Vikifontaro eowikisource https://eo.wikisource.org/wiki/Vikifontaro:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikifontaro Vikifontaro diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Aŭtoro Aŭtoro-Diskuto Paĝo Paĝo-Diskuto Indekso Indekso-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 104 45300 127292 127291 2026-10-24T20:34:01Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude>sufikson ''et'', kiu ŝajnas al ni tute taŭga, ĉar la franca « ''{{Lang|fr|bleuâtre}}'' » signifas: « kiu estas preskaŭ sed ne plene, ne vere blua, do ''blueta'' »; tute same kiel ''varmeta'' signifas: « kiu estas preskaŭ sed ne plene, ne vere varma »? Nun ni transiras al la substantivaj afiksoj, kiuj povas ankaŭ dividiĝi en du klasojn: 1{{o}} Afiksoj por devenigi nomojn de aferoj, objektoj. 2{{o}} Afiksoj por devenigi nomojn de personoj (aŭ eĉ de bestoj). En la unua klaso troviĝas: 1{{o}} Sufikso por substantivigi abstraktajn kvalitojn kaj fari el ili kvazaŭ nemateriajn aferojn, spiritajn objektojn: kaj tiu estas la sufikso ''ec'', kiu kuniĝas prefere kun adjektivaj radikoj, kiel ekz.: ''boneco'', ''varmeco'', k. t. p., sed kiu povas ankaŭ kuniĝi kun substantivaj radikoj, kiel ekz.: ''homeco, dieco'', kaj eĉ kun verboj, kiel ekz.: ''videco, voleco'' (precipe en kunmetitaj formoj: ''klarvideco, senvoleco'', k. t. p.), kredeble en tiuj lastaj okazoj pere de la substantivaj kaj verbaj adjektivoj; ''homo, dia, vida (klarvida), vola'' ''(senvola)'', k. t. p. Tiu sufikso, kiel oni vidas, estas kvazaŭ meza inter la ĵusantaŭaj kaj la sekvantaj. Ĝi servas por fari ''abstraktajn'' suubstantivojn. 2{{o}} Sufikso por nomi aferojn, objektojn (ĉu materiajn ĉu eĉ spiritajn, moralajn sed ĉiuokaze konsideratajn kiel ekzistantajn per si mem) laŭ unu el iliaj ĉefaj kvalitoj, elementoj aŭ agoj, uzoj, k. t. p.; kaj tiu ĉi estas la sufikso ''aĵ'', kiu havas la ĝeneralan sencon de afero, objekto (ne, kiel oni tro ofte diras, ''materia'', sed ''konkreta'') kaj servas do por elfari ''konkretajn'' substantivojn. Ekz.: ''blankaĵo, altaĵo, bonaĵo'', ''diaĵo, amikaĵo, laktaĵo, porkaĵo, lanaĵo, feraĵo'', ''trinkaĵo, manĝaĵo, vidaĵo'', k. t. p.<noinclude><references/></noinclude> 3ehehkn549kncjdiy6v2kjfbvm9nk08 104 45301 127293 2026-10-24T20:44:28Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude><nowiki /> 3{{o}} Sufikso por nomi specialan klason de aferoj, objektoj, aĵoj, t. e. ĉiujn aĵojn, kiuj estas difinitaj por helpi al ia faro, ĉiujn instrumentojn, ĉu naturajn, ĉu artajn. Tio estas la sufikso ''il'', kiu kuniĝas ekskluzive kun verbaj radikoj, kiel ekz. ''flugilo'', ''naĝilo, komunikilo, propagandilo'', k. t. p. Ĝi estas do malpli ĝenerala kaj pli preciza ol ''aĵ'', kvankam en kelkaj okazoj ne estas tre facile scii, kiun el ili oni devas prefere uzi: Ekz.: ''Via lasta parolado estis tre'' ''bona propagandaĵo kaj povos esti por ni tre efika'' ''propagandilo''. 4{{o}} Sufikso por nomi specialan klason de aĵoj, kiuj entenas en si aŭ portas sur si pli malpli grandan amason da aliaj aĵoj de difinita speco; kaj tio ĉi estas la sufikso ''uj'', kiu kuniĝas precipe kun substantivaj radikoj, kaj servas praktike por elfari nomojn ĉu de mebloj, kestoj, vazoj, k. t. p., kiel ekz. ''telerujo, ĉifonujo, abelujo, supujo, piprujo'', ĉu de arboj, kiel ''pomujo, ĉerizujo'', ĉu de landoj (sed ''nur'' kiam oni nomas landon per la nomo de la gento aŭ nacio ĝin loĝanta), kiel ekz. ''Francujo, Germanujo'', ''Anglujo'', k. t. p. Oni trovas ĝin pli malofte kombinita kun verba radiko, kiel ekz. ''manĝujo, trinkujo, knedujo'', k. t. p. 5{{o}} Sufikso por nomi specialan klason de ''ujoj'' kiuj entenas aŭ portas nur unu aĵon de difinita speco, kies ekstremaĵo restas libera. Ĝi estas la sufikso ''ing'', kiu kombiniĝas preskaŭ ekskluzive kun substantivaj radikoj, kiel ekz. ''cigaringo, kandelingo, piedingo'', ''fingringo'', k. t. p. (tamen oni trovas ankaŭ ''pendingo''.) 6{{o}} Sufikso por nomi ĉiun kolekton de aferoj aŭ estaĵoj samspecaj konsiderataj kiel kunestantaj. Ĝi estas la sufikso ''ar'', kiu kombiniĝas ekskluzive kun<noinclude><references/></noinclude> f143s3kopll4xsgpeoo7ih91h1saqky 104 45302 127294 2026-10-24T20:54:21Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude>substantivaj radikoj kiel ekz. ''arbaro, domaro, vagonaro'', ''foliaro, bovaro, gazetaro'', k. t. p. 7{{o}} sufikso por nomi elementon, parton konsistigan de objekto. Ĝi estas la sufikso ''er'', kontraŭparto de la sufikso ''ar'', kiu same kiel ĝi kombiniĝas ekskluzive kun substantivaj radikoj, kiel ekz. ''akvero, fajrero'', ''pluvero, neĝero'', k. t. p. 8{{o}} Sufikso por nomi ĉiun lokon difinitan ĉu por ia ago, ĉu por ia speco de aferoj, bestoj aŭ personoj. ĝi estas la sufikso ''ej'', kiu kombiniĝas kun verbaj aŭ substantivaj radikoj, pli malofte kaj, ŝajnas, malpli ĝuste, kun adjektivaj, kiel ekz. ''lernejo, preĝejo'', ''kuirejo, ĉevalejo, bovejo, hundejo, konsulejo, ambasadorejo'', ''sekretariejo, densejo'', k. t. p. Kelkaj ne tre bone distingas tiun ĉi sufikson de la sufikso ''uj''; kaj efektive ili havas inter si kelke da analogeco, precipe se oni konsideras la lastan en la nomoj de landoj, ''Anglujo, Francujo'', k. t. p.; sed la ĉefa diferenco estas, ke ''ujo'' estas efektiva, materia, kvazaŭ fizika objekto, samspeca kiel meblo, kesto, sako, arbo, k. t. p., dum ''ejo'' estas nur loko, spaco, sekve io idea kaj kvazaŭ geometria. Ekz. ''abelujo'' estas la kesto-dometo, en kiu loĝas la abeloj; ''abelejo'' estas la loko en la ĝardeno, kie kunlokiĝas la abelujoj aŭ kunvenas kaj libere vivas inter si la abeloj. Abelujon oni povas tuŝi, porti, renversi, k. t. p., tute ne abelejon. Restas nun por ekzameni la sufiksojn uzatajn por elfari nomojn de personoj. La plej ĝenerala el ĉiuj, kiu respondas al la sufikso ''aĵ'' inter la aferaj nomsufiksoj, estas la sufiksa ''ul'', kiu signifas persono, vivanta individuo, same kiel ''aĵ'', signifas objekto, nevivanta afero. Ĝi aliĝas kun radikoj verbaj, substantivaj, kaj adjektivaj sed<noinclude><references/></noinclude> 85utuwptkfk78kc3x11pl5zyu94ccvz 104 45303 127295 2026-10-24T21:02:17Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude>prefere kun tiuj du lastaj; ekz. ''bonulo, dormulo'', ''garantiulo, ĝibulo, religiulo, ftizulo, blindulo, riĉulo'', k. t. p. Efektive la participaj finiĝoj ''ant, int, ont, at'', ''it, ot'', plej ofte konkurencas kun ĝi por la kombiniĝo kun verbaj radikoj: oni trovas pli ofte ''dormanto'', ''leganto'', ol ''dormulo, legulo'', k. t. p. Sed inter la « uloj » estas kategorioj, kiuj ebligas pli precizan montron de la nomataj personoj. Unu el ili estas la profesio, la kutima okupiĝo, kaj al ĝi respondas la sufikso ''ist'', kiu kombiniĝas kun radikoj jen verbaj, jen substantivaj: kiel ekzemple ''kuiristo'', ''forĝisto, plugisto, panisto, viandisto, dentisto'', k. t. p. Dua estas la societo, al kiu la nomita persono apartenas, la doktrino kiun ĝi sekvas; kaj al tiu kategorio respondas la sufikso ''an'', kiu kombiniĝas nur kun radikoj substantivaj, ĉu de aferoj (societo, lando, doktrino), ĉu de personoj (religiestro, skolestro, k. t. p.), kiel ekz. ''familiano, grupano, urbano, aziano'', ''afrikano, samreligiano, samideano, kristano, mahometano'', k. t. p. Ni povas tamen rimarkigi, ke pro troa obeemo al la kapricaj kutimoj de la naciaj lingvoj, tiun lastan sufikson ter ofte kaj tute erare anstataŭas la antaŭa. Oni ne diras ''kongresisto'' anstataŭ ''kongresano'', sed oni ne hezitas diri ''esperantisto'', kiam la ĝusta vorto estus sendube ''esperantano''; ''budhisto, kalvinisto'', anstataŭ ''budhano, kalvinano'', simile al ''kristano, luterano'', k. t. p. Apud tiuj sufiĉe ĝeneralaj afiksoj havas lokon pli specialaj, kiel ''estr, ĉef, in, id, edz, bo, ge, ĉj, nj'', k. t. p., kiuj aliĝas nur al substantivoj por elfari nomojn de personoj, individuoj, konsiderataj laŭ iliaj sociaj aŭ familiaj interrilatoj: ekz. ''regnestro'', ''imperiestro, ĉefministro, ĉefepiskopo, patrino, reĝido'',<noinclude><references/></noinclude> 1obaa18144b2f3oiliflns37c1ukaia 104 45304 127296 2026-10-24T21:10:54Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude>''reĝinedzo, bofilo, gefratoj, paĉjo, Joĉjo, panjo, Manjo'', k. t. p. {{c|IV}} Nun la demando estas, ĉu estas necese aldoni novajn substantivajn sufiksojn al la ĉi supra listo. Ekzamenante la internaciajn vortojn de substantiva speco prunteprenitajn de Esperanto el la ĉefaj kulturaj lingvoj, ni konstatas, ke multaj el ili prezentas konstantajn finiĝojn tute similajn al sufiksoj<ref>Oni trovos en la ''Postparolo'' plenan teorion pri konstantaj aŭ komunaj finiĝoj kaj iliaj diferencoj rilate al sufiksoj.</ref>; kaj tiuj kvazaŭsufiksoj estas ''acio, ismo'', kaj ''oro'' (tiu ĉi lasta ankaŭ sub la formo ''atoro''). Ni citu kiel ekzemplojn: ''abnegacio, administracio'', ''arbitracio, civilizacio, deklaracio, delegacio, disertacio'', k. t. p.; ''absolutismo, alkoholismo, anakronismo, anarkiismo'', ''antagonismo, asketismo, ateismo, katolicismo'', k. t. p.; ''administratoro, aktoro, ambasadoro, iniciatoro'', ''profesoro, direktoro'', k. t. p. Ĉu, anstataŭ multigi senfine tiaspecajn nomojn, ne estas pli bone ilin devenigi regule de pli simplaj radikoj, akceptante la finiĝojn ''acio, ismo'', kaj ''oro'' (aŭ ''atoro'') kiel efektivajn sufiksojn? Des pli ke tiuj simplaj radikoj jam troviĝas plej ofte en la Esperanta vortaro. Ekzemple, flanke de ''administracio'', ''absolutismo, administratoro, civilizacio, alkoholismo'', ''deklaracio, delegacio, anarkiismo, asketismo'', ''iniciatoro, direktoro'', ni havas ankaŭ la pli simplajn vortojn: ''absoluta, administri, civilizi, alkoholo'', ''deklari, delegi, anarkio, asketo, iniciati, direkti'', k. t. p.<noinclude><references/></noinclude> 7zu4hb3ix1sy8ubzllbrrff7ig0o0e9 104 45305 127297 2026-10-24T21:20:25Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude><nowiki /> Bedaŭrinde tiu paraleleco ne ĉiam ekzistas: ekzemple ni ne havas la simplajn radikojn ''abneg'', ''disert, anakron, antagon, ate, ambasad, profes'', k. t. p. por respondi al ''abneg’acio, disert’acio'', ''anakron’ismo, antagon’ismo, ate’ismo, ambasad’oro'', ''profes’oro'', k. t. p. Plie la senco de tiuj kvazaŭsufiksoj ne povas esti difinita laŭ unuforma kaj konstanta maniero. Ekzemple ''acio'' havas tre ofte la saman sencon kiel la verba sufikso ''ad'': ''navigacio'' plene egalvaloras ''ŝipveturado''; ''abnegacio'' povus tradukiĝi per ''sinforgesado'', k. t.p.; sed en aliaj okazoj ĝi havas la sencon jen de ''antaro'', jen de ''ejo''. ''Administracio'', kiam ĝi ne signifas ''administrado'', signifas aŭ ''administrantaro'' aŭ ''administrejo'': ŝajnas do tre malfacile uzi tiun finiĝon kiel efektivan sufikson. Sed estus sendube pli bone, se oni anstataŭigus ĝin, kiel eble plej ofte, per la veraj Esperantaj sufiksoj: se oni dirus: ''administro'', ''administrado, administrantaro, administrejo''; ''deklaro'', ''deklarado, deklaraĵo''; ''civilizo, civilizado, civilizeco'', ''civiliziteco, civilizitaro'', k. t. p. anstataŭ ''administracio'', ''deklaracio, civilizacio''; eĉ se oni ĉiam elektus kiel radikojn la pli simplajn formojn, kiel ekzemple ''abneg, disert'', k. t. p. anstataŭ ''abnegacio, disertacio'', k. t. p. Same ''ism'' havas en la naciaj lingvoj tre diversajn sencojn. Ŝajnas, unuavide, ke en ili ĝi respondas tre ofte al la sufikso ''ist'': france ''bouddhisme'', ''bouddhiste''; ''calvinisme, calviniste'', k. t. p.; ĉar en tiuj lingvoj ''ist'' ne signifas nur, kiel en Esperanto, profesian, kutiman okupiĝon, sed ankaŭ pli ofte komunan kredon, doktrinon. Kvankam nur erare oni uzis en Esperanto la sufikson ''ist'' por signifi « partiano de ia politika, religia aŭ filozofia<noinclude><references/></noinclude> bi55oc4ekg1qewl7mpd4jls8ksdooz9 104 45306 127298 2026-10-24T21:30:42Z Lepticed7 3194 /* Provlegita */ 127298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Lepticed7" /></noinclude>doktrino » kaj la ĝusta sufikso en tiu okazo estas ''an'', tamen la sufikso ''ism'' povus esti proponata por signifi « doktrinon, sistemon sekvatan de ia anaro. » Ekz. ''platonismo'', doktrino de Platono aŭ de la Platonanoj; ''aristotelismo'', doktrino de Aristotelo aŭ de la Aristotelanoj; ''mahometismo'', doktrino de Mahometo aŭ de la Mahometanoj; ''budhismo'', doktrino de Budho aŭ de la Budhanoj, (ne Budhistoj), k. t. p. Bedaŭrinde ''ism'' signifas ankaŭ multajn aliajn aferojn krom doktrino. En ''alkoholismo'', ''artritismo'', k. t. p. ĝi signifas ian econ aŭ emon de homa temperamento. Ĉu ''alkoholismo'', ''artritismo'', ne egalvaloras ''alkoholuleco, artrituleco''? En ''magnetismo, organismo'', ĝi havas ankoraŭ malsimilajn sencojn: ''magnetismo'' estas ĉu magneta forto, ĉu magneta fenomenaro; kaj tre certe ''organismo'' ne estas io alia ol ''organaro''. Pro tiaj kaŭzoj estas tre malfacile uzi ''ism'' kiel difinitan sufikson, kaj eĉ ŝajnas dezirinde, ke oni kiel eble plej evitu enkonduki sen neceso novajn radikojn kun ''isma'' finiĝo. Pri ''oro, atoro'', la ĉefa kontraŭparolo estas, ke ĝi senutile duobligas la jam ekzistantajn ''anto, ulo, isto''; ĉar ĝi havas tute la saman sencon. Kio estas ''administratoro'', ''iniciatoro, redaktoro, direktoro'', k. t. p. se ne ''administranto, iniciatanto'' aŭ ''iniciatulo, redaktisto'' aŭ ''redaktanto, direktanto'' aŭ ''direktisto'', k. t. p.? Sed tio ĉi ankaŭ oni povus esprimi la deziron, ke la verkistoj kaj vortaristoj ne enkonduku sen efektiva bezono novajn nomojn kun « atora » finiĝo kaj preferu aligi al simplaj radikoj la klasikajn esperantajn finiĝojn. Oni povas tamen diri, por senkulpigi kiel eble la enŝovigon de tiuj « aciaj », « ismaj » kaj « atoraj » formoj en la Esperanto vortaro, unue ke ili estas<noinclude><references/></noinclude> 3xu7f8dkmk6ge82usw4wv7gmqw1xuqd