso Baba Sali]  * [http://www.greenfieldjudaica.com/baba-sali--rabbi-yisrael-abuhatzeira---tiefenbrun-painting-TAC60.html Portreto de la Baba Sali] * [http://dafyomireview.com/hidden_tzadikim.php?d=16 Rakontoj pri Baba Sali] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Miraklofarantoj]] [[Kategorio:Kabalistoj]] 47gt6r6iwmf962f40goc3ly3gr7kc4c 9505693 9505692 2026-11-01T14:04:46Z Sj1mor 12103 9505693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Israel ABUĤACEJRA''' ({{lang-he|יִשְׂרָאֵל אַבּוּחַצִירָא}}; naskiĝis je 1889 en [[Maroko]] – mortis la 8-an de januaro 1984 en [[Netivot]], [[Israelo]]), konata kiel la '''Baba Sali''' ({{lang-he|בַּאבָּא סָאלִי}}; {{lang-ar|بابا صالي}}; signifante Preĝanta patro), estis ĉefa [[Maroko|maroka]] [[Sefardoj|sefarda]] [[rabeno]] kaj [[Kabalo|kabalisto]], kiu famiĝis pro sia kapablo fari miraklojn per siaj preĝoj.<ref name="The Baba Sali2">{{cite web|url=http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|title=''The Baba Sali, Rav Yisrael Abuhatzeira, zt"l''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204035244/http://www.torahcenter.com/bios/babasali.htm|archive-date=4 December 2005|access-date=24 August 2015|url-status=dead}}</ref> Lia tombo en [[Netivot]], Israelo fariĝis [[sanktejo]]-pilgrimejo por preĝantoj kaj petantoj. [[File:Rabbi_Israel_Abouhaseira,_dit_Baba_salé.JPG|eta| Afiŝo de Baba Sali - [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)|Muzeo de Juda Arto kaj Historio]]]] [[File:BabaSaliTomb_men.jpg|eta| Tombo de Baba Sali]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.babasale.fr/ Fonduso Baba Sali]  * [http://www.greenfieldjudaica.com/baba-sali--rabbi-yisrael-abuhatzeira---tiefenbrun-painting-TAC60.html Portreto de la Baba Sali] * [http://dafyomireview.com/hidden_tzadikim.php?d=16 Rakontoj pri Baba Sali] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Miraklofarantoj]] [[Kategorio:Kabalistoj]] bqc90r5tqn86owa6i3wiw6krwcmt05m 0 956213 9505691 2026-11-01T14:04:07Z Kani 670 Alidirektigis al [[Gulda tukaneto]] 9505691 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gulda tukaneto]] q9q9q28n6tv5p39hdhn5p5voqojnsdm 0 956214 9505703 2026-11-01T14:25:59Z Kani 670 Alidirektigis al [[The Clements Checklist of Birds of the World]] 9505703 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[The Clements Checklist of Birds of the World]] m17ttitfrzd7j8968kf21ph2zkwi2fy 0 956215 9505704 2026-11-01T14:26:37Z Kani 670 Alidirektigis al [[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]] 9505704 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]] ehxz7npv6rml3zcusdjti3avjasqup2 0 956216 9505718 2026-11-01T14:46:45Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Heinrich Christian Friedrich STURM''' (6a de Februaro 1805 – 24a de Januaro 1862) estis germana [[ornitologo]] kaj [[gravuristo]]. Li estis la filo de [[Jacob Sturm]] kaj frato de [[Johann Wilhelm Sturm]]. == Biografio == Sturm naskiĝis en [[Nurenbergo]]; li estis la plej aĝa filo de la kuprogravuristo Jacob Sturm kaj ties edzino Christine Albertine Wilhelmine, naskita Wagner. De 1820 ĝis 1828 li studis ĉe la ar..." 9505718 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Heinrich Christian Friedrich STURM''' (6a de Februaro 1805 – 24a de Januaro 1862) estis germana [[ornitologo]] kaj [[gravuristo]]. Li estis la filo de [[Jacob Sturm]] kaj frato de [[Johann Wilhelm Sturm]]. == Biografio == Sturm naskiĝis en [[Nurenbergo]]; li estis la plej aĝa filo de la kuprogravuristo Jacob Sturm kaj ties edzino Christine Albertine Wilhelmine, naskita Wagner. De 1820 ĝis 1828 li studis ĉe la arta lernejo de Nurenbergo, specialiĝante pri portretado. Lia pli juna frato Johann Wilhelm Sturm interesiĝis pri botaniko, kaj kune ili helpis sian patron en la produktado de libroj pri la germana flaŭro kaj faŭno. En 1837 li edziĝis al Anna Margaretha Luise, naskita Zwinger. Liaj ilustraĵoj aperis en pluraj ornitologiaj verkoj. En 1848 li ricevis honoran doktorecon de la Kolegio Gettysburg en Pensilvanio.[1] the eldest son of copperplate engraver Jacob Sturm and his wife Christine Albertine Wilhelmine née Wagner. He studied from 1820 to 1828 at the Nürnberg art school specializing in portraiture. His younger brother [[Johann Wilhelm Sturm]] took an interest in botany and together they helped their father in the production of books on German flora and fauna. In 1837 he married Anna Margaretha Luise née Zwinger. His plates went into several ornithological works. He received an honorary doctoral degree in 1848 from the [[Gettysburg College]] in Pennsylvania. granted him the [[honoris causa]] doctoral degree.<ref>{{Cite journal|last=Hauck|first=H.|date=1862|title=Joh. Hein. Christ. Friedrich Sturm: Nekrolog|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02005369|journal=Journal für Ornithologie|language=de|volume=10|issue=2|pages=157–160|doi=10.1007/BF02005369|s2cid=13134896|issn=0021-8375}}</ref> == References == {{reflist}} {{authority control}}{{DEFAULTSORT:Sturm, Friedrich}} [[Category:1805 births]] [[Category:1862 deaths]] [[Category:German ornithologists]] t5cdlw056tegdyjg7tgr5epcywluav5 9505961 9505718 2026-11-01T22:56:57Z Kani 670 9505961 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Heinrich Christian Friedrich STURM''' (6a de Februaro 1805 – 24a de Januaro 1862) estis germana [[ornitologo]] kaj [[gravuristo]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de [[Johann Wilhelm Sturm]]. == Biografio == Sturm naskiĝis en [[Nurenbergo]]; li estis la plej aĝa filo de la kuprogravuristo Jacob Sturm kaj ties edzino Christine Albertine Wilhelmine, denaske Wagner. De 1820 ĝis 1828 li studis ĉe la arta lernejo de Nurenbergo, specialiĝante pri portretado. Lia pli juna frato Johann Wilhelm Sturm interesiĝis pri [[botaniko]], kaj kune ili helpis sian patron en la produktado de libroj pri la germanaj flaŭro kaj faŭno. En 1837 li edziĝis al Anna Margaretha Luise, denaske Zwinger. Liaj ilustraĵoj aperis en pluraj ornitologiaj verkoj. En 1848 li ricevis [[honoris causa|honoran doktorecon]] de la Kolegio Gettysburg en Pensilvanio.<ref>{{Cite journal|last=Hauck|first=H.|date=1862|title=Joh. Hein. Christ. Friedrich Sturm: Nekrolog|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02005369|journal=Journal für Ornithologie|language=de|volume=10|issue=2|pages=157–160|doi=10.1007/BF02005369|s2cid=13134896|issn=0021-8375}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sturm, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] edoruia78n71ummwyw3h1of60ptp9px 9505963 9505961 2026-11-01T22:59:19Z Kani 670 /* Biografio */ 9505963 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Heinrich Christian Friedrich STURM''' (6a de Februaro 1805 – 24a de Januaro 1862) estis germana [[ornitologo]] kaj [[gravuristo]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de [[Johann Wilhelm Sturm]]. == Biografio == Sturm naskiĝis en [[Nurenbergo]]; li estis la plej aĝa filo de la kuprogravuristo Jacob Sturm kaj ties edzino Christine Albertine Wilhelmine, denaske Wagner. De 1820 ĝis 1828 li studis ĉe la arta lernejo de Nurenbergo, specialiĝante pri portretado. Lia pli juna frato Johann Wilhelm Sturm interesiĝis pri [[botaniko]], kaj kune ili helpis sian patron en la produktado de libroj pri la germanaj flaŭro kaj faŭno. En 1837 li edziĝis al Anna Margaretha Luise, denaske Zwinger. Liaj ilustraĵoj aperis en pluraj ornitologiaj verkoj. En 1848 li ricevis [[honoris causa|honoran doktorecon]] de la Kolegio Gettysburg en Pensilvanio.<ref>{{Cite journal|last=Hauck|first=H.|date=1862|title=Joh. Hein. Christ. Friedrich Sturm: Nekrolog|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02005369|journal=Journal für Ornithologie|language=de|volume=10|issue=2|pages=157–160|doi=10.1007/BF02005369|s2cid=13134896|issn=0021-8375}}</ref> Liproskribis ekzemple subspecion de [[smeralda tukaneto]] (''Aulacorhynchus prasinus'') nome ''A. p. wagleri'' (Sturm, JHCF & Sturm, JW, 1841) kun sia frato Johann Wilhelm Sturm. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sturm, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] iw8sj0uvz0s3nz0snirywahy62reb4c 9505964 9505963 2026-11-01T23:00:18Z Kani 670 9505964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Heinrich Christian Friedrich STURM''' (6a de Februaro 1805 – 24a de Januaro 1862) estis germana [[ornitologo]] kaj [[gravuristo]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de [[Johann Wilhelm Sturm]]. == Biografio == Sturm naskiĝis en [[Nurenbergo]]; li estis la plej aĝa filo de la kuprogravuristo Jacob Sturm kaj ties edzino Christine Albertine Wilhelmine, denaske Wagner. De 1820 ĝis 1828 li studis ĉe la arta lernejo de Nurenbergo, specialiĝante pri portretado. Lia pli juna frato Johann Wilhelm Sturm interesiĝis pri [[botaniko]], kaj kune ili helpis sian patron en la produktado de libroj pri la germanaj flaŭro kaj faŭno. En 1837 li edziĝis al Anna Margaretha Luise, denaske Zwinger. Liaj ilustraĵoj aperis en pluraj ornitologiaj verkoj. En 1848 li ricevis [[honoris causa|honoran doktorecon]] de la Kolegio Gettysburg en Pensilvanio.<ref>{{Cite journal|last=Hauck|first=H.|date=1862|title=Joh. Hein. Christ. Friedrich Sturm: Nekrolog|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02005369|journal=Journal für Ornithologie|language=de|volume=10|issue=2|pages=157–160|doi=10.1007/BF02005369|s2cid=13134896|issn=0021-8375}}</ref> Li priskribis ekzemple subspecion de [[smeralda tukaneto]] (''Aulacorhynchus prasinus'') nome ''A. p. wagleri'' (Sturm, JHCF & Sturm, JW, 1841) kun sia frato Johann Wilhelm Sturm. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sturm, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] lbfmiw77yg8juvjr4oy7bi40qy1bzdq 0 956217 9505726 2026-11-01T14:59:28Z Arbarulo 135469 traduko de la angla artikolo en:Special:Permalink/1348702218 9505726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' ({{langx|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa aferisto kaj politikisto. Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] cm0jh4o37rlj4uh19boxcbmhtfw3efp 9505727 9505726 2026-11-01T15:00:27Z Arbarulo 135469 9505727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' ({{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa aferisto kaj politikisto. Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] kqda3x6halmzxe51j6cu6qrk4c5v9ky 9505728 9505727 2026-11-01T15:00:51Z Arbarulo 135469 9505728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa aferisto kaj politikisto. Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] 4qqg2t5cbsuakfk7vmlrozwzzaoz28b 9505766 9505728 2026-11-01T15:36:12Z Arbarulo 135469 9505766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960. Li estis ĝenerala direktoro de [[Jakutalmaz]], prezidanto de la [[Rusa Diamanta Asocio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Asocio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li asertis, ke la minado de [[oro]] en Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio, kaj alvokis por kunigi minajn entreprenojn en grandajn kompaniojn laŭ la modelo de [[J|transnacia korporacio]].<ref name="No Gold"/> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] 3m8nu0tfdnuwdq1vdypblscvet058du 9505914 9505766 2026-11-01T21:37:27Z Arbarulo 135469 9505914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960.<ref name="No Gold"/> Li estis ĝenerala direktoro de la diamantmina organizo [[Jakutalmaz]] de 1983<ref>[https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/alrosa-company-ltd]</ref> almenaŭ ĝis la [[kolapso de Soveta Unio]] en 1990,<ref>Behrmann, Neil. "Story of a Diamond Dealer - The Life and Times of Jack Lunzer." [https://neilbehrmann.net/story-of-a-diamond-dealer-the-life-and-times-of-jack-lunzer/]</ref> prezidanto de la [[Rusa Diamanta Unio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Unio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Li estis la sola establita industriisto en la mallongadaŭra Rusia Koncilio por Entreprenado en 1992.<ref>Fortescue, Steven. 1997. ''Policy-Making for Russian Industry''. London: Macmillan. 129. [https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-14172-2]</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li opiniis, ke la minado de [[oro]] en postsoveta Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio kaj pro fragmentiĝo en centojn da malgrandaj entreprenoj, kaj alvokis por rekunigi minajn entreprenojn en proksimume dak grandajn kompaniojn laŭ la modelo de {{J|transnacia korporacio}}.<ref name="No Gold"/><ref>Sagers, Matthew J. 2013. "Regional Trends in Russian Gold Production." ''Post-Soviet Geography and Economics''. 38(6): 315-356. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10889388.1997.10641052]</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] mfwfvti2q2oms2jod2nvcrepcvzgu2s 9505922 9505914 2026-11-01T21:51:36Z Arbarulo 135469 9505922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960.<ref name="No Gold"/> Li estis ĝenerala direktoro de la diamantmina organizo [[Jakutalmaz]] de 1983<ref>[https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/alrosa-company-ltd]</ref> almenaŭ ĝis la [[kolapso de Soveta Unio]] en 1990,<ref>Behrmann, Neil. "Story of a Diamond Dealer - The Life and Times of Jack Lunzer." [https://neilbehrmann.net/story-of-a-diamond-dealer-the-life-and-times-of-jack-lunzer/]</ref> prezidanto de la [[Rusa Diamanta Unio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Unio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Li estis la sola establita industriisto en la mallongadaŭra Rusia Koncilio por Entreprenado en 1992.<ref>Fortescue, Steven. 1997. ''Policy-Making for Russian Industry''. London: Macmillan. 129. [https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-14172-2]</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li opiniis, ke la minado de [[oro]] en postsoveta Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio kaj pro fragmentiĝo en centojn da malgrandaj entreprenoj, kaj alvokis por rekunigi minajn entreprenojn en proksimume dak grandajn kompaniojn laŭ la modelo de {{J|transnacia firmao}}.<ref name="No Gold"/><ref>Sagers, Matthew J. 2013. "Regional Trends in Russian Gold Production." ''Post-Soviet Geography and Economics''. 38(6): 315-356. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10889388.1997.10641052]</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] j5m3mwt6toy61l6bp4j2sk3jbz8su16 9505924 9505922 2026-11-01T21:53:17Z Arbarulo 135469 9505924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960.<ref name="No Gold"/> Li estis ĝenerala direktoro de la diamantmina organizo [[Jakutalmaz]] de 1983<ref>[https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/alrosa-company-ltd]</ref> almenaŭ ĝis la [[dissolvo de Sovetunio|kolapso de Soveta Unio]] en 1990,<ref>Behrmann, Neil. "Story of a Diamond Dealer - The Life and Times of Jack Lunzer." [https://neilbehrmann.net/story-of-a-diamond-dealer-the-life-and-times-of-jack-lunzer/]</ref> prezidanto de la [[Rusa Diamanta Unio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Unio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Li estis la sola establita industriisto en la mallongadaŭra Rusia Koncilio por Entreprenado en 1992.<ref>Fortescue, Steven. 1997. ''Policy-Making for Russian Industry''. London: Macmillan. 129. [https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-14172-2]</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li opiniis, ke la minado de [[oro]] en postsoveta Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio kaj pro fragmentiĝo en centojn da malgrandaj entreprenoj, kaj alvokis por rekunigi minajn entreprenojn en proksimume dak grandajn kompaniojn laŭ la modelo de {{J|transnacia firmao}}.<ref name="No Gold"/><ref>Sagers, Matthew J. 2013. "Regional Trends in Russian Gold Production." ''Post-Soviet Geography and Economics''. 38(6): 315-356. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10889388.1997.10641052]</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] 7t7vqqhes3zie1yjy6kmvilj1ogl8ze 9505969 9505924 2026-11-01T23:07:36Z Arbarulo 135469 9505969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960.<ref name="No Gold"/> Li estis ĝenerala direktoro de la diamantmina organizo [[Jakutalmaz]] de 1983<ref>[https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/alrosa-company-ltd]</ref> almenaŭ ĝis la [[dissolvo de Sovetunio|kolapso de Soveta Unio]] en 1990,<ref>Behrmann, Neil. "Story of a Diamond Dealer - The Life and Times of Jack Lunzer." [https://neilbehrmann.net/story-of-a-diamond-dealer-the-life-and-times-of-jack-lunzer/]</ref> prezidanto de la [[Rusa Diamanta Unio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Unio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Li estis la sola establita industriisto en la mallongadaŭra Rusia Koncilio por Entreprenado en 1992.<ref>Fortescue, Steven. 1997. ''Policy-Making for Russian Industry''. London: Macmillan. 129. [https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-14172-2]</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li opiniis, ke la minado de [[oro]] en postsoveta Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio kaj pro fragmentiĝo en centojn da malgrandaj entreprenoj, kaj alvokis por rekunigi minajn entreprenojn en proksimume dak grandajn kompaniojn laŭ la modelo de {{J|transnacia firmao}}.<ref name="No Gold"/><ref>Sagers, Matthew J. 2013. "Regional Trends in Russian Gold Production." ''Post-Soviet Geography and Economics''. 38(6): 315-356. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10889388.1997.10641052]</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] r5gol92jk40cwdqkgasl9ee86nrfe20 9505971 9505969 2026-11-01T23:10:13Z Arbarulo 135469 9505971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vladimir Venediktoviĉ Piskunov''' (ruse {{lang|ru|Владимир Венедиктович Пискунов}}; 8-a de aprilo 1941 – 5-a de oktobro 2024) estis sovetia kaj rusa minnegocisto kaj politikisto. Piskunov laboris en la diamantmina industrio ekde la mezo de la jardeko de 1960.<ref name="No Gold"/> Li estis ĝenerala direktoro de la diamantmina organizo [[Jakutalmaz]] de 1983<ref>[https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/alrosa-company-ltd]</ref> almenaŭ ĝis la [[dissolvo de Sovetunio|kolapso de Soveta Unio]] en 1990,<ref>Behrmann, Neil. "Story of a Diamond Dealer - The Life and Times of Jack Lunzer." [https://neilbehrmann.net/story-of-a-diamond-dealer-the-life-and-times-of-jack-lunzer/]</ref> prezidanto de la [[Rusa Diamanta Unio]], kaj prezidanto de la [[Rusa Unio de Industriistoj kaj Entreprenistoj]].<ref name="No Gold">Shchepotkin, Viacheslav. 1997. "Why Is There No Gold in the Country?" ''Russian Politics and Law'' 35(5): 89-95.</ref> Li membris en la [[Komunista Partio de Soveta Unio]] kaj oficis en la [[Soveto de la Nacioj]] de 1984 ĝis 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989|work=knowbysight.info|language=Russian|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=26-a de septembro 2011}}</ref> Li estis la sola establita industriisto en la mallongadaŭra Rusia Koncilio por Entreprenado en 1992.<ref>Fortescue, Steven. 1997. ''Policy-Making for Russian Industry''. London: Macmillan. 129. [https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-14172-2]</ref> En 1997 li fariĝis estro de la ĵus fondita Direktorejo pri Valormetaloj kaj Gemoj en la [[Ministerio de Industrio (Rusujo)|Ministerio de Industrio]]. Li opiniis, ke la minado de [[oro]] en postsoveta Rusujo estas en krizo pro neadapto al merkata ekonomio kaj pro fragmentiĝo en centojn da malgrandaj entreprenoj, kaj alvokis por rekunigi minajn entreprenojn en proksimume dek grandajn kompaniojn laŭ la modelo de {{J|transnacia firmao}}.<ref name="No Gold"/><ref>Sagers, Matthew J. 2013. "Regional Trends in Russian Gold Production." ''Post-Soviet Geography and Economics''. 38(6): 315-356. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10889388.1997.10641052]</ref> Piskunov mortis la 5-an de oktobro 2024 aĝante 83 jarojn.<ref>{{cite news |last= |first= |date=5-a de oktobro 2024|title=Умер Владимир Пискунов, генеральный директор ПНО «Якуталмаз»|trans-title= |url=https://www.xn----7sbab7amcgekn3b5j.xn--p1ai/novosti/?id=26748|language=Russian|work=[[Distrikto Mirninskij]]|location= |access-date=5-a de oktobro 2024}}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{DEFAULTSORT:Piskunov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2024]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] 8joanmy6ivane1sdvszmfz3hmz4oji2 0 956218 9505794 2026-11-01T17:13:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355777534|David Dellinger]]" 9505794 wikitext text/x-wiki '''David T. DELLINGER''' (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1915 en Wakefield, [[Masaĉuseco]] – mortis la 25-an de majo 2004 en [[Montpelier (Vermonto)|Montpelier]], [[Vermonto]]) estis usona [[Pacismo|pacifisto]] kaj aktivulo por [[Senperforto|neperforta]] socia ŝanĝo. Kvankam aktiva ekde la fruaj 1940-aj jaroj, Dellinger atingis pintan eminentecon kiel unu el la Ĉikagaj Sep, kiuj estis procesitaj en 1969. [[File:David_Dellinger_mug_shot.jpg|maldekstra|eta| La aresta foto de Dellinger, 1943]] * [https://web.archive.org/web/20040619150457/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=04%2F05%2F27%2F154215 Revolucia Senperforto: Memorante Dave Dellinger, 1915–2004]&nbsp;– Omaĝo de ''Demokratio Nun!'' [[Kategorio:Membroj de la Industrial Workers of the World]] [[Kategorio:Kristanaj radikaluloj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭimpostistoj]] [[Kategorio:Usonaj pacistoj]] [[Kategorio:Usonaj kristanaj pacistoj]] 3sjq9oxxflouj88ib7iy6aq8puclk7k 9505797 9505794 2026-11-01T17:15:59Z Sj1mor 12103 9505797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''David T. DELLINGER''' (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1915 en Wakefield, [[Masaĉuseco]] – mortis la 25-an de majo 2004 en [[Montpelier (Vermonto)|Montpelier]], [[Vermonto]]) estis usona [[Pacismo|pacifisto]] kaj aktivulo por [[Senperforto|neperforta]] socia ŝanĝo.<ref>{{Cite news|last=Bilello|first=Suzanne|date=1980-01-13|title=40 years of dissent|url=https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-40-years-of-dissent/174741789/|access-date=2025-06-18|work=Tarrytown Daily News|pages=[https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-40-years-of-dissent/174741789/ 61][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-2/174742034/ 62][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-3/174742071/ 63][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-4/174742095/ 64][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-5/174742112/ 65]|via=[[Newspapers.com]]}}</ref><ref name="dellinger">{{cite book|last=Hunt|first=Andrew E.|author-link=Andrew E. Hunt|title=David Dellinger: the life and times of a nonviolent revolutionary|url=https://books.google.com/books?id=785AOwJFGmoC&pg=PA88|access-date=2 October 2011|year=2006|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-3638-8|page=88ff}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2004-05-27|title=David Dellinger, 88, peace activist and member of the Chicago Seven|url=https://www.newspapers.com/article/the-buffalo-news-david-dellinger-88-pe/174742265/|access-date=2025-06-18|work=The Buffalo News|pages=8|via=[[Newspapers.com]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2004-05-26|title=Peace activist Dellinger dies at age 88|url=https://www.rutlandherald.com/news/peace-activist-dellinger-dies-at-age-88/article_3f770f93-787c-54f7-b044-66b9fedb07cc.html|access-date=2024-03-14|website=Rutland Herald|language=en}}</ref> Kvankam aktiva ekde la fruaj 1940-aj jaroj, Dellinger atingis pintan eminentecon kiel unu el la Ĉikagaj Sep, kiuj estis procesitaj en 1969. [[File:David_Dellinger_mug_shot.jpg|dekstra|eta| La aresta foto de Dellinger, 1943]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040619150457/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=04%2F05%2F27%2F154215 Revolucia Senperforto: Memorante Dave Dellinger, 1915–2004]&nbsp;– Omaĝo de ''Demokratio Nun!'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dellinger, David}} [[Kategorio:Membroj de la Industrial Workers of the World]] [[Kategorio:Kristanaj radikaluloj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭimpostistoj]] [[Kategorio:Usonaj pacistoj]] [[Kategorio:Usonaj kristanaj pacistoj]] 516d485mdqa00pl3zefdi0c5mzqy1al 9505798 9505797 2026-11-01T17:16:17Z Sj1mor 12103 9505798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''David T. DELLINGER''' (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1915 en Wakefield, [[Masaĉuseco]] – mortis la 25-an de majo 2004 en [[Montpelier (Vermonto)|Montpelier]], [[Vermonto]]) estis usona [[Pacismo|pacifisto]] kaj aktivulo por [[Senperforto|neperforta]] socia ŝanĝo.<ref>{{Cite news|last=Bilello|first=Suzanne|date=1980-01-13|title=40 years of dissent|url=https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-40-years-of-dissent/174741789/|access-date=2025-06-18|work=Tarrytown Daily News|pages=[https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-40-years-of-dissent/174741789/ 61][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-2/174742034/ 62][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-3/174742071/ 63][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-4/174742095/ 64][https://www.newspapers.com/article/tarrytown-daily-news-dillinger-5/174742112/ 65]|via=[[Newspapers.com]]}}</ref><ref name="dellinger">{{cite book|last=Hunt|first=Andrew E.|title=David Dellinger: the life and times of a nonviolent revolutionary|url=https://books.google.com/books?id=785AOwJFGmoC&pg=PA88|access-date=2 October 2011|year=2006|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-3638-8|page=88ff}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2004-05-27|title=David Dellinger, 88, peace activist and member of the Chicago Seven|url=https://www.newspapers.com/article/the-buffalo-news-david-dellinger-88-pe/174742265/|access-date=2025-06-18|work=The Buffalo News|pages=8|via=[[Newspapers.com]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2004-05-26|title=Peace activist Dellinger dies at age 88|url=https://www.rutlandherald.com/news/peace-activist-dellinger-dies-at-age-88/article_3f770f93-787c-54f7-b044-66b9fedb07cc.html|access-date=2024-03-14|website=Rutland Herald|language=en}}</ref> Kvankam aktiva ekde la fruaj 1940-aj jaroj, Dellinger atingis pintan eminentecon kiel unu el la Ĉikagaj Sep, kiuj estis procesitaj en 1969. [[File:David_Dellinger_mug_shot.jpg|dekstra|eta| La aresta foto de Dellinger, 1943]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040619150457/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=04%2F05%2F27%2F154215 Revolucia Senperforto: Memorante Dave Dellinger, 1915–2004]&nbsp;– Omaĝo de ''Demokratio Nun!'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dellinger, David}} [[Kategorio:Membroj de la Industrial Workers of the World]] [[Kategorio:Kristanaj radikaluloj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭimpostistoj]] [[Kategorio:Usonaj pacistoj]] [[Kategorio:Usonaj kristanaj pacistoj]] nnnccgqh411wmkvc08lz6o7zyzhn55k 0 956219 9505803 2026-11-01T17:21:15Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352938885|Mug shot]]" 9505803 wikitext text/x-wiki [[File:Al_Capone_in_Florida.jpg|eta| Foto de la usona gangstero [[Al Capone]], 1930]] [[File:Mug_shot_camera,_Alcatraz.jpg|eta| Fotilo uzata por fari arestfotojn ĉe la Federacia Malliberejo Alcatraz, Kalifornio, Usono]] '''Aresta foto''' aŭ '''polica registro''') estas fotografia portreto de persono de la ŝultroj supren, tipe prenita post kiam persono estas arestita. <ref>{{Cite web|date=29 October 2013|title=Mugshot|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/mugshot?q=mugshot|access-date=23 November 2013|publisher=Dictionary.cambridge.org|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164820/http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/mugshot?q=mugshot|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|author=Michael H. Graham|title=Handbook of Illinois Evidence|publisher=[[Aspen Publishers]]|year=2003|isbn=978-0-7355-4499-4|pages=147}}</ref> La ĉefa celo de la arestfoto estas permesi al polico havi fotografian registron de arestita individuo por ebligi identigon fare de viktimoj, la publiko kaj enketistoj. Fotado de krimuloj komenciĝis en la 1840-aj jaroj nur kelkajn jarojn post la invento de [[fotografio]], sed nur en 1888 la franca policisto Alphonse Bertillon normigis la procezon. Tipa arestfoto estas duparta, kun unu flanka foto kaj unu fronta vido. La fono estas kutime simpla por eviti distraĵon de la kapo. arestfotoj povas esti kompilitaj en trinkujlibron por determini la identecon de krimulo. En altprofilaj kazoj, arestfotoj ankaŭ povas esti publikigitaj en la [[Amaskomunikilo|amaskomunikiloj]] . [[File:Bertillon_selfportrait.jpg|eta| Memportreto de Alphonse Bertillon, kiu disvolvis kaj normigis ĉi tiun tipon de foto, 22-a de aŭgusto 1900]] [[File:WantedJohnAnglin.jpg|eta| FBI-bezonata afiŝo kun aresta foto de Alcatraz-fuĝinto John Anglin]] * [http://www.bruzz.be/en/video/de-meesterwerken-after-180-years-he-still-has-threatening-look Bruzz-video: la plej malnovaj arestfotoj de la mondo datiĝas de 1843] [[Kategorio:Fotografio laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Fotado]] 768se3ntw3wcni15ys25t8por0fu0tf 9505805 9505803 2026-11-01T17:22:21Z Sj1mor 12103 9505805 wikitext text/x-wiki [[File:Al_Capone_in_Florida.jpg|eta| Foto de la usona gangstero [[Al Capone]], 1930]] [[File:Mug_shot_camera,_Alcatraz.jpg|eta| Fotilo uzata por fari arestfotojn ĉe la Federacia Malliberejo Alcatraz, Kalifornio, Usono]] [[File:Bertillon_selfportrait.jpg|eta| Memportreto de Alphonse Bertillon, kiu disvolvis kaj normigis ĉi tiun tipon de foto, 22-a de aŭgusto 1900]] [[File:WantedJohnAnglin.jpg|eta| FBI-bezonata afiŝo kun aresta foto de Alcatraz-fuĝinto John Anglin]] '''Aresta foto''' aŭ '''polica registro''') estas fotografia portreto de persono de la ŝultroj supren, tipe prenita post kiam persono estas arestita. <ref>{{Cite web|date=29 October 2013|title=Mugshot|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/mugshot?q=mugshot|access-date=23 November 2013|publisher=Dictionary.cambridge.org|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164820/http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/mugshot?q=mugshot|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|author=Michael H. Graham|title=Handbook of Illinois Evidence|publisher=[[Aspen Publishers]]|year=2003|isbn=978-0-7355-4499-4|pages=147}}</ref> La ĉefa celo de la arestfoto estas permesi al polico havi fotografian registron de arestita individuo por ebligi identigon fare de viktimoj, la publiko kaj enketistoj. Fotado de krimuloj komenciĝis en la 1840-aj jaroj nur kelkajn jarojn post la invento de [[fotografio]], sed nur en 1888 la franca policisto Alphonse Bertillon normigis la procezon. Tipa arestfoto estas duparta, kun unu flanka foto kaj unu fronta vido. La fono estas kutime simpla por eviti distraĵon de la kapo. arestfotoj povas esti kompilitaj en trinkujlibron por determini la identecon de krimulo. En altprofilaj kazoj, arestfotoj ankaŭ povas esti publikigitaj en la [[amaskomunikilo]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.bruzz.be/en/video/de-meesterwerken-after-180-years-he-still-has-threatening-look Bruzz-video: la plej malnovaj arestfotoj de la mondo datiĝas de 1843] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fotografio laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Fotado]] gvae85762dhf10t90p7yr832tq00sn8 0 956220 9505806 2026-11-01T17:22:38Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Aresta foto]] 9505806 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aresta foto]] ebtjsjzre3yaskhooh5ncdzyaxerqn0 0 956221 9505808 2026-11-01T17:26:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1378282145|Alphonse Bertillon]]" 9505808 wikitext text/x-wiki [[File:Parle_class_2162889173_72eaace2e1_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] [[File:Parle_class_2162889445_470ac18f9e_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] '''Alphonse BERTILLON''' ({{IFA|fr|bɛʁtijɔ̃|lang}} ; naskiĝis la 22an de aprilo 1853 en [[Parizo]] – mortis la 13an de februaro 1914 samloke) estis franca policisto kaj [[Biometrio|biometria]] esploristo, kiu aplikis la antropologian teknikon de [[antropometrio]] al polico, kreante identigsistemon bazitan sur fizikaj mezuroj. Antropometrio estis la unua scienca sistemo uzata de polico por identigi krimulojn. Antaŭ tiu tempo, krimuloj povus esti identigitaj nur per nomo aŭ foto. La metodo estis fine anstataŭigita per [[Fingrospuro|fingrospurado]]. <ref>{{cite journal|title=A Fingerprint Fable: The Will and William West Case|url=http://scafo.org/library/110105.html|author=Olsen, Robert D. Sr|date=November 1987|volume=37|issue=11|journal=Identification News|access-date=5 July 2014|archive-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916163441/http://www.scafo.org/library/110105.html|url-status=dead}}</ref> Li ankaŭ estas la inventinto de la [[arestfoto]]. Fotado de krimuloj komenciĝis en la 1840-aj jaroj nur kelkajn jarojn post la invento de fotografio, sed nur en 1888 Bertillon normigis la procezon, precipe per sia dosiero pri anarkiistoj. Lia mankhava atesto estis uzita por malĝuste kondamni [[Alfred Dreyfus]] en la fifama [[Dreyfus-skandalo|Dreyfus-afero]]. * [[iarchive:identificationa00bertgoog|''Instructions signalétiques'' de Alphonse Bertillon]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Antropometrio]] [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Francaj fotistoj]] djjh2t8d8f0tkvdekk3g66u5wwuh8du 9505810 9505808 2026-11-01T17:27:49Z Sj1mor 12103 9505810 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[File:Parle_class_2162889173_72eaace2e1_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] [[File:Parle_class_2162889445_470ac18f9e_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] '''Alphonse BERTILLON''' ({{IFA|bɛʁtijɔ̃}}; naskiĝis la 22an de aprilo 1853 en [[Parizo]] – mortis la 13an de februaro 1914 samloke) estis franca policisto kaj [[Biometrio|biometria]] esploristo, kiu aplikis la antropologian teknikon de [[antropometrio]] al polico, kreante identigsistemon bazitan sur fizikaj mezuroj. Antropometrio estis la unua scienca sistemo uzata de polico por identigi krimulojn. Antaŭ tiu tempo, krimuloj povus esti identigitaj nur per nomo aŭ foto. La metodo estis fine anstataŭigita per [[Fingrospuro|fingrospurado]]. <ref>{{cite journal|title=A Fingerprint Fable: The Will and William West Case|url=http://scafo.org/library/110105.html|author=Olsen, Robert D. Sr|date=November 1987|volume=37|issue=11|journal=Identification News|access-date=5 July 2014|archive-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916163441/http://www.scafo.org/library/110105.html|url-status=dead}}</ref> Li ankaŭ estas la inventinto de la [[arestfoto]]. Fotado de krimuloj komenciĝis en la 1840-aj jaroj nur kelkajn jarojn post la invento de fotografio, sed nur en 1888 Bertillon normigis la procezon, precipe per sia dosiero pri anarkiistoj. Lia mankhava atesto estis uzita por malĝuste kondamni [[Alfred Dreyfus]] en la fifama [[Dreyfus-skandalo|Dreyfus-afero]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:identificationa00bertgoog|''Instructions signalétiques'' de Alphonse Bertillon]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bertillon, Alphonse}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Antropometrio]] [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Francaj fotistoj]] ex1sdpj1m3dsjr0wsk8q8boky30po7j 9505854 9505810 2026-11-01T19:33:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 9505854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[File:Parle_class_2162889173_72eaace2e1_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] [[File:Parle_class_2162889445_470ac18f9e_o.jpg|eta| Klaso pri la Bertillon-sistemo en Francio en 1911.]] '''Alphonse BERTILLON''' ({{IFA|bɛʁtijɔ̃}}; naskiĝis la 22an de aprilo 1853 en [[Parizo]] – mortis la 13an de februaro 1914 samloke) estis franca policisto kaj [[Biometrio|biometria]] esploristo, kiu aplikis la antropologian teknikon de [[antropometrio]] al polico, kreante identigsistemon bazitan sur fizikaj mezuroj. Antropometrio estis la unua scienca sistemo uzata de polico por identigi krimulojn. Antaŭ tiu tempo, krimuloj povus esti identigitaj nur per nomo aŭ foto. La metodo estis fine anstataŭigita per [[Fingrospuro|fingrospurado]]. <ref>{{cite journal|title=A Fingerprint Fable: The Will and William West Case|url=http://scafo.org/library/110105.html|author=Olsen, Robert D. Sr|date=November 1987|volume=37|issue=11|journal=Identification News|access-date=5 July 2014|archive-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916163441/http://www.scafo.org/library/110105.html|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150916163441/http://www.scafo.org/library/110105.html |date=2015-09-16 }}</ref> Li ankaŭ estas la inventinto de la [[arestfoto]]. Fotado de krimuloj komenciĝis en la 1840-aj jaroj nur kelkajn jarojn post la invento de fotografio, sed nur en 1888 Bertillon normigis la procezon, precipe per sia dosiero pri anarkiistoj. Lia mankhava atesto estis uzita por malĝuste kondamni [[Alfred Dreyfus]] en la fifama [[Dreyfus-skandalo|Dreyfus-afero]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:identificationa00bertgoog|''Instructions signalétiques'' de Alphonse Bertillon]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bertillon, Alphonse}} [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Antropometrio]] [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Francaj fotistoj]] r2ch9sk0yxtxduqpq8d03qg1bsn4voh 0 956222 9505813 2026-11-01T17:30:28Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "{{budhisma termino | sa = विपाक (''vipāka'') | pi = ''vipāka'' | ja = 果報 (''kahō'') | zh = 果報 (''guǒbào'') | ko = 업보 (''eopbo'') | my = ဝိပါက် }} En [[budhismo]], '''vipako''' (sanskrite विपाक ''vipāka'', palie ''vipāka'') estas la sekvo de [[karmo]]. Vipako povas esti bona aŭ malbona: bona karmo kaŭzas bonan vipakon, dum malbona karmo kaŭzas malbonan vipakon. Laŭlitere, la sanskrita vorto ''vipāka'' signifas..." 9505813 wikitext text/x-wiki {{budhisma termino | sa = विपाक (''vipāka'') | pi = ''vipāka'' | ja = 果報 (''kahō'') | zh = 果報 (''guǒbào'') | ko = 업보 (''eopbo'') | my = ဝိပါက် }} En [[budhismo]], '''vipako''' (sanskrite विपाक ''vipāka'', palie ''vipāka'') estas la sekvo de [[karmo]]. Vipako povas esti bona aŭ malbona: bona karmo kaŭzas bonan vipakon, dum malbona karmo kaŭzas malbonan vipakon. Laŭlitere, la sanskrita vorto ''vipāka'' signifas maturiĝon (de frukto ktp); se [[karmo]] respondas al la semado de fruktujo, do vipako estas la matura frukto kaŭzita de tiu semado. == Eksteraj ligiloj == * [https://suttacentral.net/define/vip%C4%81ka Difino de ''vipāka'' en Digital Pali Dictionary] == Vidu ankaŭ == * [[Karmo]] * [[Darmo]] [[Kategorio:Terminaro de Budhismo]] 0g7j0uc4ikalt78xv86rybr6l8th2db 9505818 9505813 2026-11-01T17:34:06Z Charp238 176653 korekti korean tradukon 9505818 wikitext text/x-wiki {{budhisma termino | sa = विपाक (''vipāka'') | pi = ''vipāka'' | ja = 果報 (''kahō'') | zh = 果報 (''guǒbào'') | ko = 과보 (''gwabo'') | my = ဝိပါက် }} En [[budhismo]], '''vipako''' (sanskrite विपाक ''vipāka'', palie ''vipāka'') estas la sekvo de [[karmo]]. Vipako povas esti bona aŭ malbona: bona karmo kaŭzas bonan vipakon, dum malbona karmo kaŭzas malbonan vipakon. Laŭlitere, la sanskrita vorto ''vipāka'' signifas maturiĝon (de frukto ktp); se [[karmo]] respondas al la semado de fruktujo, do vipako estas la matura frukto kaŭzita de tiu semado. == Eksteraj ligiloj == * [https://suttacentral.net/define/vip%C4%81ka Difino de ''vipāka'' en Digital Pali Dictionary] == Vidu ankaŭ == * [[Karmo]] * [[Darmo]] [[Kategorio:Terminaro de Budhismo]] n01x4lh1aggnug370qzrpru6q5zasc6 0 956223 9505817 2026-11-01T17:33:20Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1381357911|Abdul Sattar Edhi]]" 9505817 wikitext text/x-wiki '''Abdul Sattar Edhi''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|عبد الستار ایدھی}}}}; 28-a de februaro 1928 <ref name="Aljazeera2">{{Cite web|date=28 February 2017|title=Abdul Sattar Edhi: Why Google honours him today|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513144119/https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|archive-date=13 May 2025|access-date=3 July 2019|website=[[Al Jazeera English]]|language=en}}</ref> – 8-a de julio 2016)<ref name="theguardian/13july20162">{{cite news|last1=Boone|first1=Jon|date=13 July 2016|title=Abdul Sattar Edhi obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705053225/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|archive-date=5 July 2025|access-date=28 February 2017|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="dawn/8july20162">{{cite news|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|url=https://www.dawn.com/news/1267583|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413112315/https://www.dawn.com/news/1267583|archive-date=13 April 2025|access-date=28 February 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|language=en}}</ref> estis pakistana [[Humanitarismo|humanisto]], [[Filantropio|filantropo]] kaj [[Asketismo|asketo]], kiu fondis la Fondaĵon Edhi, kiu administras la plej grandan volontulan ambulancan reton de la mondo, <ref name="Aljazeera2" /> kune kun senhejmaj ŝirmejoj, bestoŝirmejoj, <ref>{{cite news|title=KARACHI: Animal care still a distant dream|url=https://www.dawn.com/news/312769|access-date=20 August 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=22 July 2008}}</ref> rehabilitadaj centroj kaj [[Orfejo|orfejoj]] tra Pakistano. <ref name=":02">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref> La bonfaraj agadoj de Edhi multe disetendiĝis en 1957 kiam azia gripepidemio originanta el [[Ĉinio]] trairis Pakistanon kaj la reston de la mondo. Donacoj permesis al li aĉeti sian unuan ambulancon en la sama jaro. Li poste vastigis sian bonfaran reton kun la helpo de sia edzino Bilquis Edhi.<ref name=":03">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/world/middleeast/abdul-sattar-edhi-pakistans-father-teresa-dies-at-88.html?_r=0|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa,' Dies at 88|date=8 July 2016|work=The New York Times|last1=Masood|first1=Salman|access-date=9 July 2016}}</ref> Post lia morto, lia filo Faisal Edhi transprenis la rolon de estro de la Edhi-Fonduso. Dum lia vivo, la Edhi-Fonduso kreskis, subtenata tute per privataj donacoj de pakistanaj civitanoj tra la tuta klaso, kio inkluzivis la establon de reto de 1 800 ambulancoj. Antaŭ sia morto, Edhi estis registrita kiel gepatro aŭ kuratoro de preskaŭ 20 000 [[Adopto|adoptitaj]] infanoj. <ref name="dawn/8july20162" /> Li estas konata inter pakistananoj kiel la "Anĝelo de Kompato" kaj estas konsiderata la plej respektata kaj legenda figuro de Pakistano..<ref name="BBCobit2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36752208|title=Pakistani philanthropist Abdul Sattar Edhi dies aged 88|work=BBC News|date=9 July 2016|access-date=9 July 2016}}</ref> En 2013, ''[[Huffington Post|The Huffington Post]]'' asertis, ke li eble estas "la plej granda vivanta humanisto de la mondo". <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2013/05/06/abdul-sattar-edhi_n_3223839.html The World's Greatest Living Humanitarian May Be From Pakistan], ''The Huffington Post''. Retrieved 24 March 2016</ref> Edhi konservis neintervenan administran stilon kaj ofte kritikis la korupton ofte troveblan ene de la religiaj organizoj, [[Mulao|pastraro]] kaj politikistoj. <ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/18-Jul-16/edhi-the-ordinary-man-who-was-extraordinary-ii|title=Dailytimes {{!}} Edhi: the ordinary man who was extraordinary — II|website=dailytimes.com.pk|date=17 July 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis forta subtenanto de religia toleremo en Pakistano kaj etendis sian subtenon al la viktimoj de [[Uragano Katrina]] kaj la malsatego en Etiopio en 1985. <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/abdul-sattar-edhi-a-life-bigger-than-accolades/a-19243405|title=Abdul Sattar Edhi – A life bigger than accolades {{!}} Asia {{!}} DW.COM {{!}} 8 July 2016|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2016/07/12/national/edhi-foundation-gave-100000-for-katrina-relief-efforts-us-ambassador/|title=Edhi Foundation gave $100,000 for Katrina relief efforts: US ambassador|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis plurfoje nomumita por la [[Nobel-premio pri paco]]. Edhi ricevis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn, kiel ekzemple la Premion Ramon Magsaysay <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/pakistan-humanitarian-abdul-sattar-edhi-dies-160708184523940.html|title=Pakistan's humanitarian Abdul Sattar Edhi dies|publisher=Al Jazeera|access-date=9 July 2016}}</ref> kaj la [[UNESKO-premio Madanjeet Singh|Premion UNESCO-Madanjeet Singh]] <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/02/28/abdul-sattar-edhi-89-birthday-pakistan-angel-of-mercy-father-teresa/|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa' who 'adopted' 20,000 children|work=The Telegraph|access-date=26 June 2017|language=en-GB}}</ref>. [[Kategorio:Pakistanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Pakistanaj filantropoj]] cgfxpogqskb1imp1bnfutb0mzraw96s 9505819 9505817 2026-11-01T17:35:21Z Sj1mor 12103 9505819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abdul Sattar EDHI''' ({{lang-ur|عبد الستار ایدھی}}; 28-a de februaro 1928 <ref name="Aljazeera2">{{Cite web|date=28 February 2017|title=Abdul Sattar Edhi: Why Google honours him today|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513144119/https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|archive-date=13 May 2025|access-date=3 July 2019|website=[[Al Jazeera English]]|language=en}}</ref> en Bantva , [[Brita Hindio]] – 8-a de julio 2016 en [[Karaĉio]], [[Pakistano]])<ref name="theguardian/13july20162">{{cite news|last1=Boone|first1=Jon|date=13 July 2016|title=Abdul Sattar Edhi obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705053225/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|archive-date=5 July 2025|access-date=28 February 2017|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="dawn/8july20162">{{cite news|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|url=https://www.dawn.com/news/1267583|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413112315/https://www.dawn.com/news/1267583|archive-date=13 April 2025|access-date=28 February 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|language=en}}</ref> estis pakistana [[Humanitarismo|humanisto]], [[Filantropio|filantropo]] kaj [[Asketismo|asketo]], kiu fondis la Fondaĵon Edhi, kiu administras la plej grandan volontulan ambulancan reton de la mondo, <ref name="Aljazeera2" /> kune kun senhejmaj ŝirmejoj, bestoŝirmejoj, <ref>{{cite news|title=KARACHI: Animal care still a distant dream|url=https://www.dawn.com/news/312769|access-date=20 August 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=22 July 2008}}</ref> rehabilitadaj centroj kaj [[Orfejo|orfejoj]] tra Pakistano. <ref name=":02">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref> La bonfaraj agadoj de Edhi multe disetendiĝis en 1957 kiam azia gripepidemio originanta el [[Ĉinio]] trairis Pakistanon kaj la reston de la mondo. Donacoj permesis al li aĉeti sian unuan ambulancon en la sama jaro. Li poste vastigis sian bonfaran reton kun la helpo de sia edzino Bilquis Edhi.<ref name=":03">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/world/middleeast/abdul-sattar-edhi-pakistans-father-teresa-dies-at-88.html?_r=0|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa,' Dies at 88|date=8 July 2016|work=The New York Times|last1=Masood|first1=Salman|access-date=9 July 2016}}</ref> Post lia morto, lia filo Faisal Edhi transprenis la rolon de estro de la Edhi-Fonduso. Dum lia vivo, la Edhi-Fonduso kreskis, subtenata tute per privataj donacoj de pakistanaj civitanoj tra la tuta klaso, kio inkluzivis la establon de reto de 1 800 ambulancoj. Antaŭ sia morto, Edhi estis registrita kiel gepatro aŭ kuratoro de preskaŭ 20 000 [[Adopto|adoptitaj]] infanoj. <ref name="dawn/8july20162" /> Li estas konata inter pakistananoj kiel la "Anĝelo de Kompato" kaj estas konsiderata la plej respektata kaj legenda figuro de Pakistano..<ref name="BBCobit2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36752208|title=Pakistani philanthropist Abdul Sattar Edhi dies aged 88|work=BBC News|date=9 July 2016|access-date=9 July 2016}}</ref> En 2013, ''[[Huffington Post|The Huffington Post]]'' asertis, ke li eble estas "la plej granda vivanta humanisto de la mondo". <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2013/05/06/abdul-sattar-edhi_n_3223839.html The World's Greatest Living Humanitarian May Be From Pakistan], ''The Huffington Post''. Retrieved 24 March 2016</ref> Edhi konservis neintervenan administran stilon kaj ofte kritikis la korupton ofte troveblan ene de la religiaj organizoj, [[Mulao|pastraro]] kaj politikistoj. <ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/18-Jul-16/edhi-the-ordinary-man-who-was-extraordinary-ii|title=Dailytimes {{!}} Edhi: the ordinary man who was extraordinary — II|website=dailytimes.com.pk|date=17 July 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis forta subtenanto de religia toleremo en Pakistano kaj etendis sian subtenon al la viktimoj de [[Uragano Katrina]] kaj la malsatego en Etiopio en 1985. <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/abdul-sattar-edhi-a-life-bigger-than-accolades/a-19243405|title=Abdul Sattar Edhi – A life bigger than accolades {{!}} Asia {{!}} DW.COM {{!}} 8 July 2016|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2016/07/12/national/edhi-foundation-gave-100000-for-katrina-relief-efforts-us-ambassador/|title=Edhi Foundation gave $100,000 for Katrina relief efforts: US ambassador|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis plurfoje nomumita por la [[Nobel-premio pri paco]]. Edhi ricevis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn, kiel ekzemple la Premion Ramon Magsaysay <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/pakistan-humanitarian-abdul-sattar-edhi-dies-160708184523940.html|title=Pakistan's humanitarian Abdul Sattar Edhi dies|publisher=Al Jazeera|access-date=9 July 2016}}</ref> kaj la [[UNESKO-premio Madanjeet Singh|Premion UNESCO-Madanjeet Singh]] <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/02/28/abdul-sattar-edhi-89-birthday-pakistan-angel-of-mercy-father-teresa/|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa' who 'adopted' 20,000 children|work=The Telegraph|access-date=26 June 2017|language=en-GB}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Edhi, Abdul Sattar}} [[Kategorio:Pakistanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Pakistanaj filantropoj]] j36cuj3zlqntzyk31vfc9ds4p7wendq 9505820 9505819 2026-11-01T17:36:21Z Sj1mor 12103 9505820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abdul Sattar EDHI''' ({{lang-ur|عبد الستار ایدھی}}, {{lang-gu|અબ્દુલ સત્તાર ઇદી}}; naskiĝis la 28-an de februaro 1928 <ref name="Aljazeera2">{{Cite web|date=28 February 2017|title=Abdul Sattar Edhi: Why Google honours him today|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513144119/https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|archive-date=13 May 2025|access-date=3 July 2019|website=[[Al Jazeera English]]|language=en}}</ref> en Bantva , [[Brita Hindio]] – mortis la 8-an de julio 2016 en [[Karaĉio]], [[Pakistano]])<ref name="theguardian/13july20162">{{cite news|last1=Boone|first1=Jon|date=13 July 2016|title=Abdul Sattar Edhi obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705053225/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|archive-date=5 July 2025|access-date=28 February 2017|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="dawn/8july20162">{{cite news|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|url=https://www.dawn.com/news/1267583|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413112315/https://www.dawn.com/news/1267583|archive-date=13 April 2025|access-date=28 February 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|language=en}}</ref> estis pakistana [[Humanitarismo|humanisto]], [[Filantropio|filantropo]] kaj [[Asketismo|asketo]], kiu fondis la Fondaĵon Edhi, kiu administras la plej grandan volontulan ambulancan reton de la mondo, <ref name="Aljazeera2" /> kune kun senhejmaj ŝirmejoj, bestoŝirmejoj, <ref>{{cite news|title=KARACHI: Animal care still a distant dream|url=https://www.dawn.com/news/312769|access-date=20 August 2017|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=22 July 2008}}</ref> rehabilitadaj centroj kaj [[Orfejo|orfejoj]] tra Pakistano. <ref name=":02">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref> La bonfaraj agadoj de Edhi multe disetendiĝis en 1957 kiam azia gripepidemio originanta el [[Ĉinio]] trairis Pakistanon kaj la reston de la mondo. Donacoj permesis al li aĉeti sian unuan ambulancon en la sama jaro. Li poste vastigis sian bonfaran reton kun la helpo de sia edzino Bilquis Edhi.<ref name=":03">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/world/middleeast/abdul-sattar-edhi-pakistans-father-teresa-dies-at-88.html?_r=0|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa,' Dies at 88|date=8 July 2016|work=The New York Times|last1=Masood|first1=Salman|access-date=9 July 2016}}</ref> Post lia morto, lia filo Faisal Edhi transprenis la rolon de estro de la Edhi-Fonduso. Dum lia vivo, la Edhi-Fonduso kreskis, subtenata tute per privataj donacoj de pakistanaj civitanoj tra la tuta klaso, kio inkluzivis la establon de reto de 1 800 ambulancoj. Antaŭ sia morto, Edhi estis registrita kiel gepatro aŭ kuratoro de preskaŭ 20 000 [[Adopto|adoptitaj]] infanoj. <ref name="dawn/8july20162" /> Li estas konata inter pakistananoj kiel la "Anĝelo de Kompato" kaj estas konsiderata la plej respektata kaj legenda figuro de Pakistano..<ref name="BBCobit2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36752208|title=Pakistani philanthropist Abdul Sattar Edhi dies aged 88|work=BBC News|date=9 July 2016|access-date=9 July 2016}}</ref> En 2013, ''[[Huffington Post|The Huffington Post]]'' asertis, ke li eble estas "la plej granda vivanta humanisto de la mondo". <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2013/05/06/abdul-sattar-edhi_n_3223839.html The World's Greatest Living Humanitarian May Be From Pakistan], ''The Huffington Post''. Retrieved 24 March 2016</ref> Edhi konservis neintervenan administran stilon kaj ofte kritikis la korupton ofte troveblan ene de la religiaj organizoj, [[Mulao|pastraro]] kaj politikistoj. <ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/18-Jul-16/edhi-the-ordinary-man-who-was-extraordinary-ii|title=Dailytimes {{!}} Edhi: the ordinary man who was extraordinary — II|website=dailytimes.com.pk|date=17 July 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis forta subtenanto de religia toleremo en Pakistano kaj etendis sian subtenon al la viktimoj de [[Uragano Katrina]] kaj la malsatego en Etiopio en 1985. <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/abdul-sattar-edhi-a-life-bigger-than-accolades/a-19243405|title=Abdul Sattar Edhi – A life bigger than accolades {{!}} Asia {{!}} DW.COM {{!}} 8 July 2016|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2016/07/12/national/edhi-foundation-gave-100000-for-katrina-relief-efforts-us-ambassador/|title=Edhi Foundation gave $100,000 for Katrina relief efforts: US ambassador|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis plurfoje nomumita por la [[Nobel-premio pri paco]]. Edhi ricevis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn, kiel ekzemple la Premion Ramon Magsaysay <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/pakistan-humanitarian-abdul-sattar-edhi-dies-160708184523940.html|title=Pakistan's humanitarian Abdul Sattar Edhi dies|publisher=Al Jazeera|access-date=9 July 2016}}</ref> kaj la [[UNESKO-premio Madanjeet Singh|Premion UNESCO-Madanjeet Singh]] <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/02/28/abdul-sattar-edhi-89-birthday-pakistan-angel-of-mercy-father-teresa/|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa' who 'adopted' 20,000 children|work=The Telegraph|access-date=26 June 2017|language=en-GB}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Edhi, Abdul Sattar}} [[Kategorio:Pakistanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Pakistanaj filantropoj]] ljjkomziobimw4txd0lcyywpxi0aw7w 9505821 9505820 2026-11-01T17:37:43Z Sj1mor 12103 9505821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abdul Sattar EDHI''' ({{lang-ur|عبد الستار ایدھی}}, {{lang-gu|અબ્દુલ સત્તાર ઇદી}}; naskiĝis la 28-an de februaro 1928 <ref name="Aljazeera2">{{Cite web|date=28 February 2017|title=Abdul Sattar Edhi: Why Google honours him today|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513144119/https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|archive-date=13 May 2025|access-date=3 July 2019|website=[[Al Jazeera English]]|language=en}}</ref> en Bantva , [[Brita Hindio]] – mortis la 8-an de julio 2016 en [[Karaĉio]], [[Pakistano]])<ref name="theguardian/13july20162">{{cite news|last1=Boone|first1=Jon|date=13 July 2016|title=Abdul Sattar Edhi obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705053225/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|archive-date=5 July 2025|access-date=28 February 2017|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="dawn/8july20162">{{cite news|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|url=https://www.dawn.com/news/1267583|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413112315/https://www.dawn.com/news/1267583|archive-date=13 April 2025|access-date=28 February 2017|work=Dawn|language=en}}</ref> estis pakistana [[Humanitarismo|humanisto]], [[Filantropio|filantropo]] kaj [[Asketismo|asketo]], kiu fondis la Fondaĵon Edhi, kiu administras la plej grandan volontulan ambulancan reton de la mondo, <ref name="Aljazeera2" /> kune kun senhejmaj ŝirmejoj, bestoŝirmejoj, <ref>{{cite news|title=KARACHI: Animal care still a distant dream|url=https://www.dawn.com/news/312769|access-date=20 August 2017|work=Dawn|date=22 July 2008}}</ref> rehabilitadaj centroj kaj [[Orfejo|orfejoj]] tra Pakistano. <ref name=":02">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=Dawn|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref> La bonfaraj agadoj de Edhi multe disetendiĝis en 1957 kiam azia gripepidemio originanta el [[Ĉinio]] trairis Pakistanon kaj la reston de la mondo. Donacoj permesis al li aĉeti sian unuan ambulancon en la sama jaro. Li poste vastigis sian bonfaran reton kun la helpo de sia edzino Bilquis Edhi.<ref name=":03">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=Dawn|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/world/middleeast/abdul-sattar-edhi-pakistans-father-teresa-dies-at-88.html?_r=0|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa,' Dies at 88|date=8 July 2016|work=The New York Times|last1=Masood|first1=Salman|access-date=9 July 2016}}</ref> Post lia morto, lia filo Faisal Edhi transprenis la rolon de estro de la Edhi-Fonduso. Dum lia vivo, la Edhi-Fonduso kreskis, subtenata tute per privataj donacoj de pakistanaj civitanoj tra la tuta klaso, kio inkluzivis la establon de reto de 1 800 ambulancoj. Antaŭ sia morto, Edhi estis registrita kiel gepatro aŭ kuratoro de preskaŭ 20 000 [[Adopto|adoptitaj]] infanoj. <ref name="dawn/8july20162" /> Li estas konata inter pakistananoj kiel la "Anĝelo de Kompato" kaj estas konsiderata la plej respektata kaj legenda figuro de Pakistano..<ref name="BBCobit2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36752208|title=Pakistani philanthropist Abdul Sattar Edhi dies aged 88|work=BBC News|date=9 July 2016|access-date=9 July 2016}}</ref> En 2013, ''[[Huffington Post|The Huffington Post]]'' asertis, ke li eble estas "la plej granda vivanta humanisto de la mondo". <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2013/05/06/abdul-sattar-edhi_n_3223839.html The World's Greatest Living Humanitarian May Be From Pakistan], ''The Huffington Post''. Retrieved 24 March 2016</ref> Edhi konservis neintervenan administran stilon kaj ofte kritikis la korupton ofte troveblan ene de la religiaj organizoj, [[Mulao|pastraro]] kaj politikistoj. <ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/18-Jul-16/edhi-the-ordinary-man-who-was-extraordinary-ii|title=Dailytimes {{!}} Edhi: the ordinary man who was extraordinary — II|website=dailytimes.com.pk|date=17 July 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis forta subtenanto de religia toleremo en Pakistano kaj etendis sian subtenon al la viktimoj de [[Uragano Katrina]] kaj la malsatego en Etiopio en 1985. <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/abdul-sattar-edhi-a-life-bigger-than-accolades/a-19243405|title=Abdul Sattar Edhi – A life bigger than accolades {{!}} Asia {{!}} DW.COM {{!}} 8 July 2016|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2016/07/12/national/edhi-foundation-gave-100000-for-katrina-relief-efforts-us-ambassador/|title=Edhi Foundation gave $100,000 for Katrina relief efforts: US ambassador|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis plurfoje nomumita por la [[Nobel-premio pri paco]]. Edhi ricevis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn, kiel ekzemple la Premion Ramon Magsaysay <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/pakistan-humanitarian-abdul-sattar-edhi-dies-160708184523940.html|title=Pakistan's humanitarian Abdul Sattar Edhi dies|publisher=Al Jazeera|access-date=9 July 2016}}</ref> kaj la [[UNESKO-premio Madanjeet Singh|Premion UNESCO-Madanjeet Singh]] <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/02/28/abdul-sattar-edhi-89-birthday-pakistan-angel-of-mercy-father-teresa/|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa' who 'adopted' 20,000 children|work=The Telegraph|access-date=26 June 2017|language=en-GB}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Edhi, Abdul Sattar}} [[Kategorio:Pakistanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Pakistanaj filantropoj]] e5t0i663g1pfaxhw023tmnfvl84iauh 9505822 9505821 2026-11-01T17:38:11Z Sj1mor 12103 9505822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Abdul Sattar EDHI''' ({{lang-ur|عبد الستار ایدھی}}, {{lang-gu|અબ્દુલ સત્તાર ઇદી}}; naskiĝis la 28-an de februaro 1928 <ref name="Aljazeera2">{{Cite web|date=28 February 2017|title=Abdul Sattar Edhi: Why Google honours him today|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513144119/https://www.aljazeera.com/features/2017/2/28/abdul-sattar-edhi-why-google-honours-him-today|archive-date=13 May 2025|access-date=3 July 2019|website=[[Al Jazeera English]]|language=en}}</ref> en Bantva , [[Brita Hindio]] – mortis la 8-an de julio 2016 en [[Karaĉio]], [[Pakistano]])<ref name="theguardian/13july20162">{{cite news|last1=Boone|first1=Jon|date=13 July 2016|title=Abdul Sattar Edhi obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705053225/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/13/abdul-sattar-edhi-obituary|archive-date=5 July 2025|access-date=28 February 2017|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="dawn/8july20162">{{cite news|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|url=https://www.dawn.com/news/1267583|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413112315/https://www.dawn.com/news/1267583|archive-date=13 April 2025|access-date=28 February 2017|work=Dawn|language=en}}</ref> estis pakistana [[Humanitarismo|humanisto]], [[Filantropio|filantropo]] kaj [[Asketismo|asketo]], kiu fondis la Fondaĵon Edhi, kiu administras la plej grandan volontulan ambulancan reton de la mondo, <ref name="Aljazeera2" /> kune kun senhejmaj ŝirmejoj, bestoŝirmejoj, <ref>{{cite news|title=KARACHI: Animal care still a distant dream|url=https://www.dawn.com/news/312769|access-date=20 August 2017|work=Dawn|date=22 July 2008}}</ref> rehabilitadaj centroj kaj [[Orfejo|orfejoj]] tra Pakistano. <ref name=":02">{{cite news|last1=|first1=|date=8 July 2016|title=Celebrated humanitarian Abdul Sattar Edhi passes away in Karachi|work=Dawn|url=https://www.dawn.com/news/1267583|access-date=9 July 2016}}</ref> La bonfaraj agadoj de Edhi multe disetendiĝis en 1957 kiam azia gripepidemio originanta el [[Ĉinio]] trairis Pakistanon kaj la reston de la mondo. Donacoj permesis al li aĉeti sian unuan ambulancon en la sama jaro. Li poste vastigis sian bonfaran reton kun la helpo de sia edzino Bilquis Edhi.<ref name=":02" /><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/world/middleeast/abdul-sattar-edhi-pakistans-father-teresa-dies-at-88.html?_r=0|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa,' Dies at 88|date=8 July 2016|work=The New York Times|last1=Masood|first1=Salman|access-date=9 July 2016}}</ref> Post lia morto, lia filo Faisal Edhi transprenis la rolon de estro de la Edhi-Fonduso. Dum lia vivo, la Edhi-Fonduso kreskis, subtenata tute per privataj donacoj de pakistanaj civitanoj tra la tuta klaso, kio inkluzivis la establon de reto de 1 800 ambulancoj. Antaŭ sia morto, Edhi estis registrita kiel gepatro aŭ kuratoro de preskaŭ 20 000 [[Adopto|adoptitaj]] infanoj. <ref name="dawn/8july20162" /> Li estas konata inter pakistananoj kiel la "Anĝelo de Kompato" kaj estas konsiderata la plej respektata kaj legenda figuro de Pakistano..<ref name="BBCobit2">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36752208|title=Pakistani philanthropist Abdul Sattar Edhi dies aged 88|work=BBC News|date=9 July 2016|access-date=9 July 2016}}</ref> En 2013, ''[[Huffington Post|The Huffington Post]]'' asertis, ke li eble estas "la plej granda vivanta humanisto de la mondo". <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2013/05/06/abdul-sattar-edhi_n_3223839.html The World's Greatest Living Humanitarian May Be From Pakistan], ''The Huffington Post''. Retrieved 24 March 2016</ref> Edhi konservis neintervenan administran stilon kaj ofte kritikis la korupton ofte troveblan ene de la religiaj organizoj, [[Mulao|pastraro]] kaj politikistoj. <ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/18-Jul-16/edhi-the-ordinary-man-who-was-extraordinary-ii|title=Dailytimes {{!}} Edhi: the ordinary man who was extraordinary — II|website=dailytimes.com.pk|date=17 July 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis forta subtenanto de religia toleremo en Pakistano kaj etendis sian subtenon al la viktimoj de [[Uragano Katrina]] kaj la malsatego en Etiopio en 1985. <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/abdul-sattar-edhi-a-life-bigger-than-accolades/a-19243405|title=Abdul Sattar Edhi – A life bigger than accolades {{!}} Asia {{!}} DW.COM {{!}} 8 July 2016|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=14 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2016/07/12/national/edhi-foundation-gave-100000-for-katrina-relief-efforts-us-ambassador/|title=Edhi Foundation gave $100,000 for Katrina relief efforts: US ambassador|access-date=14 August 2016}}</ref> Li estis plurfoje nomumita por la [[Nobel-premio pri paco]]. Edhi ricevis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn, kiel ekzemple la Premion Ramon Magsaysay <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/pakistan-humanitarian-abdul-sattar-edhi-dies-160708184523940.html|title=Pakistan's humanitarian Abdul Sattar Edhi dies|publisher=Al Jazeera|access-date=9 July 2016}}</ref> kaj la [[UNESKO-premio Madanjeet Singh|Premion UNESCO-Madanjeet Singh]] <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/02/28/abdul-sattar-edhi-89-birthday-pakistan-angel-of-mercy-father-teresa/|title=Abdul Sattar Edhi, Pakistan's 'Father Teresa' who 'adopted' 20,000 children|work=The Telegraph|access-date=26 June 2017|language=en-GB}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Edhi, Abdul Sattar}} [[Kategorio:Pakistanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Pakistanaj filantropoj]] ifi6450wfovzqcywbuhqslk62ha3oea 0 956224 9505845 2026-11-01T17:59:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Lignoplanto]] 9505845 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[lignoplanto]] m5jnmyf1pbhzkimi8arx7y2bbu78r1x 0 956225 9505852 2026-11-01T18:33:37Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "En [[algebra geometrio]], la '''variaĵo de Grassmann''' (angle ''Grassmannian (variety)'', france ''(variété) grassmannien'') estas [[algebra variaĵo]], kies punkto respondas al [[lineara subspaco]] de iu [[vektora spaco]]. == Difino == Supozu, ke <math>\mathbb K</math> estas komuta [[korpo (matematiko)|korpo]]. Supozu, ke <math>V</math> estas <math>n</math>-dimensia [[vektora spaco]] super <math>\mathbb K</math>. La '''variaĵo de Grassmann''' <math>\operatorn..." 9505852 wikitext text/x-wiki En [[algebra geometrio]], la '''variaĵo de Grassmann''' (angle ''Grassmannian (variety)'', france ''(variété) grassmannien'') estas [[algebra variaĵo]], kies punkto respondas al [[lineara subspaco]] de iu [[vektora spaco]]. == Difino == Supozu, ke <math>\mathbb K</math> estas komuta [[korpo (matematiko)|korpo]]. Supozu, ke <math>V</math> estas <math>n</math>-dimensia [[vektora spaco]] super <math>\mathbb K</math>. La '''variaĵo de Grassmann''' <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math> estas la spaco de <math>k</math>-dimensiaj linearaj subspacoj de <math>V</math>. Ofte oni skribas <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> anstataŭ <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math>. Por provizi al <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math> la strukturon de [[algebra variaĵo]], oni uzas la '''koordinataron de Plücker'''. Per elekto de bazo, identigu <math>V</math> kun <math>\mathbb K^n</math>. Se <math>W\in\operatorname{Gr}(k,V)</math> havas kiel bazon <math>w_1,\dotsc,w_k\in W</math>, do oni povas specifi <math>W</math> per la <math>k\times n</math>-matrico :<math>\begin{pmatrix}w_1&\cdots&w_k\end{pmatrix}</math>. Pri ajna kreskanta vico de entjeroj <math>1\le i_1<i_2<\dotsb<i_k\le n</math>, difinu la asociitan koordinaton de Plücker :<math>w_{i_1,\dotsc,i_k}=\det\begin{pmatrix}w_{i_1}&\cdots&w_{i_k}\end{pmatrix}</math> kiel [[matrica minoro|matrican minoron]], alivorte la determinanton de la ĉi-supra kvadrata submatrico. La koordinatoj de Plücker difinas enmeton :<math>\iota\colon\operatorname{Gr}(k,V)\to \mathbb P\left(\bigwedge^kV\right)</math> en la [[projekcia spaco|projekcian spacon]] de la ekstera produto <math>\bigwedge^kV</math>. Pri ajnaj entjeraj vicoj <math>1\le i_1<i_2<\dotsb<i_{k-1}\le n</math> kaj <math>1\le j_1<j_2<\dotsb<j_{k+1}\le n</math>, la koordinatoj de Plücker obeas la jenajn '''rilatojn de Plücker''': :<math>\sum_{l=1}^{k+1}(-1)^lw_{i_1,\dotsc,i_{k-1},j_l}w_{j_1,\dotsc,j_{l-1},j_{l+1},\dotsc,j_{k+1}}=0</math>. Tiuj rilatoj provizas la variaĵon de Grassmann kun la strukturo de glata [[projekcia variaĵo]] en <math>\mathbb P\left(\textstyle\bigwedge^kV\right)</math>. (Notu, tamen, ke la rilatoj de Plücker ne estas sendependaj inter si.) == Ecoj == La variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> estas glata projekcia variaĵo de dimensio <math>k(n-k)</math>. Super la reela aŭ kompleksa korpoj, <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> estas kompakta glata [[sternaĵo]]. Super la reela korpo, :<math>\operatorname{Gr}(k,\mathbf R^n)=\operatorname O(n)/\left(\operatorname O(k)\times\operatorname O(n-k)\right)</math>, en kiu <math>\operatorname O(n)</math> estas la [[orta grupo]]. Simile, super la kompleksa korpo, :<math>\operatorname{Gr}(k,\mathbf R^n)=\operatorname U(n)/\left(\operatorname U(k)\times\operatorname U(n-k)\right)</math>, en kiu <math>\operatorname U(n)</math> estas la [[unita grupo]]. Laŭ la '''dualecon de Grassmann''', ekzistas la jena kanona izomorfio de algebraj variaĵoj (aŭ, super reeloj aŭ kompleksaj nombroj, [[difeomorfio]]j): :<math>\operatorname{Gr}(k,V)\cong\operatorname{Gr}(\dim V-k,V^*)</math>. == Ekzemploj == Por <math>k=0</math>, la variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(0,V)</math> havas nur unu punkton. Simile, <maht>\operatorname{Gr}(\dim V,V)</math> havas nur unu punkton. Por <math>k=1</math>, la variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(1,V)</math> estas simple la [[projekcia spaco]] <math>\mathbb P(V)</math>. Simile, <math>\operatorname{Gr}(\dim V-1,V)</math> estas <math>\mathbb P(V^*)</math>. La plej simpla variaĵo de Grassmann kiu ne estas projekcia spaco estas <math>\operatorname{Gr}(2,4)</math>. Do oni havas la Plücker-koordinataron :<math>\operatorname{Gr}(2,4)\to\mathbb P^5</math>, konsistantan el la ses Plücker-koordinatoj <math>w_{12},w_{13},w_{14},w_{23},w_{24},w_{34}</math>, kiuj obeas unu Plücker-rilaton :<math>w_{12}w_{34}-w_{13}w_{24}+w_{14}w_{23}=0</math>. Tiel, <math>\operatorname{Gr}(2,4)</math> estas kvardimensia projekcia variaĵo en la kvindimensia projekcia spaco <math>\mathbb P^5</math>. == Referencoj == * Harris, Joe (1992). ''Algebraic Geometry: A First Course''. Springer-Verlag. ISBN 0-387-97716-3 * Lee, John M. (2012). ''Introduction to Smooth Manifolds''. Springer-Verlag. ISBN 978-1-4419-9981-8 [[Kategorio:Algebra geometrio]] [[Kategorio:Diferenciala geometrio]] [[Kategorio:Matematika fiziko]] i271ctgocwk8e7gl8atovjz8kbie7aa 9505853 9505852 2026-11-01T18:34:51Z Charp238 176653 9505853 wikitext text/x-wiki En [[algebra geometrio]], la '''variaĵo de Grassmann''' (angle ''Grassmannian (variety)'', france ''(variété) grassmannienne'') estas [[algebra variaĵo]], kies punkto respondas al [[lineara subspaco]] de iu [[vektora spaco]]. == Difino == Supozu, ke <math>\mathbb K</math> estas komuta [[korpo (matematiko)|korpo]]. Supozu, ke <math>V</math> estas <math>n</math>-dimensia [[vektora spaco]] super <math>\mathbb K</math>. La '''variaĵo de Grassmann''' <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math> estas la spaco de <math>k</math>-dimensiaj linearaj subspacoj de <math>V</math>. Ofte oni skribas <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> anstataŭ <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math>. Por provizi al <math>\operatorname{Gr}(k,V)</math> la strukturon de [[algebra variaĵo]], oni uzas la '''koordinataron de Plücker'''. Per elekto de bazo, identigu <math>V</math> kun <math>\mathbb K^n</math>. Se <math>W\in\operatorname{Gr}(k,V)</math> havas kiel bazon <math>w_1,\dotsc,w_k\in W</math>, do oni povas specifi <math>W</math> per la <math>k\times n</math>-matrico :<math>\begin{pmatrix}w_1&\cdots&w_k\end{pmatrix}</math>. Pri ajna kreskanta vico de entjeroj <math>1\le i_1<i_2<\dotsb<i_k\le n</math>, difinu la asociitan koordinaton de Plücker :<math>w_{i_1,\dotsc,i_k}=\det\begin{pmatrix}w_{i_1}&\cdots&w_{i_k}\end{pmatrix}</math> kiel [[matrica minoro|matrican minoron]], alivorte la determinanton de la ĉi-supra kvadrata submatrico. La koordinatoj de Plücker difinas enmeton :<math>\iota\colon\operatorname{Gr}(k,V)\to \mathbb P\left(\bigwedge^kV\right)</math> en la [[projekcia spaco|projekcian spacon]] de la ekstera produto <math>\bigwedge^kV</math>. Pri ajnaj entjeraj vicoj <math>1\le i_1<i_2<\dotsb<i_{k-1}\le n</math> kaj <math>1\le j_1<j_2<\dotsb<j_{k+1}\le n</math>, la koordinatoj de Plücker obeas la jenajn '''rilatojn de Plücker''': :<math>\sum_{l=1}^{k+1}(-1)^lw_{i_1,\dotsc,i_{k-1},j_l}w_{j_1,\dotsc,j_{l-1},j_{l+1},\dotsc,j_{k+1}}=0</math>. Tiuj rilatoj provizas la variaĵon de Grassmann kun la strukturo de glata [[projekcia variaĵo]] en <math>\mathbb P\left(\textstyle\bigwedge^kV\right)</math>. (Notu, tamen, ke la rilatoj de Plücker ne estas sendependaj inter si.) == Ecoj == La variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> estas glata projekcia variaĵo de dimensio <math>k(n-k)</math>. Super la reela aŭ kompleksa korpoj, <math>\operatorname{Gr}(k,n)</math> estas kompakta glata [[sternaĵo]]. Super la reela korpo, :<math>\operatorname{Gr}(k,\mathbf R^n)=\operatorname O(n)/\left(\operatorname O(k)\times\operatorname O(n-k)\right)</math>, en kiu <math>\operatorname O(n)</math> estas la [[orta grupo]]. Simile, super la kompleksa korpo, :<math>\operatorname{Gr}(k,\mathbf R^n)=\operatorname U(n)/\left(\operatorname U(k)\times\operatorname U(n-k)\right)</math>, en kiu <math>\operatorname U(n)</math> estas la [[unita grupo]]. Laŭ la '''dualecon de Grassmann''', ekzistas la jena kanona izomorfio de algebraj variaĵoj (aŭ, super reeloj aŭ kompleksaj nombroj, [[difeomorfio]]j): :<math>\operatorname{Gr}(k,V)\cong\operatorname{Gr}(\dim V-k,V^*)</math>. == Ekzemploj == Por <math>k=0</math>, la variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(0,V)</math> havas nur unu punkton. Simile, <maht>\operatorname{Gr}(\dim V,V)</math> havas nur unu punkton. Por <math>k=1</math>, la variaĵo de Grassmann <math>\operatorname{Gr}(1,V)</math> estas simple la [[projekcia spaco]] <math>\mathbb P(V)</math>. Simile, <math>\operatorname{Gr}(\dim V-1,V)</math> estas <math>\mathbb P(V^*)</math>. La plej simpla variaĵo de Grassmann kiu ne estas projekcia spaco estas <math>\operatorname{Gr}(2,4)</math>. Do oni havas la Plücker-koordinataron :<math>\operatorname{Gr}(2,4)\to\mathbb P^5</math>, konsistantan el la ses Plücker-koordinatoj <math>w_{12},w_{13},w_{14},w_{23},w_{24},w_{34}</math>, kiuj obeas unu Plücker-rilaton :<math>w_{12}w_{34}-w_{13}w_{24}+w_{14}w_{23}=0</math>. Tiel, <math>\operatorname{Gr}(2,4)</math> estas kvardimensia projekcia variaĵo en la kvindimensia projekcia spaco <math>\mathbb P^5</math>. == Referencoj == * Harris, Joe (1992). ''Algebraic Geometry: A First Course''. Springer-Verlag. ISBN 0-387-97716-3 * Lee, John M. (2012). ''Introduction to Smooth Manifolds''. Springer-Verlag. ISBN 978-1-4419-9981-8 [[Kategorio:Algebra geometrio]] [[Kategorio:Diferenciala geometrio]] [[Kategorio:Matematika fiziko]] ofyjybzgrkeb361u5cri3gbasq007wy 0 956226 9505857 2026-11-01T19:42:04Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "'''Elektreto''' estas materialo kun permanenta elektra polarizo. Ĝi estas la elektra analogaĵo al [[magneto]], kiu portas permanentan magnetan polarizon. Elektretoj oftas en naturo: ekzemple, [[kvarco]] estas natura elektreto. Industrie, oni produktas elektretojn el sinteza polimero: fluoropolimeroj, [[polipropileno]], polietileneterftalato, ktp. Oni varmigas kaj fandas la polimeron kaj lasas ĝin resolidiĝi sub forta [[elektra kampo]]. == Historio == La sveda..." 9505857 wikitext text/x-wiki '''Elektreto''' estas materialo kun permanenta elektra polarizo. Ĝi estas la elektra analogaĵo al [[magneto]], kiu portas permanentan magnetan polarizon. Elektretoj oftas en naturo: ekzemple, [[kvarco]] estas natura elektreto. Industrie, oni produktas elektretojn el sinteza polimero: fluoropolimeroj, [[polipropileno]], polietileneterftalato, ktp. Oni varmigas kaj fandas la polimeron kaj lasas ĝin resolidiĝi sub forta [[elektra kampo]]. == Historio == La sveda fizikisto [[Johan Carl Wilcke]] inventis fruan ekzemplon de elektreto en 1762, kaj [[Alessandro Volta]] plibonigis ĝin en 1775. [[Oliver Heaviside]] inventis la terminon ''elekreto'' en la 19a jarcento; la termino estas kombinaĵo de ''elektro'' kaj ''magneto''. (Notu, ke ''[[elektromagneto]]'' signifas ion alian.) En 1925, Mototarō Eguchi inventis la modernan metodon fabriki elektreton per fando kaj resolidigo de polimero.<ref>Eguchi, Mototarô (1925). [https://doi.org/10.1080/14786442508634594 "XX. On the permanent electret"]. ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science''. 49 (289): 178–192. doi:10.1080/14786442508634594.</ref> == Referencoj == <references/> == Bibliografio == * Sessler, Gerhard M., red. (1998). ''Electrets'' (3-a eld.). Laplacian Press. ISBN 978-1-885540-07-2 * Jefimenko, Oleg D.; Walker, David K. (1980). [https://pubs.aip.org/pte/article/18/9/651/267311/Electrets "Electrets"]. ''Physics Teacher''. 18(9): 651–659. doi:10.1119/1.2340651 [[Kategorio:Fiziko de kondensita materio]] [[Kategorio:Elektrostatiko]] pey3ptcrsrdom2cf49cfhvek2vnd95x 9505882 9505857 2026-11-01T19:46:28Z Charp238 176653 Inkluzivi bildon 9505882 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Elettrete.png|thumb|right|Skemo de elektreto, konsistanta el [[jono]]j kaj [[elektra dupoluso|elektraj dupolusoj]], kun linioj de [[elektra kampo]]]] '''Elektreto''' estas materialo kun permanenta elektra polarizo. Ĝi estas la elektra analogaĵo al [[magneto]], kiu portas permanentan magnetan polarizon. Elektretoj oftas en naturo: ekzemple, [[kvarco]] estas natura elektreto. Industrie, oni produktas elektretojn el sinteza polimero: fluoropolimeroj, [[polipropileno]], polietileneterftalato, ktp. Oni varmigas kaj fandas la polimeron kaj lasas ĝin resolidiĝi sub forta [[elektra kampo]]. == Historio == La sveda fizikisto [[Johan Carl Wilcke]] inventis fruan ekzemplon de elektreto en 1762, kaj [[Alessandro Volta]] plibonigis ĝin en 1775. [[Oliver Heaviside]] inventis la terminon ''elekreto'' en la 19a jarcento; la termino estas kombinaĵo de ''elektro'' kaj ''magneto''. (Notu, ke ''[[elektromagneto]]'' signifas ion alian.) En 1925, Mototarō Eguchi inventis la modernan metodon fabriki elektreton per fando kaj resolidigo de polimero.<ref>Eguchi, Mototarô (1925). [https://doi.org/10.1080/14786442508634594 "XX. On the permanent electret"]. ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science''. 49 (289): 178–192. doi:10.1080/14786442508634594.</ref> == Referencoj == <references/> == Bibliografio == * Sessler, Gerhard M., red. (1998). ''Electrets'' (3-a eld.). Laplacian Press. ISBN 978-1-885540-07-2 * Jefimenko, Oleg D.; Walker, David K. (1980). [https://pubs.aip.org/pte/article/18/9/651/267311/Electrets "Electrets"]. ''Physics Teacher''. 18(9): 651–659. doi:10.1119/1.2340651 [[Kategorio:Fiziko de kondensita materio]] [[Kategorio:Elektrostatiko]] j1dti4x28iy9p05vickof5g4wsrktjq 0 956227 9505930 2026-11-01T22:01:54Z Taylor 49 126294 Taylor 49 movis paĝon [[Radiko (lingvo)]] al [[Radiko (lingvoscienco)]]: ne estas lingvo "Radiko", malsame al lingvo "Novial" ekzemple 9505930 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Radiko (lingvoscienco)]] 0xmhdszwakabjasg47hk221wyaldcnv 0 956228 9505941 2026-11-01T22:23:13Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | nomo = Federico Breda | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br..." 9505941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Federico Breda | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Federico Breda''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantisto. Li en la 1990-aj jaroj estis estrarano<ref>Interalie en 1996, kiam li vivis en [[Suzzara]], en la [[provinco Mantovo]] kaj regiono [[Lombardio]], li [https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-096.htm aparte zorgis pri kunordigo de la] [[pasko|paska]] [[Internacia Junulara Festivalo]], inkluzive de la jubilea 20-a IJF de 1996.</ref> kaj de [[1997]] ĝis [[1999]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio li sekvis la kolegon [[Francesco Amerio]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 1999 transdonis la postenon al [[Flavia dal Zilio]], kiu sekve en du nekonektitaj jaroj, de 1999 ĝis 2000 kaj de 2003 ĝis 200 estis la IEJ-prezidanto. Dum la [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio, li elektiĝis membro de la [[estraro de TEJO]], respondeca pri eksteraj rilatoj.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> <ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Mallonge antaŭ la fino de la oficperiodo en la [[IJK 2003]] fine de julio, li en junio de 2003 demisiis grupe kun tri aliaj estraranoj, prezidanto [[Holger Boos]], kasisto [[Ilja De Coster]] kaj [[Marko Naoki Lins]], rilatoj kun UEA.<ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoeks.html raporto pri la grupa demisio kun pluraj intervjueroj en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref><ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoleter.html kaj la demisia ltero kun klarigoj, same en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref> Krome li, nekonate ĉu nur en la movade aparta jardeko de 1993 ĝis 2003 aŭ ankaŭ pli poste, kun la amiko ''Giuseppe Castelli'' konsistigis la muzikan duopon ''[[Blera Brothers]]''<ref>Ankaŭ ĝis nun mankas informoj, kiuj povus esti la rilato de la muzika dupo al la samnoma mez-italia urbo [[Blera]].</ref> - malgraŭ la anglalingva nomo ("Blera-fratoj") originala Esperanto-grupo, kiu kantis humurajn kantojn kaj ludis gitaron. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amerio, Francesco}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj de TEJO]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] hqa0h2lhegze070bx9p3swmmq6brvo1 9505943 9505941 2026-11-01T22:27:44Z ThomasPusch 1869 9505943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Federico Breda | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] }} '''Federico Breda''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantisto. Li en la 1990-aj jaroj estis estrarano<ref>Interalie en 1996, kiam li vivis en [[Suzzara]], en la [[provinco Mantovo]] kaj regiono [[Lombardio]], li [https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-096.htm aparte zorgis pri kunordigo de la] [[pasko|paska]] [[Internacia Junulara Festivalo]], inkluzive de la jubilea 20-a IJF de 1996.</ref> kaj de [[1997]] ĝis [[1999]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio li sekvis la kolegon [[Francesco Amerio]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 1999 transdonis la postenon al [[Flavia dal Zilio]], kiu sekve en du nekonektitaj jaroj, de 1999 ĝis 2000 kaj de 2003 ĝis 200 estis la IEJ-prezidanto. Dum la [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio, li elektiĝis membro de la [[estraro de TEJO]], respondeca pri eksteraj rilatoj.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> <ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Mallonge antaŭ la fino de la oficperiodo en la [[IJK 2003]] fine de julio, li en junio de 2003 demisiis grupe kun tri aliaj estraranoj, prezidanto [[Holger Boos]], kasisto [[Ilja De Coster]] kaj [[Marko Naoki Lins]], rilatoj kun UEA.<ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoeks.html raporto pri la grupa demisio kun pluraj intervjueroj en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref><ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoleter.html kaj la demisia ltero kun klarigoj, same en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref> Krome li, nekonate ĉu nur en la movade aparta jardeko de 1993 ĝis 2003 aŭ ankaŭ pli poste, kun la amiko ''Giuseppe Castelli'' konsistigis la muzikan duopon ''[[Blera Brothers]]''<ref>Ankaŭ ĝis nun mankas informoj, kiuj povus esti la rilato de la muzika dupo al la samnoma mez-italia urbo [[Blera]].</ref> - malgraŭ la anglalingva nomo ("Blera-fratoj") originala Esperanto-grupo, kiu kantis humurajn kantojn kaj ludis gitaron. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amerio, Francesco}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj de TEJO]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] ne29m386j52y3qlkh2czx6sv1mn67ne 9505998 9505943 2026-11-02T00:59:48Z ThomasPusch 1869 9505998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Federico Breda | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]]<br/>[[TEJO]] }} {{unua}} '''Federico Breda''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantisto. Li en la 1990-aj jaroj estis estrarano<ref>Interalie en 1996, kiam li vivis en [[Suzzara]], en la [[provinco Mantovo]] kaj regiono [[Lombardio]], li [https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-096.htm aparte zorgis pri kunordigo de la] [[pasko|paska]] [[Internacia Junulara Festivalo]], inkluzive de la jubilea 20-a IJF de 1996.</ref> kaj de [[1997]] ĝis [[1999]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio li sekvis la kolegon [[Francesco Amerio]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 1999 transdonis la postenon al [[Flavia dal Zilio]], kiu sekve en du nekonektitaj jaroj, de 1999 ĝis 2000 kaj de 2003 ĝis 200 estis la IEJ-prezidanto. Dum la [[IJK 2001]] en Strasburgo, Francio, li elektiĝis membro de la [[estraro de TEJO]], respondeca pri eksteraj rilatoj.<ref name="TEJO-vikio">[[TEJO-Vikio]]: [https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj Pasintaj TEJO-Estraroj, alirita la 29-an de aprilo 2012], jam en 2014 morta retpaĝo kaj bedaŭrinde [https://web.archive.org/web/20160315000000*/https://tejo.org/vikio/Pasintaj_TEJO-Estraroj ne sukcese] [https://archive.ph/ioaij arkivigita]</ref> <ref name="TT_4/2001">''[[TEJO Tutmonde]]''. 4/2001: paĝo 35</ref> Mallonge antaŭ la fino de la oficperiodo en la [[IJK 2003]] fine de julio, li en junio de 2003 demisiis grupe kun tri aliaj estraranoj, prezidanto [[Holger Boos]], kasisto [[Ilja De Coster]] kaj [[Marko Naoki Lins]], rilatoj kun UEA.<ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoeks.html raporto pri la grupa demisio kun pluraj intervjueroj en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref><ref>[https://kniivila.net/deponejo/folio/tejoleter.html kaj la demisia ltero kun klarigoj, same en la revuo] [[Libera Folio]] ({{eo}})</ref> Krome li, nekonate ĉu nur en la movade aparta jardeko de 1993 ĝis 2003 aŭ ankaŭ pli poste, kun la amiko ''Giuseppe Castelli'' konsistigis la muzikan duopon ''[[Blera Brothers]]''<ref>Ankaŭ ĝis nun mankas informoj, kiuj povus esti la rilato de la muzika dupo al la samnoma mez-italia urbo [[Blera]].</ref> - malgraŭ la anglalingva nomo ("Blera-fratoj") originala Esperanto-grupo, kiu kantis humurajn kantojn kaj ludis gitaron. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Breda, F}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] 26henxgki3cfam8f25golwcmj8cl0ef 0 956229 9505950 2026-11-01T22:39:02Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj#De Coster, I]] 9505950 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de belgaj esperantistoj#De Coster, I]] or39wi7ttdagllrento6p9whhg4r5i6 9505979 9505950 2026-11-02T00:19:20Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj#De Coster, I]] al [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj#Ilja De Coster]] 9505979 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de belgaj esperantistoj#Ilja De Coster]] m4eaj1eiasjy31y5mopwa4e2cgskof4 0 956230 9505954 2026-11-01T22:46:13Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto...." 9505954 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de lia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. == Referencoj == <references/> 9rzgfgkuzpvh2a2jjf1wbc6298ad6lh 9505957 9505954 2026-11-01T22:48:37Z Charp238 176653 9505957 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de lia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Havaja mitologio]] [[Kategorio:Maorioj]] [[Kategorio:Polinezia kulturo]] ltzzmib3vg1o2mfvi517pqxqs3ccbtq 9505958 9505957 2026-11-01T22:51:39Z Charp238 176653 /* Eŭropa kontakto kun la koncepto */ 9505958 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de lia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. Post la vulgariĝo de la koncepto, la termino ekuziĝis kiel sinonimo de ia magia energio en diversaj [[rolludo]]j. == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Havaja mitologio]] [[Kategorio:Maorioj]] [[Kategorio:Polinezia kulturo]] e6bhgnqfqk73wwm04y5dsh4g9ig90ha 9505959 9505958 2026-11-01T22:54:33Z Charp238 176653 /* Eŭropa kontakto kun la koncepto */ 9505959 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de lia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. Post la vulgariĝo de la koncepto, la termino ekuziĝis kiel sinonimo de ia magia energio en diversaj [[rolludo]]j. Unu frua uzo estas en la [[fantasto|fantasta]] romano ''The Magic Goes Away'' (1976) de [[Larry Niven]]. == Referencoj == <references/> [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Havaja mitologio]] [[Kategorio:Maorioj]] [[Kategorio:Polinezia kulturo]] a14r3wjfso5dm2xslg8riulsq44xeec 9505962 9505959 2026-11-01T22:58:27Z Charp238 176653 /* Referencoj */ 9505962 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de lia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. Post la vulgariĝo de la koncepto, la termino ekuziĝis kiel sinonimo de ia magia energio en diversaj [[rolludo]]j. Unu frua uzo estas en la [[fantasto|fantasta]] romano ''The Magic Goes Away'' (1976) de [[Larry Niven]]. == Referencoj == <references/> == Vidu ankaŭ == * [[Tabuo]] * [[Totemismo]] * [[Ĉjio]] * [[Numeno]] [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Havaja mitologio]] [[Kategorio:Maorioj]] [[Kategorio:Polinezia kulturo]] s19j2vmsqmp0pv9nwpqm524o16nj19z 9505965 9505962 2026-11-01T23:01:50Z Charp238 176653 /* Eŭropa kontakto kun la koncepto */ 9505965 wikitext text/x-wiki En [[Melanezio|Melaneziaj]] kaj [[Polinezio|Polineziaj]] kulturoj, '''manao''' (''mana'') estas supernatura forto, kiu plenigas la universon. La koncepto de la manao troviĝas en diversaj kulturoj de la Pacifiko. Etimologie, la [[praoceania lingvo|praoceanilingva]] vorto ''*mana'' origine signifis fortojn de naturo, kiel tondron, ŝtormon ktp. Post la migrado de Aŭstroneziaj gentoj al la oriento, la signifo de la vorto ŝanĝiĝis al nevidebla supernatura forto. En [[maorio|maoria]] kulturo, Māori Marsden difinas la terminon jene:<ref>Marsden, Māori (1975). "God, Man, and the Universe". En King, Michael (red.). Te Ao Hurihuri: The World Moves. Wellington: Hicks Smith. p. 145.</ref> :Spirita povo kaj aŭtoritato, kontraste al ''ihi'', psika aŭ natura forto. La maoria fakulo Margaret Mutu difinas ĝin jene:<ref>Mutu, Margaret (2011). ''State of Māori Rights''. Wellington: Huia Publishers. p. 213. ISBN 978-1-86969-437-1.</ref> :Povo, aŭtoritato, posedo, statuso, influo, digno, respekto devenanta de ''atua''. == Eŭropa kontakto kun la koncepto == La brita misiisto [[Robert Henry Codrington]], kiu vojaĝadis tra [[Melanezio]], unue priskribis la koncepton al Eŭropanoj per lia verko ''The Melanesians: Studies in their Anthropology and Folk-Lore'' (1891). Diversaj Eŭropaj sociologoj teoriadis pri la universalecon de la koncepto, identigante la Oceanian manaon kun konceptoj en diversaj Afrikaj aŭ Amerikaj kulturoj. Ekzemple, en 1912, la franca sociologo [[Émile Durkheim]] diskutis la koncepton en Ĉapitro 6 “La notion de principe ou mana totémique et l’idée de force” de sia verko ''Les Formes élémentaires de la vie religieuse''. Tiaj ĝeneraligo kaj identigo, tamen, estas kritikataj en nuntempaj antropologio kaj sociologio. Post la vulgariĝo de la koncepto, la termino ekuziĝis kiel sinonimo de ia magia energio en diversaj [[rolludo]]j. Unu frua uzo estas en la [[fantasto|fantasta]] romano ''The Magic Goes Away'' (1976) de [[Larry Niven]]. == Referencoj == <references/> == Vidu ankaŭ == * [[Tabuo]] * [[Totemismo]] * [[Ĉjio]] * [[Numeno]] [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Havaja mitologio]] [[Kategorio:Maorioj]] [[Kategorio:Polinezia kulturo]] 1gibag53m2gw35g4cp8ceoyzldxspwl 1 956231 9505967 2026-11-01T23:05:36Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Stato== La informoj venas de la anglalingva Vikipedio kaj anglalingvaj fontoj. Ili estas tre fragmentaj. Kompetento en la rusa lingvo verŝajne necesas por bona artikolo. --~~~~" 9505967 wikitext text/x-wiki ==Stato== La informoj venas de la anglalingva Vikipedio kaj anglalingvaj fontoj. Ili estas tre fragmentaj. Kompetento en la rusa lingvo verŝajne necesas por bona artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:05, 1 nov. 2026 (UTC) mmg53f4dpjhd4yrviepixvl2a6e1lsr 0 956232 9505968 2026-11-01T23:05:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Wilhelm STURM''' (19a de Julio 1808 – 7a de Januaro 1865) estis germana [[botanikisto]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de la ornitologo [[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm]]. Li priskribis ekzemple subspecion de [[smeralda tukaneto]] (''Aulacorhynchus prasinus'') nome ''A. p. wagleri'' (Sturm, JHCF & Sturm, JW, 1841) kun sia frato Johann Heinrich Christian Friedrich. La norma aŭtor-mallongigo..." 9505968 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Johann Wilhelm STURM''' (19a de Julio 1808 – 7a de Januaro 1865) estis germana [[botanikisto]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de la ornitologo [[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm]]. Li priskribis ekzemple subspecion de [[smeralda tukaneto]] (''Aulacorhynchus prasinus'') nome ''A. p. wagleri'' (Sturm, JHCF & Sturm, JW, 1841) kun sia frato Johann Heinrich Christian Friedrich. La norma aŭtor-mallongigo J.W.Sturm estas uzata por indiki tiun personon kiel la aŭtoron, kiam oni citas botanikan nomon.[1] == Verkoj == * Kun Jacob Sturm - ''Deutschlands Flora in Abbildungen nach der Natur mit beschreibungen'' - Nuremberg, 1817 * Nymphaea semiaperta Klinggraff, eine fur Bayern neue pflanze, bei Nurnberg aufgefunden - Abhandlungen der Naturhistorischen Gesellschaft zu Nürnberg, Nuremberg, 1858 * Ophioglosseae, Marattiaceae, Osmundaceae, Schizaeaceae, Gleicheniaceae, Hymeanophylleae - en ''Flora brasiliensis'', Leipzig, 1854 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sturm, Johann Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] 23dsest7x52054cieam47r140ejuzyl 9505970 9505968 2026-11-01T23:09:15Z Kani 670 9505970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Wilhelm STURM''' (19a de Julio 1808 – 7a de Januaro 1865) estis germana [[botanikisto]]. Li estis la filo de Jacob Sturm kaj frato de la ornitologo [[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm]]. Li priskribis ekzemple subspecion de [[smeralda tukaneto]] (''Aulacorhynchus prasinus'') nome ''A. p. wagleri'' (Sturm, JHCF & Sturm, JW, 1841) kun sia frato Johann Heinrich Christian Friedrich. La norma aŭtor-mallongigo J.W.Sturm estas uzata por indiki tiun personon kiel la aŭtoron, kiam oni citas botanikan nomon.<ref> International Plant Names Index. [https://www.ipni.org/search?q=author%20std%3AJ.W.Sturm J.W.Sturm.]</ref> == Verkoj == * Kun Jacob Sturm - ''Deutschlands Flora in Abbildungen nach der Natur mit beschreibungen'' - Nuremberg, 1817 * Nymphaea semiaperta Klinggraff, eine fur Bayern neue pflanze, bei Nurnberg aufgefunden - Abhandlungen der Naturhistorischen Gesellschaft zu Nürnberg, Nuremberg, 1858 * Ophioglosseae, Marattiaceae, Osmundaceae, Schizaeaceae, Gleicheniaceae, Hymeanophylleae - en ''Flora brasiliensis'', Leipzig, 1854 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sturm, Johann Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] 1nr8rkk33v0bhfdpqvb2s7ay7mpquvq 0 956233 9505973 2026-11-01T23:31:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto..." 9505973 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== The southern emerald toucanet was [[species description|formally described]] in 1840 as ''Pteroglossus albivitta'' by the French ornithologist [[Auguste Boissonneau]] based on a specimen collected in [[Bogotá]], Colombia.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> The specific epithet combines [[Latin]] ''albus'' meaning "white" with ''vitta'' meaning "band" or "head-band".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22 February 2025 }}</ref> The southern emerald toucanet is now one of eight toucanets placed in the genus ''[[Aulacorhynchus]]'' that was introduced in 1835 by [[John Gould]].<ref name=avilist/> For many years what was then known as the emerald toucanet was considered to have 14 [[subspecies]].<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> In 2008 the [[International Ornithological Committee]] (IOC) divided the subspecies into five species based on differences in morphology and mitochondrial DNA sequences.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22 January 2026 }}</ref> The five species were the emerald toucanet (''A. prasinus'') with four subspecies, the blue-throated toucanet (''A. caeruleogularis'') with two subspecies, the white-throated toucanet (''A. albivitta'') with four subspecies, the black-throated toucanet (''A. atrogularis'') with three subspecies and the monotypic Wagler's toucanet (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> In 2025, based on the relatively modest differences, [[AviList]] chose instead to recognise only two species, the [[northern emerald toucanet]] (''A. prasinus'') with seven subspecies and the southern emerald toucanet (''A. albivitta'') also with seven subspecies.<ref name=avilist/> Seven subspecies are recognised:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23 January 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Mountains]] (northeastern Colombia) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman, FM]], 1915 – northern end of western Andes and west slope of central Andes of Colombia * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropical western Andes of Colombia * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – eastern and central Andes of Colombia, eastern Ecuador, and western Venezuela * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropical Andes of southeastern Ecuador and northern Peru * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – foothills of the Andes and adjacent western Amazonia in southeastern Peru and northern Bolivia * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – east slope of the Andes from central Peru to Bolivia (south to western Santa Cruz) ==Aspekto== Like other [[toucan]]s, the southern emerald toucanet is brightly marked and has a large [[beak|bill]]. Adults are {{convert|33|to|38|cm|in|abbr=on}} long and weigh about {{convert|160|to|230|g|oz|abbr=on}}. The sexes are alike in appearance although the female generally is smaller and shorter-billed. Their bill is black with a wide yellow stripe along its [[Culmen (beak)|culmen]] and a white vertical strip at its base. Subspecies ''A. a. albivitta'' and ''A. a. phaeolaemus'' have some chestnut or maroon at the base of the culmen. All the subspecies have plumage that is mainly green like that of other members of genus ''Aulacorhynchus'', and is somewhat lighter below than above. The nominate ''A. a. albivitta'' has a white throat. It has bare yellow to orange skin around the dark eye that is further surrounded by blue feathers. Subspecies ''A. a. lautus'' has a pale gray throat and bare orange-brown or gray skin around the eye. ''A. a. phaeolaemus'' has a pale blue throat and ''A. a. griseigularis'' a gray throat. All subspecies have olive green legs and feet with dusky yellow soles.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23 January 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The southern emerald toucanet primarily inhabits the interior of humid [[montane forest]] but is also found in more open landscapes like the forest's edge, [[secondary forest]], plantations, and clearings with scattered trees.<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The southern emerald toucanet is non-migratory.<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== The southern emerald toucanet is gregarious and frequently gathers in small groups.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== The southern emerald toucanet forages by gleaning in the middle to upper levels of the forest, usually while perched. Its diet is eclectic and includes a wide variety of fruits, terrestrial invertebrates, and small vertebrate prey.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Little is known about the southern emerald toucanet's breeding biology. Its nesting season in Colombia and Venezuela is from January to September and in Ecuador from September to November. It nests in a tree cavity like others of its family.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the southern emerald toucanet as being of Least Concern. It has a large range, but its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "vulnerable to habitat destruction".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 9b8s566x8azssnk3c0xe09woz4n8pcb 9505975 9505973 2026-11-02T00:01:34Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9505975 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Like other [[toucan]]s, the southern emerald toucanet is brightly marked and has a large [[beak|bill]]. Adults are {{convert|33|to|38|cm|in|abbr=on}} long and weigh about {{convert|160|to|230|g|oz|abbr=on}}. The sexes are alike in appearance although the female generally is smaller and shorter-billed. Their bill is black with a wide yellow stripe along its [[Culmen (beak)|culmen]] and a white vertical strip at its base. Subspecies ''A. a. albivitta'' and ''A. a. phaeolaemus'' have some chestnut or maroon at the base of the culmen. All the subspecies have plumage that is mainly green like that of other members of genus ''Aulacorhynchus'', and is somewhat lighter below than above. The nominate ''A. a. albivitta'' has a white throat. It has bare yellow to orange skin around the dark eye that is further surrounded by blue feathers. Subspecies ''A. a. lautus'' has a pale gray throat and bare orange-brown or gray skin around the eye. ''A. a. phaeolaemus'' has a pale blue throat and ''A. a. griseigularis'' a gray throat. All subspecies have olive green legs and feet with dusky yellow soles.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23 January 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The southern emerald toucanet primarily inhabits the interior of humid [[montane forest]] but is also found in more open landscapes like the forest's edge, [[secondary forest]], plantations, and clearings with scattered trees.<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The southern emerald toucanet is non-migratory.<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== The southern emerald toucanet is gregarious and frequently gathers in small groups.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== The southern emerald toucanet forages by gleaning in the middle to upper levels of the forest, usually while perched. Its diet is eclectic and includes a wide variety of fruits, terrestrial invertebrates, and small vertebrate prey.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Little is known about the southern emerald toucanet's breeding biology. Its nesting season in Colombia and Venezuela is from January to September and in Ecuador from September to November. It nests in a tree cavity like others of its family.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the southern emerald toucanet as being of Least Concern. It has a large range, but its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "vulnerable to habitat destruction".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 2t5l3ixfzblrwobsoe808yqkk7w6hdf 9505976 9505975 2026-11-02T00:07:55Z Kani 670 /* Aspekto */ 9505976 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Kiel aliaj tukanoj, la Blankgorĝa tukaneto havas brilajn markojn kaj grandan bekon. Plenkreskuloj longas 33 ĝis 38 cm kaj pezas proksimume 160 ĝis 230 g. Ambaŭ seksoj aspektas simile, kvankam la ino estas ĝenerale pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon. Ilia beko estas nigra, kun larĝa flava strio laŭlonge de la supra kresto kaj blanka vertikala strio ĉe la bazo. Ĉe la subspecioj ''A. a. albivitta'' kaj ''A. a. phaeolaemus'' troviĝas iom da kaŝtanbruna aŭ malhelruĝbruna koloroj ĉe la bazo de la supra bekokresto. Ĉiuj subspecioj havas plumaron, kiu estas ĉefe verda – simile al aliaj membroj de la genro ''Aulacorhynchus'' – kaj iom pli hela sube ol supre. La nomiga subspecio ''A. a. albivitta'' havas blankan gorĝon. Ĝi havas senpluman, flavan ĝis oranĝkoloran haŭton ĉirkaŭ la malhela okulo; tiu haŭto estas siavice ĉirkaŭata de bluaj plumoj. La subspecio ''A. a. lautus'' havas palgrizan gorĝon kaj senpluman, oranĝbrunan aŭ grizan haŭton ĉirkaŭ la okulo. ''A. a. phaeolaemus'' havas palbluan gorĝon, kaj ''A. a. griseigularis'' havas grizan gorĝon. Ĉiuj subspecioj havas olivecverdajn krurojn kaj piedojn, kun malhelflavaj plandoj.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23a de Januaro 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The southern emerald toucanet primarily inhabits the interior of humid [[montane forest]] but is also found in more open landscapes like the forest's edge, [[secondary forest]], plantations, and clearings with scattered trees.<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The southern emerald toucanet is non-migratory.<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== The southern emerald toucanet is gregarious and frequently gathers in small groups.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== The southern emerald toucanet forages by gleaning in the middle to upper levels of the forest, usually while perched. Its diet is eclectic and includes a wide variety of fruits, terrestrial invertebrates, and small vertebrate prey.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Little is known about the southern emerald toucanet's breeding biology. Its nesting season in Colombia and Venezuela is from January to September and in Ecuador from September to November. It nests in a tree cavity like others of its family.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the southern emerald toucanet as being of Least Concern. It has a large range, but its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "vulnerable to habitat destruction".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 5tdd0sjjce6indqh821wtlkzb18189g 9505978 9505976 2026-11-02T00:18:40Z Kani 670 9505978 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Kiel aliaj tukanoj, la Blankgorĝa tukaneto havas brilajn markojn kaj grandan bekon. Plenkreskuloj longas 33 ĝis 38 cm kaj pezas proksimume 160 ĝis 230 g. Ambaŭ seksoj aspektas simile, kvankam la ino estas ĝenerale pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon. Ilia beko estas nigra, kun larĝa flava strio laŭlonge de la supra kresto kaj blanka vertikala strio ĉe la bazo. Ĉe la subspecioj ''A. a. albivitta'' kaj ''A. a. phaeolaemus'' troviĝas iom da kaŝtanbruna aŭ malhelruĝbruna koloroj ĉe la bazo de la supra bekokresto. Ĉiuj subspecioj havas plumaron, kiu estas ĉefe verda – simile al aliaj membroj de la genro ''Aulacorhynchus'' – kaj iom pli hela sube ol supre. La nomiga subspecio ''A. a. albivitta'' havas blankan gorĝon. Ĝi havas senpluman, flavan ĝis oranĝkoloran haŭton ĉirkaŭ la malhela okulo; tiu haŭto estas siavice ĉirkaŭata de bluaj plumoj. La subspecio ''A. a. lautus'' havas palgrizan gorĝon kaj senpluman, oranĝbrunan aŭ grizan haŭton ĉirkaŭ la okulo. ''A. a. phaeolaemus'' havas palbluan gorĝon, kaj ''A. a. griseigularis'' havas grizan gorĝon. Ĉiuj subspecioj havas olivecverdajn krurojn kaj piedojn, kun malhelflavaj plandoj.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23a de Januaro 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blankgorĝa tukaneto ĉefe loĝas en la interno de humidaj montararbaroj, sed ĝi troviĝas ankaŭ en pli malfermaj pejzaĝoj, kiel arbarrandoj, duarangaj arbaroj, plantejoj kaj maldensejoj kun disaj arboj<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Blankgorĝa tukaneto estas [[birdomigrado|nemigranta]].<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== La Blankgorĝa tukaneto estas sociema kaj ofte kolektiĝas en malgrandaj grupoj.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== La Blankgorĝa tukaneto serĉas manĝaĵon per kolektado en la mezaj ĝis supraj tavoloj de la arbaro, kutime dum ĝi ripozas sur branĉo. Ĝia dieto estas varia kaj inkluzivas vastan gamon da fruktoj, surteraj senvertebruloj kaj malgrandaj vertebruloj.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Malmulto estas konata pri la reprodukta biologio de la Blankgorĝa tukaneto. Ĝia nestosezono en Kolombio kaj Venezuelo daŭras de januaro ĝis septembro, kaj en Ekvadoro de septembro ĝis novembro. Ĝi nestas en arbotruo, simile al aliaj membroj de sia familio.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Blankgorĝan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan disvastiĝareon, sed la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "vundebla rilate al detruo de vivejo".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] linhnqckd7gajxf5gs03lhvf3a233i8 9505987 9505978 2026-11-02T00:38:38Z Kani 670 9505987 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = Blankgorĝa tukaneto |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Kiel aliaj tukanoj, la Blankgorĝa tukaneto havas brilajn markojn kaj grandan bekon. Plenkreskuloj longas 33 ĝis 38 cm kaj pezas proksimume 160 ĝis 230 g. Ambaŭ seksoj aspektas simile, kvankam la ino estas ĝenerale pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon. Ilia beko estas nigra, kun larĝa flava strio laŭlonge de la supra kresto kaj blanka vertikala strio ĉe la bazo. Ĉe la subspecioj ''A. a. albivitta'' kaj ''A. a. phaeolaemus'' troviĝas iom da kaŝtanbruna aŭ malhelruĝbruna koloroj ĉe la bazo de la supra bekokresto. Ĉiuj subspecioj havas plumaron, kiu estas ĉefe verda – simile al aliaj membroj de la genro ''Aulacorhynchus'' – kaj iom pli hela sube ol supre. La nomiga subspecio ''A. a. albivitta'' havas blankan gorĝon. Ĝi havas senpluman, flavan ĝis oranĝkoloran haŭton ĉirkaŭ la malhela okulo; tiu haŭto estas siavice ĉirkaŭata de bluaj plumoj. La subspecio ''A. a. lautus'' havas palgrizan gorĝon kaj senpluman, oranĝbrunan aŭ grizan haŭton ĉirkaŭ la okulo. ''A. a. phaeolaemus'' havas palbluan gorĝon, kaj ''A. a. griseigularis'' havas grizan gorĝon. Ĉiuj subspecioj havas olivecverdajn krurojn kaj piedojn, kun malhelflavaj plandoj.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23a de Januaro 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blankgorĝa tukaneto ĉefe loĝas en la interno de humidaj montararbaroj, sed ĝi troviĝas ankaŭ en pli malfermaj pejzaĝoj, kiel arbarrandoj, duarangaj arbaroj, plantejoj kaj maldensejoj kun disaj arboj<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Blankgorĝa tukaneto estas [[birdomigrado|nemigranta]].<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== La Blankgorĝa tukaneto estas sociema kaj ofte kolektiĝas en malgrandaj grupoj.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== La Blankgorĝa tukaneto serĉas manĝaĵon per kolektado en la mezaj ĝis supraj tavoloj de la arbaro, kutime dum ĝi ripozas sur branĉo. Ĝia dieto estas varia kaj inkluzivas vastan gamon da fruktoj, surteraj senvertebruloj kaj malgrandaj vertebruloj.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Malmulto estas konata pri la reprodukta biologio de la Blankgorĝa tukaneto. Ĝia nestosezono en Kolombio kaj Venezuelo daŭras de januaro ĝis septembro, kaj en Ekvadoro de septembro ĝis novembro. Ĝi nestas en arbotruo, simile al aliaj membroj de sia familio.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Blankgorĝan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan disvastiĝareon, sed la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "vundebla rilate al detruo de vivejo".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] oqir1hlafao8qwwchnehqz2qhm0rfgy 9505988 9505987 2026-11-02T00:41:14Z Kani 670 9505988 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = Smeraldotukano (nomiga) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Kiel aliaj tukanoj, la Blankgorĝa tukaneto havas brilajn markojn kaj grandan bekon. Plenkreskuloj longas 33 ĝis 38 cm kaj pezas proksimume 160 ĝis 230 g. Ambaŭ seksoj aspektas simile, kvankam la ino estas ĝenerale pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon. Ilia beko estas nigra, kun larĝa flava strio laŭlonge de la supra kresto kaj blanka vertikala strio ĉe la bazo. Ĉe la subspecioj ''A. a. albivitta'' kaj ''A. a. phaeolaemus'' troviĝas iom da kaŝtanbruna aŭ malhelruĝbruna koloroj ĉe la bazo de la supra bekokresto. Ĉiuj subspecioj havas plumaron, kiu estas ĉefe verda – simile al aliaj membroj de la genro ''Aulacorhynchus'' – kaj iom pli hela sube ol supre. La nomiga subspecio ''A. a. albivitta'' havas blankan gorĝon. Ĝi havas senpluman, flavan ĝis oranĝkoloran haŭton ĉirkaŭ la malhela okulo; tiu haŭto estas siavice ĉirkaŭata de bluaj plumoj. La subspecio ''A. a. lautus'' havas palgrizan gorĝon kaj senpluman, oranĝbrunan aŭ grizan haŭton ĉirkaŭ la okulo. ''A. a. phaeolaemus'' havas palbluan gorĝon, kaj ''A. a. griseigularis'' havas grizan gorĝon. Ĉiuj subspecioj havas olivecverdajn krurojn kaj piedojn, kun malhelflavaj plandoj.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23a de Januaro 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blankgorĝa tukaneto ĉefe loĝas en la interno de humidaj montararbaroj, sed ĝi troviĝas ankaŭ en pli malfermaj pejzaĝoj, kiel arbarrandoj, duarangaj arbaroj, plantejoj kaj maldensejoj kun disaj arboj<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Blankgorĝa tukaneto estas [[birdomigrado|nemigranta]].<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== La Blankgorĝa tukaneto estas sociema kaj ofte kolektiĝas en malgrandaj grupoj.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== La Blankgorĝa tukaneto serĉas manĝaĵon per kolektado en la mezaj ĝis supraj tavoloj de la arbaro, kutime dum ĝi ripozas sur branĉo. Ĝia dieto estas varia kaj inkluzivas vastan gamon da fruktoj, surteraj senvertebruloj kaj malgrandaj vertebruloj.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Malmulto estas konata pri la reprodukta biologio de la Blankgorĝa tukaneto. Ĝia nestosezono en Kolombio kaj Venezuelo daŭras de januaro ĝis septembro, kaj en Ekvadoro de septembro ĝis novembro. Ĝi nestas en arbotruo, simile al aliaj membroj de sia familio.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Blankgorĝan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan disvastiĝareon, sed la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "vundebla rilate al detruo de vivejo".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] lymfrnn0l480khqc1qltdaw3xdcef42 9505989 9505988 2026-11-02T00:41:33Z Kani 670 9505989 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankgorĝa tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= Aulacorhynchus albivitta (14458390459).jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Blankgorĝa tukaneto''' ''A. albivitta'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus albivitta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Aulacorhynchus prasinus albivitta'' * ''Pteroglossus albivitta'' | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj =Aulacorhynchus albivitta map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankgorĝa tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus albivitta'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp. Ĝi troviĝas en montaraj regionoj de Kolombio, Ekvadoro, okcidenta Venezuelo, Peruo kaj norda Bolivio. ==Taksonomio== La Blankgorĝa tukaneto estis formale priskribita en 1840 kiel ''Pteroglossus albivitta'' fare de la franca ornitologo [[Auguste Boissonneau]], surbaze de specimeno kolektita en [[Bogoto]], Kolombio.<ref>{{ cite journal | last=Boissonneau | first=Auguste | author-link=Auguste Boissonneau | year=1840 | title=Oiseaux nouveaux de Santa-Fé de Bogota | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=3 | pages=66–71 [70] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714074 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477506 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinan ''albus'', signifantan "blanka", kun ''vitta'', signifanta "bendo" aŭ "kapbendo".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=albivitta | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=albivitta | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=22a de Februaro 2025 }}</ref> La Blankgorĝa tukaneto estas nun unu el ok tukanetoj klasifikitaj en la genro ''[[Aulacorhynchus]]'', kiun enkondukis [[John Gould]] en 1835.<ref name=avilist/> Dum multaj jaroj, oni konsideris, ke tio, kio tiam estis konata kiel la [[smeralda tukaneto]], havis 14 subspeciojn.<ref>{{ cite book | last=Haffer | first=Jürgen | date=1974 | title=Avian Speciation in Tropical South America. With a Systematic Survey of the Toucans (Ramphastidae) and Jacamars (Galbulidae)| series=Publications of the Nuttal Ornithological Club. Number 14 | location=Cambridge, Massachusetts | publisher=Nuttal Ornithological Club | pages=190-197 | url=https://archive.org/details/avianspeciationi0000jurg/page/189/mode/1up | url-access=registration }}</ref><ref name=hbw>{{ cite book | last1=Short | first1=L.L. | last2=Horn | first2=J.F.M. | year=2002 | chapter=Family Ramphastidae (Toucans) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=7: Jacamars to Woodpeckers | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-37-5 | pages=220-273 [251] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0007unse/page/251/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=324-325 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/324/mode/1up | url-access=registration }}</ref> En 2008, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) disigis la subspeciojn en kvin speciojn, surbaze de diferencoj en morfologio kaj sekvencoj de mitokondria DNA.<ref>{{Cite journal | last1=Navarro | first1=A.G. | last2=Peterson | first2=A.T. | last3=López-Medrano | first3=E. | last4=Benítez-Díaz | first4=H. | date=2001 | title=Species limits in Mesoamerican ''Aulacorhynchus'' toucanets | journal=The Wilson Bulletin | volume=113 | issue=4 | pages=363-372 | doi=10.1676/0043-5643(2001)113[0363:SLIMAT]2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Puebla-Olivares | first1=F. | last2=Bonaccorso | first2=E. | last3=De Los Monteros | first3=A.E. | last4=Omland | first4=K.E. | last5=Llorente-Bousquets | first5=J.E. | last6=Peterson | first6=A.T. | last7=Navarro-Sigüenza | first7=A.G. | date=2008 | title=Speciation in the Emerald Toucanet (''Aulacorhynchus prasinus'') complex | journal=The Auk | volume=125 | issue=1 | pages=39-50 | doi=10.1525/auk.2008.125.1.39 | doi-access=free| hdl=11603/11782 | hdl-access=free }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/| publisher=International Ornithologists' Union | access-date=22a de Januaro 2026 }}</ref> La kvin specioj estis la smeralda tukaneto (''A. prasinus'') kun kvar subspecioj, la blugorĝa tukaneto (''A. caeruleogularis'') kun du subspecioj, la blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta'') kun kvar subspecioj, la nigragorĝa tukaneto (''A. atrogularis'') kun tri subspecioj, kaj la monotipa tukaneto de Wagler (''A. wagleri'').<ref name=ioc/> En 2025, surbaze de la relative malmultaj diferencoj, AviList decidis anstataŭe agnoski nur du speciojn: la nordan [[Smeralda tukaneto|smeraldan tukaneton]] (''A. prasinus'') kun sep subspecioj, kaj la sudan smeraldan tukaneton aŭ Blankgorĝa tukaneto (''A. albivitta''), ankaŭ kun sep subspecioj.<ref name=avilist/> Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=23a de Januaro 2026 }}</ref> * ''A. a. lautus'' [[Outram Bangs|Bangs, O]], 1898 – [[Sierra Nevada de Santa Marta|Santa Marta Montoj]] (nordorienta Kolombio) * ''A. a. griseigularis'' [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman, FM]], 1915 – norda fino de okcidentaj Andoj kaj okcidenta deklivaro de centraj Andoj de Kolombio * ''A. a. phaeolaemus'' [[John Gould|Gould, J]], 1874 – subtropikaj okcidentaj Andoj de Kolombio * ''A. a. albivitta'' ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau, A]], 1840) – orientaj kaj centraj Andoj de Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj okcidenta Venezuelo * ''A. a. cyanolaemus'' (Gould, J, 1866) – subtropikaj Andoj de sudorienta Ekvadoro kaj norda Peruo * ''A. a. dimidiatus'' [[Robert Ridgway|Ridgway, R]], 1886 – montetoj de Andoj kaj apuda okcidenta Amazonio en sudorienta Peruo kaj norda Bolivio * ''A. a. atrogularis'' ([[Johann Heinrich Christian Friedrich Sturm|Sturm, JHCF]] & [[Johann Wilhelm Sturm|Sturm, JW]], 1841) – orienta deklivaro de Andoj el centra Peruo gis Bolivio (sude de okcidenta Santa Cruz) ==Aspekto== Kiel aliaj tukanoj, la Blankgorĝa tukaneto havas brilajn markojn kaj grandan bekon. Plenkreskuloj longas 33 ĝis 38 cm kaj pezas proksimume 160 ĝis 230 g. Ambaŭ seksoj aspektas simile, kvankam la ino estas ĝenerale pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon. Ilia beko estas nigra, kun larĝa flava strio laŭlonge de la supra kresto kaj blanka vertikala strio ĉe la bazo. Ĉe la subspecioj ''A. a. albivitta'' kaj ''A. a. phaeolaemus'' troviĝas iom da kaŝtanbruna aŭ malhelruĝbruna koloroj ĉe la bazo de la supra bekokresto. Ĉiuj subspecioj havas plumaron, kiu estas ĉefe verda – simile al aliaj membroj de la genro ''Aulacorhynchus'' – kaj iom pli hela sube ol supre. La nomiga subspecio ''A. a. albivitta'' havas blankan gorĝon. Ĝi havas senpluman, flavan ĝis oranĝkoloran haŭton ĉirkaŭ la malhela okulo; tiu haŭto estas siavice ĉirkaŭata de bluaj plumoj. La subspecio ''A. a. lautus'' havas palgrizan gorĝon kaj senpluman, oranĝbrunan aŭ grizan haŭton ĉirkaŭ la okulo. ''A. a. phaeolaemus'' havas palbluan gorĝon, kaj ''A. a. griseigularis'' havas grizan gorĝon. Ĉiuj subspecioj havas olivecverdajn krurojn kaj piedojn, kun malhelflavaj plandoj.<ref name=SOET-BOW>{{cite web | last1=Schulenberg | first1=T.S. | last2=Contreras-González | first2=A.M. | last3=Rodríguez-Flores | first3=C.I. | last4=Soberanes-González | first4=C.A. | last5=Arizmendi | first5=M. d. C. | last6=Powell | first6=K. | date=2020 | title=Southern Emerald-Toucanet (''Aulacorhynchus albivitta''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | work=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | url=https://doi.org/10.2173/bow.souemt1.01 | access-date=23a de Januaro 2026 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blankgorĝa tukaneto ĉefe loĝas en la interno de humidaj montararbaroj, sed ĝi troviĝas ankaŭ en pli malfermaj pejzaĝoj, kiel arbarrandoj, duarangaj arbaroj, plantejoj kaj maldensejoj kun disaj arboj<ref name=SOET-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Blankgorĝa tukaneto estas [[birdomigrado|nemigranta]].<ref name=SOET-BOW/> ===Socia kutimaro=== La Blankgorĝa tukaneto estas sociema kaj ofte kolektiĝas en malgrandaj grupoj.<ref name=SOET-BOW/> ===Manĝado=== La Blankgorĝa tukaneto serĉas manĝaĵon per kolektado en la mezaj ĝis supraj tavoloj de la arbaro, kutime dum ĝi ripozas sur branĉo. Ĝia dieto estas varia kaj inkluzivas vastan gamon da fruktoj, surteraj senvertebruloj kaj malgrandaj vertebruloj.<ref name=SOET-BOW/> ===Reproduktado=== Malmulto estas konata pri la reprodukta biologio de la Blankgorĝa tukaneto. Ĝia nestosezono en Kolombio kaj Venezuelo daŭras de januaro ĝis septembro, kaj en Ekvadoro de septembro ĝis novembro. Ĝi nestas en arbotruo, simile al aliaj membroj de sia familio.<ref name=SOET-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-albivitta |species=Blankgorĝa tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Blankgorĝan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan disvastiĝareon, sed la grandeco de ĝia populacio estas nekonata kaj verŝajne malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Greyis-throated toucanet ''Aulacorhynchus albivitta'' |volume=2016 |article-number=e.T42611196A95138483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T42611196A95138483.en |access-date=18a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "vundebla rilate al detruo de vivejo".<ref name=SOET-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch ISBN 0-8014-9600-4 * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus albivitta}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] e3xxmgg84szp0dmv8zjvgnws2c1p9qp 0 956234 9505977 2026-11-02T00:09:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blankgorĝa tukaneto]] 9505977 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blankgorĝa tukaneto]] 03ima2mqpymomgu1svsqe1hskvvykhp 0 956235 9505981 2026-11-02T00:21:42Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj#Ilja De Coster]] 9505981 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de belgaj esperantistoj#Ilja De Coster]] 52cnwnhn2dd3n2c1a8j15sf32j4tk3y 0 956236 9505991 2026-11-02T00:50:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tepuja tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= AulacorhamphusWhitelyanusKeulemans.jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Tepuja tukaneto''' ''A. whitelianus'' |statuso = LC | statuso_sistemo =..." 9505991 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tepuja tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= AulacorhamphusWhitelyanusKeulemans.jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Tepuja tukaneto''' ''A. whitelianus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tepui Toucanet ''Aulacorhynchus whitelianus'' |volume=2016 |article-number=e.T22727094A94940906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727094A94940906.en |access-date=19a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus whitelianus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj = Aulacorhynchus whitelianus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Tepuja tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus whitelianus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ |title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=15a de Decembro, 2022 }}</ref> Ĝi troviĝas en norda[[Brazilo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The tepui toucanet and what is now the [[chestnut-tipped toucanet]] (''A. derbianus'') were for a time considered [[conspecific]]. They were separated by major taxonomic systems beginning in 2011.<ref>{{Cite web | author = Elisa Bonaccorso | title = Proposal (520) to South American Classification Committee: Recognize ''Aulacorhynchus [d.] whitelianus'' as a valid species distinct from ''A. derbianus'' | date = March 2012 | url = https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop520.html | access-date = December 19, 2022}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=et al|last=Bonaccorso |first=E. |date=2011 |title=Molecular phylogeny and systematics of Neotropical toucanets in the genus ''Aulacorhynchus'' (Aves, Ramphastidae) |journal=Zoologica Scripta |volume=40 |issue=4 |pages=336-349 |doi=10.1111/j.1463-6409.2011.00475.x }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/updates/archives/species-2-0-2-11/ |title=SPECIES UPDATES – IOC Version 2.9 |author=<!--Not stated--> |date=July 10, 2011 |publisher=International Ornithological Committee |access-date=December 19, 2022 }}</ref> The tepui toucanet has three subspecies:<ref name=IOC12.2/> * ''A. w. duidae'' – <small>[[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1929</small> * The [[Nominate subspecies|nominate]] ''A. w. whitelianus'' – <small>[[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882</small> * ''A. w. osgoodi'' – <small>[[Emmet Reid Blake|Blake]], 1941</small> ==Aspekto== The tepui toucanet is {{convert|33|to|41|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|117|to|160|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Its bill is deep red and black with a vertical white line at its base and grooves on the [[maxilla]]. The sexes are alike. Their plumage is generally green, with a white throat, yellow-green undertail [[Covert feather|coverts]], and some blue beneath the eye. The nominate subspecies has short dull rufous tips on the tail feathers. Subspecies ''A.&nbsp;w. duidae'' is larger than the nominate and larger rufous tail tips. ''A.&nbsp;w. osgoodi'' is smaller than the nominate, has no rufous on the tail, and has less blue beneath the eye.<ref name=TETO-BOW>del Hoyo, J., N. Collar, and G. M. Kirwan (2020). Tepui Toucanet (''Aulacorhynchus whitelianus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.chttou2.01 retrieved December 19, 2022</ref> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of tepui toucanet are found thus:<ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref><ref name=TETO-BOW/> * ''A. w. duidae'', Venezuela's [[Amazonas (Venezuelan state)|Amazonas]] and western [[Bolívar (state)|Bolívar]] states and adjacent northern Brazil * ''A. w. whitelianus'', southeastern Bolívar state in southern Venezuela and northwestern Guyana * ''A. w. osgoodi'', [[Serra do Acari]] in southern Guyana and the [[Wilhelmina Mountains]] and [[Tafelberg, Suriname|Tafelberg]] in Suriname Undocumented sight records in [[French Guiana]] lead the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] to treat the species as hypothetical in that country.<ref name=SACCcountries/> In southern Venezuela and nearby Brazil the tepui toucanet inhabits moist subtropical montane [[cloudforest]] on [[tepui]]s. In eastern Venezuela and [[the Guianas]] it inhabits hilly tropical forest. In elevation it typically occurs between {{convert|800|and|1800|m|ft|abbr=on}}. However, it has been recorded at {{convert|2380|m|ft|abbr=on}} on Venezuela's [[Cerro Roraima]] and as low as {{convert|380|m|ft|abbr=on}} in Guyana and {{convert|640|m|ft|abbr=on}} in Suriname.<ref name=TETO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The tepui toucanet is thought to be generally sedentary but is suspected to make seasonal elevational movements in the tepuis of Venezuela.<ref name=TETO-BOW/> ===Manĝado=== The tepui toucanet is believed to forage between the forest's lower levels and the subcanopy. Its diet is essentially unknown but is assumed to be similar to the fruit and insects of the chestnut-tipped toucanet. It is mostly seen singly or in pairs but is known to join [[mixed-species foraging flock]]s.<ref name=TETO-BOW/> ===Repproduktado=== The tepui toucanet's breeding season appears to be from February to July. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=TETO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-whitelianus |species=Tepuja tukaneto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the tepui toucanet as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[s]till common in some Venezuelan localities" and occurs in at least two protected areas in that country. "Information [is] urgently needed on subspecies ''osgoodi'' [which is] potentially threatened, in [its] small Guyana-Surinam range."<ref name=TETO-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus whitelianus}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ei9jqtmoi2h1waxhxfqgyw8x5w3hesn 9506006 9505991 2026-11-02T01:30:36Z Kani 670 9506006 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tepuja tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= AulacorhamphusWhitelyanusKeulemans.jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Tepuja tukaneto''' ''A. whitelianus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tepui Toucanet ''Aulacorhynchus whitelianus'' |volume=2016 |article-number=e.T22727094A94940906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727094A94940906.en |access-date=19a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus whitelianus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj = Aulacorhynchus whitelianus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Tepuja tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus whitelianus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ |title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=15a de Decembro, 2022 }}</ref> Ĝi troviĝas en norda [[Brazilo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La tepuja tukaneto kaj tiu, kiu nun estas la [[Kaŝtanvosta tukaneto]] (''A. derbianus''), estis dum iom da tempo konsiderataj apartenantaj al la sama specio. Ili estis apartigitaj en gravaj taksonomiaj sistemoj ekde 2011.<ref>{{Cite web | author = Elisa Bonaccorso | title = Proposal (520) to South American Classification Committee: Recognize ''Aulacorhynchus [d.] whitelianus'' as a valid species distinct from ''A. derbianus'' | date = Marto 2012 | url = https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop520.html | access-date = 19a de Decembro, 2022}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=et al|last=Bonaccorso |first=E. |date=2011 |title=Molecular phylogeny and systematics of Neotropical toucanets in the genus ''Aulacorhynchus'' (Aves, Ramphastidae) |journal=Zoologica Scripta |volume=40 |issue=4 |pages=336-349 |doi=10.1111/j.1463-6409.2011.00475.x }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/updates/archives/species-2-0-2-11/ |title=SPECIES UPDATES – IOC Version 2.9 |author=<!--Not stated--> |date=July 10, 2011 |publisher=International Ornithological Committee |access-date=19a de Decembro, 2022 }}</ref> La Tepuja tukaneto havas jenajn tri subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> * ''A. w. duidae'' – <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> * La [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. w. whitelianus'' – <small>[[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882</small> * ''A. w. osgoodi'' – <small>[[Emmet Reid Blake|Blake]], 1941</small> ==Aspekto== La Tepuja tukaneto longas 33 ĝis 41 cm kaj pezas 117 ĝis 160 g. Ĝia beko estas malhelruĝa kaj nigra, kun vertikala blanka strio ĉe la bazo kaj sulketoj sur la supra makzelo. Ambaŭ seksoj aspektas same. Ilia plumaro estas ĝenerale verda, kun blanka gorĝo, flavverdaj subvostaj kovroplumoj, kaj iom da bluo sub la okulo. La nomiga subspecio havas mallongajn, malhele ruĝbrunajn pintojn ĉe la vostoplumoj. La subspecio ''A. w. duidae'' estas pli granda ol la nomiga kaj havas pli grandajn ruĝbrunajn vostopintojn. ''A. w. osgoodi'' estas pli malgranda ol la nomiga, tute ne havas ruĝbrunon sur la vosto, kaj montras malpli da bluo sub la okulo.<ref name=TETO-BOW>del Hoyo, J., N. Collar, kaj G. M. Kirwan (2020). Tepui Toucanet (''Aulacorhynchus whitelianus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.chttou2.01] Alirita la 19an de Decembro, 2022</ref> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Tepuja tukaneto troviĝas jene:<ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=TETO-BOW/> * ''A. w. duidae'', Venezuela [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] kaj okcidenta [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj apuda norda Brazilo * ''A. w. whitelianus'', sudorienta Bolivaro en suda Venezuelo kaj nordokcidenta Gujano * ''A. w. osgoodi'', montaro Serra do Acari en suda Gujano kaj Montoj Wilhelmina kaj Tafelberg, [[Surinamo]] Nedokumentitaj vidaj raportoj en [[Franca Gujano]] igas la Sudamerikan Klasifikan Komitaton de la [[Usona Ornitologia Societo]] konsideri la specion hipoteza en tiu lando.<ref name=SACCcountries/> En suda Venezuelo kaj najbara Brazilo, la tepuja tukaneto loĝas en humidaj subtropikaj montaraj [[nubarbaro]]j sur [[tepujo]]j. En orienta Venezuelo kaj la [[Gujanoj]], ĝi loĝas en montetaj tropikaj arbaroj. Ĝi kutime troviĝas je altecoj inter 800 kaj 1 800 m. Tamen, ĝi estis observita je alteco de 2 380 m sur la monto [[Cerro Roraima]] en Venezuelo, kaj je altecoj tiom malaltaj kiom 380 m en Gujano kaj 640 m en Surinamo.<ref name=TETO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Tepuja tukaneto estas konsiderata ĝenerale nemigranta, sed oni suspektas, ke ĝi faras laŭsezonajn moviĝojn laŭ alteco en la tepujoj de Venezuelo.<ref name=TETO-BOW/> ===Manĝado=== Oni kredas, ke la Tepuja tukaneto serĉas manĝaĵon inter la plej malaltaj tavoloj de la arbaro kaj la subkanopeo. Ĝia dieto estas esence nekonata, sed oni supozas, ke ĝi similas al tiu de la [[Kaŝtanvosta tukaneto]], konsistante el fruktoj kaj insektoj. Ĝi estas plej ofte vidata sola aŭ en paroj, sed oni scias, ke ĝi aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]].<ref name=TETO-BOW/> ===Repproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Tepuja tukaneto ŝajne daŭras de februaro ĝis julio. Nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=TETO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-whitelianus |species=Tepuja tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Tepujan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n", kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata kaj oni supozas, ke ĝi malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigitaj.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tepui Toucanet ''Aulacorhynchus whitelianus'' |volume=2016 |article-number=e.T22727094A94940906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727094A94940906.en |access-date=19a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "ankoraŭ ofta en iuj lokoj en Venezuelo" kaj troviĝas en almenaŭ du protektitaj areoj en tiu lando. "Urĝe necesas informoj pri la subspecio ''osgoodi'', kiu estas eble minacata en sia limigita disvastiĝa areo en Gujano kaj Surinamo."<ref name=TETO-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus whitelianus}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] lz7kbwfo7wtmfny9iri2bd99xoxljdo 9506016 9506006 2026-11-02T02:20:59Z Kani 670 9506016 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tepuja tukaneto |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero= AulacorhamphusWhitelyanusKeulemans.jpg |dosiero2 = |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Aulacorhynchus]]'' |specio = '''Tepuja tukaneto''' ''A. whitelianus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tepui Toucanet ''Aulacorhynchus whitelianus'' |volume=2016 |article-number=e.T22727094A94940906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727094A94940906.en |access-date=19a de Decembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Aulacorhynchus whitelianus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= | dosiero larĝo=240ra | dosiero2 larĝo=240ra |mapo de vivoteritorioj = Aulacorhynchus whitelianus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Tepuja tukaneto'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Aulacorhynchus whitelianus'') estas mezgranda kaj verdkolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, [[tukanetoj]]n, [[arasarioj]]n, ktp.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ |title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=15a de Decembro, 2022 }}</ref> Ĝi troviĝas en norda [[Brazilo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La tepuja tukaneto kaj tiu, kiu nun estas la [[Kaŝtanvosta tukaneto]] (''A. derbianus''), estis dum iom da tempo konsiderataj apartenantaj al la sama specio. Ili estis apartigitaj en gravaj taksonomiaj sistemoj ekde 2011.<ref>{{Cite web | author = Elisa Bonaccorso | title = Proposal (520) to South American Classification Committee: Recognize ''Aulacorhynchus [d.] whitelianus'' as a valid species distinct from ''A. derbianus'' | date = Marto 2012 | url = https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop520.html | access-date = 19a de Decembro, 2022}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=et al|last=Bonaccorso |first=E. |date=2011 |title=Molecular phylogeny and systematics of Neotropical toucanets in the genus ''Aulacorhynchus'' (Aves, Ramphastidae) |journal=Zoologica Scripta |volume=40 |issue=4 |pages=336-349 |doi=10.1111/j.1463-6409.2011.00475.x }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/updates/archives/species-2-0-2-11/ |title=SPECIES UPDATES – IOC Version 2.9 |author=<!--Not stated--> |date=July 10, 2011 |publisher=International Ornithological Committee |access-date=19a de Decembro, 2022 }}</ref> La Tepuja tukaneto havas jenajn tri subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> * ''A. w. duidae'' – <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> * La [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. w. whitelianus'' – <small>[[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1882</small> * ''A. w. osgoodi'' – <small>[[Emmet Reid Blake|Blake]], 1941</small> ==Aspekto== La Tepuja tukaneto longas 33 ĝis 41 cm kaj pezas 117 ĝis 160 g. Ĝia beko estas malhelruĝa kaj nigra, kun vertikala blanka strio ĉe la bazo kaj sulketoj sur la supra makzelo. Ambaŭ seksoj aspektas same. Ilia plumaro estas ĝenerale verda, kun blanka gorĝo, flavverdaj subvostaj kovroplumoj, kaj iom da bluo sub la okulo. La nomiga subspecio havas mallongajn, malhele ruĝbrunajn pintojn ĉe la vostoplumoj. La subspecio ''A. w. duidae'' estas pli granda ol la nomiga kaj havas pli grandajn ruĝbrunajn vostopintojn. ''A. w. osgoodi'' estas pli malgranda ol la nomiga, tute ne havas ruĝbrunon sur la vosto, kaj montras malpli da bluo sub la okulo.<ref name=TETO-BOW>del Hoyo, J., N. Collar, kaj G. M. Kirwan (2020). Tepui Toucanet (''Aulacorhynchus whitelianus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.chttou2.01] Alirita la 19an de Decembro, 2022</ref> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Tepuja tukaneto troviĝas jene:<ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=TETO-BOW/> * ''A. w. duidae'', Venezuela [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] kaj okcidenta [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj apuda norda Brazilo * ''A. w. whitelianus'', sudorienta Bolivaro en suda Venezuelo kaj nordokcidenta Gujano * ''A. w. osgoodi'', montaro Serra do Acari en suda Gujano kaj Montoj Wilhelmina kaj Tafelberg, [[Surinamo]] Nedokumentitaj vidaj raportoj en [[Franca Gujano]] igas la Sudamerikan Klasifikan Komitaton de la [[Usona Ornitologia Societo]] konsideri la specion hipoteza en tiu lando.<ref name=SACCcountries/> En suda Venezuelo kaj najbara Brazilo, la tepuja tukaneto loĝas en humidaj subtropikaj montaraj [[nubarbaro]]j sur [[tepujo]]j. En orienta Venezuelo kaj la [[Gujanoj]], ĝi loĝas en montetaj tropikaj arbaroj. Ĝi kutime troviĝas je altecoj inter 800 kaj 1 800 m. Tamen, ĝi estis observita je alteco de 2 380 m sur la monto [[Cerro Roraima]] en Venezuelo, kaj je altecoj tiom malaltaj kiom 380 m en Gujano kaj 640 m en Surinamo.<ref name=TETO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Tepuja tukaneto estas konsiderata ĝenerale nemigranta, sed oni suspektas, ke ĝi faras laŭsezonajn moviĝojn laŭ alteco en la tepujoj de Venezuelo.<ref name=TETO-BOW/> ===Manĝado=== Oni kredas, ke la Tepuja tukaneto serĉas manĝaĵon inter la plej malaltaj tavoloj de la arbaro kaj la subkanopeo. Ĝia dieto estas esence nekonata, sed oni supozas, ke ĝi similas al tiu de la [[Kaŝtanvosta tukaneto]], konsistante el fruktoj kaj insektoj. Ĝi estas plej ofte vidata sola aŭ en paroj, sed oni scias, ke ĝi aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]].<ref name=TETO-BOW/> ===Repproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Tepuja tukaneto ŝajne daŭras de februaro ĝis julio. Nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=TETO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Aulacorhynchus-whitelianus |species=Tepuja tukaneto}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Tepujan tukaneton kiel specion "[[malplej zorgiga]]n", kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata kaj oni supozas, ke ĝi malkreskas. Neniu tuja minaco estas identigitaj.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tepui Toucanet ''Aulacorhynchus whitelianus'' |volume=2016 |article-number=e.T22727094A94940906 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727094A94940906.en |access-date=19a de Decembro 2022}}</ref> Ĝi estas "ankoraŭ ofta en iuj lokoj en Venezuelo" kaj troviĝas en almenaŭ du protektitaj areoj en tiu lando. "Urĝe necesas informoj pri la subspecio ''osgoodi'', kiu estas eble minacata en sia limigita disvastiĝa areo en Gujano kaj Surinamo."<ref name=TETO-BOW/> == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * ''Birds of Venezuela'' de Hilty, ISBN 0-7136-6418-5. * Navarro, A., Peterson, A., López-Medrano, E. kaj Benítez-Díaz, H. (2001). ''Species limits in Mesoamerican ''Aulocorhynchus'' Toucanets.'' The Wilson Bull. 113(4): 363-372. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aulacorhynchus whitelianus}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 8suns9aqj4fe1ht4dt789jjd4oqnvnq 0 956237 9505992 2026-11-02T00:53:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Tepuja tukaneto]] 9505992 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tepuja tukaneto]] qrud753xk5iitvk2wptx2mzigssxidf 0 956238 9505993 2026-11-02T00:54:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine d..." 9505993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj estis estrarano kaj de [[1999]] ĝis [[2000]] kaj post tri jaroj denove de [[2003]] ĝis [[2004]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio ŝi en la unua oficperiodo sekvis la kolegon [[Federico Breda]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 2000 transdonis la postenon al Manuel Giorgini (2000-2001). Post kiam li pludonis la postenon al Bethuel Chiesa (2001-2003), Flavia dal Zilio havis sian duan oficperiodon aj fine de tiu jaro transdonis la "torĉon" al [[Daniela Tagliafico]] (2004-2005). Krome pri ŝi ĝis nun haveblas ankoraŭ tute neniuj biografiaj informoj - tial la suba peto pri helpo al Vikipedio plilongigi ĝin tie ĉi aparte validas. Ĝis nun nur aldone konatas, ke ŝi en la oficperiodo post la unua prezidantieco, do en 2000-2001, loĝis en [[Piove di Sacco]],<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEsperanto_IEF/0revuo4.pdf laŭ la revuo L'esperanto, revuo de itala esperanto-federacio, jarkolekto 31, n-ro 4, 22-a de majo 2000, paĝo 10] (({{eo}}))</ref> en la [[provinco Padovo]] kaj la historia regiono [[Veneto]], nordokcidente de la [[Adriatika Maro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Amerio, Francesco}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj de TEJO]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] kg9npyv79c5qfxf8gq41zhi7fu0bjbb 9505994 9505993 2026-11-02T00:55:04Z ThomasPusch 1869 9505994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj estis estrarano kaj de [[1999]] ĝis [[2000]] kaj post tri jaroj denove de [[2003]] ĝis [[2004]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio ŝi en la unua oficperiodo sekvis la kolegon [[Federico Breda]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 2000 transdonis la postenon al Manuel Giorgini (2000-2001). Post kiam li pludonis la postenon al Bethuel Chiesa (2001-2003), Flavia dal Zilio havis sian duan oficperiodon aj fine de tiu jaro transdonis la "torĉon" al [[Daniela Tagliafico]] (2004-2005). Krome pri ŝi ĝis nun haveblas ankoraŭ tute neniuj biografiaj informoj - tial la suba peto pri helpo al Vikipedio plilongigi ĝin tie ĉi aparte validas. Ĝis nun nur aldone konatas, ke ŝi en la oficperiodo post la unua prezidantieco, do en 2000-2001, loĝis en [[Piove di Sacco]],<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEsperanto_IEF/0revuo4.pdf laŭ la revuo L'esperanto, revuo de itala esperanto-federacio, jarkolekto 31, n-ro 4, 22-a de majo 2000, paĝo 10] (({{eo}}))</ref> en la [[provinco Padovo]] kaj la historia regiono [[Veneto]], nordokcidente de la [[Adriatika Maro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|dal Zilio, F}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] jd4cbd56c18eezq6zwe4od39090n3ft 9505995 9505994 2026-11-02T00:57:35Z ThomasPusch 1869 9505995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj estis estrarano kaj de [[1999]] ĝis [[2000]] kaj post tri jaroj denove de [[2003]] ĝis [[2004]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio ŝi en la unua oficperiodo sekvis la kolegon [[Federico Breda]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 2000 transdonis la postenon al Manuel Giorgini (2000-2001). Post kiam li pludonis la postenon al Bethuel Chiesa (2001-2003), Flavia dal Zilio havis sian duan oficperiodon aj fine de tiu jaro transdonis la "torĉon" al [[Daniela Tagliafico]] (2004-2005). Krome pri ŝi ĝis nun haveblas ankoraŭ tute neniuj biografiaj informoj - tial la suba peto pri helpo al Vikipedio plilongigi ĝin tie ĉi aparte validas. Ĝis nun nur aldone konatas, ke ŝi en la oficperiodo post la unua prezidantieco, do en 2000-2001, loĝis en [[Piove di Sacco]],<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEsperanto_IEF/0revuo4.pdf laŭ la revuo L'esperanto, revuo de itala esperanto-federacio, jarkolekto 31, n-ro 4, 22-a de majo 2000, paĝo 10] ({{eo}})</ref> en la [[provinco Padovo]] kaj la historia regiono [[Veneto]], nordokcidente de la [[Adriatika Maro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|dal Zilio, F}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] 0q1mlowfy45h1el76c8bio827wxonfg 9505996 9505995 2026-11-02T00:58:03Z ThomasPusch 1869 9505996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj estis estrarano kaj de [[1999]] ĝis [[2000]] kaj post tri jaroj denove de [[2003]] ĝis [[2004]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio ŝi en la unua oficperiodo sekvis la kolegon [[Federico Breda]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 2000 transdonis la postenon al Manuel Giorgini (2000-2001). Post kiam li pludonis la postenon al Bethuel Chiesa (2001-2003), Flavia dal Zilio havis sian duan oficperiodon kaj fine de tiu jaro transdonis la "torĉon" al [[Daniela Tagliafico]] (2004-2005). Krome pri ŝi ĝis nun haveblas ankoraŭ tute neniuj biografiaj informoj - tial la suba peto pri helpo al Vikipedio plilongigi ĝin tie ĉi aparte validas. Ĝis nun nur aldone konatas, ke ŝi en la oficperiodo post la unua prezidantieco, do en 2000-2001, loĝis en [[Piove di Sacco]],<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEsperanto_IEF/0revuo4.pdf laŭ la revuo L'esperanto, revuo de itala esperanto-federacio, jarkolekto 31, n-ro 4, 22-a de majo 2000, paĝo 10] ({{eo}})</ref> en la [[provinco Padovo]] kaj la historia regiono [[Veneto]], nordokcidente de la [[Adriatika Maro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|dal Zilio, F}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] 2v90i4o6hzt06qmn86vx2ggcr0xseql 9505997 9505996 2026-11-02T00:58:58Z ThomasPusch 1869 9505997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flavia dal Zilio | dosiero = <!-- [[Dosiero:xx.jpg|180px]] --> | priskribo = | dato de naskiĝo = ĝis nun nenotita | loko de naskiĝo = | nacieco = itala | verkis = | aliaj aktivaĵoj = [[Itala Esperantista Junularo|IEJ]] }} {{unua}} '''Flavia dal Zilio''' - naskiĝjaro kaj -loko ĝis nun nenotitaj - estas itala esperantistino. Ŝi fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj estis estrarano kaj de [[1999]] ĝis [[2000]] kaj post tri jaroj denove de [[2003]] ĝis [[2004]] ankaŭ prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]]. En tio ŝi en la unua oficperiodo sekvis la kolegon [[Federico Breda]] kaj post la [[Internacia Junulara Festivalo]] de pasko 2000 transdonis la postenon al Manuel Giorgini (2000-2001). Post kiam li pludonis la postenon al Bethuel Chiesa (2001-2003), Flavia dal Zilio havis sian duan oficperiodon kaj fine de tiu jaro transdonis la "torĉon" al [[Daniela Tagliafico]] (2004-2005). Krome pri ŝi ĝis nun haveblas ankoraŭ tute neniuj biografiaj informoj - tial la suba peto pri helpo al Vikipedio plilongigi ĝin tie ĉi aparte validas. Ĝis nun nur aldone konatas, ke ŝi en la oficperiodo post la unua prezidantieco, do en 2000-2001, loĝis en [[Piove di Sacco]],<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEsperanto_IEF/0revuo4.pdf laŭ la revuo L'esperanto, revuo de itala esperanto-federacio, jarkolekto 31, n-ro 4, 22-a de majo 2000, paĝo 10] ({{eo}})</ref> en la [[provinco Padovo]] kaj la historia regiono [[Veneto]], nordokcidente de la [[Adriatika Maro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|dal Zilio, F}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] l6o2lcu516eb5n0enx5luwgmuimrc3m 0 956239 9506000 2026-11-02T01:02:00Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>..." 9506000 wikitext text/x-wiki En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>. * por ĉiu inkluzivo <math>U_1,U_2,\dotsc,U_n\subset U</math> de malfermitaj aroj, se <math>U_i\cap U_j=\varnothing</math> por <math>i\ne j</math>, do [[lineara bildigo]] <math>F(U_1)\otimes\dotsb\otimes F(U_n)\to F(U)</math>. La datenoj devas plenumi la jenajn aksiomojn: * Se <math>U_{i,1}\sqcup\dotsb\sqcup U_{i,n_i}\subset V_i</math> kaj <math>V_1\sqcup\dotsb V_n\subset W</math>, do la jena diagramo estas [[komuta diagramo|komuta]]: :<math>\begin{array}{lcl}&\bigotimes_{i=1}^n\bigotimes_{j=1}^{n_i}F(U_{i,j})&\rightarrow &\bigotimes_{i=1}^nF(V_i)&\\&\downarrow &\swarrow &\\&F(W)&&&\\\end{array}</math> Pri malfermita aro <math>U\subset M</math>, '''kovrilo de Weiss''' de <math>U</math> estas kolekto <math>(U_i)_{i\in I}</math> de malfermitaj aroj tia, ke pri ajna finia subaro <math>X\subset U</math>, ekzistas <math>i\in I</math> tia, ke <math>X\subset U_i</math>. Prafaktoriga alĝebra <math>F</math> super <math>M</math> estas '''faktoriga alĝebro''' [[se kaj nur se]], ke pri ĉiu malfermita aro <math>U\subset M</math> kaj pri ĉiu kovrilo de Weiss <math>(U_i)_{i\in I}</math> de <math>U</math>, la jena [[ekzakta vico]] ekzistas: :<math>\bigoplus_{i,j\in I}F(U_{i}\cap U_{j})\to \bigoplus_{k\in I}F(U_k)\rightarrow F(U)\to 0</math> == Historio == La koncepto estis origine difinita de [[Alexander Beilinson]] kaj [[Vladimir Drinfeld]] por priskribi [[konforma kampa teorio|konforman kampan teorion]]. Poste, Kevin Costello kaj Owen Gwilliam inventis varianton de la koncepto (la versio priskribita ĉi-supre) por pli ĝeneralaj kvantumaj kampaj teorioj. == Bibliografio == * Costello, Kevin; Gwilliam, Owen (2017). ''Factorization algebras in quantum field theory'', Volumoj 1 kaj 2. Cambridge. ISBN 9781316678626. == Eksteraj ligiloj == * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra Artikolo "factorization algebra" ĉe ''nLab''] * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra+of+observables Artikolo "factorization algebra of observables" ĉe ''nLab''] [[Kategorio:Matematika fiziko]] [[Kategorio:Abstrakta algebro]] ifxhgdtef2j8n5vi7cgujv9xoaz6ms1 9506001 9506000 2026-11-02T01:10:40Z Charp238 176653 /* Historio */ 9506001 wikitext text/x-wiki En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>. * por ĉiu inkluzivo <math>U_1,U_2,\dotsc,U_n\subset U</math> de malfermitaj aroj, se <math>U_i\cap U_j=\varnothing</math> por <math>i\ne j</math>, do [[lineara bildigo]] <math>F(U_1)\otimes\dotsb\otimes F(U_n)\to F(U)</math>. La datenoj devas plenumi la jenajn aksiomojn: * Se <math>U_{i,1}\sqcup\dotsb\sqcup U_{i,n_i}\subset V_i</math> kaj <math>V_1\sqcup\dotsb V_n\subset W</math>, do la jena diagramo estas [[komuta diagramo|komuta]]: :<math>\begin{array}{lcl}&\bigotimes_{i=1}^n\bigotimes_{j=1}^{n_i}F(U_{i,j})&\rightarrow &\bigotimes_{i=1}^nF(V_i)&\\&\downarrow &\swarrow &\\&F(W)&&&\\\end{array}</math> Pri malfermita aro <math>U\subset M</math>, '''kovrilo de Weiss''' de <math>U</math> estas kolekto <math>(U_i)_{i\in I}</math> de malfermitaj aroj tia, ke pri ajna finia subaro <math>X\subset U</math>, ekzistas <math>i\in I</math> tia, ke <math>X\subset U_i</math>. Prafaktoriga alĝebra <math>F</math> super <math>M</math> estas '''faktoriga alĝebro''' [[se kaj nur se]], ke pri ĉiu malfermita aro <math>U\subset M</math> kaj pri ĉiu kovrilo de Weiss <math>(U_i)_{i\in I}</math> de <math>U</math>, la jena [[ekzakta vico]] ekzistas: :<math>\bigoplus_{i,j\in I}F(U_{i}\cap U_{j})\to \bigoplus_{k\in I}F(U_k)\rightarrow F(U)\to 0</math> == Historio == La koncepto estis origine difinita de [[Alexander Beilinson]] kaj [[Vladimir Drinfeld]] por priskribi [[konforma kampa teorio|konforman kampan teorion]]. Poste, Kevin Costello kaj Owen Gwilliam inventis varianton de la koncepto (la version priskribitan ĉi-supre) por pli ĝeneralaj kvantumaj kampaj teorioj. == Bibliografio == * Costello, Kevin; Gwilliam, Owen (2017). ''Factorization algebras in quantum field theory'', Volumoj 1 kaj 2. Cambridge. ISBN 9781316678626. == Eksteraj ligiloj == * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra Artikolo "factorization algebra" ĉe ''nLab''] * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra+of+observables Artikolo "factorization algebra of observables" ĉe ''nLab''] [[Kategorio:Matematika fiziko]] [[Kategorio:Abstrakta algebro]] 71nozjwoa4f6kx8n5fniu5b827v4mtz 9506003 9506001 2026-11-02T01:11:32Z Charp238 176653 /* Difino */ 9506003 wikitext text/x-wiki En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>. * por ĉiu inkluzivo <math>U_1,U_2,\dotsc,U_n\subset U</math> de malfermitaj aroj, se <math>U_i\cap U_j=\varnothing</math> por <math>i\ne j</math>, do [[lineara bildigo]] <math>F(U_1)\otimes\dotsb\otimes F(U_n)\to F(U)</math>. La datenoj devas plenumi la jenan aksiomon: * Se <math>U_{i,1}\sqcup\dotsb\sqcup U_{i,n_i}\subset V_i</math> kaj <math>V_1\sqcup\dotsb V_n\subset W</math>, do la jena diagramo estas [[komuta diagramo|komuta]]: :<math>\begin{array}{lcl}&\bigotimes_{i=1}^n\bigotimes_{j=1}^{n_i}F(U_{i,j})&\rightarrow &\bigotimes_{i=1}^nF(V_i)&\\&\downarrow &\swarrow &\\&F(W)&&&\\\end{array}</math> Pri malfermita aro <math>U\subset M</math>, '''kovrilo de Weiss''' de <math>U</math> estas kolekto <math>(U_i)_{i\in I}</math> de malfermitaj aroj tia, ke pri ajna finia subaro <math>X\subset U</math>, ekzistas <math>i\in I</math> tia, ke <math>X\subset U_i</math>. Prafaktoriga alĝebra <math>F</math> super <math>M</math> estas '''faktoriga alĝebro''' [[se kaj nur se]], ke pri ĉiu malfermita aro <math>U\subset M</math> kaj pri ĉiu kovrilo de Weiss <math>(U_i)_{i\in I}</math> de <math>U</math>, la jena [[ekzakta vico]] ekzistas: :<math>\bigoplus_{i,j\in I}F(U_{i}\cap U_{j})\to \bigoplus_{k\in I}F(U_k)\rightarrow F(U)\to 0</math> == Historio == La koncepto estis origine difinita de [[Alexander Beilinson]] kaj [[Vladimir Drinfeld]] por priskribi [[konforma kampa teorio|konforman kampan teorion]]. Poste, Kevin Costello kaj Owen Gwilliam inventis varianton de la koncepto (la version priskribitan ĉi-supre) por pli ĝeneralaj kvantumaj kampaj teorioj. == Bibliografio == * Costello, Kevin; Gwilliam, Owen (2017). ''Factorization algebras in quantum field theory'', Volumoj 1 kaj 2. Cambridge. ISBN 9781316678626. == Eksteraj ligiloj == * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra Artikolo "factorization algebra" ĉe ''nLab''] * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra+of+observables Artikolo "factorization algebra of observables" ĉe ''nLab''] [[Kategorio:Matematika fiziko]] [[Kategorio:Abstrakta algebro]] c2m8gsfqhgt84m6xm4wase8sia8qtam 9506004 9506003 2026-11-02T01:12:26Z Charp238 176653 /* Difino */ 9506004 wikitext text/x-wiki En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>. * por finia opo de inkluzivoj <math>U_1,U_2,\dotsc,U_n\subset U</math> de malfermitaj aroj, se <math>U_i\cap U_j=\varnothing</math> por <math>i\ne j</math>, do [[lineara bildigo]] <math>F(U_1)\otimes\dotsb\otimes F(U_n)\to F(U)</math>. La datenoj devas plenumi la jenan aksiomon: * Se <math>U_{i,1}\sqcup\dotsb\sqcup U_{i,n_i}\subset V_i</math> kaj <math>V_1\sqcup\dotsb V_n\subset W</math>, do la jena diagramo estas [[komuta diagramo|komuta]]: :<math>\begin{array}{lcl}&\bigotimes_{i=1}^n\bigotimes_{j=1}^{n_i}F(U_{i,j})&\rightarrow &\bigotimes_{i=1}^nF(V_i)&\\&\downarrow &\swarrow &\\&F(W)&&&\\\end{array}</math> Pri malfermita aro <math>U\subset M</math>, '''kovrilo de Weiss''' de <math>U</math> estas kolekto <math>(U_i)_{i\in I}</math> de malfermitaj aroj tia, ke pri ajna finia subaro <math>X\subset U</math>, ekzistas <math>i\in I</math> tia, ke <math>X\subset U_i</math>. Prafaktoriga alĝebra <math>F</math> super <math>M</math> estas '''faktoriga alĝebro''' [[se kaj nur se]], ke pri ĉiu malfermita aro <math>U\subset M</math> kaj pri ĉiu kovrilo de Weiss <math>(U_i)_{i\in I}</math> de <math>U</math>, la jena [[ekzakta vico]] ekzistas: :<math>\bigoplus_{i,j\in I}F(U_{i}\cap U_{j})\to \bigoplus_{k\in I}F(U_k)\rightarrow F(U)\to 0</math> == Historio == La koncepto estis origine difinita de [[Alexander Beilinson]] kaj [[Vladimir Drinfeld]] por priskribi [[konforma kampa teorio|konforman kampan teorion]]. Poste, Kevin Costello kaj Owen Gwilliam inventis varianton de la koncepto (la version priskribitan ĉi-supre) por pli ĝeneralaj kvantumaj kampaj teorioj. == Bibliografio == * Costello, Kevin; Gwilliam, Owen (2017). ''Factorization algebras in quantum field theory'', Volumoj 1 kaj 2. Cambridge. ISBN 9781316678626. == Eksteraj ligiloj == * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra Artikolo "factorization algebra" ĉe ''nLab''] * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra+of+observables Artikolo "factorization algebra of observables" ĉe ''nLab''] [[Kategorio:Matematika fiziko]] [[Kategorio:Abstrakta algebro]] sy0odl8s26nspp2knr1p6oypaqrljch 9506005 9506004 2026-11-02T01:13:32Z Charp238 176653 /* Difino */ 9506005 wikitext text/x-wiki En [[matematika fiziko]], '''faktoriga alĝebro''' (angle ''factorization algebra'') estas algebra strukturo proponita por priskribi [[kvantuma kampa teorio|kvantuman kampan teorion]]. == Difino == Supozu, ke <math>M</math> estas [[topologia spaco]]. '''Prafaktoriga alĝebro''' (angle ''prefactorization algebra'') <math>F</math> super <math>M</math> konsistas el la jenaj datenoj: * por ĉiu [[malfermita aro]] <math>U\subset M</math>, vektora spaco <math>F(U)</math>. * por finia opo de inkluzivoj <math>U_1,U_2,\dotsc,U_n\subset U</math> de malfermitaj aroj, se <math>U_i\cap U_j=\varnothing</math> por <math>i\ne j</math>, do [[lineara bildigo]] <math>F(U_1)\otimes\dotsb\otimes F(U_n)\to F(U)</math>. La datenoj devas plenumi la jenan aksiomon: * Se <math>U_{i,1}\sqcup\dotsb\sqcup U_{i,n_i}\subset V_i</math> kaj <math>V_1\sqcup\dotsb V_n\subset W</math>, do la jena diagramo estas [[komuta diagramo|komuta]]: :<math>\begin{array}{lcl}&\bigotimes_{i=1}^n\bigotimes_{j=1}^{n_i}F(U_{i,j})&\rightarrow &\bigotimes_{i=1}^nF(V_i)&\\&\downarrow &\swarrow &\\&F(W)&&&\\\end{array}</math> Pri malfermita aro <math>U\subset M</math>, '''kovrilo de Weiss''' de <math>U</math> estas kolekto <math>(U_i)_{i\in I}</math> de malfermitaj aroj tia, ke pri ajna finia subaro <math>X\subset U</math>, ekzistas <math>i\in I</math> tia, ke <math>X\subset U_i</math>. Prafaktoriga alĝebra <math>F</math> super <math>M</math> estas '''faktoriga alĝebro''' [[se kaj nur se]], pri ĉiu malfermita aro <math>U\subset M</math> kaj pri ĉiu kovrilo de Weiss <math>(U_i)_{i\in I}</math> de <math>U</math>, la jena [[ekzakta vico]] ekzistas: :<math>\bigoplus_{i,j\in I}F(U_{i}\cap U_{j})\to \bigoplus_{k\in I}F(U_k)\rightarrow F(U)\to 0</math> == Historio == La koncepto estis origine difinita de [[Alexander Beilinson]] kaj [[Vladimir Drinfeld]] por priskribi [[konforma kampa teorio|konforman kampan teorion]]. Poste, Kevin Costello kaj Owen Gwilliam inventis varianton de la koncepto (la version priskribitan ĉi-supre) por pli ĝeneralaj kvantumaj kampaj teorioj. == Bibliografio == * Costello, Kevin; Gwilliam, Owen (2017). ''Factorization algebras in quantum field theory'', Volumoj 1 kaj 2. Cambridge. ISBN 9781316678626. == Eksteraj ligiloj == * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra Artikolo "factorization algebra" ĉe ''nLab''] * [https://ncatlab.org/nlab/show/factorization+algebra+of+observables Artikolo "factorization algebra of observables" ĉe ''nLab''] [[Kategorio:Matematika fiziko]] [[Kategorio:Abstrakta algebro]] g5uikh3uyckm4uezzwshkg3rljw772m 1 956240 9506002 2026-11-02T01:11:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi ĵus pene povis kunskrapi du frazojn kun tri referencoj kaj 2 eksteraj ligiloj pri la eksredaktoro [[Ilja De Coster]] por la [[ĝermolisto de belgaj esperantistoj]]. Se oni scius la naskiĝdaton, tre bone se ankaŭ -lokon de li, kaj perfekte se ankoraŭ lokon kaj fakon de studado kaj iom pri la vivo post tio, jam estus pli ol tri frazoj kaj oni povus memstarigi la tekston. Sed pri la nun ankoraŭ restantaj dek-unu ruĝaj ligiloj pri la lastaj mankaj "redaktoroj t..." 9506002 wikitext text/x-wiki Mi ĵus pene povis kunskrapi du frazojn kun tri referencoj kaj 2 eksteraj ligiloj pri la eksredaktoro [[Ilja De Coster]] por la [[ĝermolisto de belgaj esperantistoj]]. Se oni scius la naskiĝdaton, tre bone se ankaŭ -lokon de li, kaj perfekte se ankoraŭ lokon kaj fakon de studado kaj iom pri la vivo post tio, jam estus pli ol tri frazoj kaj oni povus memstarigi la tekston. Sed pri la nun ankoraŭ restantaj dek-unu ruĝaj ligiloj pri la lastaj mankaj "redaktoroj tra la jaroj" mi havas neniun ideon kiel eblus plenigi la tekstotruojn... Sendube tion nur povas fari esperantista movadano, kiu plej bone havas la koncernajn paperajn jarkolektojn de JEN kiam la homoj estis redaktoroj... {{re|Lode VAN DE VELDE|Yvesn}} ĉu vi povas helpi en tio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:11, 2 nov. 2026 (UTC) 4aljh5doz34ae7bqvk24f6ryx0b7i1d 0 956241 9506007 2026-11-02T01:34:20Z Kani 670 Alidirektigis al [[Monto Rorajmo]] 9506007 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Monto Rorajmo]] jw1qa5gr0ohdkzyi581fifrsmo6h1g2 0 956242 9506017 2026-11-02T02:26:26Z Kani 670 Alidirektigis al [[Komuna deveno]] 9506017 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Komuna deveno]] ilgt91121wsgz6t0cztg5yurbsbae4f 0 956243 9506034 2026-11-02T05:23:19Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo..." 9506034 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift''</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etprezento de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Band 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Band 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Band 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Band 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 Bände, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Band 1), ISBN 3-87118-394-6 (Band 2) und ISBN 3-87118-579-5 (Band 3) (Band 1 vorher in zwei Auflagen 1973/1974 unter dem Titel ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 1991; spanische Übersetzung 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Band 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Band 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (2., überarbeitete Auflage, ebenda 2002, ISBN 3-406-49423-4; 3. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004; 4. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-62270-0; 5., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-47998-4; 6., durchgesehene Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; chinesische Übersetzung 2005; türkische Übersetzung 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2005; 3., durchgesehene Auflage, ebenda 2013, ISBN 978-3-406-65864-8; 4., vollständig überarbeitete Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serbische Übersetzung 2007; tschechische Übersetzung 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (2., durchgesehene und aktualisierte Auflage, ebenda 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; 3. Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; ungarische Übersetzung 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; 3., aktualisierte Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; 4. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; italienische Übersetzung 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (türkische Übersetzung 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (3., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; 5. Auflage, ebenda 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgarische Übersetzung 2015/2019; serbische Übersetzung 2019; englische Übersetzung 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Band 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; englische Übersetzung 2020; italienische Übersetzung 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2019; 3. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; italienische Übersetzung 2020; serbische Übersetzung 2021; koreanische Übersetzung 2021; türkische Übersetzung 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Band 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Band 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (italienische Übersetzung 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Braunschweig]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] 37bfi8zyapk28wd8e8kxw13hijv5adj 9506035 9506034 2026-11-02T05:24:50Z Tirolischleioans 254019 9506035 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift''</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etprezento de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Band 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Band 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Band 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Band 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 Bände, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Band 1), ISBN 3-87118-394-6 (Band 2) und ISBN 3-87118-579-5 (Band 3) (Band 1 vorher in zwei Auflagen 1973/1974 unter dem Titel ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 1991; spanische Übersetzung 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Band 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Band 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (2., überarbeitete Auflage, ebenda 2002, ISBN 3-406-49423-4; 3. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004; 4. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-62270-0; 5., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-47998-4; 6., durchgesehene Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; chinesische Übersetzung 2005; türkische Übersetzung 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2005; 3., durchgesehene Auflage, ebenda 2013, ISBN 978-3-406-65864-8; 4., vollständig überarbeitete Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serbische Übersetzung 2007; tschechische Übersetzung 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (2., durchgesehene und aktualisierte Auflage, ebenda 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; 3. Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; ungarische Übersetzung 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; 3., aktualisierte Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; 4. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; italienische Übersetzung 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (türkische Übersetzung 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (3., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; 5. Auflage, ebenda 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgarische Übersetzung 2015/2019; serbische Übersetzung 2019; englische Übersetzung 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Band 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; englische Übersetzung 2020; italienische Übersetzung 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2019; 3. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; italienische Übersetzung 2020; serbische Übersetzung 2021; koreanische Übersetzung 2021; türkische Übersetzung 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Band 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Band 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (italienische Übersetzung 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] 7335zkzngz0i6o08b5jxv5qfg6vj25f 9506036 9506035 2026-11-02T05:26:15Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9506036 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift'')</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etbiografio sur la librokovrilo de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Band 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Band 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Band 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Band 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Band 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Band 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 Bände, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Band 1), ISBN 3-87118-394-6 (Band 2) und ISBN 3-87118-579-5 (Band 3) (Band 1 vorher in zwei Auflagen 1973/1974 unter dem Titel ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Band 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Band 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 1991; spanische Übersetzung 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Band 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Band 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Band 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (2., überarbeitete Auflage, ebenda 2002, ISBN 3-406-49423-4; 3. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2004; 4. Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-62270-0; 5., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-47998-4; 6., durchgesehene Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; chinesische Übersetzung 2005; türkische Übersetzung 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2005; 3., durchgesehene Auflage, ebenda 2013, ISBN 978-3-406-65864-8; 4., vollständig überarbeitete Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serbische Übersetzung 2007; tschechische Übersetzung 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (2., durchgesehene und aktualisierte Auflage, ebenda 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; 3. Auflage, ebenda 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; ungarische Übersetzung 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; 3., aktualisierte Auflage, ebenda 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; 4. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; italienische Übersetzung 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (türkische Übersetzung 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Band 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (3., durchgesehene Auflage, ebenda 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; 5. Auflage, ebenda 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgarische Übersetzung 2015/2019; serbische Übersetzung 2019; englische Übersetzung 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Band 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; englische Übersetzung 2020; italienische Übersetzung 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2019; 3. Auflage, ebenda 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; italienische Übersetzung 2020; serbische Übersetzung 2021; koreanische Übersetzung 2021; türkische Übersetzung 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Band 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Band 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Band 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (italienische Übersetzung 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] 35h6eynv1qq1u93su05kl7q9ta1mvfl 9506037 9506036 2026-11-02T05:33:54Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9506037 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift'')</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etbiografio sur la librokovrilo de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Volumo 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Volumo 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Volumo 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Volumo 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 volumoj, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Volumo 1), ISBN 3-87118-394-6 (Volumo 2) kaj ISBN 3-87118-579-5 (Volumo 3) (Volumo 1 malposte en du eldonoj 1973/74 sub la titolo ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (dua eldono 1991; hispana traduko 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Volumo 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Volumo 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (dua eldono 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (sesa eldono 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; ĥina traduko Übersetzung 2005; turka traduko 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (kvara eldono 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serba traduko 2007; ĉeĥa traduko 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (dua eldono 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; tria eldono 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; hungara traduko 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (dua eldono 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; kvara eldono 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; itala traduko 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (turka traduko 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (tria eldono 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; kvina eldono 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgara traduko 2015/2019; serba traduko 2019; angla traduko 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Volumo 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (dua eldono 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; angle 2020; italienische Übersetzung 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (dua eldono 2019; tria eldono 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; italienische Übersetzung 2020; serbische Übersetzung 2021; koreanische Übersetzung 2021; türkische Übersetzung 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Volumo 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Volumo 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (italienische Übersetzung 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] jgscydymuqakqo24mtcv5j1uds4o998 9506062 9506037 2026-11-02T06:18:31Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9506062 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift'')</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etbiografio sur la librokovrilo de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Volumo 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Volumo 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Volumo 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Volumo 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 volumoj, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Volumo 1), ISBN 3-87118-394-6 (Volumo 2) kaj ISBN 3-87118-579-5 (Volumo 3) (Volumo 1 malposte en du eldonoj 1973/74 sub la titolo ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (dua eldono 1991; hispana traduko 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Volumo 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Volumo 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (dua eldono 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (sesa eldono 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; ĥina traduko 2005; turka traduko 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (kvara eldono 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serba traduko 2007; ĉeĥa traduko 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (dua eldono 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; tria eldono 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; hungara traduko 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (dua eldono 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; kvara eldono 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; itala traduko 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (turka traduko 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (tria eldono 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; kvina eldono 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgara traduko 2015/2019; serba traduko 2019; angla traduko 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Volumo 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (dua eldono 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; angla traduko 2020; itala traduko 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (dua eldono 2019; tria eldono 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; itala tr. 2020; serba tr. 2021; korea tr. 2021; turka tr. 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Volumo 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Volumo 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (itala traduko 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] 513f0qdwyaszifnx5egw01voi8o6p1b 9506065 9506062 2026-11-02T06:19:16Z Tirolischleioans 254019 9506065 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[braunschweig|Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift'')</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etbiografio sur la librokovrilo de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Volumo 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Volumo 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Volumo 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Volumo 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 volumoj, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Volumo 1), ISBN 3-87118-394-6 (Volumo 2) kaj ISBN 3-87118-579-5 (Volumo 3) (Volumo 1 malposte en du eldonoj 1973/74 sub la titolo ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (dua eldono 1991; hispana traduko 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Volumo 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Volumo 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (dua eldono 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (sesa eldono 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; ĥina traduko 2005; turka traduko 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (kvara eldono 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serba traduko 2007; ĉeĥa traduko 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (dua eldono 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; tria eldono 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; hungara traduko 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (dua eldono 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; kvara eldono 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; itala traduko 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (turka traduko 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (tria eldono 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; kvina eldono 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgara traduko 2015/2019; serba traduko 2019; angla traduko 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Volumo 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (dua eldono 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; angla traduko 2020; itala traduko 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (dua eldono 2019; tria eldono 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; itala tr. 2020; serba tr. 2021; korea tr. 2021; turka tr. 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Volumo 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Volumo 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (itala traduko 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] t0etsyhvokt9vn7314hk6s243h58y97 9506068 9506065 2026-11-02T06:20:23Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9506068 wikitext text/x-wiki '''Harald HAARMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|16|4|1946}} en [[braunschweig|Brunsvigo]]) estas [[germanio|germana]] lingvisto kaj faklibra verkisto. == Vivo == Haarmann studis ĝeneralan lingvikon, pluraj unuopajn filologiojn kaj prahistorion ĉe la universitatoj de [[Hamburgo]], [[Bonn]], [[Koimbro]] kaj [[universitato de Bangor|Bangor]]. En 1970 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' ĉe la [[Bonna universitato]]. Habilitiĝo lia estis en 1979 ĉe la universitato de [[universitato de Treviro]]. La ĉi-rilata faklaboraĵo estis publikigita en 1978 sub la titolo ''Balkanlinguistik'' 1 kaj 2.<ref>Wilfried Kürschner: ''Linguisten-Handbuch: biographische und bibliographische Daten deutschsprachiger Sprachwissenschaftlerinnen und Sprachwissenschaftler der Gegenwart.'' Volumo 1, Tübingen 1994, [https://books.google.de/books?id=JPWk4LeW5JwC&pg=PA310 p. 310]</ref> Haarmann docentis kaj esploris inter 1970-82 ĉe pluraj altlernejoj de Germanujo kaj Japanujo antaŭ fariĝi liberprofesia, memstara fakulo.<ref>[https://www.archaeomythology.org/about-the-institute-of-archaeomythology/governance-of-the-institute-of-archaeomythology/harald-haarmann/ vivresumo de Haarmann] - ĉe: ''archaeomythology.org''</ref> De la 1990-aj jaroj li aktivis kiel faklibra verkisto popularigante multajn komplikajn temojn. Laboras kaj vivas li en Finnujo.<ref>"Geheimnis der Schnörkel" - ĉe: ''Der Spiegel,'' 41/1990 (okaze de la publikigo de la verko ''Universalgeschichte der Schrift'')</ref><ref>[https://static1.squarespace.com/static/64f6371fbd2f0f02de1c9315/t/6aad1cd84a526f72f78efa91/1789730008892/BUC_Haarmann_17059-6+%281%29.pdf etbiografio sur la librokovrilo de ''Figurines as cultural identifiers in space and time'']</ref> Lia edzino estis la juristino [[Pirkko-Liisa Haarmann]] (1938–2021).<ref>https://www.hs.fi/muistot/art-2000008160326.html</ref> == Agado== Li verkis pri granda serio da temoj, ekz. pri lingvokontakto en pluraj eŭropaj lingvoj, laŭregiona lingotiparo kaj lingva sociologio. Pli malfrue li eldonis multon da faklibroj pri ĉi-kampaj temoj: pri lingvo- kaj kulturkontaktoj, historio de alfabetoj kaj nealfabetaj skriboj, lingva revolucio, pramitologio, religia historio ktp. Pluraj de ili eĉ ĝuis tradukon en aliajn lingvojn el la germana. pri tradukita libro En 2011 li kreis, por frua eŭropa alta civilizo, la terminon ''Danuba civilizo'' (Donauzivilisation).<ref>Martin Kugler: [https://www.diepresse.com/690540/wiege-der-zivilisation "Wiege der Zivilisation"] - ĉe: ''Die Presse,'' 3.9.2011</ref> Raphael Brendel: [https://www.sehepunkte.de/2015/02/20248.html "Harald Haarmann: Das Rätsel der Donauzivilisation"] - recenzo ĉe: ''sehepunkte.de''</ref> Tamen la plejmulto de la fakularo rifuzis akcepton de tia teorio. ==Honoroj== *1999: Prix logos (fare de ''Association européenne des linguistes et des professeurs de langues'', Parizo) *1999: Premio Jean Monnet (en la sekcio de esea literaturo) *2006: Plato Award == Verkoj == * ''Die indirekte Erlebnisform als grammatische Kategorie. Eine eurasische Isoglosse'' (= ''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica.'' Volumo 2). Harrassowitz, Wiesbaden 1970, ISBN 3-447-00009-0. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Kymrischen'' (= ''Romanistische Versuche und Vorarbeiten.'' Volumo 36). Romanistisches Seminar der Universität, Bonn 1970. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Albanischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 19). Buske, Hamburg 1972, ISBN 3-87118-097-1. * ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' Volumo 1: ''Dokumentation.'' Buske, Hamburg 1972 (dua alifarita eldono 1973, ISBN 3-87118-083-1). * ''Grundfragen der Sprachenregelung in den Staaten der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 11). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1973. * ''Der lateinische Lehnwortschatz im Bretonischen'' (= ''Hamburger philologische Studien.'' Volumo 32). Buske, Hamburg 1973, ISBN 3-87118-139-0. * ''Sprachpolitische Organisationsfragen der Europäischen Gemeinschaft'' (= ''Schriftenreihe zur europäischen Integration.'' Volumo 13). Fundament-Verlag Sasse, Hamburg 1974. * ''Die finnisch-ugrischen Sprachen. Soziologische und politische Aspekte ihrer Entwicklung'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 1). Buske, Hamburg 1974, ISBN 3-87118-155-2. * ''Soziologie und Politik der Sprachen Europas.'' dtv, München 1975, ISBN 3-423-04161-7. * ''Grundzüge der Sprachtypologie. Methodik, Empirie und Systematik der Sprachen Europas''. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1976, ISBN 3-17-002486-8. * ''Aspekte der Arealtypologie. Die Problematik der europäischen Sprachbünde'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 72). Narr, Tübingen 1976, ISBN 3-87808-072-7. * ''Prinzipielle Probleme des multilateralen Sprachvergleichs. Anmerkungen zur Methodik und Methodologie'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 83). Narr, Tübingen 1977, ISBN 3-87808-083-2. * ''Balkanlinguistik 1: Areallinguistik und Lexikostatistik des balkanlateinischen Wortschatzes'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 93). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-093-X. * ''Balkanlinguistik 2: Studien zur interlingualen Soziolinguistik des Moldauischen'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 94). Narr, Tübingen 1978, ISBN 3-87808-094-8. * ''Spracherhaltung und Sprachwechsel als Probleme der interlingualen Soziolinguistik. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Zigeuner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-408-X. * ''Quantitative Aspekte des Multilingualismus. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit ethnischer Minderheiten in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-389-X. * ''Multilinguale Kommunikationsstrukturen. Spracherhaltung und Sprachwechsel bei den romanischen Siedlungsgruppen in der ukrainischen SSR und anderen Sowjetrepubliken'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 130). Narr, Tübingen 1979, ISBN 3-87808-130-8. * ''Der lateinische Einfluss in den Interferenzzonen am Rande der Romania. Vergleichende Studien zur Sprachkontaktforschung'' (= ''Romanistik in Geschichte und Gegenwart.'' Volumo 5). Buske, Hamburg 1979, ISBN 3-87118-356-3. * ''Elemente einer Soziologie der kleinen Sprachen Europas.'' 3 volumoj, Buske, Hamburg 1979–1984, ISBN 3-87118-568-X (Volumo 1), ISBN 3-87118-394-6 (Volumo 2) kaj ISBN 3-87118-579-5 (Volumo 3) (Volumo 1 malposte en du eldonoj 1973/74 sub la titolo ''Soziologie der kleinen Sprachen Europas''). * ''Studien zum Multilingualismus aschkenasischer und orientalischer Juden im asiatischen Teil der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1980, ISBN 3-87118-380-6. * ''Multilingualismus'' (= ''Tübinger Beiträge zur Linguistik.'' Volumo 116). 2 Teilbände, Narr, Tübingen 1980, ISBN 3-87808-116-2. * ''Aspekte der koreanisch-russischen Zweisprachigkeit. Studien zur Gruppenmehrsprachigkeit der Koreaner in der Sowjetunion.'' Buske, Hamburg 1981, ISBN 3-87118-454-3. * ''Soziolinguistisch-lexikologische Studien zu den ingrisch-russischen Sprachkontakten. Mit einem ingrisch-russischen Wörterverzeichnis'' (= ''Fenno-Ugrica.'' Volumo 7). Buske, Hamburg 1984, ISBN 3-87118-649-X. * ''Prestigefunktionen europäischer Sprachen im modernen Japan. Betrachtungen zum Multilingualismus in japanischen Massenmedien.'' Buske, Hamburg 1986, ISBN 3-87118-700-3. * ''Language in ethnicity. A view of basic ecological relations'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 44). Mouton de Gruyter, Berlin/New York/Amsterdam 1986, ISBN 3-11-010688-4. * ''Symbolic values of foreign language use. From the Japanese case to a general sociolinguistic perspective'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 51). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1989, ISBN 3-11-011712-6. * ''Universalgeschichte der Schrift.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1990, ISBN 3-593-34346-0 (dua eldono 1991; hispana traduko 2001). * ''Language in its cultural embedding. Explorations in the relativity of signs and sign systems'' (= ''Studies in anthropological linguistics.'' Volumo 4). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1990, ISBN 3-11-012086-0. * ''Basic aspects of language in human relations. Toward a general theoretical framework'' (= ''Contributions to the sociology of language.'' Volumo 59). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1991, ISBN 3-11-012685-0. * ''Die Gegenwart der Magie. Kulturgeschichtliche und zeitkritische Betrachtungen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1992, ISBN 3-593-34614-1. * ''Die Sprachenwelt Europas. Geschichte und Zukunft der Sprachnationen zwischen Atlantik und Ural.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 1993, ISBN 3-593-34825-X. * ''Early civilization and literacy in Europe. An inquiry into cultural continuity in the Mediterranean world'' (= ''Approaches to semiotics.'' Volumo 124). Mouton de Gruyter, Berlin/New York 1995, ISBN 3-11-014651-7. * ''Die Madonna und ihre griechischen Töchter. Rekonstruktion einer kulturhistorischen Genealogie.'' Olms, Hildesheim 1996, ISBN 3-487-10163-7. * ''Religion und Autorität. Der Weg des Gottes ohne Konkurrenz.'' Olms, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-10507-1. * ''Kleines Lexikon der Sprachen. Von Albanisch bis Zulu.'' C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47558-2 (tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69401-1). * ''Die Kleinsprachen der Welt – Existenzbedrohung und Überlebenschancen. Eine umfassende Dokumentation'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 41). Peter Lang, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-631-37173-X. * ''Babylonische Welt. Geschichte und Zukunft der Sprachen.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2001, ISBN 3-593-36571-5. * ''Sprachenalmanach. Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt.'' Campus, Frankfurt am Main/New York 2002, ISBN 3-593-36572-3. * ''Lexikon der untergegangenen Sprachen.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47596-5 (dua eldono 2004). * ''Geschichte der Schrift'' (''[[C. H. Beck Wissen]]''). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-47998-7 (sesa eldono 2021, ISBN 978-3-406-77327-3; ĥina traduko 2005; turka traduko 2021). * ''Geschichte der Sintflut. Auf den Spuren der frühen Zivilisationen.'' C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-49465-X (kvara eldono 2023, ISBN 978-3-406-80619-3; serba traduko 2007; ĉeĥa traduko 2011). * ''Kleines Lexikon der Völker. Von Aborigines bis Zapoteken.'' C. H. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51100-7. * ''Elementare Wortordnung in den Sprachen der Welt. Dokumentation und Analysen zur Entstehung von Wortfolgemustern.'' Buske, Hamburg 2004, ISBN 3-87548-372-3. * ''Schwarz. Eine kleine Kulturgeschichte.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-631-54188-0. * ''Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern.'' C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1 (dua eldono 2012, ISBN 978-3-406-63469-7; tria eldono 2021, ISBN 978-3-406-77139-2; hungara traduko 2008). * ''Weltgeschichte der Sprachen. Von der Frühzeit des Menschen bis zur Gegenwart.'' C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-55120-3 (dua eldono 2010, ISBN 978-3-406-60802-5; tria eldono 2016, ISBN 978-3-406-69461-5; kvara eldono 2022, ISBN 978-3-406-79453-7; itala traduko 2021). * ''Foundations of culture. Knowledge-construction, belief systems and worldview in their dynamic interplay.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56685-5. * ''Weltgeschichte der Zahlen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56250-1 (turka traduko 2021). * mit Joan Marler: ''Introducing the Mythological Crescent. Ancient beliefs and imagery connecting Eurasia with Anatolia.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05832-2. * ''Interacting with figurines. Seven dimensions in the study of imagery.'' Full Circle Press, West Hartford VT 2009, ISBN 978-0-9790046-3-6. * ''Einführung in die Donauschrift''. Buske, Hamburg 2010, ISBN 978-3-87548-555-4. * ''Die Indoeuropäer. Herkunft, Sprachen, Kulturen'' (''C. H. Beck Wissen''). C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60682-3 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2012). * ''Writing as technology and cultural ecology. Explorations of the human mind at the dawn of history'' (= ''Duisburger Arbeiten zur Sprach- und Kulturwissenschaft.'' Volumo 82). Peter Lang, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-631-61736-6. * ''Das Rätsel der Donauzivilisation. Die Entdeckung der ältesten Hochkultur Europas.'' C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62210-6 (tria eldono 2017, ISBN 978-3-406-70963-0; kvina eldono 2024, ISBN 978-3-406-82062-5; bulgara traduko 2015/2019; serba traduko 2019; angla traduko 2019). * ''Indo-Europeanization – day one. Elite recruitment and the beginnings of language politics'' (= ''Eurolinguistische Arbeiten.'' Volumo 6). Harrassowitz, Wiesbaden 2012, ISBN 978-3-447-06717-1. * ''Mythos Demokratie. Antike Herrschaftsmodelle im Spannungsfeld von Egalitätsprinzip und Eliteprinzip.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-62599-6. * ''Ancient knowledge, ancient know-how, ancient reasoning. Cultural memory in transition, from prehistory to classical antiquity and beyond.'' Cambria, Amherst NY 2013, ISBN 978-1-60497-852-0. * ''Roots of ancient Greek civilization. The influence of Old Europe.'' McFarland, Jefferson NC 2014, ISBN 978-0-7864-7827-9. * ''Myth as source of knowledge in early western thought. The quest for historiography, science and philosophy in Greek antiquity.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2015, ISBN 978-3-447-10362-6. * ''Auf den Spuren der Indoeuropäer. Von den neolithischen Steppennomaden bis zu den frühen Hochkulturen.'' C. H. Beck, München 2016, ISBN 978-3-406-68824-9 (dua eldono 2023, ISBN 978-3-406-80502-8; angla traduko 2020; itala traduko 2022). * ''Modern Finland.'' McFarland & Company, Jefferson NC 2016, ISBN 978-1-4766-6202-2. * ''Wer zivilisierte die alten Griechen? Das Erbe der alteuropäischen Hochkultur.'' Marix, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-7374-1065-6. * ''Plato’s philosophy reaching beyond the limits of reason. Contours of a contextual theory of truth'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 121). Olms, Hildesheim 2017, ISBN 978-3-487-15542-5. * ''Plato’s ideal of the Common Good. Anatomy of a concept of timeless significance.'' Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, ISBN 978-3-631-72412-5. * ''Vergessene Kulturen der Weltgeschichte. 25 verlorene Pfade der Menschheit.'' C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73410-6 (dua eldono 2019; tria eldono 2022, ISBN 978-3-406-79804-7; itala tr. 2020; serba tr. 2021; korea tr. 2021; turka tr. 2023). * ''Plato’s Sophia. His Philosophical Endeavor in Light of Its Spiritual Currents and Undercurrents.'' Cambria, Amherst NY 2019, ISBN 978-1-60497-963-3. * mit LaBGC: ''Miteinander Neu-Denken. Europa im Gestern, Alteuropa im Heute.'' Lit, Berlin/Münster 2019, ISBN 978-3-643-14463-8 (englische Ausgabe 2021). * ''Die Anfänge Roms. Geschichte einer Mosaikkultur.'' Marix, Wiesbaden 2019, ISBN 978-3-7374-1117-2. * ''Platons Musen. Philosophie im Licht weiblicher Intellektualität'' (= ''Philosophische Texte und Studien.'' Volumo 124). Georg Olms Verlag, Hildesheim/Zürich 2020, ISBN 978-3-487-15922-5. * ''Advancement in Ancient Civilizations. Life, Culture, Science and Thought.'' McFarland, Jefferson NC 2020, ISBN 978-1-4766-7989-1. * ''The hero cult. A spectacle of world history that changed civilization.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2021, ISBN 978-3-447-11609-1. * ''Die seltsamsten Sprachen der Welt. Von Klicklauten und hundert Arten, „ich“ zu sagen.'' C. H. Beck, München 2021, ISBN 978-3-406-76726-5 (2., durchgesehene Auflage, ebenda 2022). * ''Von Thera nach Atlantis. Die Geschichte hinter dem mythischen Inselreich.'' Marix, Wiesbaden 2022, ISBN 978-3-7374-1192-9. * ''Sprache, Schrift, Bild. Religiöse Kommunikation und ihre Medien.'' Peter Lang, Berlin u. a. 2022, ISBN 978-3-631-85534-8. * ''Die Quadriga auf dem Brandenburger Tor. Enthüllungen zur verdeckten Symbolik einer politischen Friedensikone'' (= ''Historische Texte und Studien.'' Volumo 27). Olms, Hildesheim/Zürich 2022, ISBN 978-3-487-16283-6. * ''Da wo man noch die Milchstraße sieht. Die Geschichte eines Traums, der Wirklichkeit wurde.'' AT Edition, Münster 2022, ISBN 978-3-89781-281-9. * ''Kairos. Human responses to the flow of time in the dynamic formation process of western civilization'' (= ''Europaea memoria.'' Reihe 1: ''Studien.'' Volumo 136). Olms, Baden-Baden 2023, ISBN 978-3-487-16442-7. * ''Die Erfindung des Rades. Als die Weltgeschichte ins Rollen kam.'' C. H. Beck, München 2023, ISBN 978-3-406-79727-9 (itala traduko 2024). * ''Das Zeitalter der Pferde. Geschichte einer Zähmung von den Anfängen bis zu den Reitervölkern''. C. H. Beck, München 2025, ISBN 978-3-406-83617-6. == Literaturo == * Harald Haarmann: ''Sprache – Schrift – Kultur – Religion – Geschichte – Philosophie. Publikationen (1970–2020).'' Eldonis LaBGC. Olms, Hildesheim 2021, ISBN 978-3-487-16047-4 (etbiografio, eltiraĵoj de klasikaj tekstoj inspirintaj Haarmann-on] * Paola Marletta: ''Analisi tipologica e condizionamenti sociali delle lingue in Harald Haarmann''. Tesi di laurea, Milano 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|122478452}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122478452 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.perlentaucher.de/autor/harald-haarmann.html etrecenzoj ĉe ''perlentaucher.de''] * [https://www.haraldhaarmann.com/ privata hejmpaĝo] - nur en la angla lingvo == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Haarmann, Harald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Brunsvigo]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] dl5fiz7ulb9p8le906p0oxxvbcnc0v8 0 956244 9506038 2026-11-02T05:37:57Z Crosstor 3176 historiisto 9506038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Zsupos''' [ĵupoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zsupos Zoltán''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[etnologo]], [[reĝisoro]], [[scenaristo]], [[arkivisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM139022 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1959|6|30}} en [[Berettyóújfalu]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Universitato de Debrecen]]. Inter 1977-1979 kaj 1984-1986 li laboris en muzeo en [[Debrecen]], inter 1987–1990 en la menciita universitato, inter 1990–1994 en administrejo de [[Hungara Scienca Akademio]], inter 1994–2005 en [[Hungara Televizio]] en sekcio "Duna". Li kreis tie mil da mallongaj filmoj kiel reĝisoro, ofte ankaŭ scenaristo. Ekde 2008 li estis arkivisto en la [[Hungara Tutlanda Arkivo]]. Li ricevis [[premio]]n en 2003. == Elektitaj kontribuoj == * ''Dél-Gömör és Kishont vármegye gyűjtögető gazdálkodása'' (1987) * ''Történeti-néprajzi források Gömörből a XVIII–XIX. századból'' (1994) * ''Rozsnyó 1849-es papírszükségpénzei.'' (2008) * ''A székely írásról'' (2015) == Elektitaj filmoj == * ''László Gyula a honfoglaló magyarokról'' (reĝisoro, eduka filmo, 1996) * ''A magyar koronázási jelvények'' (scenaristo, eduka filmo, 2000) * ''Magyarországtól Portugáliáig'' (reĝisoro, dokumenta filmo, 2007) == Fontoj == * [https://www.haon.hu/helyi-kultura/2020/01/vendegkent-jott-esztarba-a-neprajzkutato datenoj kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/zsupos-zoltan/person-103248 produktaĵoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zsupos Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj etnologoj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 10jg5u67pf281f93u0jrwwbaw9mry0v 0 956245 9506047 2026-11-02T06:06:42Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergi..." 9506047 wikitext text/x-wiki '''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergio-Hartenberg'' (en 1274). Sub grafo Henriko la 4-a (reg. 1274–1317) estis posedaĵoj kromaj en la [[Turingia Arbaro]]. Sed jam post Bertoldo la 10-a ĉi linio formortis en 1378. En 1371 multo de la havaĵoj (inklude de la burgo) estis vendita al la parenco Hermano la 4-a (Hennebergio-Aschach). Post kiam la episkopo de [[Würzburg]] ekposedantis je [[kastelo Aschach||Aschach]], la grafo de Aschach siavice dedicis deklari ''Hartenburg'' sia sidejo. Tiutempe estis je ''Hartenburg'' eĉ grafa tribunalo. En 1417 estis konstruita prorpa kapelo. Sed grava problemo de ĉi kastelo estis la provizado per akvo. La senjoroj de Aschach alfrontis dividon en 1466 je branĉo je [[Münnerstädt]] (grafo Oto la 3-a) kaj je branĉo je Römhild (grafo Frederiko la 2-a). Frederiko translokis la rezidejon centren de Römhild. Tie estiĝis inter 1465-91 [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Je ''Hartenburg'' mem ekloĝis forstistoj. Post nova splitiĝo de la linio de Römhild en 1532 kaj la malnova burgo kaj la urbo Römhild venis en la manojn de grafo Bertoldo la 16-a (Hennebergio-Römhild). Henriko devis, pro financaj problemoj, vendi siajn posedaĵojn en 1548 al la parencoj de [[Mansfeld]]. La Mansfeldanoj do vendis la regadon de Römhild (kun ''Hartenburg'') en 1555 al la [[dinastio Wettin|ernestidaj]] dukoj de [[saksio|Saksujo]]. Hartenburg estis en 1566 parto koburga de la [[Ernestaj duklanoj]]. Okaze de la dividokontrakto de [[Erfurto]] (1572) la tuto iĝis parto de la dukujo Saksio-Koburgo-[[Eisenach]], poste de la duklando [[Saksio-Koburgo]]. Post intertempa re-aparteneco je ''Saksio-Koburgo-Eisenach'' eksuverenis de 1640 la dukoj de [[Saksio-Altenburg]], de 1672 la dukoj de [[Saksio-Gotao-Altenburg]], poste (1680) de [[Saksio-Römhild]]. Duko [[Henriko (Saksio-Römhild)]] ordonis en 1680/81 la kompletan malkonstruon de la burgo. Pro tio spuroj hodiaŭaj vane serĉatas. == Literaturo == * [[Michael Köhler]]: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze''. Dua eldono. Jenzig-Verlag, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0, p. 138–139. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.alleburgen.de/bd.php?id=7178 informoj ĉe ''alleburgen.de''] * Johann Adolf von Schultes: ''Historisch-statistische Beschreibung der Herrschaft Römhild''. Hanisch, Hildburghausen 1799, [https://books.google.de/books?id=hvI-AAAAcAAJ&pg=PA617&lpg=PA617#v=onepage&f=false interrete, p. 617-618] - ĉe Guglolibroj [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Hartenburg]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Altaĵburgoj]] [[Kategorio:Malaperis en 1681]] kbytxgz9wfblgu0g2rkpa7v4ob01mmu 9506048 9506047 2026-11-02T06:07:53Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9506048 wikitext text/x-wiki '''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergio-Hartenberg'' (en 1274). Sub grafo Henriko la 4-a (reg. 1274–1317) estis posedaĵoj kromaj en la [[Turingia Arbaro]]. Sed jam post Bertoldo la 10-a ĉi linio formortis en 1378. En 1371 multo de la havaĵoj (inklude de la burgo) estis vendita al la parenco Hermano la 4-a (Hennebergio-Aschach). Post kiam la episkopo de [[Würzburg]] ekposedantis je [[kastelo Aschach|Aschach]], la grafo de Aschach siavice dedicis deklari ''Hartenburg'' sia sidejo. Tiutempe estis je ''Hartenburg'' eĉ grafa tribunalo. En 1417 estis konstruita prorpa kapelo. Sed grava problemo de ĉi kastelo estis la provizado per akvo. La senjoroj de Aschach alfrontis dividon en 1466 je branĉo je [[Münnerstädt]] (grafo Oto la 3-a) kaj je branĉo je Römhild (grafo Frederiko la 2-a). Frederiko translokis la rezidejon centren de Römhild. Tie estiĝis inter 1465-91 [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Je ''Hartenburg'' mem ekloĝis forstistoj. Post nova splitiĝo de la linio de Römhild en 1532 kaj la malnova burgo kaj la urbo Römhild venis en la manojn de grafo Bertoldo la 16-a (Hennebergio-Römhild). Henriko devis, pro financaj problemoj, vendi siajn posedaĵojn en 1548 al la parencoj de [[Mansfeld]]. La Mansfeldanoj do vendis la regadon de Römhild (kun ''Hartenburg'') en 1555 al la [[dinastio Wettin|ernestidaj]] dukoj de [[saksio|Saksujo]]. Hartenburg estis en 1566 parto koburga de la [[Ernestaj duklanoj]]. Okaze de la dividokontrakto de [[Erfurto]] (1572) la tuto iĝis parto de la dukujo Saksio-Koburgo-[[Eisenach]], poste de la duklando [[Saksio-Koburgo]]. Post intertempa re-aparteneco je ''Saksio-Koburgo-Eisenach'' eksuverenis de 1640 la dukoj de [[Saksio-Altenburg]], de 1672 la dukoj de [[Saksio-Gotao-Altenburg]], poste (1680) de [[Saksio-Römhild]]. Duko [[Henriko (Saksio-Römhild)]] ordonis en 1680/81 la kompletan malkonstruon de la burgo. Pro tio spuroj hodiaŭaj vane serĉatas. == Literaturo == * [[Michael Köhler]]: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze''. Dua eldono. Jenzig-Verlag, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0, p. 138–139. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.alleburgen.de/bd.php?id=7178 informoj ĉe ''alleburgen.de''] * Johann Adolf von Schultes: ''Historisch-statistische Beschreibung der Herrschaft Römhild''. Hanisch, Hildburghausen 1799, [https://books.google.de/books?id=hvI-AAAAcAAJ&pg=PA617&lpg=PA617#v=onepage&f=false interrete, p. 617-618] - ĉe Guglolibroj [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Hartenburg]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Altaĵburgoj]] [[Kategorio:Malaperis en 1681]] drqiqycaduewnvszc2qb0xxbafhiuk2 9506050 9506048 2026-11-02T06:08:36Z Tirolischleioans 254019 9506050 wikitext text/x-wiki '''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergio-Hartenberg'' (en 1274). Sub grafo Henriko la 4-a (reg. 1274–1317) estis posedaĵoj kromaj en la [[Turingia Arbaro]]. Sed jam post Bertoldo la 10-a ĉi linio formortis en 1378. En 1371 multo de la havaĵoj (inklude de la burgo) estis vendita al la parenco Hermano la 4-a (Hennebergio-Aschach). Post kiam la episkopo de [[Würzburg]] ekposedantis je [[kastelo Aschach|Aschach]], la grafo de Aschach siavice dedicis deklari ''Hartenburg'' sia sidejo. Tiutempe estis je ''Hartenburg'' eĉ grafa tribunalo. En 1417 estis konstruita prorpa kapelo. Sed grava problemo de ĉi kastelo estis la provizado per akvo. La senjoroj de Aschach alfrontis dividon en 1466 je branĉo je [[Münnerstadt]] (grafo Oto la 3-a) kaj je branĉo je Römhild (grafo Frederiko la 2-a). Frederiko translokis la rezidejon centren de Römhild. Tie estiĝis inter 1465-91 [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Je ''Hartenburg'' mem ekloĝis forstistoj. Post nova splitiĝo de la linio de Römhild en 1532 kaj la malnova burgo kaj la urbo Römhild venis en la manojn de grafo Bertoldo la 16-a (Hennebergio-Römhild). Henriko devis, pro financaj problemoj, vendi siajn posedaĵojn en 1548 al la parencoj de [[Mansfeld]]. La Mansfeldanoj do vendis la regadon de Römhild (kun ''Hartenburg'') en 1555 al la [[dinastio Wettin|ernestidaj]] dukoj de [[saksio|Saksujo]]. Hartenburg estis en 1566 parto koburga de la [[Ernestaj duklanoj]]. Okaze de la dividokontrakto de [[Erfurto]] (1572) la tuto iĝis parto de la dukujo Saksio-Koburgo-[[Eisenach]], poste de la duklando [[Saksio-Koburgo]]. Post intertempa re-aparteneco je ''Saksio-Koburgo-Eisenach'' eksuverenis de 1640 la dukoj de [[Saksio-Altenburg]], de 1672 la dukoj de [[Saksio-Gotao-Altenburg]], poste (1680) de [[Saksio-Römhild]]. Duko [[Henriko (Saksio-Römhild)]] ordonis en 1680/81 la kompletan malkonstruon de la burgo. Pro tio spuroj hodiaŭaj vane serĉatas. == Literaturo == * [[Michael Köhler]]: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze''. Dua eldono. Jenzig-Verlag, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0, p. 138–139. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.alleburgen.de/bd.php?id=7178 informoj ĉe ''alleburgen.de''] * Johann Adolf von Schultes: ''Historisch-statistische Beschreibung der Herrschaft Römhild''. Hanisch, Hildburghausen 1799, [https://books.google.de/books?id=hvI-AAAAcAAJ&pg=PA617&lpg=PA617#v=onepage&f=false interrete, p. 617-618] - ĉe Guglolibroj [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Hartenburg]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Altaĵburgoj]] [[Kategorio:Malaperis en 1681]] 4afsfw7hhdcx5s1rp9h3zmnmdtve1uv 9506051 9506050 2026-11-02T06:08:52Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9506051 wikitext text/x-wiki '''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergio-Hartenberg'' (en 1274). Sub grafo Henriko la 4-a (reg. 1274–1317) estis posedaĵoj kromaj en la [[Turingia Arbaro]]. Sed jam post Bertoldo la 10-a ĉi linio formortis en 1378. En 1371 multo de la havaĵoj (inklude de la burgo) estis vendita al la parenco Hermano la 4-a (Hennebergio-Aschach). Post kiam la episkopo de [[Würzburg]] ekposedantis je [[kastelo Aschach|Aschach]], la grafo de Aschach siavice dedicis deklari ''Hartenburg'' sia sidejo. Tiutempe estis je ''Hartenburg'' eĉ grafa tribunalo. En 1417 estis konstruita prorpa kapelo. Sed grava problemo de ĉi kastelo estis la provizado per akvo. La senjoroj de Aschach alfrontis dividon en 1466 je branĉo je [[Münnerstadt]] (grafo Oto la 3-a) kaj je branĉo je Römhild (grafo Frederiko la 2-a). Frederiko translokis la rezidejon centren de Römhild. Tie estiĝis inter 1465-91 [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Je ''Hartenburg'' mem ekloĝis forstistoj. Post nova splitiĝo de la linio de Römhild en 1532 kaj la malnova burgo kaj la urbo Römhild venis en la manojn de grafo Bertoldo la 16-a (Hennebergio-Römhild). Henriko devis, pro financaj problemoj, vendi siajn posedaĵojn en 1548 al la parencoj de [[Mansfeld]]. La Mansfeldanoj do vendis la regadon de Römhild (kun ''Hartenburg'') en 1555 al la [[dinastio Wettin|ernestidaj]] dukoj de [[saksio|Saksujo]]. Hartenburg estis en 1566 parto koburga de la [[Ernestaj duklandoj]]. Okaze de la dividokontrakto de [[Erfurto]] (1572) la tuto iĝis parto de la dukujo Saksio-Koburgo-[[Eisenach]], poste de la duklando [[Saksio-Koburgo]]. Post intertempa re-aparteneco je ''Saksio-Koburgo-Eisenach'' eksuverenis de 1640 la dukoj de [[Saksio-Altenburg]], de 1672 la dukoj de [[Saksio-Gotao-Altenburg]], poste (1680) de [[Saksio-Römhild]]. Duko [[Henriko (Saksio-Römhild)]] ordonis en 1680/81 la kompletan malkonstruon de la burgo. Pro tio spuroj hodiaŭaj vane serĉatas. == Literaturo == * [[Michael Köhler]]: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze''. Dua eldono. Jenzig-Verlag, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0, p. 138–139. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.alleburgen.de/bd.php?id=7178 informoj ĉe ''alleburgen.de''] * Johann Adolf von Schultes: ''Historisch-statistische Beschreibung der Herrschaft Römhild''. Hanisch, Hildburghausen 1799, [https://books.google.de/books?id=hvI-AAAAcAAJ&pg=PA617&lpg=PA617#v=onepage&f=false interrete, p. 617-618] - ĉe Guglolibroj [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Hartenburg]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Altaĵburgoj]] [[Kategorio:Malaperis en 1681]] 6hzjfxmwpphkvf35xejbnmst9ot7xoo 9506053 9506051 2026-11-02T06:09:22Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9506053 wikitext text/x-wiki '''Hartenburg''' estis mezepoka kastelo en [[Römhild]], Germanujo. Ĝi situis sur la monto ''Hartenberg'', flanka pinto 404 metrojn alta inter la (nuna) urbo Römhild okcidente kaj la monto ''Großer Gleichberg'' sudoriente. == Historio == La burgo estis konstruita en la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĉ. 1178 kontrolis ĝin [[hennebergio|hennebergia]] administranto. Okaze de divido de la heredoj grafujaj la burgo iĝis kutima sidejo de unu el tri linioj, de ''Hennebergio-Hartenberg'' (en 1274). Sub grafo Henriko la 4-a (reg. 1274–1317) estis posedaĵoj kromaj en la [[Turingia Arbaro]]. Sed jam post Bertoldo la 10-a ĉi linio formortis en 1378. En 1371 multo de la havaĵoj (inklude de la burgo) estis vendita al la parenco Hermano la 4-a (Hennebergio-Aschach). Post kiam la episkopo de [[Würzburg]] ekposedantis je [[kastelo Aschach|Aschach]], la grafo de Aschach siavice dedicis deklari ''Hartenburg'' sia sidejo. Tiutempe estis je ''Hartenburg'' eĉ grafa tribunalo. En 1417 estis konstruita prorpa kapelo. Sed grava problemo de ĉi kastelo estis la provizado per akvo. La senjoroj de Aschach alfrontis dividon en 1466 je branĉo je [[Münnerstadt]] (grafo Oto la 3-a) kaj je branĉo je Römhild (grafo Frederiko la 2-a). Frederiko translokis la rezidejon centren de Römhild. Tie estiĝis inter 1465-91 [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Je ''Hartenburg'' mem ekloĝis forstistoj. Post nova splitiĝo de la linio de Römhild en 1532 kaj la malnova burgo kaj la urbo Römhild venis en la manojn de grafo Bertoldo la 16-a (Hennebergio-Römhild). Henriko devis, pro financaj problemoj, vendi siajn posedaĵojn en 1548 al la parencoj de [[Mansfeld]]. La Mansfeldanoj do vendis la regadon de Römhild (kun ''Hartenburg'') en 1555 al la [[dinastio Wettin|ernestidaj]] dukoj de [[saksio|Saksujo]]. Hartenburg estis en 1566 parto koburga de la [[Ernestaj duklandoj]]. Okaze de la dividokontrakto de [[Erfurto]] (1572) la tuto iĝis parto de la dukujo Saksio-Koburgo-[[Eisenach]], poste de la duklando [[Saksio-Koburgo]]. Post intertempa re-aparteneco je ''Saksio-Koburgo-Eisenach'' eksuverenis de 1640 la dukoj de [[Saksio-Altenburg]], de 1672 la dukoj de Saksujo-Gotao-[[Altenburg]], poste (1680) de [[Saksio-Römhild]]. Duko [[Henriko (Saksio-Römhild)]] ordonis en 1680/81 la kompletan malkonstruon de la burgo. Pro tio spuroj hodiaŭaj vane serĉatas. == Literaturo == * [[Michael Köhler]]: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze''. Dua eldono. Jenzig-Verlag, Jena 2003, ISBN 3-910141-56-0, p. 138–139. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.alleburgen.de/bd.php?id=7178 informoj ĉe ''alleburgen.de''] * Johann Adolf von Schultes: ''Historisch-statistische Beschreibung der Herrschaft Römhild''. Hanisch, Hildburghausen 1799, [https://books.google.de/books?id=hvI-AAAAcAAJ&pg=PA617&lpg=PA617#v=onepage&f=false interrete, p. 617-618] - ĉe Guglolibroj [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Hartenburg]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Altaĵburgoj]] [[Kategorio:Malaperis en 1681]] c2pp2tk6hgfx225a8xn0fa4lx4ow9ml 0 956246 9506057 2026-11-02T06:15:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1383310973|Michael Mann]]" 9506057 wikitext text/x-wiki '''Michael Kenneth MANN''' (naskita la 5-an de februaro 1943 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estas usona kinoreĝisoro, scenaristo kaj produktanto. Plej konata pro siaj stiligitaj [[Krimfilmo|krimdramoj]], <ref name="B">{{cite web|title=Michael Mann|url=https://www.britannica.com/biography/Michael-Mann-American-director-and-screenwriter|website=Encyclopedia Britannica|access-date=November 18, 2017}}</ref> li gajnis du Primetime Emmy Awards, kaj ankaŭ ricevis nomumojn por kvar [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]], du [[Premio Ora Globo|Golden Globe Awards]], kaj gajnis [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Award]] pro produktado de The Aviator. Liaj plej aklamitaj verkoj inkluzivas la filmojn ''The Jericho Mile'' (1979), ''Thief'' (1981), ''The Keep'' (1983), ''Manhunter'' (1986), ''The Last of the Mohicans'' (1992), ''Heat'' (1995), ''[[The Insider]]'' (1999), ''Ali'' (2001), ''[[Collateral]]'' (2004), ''Public Enemies'' (2009), ''Blackhat'' (2015), kaj ''Ferrari'' (2023). Li estis administra produktanto por la populara televidserio ''[[Miami Vice]]'' (1984–90), kiun li adaptis en plenlongan filmon de 2006. Laŭ la usona revuo " [[Entertainment Weekly]] ", Mann estas rangita oka en la listo de la 25 plej grandaj filmreĝisoroj {{Refn|[http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20259843_18,00.html 25-a de majo – La plej bonaj filmoj, Entertainment Weekly}} . Li ankaŭ rangas kvina en la listo de la dek plej bonaj reĝisoroj de la lastaj 25 jaroj laŭ la revuo ''[[Sight & Sound]]'', {{Refn|[http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63/ Enketo pri la dek plej bonaj verkoj laŭ filmkritikistoj – decembro 2002}} kaj 28a en la listo de la 100 plej grandaj reĝisoroj de ĉiuj tempoj laŭ la revuo Total Film . {{Refn|[http://www.totalfilm.com/features/greatest-directors-ever-part-2 "La 100 plej grandaj reĝisoroj iam ajn", ''Total Film'', la 20-an de aŭgusto 2007}} [[File:Майкл_Манн_на_69-м_Венецианском_кинофестивале..JPG|dekstra|eta| Mann en 2012]] == Eksteraj ligiloj == * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mann/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] * [http://www.virtual-history.com/movie/person/4134/michael-mann Literature on Michael Mann] === Intervjuoj === * ''Entertainment Weekly'' : [http://watching-tv.ew.com/2012/01/21/michael-mann-interview-luck-hbo/ Parto I] kaj [http://watching-tv.ew.com/2012/01/28/michael-mann-crime-story-robbery-homicide-division-luck/ Parto II] * [http://www.laweekly.com/2006-07-27/news/a-mann-s-man-s-world/full/ ''LA Semajnĵurnalo''] * [https://www.dga.org/craft/visualhistory/interviews/michael-mann Direktoroj-Gildo de Ameriko] * [http://www.salon.com/ent/col/srag/1999/11/04/mann/ ''Salono''] * [https://web.archive.org/web/20120803095920/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/224 "Pentri Ĝin Nigre" - ''Vido kaj Sono''] * [https://variety.com/2023/film/features/michael-mann-ferrari-interview-venice-festival-heat-2-1235701561/ ''Diverseco''] [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] 2pdm0i1fosf31xn2fb83rdbw84rbzlj 9506061 9506057 2026-11-02T06:16:51Z Sj1mor 12103 9506061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Michael Kenneth MANN''' (naskita la 5-an de februaro 1943 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estas usona kinoreĝisoro, scenaristo kaj produktanto. Plej konata pro siaj stiligitaj [[Krimfilmo|krimdramoj]], <ref name="B">{{cite web|title=Michael Mann|url=https://www.britannica.com/biography/Michael-Mann-American-director-and-screenwriter|website=Encyclopedia Britannica|access-date=November 18, 2017}}</ref> li gajnis du Primetime Emmy Awards, kaj ankaŭ ricevis nomumojn por kvar [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]], du [[Premio Ora Globo|Golden Globe Awards]], kaj gajnis [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Award]] pro produktado de The Aviator. Liaj plej aklamitaj verkoj inkluzivas la filmojn ''The Jericho Mile'' (1979), ''Thief'' (1981), ''The Keep'' (1983), ''Manhunter'' (1986), ''The Last of the Mohicans'' (1992), ''Heat'' (1995), ''[[The Insider]]'' (1999), ''Ali'' (2001), ''[[Collateral]]'' (2004), ''Public Enemies'' (2009), ''Blackhat'' (2015), kaj ''Ferrari'' (2023). Li estis administra produktanto por la populara televidserio ''[[Miami Vice]]'' (1984–90), kiun li adaptis en plenlongan filmon de 2006. Laŭ la usona revuo " [[Entertainment Weekly]] ", Mann estas rangita oka en la listo de la 25 plej grandaj filmreĝisoroj {{Refn|[http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20259843_18,00.html 25-a de majo – La plej bonaj filmoj, Entertainment Weekly}} . Li ankaŭ rangas kvina en la listo de la dek plej bonaj reĝisoroj de la lastaj 25 jaroj laŭ la revuo ''[[Sight & Sound]]'', {{Refn|[http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63/ Enketo pri la dek plej bonaj verkoj laŭ filmkritikistoj – decembro 2002}} kaj 28a en la listo de la 100 plej grandaj reĝisoroj de ĉiuj tempoj laŭ la revuo Total Film . {{Refn|[http://www.totalfilm.com/features/greatest-directors-ever-part-2 "La 100 plej grandaj reĝisoroj iam ajn", ''Total Film'', la 20-an de aŭgusto 2007}} [[File:Майкл_Манн_на_69-м_Венецианском_кинофестивале..JPG|dekstra|eta| Mann en 2012]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mann/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] * [http://www.virtual-history.com/movie/person/4134/michael-mann Literature on Michael Mann] === Intervjuoj === * ''Entertainment Weekly'' : [http://watching-tv.ew.com/2012/01/21/michael-mann-interview-luck-hbo/ Parto I] kaj [http://watching-tv.ew.com/2012/01/28/michael-mann-crime-story-robbery-homicide-division-luck/ Parto II] * [http://www.laweekly.com/2006-07-27/news/a-mann-s-man-s-world/full/ ''LA Semajnĵurnalo''] * [https://www.dga.org/craft/visualhistory/interviews/michael-mann Direktoroj-Gildo de Ameriko] * [http://www.salon.com/ent/col/srag/1999/11/04/mann/ ''Salono''] * [https://web.archive.org/web/20120803095920/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/224 "Pentri Ĝin Nigre" - ''Vido kaj Sono''] * [https://variety.com/2023/film/features/michael-mann-ferrari-interview-venice-festival-heat-2-1235701561/ ''Diverseco''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mann, Michael}} [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] k76qyevuq90a2luqaio71uh25lynnwe 9506074 9506061 2026-11-02T06:26:53Z Sj1mor 12103 9506074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Michael Kenneth MANN''' (naskita la 5-an de februaro 1943 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estas usona kinoreĝisoro, scenaristo kaj produktanto. Plej konata pro siaj stiligitaj [[Krimfilmo|krimdramoj]], <ref name="B">{{cite web|title=Michael Mann|url=https://www.britannica.com/biography/Michael-Mann-American-director-and-screenwriter|website=Encyclopedia Britannica|access-date=November 18, 2017}}</ref> li gajnis du Primetime Emmy Awards, kaj ankaŭ ricevis nomumojn por kvar [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]], du [[Premio Ora Globo|Golden Globe Awards]], kaj gajnis [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Award]] pro produktado de The Aviator. Liaj plej aklamitaj verkoj inkluzivas la filmojn ''The Jericho Mile'' (1979), ''Thief'' (1981), ''The Keep'' (1983), ''Manhunter'' (1986), ''The Last of the Mohicans'' (1992), ''Heat'' (1995), ''[[The Insider]]'' (1999), ''Ali'' (2001), ''[[Collateral]]'' (2004), ''Public Enemies'' (2009), ''Blackhat'' (2015), kaj ''Ferrari'' (2023). Li estis administra produktanto por la populara televidserio ''[[Miami Vice]]'' (1984–90), kiun li adaptis en plenlongan filmon de 2006. Laŭ la usona revuo " [[Entertainment Weekly]] ", Mann estas rangita oka en la listo de la 25 plej grandaj filmreĝisoroj {{Refn|[http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20259843_18,00.html 25-a de majo – La plej bonaj filmoj, Entertainment Weekly}} . Li ankaŭ rangas kvina en la listo de la dek plej bonaj reĝisoroj de la lastaj 25 jaroj laŭ la revuo ''[[Sight & Sound]]'', {{Refn|[http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63/ Enketo pri la dek plej bonaj verkoj laŭ filmkritikistoj – decembro 2002}} kaj 28a en la listo de la 100 plej grandaj reĝisoroj de ĉiuj tempoj laŭ la revuo Total Film . {{Refn|[http://www.totalfilm.com/features/greatest-directors-ever-part-2 "La 100 plej grandaj reĝisoroj iam ajn", ''Total Film'', la 20-an de aŭgusto 2007}} [[File:Майкл_Манн_на_69-м_Венецианском_кинофестивале..JPG|dekstra|eta| Mann en 2012]] == Filmaro == {| class="wikitable" !Jaro !Titolo !Distribuisto |- |1979 |''[[The Jericho Mile]]'' |[[ABC Circle Films]] |- |1981 |''[[Thief (film)|Thief]]'' |[[United Artists]] |- |1983 |''[[The Keep (film)|The Keep]]'' |[[Paramount Pictures]] |- |1986 |''[[Manhunter (film)|Manhunter]]'' |[[De Laurentiis Entertainment Group]] |- |1989 |''[[L.A. Takedown]]'' |[[National Broadcasting Company|NBC]] |- |1992 |''[[The Last of the Mohicans (1992 film)|The Last of the Mohicans]]'' |[[20th Century Studios|20th Century Fox]] / [[Morgan Creek Entertainment|Morgan Creek International]] |- |1995 |''[[Heat (1995 film)|Heat]]'' |[[Warner Bros.]] |- |1999 |''[[The Insider]]'' |[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Buena Vista Pictures]] ([[Touchstone Pictures]]) / [[Spyglass Entertainment]] |- |2001 |''[[Ali (2001 film)|Ali]]'' |[[Sony Pictures Entertainment Motion Picture Group|Sony Pictures Releasing]] ([[Columbia Pictures]]) / [[GK Films|Initial Entertainment Group]] |- |2004 |''[[Collateral]]'' |[[DreamWorks|DreamWorks Pictures]] / Paramount Pictures |- |2006 |''[[Miami Vice (film)|Miami Vice]]'' | rowspan="3" |[[Universal Studios|Universal Pictures]] |- |2009 |''[[Public Enemies (2009 film)|Public Enemies]]'' |- |2015 |''[[Blackhat (film)|Blackhat]]'' |- |2023 |''[[Ferrari (2023 film)|Ferrari]]'' |[[STX Entertainment]] / [[Neon (company)|Neon]] |- |TBD |''[[Heat 2]]'' |Warner Bros. |} kaj [[2022]]: ''Tokyo Vice'' - reĝisoro kaj administra produktoro == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mann/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] * [http://www.virtual-history.com/movie/person/4134/michael-mann Literature on Michael Mann] === Intervjuoj === * ''Entertainment Weekly'' : [http://watching-tv.ew.com/2012/01/21/michael-mann-interview-luck-hbo/ Parto I] kaj [http://watching-tv.ew.com/2012/01/28/michael-mann-crime-story-robbery-homicide-division-luck/ Parto II] * [http://www.laweekly.com/2006-07-27/news/a-mann-s-man-s-world/full/ ''LA Semajnĵurnalo''] * [https://www.dga.org/craft/visualhistory/interviews/michael-mann Direktoroj-Gildo de Ameriko] * [http://www.salon.com/ent/col/srag/1999/11/04/mann/ ''Salono''] * [https://web.archive.org/web/20120803095920/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/224 "Pentri Ĝin Nigre" - ''Vido kaj Sono''] * [https://variety.com/2023/film/features/michael-mann-ferrari-interview-venice-festival-heat-2-1235701561/ ''Diverseco''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mann, Michael}} [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] cmqdx0h4dznj9fdd90po3vr89i1xzah 0 956247 9506075 2026-11-02T06:38:08Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1370478480|Hedy Epstein]]" 9506075 wikitext text/x-wiki '''Hedy EPSTEIN''' (naskita '''Wachenheimer'''; la 15-an de aŭgusto 1924 - mortis la 26-an de majo 2016) <ref name="Mondoweiss2">{{cite news|title=Holocaust survivor and activist for justice Hedy Epstein dies at 91|newspaper=Mondoweiss|date=May 26, 2016|url=https://mondoweiss.net/2016/05/holocaust-survivor-activist|accessdate=May 27, 2016}}</ref> estis german-devena juda-usona [[Politika movado|politika aktivulino]] kaj holokaŭsto-pluvivanto konata pro ŝia subteno de la palestina afero per la [[International Solidarity Movement|Internacia Solidareca Movado]].<ref name="NYT12">{{cite news|last=El-Naggar|first=Mona|url=https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30egypt.html|title=Gather in Cairo for March to Gaza|newspaper=New York Times|date=December 29, 2009|accessdate=December 30, 2009}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|last=Norton|first=Ben|date=2016-05-27|title=Activist Hedy Epstein, Palestinian rights advocate and Holocaust survivor, dies at 91|url=https://www.salon.com/2016/05/27/activist_hedy_epstein_palestinian_rights_advocate_and_holocaust_survivor_dies_at_91/?utm_source=website&utm_medium=social&utm_campaign=ogshare&utm_content=og|access-date=2026-01-24|website=Salon.com|language=en-US}}</ref> Naskita en [[Freiburg]] al juda familio, ŝi estis savita de Nazia Germanio per la Kindertransport en 1939. Ŝi enmigris al [[Usono]] en 1948, edziniĝis al Arnold Epstein (?–1977), kaj loĝis en [[Sankta Luiso]], [[Misurio]], dum multaj jaroj. <ref name="TSD52">Various authors. [http://daily.stanford.edu/article/2004/10/22/epsteinLectureAVisionForPeace Epstein Lecture a Vision for Peace] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206091004/http://daily.stanford.edu/article/2004/10/22/epsteinLectureAVisionForPeace|date=February 6, 2008}}, ''The Stanford Daily'', October 22, 2004.</ref> * {{IMDb nomo|id=1051262}} [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] qnew1pjqz1yp4ru3vq6x8mbwfe2mt0l 9506076 9506075 2026-11-02T06:38:37Z Sj1mor 12103 9506076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hedy EPSTEIN''' (naskita '''Wachenheimer'''; la 15-an de aŭgusto 1924 - mortis la 26-an de majo 2016) <ref name="Mondoweiss2">{{cite news|title=Holocaust survivor and activist for justice Hedy Epstein dies at 91|newspaper=Mondoweiss|date=May 26, 2016|url=https://mondoweiss.net/2016/05/holocaust-survivor-activist|accessdate=May 27, 2016}}</ref> estis german-devena juda-usona [[Politika movado|politika aktivulino]] kaj holokaŭsto-pluvivanto konata pro ŝia subteno de la palestina afero per la [[International Solidarity Movement|Internacia Solidareca Movado]].<ref name="NYT12">{{cite news|last=El-Naggar|first=Mona|url=https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30egypt.html|title=Gather in Cairo for March to Gaza|newspaper=New York Times|date=December 29, 2009|accessdate=December 30, 2009}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|last=Norton|first=Ben|date=2016-05-27|title=Activist Hedy Epstein, Palestinian rights advocate and Holocaust survivor, dies at 91|url=https://www.salon.com/2016/05/27/activist_hedy_epstein_palestinian_rights_advocate_and_holocaust_survivor_dies_at_91/?utm_source=website&utm_medium=social&utm_campaign=ogshare&utm_content=og|access-date=2026-01-24|website=Salon.com|language=en-US}}</ref> Naskita en [[Freiburg]] al juda familio, ŝi estis savita de Nazia Germanio per la Kindertransport en 1939. Ŝi enmigris al [[Usono]] en 1948, edziniĝis al Arnold Epstein (?–1977), kaj loĝis en [[Sankta Luiso]], [[Misurio]], dum multaj jaroj. <ref name="TSD52">Various authors. [http://daily.stanford.edu/article/2004/10/22/epsteinLectureAVisionForPeace Epstein Lecture a Vision for Peace] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206091004/http://daily.stanford.edu/article/2004/10/22/epsteinLectureAVisionForPeace|date=February 6, 2008}}, ''The Stanford Daily'', October 22, 2004.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=1051262}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Epstein, Hedy}} [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] 3wqyys80bc1ipn7h3jto2htfbvbkykr 0 956248 9506078 2026-11-02T06:45:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1380308548|Andrew Young]]" 9506078 wikitext text/x-wiki '''Andrew Jackson YOUNG Jr.''' (naskita la 12-an de marto 1932 en [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]]) estas usona politikisto, diplomato kaj aktivulo. Komencante sian karieron kiel pastro, Young estis frua gvidanto en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]], servante kiel administra direktoro de la [[Sudkristana Estrokonferenco|Southern Christian Leadership Conference]] (SCLC) kaj kiel proksima konfidulo al [[Martin Luther King|Martin Luther King Jr.]] Membro de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]], Young poste fariĝis aktiva en politiko, servante kiel usona kongresano el [[Georgio]], ambasadoro de Usono ĉe la Unuiĝintaj Nacioj en la registaro de Carter, kaj 55-a urbestro de Atlanta. Li estis la unua nigrula usonano elektita al la Kongreso el [[Georgio]] ekde la [[Rekonstrua Epoko|Rekonstruo]], kaj ankaŭ unu el la unuaj du nigrulaj usonanoj elektitaj al la Kongreso el la antaŭa Konfederacio ekde la Rekonstruo. Ekde sia forlaso de la ofico, Young fondis aŭ servis en multaj organizaĵoj laborantaj pri aferoj de publika politiko kaj politika lobiado. [[Kategorio:Usonaj pastroj]] [[Kategorio:Usonaj diplomatoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Atlanta]] 05ajhj7eqycxyu3avace6d2zsodnbpw 9506079 9506078 2026-11-02T06:49:28Z Sj1mor 12103 9506079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Andrew Jackson YOUNG Jr.''' (naskita la 12-an de marto 1932 en [[Nov-Orleano]], [[Luiziano]]) estas usona politikisto, diplomato kaj aktivulo. Komencante sian karieron kiel pastro, Young estis frua gvidanto en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]], servante kiel administra direktoro de la [[Sudkristana Estrokonferenco|Southern Christian Leadership Conference]] (SCLC) kaj kiel proksima konfidulo al [[Martin Luther King|Martin Luther King Jr.]] Membro de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]], Young poste fariĝis aktiva en politiko, servante kiel usona kongresano el [[Georgio]], ambasadoro de Usono ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en la registaro de [[Jimmy Carter|Carter]], kaj 55-a [[urbestro]] de [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]].<ref>{{Cite web|url=https://www.thehistorymakers.org/biography/honorable-andrew-young|title=The Honorable Andrew Young's Biography|website=The HistoryMakers|language=en|access-date=January 5, 2020}}</ref> Li estis la unua nigrula usonano elektita al la [[Usona Kongreso|Kongreso]] el [[Georgio]] ekde la [[Rekonstrua Epoko|Rekonstruo]], kaj ankaŭ unu el la unuaj du nigrulaj usonanoj elektitaj al la Kongreso el la antaŭa [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|konfederaciaj ŝtatoj]] ekde la Rekonstruo. Ekde sia forlaso de la ofico, Young fondis aŭ servis en multaj organizaĵoj laborantaj pri aferoj de publika politiko kaj politika lobiado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://achievement.org/achiever/andrew-young/#interview Andrew Young Biography and Interview] ĉe [[:en:American_Academy_of_Achievement|American Academy of Achievement]] * [https://whospeaks.library.vanderbilt.edu/ ''Who Speaks for the Negro''] at Vanderbilt documentary website * {{IMDb name|0949258}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Young, Andrew}} [[Kategorio:Usonaj pastroj]] [[Kategorio:Usonaj diplomatoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Atlanta]] h49x1nk5j8w7xrtqaldua7y03a4ir01 0 956249 9506084 2026-11-02T07:01:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1382338097|Andrew Yang]]" 9506084 wikitext text/x-wiki '''Andrew YANG''' (naskita la 13-an de januaro 1975) estas usona komercisto, lobiisto kaj politika komentisto. Li fondis la [[Partio (politiko)|politikan partion]] kaj agadkomitaton Forward Party en 2021, por kiu li servas kiel kunprezidanto kune kun la antaŭa [[Nov-Ĵerzejo|Nov-Ĵerzeja]] guberniestro [[Christine Todd Whitman]] kaj Michael S. Willner.<ref>{{cite web|title=Yang announces new Forward party with other centrist groups|url=https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|last=Chen|first=Shawna|date=July 27, 2022|access-date=August 2, 2022|archive-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728005549/https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|url-status=live}}</ref> La filo de tajvanaj-usonaj enmigrintoj, Yang naskiĝis kaj kreskis en [[Nov-Jorkio]]. Li diplomiĝis ĉe [[Universitato Brown|Brown University]] kaj Columbia Law School, kaj estis advokato kaj entreprenisto antaŭ ol esti kandidato en la prezidentaj antaŭbalotoj de la Demokrata Partio en 2020. Lia signifa politiko, ĉiumonata [[Baza enspezo|universala baza enspezo]] (angla akronimo UBI) de 1 000 dolaroj, celis kompensi la delokiĝon de laborpostenoj pro aŭtomatigo. Amaskomunikiloj priskribis Yang kiel kaj neatenditan kandidaton kaj novan kandidaton dum la elektociklo de 2020, leviĝante de relative nekonata al grava konkuranto en la vetkuro.<ref name=":02">{{Cite web|title=Andrew Yang's Campaign Is Not a Joke|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|last=Dovere|first=Edward-Isaac|date=January 17, 2020|website=[[The Atlantic]]|language=en-US|access-date=May 21, 2020|archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726021333/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=The Surprising Surge of Andrew Yang|url=https://politi.co/2P8sYjZ|last=Kruse|first=Michael|website=[[Politico]] Magazine|date=August 22, 2019|language=en|access-date=May 21, 2020|archive-date=September 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912175056/https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/22/andrew-yang-2020-president-profile-227631/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yang|first=Wesley|date=2019-10-25|title=What Andrew Yang means|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2019/10/25/what-andrew-yang-means/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Yang kvalifikiĝis por kaj partoprenis sep el la unuaj ok Demokrataj debatoj. Liaj subtenantoj, familiare konataj kiel la " Janga Bando ", inkluzivis plurajn altprofilajn publikajn figurojn kaj famulojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|title=Why Andrew Yang Matters|last=Beinart|first=Peter|date=September 20, 2019|website=[[The Atlantic]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206150816/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|title=From 'Trump train' to 'Yang Gang': Meet the conservatives and swing voters who have fallen hard for Andrew Yang|last=Fisher|first=Anthony|date=February 7, 2020|website=[[Business Insider]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211225624/https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|title=Did I Just Get Yanged?|author=Bari Weiss|date=January 30, 2020|website=[[The New York Times]]|access-date=February 12, 2020|author-link=Bari Weiss|archive-date=February 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208115601/https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|url-status=live}}</ref> Yang suspendis sian kampanjon la 11-an de februaro 2020, baldaŭ post la antaŭbaloto en Nov-Hampŝiro. <ref name="nytimes stevens2">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|date=February 11, 2020|title=Andrew Yang Drops Out: 'It Is Clear Tonight From the Numbers That We Are Not Going to Win'|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|access-date=May 21, 2020|issn=0362-4331|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924050541/https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|url-status=live}}</ref> Poste, li aliĝis al [[CNN]] kiel politika komentisto, kreis la politikan neprofitcelan organizaĵon Humanity Forward, kaj malsukcese kandidatiĝis por urbestro de Novjorko en la Demokrataj antaŭbalotoj de 2021.<ref name="autogenerated22">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|title=Andrew Yang's Next Move: A New Nonprofit Organization|date=March 5, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=March 6, 2020|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=March 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306032042/https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fitzsimmons|first=Emma G.|date=December 11, 2020|title=Is Andrew Yang Running for Mayor? All Signs Point to Yes|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|access-date=December 13, 2020|issn=0362-4331|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211234307/https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andrew Yang Enters Race for Mayor, Proposes Universal Basic Income|url=https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|access-date=January 14, 2021|website=www.ny1.com|language=en|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114005351/https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|url-status=live}}</ref><ref name="theguardian.com2">{{cite news|last1=Gabbatt|first1=Adam|title=Andrew Yang drops out of New York mayoral race as Eric Adams leads|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|access-date=June 23, 2021|date=June 23, 2021|archive-date=June 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623135617/https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|url-status=live}}</ref> La 4-an de oktobro 2021, Andrew Yang forlasis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan Partion]] por iĝi [[Sendependa (politiko)|sendependa politikisto]], <ref name=":02" /> kritikante tion, kion li karakterizis kiel sistemon blokitan en kreskanta polusiĝo, dirante, ke li "pli komfortas provi ripari la sistemon ol esti parto de ĝi". <ref name="axiosoct42">{{Cite news|last=Gonzalez|first=Oriana|title=Andrew Yang says he officially left the Democratic Party|work=[[Axios (website)|Axios]]|url=https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|access-date=October 4, 2021|archive-date=October 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004172247/https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|url-status=live}}</ref> Poste en oktobro 2021, Yang fondis la Antaŭenan Partion, [[Centrismo (politiko)|centristan]] politikan partion kun deklarita celo provizi alternativon al la du ĉefaj usonaj politikaj partioj. * [https://www.yangforny.com/ Oficiala kampanja retejo] * [https://www.forwardparty.com/ Retejo ''Forward Party''] * [[Kategorio:Ĉinaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Proponantoj de la baza enspezo]] o1y4xq2pcpvs8yscq7va8o7u7d3c7u3 9506085 9506084 2026-11-02T07:01:56Z Sj1mor 12103 9506085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Andrew YANG''' (naskita la 13-an de januaro 1975) estas usona komercisto, lobiisto kaj politika komentisto. Li fondis la [[Partio (politiko)|politikan partion]] kaj agadkomitaton Forward Party en 2021, por kiu li servas kiel kunprezidanto kune kun la antaŭa [[Nov-Ĵerzejo|Nov-Ĵerzeja]] guberniestro [[Christine Todd Whitman]] kaj Michael S. Willner.<ref>{{cite web|title=Yang announces new Forward party with other centrist groups|url=https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|last=Chen|first=Shawna|date=July 27, 2022|access-date=August 2, 2022|archive-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728005549/https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|url-status=live}}</ref> La filo de tajvanaj-usonaj enmigrintoj, Yang naskiĝis kaj kreskis en [[Nov-Jorkio]]. Li diplomiĝis ĉe [[Universitato Brown|Brown University]] kaj Columbia Law School, kaj estis advokato kaj entreprenisto antaŭ ol esti kandidato en la prezidentaj antaŭbalotoj de la Demokrata Partio en 2020. Lia signifa politiko, ĉiumonata [[Baza enspezo|universala baza enspezo]] (angla akronimo UBI) de 1 000 dolaroj, celis kompensi la delokiĝon de laborpostenoj pro aŭtomatigo. Amaskomunikiloj priskribis Yang kiel kaj neatenditan kandidaton kaj novan kandidaton dum la elektociklo de 2020, leviĝante de relative nekonata al grava konkuranto en la vetkuro.<ref name=":02">{{Cite web|title=Andrew Yang's Campaign Is Not a Joke|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|last=Dovere|first=Edward-Isaac|date=January 17, 2020|website=[[The Atlantic]]|language=en-US|access-date=May 21, 2020|archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726021333/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=The Surprising Surge of Andrew Yang|url=https://politi.co/2P8sYjZ|last=Kruse|first=Michael|website=[[Politico]] Magazine|date=August 22, 2019|language=en|access-date=May 21, 2020|archive-date=September 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912175056/https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/22/andrew-yang-2020-president-profile-227631/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yang|first=Wesley|date=2019-10-25|title=What Andrew Yang means|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2019/10/25/what-andrew-yang-means/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Yang kvalifikiĝis por kaj partoprenis sep el la unuaj ok Demokrataj debatoj. Liaj subtenantoj, familiare konataj kiel la " Janga Bando ", inkluzivis plurajn altprofilajn publikajn figurojn kaj famulojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|title=Why Andrew Yang Matters|last=Beinart|first=Peter|date=September 20, 2019|website=[[The Atlantic]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206150816/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|title=From 'Trump train' to 'Yang Gang': Meet the conservatives and swing voters who have fallen hard for Andrew Yang|last=Fisher|first=Anthony|date=February 7, 2020|website=[[Business Insider]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211225624/https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|title=Did I Just Get Yanged?|author=Bari Weiss|date=January 30, 2020|website=[[The New York Times]]|access-date=February 12, 2020|author-link=Bari Weiss|archive-date=February 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208115601/https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|url-status=live}}</ref> Yang suspendis sian kampanjon la 11-an de februaro 2020, baldaŭ post la antaŭbaloto en Nov-Hampŝiro. <ref name="nytimes stevens2">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|date=February 11, 2020|title=Andrew Yang Drops Out: 'It Is Clear Tonight From the Numbers That We Are Not Going to Win'|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|access-date=May 21, 2020|issn=0362-4331|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924050541/https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|url-status=live}}</ref> Poste, li aliĝis al [[CNN]] kiel politika komentisto, kreis la politikan neprofitcelan organizaĵon Humanity Forward, kaj malsukcese kandidatiĝis por urbestro de Novjorko en la Demokrataj antaŭbalotoj de 2021.<ref name="autogenerated22">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|title=Andrew Yang's Next Move: A New Nonprofit Organization|date=March 5, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=March 6, 2020|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=March 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306032042/https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fitzsimmons|first=Emma G.|date=December 11, 2020|title=Is Andrew Yang Running for Mayor? All Signs Point to Yes|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|access-date=December 13, 2020|issn=0362-4331|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211234307/https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andrew Yang Enters Race for Mayor, Proposes Universal Basic Income|url=https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|access-date=January 14, 2021|website=www.ny1.com|language=en|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114005351/https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|url-status=live}}</ref><ref name="theguardian.com2">{{cite news|last1=Gabbatt|first1=Adam|title=Andrew Yang drops out of New York mayoral race as Eric Adams leads|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|access-date=June 23, 2021|date=June 23, 2021|archive-date=June 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623135617/https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|url-status=live}}</ref> La 4-an de oktobro 2021, Andrew Yang forlasis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan Partion]] por iĝi [[Sendependa (politiko)|sendependa politikisto]], <ref name=":02" /> kritikante tion, kion li karakterizis kiel sistemon blokitan en kreskanta polusiĝo, dirante, ke li "pli komfortas provi ripari la sistemon ol esti parto de ĝi". <ref name="axiosoct42">{{Cite news|last=Gonzalez|first=Oriana|title=Andrew Yang says he officially left the Democratic Party|work=[[Axios (website)|Axios]]|url=https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|access-date=October 4, 2021|archive-date=October 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004172247/https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|url-status=live}}</ref> Poste en oktobro 2021, Yang fondis la Antaŭenan Partion, [[Centrismo (politiko)|centristan]] politikan partion kun deklarita celo provizi alternativon al la du ĉefaj usonaj politikaj partioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.yangforny.com/ Oficiala kampanja retejo] * [https://www.forwardparty.com/ Retejo ''Forward Party''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yang, Andrew}} [[Kategorio:Ĉinaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Proponantoj de la baza enspezo]] 1xydmb8nikiq6vx95mdq3s85lmrcw9s 9506086 9506085 2026-11-02T07:02:23Z Sj1mor 12103 9506086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Andrew YANG''' (naskita la 13-an de januaro 1975) estas usona komercisto, lobiisto kaj politika komentisto. Li fondis la [[Partio (politiko)|politikan partion]] kaj agadkomitaton Forward Party en 2021, por kiu li servas kiel kunprezidanto kune kun la antaŭa [[Nov-Ĵerzejo|Nov-Ĵerzeja]] guberniestro [[Christine Todd Whitman]] kaj Michael S. Willner.<ref>{{cite web|title=Yang announces new Forward party with other centrist groups|url=https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|last=Chen|first=Shawna|date=July 27, 2022|access-date=August 2, 2022|archive-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728005549/https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|url-status=live}}</ref> La filo de tajvanaj-usonaj enmigrintoj, Yang naskiĝis kaj kreskis en [[Nov-Jorkio]]. Li diplomiĝis ĉe [[Universitato Brown|Brown University]] kaj Columbia Law School, kaj estis advokato kaj entreprenisto antaŭ ol esti kandidato en la prezidentaj antaŭbalotoj de la Demokrata Partio en 2020. Lia signifa politiko, ĉiumonata [[Baza enspezo|universala baza enspezo]] (angla akronimo UBI) de 1 000 dolaroj, celis kompensi la delokiĝon de laborpostenoj pro aŭtomatigo. Amaskomunikiloj priskribis Yang kiel kaj neatenditan kandidaton kaj novan kandidaton dum la elektociklo de 2020, leviĝante de relative nekonata al grava konkuranto en la vetkuro.<ref name=":02">{{Cite web|title=Andrew Yang's Campaign Is Not a Joke|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|last=Dovere|first=Edward-Isaac|date=January 17, 2020|website=[[The Atlantic]]|language=en-US|access-date=May 21, 2020|archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726021333/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=The Surprising Surge of Andrew Yang|url=https://politi.co/2P8sYjZ|last=Kruse|first=Michael|website=[[Politico]] Magazine|date=August 22, 2019|language=en|access-date=May 21, 2020|archive-date=September 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912175056/https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/22/andrew-yang-2020-president-profile-227631/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yang|first=Wesley|date=2019-10-25|title=What Andrew Yang means|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2019/10/25/what-andrew-yang-means/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Yang kvalifikiĝis por kaj partoprenis sep el la unuaj ok Demokrataj debatoj. Liaj subtenantoj, familiare konataj kiel la " Janga Bando ", inkluzivis plurajn altprofilajn publikajn figurojn kaj famulojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|title=Why Andrew Yang Matters|last=Beinart|first=Peter|date=September 20, 2019|website=[[The Atlantic]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206150816/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|title=From 'Trump train' to 'Yang Gang': Meet the conservatives and swing voters who have fallen hard for Andrew Yang|last=Fisher|first=Anthony|date=February 7, 2020|website=[[Business Insider]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211225624/https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|title=Did I Just Get Yanged?|author=Bari Weiss|date=January 30, 2020|website=[[The New York Times]]|access-date=February 12, 2020|author-link=Bari Weiss|archive-date=February 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208115601/https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|url-status=live}}</ref> Yang suspendis sian kampanjon la 11-an de februaro 2020, baldaŭ post la antaŭbaloto en Nov-Hampŝiro. <ref name="nytimes stevens2">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|date=February 11, 2020|title=Andrew Yang Drops Out: 'It Is Clear Tonight From the Numbers That We Are Not Going to Win'|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|access-date=May 21, 2020|issn=0362-4331|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924050541/https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|url-status=live}}</ref> Poste, li aliĝis al [[CNN]] kiel politika komentisto, kreis la politikan neprofitcelan organizaĵon Humanity Forward, kaj malsukcese kandidatiĝis por urbestro de Novjorko en la Demokrataj antaŭbalotoj de 2021.<ref name="autogenerated22">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|title=Andrew Yang's Next Move: A New Nonprofit Organization|date=March 5, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=March 6, 2020|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=March 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306032042/https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fitzsimmons|first=Emma G.|date=December 11, 2020|title=Is Andrew Yang Running for Mayor? All Signs Point to Yes|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|access-date=December 13, 2020|issn=0362-4331|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211234307/https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andrew Yang Enters Race for Mayor, Proposes Universal Basic Income|url=https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|access-date=January 14, 2021|website=www.ny1.com|language=en|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114005351/https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|url-status=live}}</ref><ref name="theguardian.com2">{{cite news|last1=Gabbatt|first1=Adam|title=Andrew Yang drops out of New York mayoral race as Eric Adams leads|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|access-date=June 23, 2021|date=June 23, 2021|archive-date=June 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623135617/https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|url-status=live}}</ref> La 4-an de oktobro 2021, Andrew Yang forlasis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan Partion]] por iĝi [[Sendependa (politiko)|sendependa politikisto]], <ref name=":02" /> kritikante tion, kion li karakterizis kiel sistemon blokitan en kreskanta polusiĝo, dirante, ke li "pli komfortas provi ripari la sistemon ol esti parto de ĝi". <ref name="axiosoct42">{{Cite news|last=Gonzalez|first=Oriana|title=Andrew Yang says he officially left the Democratic Party|work=Axios|url=https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|access-date=October 4, 2021|archive-date=October 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004172247/https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|url-status=live}}</ref> Poste en oktobro 2021, Yang fondis la Antaŭenan Partion, [[Centrismo (politiko)|centristan]] politikan partion kun deklarita celo provizi alternativon al la du ĉefaj usonaj politikaj partioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.yangforny.com/ Oficiala kampanja retejo] * [https://www.forwardparty.com/ Retejo ''Forward Party''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yang, Andrew}} [[Kategorio:Ĉinaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Proponantoj de la baza enspezo]] j7m0ey3rgoqhky38jtonlxj8w22kjhx 9506087 9506086 2026-11-02T07:02:52Z Sj1mor 12103 9506087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Andrew YANG''' (naskita la 13-an de januaro 1975 en [[Schenectady]]) estas usona komercisto, lobiisto kaj politika komentisto. Li fondis la [[Partio (politiko)|politikan partion]] kaj agadkomitaton Forward Party en 2021, por kiu li servas kiel kunprezidanto kune kun la antaŭa [[Nov-Ĵerzejo|Nov-Ĵerzeja]] guberniestro [[Christine Todd Whitman]] kaj Michael S. Willner.<ref>{{cite web|title=Yang announces new Forward party with other centrist groups|url=https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|last=Chen|first=Shawna|date=July 27, 2022|access-date=August 2, 2022|archive-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728005549/https://www.axios.com/2022/07/28/andrew-yang-forward-party-merger|url-status=live}}</ref> La filo de tajvanaj-usonaj enmigrintoj, Yang naskiĝis kaj kreskis en [[Nov-Jorkio]]. Li diplomiĝis ĉe [[Universitato Brown|Brown University]] kaj Columbia Law School, kaj estis advokato kaj entreprenisto antaŭ ol esti kandidato en la prezidentaj antaŭbalotoj de la Demokrata Partio en 2020. Lia signifa politiko, ĉiumonata [[Baza enspezo|universala baza enspezo]] (angla akronimo UBI) de 1 000 dolaroj, celis kompensi la delokiĝon de laborpostenoj pro aŭtomatigo. Amaskomunikiloj priskribis Yang kiel kaj neatenditan kandidaton kaj novan kandidaton dum la elektociklo de 2020, leviĝante de relative nekonata al grava konkuranto en la vetkuro.<ref name=":02">{{Cite web|title=Andrew Yang's Campaign Is Not a Joke|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|last=Dovere|first=Edward-Isaac|date=January 17, 2020|website=[[The Atlantic]]|language=en-US|access-date=May 21, 2020|archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726021333/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2020/01/andrew-yang-campaign/605056/|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=The Surprising Surge of Andrew Yang|url=https://politi.co/2P8sYjZ|last=Kruse|first=Michael|website=[[Politico]] Magazine|date=August 22, 2019|language=en|access-date=May 21, 2020|archive-date=September 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912175056/https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/22/andrew-yang-2020-president-profile-227631/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yang|first=Wesley|date=2019-10-25|title=What Andrew Yang means|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2019/10/25/what-andrew-yang-means/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Yang kvalifikiĝis por kaj partoprenis sep el la unuaj ok Demokrataj debatoj. Liaj subtenantoj, familiare konataj kiel la " Janga Bando ", inkluzivis plurajn altprofilajn publikajn figurojn kaj famulojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|title=Why Andrew Yang Matters|last=Beinart|first=Peter|date=September 20, 2019|website=[[The Atlantic]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206150816/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/andrew-yang-consummate-outsider/598288/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|title=From 'Trump train' to 'Yang Gang': Meet the conservatives and swing voters who have fallen hard for Andrew Yang|last=Fisher|first=Anthony|date=February 7, 2020|website=[[Business Insider]]|access-date=February 12, 2020|archive-date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211225624/https://www.businessinsider.com/right-leaning-voters-support-andrew-yang-2020-1|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|title=Did I Just Get Yanged?|author=Bari Weiss|date=January 30, 2020|website=[[The New York Times]]|access-date=February 12, 2020|author-link=Bari Weiss|archive-date=February 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208115601/https://www.nytimes.com/2020/01/30/opinion/sunday/andrew-yang-2020.html|url-status=live}}</ref> Yang suspendis sian kampanjon la 11-an de februaro 2020, baldaŭ post la antaŭbaloto en Nov-Hampŝiro. <ref name="nytimes stevens2">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|date=February 11, 2020|title=Andrew Yang Drops Out: 'It Is Clear Tonight From the Numbers That We Are Not Going to Win'|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|access-date=May 21, 2020|issn=0362-4331|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924050541/https://www.nytimes.com/2020/02/11/us/politics/andrew-yang-drops-out.html|url-status=live}}</ref> Poste, li aliĝis al [[CNN]] kiel politika komentisto, kreis la politikan neprofitcelan organizaĵon Humanity Forward, kaj malsukcese kandidatiĝis por urbestro de Novjorko en la Demokrataj antaŭbalotoj de 2021.<ref name="autogenerated22">{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|title=Andrew Yang's Next Move: A New Nonprofit Organization|date=March 5, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=March 6, 2020|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=March 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306032042/https://www.nytimes.com/2020/03/05/us/politics/andrew-yang-humanity-first.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fitzsimmons|first=Emma G.|date=December 11, 2020|title=Is Andrew Yang Running for Mayor? All Signs Point to Yes|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|access-date=December 13, 2020|issn=0362-4331|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211234307/https://www.nytimes.com/2020/12/11/nyregion/andrew-yang-mayor-new-york.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andrew Yang Enters Race for Mayor, Proposes Universal Basic Income|url=https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|access-date=January 14, 2021|website=www.ny1.com|language=en|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114005351/https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2021/01/13/andrew-yang-enters-race-for-mayor--proposes-universal-basic-income-for-new-yorkers|url-status=live}}</ref><ref name="theguardian.com2">{{cite news|last1=Gabbatt|first1=Adam|title=Andrew Yang drops out of New York mayoral race as Eric Adams leads|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|access-date=June 23, 2021|date=June 23, 2021|archive-date=June 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623135617/https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/23/andrew-yang-new-york-mayoral-race-eric-adams|url-status=live}}</ref> La 4-an de oktobro 2021, Andrew Yang forlasis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan Partion]] por iĝi [[Sendependa (politiko)|sendependa politikisto]], <ref name=":02" /> kritikante tion, kion li karakterizis kiel sistemon blokitan en kreskanta polusiĝo, dirante, ke li "pli komfortas provi ripari la sistemon ol esti parto de ĝi". <ref name="axiosoct42">{{Cite news|last=Gonzalez|first=Oriana|title=Andrew Yang says he officially left the Democratic Party|work=Axios|url=https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|access-date=October 4, 2021|archive-date=October 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004172247/https://www.axios.com/andrew-yang-democrat-independent-voting-794f9190-ccdb-4af4-80b5-ec4df7884f88.html|url-status=live}}</ref> Poste en oktobro 2021, Yang fondis la Antaŭenan Partion, [[Centrismo (politiko)|centristan]] politikan partion kun deklarita celo provizi alternativon al la du ĉefaj usonaj politikaj partioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.yangforny.com/ Oficiala kampanja retejo] * [https://www.forwardparty.com/ Retejo ''Forward Party''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Yang, Andrew}} [[Kategorio:Ĉinaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Proponantoj de la baza enspezo]] ezkwd8r7qze21ibnmyq81wbt9jbjdtk 0 956250 9506089 2026-11-02T07:08:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1373490799|Mattityahu Peled]]" 9506089 wikitext text/x-wiki '''Mattityahu " Matti " Peled''' ( Hebrew '''מתתיהו''' " '''מתי''' " '''פלד''' ; naskita '''Mattityahu Ifland''', la 20-an de julio 1923 – mortis la 10-an de marto 1995) estis israela armea oficiro, akademiulo, kaj politikisto. Li tenis la rangon de ''Aluf'' (Generalmajoro) en la [[Israelaj Defendaj Fortoj|Israela Defendaj Fortoj]] (IDF) kaj servis en la Ĉefa Stabo dum la [[Sestaga milito|Sestaga Milito]] en 1967. Post la tiu milito, Peled pledis por intertraktadoj kun la [[Palestina Liberiga Organizo|Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] kaj subtenis kompletan retiriĝon de la okupitaj [[Israel-okupaciataj teritorioj|teritorioj]] dum kaj post la konflikto. Tiuj pozicioj estis konsiderataj kontestataj ene de la israela politika diskurso tiutempe. Unu el la fondintoj de la " Israela Konsilio por Israela-Palestina Paco " kaj [[Guŝ Ŝalom|Gush Shalom]]. Fervora kontraŭulo de la [[Libana milito de 1982|Unua Libana Milito]]. Membro de la 11-a Knesset (1984–1988) el la Progresema Listo por Paco . Peled komence subtenis la [[Interkonsentoj de Oslo|Oslo-Akordojn]] sed poste esprimis kritikon koncerne ilian efektivigon. Li restis aktiva en publika kaj politika vivo ĝis sia morto en 1995.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-general-matti-peled-1611418.html Obituary: General Matti Peled] | The Independent (16, March 1995)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.knesset.gov.il/mk/eng/mk_eng.asp?mk_individual_id_t=565|title=Knesset Member Profile|last=Peled|first=Mattityahu|date=|website=Knesset|access-date=}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20070112162832/http://www.peledfoundation.com/MattiPeledEng.htm Fondaĵo Matti Peled por Paco en la Proksima Oriento] * [http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams Memorartikoloj publikigitaj en "La Alia Israelo" post la morto de Matti Peled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627071007/http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams|date=2006-06-27}} [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj generaloj]] [[Kategorio:Israelaj aktivuloj]] 91dxqmdkua8f9aj1254v7wd653ax38b 9506090 9506089 2026-11-02T07:09:51Z Sj1mor 12103 9506090 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Mattityahu''' "'''Matti'''" '''PELED''' ({{l-he|מתתיהו "מתי" פלד}}; naskita '''Mattityahu Ifland''', la 20-an de julio 1923 – mortis la 10-an de marto 1995) estis israela armea oficiro, akademiulo, kaj politikisto. Li tenis la rangon de ''Aluf'' (Generalmajoro) en la [[Israelaj Defendaj Fortoj|Israela Defendaj Fortoj]] (IDF) kaj servis en la Ĉefa Stabo dum la [[Sestaga milito|Sestaga Milito]] en 1967. Post la tiu milito, Peled pledis por intertraktadoj kun la [[Palestina Liberiga Organizo|Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] kaj subtenis kompletan retiriĝon de la okupitaj [[Israel-okupaciataj teritorioj|teritorioj]] dum kaj post la konflikto. Tiuj pozicioj estis konsiderataj kontestataj ene de la israela politika diskurso tiutempe. Unu el la fondintoj de la " Israela Konsilio por Israela-Palestina Paco " kaj [[Guŝ Ŝalom|Gush Shalom]]. Fervora kontraŭulo de la [[Libana milito de 1982|Unua Libana Milito]]. Membro de la 11-a Knesset (1984–1988) el la Progresema Listo por Paco . Peled komence subtenis la [[Interkonsentoj de Oslo|Oslo-Akordojn]] sed poste esprimis kritikon koncerne ilian efektivigon. Li restis aktiva en publika kaj politika vivo ĝis sia morto en 1995.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-general-matti-peled-1611418.html Obituary: General Matti Peled] | The Independent (16, March 1995)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.knesset.gov.il/mk/eng/mk_eng.asp?mk_individual_id_t=565|title=Knesset Member Profile|last=Peled|first=Mattityahu|date=|website=Knesset|access-date=}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070112162832/http://www.peledfoundation.com/MattiPeledEng.htm Fondaĵo Matti Peled por Paco en la Proksima Oriento] * [http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams Memorartikoloj publikigitaj en "La Alia Israelo" post la morto de Matti Peled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627071007/http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams|date=2006-06-27}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peled, Mattityahu}} [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj generaloj]] [[Kategorio:Israelaj aktivuloj]] 9jli2ou8wgz8ltee98b3matt59r0vwp 9506091 9506090 2026-11-02T07:11:13Z Sj1mor 12103 9506091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Mattityahu''' "'''Matti'''" '''PELED''' ({{l-he|מתתיהו "מתי" פלד}}; naskita '''Mattityahu Ifland''', la 20-an de julio 1923 en [[Ĥajfo]] – mortis la 10-an de marto 1995 en [[Jerusalemo]]) estis israela armea oficiro, akademiulo, kaj politikisto. Li tenis la rangon de ''Aluf'' (Generalmajoro) en la [[Israelaj Defendaj Fortoj|Israela Defendaj Fortoj]] (IDF) kaj servis en la Ĉefa Stabo dum la [[Sestaga milito|Sestaga Milito]] en 1967. Post la tiu milito, Peled pledis por intertraktadoj kun la [[Palestina Liberiga Organizo|Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] kaj subtenis kompletan retiriĝon de la okupitaj [[Israel-okupaciataj teritorioj|teritorioj]] dum kaj post la konflikto. Tiuj pozicioj estis konsiderataj kontestataj ene de la israela politika diskurso tiutempe. Unu el la fondintoj de la " Israela Konsilio por Israela-Palestina Paco " kaj [[Guŝ Ŝalom|Gush Shalom]]. Fervora kontraŭulo de la [[Libana milito de 1982|Unua Libana Milito]]. Membro de la 11-a Knesset (1984–1988) el la Progresema Listo por Paco. Peled komence subtenis la [[Interkonsentoj de Oslo|Oslo-Akordojn]] sed poste esprimis kritikon koncerne ilian efektivigon. Li restis aktiva en publika kaj politika vivo ĝis sia morto en 1995.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-general-matti-peled-1611418.html Obituary: General Matti Peled] | The Independent (16, March 1995)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.knesset.gov.il/mk/eng/mk_eng.asp?mk_individual_id_t=565|title=Knesset Member Profile|last=Peled|first=Mattityahu|date=|website=Knesset|access-date=}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070112162832/http://www.peledfoundation.com/MattiPeledEng.htm Fondaĵo Matti Peled por Paco en la Proksima Oriento] * [http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams Memorartikoloj publikigitaj en "La Alia Israelo" post la morto de Matti Peled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627071007/http://www.israelipalestinianpeace.org/issues/66toi.htm#Telegrams|date=2006-06-27}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peled, Mattityahu}} [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj generaloj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj aktivuloj]] qpg8dxm50ymqgogzzcsj298y0gspjfx 0 956251 9506095 2026-11-02T07:18:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1378721573|Aryeh Eliav]]" 9506095 wikitext text/x-wiki '''Aryeh''' " '''Lova''' " '''ELIAV''' ({{langx|he|אריה "לובה" אליאב}}; naskiĝis la 21-an de novembro 1921 en [[Moskvo]] – mortis la 30-an de majo 2010 en [[Tel-Avivo]]) estis israela politikisto, aŭtoro, intelektulo kaj pac- kaj socia aktivulo. Li servis kiel membro de la [[Kneset|Knesset]] por pluraj frakcioj en tri periodoj inter 1965 kaj 1992. <ref name="google42">{{cite book|title=Israel: Its Politics and Philosophy: An Annotated Reader|author1=Naamani, I.T.|author2=Rudavsky, D.|author3=Katsh, A.I.|date=1971|publisher=Behrman House|isbn=9780874412499|url=https://books.google.com/books?id=VQsfAAAAIAAJ}}</ref> [[File:Bialik_and_Lova_Eliav.jpg|eta| Eilav kaj [[Ĥaim Naĥman Bjalik|Haim Nahman Bialik]] en 1933. La surskribo legas: "al Aryeh, kiel suveniro. Estu malpeza kiel gazelo kaj forta kiel leono por labori por via popolo."]] [[File:PikiWiki_Israel_28620_Art_of_Israel.jpg|eta| Eilav hejme en 2004]] Eliav helpis fondi la urbon [[Arad (Israelo)|Arad]] en la [[Negevo]] kaj antaŭenigis la disvolviĝon de Laĥiŝ kaj [[Kirjat Gat]]. <ref name="google72">{{cite book|title=No time for history: a pioneer story|author=Eliav, A.L.|date=1970|publisher=Sabra Books|isbn=9780876310328|url=https://books.google.com/books?id=Cko1AQAAIAAJ}}</ref> En la 1980-aj jaroj, li estis la mova spirito malantaŭ la establado de Nicana en okcidenta Negevo, transformante la sablodunojn en [[Junula vilaĝo|junularan vilaĝon]]. <ref>{{cite web|url=http://www.nitzana.org.il/?lat=en|title=Nitzana website|publisher=Nitzana.org.il|accessdate=9 September 2011}}</ref> [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj malfikciaj verkistoj]] l0xcj9tn4u5cjs8iqnn0ip4eji9c00w 9506096 9506095 2026-11-02T07:19:14Z Sj1mor 12103 9506096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Aryeh''' " '''Lova''' " '''ELIAV''' ({{lang-he|אריה "לובה" אליאב}}; naskiĝis la 21-an de novembro 1921 en [[Moskvo]] – mortis la 30-an de majo 2010 en [[Tel-Avivo]]) estis israela politikisto, aŭtoro, intelektulo kaj pac- kaj socia aktivulo. Li servis kiel membro de la [[Kneset|Knesset]] por pluraj frakcioj en tri periodoj inter 1965 kaj 1992. <ref name="google42">{{cite book|title=Israel: Its Politics and Philosophy: An Annotated Reader|author1=Naamani, I.T.|author2=Rudavsky, D.|author3=Katsh, A.I.|date=1971|publisher=Behrman House|isbn=9780874412499|url=https://books.google.com/books?id=VQsfAAAAIAAJ}}</ref> [[File:Bialik_and_Lova_Eliav.jpg|eta| Eilav kaj [[Ĥaim Naĥman Bjalik|Haim Nahman Bialik]] en 1933. La surskribo legas: "al Aryeh, kiel suveniro. Estu malpeza kiel gazelo kaj forta kiel leono por labori por via popolo."]] [[File:PikiWiki_Israel_28620_Art_of_Israel.jpg|eta| Eilav hejme en 2004]] Eliav helpis fondi la urbon [[Arad (Israelo)|Arad]] en la [[Negevo]] kaj antaŭenigis la disvolviĝon de Laĥiŝ kaj [[Kirjat Gat]]. <ref name="google72">{{cite book|title=No time for history: a pioneer story|author=Eliav, A.L.|date=1970|publisher=Sabra Books|isbn=9780876310328|url=https://books.google.com/books?id=Cko1AQAAIAAJ}}</ref> En la 1980-aj jaroj, li estis la mova spirito malantaŭ la establado de Nicana en okcidenta Negevo, transformante la sablodunojn en [[Junula vilaĝo|junularan vilaĝon]]. <ref>{{cite web|url=http://www.nitzana.org.il/?lat=en|title=Nitzana website|publisher=Nitzana.org.il|accessdate=9 September 2011}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Eliav, Arje}} [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj malfikciaj verkistoj]] 1htra5nbjzz1gjddgnceos1l4bh0twp 9506100 9506096 2026-11-02T07:30:59Z Sj1mor 12103 9506100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Arje''' " '''Lova''' " '''ELIAV''' ({{lang-he|אריה "לובה" אליאב}}; naskiĝis la 21-an de novembro 1921 en [[Moskvo]] – mortis la 30-an de majo 2010 en [[Tel-Avivo]]) estis israela politikisto, aŭtoro, intelektulo kaj pac- kaj socia aktivulo. Li servis kiel membro de la [[Kneset|Knesset]] por pluraj frakcioj en tri periodoj inter 1965 kaj 1992. <ref name="google42">{{cite book|title=Israel: Its Politics and Philosophy: An Annotated Reader|author1=Naamani, I.T.|author2=Rudavsky, D.|author3=Katsh, A.I.|date=1971|publisher=Behrman House|isbn=9780874412499|url=https://books.google.com/books?id=VQsfAAAAIAAJ}}</ref> Aryeh Eliav okupis maldekstran ideologian pozicion ene de la [[cionisma movado]] en Israelo. Post la [[Sestaga Milito]], li opiniis necese unue zorge studi la situacion de araboj en [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]], kaj poste prezenti rekomendojn al la gvidantaro de la lando por faciligi la vivojn de [[palestinaj rifuĝintoj]]. Ĉefministro [[Golda Meir]] malakceptis ĉi tiujn proponojn, deklarante, ke Israelo unue kaj ĉefe helpu "sian propran" bezonantan popolon. En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, Eliav estis fondmembro kaj aktivulo de pluraj organizaĵoj pledantaj por dialogo kun la palestinanoj, inkluzive de la Israela Konsilio por Israela-Palestina Paco, fondita en 1975, kaj la Internacia Centro por Mezorienta Paco. [[File:Bialik_and_Lova_Eliav.jpg|eta| Eilav kaj [[Ĥaim Naĥman Bjalik|Haim Nahman Bialik]] en 1933. La surskribo legas: "al Aryeh, kiel suveniro. Estu malpeza kiel gazelo kaj forta kiel leono por labori por via popolo."]] [[File:PikiWiki_Israel_28620_Art_of_Israel.jpg|eta| Eilav hejme en 2004]] Interalie Eliav helpis fondi la urbon [[Arad (Israelo)|Arad]] en la [[Negevo]] kaj antaŭenigis la disvolviĝon de Laĥiŝ kaj [[Kirjat Gat]]. <ref name="google72">{{cite book|title=No time for history: a pioneer story|author=Eliav, A.L.|date=1970|publisher=Sabra Books|isbn=9780876310328|url=https://books.google.com/books?id=Cko1AQAAIAAJ}}</ref> En la 1980-aj jaroj, li estis la mova spirito malantaŭ la establado de Nicana en okcidenta Negevo, transformante la sablodunojn en [[Junula vilaĝo|junularan vilaĝon]]. <ref>{{cite web|url=http://www.nitzana.org.il/?lat=en|title=Nitzana website|publisher=Nitzana.org.il|accessdate=9 September 2011}}</ref> == Verkaro == * ''Inter Martelo kaj Serpo'' (sub la pseŭdonimo Ben-Ami, 1965) * ''La Vojaĝo de la Ulua'' (1967) * ''Novaj Celoj por Israelo'' (1969) * ''La Mallongigo'' (1970) * ''Lando de la Cervo: Israelanoj, Araboj, la Teritorioj kaj Vizio de la Estonteco'' (1972) * ''La Vento Ne Devos Transpreni'' (1974) * ''Ŝalom: Paco en juda tradicio'' (1975) * ''Ŝtuparo de Israelo - Revo kaj ĝia Falo'' (1976) * ''Kompleta Mondo'' (1980) * ''Alternativo al Koŝmaro'' (1981) * ''Aŭtobiografio: Ringoj de Tagiĝo'' (1984) * ''Nova Koro, Nova Spirito: Biblia Humanismo por Moderna Israelo'' (1986) * ''Alveno de Paco'' (1995) * ''Gazelaj ĝemeloj'' (2005) * ''De Ambaŭ Flankoj de la Enmigrinta Tendaro'' (kun Josi Alfi) (2006) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Eliav, Arje}} [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj malfikciaj verkistoj]] gbylexn5drcklwvcrpo13wt75bcjzk9 9506109 9506100 2026-11-02T07:39:59Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9506109 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Arje''' " '''Lova''' " '''ELIAV''' ({{lang-he|אריה "לובה" אליאב}}; naskiĝis la 21-an de novembro 1921 en [[Moskvo]] – mortis la 30-an de majo 2010 en [[Tel-Avivo]]) estis israela politikisto, aŭtoro, intelektulo kaj pac- kaj socia aktivulo. Li servis kiel membro de la [[Kneset|Knesset]] por pluraj frakcioj en tri periodoj inter 1965 kaj 1992. <ref name="google42">{{cite book|title=Israel: Its Politics and Philosophy: An Annotated Reader|author1=Naamani, I.T.|author2=Rudavsky, D.|author3=Katsh, A.I.|date=1971|publisher=Behrman House|isbn=9780874412499|url=https://books.google.com/books?id=VQsfAAAAIAAJ}}</ref> Aryeh Eliav okupis maldekstran ideologian pozicion ene de la [[cionisma movado]] en Israelo. Post la [[Sestaga Milito]], li opiniis necese unue zorge studi la situacion de araboj en [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]], kaj poste prezenti rekomendojn al la gvidantaro de la lando por faciligi la vivojn de [[palestinaj rifuĝintoj]]. Ĉefministro [[Golda Meir]] malakceptis ĉi tiujn proponojn, deklarante, ke Israelo unue kaj ĉefe helpu "sian propran" bezonantan popolon. En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, Eliav estis fondmembro kaj aktivulo de pluraj organizaĵoj pledantaj por dialogo kun la palestinanoj, inkluzive de la Israela Konsilio por Israela-Palestina Paco, fondita en 1975, kaj la Internacia Centro por Mezorienta Paco. [[File:Bialik_and_Lova_Eliav.jpg|eta| Eilav kaj [[Ĥaim Naĥman Bjalik|Haim Nahman Bialik]] en 1933. La surskribo legas: "al Aryeh, kiel suveniro. Estu malpeza kiel gazelo kaj forta kiel leono por labori por via popolo."]] [[File:PikiWiki_Israel_28620_Art_of_Israel.jpg|eta| Eilav hejme en 2004]] Interalie Eliav helpis fondi la urbon [[Arad (Israelo)|Arad]] en la [[Negevo]] kaj antaŭenigis la disvolviĝon de Laĥiŝ kaj [[Kirjat Gat]]. <ref name="google72">{{cite book|title=No time for history: a pioneer story|author=Eliav, A.L.|date=1970|publisher=Sabra Books|isbn=9780876310328|url=https://books.google.com/books?id=Cko1AQAAIAAJ}}</ref> En la 1980-aj jaroj, li estis la mova spirito malantaŭ la establado de Nicana en okcidenta Negevo, transformante la sablodunojn en [[Junula vilaĝo|junularan vilaĝon]]. <ref>{{cite web|url=http://www.nitzana.org.il/?lat=en|title=Nitzana website|publisher=Nitzana.org.il|accessdate=9 September 2011}}</ref> == Verkaro == Eliav publikigis 17 librojn, el kiuj kelkaj, same kiel partoj de aliaj libroj, estis tradukitaj en multaĵn lingvojn. Lia plej grava verko estas "Lando de la Cervoj", publikigita en 1972, en kiu li prezentas la tuton de siaj ideoj pri paco [[Araba-israela konflikto|kun la araboj]] kaj la evoluo de la israela socio. Tiu-ĉi verko ankaŭ [[Traduko|estis tradukitaj]] en plurajn lingvojn, kaj ĝi estis multfoje eldonita en la hebrea tra la jaroj. * ''Inter Martelo kaj Serpo'' (sub la pseŭdonimo Ben-Ami, 1965) * ''La Vojaĝo de la Ulua'' (1967) * ''Novaj Celoj por Israelo'' (1969) * ''La Mallongigo'' (1970) * ''Lando de la Cervo: Israelanoj, Araboj, la Teritorioj kaj Vizio de la Estonteco'' (1972) * ''La Vento Ne Devos Transpreni'' (1974) * ''Ŝalom: Paco en juda tradicio'' (1975) * ''Ŝtuparo de Israelo - Revo kaj ĝia Falo'' (1976) * ''Kompleta Mondo'' (1980) * ''Alternativo al Koŝmaro'' (1981) * ''Aŭtobiografio: Ringoj de Tagiĝo'' (1984) * ''Nova Koro, Nova Spirito: Biblia Humanismo por Moderna Israelo'' (1986) * ''Alveno de Paco'' (1995) * ''Gazelaj ĝemeloj'' (2005) * ''De Ambaŭ Flankoj de la Enmigrinta Tendaro'' (kun Josi Alfi) (2006) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Eliav, Arje}} [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj malfikciaj verkistoj]] esz9m4p6aqb8iqgxeyt973byurotq31 0 956252 9506102 2026-11-02T07:32:03Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Arje Eliav]] 9506102 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arje Eliav]] 7nsu9t989dfhl9rojf1ud3qce01vqyw 0 956253 9506113 2026-11-02T08:10:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1370770399|Fernando Castro Pacheco]]" 9506113 wikitext text/x-wiki '''Fernando CASTRO PACHECO''' (naskita la 26-an de januaro 1918 en [[Mérida (Meksiko)|Mérida]] &#x2013; mortis la 8-an de aŭgusto 2013 samloke) estis meksika pentristo, gravuristo, ilustristo, presaĵisto kaj instruisto. Krom esti konata pro tradiciaj artaj formoj, Castro Pacheco ilustris plurajn infanlibrojn kaj produktis skulptaĵojn. Li estas pli populare konata pro siaj [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]], kiuj alvokas la spiriton kaj historion de la meksika popolo. Liaj verkoj elvokas unikan uzon de koloro kaj formo. * [http://www.menendezymenendez.com/2009/01/galeria-dedicada-al-maestro-fernando.html Galerio de Fernando Castro (hispane)] [[Kategorio:Meksikaj murpentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj pentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj artistoj]] 8w63o3zy8t21rnaoajf5r2efl9au5bi 9506114 9506113 2026-11-02T08:12:22Z Sj1mor 12103 9506114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Fernando CASTRO PACHECO''' (naskita la 26-an de januaro 1918 en [[Mérida (Meksiko)|Mérida]] &#x2013; mortis la 8-an de aŭgusto 2013 samloke) estis meksika pentristo, gravuristo, ilustristo, presaĵisto kaj instruisto. Krom esti konata pro tradiciaj artaj formoj, Castro Pacheco ilustris plurajn infanlibrojn kaj produktis skulptaĵojn. Li estas pli populare konata pro siaj [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]], kiuj alvokas la spiriton kaj historion de la meksika popolo. Liaj verkoj elvokas unikan uzon de koloro kaj formo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Salvador_Alvarado.jpg|alternative=Imagen de Salvador Alvarado. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Bildo de Salvador Alvarado. Registara Palaco, Mérida, Jukatanio Dosiero:Guerra_de_Castas_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Guerra de Castas. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Kasta Milito. Registara Palaco, Mérida, Jukatanio Dosiero:Mural_1_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Mural 1. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Murpentraĵo 1. Registara Palaco Mérida Yucatán Dosiero:Mural_2_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Mural 2. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Murpentraĵo 2. Registara Palaco Mérida Yucatán Dosiero:Maíz_fragmento_byn.png|alternative=El maíz, Popol-vuh (Mérida)|Maizo, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Poniente.png|alternative=Poniente, Popol-vuh (Mérida)|Okcidenta, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Norte,_Sur_y_Centro.png|alternative=Norte, Sur y Centro, Popol-vuh (Mérida)|Norda, Suda kaj Centro, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Popol_Vuh,_Oriente.png|alternative=Popol Vuh, Oriente (Mérida)|Popol Vuh, Orienta (Mérida) Dosiero:Las_Manos_del_Cortador.png|alternative=Las Manos del Cortador (Mérida)|La Manoj de la Tranĉilo (Mérida) Dosiero:La_conquista.png|alternative=La conquista (Mérida)|La konkero (Mérida) Dosiero:La_Lucha_Eterna_de_México.png|alternative=La Lucha Eterna de México (Mérida)|La Eterna Lukto de Meksiko (Merida) Dosiero:El_Hombre_en_Marcha.png|alternative=El Hombre en Marcha (Mérida)|La Viro sur la Marŝo (Mérida) Dosiero:Nachi_Cocom.png|alternative=Nachi Cocom (Mérida)|Naĉi Kokomo (Mérida) Dosiero:Traza-de-la-Ciudad.jpg|alternative=Traza de la Ciudad (Querétaro)|Urba Aranĝo (Querétaro) Dosiero:Triunfo-de-la-República.jpg|alternative=Triunfo de la República (Querétaro)|Triumfo de la Respubliko (Querétaro) Dosiero:Guerra-de-Reforma.jpg|alternative=Guerra de Reforma (Querétaro)|Milito de Reformo (Querétaro) Dosiero:Corregidora-de-Querétaro.jpg|Corregidora de Querétaro (Querétaro) Dosiero:Conin-en-la-Cañada.jpg|alternative=Conin en la Cañada (Querétaro)|Conin en La Cañada (Querétaro) Dosiero:Batalla-de-Sangremal.jpg|alternative=Batalla de Sangremal (Querétaro)|Batalo de Sangremal (Querétaro) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menendezymenendez.com/2009/01/galeria-dedicada-al-maestro-fernando.html Galerio de Fernando Castro (hispane)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Castro Pacheco, Fernando}} [[Kategorio:Meksikaj murpentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj pentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj artistoj]] 99hkkfaqg2dswy9rzrw6stx5mn07hct 9506115 9506114 2026-11-02T08:14:04Z Sj1mor 12103 9506115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Fernando CASTRO PACHECO''' (naskita la 26-an de januaro 1918 en [[Mérida (Meksiko)|Mérida]] &#x2013; mortis la 8-an de aŭgusto 2013 samloke) estis meksika pentristo, gravuristo, ilustristo, presaĵisto kaj instruisto.<ref name="bancomer">{{cite book |title=Reperatory of Artists in Mexico:Plastic and Decorative Artes|volume=I|publisher=Fundación Cultural Bancomer|location=Mexico City|year=1995|isbn=968-6258-54-X|page=234}}</ref> Krom esti konata pro tradiciaj artaj formoj, Castro Pacheco ilustris plurajn infanlibrojn kaj produktis skulptaĵojn. Li estas pli populare konata pro siaj [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]], kiuj alvokas la spiriton kaj historion de la meksika popolo.<ref>Rodin, Carly. “Castro Pacheco Murals”, 2002, Yucatan Today, {{cite web |url=http://www.yucatantoday.com/culture/eng-castro-pacheco-murals.htm|title=Yucatan Today - Maya and Yucatan Culture|access-date=2006-11-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061115075746/http://www.yucatantoday.com/culture/eng-castro-pacheco-murals.htm|archive-date=2006-11-15}}.</ref> Liaj verkoj elvokas unikan uzon de koloro kaj formo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Salvador_Alvarado.jpg|alternative=Imagen de Salvador Alvarado. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Bildo de Salvador Alvarado. Registara Palaco, Mérida, Jukatanio Dosiero:Guerra_de_Castas_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Guerra de Castas. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Kasta Milito. Registara Palaco, Mérida, Jukatanio Dosiero:Mural_1_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Mural 1. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Murpentraĵo 1. Registara Palaco Mérida Yucatán Dosiero:Mural_2_Palacio_de_Gobierno_Mérida_Yucatán.png|alternative=Mural 2. Palacio de Gobierno Mérida Yucatán|Murpentraĵo 2. Registara Palaco Mérida Yucatán Dosiero:Maíz_fragmento_byn.png|alternative=El maíz, Popol-vuh (Mérida)|Maizo, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Poniente.png|alternative=Poniente, Popol-vuh (Mérida)|Okcidenta, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Norte,_Sur_y_Centro.png|alternative=Norte, Sur y Centro, Popol-vuh (Mérida)|Norda, Suda kaj Centro, Popol-vuh (Mérida) Dosiero:Popol_Vuh,_Oriente.png|alternative=Popol Vuh, Oriente (Mérida)|Popol Vuh, Orienta (Mérida) Dosiero:Las_Manos_del_Cortador.png|alternative=Las Manos del Cortador (Mérida)|La Manoj de la Tranĉilo (Mérida) Dosiero:La_conquista.png|alternative=La conquista (Mérida)|La konkero (Mérida) Dosiero:La_Lucha_Eterna_de_México.png|alternative=La Lucha Eterna de México (Mérida)|La Eterna Lukto de Meksiko (Merida) Dosiero:El_Hombre_en_Marcha.png|alternative=El Hombre en Marcha (Mérida)|La Viro sur la Marŝo (Mérida) Dosiero:Nachi_Cocom.png|alternative=Nachi Cocom (Mérida)|Naĉi Kokomo (Mérida) Dosiero:Traza-de-la-Ciudad.jpg|alternative=Traza de la Ciudad (Querétaro)|Urba Aranĝo (Querétaro) Dosiero:Triunfo-de-la-República.jpg|alternative=Triunfo de la República (Querétaro)|Triumfo de la Respubliko (Querétaro) Dosiero:Guerra-de-Reforma.jpg|alternative=Guerra de Reforma (Querétaro)|Milito de Reformo (Querétaro) Dosiero:Corregidora-de-Querétaro.jpg|Corregidora de Querétaro (Querétaro) Dosiero:Conin-en-la-Cañada.jpg|alternative=Conin en la Cañada (Querétaro)|Conin en La Cañada (Querétaro) Dosiero:Batalla-de-Sangremal.jpg|alternative=Batalla de Sangremal (Querétaro)|Batalo de Sangremal (Querétaro) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menendezymenendez.com/2009/01/galeria-dedicada-al-maestro-fernando.html Galerio de Fernando Castro (hispane)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Castro Pacheco, Fernando}} [[Kategorio:Meksikaj murpentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj pentristoj]] [[Kategorio:Meksikaj artistoj]] flu5xmojcgms7acwh44ugaq1enc21cw 0 956254 9506119 2026-11-02T08:42:25Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Angl-Iraka Milito]] al [[Angla-Iraka Milito]] 9506119 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Angla-Iraka Milito]] gp4yeroodui5vsptta2a3k2c7lp5fuk 1 956255 9506121 2026-11-02T08:42:25Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Diskuto:Angl-Iraka Milito]] al [[Diskuto:Angla-Iraka Milito]] 9506121 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Angla-Iraka Milito]] 8a8p7v0htdfsr4m4406solecgqlgo5b 0 956256 9506125 2026-11-02T08:48:51Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1380757438|National Palace (Mexico)]]" 9506125 wikitext text/x-wiki La '''Nacia Palaco''' ({{langx|es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en Meksiko. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta fasado, plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj. Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]]. [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|maldekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|maldekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery class="center" perrow="7"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Juárez Museum File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] b7x3u57xasqtxdxa8veycgfsao2sc0w 9506126 9506125 2026-11-02T08:49:47Z Sj1mor 12103 9506126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = MX-CMX | tersituo = Meksikurbo/Meksikurbo (urba areo) |zomo=13 }} La '''Nacia Palaco''' ({{lang-es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en Meksiko. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta fasado, plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj. Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]]. [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|dekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|dekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery class="center" perrow="7"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Juárez Museum File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] tklzesmqzjnavxqf9lk0n68uenqtkcd 9506127 9506126 2026-11-02T08:50:49Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9506127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = MX-CMX | tersituo = Meksikurbo/Meksikurbo (urba areo) |zomo=13 }} La '''Nacia Palaco''' ({{lang-es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en Meksiko. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta fasado, plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj. Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]]. [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|dekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|dekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Muzeo Juárez File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] taj4afmy3b3pfa8j2qf4geico0gwbtq 9506129 9506127 2026-11-02T08:51:15Z Sj1mor 12103 9506129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = MX-CMX | tersituo = Meksikurbo/Meksikurbo (urba areo) |zomo=13 }} La '''Nacia Palaco''' ({{lang-es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en Meksiko. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta fasado, plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj. Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]]. [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|dekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|dekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Muzeo Juárez File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] m34z2f1zpbvoyljo4kujosldf4fd93l 9506130 9506129 2026-11-02T08:53:16Z Sj1mor 12103 9506130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = MX-CMX | tersituo = Meksikurbo/Meksikurbo (urba areo) |zomo=13 }} La '''Nacia Palaco''' ({{lang-es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en Meksiko. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta ([[d:Q3427251]]) fasado,<ref name="historic">{{cite book|title=Mexico City Historic Center|last=Galindo|first=Carmen|author2=Magdelena Galindo|year=2002|publisher=Ediciones Nueva Guia|location=Mexico City|isbn=968-5437-29-7|url=https://archive.org/details/mexicocityhistor0000unse|url-access=registration}}</ref> plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj.<ref name="planetware">{{cite web|url=http://www.planetware.com/mexico-city/national-palace-mex-df-np.htm|title=Mexico City - National Palace|access-date=2008-09-22}}</ref> Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]].<ref name="lonely">{{cite book|title=Lonely Planet Mexico City|last=Noble|first=John|year=2000|publisher=Lonely Planet Publications|location=Oakland, California|isbn=1-86450-087-5}}</ref> [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|dekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|dekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Muzeo Juárez File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] ijfmej62agqwfjeoncim5m75bt7j7ke 9506131 9506130 2026-11-02T08:54:10Z Sj1mor 12103 9506131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = MX-CMX | tersituo = Meksikurbo/Meksikurbo (urba areo) |zomo=13 }} La '''Nacia Palaco''' ({{lang-es|Palacio Nacional}}) estas la sidejo de la [[Federaciismo|federacia]] [[Plenuma povo|ekzekutivo]] en [[Meksiko]]. Ekde 2018 ĝi ankaŭ funkciis kiel la oficiala rezidejo por la [[Prezidanto de Meksiko]]. Ĝi situas sur la ĉefplaco de [[Meksikurbo]], la [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Plaza de la Constitución]] (''[[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|El Zócalo]]''). Ĉi tiu loko estis palaco por la reganta klaso de Meksiko ekde la [[Azteka imperio|Azteka Imperio]], kaj multe de la konstrumaterialoj de la nuna palaco estas de la originala, kiu apartenis al la 16-a-jarcenta gvidanto [[Moktezumo la 2-a]]. La konstruaĵo estas uzata kaj klasifikita kiel registara konstruaĵo, la Nacia [[Palaco]], kun sia ruĝa tizonta ([[d:Q3427251]]) fasado,<ref name="historic">{{cite book|title=Mexico City Historic Center|last=Galindo|first=Carmen|author2=Magdelena Galindo|year=2002|publisher=Ediciones Nueva Guia|location=Mexico City|isbn=968-5437-29-7|url=https://archive.org/details/mexicocityhistor0000unse|url-access=registration}}</ref> plenigas ĝian tutan orientan flankon, laŭ longo de pli ol 200 metroj.<ref name="planetware">{{cite web|url=http://www.planetware.com/mexico-city/national-palace-mex-df-np.htm|title=Mexico City - National Palace|access-date=2008-09-22}}</ref> Ĝi estas hejmo de pluraj registaraj oficejoj kiel ekzemple la Federacia Trezorejo kaj la Naciaj Arkivoj. Servas kiel la oficiala rezidejo de la [[Prezidanto de Meksiko]].<ref name="lonely">{{cite book|title=Lonely Planet Mexico City|last=Noble|first=John|year=2000|publisher=Lonely Planet Publications|location=Oakland, California|isbn=1-86450-087-5}}</ref> [[File:Palacio_Nacional_Iluminado.JPG|dekstra|eta| La Nacia Palaco nokte]] [[File:Palacio_Nacional_Ciudad_de_México_City.jpg|dekstra|eta| [[Altano]] kie la [[prezidanto de Meksiko]] donas la ĉiujaran ''Grito de Dolores'' je Sendependeca Tago kaj la sonorilo de la preĝejo en [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]]]] [[File:Inside_Parlamenatario.jpg|dekstra|eta| La halo kiu gastigis la [[Ĉambro de Deputitoj de Meksiko|Deputitaron]] de 1829 ĝis 1872]] [[File:Balcon_central_de_Palacio_Nacional.JPG|dekstra|eta| Centra balkono de la Nacia Palaco]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Diego_Rivera_Mural_Palacio_Nacional_Mexico.jpg|alternative=Mural by Diego Rivera| Murpentraĵo de [[Diego Rivera]] File:National_palace_(Mexico_City)-1.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-2.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:National_palace_(Mexico_City)-3.JPG|alternative=Mural by Diego Rivera in National Palace| Murpentraĵo de Diego Rivera en Nacia Palaco File:Palacio_Nacional_-_panoramio_-_jc_castaneda.jpg|alternative=Front of the National Palace| Fronto de la Nacia Palaco File:MargaritaMazaParadaDeJuárez.JPG|alternative=Portrait of Margarita Maza de Juárez in Juárez Museum| Portreto de Margarita Maza de Juárez en Muzeo Juárez File:EstudioDeBenitoJuárez.JPG|alternative=Juárez's study in the Juárez Museum| La studĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Palacio_Nacional_IMG_7116_(26799531213).jpg|alternative=Juárez's dining room in Juárez Museum| La manĝoĉambro de Juárez en la Muzeo Juárez File:Emperor_Agustin_I_of_Mexico.jpg|alternative=Portrait of Agustín de Iturbide| Portreto de [[Agustín de Iturbide]] File:Edificio_de_Gobierno,_México_DF,_México_-_panoramio_(1).jpg|alternative=Interior of the Nacional Palace| Interno de la Nacia Palaco File:Ceremonia_del_Grito_de_Independencia_2023_-_3.jpg|alternative=El Grito in 2023| ''El Grito'' en 2023 File:Palacio_Nacional_-_Biblioteca.jpg|alternative=Complex's library| La biblioteko de la komplekso File:Palacio_Nacional,_Tesorería_de_la_Federación..JPG|alternative=Old hall of the Treasury at the National Palace| Malnova halo de la Trezorejo ĉe la Nacia Palaco File:Corredor_en_el_Palacio_Nacional_-_panoramio.jpg|alternative=National Palace internal corredor| Nacia Palaco interna ''koridoro'' File:Palacio_Nacional_square_at_night.jpg|alternative=Palacio Nacional at night| Nacia Palaco nokte </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.hacienda.gob.mx/cultura/museo_virtual_pal_nac/shcp_mv.htm Virtuala muzeo] . Virtuala turneo de la Nacia Palaco {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Meksikurbo]] kmcav0fhyvrb6hmgbftzjpmsiqaqb61 0 956257 9506128 2026-11-02T08:51:14Z Crosstor 3176 kirurgo 9506128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Adler''' [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Adler Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[kirurgo]]. Lia [[patro]] estis [[Illés Adler]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM39731 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1897|10|24}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1950|4|28}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kaj [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Erzsébet]], en la lasta universitato li akiris medicinan diplomon en [[1923]]. Jam inter 1921–1924 li estis subkuracisto en [[Malsanulejo Rókus]], poste en alia hospitalo li estis kirurgo, fine ekde 1932 ĝis sia frua morto ĉefkuracisto en la juda malsanulejo. Ekde 1930 li havis edzinon. == Elektitaj kontribuoj == * ''Végtaggangraemiás eseteink 1918-tól 1928-ig.'' (1929) * ''Végtagüszkösödés gyógyítása chemosympathectomiával.'' (1934) * ''Über einen Fall von seiten grosser Gynäkomastie. Plastische Operation.'' (1937) * ''A thrombangitis obliterans műtéti kezeléséről.'' (1942) * ''Tapasztalatok a vagotomiáról 35 esetünk alapján.'' (kunaŭtoro, 1948) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00094.htm biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/adler-sandor-2b449 biografio hungare] * [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf#page=20 hungara medicina leksikono (parto de la datenoj eraras)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adler Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0tx0ju2w7cflpd19qq2g3nwwps6ciyd 0 956258 9506134 2026-11-02T09:33:09Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1370471407|Maurizio Pollini]]" 9506134 wikitext text/x-wiki '''Maurizio POLLINI''' (naskiĝis la 5-an de januaro 1942 en Milano – mortis la 23-an de marto 2024 samloke) estis itala pianisto kaj direktisto. Li estis konata pro prezentadoj de [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Frédéric Chopin|Chopin]], [[Claude Debussy|Debussy]], kaj la [[Dua Viena Skolo]], inter aliaj. Li pledis por verkoj de nuntempaj komponistoj, inkluzive de [[Pierre Boulez]], [[Karlheinz Stockhausen]], George Benjamin, [[Roberto Carnevale]], Gianluca Cascioli kaj Bruno Maderna. Pluraj komponaĵoj estis verkitaj por li, inkluzive de Luigi Nono ''...'' ''suferu kie serenaj ...'' , Masse de Giacomo Manzoni '': omaggio a Edgard Varèse'', kaj Kvina Sonato de [[Salvatore Sciarrino]] . Kiel dirigento, li ludis gravan rolon en la reviviĝo [[Gioachino Rossini|de Rossini]] ĉe la Rossini Opera Festivalo en Pesaro, direktante ''La donna del lago'' el nova kritika eldono en 1981. Li ankaŭ direktis de la klavaro. Pollini ankaŭ estis [[Politika maldekstro|maldekstrema]] aktivulo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj li restis politike engaĝita en pli posta vivo. Li konservis iun apartigon inter ĉi tiuj idealoj kaj sia muziko. [[File:Maurizio_Pollini_75.jpg|maldekstra|eta| Pollini en 1975]] * {{IMDb nomo|2508308}} * [http://www.bruceduffie.com/Pollini2.html Maurizio Pollini interview], (23 October 1997) [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Italaj pianistoj]] [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] [[Kategorio:Italaj aktivuloj]] ld6v3w429o6fo603lu3pk18idq8ml2g 9506135 9506134 2026-11-02T09:41:19Z Sj1mor 12103 9506135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Maurizio POLLINI''' (naskiĝis la 5-an de januaro 1942 en [[Milano]] – mortis la 23-an de marto 2024 samloke) estis itala pianisto kaj dirigentisto.<ref name="ABC Classic FM">{{cite web|last=Carrick|first=Phil|title=Maurizio Pollini at 70: International Superstar of the Piano|url=http://www.abc.net.au/classic/content/2012/12/29/3662057.htm|work=Music Makers|publisher=ABC Classic FM|access-date=29 January 2013|archive-date=27 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927011155/http://www.abc.net.au/classic/content/2012/12/29/3662057.htm|url-status=live}}</ref> Li estis konata pro prezentadoj de [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Frédéric Chopin|Chopin]], [[Claude Debussy|Debussy]], kaj la [[Dua Viena Skolo]], inter aliaj. Li pledis por verkoj de nuntempaj komponistoj, inkluzive de [[Pierre Boulez]], [[Karlheinz Stockhausen]], George Benjamin, [[Roberto Carnevale]], Gianluca Cascioli kaj Bruno Maderna. Pluraj komponaĵoj estis verkitaj por li, inkluzive de Luigi Nono ''...'' ''suferu kie serenaj ...'' , Masse de Giacomo Manzoni '': omaggio a Edgard Varèse'', kaj Kvina Sonato de [[Salvatore Sciarrino]] . Kiel dirigento, li ludis gravan rolon en la reviviĝo [[Gioachino Rossini|de Rossini]] ĉe la Rossini Opera Festivalo en Pesaro, dirigentante ''La donna del lago'' el nova kritika eldono en 1981. Li ankaŭ dirigentis kune kun ludado sur la [[Klavaro (muziko)|klavaro]]. Pollini ankaŭ estis [[Politika maldekstro|maldekstrema]] aktivulo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj li restis politike engaĝita en pli posta vivo. Lia kunlabora laboro kun [[Claudio Abbado]] kaj [[Luigi Nono]] estis informita de iliaj komunaj idealoj. <ref>{{harvnb|Berry|2024|loc=¶9–11}}; {{harvnb|Griffiths|2010|loc=209}}</ref> Li ankaŭ estis muzike kaj politike asociita kun [[Giacomo Manzoni]] kaj Luigi Pestalozza. Tamen li konservis iun apartigon inter liaj idealoj kaj sia muzikado, ekzemple en sia kunlaborado kun [[Karl Böhm]]. <ref name="Brachmann2">{{cite news|title=Maurizio Pollini: a life in music|newspaper=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung|FAZ]]|date=23 January 2024|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/zum-tod-des-pianisten-und-dirigenten-maurizio-pollini-19607850.html|access-date=25 March 2024|first=Jan|last=Brachmann|language=de}}</ref> [[File:Maurizio_Pollini_75.jpg|dekstra|eta| Pollini en 1975]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pollini, Maurizio}} * {{IMDb nomo|2508308}} * [http://www.bruceduffie.com/Pollini2.html Maurizio Pollini interview], (23 October 1997) [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Italaj pianistoj]] [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] [[Kategorio:Italaj aktivuloj]] 0mx04d1oxt5nbq1sytx2z7celkr2xda 9506168 9506135 2026-11-02T10:00:15Z Sj1mor 12103 9506168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Maurizio POLLINI''' (naskiĝis la 5-an de januaro 1942 en [[Milano]] – mortis la 23-an de marto 2024 samloke) estis itala pianisto kaj dirigentisto.<ref name="ABC Classic FM">{{cite web|last=Carrick|first=Phil|title=Maurizio Pollini at 70: International Superstar of the Piano|url=http://www.abc.net.au/classic/content/2012/12/29/3662057.htm|work=Music Makers|publisher=ABC Classic FM|access-date=29 January 2013|archive-date=27 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927011155/http://www.abc.net.au/classic/content/2012/12/29/3662057.htm|url-status=live}}</ref> Li estis konata pro prezentadoj de [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Frédéric Chopin|Chopin]], [[Claude Debussy|Debussy]], kaj la [[Dua Viena Skolo]], inter aliaj. Li pledis por verkoj de nuntempaj komponistoj, inkluzive de [[Pierre Boulez]], [[Karlheinz Stockhausen]], George Benjamin, [[Roberto Carnevale]], Gianluca Cascioli kaj [[Bruno Maderna]]. Pluraj komponaĵoj estis verkitaj por li, inkluzive de Luigi Nono ''...'' ''suferu kie serenaj ...'' , Masse de Giacomo Manzoni '': omaggio a Edgard Varèse'', kaj Kvina Sonato de [[Salvatore Sciarrino]] . Kiel dirigento, li ludis gravan rolon en la reviviĝo [[Gioachino Rossini|de Rossini]] ĉe la Rossini Opera Festivalo en Pesaro, dirigentante ''La donna del lago'' el nova kritika eldono en 1981. Li ankaŭ dirigentis kune kun ludado sur la [[Klavaro (muziko)|klavaro]]. Pollini ankaŭ estis [[Politika maldekstro|maldekstrema]] aktivulo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj li restis politike engaĝita en pli posta vivo. Lia kunlabora laboro kun [[Claudio Abbado]] kaj [[Luigi Nono]] estis informita de iliaj komunaj idealoj. <ref>{{harvnb|Berry|2024|loc=¶9–11}}; {{harvnb|Griffiths|2010|loc=209}}</ref> Li ankaŭ estis muzike kaj politike asociita kun [[Giacomo Manzoni]] kaj Luigi Pestalozza. Tamen li konservis iun apartigon inter liaj idealoj kaj sia muzikado, ekzemple en sia kunlaborado kun [[Karl Böhm]]. <ref name="Brachmann2">{{cite news|title=Maurizio Pollini: a life in music|newspaper=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung|FAZ]]|date=23 January 2024|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/zum-tod-des-pianisten-und-dirigenten-maurizio-pollini-19607850.html|access-date=25 March 2024|first=Jan|last=Brachmann|language=de}}</ref> [[File:Maurizio_Pollini_75.jpg|dekstra|eta| Pollini en 1975]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pollini, Maurizio}} * {{IMDb nomo|2508308}} * [http://www.bruceduffie.com/Pollini2.html Maurizio Pollini interview], (23 October 1997) [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Italaj pianistoj]] [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] [[Kategorio:Italaj aktivuloj]] dvihymcdp21flmz5bcfyrzkf4quzzax 0 956259 9506136 2026-11-02T09:47:52Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1380930607|Julius Deutsch]]" 9506136 wikitext text/x-wiki '''Julius DEUTSCH''' (naskiĝis la 2-an de februaro 1884 en [[Lackenbach]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de januaro 1968 en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis politikisto de la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|Socialdemokrata Laborista Partio de Aŭstrio]], parlamentano inter 1920 kaj 1933, kaj kunfondinto kaj gvidanto de la socialdemokrata milico ''[[Respublika Ŝirmligo|Republikanischer Schutzbund]]'' ("Respublikana Defenda Asocio"). Julius Deutsch fondis la ''Schutzbund'' en 1923 kiel respondon al la milicia organizo ''[[Heimwehr]]'' ("Hejmgardisto"), kiu estis ideologie parenca al la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristana Sociala Partio]] . Li restis ĝia gvidanto ĝis ĝia detruo en 1934. De 1936 ĝis 1939, Deutsch batalis kiel generalo de la Respublikanaj trupoj en la [[Hispana Enlanda Milito]]. En 1939 li translokiĝis al Parizo kaj laboris por la eksterlanda reprezentado de la Aŭstraj Socialistoj (AVOES). Post la okupado de Francio fare de [[Naziismo|Nacisocialisma]] [[Germanio]], Deutsch, kiu estis de juda deveno, devis elmigri denove, ĉi-foje al Usono. Li revenis al Aŭstrio en 1946. Deutsch ankaŭ estis la Prezidanto de la Socialista Laborista Sporta Internacio. <ref name="wheel2">[[Robert F. Wheeler|Wheeler, Robert F.]] ''[https://www.jstor.org/stable/260113 Organized Sport and Organized Labour: The Workers' Sports Movement]'', in ''Journal of Contemporary History'', Vol. 13, No. 2, Special Issue: Workers' Culture (Apr., 1978), pp. 191-210</ref> [[File:Julius_Deutsch_-_Der_Bürgerkrieg_in_Österreich,_1934.jpg|eta| Kovrilo de ''Der Bürgerkrieg en Österreich'' de Deutsch, 1934]] * [http://www.infocenters.co.il/gfh_multimedia/Photos/idea/58040.jpg Julius Deutsch ĉe la Tria Laborista Olimpiko, Antverpeno, 1937]  (foto) * [https://www.mediathek.at/portalsuche?searchId=26035355 Registraĵoj kun Julius Deutsch] en la Reta Arkivo de la Österreichische Mediathek ({{De}}). Prenite la 25-an de marto 2026 [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Aŭstraj militistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] fvxtyv04kwgov6iyauqok2ajzqqo9ht 9506137 9506136 2026-11-02T09:48:40Z Sj1mor 12103 9506137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julius DEUTSCH''' (naskiĝis la 2-an de februaro 1884 en [[Lackenbach]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de januaro 1968 en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis politikisto de la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|Socialdemokrata Laborista Partio de Aŭstrio]], parlamentano inter 1920 kaj 1933, kaj kunfondinto kaj gvidanto de la socialdemokrata milico ''[[Respublika Ŝirmligo|Republikanischer Schutzbund]]'' ("Respublikana Defenda Asocio"). Julius Deutsch fondis la ''Schutzbund'' en 1923 kiel respondon al la milicia organizo ''[[Heimwehr]]'' ("Hejmgardisto"), kiu estis ideologie parenca al la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristana Sociala Partio]] . Li restis ĝia gvidanto ĝis ĝia detruo en 1934. De 1936 ĝis 1939, Deutsch batalis kiel generalo de la Respublikanaj trupoj en la [[Hispana Enlanda Milito]]. En 1939 li translokiĝis al Parizo kaj laboris por la eksterlanda reprezentado de la Aŭstraj Socialistoj (AVOES). Post la okupado de Francio fare de [[Naziismo|Nacisocialisma]] [[Germanio]], Deutsch, kiu estis de juda deveno, devis elmigri denove, ĉi-foje al Usono. Li revenis al Aŭstrio en 1946. Deutsch ankaŭ estis la Prezidanto de la Socialista Laborista Sporta Internacio. <ref name="wheel2">Wheeler, Robert F. ''[https://www.jstor.org/stable/260113 Organized Sport and Organized Labour: The Workers' Sports Movement]'', in ''Journal of Contemporary History'', Vol. 13, No. 2, Special Issue: Workers' Culture (Apr., 1978), pp. 191-210</ref> [[File:Julius_Deutsch_-_Der_Bürgerkrieg_in_Österreich,_1934.jpg|eta| Kovrilo de ''Der Bürgerkrieg en Österreich'' de Deutsch, 1934]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.infocenters.co.il/gfh_multimedia/Photos/idea/58040.jpg Julius Deutsch ĉe la Tria Laborista Olimpiko, Antverpeno, 1937]  (foto) * [https://www.mediathek.at/portalsuche?searchId=26035355 Registraĵoj kun Julius Deutsch] en la Reta Arkivo de la Österreichische Mediathek ({{De}}). Prenite la 25-an de marto 2026 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Deutsch, Julius}} [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Aŭstraj militistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] k1r7qassz0lf4gq0ey4ylh5b4rgws6u 9506138 9506137 2026-11-02T09:49:34Z Sj1mor 12103 9506138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Julius DEUTSCH''' (naskiĝis la 2-an de februaro 1884 en [[Lackenbach]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de januaro 1968 en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis politikisto de la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|Socialdemokrata Laborista Partio de Aŭstrio]], parlamentano inter 1920 kaj 1933, kaj kunfondinto kaj gvidanto de la socialdemokrata milico ''[[Republikanischer Schutzbund]]'' ([[Respublika Ŝirmligo]], "Respublikana Defenda Asocio"). Julius Deutsch fondis la ''Schutzbund'' en 1923 kiel respondon al la milicia organizo ''[[Heimwehr]]'' ("Hejmgardisto"), kiu estis ideologie parenca al la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristana Sociala Partio]] . Li restis ĝia gvidanto ĝis ĝia detruo en 1934. De 1936 ĝis 1939, Deutsch batalis kiel generalo de la Respublikanaj trupoj en la [[Hispana Enlanda Milito]]. En 1939 li translokiĝis al Parizo kaj laboris por la eksterlanda reprezentado de la Aŭstraj Socialistoj (AVOES). Post la okupado de Francio fare de [[Naziismo|Nacisocialisma]] [[Germanio]], Deutsch, kiu estis de juda deveno, devis elmigri denove, ĉi-foje al Usono. Li revenis al Aŭstrio en 1946. Deutsch ankaŭ estis la Prezidanto de la Socialista Laborista Sporta Internacio. <ref name="wheel2">Wheeler, Robert F. ''[https://www.jstor.org/stable/260113 Organized Sport and Organized Labour: The Workers' Sports Movement]'', in ''Journal of Contemporary History'', Vol. 13, No. 2, Special Issue: Workers' Culture (Apr., 1978), pp. 191-210</ref> [[File:Julius_Deutsch_-_Der_Bürgerkrieg_in_Österreich,_1934.jpg|eta| Kovrilo de ''Der Bürgerkrieg en Österreich'' de Deutsch, 1934]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.infocenters.co.il/gfh_multimedia/Photos/idea/58040.jpg Julius Deutsch ĉe la Tria Laborista Olimpiko, Antverpeno, 1937]  (foto) * [https://www.mediathek.at/portalsuche?searchId=26035355 Registraĵoj kun Julius Deutsch] en la Reta Arkivo de la Österreichische Mediathek ({{De}}). Prenite la 25-an de marto 2026 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Deutsch, Julius}} [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Aŭstraj militistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] ayk43sq51xbgk4abdoihoega5ldydo2 9506176 9506138 2026-11-02T10:10:15Z Sj1mor 12103 9506176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Julius DEUTSCH''' (naskiĝis la 2-an de februaro 1884 en [[Lackenbach]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de januaro 1968 en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis politikisto de la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|Socialdemokrata Laborista Partio de Aŭstrio]], parlamentano inter 1920 kaj 1933, kaj kunfondinto kaj gvidanto de la socialdemokrata milico ''[[Republikanischer Schutzbund]]'' ([[Respublika Ŝirmligo]], "Respublikana Defenda Asocio"). Julius Deutsch fondis la ''Schutzbund'' en 1923 kiel respondon al la milicia organizo ''[[Heimwehr]]'' ("Hejmgardistaro"), kiu estis ideologie parenca al la [[Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo|Kristana Sociala Partio]]. Li restis ĝia gvidanto ĝis ĝia detruo en 1934. De 1936 ĝis 1939, Deutsch batalis kiel generalo de la Respublikanaj trupoj en la [[Hispana Enlanda Milito]]. En 1939 li translokiĝis al Parizo kaj laboris por la eksterlanda reprezentado de la Aŭstraj Socialistoj (AVOES). Post la okupado de Francio fare de [[Naziismo|Nacisocialisma]] [[Germanio]], Deutsch, kiu estis de juda deveno, devis elmigri denove, ĉi-foje al Usono. Li revenis al Aŭstrio en 1946. Deutsch ankaŭ estis la Prezidanto de la Socialista Laborista Sporta Internacio. <ref name="wheel2">Wheeler, Robert F. ''[https://www.jstor.org/stable/260113 Organized Sport and Organized Labour: The Workers' Sports Movement]'', in ''Journal of Contemporary History'', Vol. 13, No. 2, Special Issue: Workers' Culture (Apr., 1978), pp. 191-210</ref> [[File:Julius_Deutsch_-_Der_Bürgerkrieg_in_Österreich,_1934.jpg|eta| Kovrilo de ''Der Bürgerkrieg en Österreich'' de Deutsch, 1934]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.infocenters.co.il/gfh_multimedia/Photos/idea/58040.jpg Julius Deutsch ĉe la Tria Laborista Olimpiko, Antverpeno, 1937]  (foto) * [https://www.mediathek.at/portalsuche?searchId=26035355 Registraĵoj kun Julius Deutsch] en la Reta Arkivo de la Österreichische Mediathek ({{De}}). Prenite la 25-an de marto 2026 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Deutsch, Julius}} [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Aŭstraj militistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] 4w4eebncs5waua2bznj82gqg8vg4t43 14 956260 9506140 2026-11-02T09:50:45Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ekstera politiko de la Germana Imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj laŭ landoj|Germana Imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio|Germana Imperio]] [[Kategorio:Juro en la Germana Imperio]]" 9506140 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ekstera politiko de la Germana Imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj laŭ landoj|Germana Imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio|Germana Imperio]] [[Kategorio:Juro en la Germana Imperio]] 8p8vb2xc6bn5rb1bzrt6x8kto28ua8i 9506141 9506140 2026-11-02T09:51:33Z RG72 11847 9506141 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ekstera politiko de la Germana Imperiestra Regno]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj laŭ landoj|Germana Imperio]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Germanio|Germana Imperio]] [[Kategorio:Juro en la Germana Imperio]] iuf9m1uwi2w9kij410efo8y10fq80ce 14 956261 9506146 2026-11-02T09:53:44Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Turkio]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio]] 9506146 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Turkio]] 3iawglygfis0eut69xyrce48sh3mn61 0 956262 9506147 2026-11-02T09:54:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379855655|Bruno Maderna]]" 9506147 wikitext text/x-wiki '''Bruno MADERNA''' (naskita kiel '''Bruno Grossato''' poste alprenis la [[Naskonomo|nasknomon]] de sia patrino ''Maderna''; la 21-an de aprilo 1920 en [[Venecio]] – mortis la 13-an de novembro 1973 en [[Darmstadt]]) estis itala [[Muzika komponaĵo|komponisto]], dirigento kaj akademia instruisto. [[File:Nino_Rota_Riccardo_Bacchelli_e_Bruno_Maderna.jpg|eta| Maderna (dekstra) kun [[Nino Rota]] kaj [[Riccardo Bacchelli]] en 1963]] * [http://www.modernworks.com/repertoire/composers.html La retejo de Madeleine Shapiro pri Modernworks, mallonga biografio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301210000/http://www.modernworks.com/repertoire/composers.html|date=1 March 2010}} * [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Maderna-Bruno.htm Bruno Maderna (direktisto)] Bach Cantatas Retejo] * [http://www.naxos.com/conductorinfo/Bruno_Maderna/47127.htm Naxos-biografio de Maderna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723233731/http://www.naxos.com/conductorinfo/Bruno_Maderna/47127.htm|date=23 July 2008}} * [http://www.cdmc.asso.fr/en/saison_cdmc/conferences_colloques/liking_bruno_maderna Ŝatante Brunon Madera] [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Komponistoj de elektronika muziko]] [[Kategorio:Muziko en la 20-a jarcento]] opfg56v3x87rbkk8yj8uc4t4ggjywji 9506166 9506147 2026-11-02T09:59:19Z Sj1mor 12103 9506166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bruno MADERNA''' (naskita kiel '''Bruno Grossato''' poste alprenis la [[Naskonomo|nasknomon]] de sia patrino ''Maderna''; la 21-an de aprilo 1920 en [[Venecio]] – mortis la 13-an de novembro 1973 en [[Darmstadt]]) estis itala [[Muzika komponaĵo|komponisto]], dirigento kaj akademia instruisto. Maderna estis reprezentanto de la muzika [[avangardo]] post la [[Dua Mondmilito]]. Post [[Novklasikismo (muziko)|novklasikaj]] komencoj en la 1940-aj jaroj, li turnis sin al [[seria muziko]] fine de la 1940-aj jaroj sub la influo de Hermann Scherchen, kiun li konsideris, kune kun Gian Francesco Malipiero, sia vera instruisto. Li poste rompis ĝian striktan strukturon per formo de [[aleatora muziko]] specifa por si, tiel rompante la [[determinismo]]n de seria komponado en la direkto de "malferma artverko". Lia verko de 1952, ''Musica su due dimensioni'', estas la unua kiu uzas tradiciajn akustikajn instrumentojn kune kun elektronikaj sonoj en unu verko.<ref name="Griffiths 1995 p.">{{cite book|last=Griffiths|first=Paul|title=Modern Music and After|publisher=Oxford University Press on Demand|publication-place=Oxford|date=1995|isbn=0-19-816511-0|page=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Music in Two Dimensions: Works for Flute – Mode Records|url=https://moderecords.com/catalog/260_maderna/|access-date=11 April 2022|language=en-US}}</ref>[[File:Nino_Rota_Riccardo_Bacchelli_e_Bruno_Maderna.jpg|eta| Maderna (dekstra) kun [[Nino Rota]] kaj [[Riccardo Bacchelli]] en 1963]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.modernworks.com/repertoire/composers.html La retejo de Madeleine Shapiro pri Modernworks, mallonga biografio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301210000/http://www.modernworks.com/repertoire/composers.html|date=1 March 2010}} * [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Maderna-Bruno.htm Bruno Maderna (direktisto)] Bach Cantatas Retejo] * [http://www.naxos.com/conductorinfo/Bruno_Maderna/47127.htm Naxos-biografio de Maderna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723233731/http://www.naxos.com/conductorinfo/Bruno_Maderna/47127.htm|date=23 July 2008}} * [http://www.cdmc.asso.fr/en/saison_cdmc/conferences_colloques/liking_bruno_maderna Ŝatante Brunon Madera] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maderna, Bruno}} [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Komponistoj de elektronika muziko]] [[Kategorio:Muziko en la 20-a jarcento]] bxvd53v1bvbobfe2tlpj0a63ais9ee5 14 956263 9506150 2026-11-02T09:54:33Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Svedio]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Svedio]] 9506150 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Svedio]] 8vaccxk6v6fkvalo2rb34iaty51dynf 14 956264 9506165 2026-11-02T09:58:45Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Rilatoj inter Rusio kaj Pollando]] al [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] 9506165 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Pollando]] o409pi6barzvn97gl71rjfc2xu2y7lr 0 956265 9506170 2026-11-02T10:03:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1382115067|Sara Seager]]" 9506170 wikitext text/x-wiki '''Sara SEAGER''' (naskita la 21-an de julio 1971 en [[Toronoto]]) estas kanad-usona [[Astronomo|astronomino]] kaj [[Planedoscienco|planeda sciencistino]]. <ref name="NYT-201612072">{{cite news|last=Jones|first=Chris|date=December 7, 2016|title=The Woman Who Might Find Us Another Earth|work=[[The New York Times Magazine]]|url=https://www.nytimes.com/2016/12/07/magazine/the-world-sees-me-as-the-one-who-will-find-another-earth.html|url-status=live|access-date=December 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214062733/https://www.nytimes.com/2016/12/07/magazine/the-world-sees-me-as-the-one-who-will-find-another-earth.html|archive-date=February 14, 2021}}</ref> Ekde la 1-a de oktobro 2026 ŝi estas la Eminenta Profesoro de Norda Stelo ĉe sia studuniversitato, la [[Universitato de Toronto]], en la Kanada Instituto por Teoria Astrofiziko (CITA)),<ref>{{Cite web|date=25 September 2026|title=Incoming U of T professor Sara Seager named Eddie Goldenberg Distinguished Research Chair in Planetary and Molecular Sensing Technologies|url=https://www.chemistry.utoronto.ca/news/incoming-u-t-professor-sara-seager-named-eddie-goldenberg-distinguished-research-chair|access-date=24 October 2026|publisher=Faculty of Arts & Science, University of Toronto}}</ref><ref name="UToronto2">{{Cite news|date=November 12, 2025|title=Renowned planetary scientist Sara Seager joins U of T and the Canadian Institute for Theoretical Astrophysics as North Star Distinguished Professor|url=https://www.artsci.utoronto.ca/news/renowned-planetary-scientist-sara-seager-joins-u-t-and-canadian-institute-theoretical|access-date=October 7, 2026|work=Faculty of Arts & Science|language=en}}</ref> antaŭe pasiginte 20 jarojn kiel profesorino ĉe la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]]. <ref>{{Cite web|date=24 October 2026|year=2026|title=Sara Seager - Professor of Physics, Emerita (2006-2026) Class of 1941 Professor of Planetary Science, Emerita|url=https://physics.mit.edu/faculty/sara-seager/|publisher=MIT Department of Physics}}</ref> Seager estas konata pro sia laboro pri [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]] kaj iliaj atmosferoj. Ŝi estas la aŭtoro de du lernolibroj pri ĉi tiuj temoj,<ref>{{cite book|last=Seager|first=Sara|title=Exoplanet Atmospheres: Physical Processes|isbn=978-1-4008-3530-0|date=2010|publisher=Princeton University Press}}</ref><ref>{{cite book|last=Seager|first=Sara|title=Exoplanets|isbn=978-0-8165-2945-2|publisher=University of Arizona Press|date=2010}}</ref> kaj estis agnoskita pro sia esplorado fare de ''Popular Science'', <ref name="PopSci102">{{Cite news|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=September 13, 2006|title=The Fifth Annual Brilliant 10: Worms, planets, extra dimensions: just a few of the things that inspire the most creative young scientists of the year|url=https://www.popsci.com/scitech/article/2006-09/fifth-annual-brilliant-10/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000939/https://www.popsci.com/scitech/article/2006-09/fifth-annual-brilliant-10/|archive-date=January 21, 2021|access-date=March 30, 2021|website=[[Popular Science]]}}</ref> ''Discover Magazine'', <ref name="Discover202">{{Cite web|last1=Witman|first1=Sarah|last2=Grant|first2=Andrew|last3=Svoboda|first3=Elizabeth|date=November 20, 2008|title=20 Best Brains Under 40: Young innovators are changing everything from theoretical mathematics to cancer therapy|url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/20-best-brains-under-40|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109023436/http://www.discovermagazine.com/the-sciences/20-best-brains-under-40|archive-date=November 9, 2020|access-date=March 20, 2021|website=[[Discover (magazine)|Discover]]}}</ref> ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'', <ref name="Nature102">{{cite journal|last=Hand|first=Eric|date=December 21, 2011|title=Sara Seager: Planet seeker|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=480|issue=7378|pages=437–45|doi=10.1038/480437a|pmid=22193082|doi-access=free}}</ref> kaj ''[[Time|TIME Magazine]]''. <ref name="TIME252">{{cite magazine|last1=Bjerklie|first1=David|date=2012|title=The 25 Most Influential People in Space|url=http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|url-status=dead|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515121347/http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|archive-date=May 15, 2013}}</ref> Seager ricevis MacArthur-stipendion en 2013 pro ŝia teoria laboro pri detektado de kemiaj signaturoj en [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj]] atmosferoj kaj evoluigo de malaltkostaj spacobservatorioj por observi [[Pasado (astronomio)|planedajn transitojn]]. <ref name="MacArthur2">{{cite web|date=September 25, 2013|title=MacArthur Fellows: Meet the Class of 2013: Sara Seager|url=http://www.macfound.org/fellows/903/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121014006/https://www.macfound.org/fellows/903/|archive-date=January 21, 2021|access-date=September 25, 2013|website=[[MacArthur Foundation]]}}</ref> * {{Oficiala retejo|https://www.saraseager.com}} * [https://physics.mit.edu/faculty/sara-seager/ Sara Seager] ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]] * [http://www.thirteen.org/bigideas/seager.html Sara Seager] ĉe WNET [[Kategorio:Oficiroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj astronomoj]] [[Kategorio:Astrobiologoj]] [[Kategorio:Planedosciencistoj]] [[Kategorio:Kanadaj altlernejaj instruistoj]] i1axmidzia8qud1pxn8fs1q8432p5oj 9506172 9506170 2026-11-02T10:04:55Z Sj1mor 12103 9506172 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Sara SEAGER''' (naskita la 21-an de julio 1971 en [[Toronto]]) estas kanad-usona [[Astronomo|astronomino]] kaj [[Planedoscienco|planeda sciencistino]]. <ref name="NYT-201612072">{{cite news|last=Jones|first=Chris|date=December 7, 2016|title=The Woman Who Might Find Us Another Earth|work=The New York Times Magazine|url=https://www.nytimes.com/2016/12/07/magazine/the-world-sees-me-as-the-one-who-will-find-another-earth.html|url-status=live|access-date=December 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214062733/https://www.nytimes.com/2016/12/07/magazine/the-world-sees-me-as-the-one-who-will-find-another-earth.html|archive-date=February 14, 2021}}</ref> Ekde la 1-a de oktobro 2026 ŝi estas la Eminenta Profesoro de Norda Stelo ĉe sia studuniversitato, la [[Universitato de Toronto]], en la Kanada Instituto por Teoria Astrofiziko (CITA)),<ref>{{Cite web|date=25 September 2026|title=Incoming U of T professor Sara Seager named Eddie Goldenberg Distinguished Research Chair in Planetary and Molecular Sensing Technologies|url=https://www.chemistry.utoronto.ca/news/incoming-u-t-professor-sara-seager-named-eddie-goldenberg-distinguished-research-chair|access-date=24 October 2026|publisher=Faculty of Arts & Science, University of Toronto}}</ref><ref name="UToronto2">{{Cite news|date=November 12, 2025|title=Renowned planetary scientist Sara Seager joins U of T and the Canadian Institute for Theoretical Astrophysics as North Star Distinguished Professor|url=https://www.artsci.utoronto.ca/news/renowned-planetary-scientist-sara-seager-joins-u-t-and-canadian-institute-theoretical|access-date=October 7, 2026|work=Faculty of Arts & Science|language=en}}</ref> antaŭe pasiginte 20 jarojn kiel profesorino ĉe la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]]. <ref>{{Cite web|date=24 October 2026|year=2026|title=Sara Seager - Professor of Physics, Emerita (2006-2026) Class of 1941 Professor of Planetary Science, Emerita|url=https://physics.mit.edu/faculty/sara-seager/|publisher=MIT Department of Physics}}</ref> Seager estas konata pro sia laboro pri [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]] kaj iliaj atmosferoj. Ŝi estas la aŭtoro de du lernolibroj pri ĉi tiuj temoj,<ref>{{cite book|last=Seager|first=Sara|title=Exoplanet Atmospheres: Physical Processes|isbn=978-1-4008-3530-0|date=2010|publisher=Princeton University Press}}</ref><ref>{{cite book|last=Seager|first=Sara|title=Exoplanets|isbn=978-0-8165-2945-2|publisher=University of Arizona Press|date=2010}}</ref> kaj estis agnoskita pro sia esplorado fare de ''Popular Science'', <ref name="PopSci102">{{Cite news|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=September 13, 2006|title=The Fifth Annual Brilliant 10: Worms, planets, extra dimensions: just a few of the things that inspire the most creative young scientists of the year|url=https://www.popsci.com/scitech/article/2006-09/fifth-annual-brilliant-10/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000939/https://www.popsci.com/scitech/article/2006-09/fifth-annual-brilliant-10/|archive-date=January 21, 2021|access-date=March 30, 2021|website=[[Popular Science]]}}</ref> ''Discover Magazine'', <ref name="Discover202">{{Cite web|last1=Witman|first1=Sarah|last2=Grant|first2=Andrew|last3=Svoboda|first3=Elizabeth|date=November 20, 2008|title=20 Best Brains Under 40: Young innovators are changing everything from theoretical mathematics to cancer therapy|url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/20-best-brains-under-40|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109023436/http://www.discovermagazine.com/the-sciences/20-best-brains-under-40|archive-date=November 9, 2020|access-date=March 20, 2021|website=[[Discover (magazine)|Discover]]}}</ref> ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'', <ref name="Nature102">{{cite journal|last=Hand|first=Eric|date=December 21, 2011|title=Sara Seager: Planet seeker|journal=[[Nature (gazeto)|Nature]]|volume=480|issue=7378|pages=437–45|doi=10.1038/480437a|pmid=22193082|doi-access=free}}</ref> kaj ''[[Time|TIME Magazine]]''. <ref name="TIME252">{{cite magazine|last1=Bjerklie|first1=David|date=2012|title=The 25 Most Influential People in Space|url=http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|url-status=dead|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515121347/http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|archive-date=May 15, 2013}}</ref> Seager ricevis MacArthur-stipendion en 2013 pro ŝia teoria laboro pri detektado de kemiaj signaturoj en [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj]] atmosferoj kaj evoluigo de malaltkostaj spacobservatorioj por observi [[Pasado (astronomio)|planedajn transitojn]]. <ref name="MacArthur2">{{cite web|date=September 25, 2013|title=MacArthur Fellows: Meet the Class of 2013: Sara Seager|url=http://www.macfound.org/fellows/903/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121014006/https://www.macfound.org/fellows/903/|archive-date=January 21, 2021|access-date=September 25, 2013|website=[[MacArthur Foundation]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.saraseager.com}} * [https://physics.mit.edu/faculty/sara-seager/ Sara Seager] ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]] * [http://www.thirteen.org/bigideas/seager.html Sara Seager] ĉe WNET {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Seager, Sara}} [[Kategorio:Oficiroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj astronomoj]] [[Kategorio:Astrobiologoj]] [[Kategorio:Planedosciencistoj]] [[Kategorio:Kanadaj altlernejaj instruistoj]] 2c167k6g9xksz2mqhcz3jto5n169wl4 0 956266 9506179 2026-11-02T10:55:22Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Kestetoj el Römhild''' (germane: ''Römhilder Kästchen'') nomiĝas certaj lignaj kaj alabastraj kestoj ĉefe el la 17-a jarcento, kiuj ege similas unu al la aliaj. Ili tre verŝajne ĉiam estis produktataj en [[Römhild]]. == Formo kaj funkcio == Temas pri rektangulaj kaj fermeblaj ŝranketoj kun klapkovrilo,<ref>[https://onlinesammlung.focke-museum.de/exponate/1595 bildo el la interreta kolekto de Focke-muzeo]</ref><ref>[https://www.museen.thueringen.de/Obje..." 9506179 wikitext text/x-wiki '''Kestetoj el Römhild''' (germane: ''Römhilder Kästchen'') nomiĝas certaj lignaj kaj alabastraj kestoj ĉefe el la 17-a jarcento, kiuj ege similas unu al la aliaj. Ili tre verŝajne ĉiam estis produktataj en [[Römhild]]. == Formo kaj funkcio == Temas pri rektangulaj kaj fermeblaj ŝranketoj kun klapkovrilo,<ref>[https://onlinesammlung.focke-museum.de/exponate/1595 bildo el la interreta kolekto de Focke-muzeo]</ref><ref>[https://www.museen.thueringen.de/Objekt/DE-MUS-890615/lido/dc00000004 prezento sur ''museen.thueringen.de'']</ref> kun la jenaj mezuroj: larĝeco de 33 cm, profundeco de inter 20-25 cm, alteco de inter 17-18 cm. La vandoj de ĝi estas kunmetitaj laŭ bretkonstrumetrodo. La ligno estas nigrumita ("ebonigita") laŭ malfrurenesanca stilo. Sur ili troviĝas etaj kolonoj, arkadoj kaj alabastraj dekoracioj. Ilin ofte dividas tornitaj duonkolonetoj. Tiel iĝu impreso de aŭtentika [[ebeno]] respektive [[eburo]]. Interne estas ofte sekretaj fakoj, kromaj ujetoj kaj duobla malplofono. La internon kovras marmora papero (do kun kombita lanaĵo). El la konserviĝintaj objektoj dedukteblas la utiligo kiel ujo por gardi leterojn, skribilajn (i.a. ankaŭ inkujon), juvelaĵojn, altvaloraj objekt(et)oj. == Fabrikado kaj akceptiĝo == Ne tute 50 ekzempleroj troviĝas en muzeoj respektive en la artaĵa merkato. Unu el la plej malnovaj datas de 1558,<ref>muzeo ''Mainfränkisches Museum'' je [[Würzburg]], objekta n-ro H.6642</ref> dume la multo de la aliaj nedatitaj estas el la unua duono de la 17-a jarcento. Malfrua porgilda ujo de 1707 (germane: ''Zunftlade''), troviĝante en Würzburg, laŭ funkcio, tempo, stilo kaj formo tute alias. La termino ''Römhilder Kästchen'' ekzistis jam en 1900. Ankaŭ Römhild kiel malinkluziva produktejo verŝajnas. En ties ĉirkaŭaĵo estas ekspluatata alabastro kaj la artaĵoj konservitaj koncentriĝas pri [[turingio|Turingujo]] kaj [[Frankonio|Frakonujo]]. Kvankam la origino de la kestetoj normale ne postspureblas, kelkaj certe pli malproksiman originon havas: almenaŭ du el la Focke-muzeo je [[Bremeno]] ankaŭ originas el bremenaj burĝaj familioj.<ref> Noto de [[Johann Focke]] je objekto n-ro J.085c: "In Bremen für die Mitgift benutzt, früher häufig, jetzt seltener im Handel" (Bremene por dotoj: tiaĵoj pli frue ofte, nuntempe malofte surmerkate troveblas.</ref> == Literaturo == * Petra Arent: ''Funktion und Form der Römhilder Kästchen.'' Ungedruckte Diplomarbeit Fachhochschule Hildesheim, 1998 == Notoj == <references /> [[Kategorio:Artaĵoj]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Kestoj]] p38fq20w9rlrxbcblrl5a9p07ivrcuo 9506180 9506179 2026-11-02T10:55:58Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9506180 wikitext text/x-wiki '''Kestetoj el Römhild''' (germane: ''Römhilder Kästchen'') nomiĝas certaj lignaj kaj alabastraj kestoj ĉefe el la 17-a jarcento, kiuj ege similas unu al la aliaj. Ili tre verŝajne ĉiam estis produktataj en [[Römhild]]. == Formo kaj funkcio == Temas pri rektangulaj kaj fermeblaj ŝranketoj kun klapkovrilo,<ref>[https://onlinesammlung.focke-museum.de/exponate/1595 bildo el la interreta kolekto de Focke-muzeo]</ref><ref>[https://www.museen.thueringen.de/Objekt/DE-MUS-890615/lido/dc00000004 prezento sur ''museen.thueringen.de'']</ref> kun la jenaj mezuroj: larĝeco de 33 cm, profundeco de inter 20-25 cm, alteco de inter 17-18 cm. La vandoj de ĝi estas kunmetitaj laŭ bretkonstrumetrodo. La ligno estas nigrumita ("ebonigita") laŭ malfrurenesanca stilo. Sur ili troviĝas etaj kolonoj, arkadoj kaj alabastraj dekoracioj. Ilin ofte dividas tornitaj duonkolonetoj. Tiel iĝu impreso de aŭtentika [[ebeno]] respektive [[eburo]]. Interne estas ofte sekretaj fakoj, kromaj ujetoj kaj duobla malplofono. La internon kovras marmora papero (do kun kombita lanaĵo). El la konserviĝintaj objektoj dedukteblas la utiligo kiel ujo por gardi leterojn, skribilajn (i.a. ankaŭ inkujon), juvelaĵojn, altvaloraj objekt(et)oj. == Fabrikado kaj akceptiĝo == Ne tute 50 ekzempleroj troviĝas en muzeoj respektive en la artaĵa merkato. Unu el la plej malnovaj datas de 1558,<ref>muzeo ''Mainfränkisches Museum'' je [[Würzburg]], objekta n-ro H.6642</ref> dume la multo de la aliaj nedatitaj estas el la unua duono de la 17-a jarcento. Malfrua porgilda ujo de 1707 (germane: ''Zunftlade''), troviĝante en Würzburg, laŭ funkcio, tempo, stilo kaj formo tute alias. La termino ''Römhilder Kästchen'' ekzistis jam en 1900. Ankaŭ Römhild kiel malinkluziva produktejo verŝajnas. En ties ĉirkaŭaĵo estas ekspluatata alabastro kaj la artaĵoj konservitaj koncentriĝas pri [[turingio|Turingujo]] kaj [[Frankonio|Frakonujo]]. Kvankam la origino de la kestetoj normale ne postspureblas, kelkaj certe pli malproksiman originon havas: almenaŭ du el la Focke-muzeo je [[Bremeno]] ankaŭ originas el bremenaj burĝaj familioj.<ref> Noto de [[Johann Focke]] je objekto n-ro J.085c: "In Bremen für die Mitgift benutzt, früher häufig, jetzt seltener im Handel" (Bremene por dotoj: tiaĵoj pli frue ofte, nuntempe malofte surmerkate troveblas.</ref> == Literaturo == * Petra Arent: ''Funktion und Form der Römhilder Kästchen.'' Ungedruckte Diplomarbeit Fachhochschule Hildesheim, 1998 == Notoj == <references /> [[Kategorio:Artaĵoj]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Mebloj]] 5v9ojkzfkhonr4uynmpp6rme2baj37g 9506182 9506180 2026-11-02T10:57:34Z Tirolischleioans 254019 /* Fabrikado kaj akceptiĝo */ 9506182 wikitext text/x-wiki '''Kestetoj el Römhild''' (germane: ''Römhilder Kästchen'') nomiĝas certaj lignaj kaj alabastraj kestoj ĉefe el la 17-a jarcento, kiuj ege similas unu al la aliaj. Ili tre verŝajne ĉiam estis produktataj en [[Römhild]]. == Formo kaj funkcio == Temas pri rektangulaj kaj fermeblaj ŝranketoj kun klapkovrilo,<ref>[https://onlinesammlung.focke-museum.de/exponate/1595 bildo el la interreta kolekto de Focke-muzeo]</ref><ref>[https://www.museen.thueringen.de/Objekt/DE-MUS-890615/lido/dc00000004 prezento sur ''museen.thueringen.de'']</ref> kun la jenaj mezuroj: larĝeco de 33 cm, profundeco de inter 20-25 cm, alteco de inter 17-18 cm. La vandoj de ĝi estas kunmetitaj laŭ bretkonstrumetrodo. La ligno estas nigrumita ("ebonigita") laŭ malfrurenesanca stilo. Sur ili troviĝas etaj kolonoj, arkadoj kaj alabastraj dekoracioj. Ilin ofte dividas tornitaj duonkolonetoj. Tiel iĝu impreso de aŭtentika [[ebeno]] respektive [[eburo]]. Interne estas ofte sekretaj fakoj, kromaj ujetoj kaj duobla malplofono. La internon kovras marmora papero (do kun kombita lanaĵo). El la konserviĝintaj objektoj dedukteblas la utiligo kiel ujo por gardi leterojn, skribilajn (i.a. ankaŭ inkujon), juvelaĵojn, altvaloraj objekt(et)oj. == Fabrikado kaj akceptiĝo == Ne tute 50 ekzempleroj troviĝas en muzeoj respektive en la artaĵa merkato. Unu el la plej malnovaj datas de 1558,<ref>muzeo ''Mainfränkisches Museum'' je [[Würzburg]], objekta n-ro H.6642</ref> dume la multo de la aliaj nedatitaj estas el la unua duono de la 17-a jarcento. Malfrua porgilda ujo de 1707 (germane: ''Zunftlade''), troviĝante en Würzburg, laŭ funkcio, tempo, stilo kaj formo tute alias. La termino ''Römhilder Kästchen'' ekzistis jam en 1900. Ankaŭ Römhild kiel malinkluziva produktejo verŝajnas. En ties ĉirkaŭaĵo estas ekspluatata alabastro kaj la artaĵoj konservitaj koncentriĝas pri [[turingio|Turingujo]] kaj [[Frankonio|Frakonujo]]. Kvankam la origino de la kestetoj normale ne postspureblas, kelkaj certe pli malproksiman originon havas: almenaŭ du el la Focke-muzeo je [[Bremeno]] ankaŭ originas el bremenaj burĝaj familioj.<ref> Noto de [[Johann Focke]] je objekto n-ro J.085c: "In Bremen für die Mitgift benutzt, früher häufig, jetzt seltener im Handel" (Bremene por dotoj: tiaĵoj pli frue ofte, nuntempe malofte surmerkate troveblas.</ref> Kelkaj kestoj spekteblas je [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|muzeo Glücksburg]]. == Literaturo == * Petra Arent: ''Funktion und Form der Römhilder Kästchen.'' Ungedruckte Diplomarbeit Fachhochschule Hildesheim, 1998 == Notoj == <references /> [[Kategorio:Artaĵoj]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Mebloj]] tk8bvn3dtw2kgj2fg8fach6pt15llfs 9506184 9506182 2026-11-02T10:59:52Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Kestetoj el Römhild]] al [[Kesteto el Römhild]] 9506182 wikitext text/x-wiki '''Kestetoj el Römhild''' (germane: ''Römhilder Kästchen'') nomiĝas certaj lignaj kaj alabastraj kestoj ĉefe el la 17-a jarcento, kiuj ege similas unu al la aliaj. Ili tre verŝajne ĉiam estis produktataj en [[Römhild]]. == Formo kaj funkcio == Temas pri rektangulaj kaj fermeblaj ŝranketoj kun klapkovrilo,<ref>[https://onlinesammlung.focke-museum.de/exponate/1595 bildo el la interreta kolekto de Focke-muzeo]</ref><ref>[https://www.museen.thueringen.de/Objekt/DE-MUS-890615/lido/dc00000004 prezento sur ''museen.thueringen.de'']</ref> kun la jenaj mezuroj: larĝeco de 33 cm, profundeco de inter 20-25 cm, alteco de inter 17-18 cm. La vandoj de ĝi estas kunmetitaj laŭ bretkonstrumetrodo. La ligno estas nigrumita ("ebonigita") laŭ malfrurenesanca stilo. Sur ili troviĝas etaj kolonoj, arkadoj kaj alabastraj dekoracioj. Ilin ofte dividas tornitaj duonkolonetoj. Tiel iĝu impreso de aŭtentika [[ebeno]] respektive [[eburo]]. Interne estas ofte sekretaj fakoj, kromaj ujetoj kaj duobla malplofono. La internon kovras marmora papero (do kun kombita lanaĵo). El la konserviĝintaj objektoj dedukteblas la utiligo kiel ujo por gardi leterojn, skribilajn (i.a. ankaŭ inkujon), juvelaĵojn, altvaloraj objekt(et)oj. == Fabrikado kaj akceptiĝo == Ne tute 50 ekzempleroj troviĝas en muzeoj respektive en la artaĵa merkato. Unu el la plej malnovaj datas de 1558,<ref>muzeo ''Mainfränkisches Museum'' je [[Würzburg]], objekta n-ro H.6642</ref> dume la multo de la aliaj nedatitaj estas el la unua duono de la 17-a jarcento. Malfrua porgilda ujo de 1707 (germane: ''Zunftlade''), troviĝante en Würzburg, laŭ funkcio, tempo, stilo kaj formo tute alias. La termino ''Römhilder Kästchen'' ekzistis jam en 1900. Ankaŭ Römhild kiel malinkluziva produktejo verŝajnas. En ties ĉirkaŭaĵo estas ekspluatata alabastro kaj la artaĵoj konservitaj koncentriĝas pri [[turingio|Turingujo]] kaj [[Frankonio|Frakonujo]]. Kvankam la origino de la kestetoj normale ne postspureblas, kelkaj certe pli malproksiman originon havas: almenaŭ du el la Focke-muzeo je [[Bremeno]] ankaŭ originas el bremenaj burĝaj familioj.<ref> Noto de [[Johann Focke]] je objekto n-ro J.085c: "In Bremen für die Mitgift benutzt, früher häufig, jetzt seltener im Handel" (Bremene por dotoj: tiaĵoj pli frue ofte, nuntempe malofte surmerkate troveblas.</ref> Kelkaj kestoj spekteblas je [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|muzeo Glücksburg]]. == Literaturo == * Petra Arent: ''Funktion und Form der Römhilder Kästchen.'' Ungedruckte Diplomarbeit Fachhochschule Hildesheim, 1998 == Notoj == <references /> [[Kategorio:Artaĵoj]] [[Kategorio:Römhild]] [[Kategorio:Mebloj]] tk8bvn3dtw2kgj2fg8fach6pt15llfs 0 956267 9506185 2026-11-02T10:59:53Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Kestetoj el Römhild]] al [[Kesteto el Römhild]] 9506185 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kesteto el Römhild]] o63cr7uttdazxy9ya38pl7nlqlmfyqj 0 956268 9506188 2026-11-02T11:15:49Z Crosstor 3176 instruisto 9506188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1859|5|22}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Hudja|Gödényháza]] |dato de morto = {{mortotago|}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Debrecen]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [bokEnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bökényi Dániel''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref> hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1859|5|22}} en [[Hudja|Gödényháza]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Hudja]] en [[Ukrainio]]), li mortis {{mortotago|1951|1|4}} en [[Debrecen]] ([[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} finis la necesajn edukadojn en [[Máramarossziget]], kie li vivis ekde 1872, fine li akiris pedagogian [[licenco]]n en [[1879]]. Post la licenco li instruis 4 jarojn en [[bazlernejo]] de [[Visk]], poste en simila lernejo en Máramarossziget. Li estis levita lernejestro en 1894. Pro alveno de la rumana armeo li perdis sian postenon, tial li translokiĝis al restHungario. Lia edzino naskis filinon, baldaŭ {{Paĝonomo}} vidviĝis en 1941. == Elektitaj kontribuoj == * ''A magyar ABC-és könyvek történeti fejlődése a legrégibb időktől napjainkig.'' ([[monografio]], 1891) * ''Emléklapok a szabadságharc történetéből. [Szíjártó Lajosról.]'' (1898) * ''Az államnyelv, avagy „nyelvében él a nemzet”.'' (1904) * ''Eötvös és a nemzeti nevelésügy.'' (1914) * ''A trianoni határon innen és túl.'' (1928) * ''Emlékezés Kállay Istvánra. Nevelési-oktatási körkép.'' (1943) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/b-79D0E/bokenyi-daniel-7DB68/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bokenyi-daniel-494eb biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bokenyi Daniel}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} fhe11l7g9i8m9eavaqlle6ral4ek5b3 9506189 9506188 2026-11-02T11:24:31Z Crosstor 3176 9506189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1859|5|22}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Hudja|Gödényháza]] |dato de morto = {{mortotago|1951|1|4}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Debrecen]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [bokEnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bökényi Dániel''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref> hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1859|5|22}} en [[Hudja|Gödényháza]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Hudja]] en [[Ukrainio]]), li mortis {{mortotago|1951|1|4}} en [[Debrecen]] ([[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} finis la necesajn edukadojn en [[Máramarossziget]], kie li vivis ekde 1872, fine li akiris pedagogian [[licenco]]n en [[1879]]. Post la licenco li instruis 4 jarojn en [[bazlernejo]] de [[Visk]], poste en simila lernejo en Máramarossziget. Li estis levita lernejestro en 1894. Pro alveno de la rumana armeo li perdis sian postenon, tial li translokiĝis al restHungario. Lia edzino naskis filinon, baldaŭ {{Paĝonomo}} vidviĝis en 1941. == Elektitaj kontribuoj == * ''A magyar ABC-és könyvek történeti fejlődése a legrégibb időktől napjainkig.'' ([[monografio]], 1891) * ''Emléklapok a szabadságharc történetéből. [Szíjártó Lajosról.]'' (1898) * ''Az államnyelv, avagy „nyelvében él a nemzet”.'' (1904) * ''Eötvös és a nemzeti nevelésügy.'' (1914) * ''A trianoni határon innen és túl.'' (1928) * ''Emlékezés Kállay Istvánra. Nevelési-oktatási körkép.'' (1943) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/b-79D0E/bokenyi-daniel-7DB68/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bokenyi-daniel-494eb biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bokenyi Daniel}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} tucqj5kxm8bw4l3dbnwmipxjjjkffjj