Vikifontaro eowikisource https://eo.wikisource.org/wiki/Vikifontaro:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikifontaro Vikifontaro diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Aŭtoro Aŭtoro-Diskuto Paĝo Paĝo-Diskuto Indekso Indekso-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 104 29466 127525 99807 2026-11-05T14:49:56Z Castelobranco 7 127525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="HenriLeFoll" />{{c|- 4 -}}</noinclude>''sama ideo en la sama vorto, kaj oni ne devas enkonduki en la vorton fremdajn ideojn ne entenatajn en la ideo esprimota''. {{e|3}} Por ebligi aplikon de tiuj du fundamentaj principoj, l’Akademio opinias ke oni devas doni al la finiĝoj ''-o, -a, -i, -e'', ne nur gramatikan rolon, sed ankaŭ difinitan logikan sencon, jene: ''Finiĝo -o'' (substantiva) enhavas la ĝeneralan sencon de ''ento''<ref>(Fr.) ''{{Lang|fr|entité}}'', (A.) ''{{Lang|en|entity}}''.</ref>, tiu ento estante ĉu ''persono, viva estulo (-ul)'', ĉu ''ento abstrakta'' aŭ ''materia (-aĵ)''. ''Finiĝo -a'' (adjektiva) enhavas la ĝeneralan ideon de ''kvalito (-ec)'', aŭ de ''rilate al''. ''Finiĝo -i'' (verba) enhavas<ref>Kompreneble kiam ni diras ''finiĝo -i'', tio signifas ne nur la finiĝon infinitivan sed ankaŭ ĉiujn verbajn finiĝojn ''-as, -is, -os, -us'', ktp., inkluzive la participajn.</ref> la ĝeneralan ideon de ''ago'' aŭ ''stato (-ad)''. ''Finiĝo -e'' (adverba) enhavas la ĝeneralan ideon de ''maniero''. La ĉi supraj difinoj ebligas la starigon de egalaĵoj inter la kvar finiĝoj kaj la kvar ĝeneralaj sufiksoj, jene: {| style="text-align: center;" align="center" cellpadding="10px" |- | {| | -''o'' | <math>=</math> {{Krampo|2.5|l}} | -''ul'' <br> -''aĵ''' |, |} | -''a'' <math>=</math>-''ec'', | -''i'' <math>=</math>-''ad''. |} {{e|4}} Por interkompari finiĝojn, sufiksojn kaj vortradikojn, laŭ vidpunkto de la ''ĝeneralaj'' ideoj en ili entenataj, estas necese klasi la afiksojn kaj la radikojn laŭ la samaj klasoj ol la finiĝoj. Tio estas facila por la vortradikoj, ĉar en la ''Universala Vortaro'' la radikoj jam havas gramatikan karakteron, (substantivan, adjektivan aŭ verban), jene: {| style="text-align: center; border-top: double 5px" |- | colspan="2"| {{a|1}} {{sc|klaso}}<br>''Substantivaj''<br>{{Krampo|10|u}} | rowspan="2"| {{a|2}} {{sc|klaso}}<br>''Adjektivaj (-ec)'' | rowspan="2"| {{a|3}} {{sc|klaso}}<br>''Verbaj (-ad)'' | rowspan="2"| {{a|4}} {{sc|klaso}}<br>''Adverboj,''<br>''Prepozicioj, ktp.'' |- | ''Grupo -ul'' | ''Grupo -aĵ'' |- style="border: solid 5px;" | '''abat''' || '''abi''' || '''-a''' || '''abon''' || '''adiaŭ''' |- | '''abel''' || '''abomen''' || '''acid''' || '''aĉet''' || '''ajn''' |- | '''agl''' || '''ablativ''' || '''afabl''' || '''-ad''' || '''al''' |- | '''akar''' || '''abrikot''' || '''agrabl''' || '''adminstr''' || '''almenaŭ''' |- | '''akcipitr''' || '''absces''' || '''akr''' || '''admir''' || '''ambaŭ''' |- | '''akrid''' || '''absint''' || '''ali''' || '''admon''' || '''ankaŭ''' |- | '''alaŭd''' || '''acer''' || '''alt''' || '''ador''' || '''ankoraŭ''' |- | '''alcion''' || '''adjektiv''' || '''antikv''' || '''adult''' || '''anstataŭ''' |- | '''alk''' || '''adverb''' || '''apart''' || '''afekt''' || '''antaŭ''' |- | '''amik''' || '''aer''' || '''arbitr''' || '''ag''' || '''apenaŭ''' |- | '''-an''' || '''afer''' || '''arogant''' || '''agord''' || '''apud''' |- | '''anas''' || '''aĝ''' || '''atent''' || '''akcel''' || '''aŭ''' |- | '''anĝel''' || '''agac''' || '''avar''' || '''akcept''' || '''baldaŭ''' |- | '''angil''' || '''-aĵ''' || '''avid''' || '''akir''' || '''bo-''' |- | '''anser''' || '''ajl''' || '''bel''' || '''akompan''' || '''ĉar''' |- | '''apr''' || '''akcent''' || '''blank''' || '''akuŝ''' || '''ĉe''' |- | ktp. || ktp. || ktp. || ktp. || ktp. |}<noinclude><references/></noinclude> m8bfn4hrz304a92ybxca7cs34safjj3 104 33846 127524 99804 2026-11-05T14:45:04Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" /></noinclude>{{DekstraMaldekstra|''Al ZAMENHOF.''}} <BR/>{{DekstraMaldekstra|''kreinto de Esperanto.''}} <BR/> <BR/> {{f|LA LOGIKA BAZO DE VORTFARADO|c|g=120%}} {{f|EN|c|g=80%}} {{f|ESPERANTO|c|g=200%}} {{f|DE|c|g=80%}} {{f|'''ANTIDO'''|c|g=120%}} {{---|3em}} {{f|'''Propono al la Akademio Esperantista'''|c}} {{f|'''okaze de la Sesa Universala Kongreso de Esperanto en Washington'''|c}} {{f|'''1910.'''|c}} {{---|3em}} Ĉar la Akademio Esperantista montris sin favora al studado de reguloj pri derivado en Esperanto, mi havas la honoron prezenti al ekzameno de l'Akademio la sekvantajn proponojn : {{e|1}} L’Akademio opinias, ke ''la vortfarado en Esperanto estas fondita sur la logika kaj senpera konstruo de ĉiu aparta vorto kaj ne sur tiel nomitaj « reguloj pri derivado »;'' ke reguloj pri derivado malutilus la lingvon agante kontraŭ ĝia normala funkciado, ke tiaj reguloj alportus arbitrajn elementojn, ĝenantajn por la skriba lingvo, kaj tre malutilajn por la parola lingvo. {{e|2}} L’Akademio opinias, ke multaj aŭtoroj trouzas sufiksojn; tio estas preskaŭ neevitebla en la parola lingvo, sed tio estigas la skriban lingvon nenecese peza. La kaŭzo de tiu trouzo kuŝas en la fakto, ke nevole oni ofte tro insistas sur ĉiu esprimota ideo por ĝin penetrigi pli forte en la spiriton de l'aŭdanto aŭ de l'leganto. Ĉar aliparte oni ne devas tiom ŝparegi la sufiksojn, ke la vortoj fariĝos nekompreneblaj, estas konsilinde difini la du limojn inter kiuj oni devas resti, tiamaniere ke oni lasos al arbitro kaj al personaj preferoj rolon kiel eble plej malgrandan. L’Akademio do rekomendas al la aŭtoroj Esperantistaj sekvi la du jenajn principojn, kiuj kontraŭstaras unu la alian kaj estas la logika bazo de vortfarado en Esperanto. ''a)'' Principo de neceso : ''En konstruon de vorto oni devas enkonduki ĉiujn vortradikojn, sufiksojn, prefiksojn kaj finiĝon necesajn por esprimi plene la ideon reprezentotan de tiu vorto.'' ''b)'' Principo de sufiĉo : ''Oni devas kiel eble ple] eviti dufojan ripeton de la''<noinclude><references/></noinclude> 5m2wiw9w53gj9twfr1sjh45s0zsf0em 104 33885 127523 99940 2026-11-05T14:39:12Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" /></noinclude>{{f|Eltirata el « Scienca Revuo », Aŭgusto 1910.|c|g=80%}} ---- {{f|LA LOGIKA BAZO|c|g=120%}} {{f|DE|c|g=80%}} {{f|VORTFARADO|c|g=120%}} {{f|EN|c|g=80%}} {{f|'''ESPERANTO'''|c|g=200%}} {{f|DE|c|g=80%}} {{f|'''ANTIDO'''|c|g=100%}} {{---|3em}} {{f|Propono al la Akademio Esperantista|c|g=90%}} {{f|Okaze de la Sesa Universala Kongreso de Esperanto|c| g=90%}} {{f|en Washington 1910.|c|g=90%}} {{---|3em}} {{f|Universala Esperantia Librejo|etm|c|g=80%}} {{f|10, rue de la Bourse - Genève|c|g=80%}} {{---|3em}} {{f|1910|c|g=80%}}<noinclude><references/></noinclude> 5yzn7s8sh5nbeh7jy3pvlj6nxmduohk 104 33886 127526 99941 2026-11-05T15:00:21Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" />{{c|- 7 -}}</noinclude>{| |ADJEKTIVO||SUBSTANTIVO||VERBO |- | -a = -ec|| -o = -aĵ || -i = -ad |- | ||-ul |} Tio estas triaĵo, en kiu Adjektivo kaj Verbo estas kvazaŭ la du flugiloj de l’Substantivo, la du simetriaj membroj, kiuj ebligas ties funkciadon. Ekzemple, se substantivo ne entenas ideon ''kvalitan'' kaj volas ĝin akiri, ĝi iras ĉe la adjektivon (''-a'') por ricevi tiun ideon, kaj ĝi ensorbas ĝin sub formo de l’ekvivalenta sufikso (''-ec'') : {| |- | || ''frat(o),'' || ''frata,'' || ''fratao = frateco'' |- |France : || ''frère,'' || ''fratern(el),'' || ''fraternité'' |- |Germane : || ''Bruder,'' || ''brüderlich,'' || ''Brüderlichkeit'' |- |Angle : || ''brother,'' || ''brotherly,'' || ''brotherlyness.'' |} Se, kontraŭe, substantivo ne entenas ideon de ''ago'' kaj volas ĝin akiri, ĝi iras ĉe la verbon (''-i'') por ricevi tiun ideon, kaj ĝi ensorbas ĝin sub formo de l’ekvivalenta sufikso (''-ad'') : {| | || ''kron(o),'' || ''kroni,'' || ''kronio = kronado'' |- |France : || ''couronne,'' || ''couronner,'' || ''couronnement'' |- |Germane : || ''Krone,'' || ''krönen,'' || ''Krönung'' |- |Angle : || ''crown,'' || ''to crown,'' || ''coronation.'' |} Ekzistas do perfekta simetrio en la kvar ĝeneralaj sufiksoj, ĉar : 1° La du sufiksoj substantivaj -ul kaj -aĵ estas simetriaj unu rilate al alia: ''-ul'' = persono (morala aŭ fizika). ''-aj'' = ento (abstrakta aŭ materia). 2° La sufikso adjektiva ''-ec'' estas simetria rilate al sufikso verba (''-ad'') : ''frat, frata, frateco; kron, kroni, kronado.'' {{Steletoj|r=1}} Por eviti erarojn en la logika analizo de la vortoj, oni devas atenti pri la jenaj punktoj : 1° Ciu vortradiko entenas ''unu'' kaj ''nur unu'' ĝeneralan ideon, kaj tiu ideo estas fiksita ne de personaj preferoj sed de la vortklasado en ''Universala Vortaro''. Ekzemple, radiko ''avar'' entenas ideon kvalitan (''-ec'') ĉar tiu radiko estas klasita kiel adjektiva en U. V. Oni do devas diri ''avarulo'' (kaj ne ''avaro'') por ''homo avara''. Kontraŭe, la radiko ''vidv'' estas klasita kiel substantiva (grupo ''-ul'') en U. V. El tio sekvas ne nur, ke ''homo vidva'' = vidvo ;<noinclude><references/></noinclude> nvz7eh3q3ppqdgtbrv0k04t9u7t6y6z 104 33887 127527 99942 2026-11-05T15:06:08Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" />{{c|- 10 -}}</noinclude>Tute simile, oni povas distingi la du sencojn de sufikso ''-ad'', skribante: ''-i = -ad = ago'' ''-i, = -ad, = daŭro'' aŭ ''stato.'' Ekzemple, en vorto ''skribadi'', se sufikso ''-ad'' havas sencon de ''daŭro'', ne de ''ago'', ĝi povas ekzisti flanke de finiĝo ''-i'', ĉar ''-i'' detruas ''-ad'' sed ne ''-ad{{Sub|1}}'', kaj reciproke ''-i'', detruas ''-ad{{Sub|1}}'', sed ne ''-ad''. En vorto ''kronado'' ekzemple, sufikso ''-ad'' havas sencon de ''ago'', do se ni anstataŭas finiĝon ''-o'' per ''-i'', oni ricevas verbon ''kronadi'', sed ĉar ''-i'' = ''-ad'', sufikso ''-ad'' devas malaperi kaj oni retrovas la taŭgan formon ''kroni''. Tio montras, ke en Esperanto la transiro de unu vorto al alia samfamilia vorto estas perfekte ''renversebla'' : de substantivo ''krono'' aŭ simple ''kron'', se oni faras verbon ''kroni'', la ideo de ''ago'' estas entenata nur<ref>Kaj ne en la radiko mem, kiel okazas kiam la vortradiko estas mem verba; ekzemple en skribi, ideo -ad estas entenata ambaŭ en finiĝo kaj en radiko.</ref> en finigo ''-i'', do se oni revenas de verbo ''kroni'' al substantivo ''krono'', la ideo de ''ago'' tute malaperas, kaj restas nur ideo ''kron'', t.e. ideo de aĵo materia. Kontraŭe, se de verbo ''kroni'' oni eltiras substantivon ''kronio'', la ideo de ''ago'' restas en la vorto; tamen ĉar oni ne povas konservi du finiĝojn en la sama vorto, oni devas anstataŭi finiĝon ''-i'' per la ekvivalenta sufikso ''-ad'' kaj oni ricevas logike vorton ''kronado''. Se nun oni revenas de substantivo ''kronado'' al kunresponda verbo ''kronadi'', sufikso ''-ad'' devas malaperi ĉar ''-i'' = ''-ad'' kaj oni retrovas ''kroni''. Oni vidas do, ke reguloj pri derivado estas tute nebezonataj en Esperanto; oni bezonas nur klasi la vortradikojn kaj la afiksojn laŭ la samaj klasoj kiel la gramatikaj finiĝoj. Ni aldonu fine, ke en finiĝo adjektiva ''-a'' oni ankaŭ povas distingi du sencojn por la logika analizo : ''-a'' = ''-ec'' = ''kvalito'' ''-a{{Sub|1}}'' => ''-al'' = ''rilate al'' Ekzemple en vorto ''frateca'', se finiĝo ''-a'' havas sencon de kvalito, ĝi detruas sufikson ''-ec'', kaj la vorto fariĝas simple ''frafa''; sed se ''-a'' havas sencon de ''rilate al'', tiam ĝi ne detruas sufikson ''-ec''; la vorto ''frateca'' povas do nur signifi ''rilata'' al ''frateco''. Pri la sufiksoj ''-0z'' kaj ''-iz'' ; Kvankam mi metis tiujn du sufiksojn inter la aliaj sufiksoj Esperantaj, tio ne signifas ke mi proponas tie ĉi ilian definitivan akcepton. Mi volis nur montri, ke dank’al principoj de neceso kaj de sufiĉo, la akcepto de tiuj sufiksoj estus tute ne grava, ĉar en Esperanto ili estus ne ĝeneralaj sed nur specialaj sufiksoj, tre malofte bezonataj. Kiam reformemuloj uzas formojn kiel ''kronizi'' anstataŭ ''kroni'', aŭ ''kuraĝoza'' anstataŭ kuraĝa ili estas tute malpravaj. La klarigo de ilia eraro venas de tio, ke ili donas al<noinclude><references/></noinclude> idj4ojllfiomjnec72xdflzk0q3qfgr 104 33905 127521 100555 2026-11-05T14:33:45Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" />{{c|- 44 -}}</noinclude>la sekvantajn tratojn sur vi, laŭ kurzo de 24.80, ordono de s-ro M. £ 200.— je 30 tagoj post dato £ 250.— je 60 „ „ „ £ 300.— je 90 „ „ „ ----------- £ 750.— entute, kion vi bonvolu akcepti. La pagdato estas du monatoj post vido. Mi notas, ke vi tratis sur mi M 2550 je la 31 a de Aŭgusto, kaj mi akurate akceptos la traton je alveno. La anoncita trato estos pagata ĉe vido. Kvankam mi ne konsentis kun vi, mi tamen akceptis por eviti proteston. Ni rifuzis la traton pro manko de avizo. Ĉar ni ne ricevis de vi la anoncitan monon por la pago de tiuj tratoj, ni tre bedaŭris, ne povi ilin akcepti. Post ricevo de tiu ĉi letero bonvolu tuj respondi telegrafe, ĉu ni devas atendi la monon aŭ lasi la tratojn reveni. Mi estos divigata protestigi la traton pro manko de pago. Estas regulo de nia firmo, ke ni neniam akceptas sen kontraŭ-valoro. Nia trato, ordono B. & Ko., estas pagota la 10an nunan.<noinclude><references/></noinclude> jykljx1fqlbcfww84m32oiq4hf25n8b 104 33906 127522 100556 2026-11-05T14:35:42Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" />{{c|- 45 -}}</noinclude>La ĝiro estas farita al ordono de s-ro F. Ni ĝiras la traton al via ordono. Mi avizis la tratinton kaj la lastan ĝirinton. Bonvolu provizi la traton per via akcepta promeso. Se vi rifuzas promesi akcepton, ni post tri tagoj faros proteston. Ĉi-kune mi sendas al vi: M 5000.— sur Berlin, je la 15a nuna M 4000.— sur Hamburg „ „ 20 a „ M 2000.— sur Magdeburg „ „ 25 a „ ---------- M 11000.— entute, kiun sumon vi volu enskribi en nian krediton post enkasigo. Kun tiu ĉi letero mi sendas al vi, laŭ la ĉi-entenata noto, Fr. 4500.— en 5 tratoj sur Paris, kies enkasigon mi petas vin, prizorgi por mia kalkulo. Mi esperas fari al vi novan trat-sendon per la proksima posto. La dua trato iros per la sekvanta ŝipo kun duplikato de tiu ĉi letero. Ni bone ricevis vian leteron de la 5a nuna, entenantan £ 55.— en diversaj tratoj sur anglaj urboj, laŭ detalo en ĉi-kuna noto.<noinclude><references/></noinclude> dv0x7m3u4sj29vm7n8eas9smyz0rpej 104 34054 127519 127301 2026-11-05T14:29:22Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" /></noinclude>{{f|'''Fundamentaj Principoj'''|c|g=100%}} {{f|DE LA|c|g=100%}} {{f|'''VORTARO ESPERANTA'''|c|g=150%}}<noinclude><references/></noinclude> 31so254epzuj6pdkt41rr0ygzn7yave 104 45307 127520 127337 2026-11-05T14:30:26Z Castelobranco 7 /* Validigita */ 127520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Castelobranco" /></noinclude>{{f|'''E. BOIRAC'''|c|g=100%}} {{f|Rektoro de la Diĵona Akademio,|c|g=80%}} {{f|Prezidanto de la Esperanta Akademio|c|g=80%}} {{f|kaj de la Lingva Komitato.|c|g=80%}} {{---|3em}} {{kaŝita|.}} {{f|'''Fundamentaj Principoj'''|c|g=120%}} {{f|'''de la'''|c|g=100%}} {{f|'''VORTARO ESPERANTA'''|c|g=150%}} {{f|ANTAŬPAROLO|c|g=80%}} {{f|AL PLENA VORTARO ESPERANTO-ESPERANTA|c|g=80%}} {{---|3em}} {{kaŝita|.}} {{f|PARIS|c|g=120%}} {{f|LIBRAIRIE HACHETTE ET C{{sup|ie}}|c|g=100%}} {{f|79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79|c|g=80%}} {{f|'''1911'''|c|g=100%}} {{---|3em}} {{f|Tous droits réservés.|c|g=70%}}<noinclude><references/></noinclude> e9cysh2af1kae7yp2ew6av1ttfap46s