Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 1476 72325 72317 2026-05-09T11:48:05Z Tiguliano 53 /* Sekureco */ 72325 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Abeché1.jpg | bildotitolo= | monunuo=Centrafrika franko (XAF) | areo=1 284 000 km² | loĝantaro=10 329 208 | elektro=220V/50Hz | antaŭkodo=+235 | horzono=UTC+1 }} '''{{W|Ĉado}}''' estas lando en [[Sahelo]]. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= | nomoregiono6= | kolororegiono6= | elementojregiono6= | priskriboregiono6= | nomoregiono7= | kolororegiono7= | elementojregiono7= | priskriboregiono7= | nomoregiono8= | kolororegiono8= | elementojregiono8= | priskriboregiono8= | nomoregiono9= | kolororegiono9= | elementojregiono9= | priskriboregiono9= | nomoregiono10= | kolororegiono10= | elementojregiono10= | priskriboregiono10= }} == Urboj == === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == Ĉado estas lando en [[Sahara Afriko]], unu el la malplej dense loĝataj en [[Afriko]]. La lando povas esti dividita en du: dezerta areo plena de oazoj en la nordo, kaj savano en la sudo. La suda parto estas hejmo de la [[ĉefurbo]] Nĝameno kaj Ĉada Lago, kiu signife sekiĝis en la lastaj jaroj. La lando konservas preskaŭ netuŝitan medion kaj etnan diversecon, kiu videblas en la multaj merkatoj. === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == AVERTO: Multaj registaroj malkonsilas ĉian neesencan vojaĝon al Ĉado pro la altaj niveloj de krimo, ĝihadista agado, terorismo, civilaj tumultoj kaj la alta risko de kidnapo. Kelkaj registaroj rekomendas, ke vi ne vojaĝu al areoj ene de 30 kilometroj de ĉiuj internaciaj limoj de Ĉado. Kelkaj registaroj rekomendas, ke vi ne vojaĝu al la jenaj areoj en Ĉado: okcidente de Mao en la regiono Kanem, Lac, Tibesti, Ennedi, Borkou (escepte la urbo Faya Largeau), Sila, Wadi Fira kaj Ouaddaï (escepte la urbo Abéché). == Sano == == Respekto == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Sahelo}} {{Parto de|Sahelo}} 7h0d5m84oeioz4j4hsnpwxi1q27y7m4 0 4666 72318 68436 2026-05-08T13:12:05Z Tiguliano 53 https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sahel&oldid=235160767 72318 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ). [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Ĥartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] c15pphv65ln16rxo9yz1dv7a5tqojhw 72320 72318 2026-05-09T10:40:04Z Tiguliano 53 /* Landoj */ 72320 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ). [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Ĥartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == Malgraŭ la supra ekspliko pri la geografia areo Sahelo, tie ĉi oni tamen konsideras per la vorto Sahelo nur la sekvaj landoj: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] 62bvsii2jegcqmwxp1sp2zf0g3ussk5 72321 72320 2026-05-09T10:45:45Z Tiguliano 53 /* Landoj */ 72321 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ). [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Ĥartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == Malgraŭ la supra ekspliko pri la geografia areo Sahelo, tie ĉi oni tamen konsideras per la vorto Sahelo nur tiuj landoj kiuj situas tuj sude de arab-afrikaj landoj, do la sekvaj landoj: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] 39svfgsxha8fzbh1iai7c8gpx77r8nf 72322 72321 2026-05-09T10:51:04Z Tiguliano 53 /* Kompreni */ 72322 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono laŭ geografia vidpunkto kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. (Tamen pro praktikaj celoj en tiu ĉi paĝo ni konsideras nur la la landoj listigitaj en la ĉapitro '''Landoj'''.) Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ). [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Ĥartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == Malgraŭ la supra ekspliko pri la geografia areo Sahelo, tie ĉi oni tamen konsideras per la vorto Sahelo nur tiuj landoj kiuj situas tuj sude de arab-afrikaj landoj, do la sekvaj landoj: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] s1r14j4flmm42e4cd4ejta5flulsxm8 72323 72322 2026-05-09T11:25:12Z Tiguliano 53 /* Sezonoj */ 72323 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono laŭ geografia vidpunkto kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. (Tamen pro praktikaj celoj en tiu ĉi paĝo ni konsideras nur la la landoj listigitaj en la ĉapitro '''Landoj'''.) Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ). [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Kartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == Malgraŭ la supra ekspliko pri la geografia areo Sahelo, tie ĉi oni tamen konsideras per la vorto Sahelo nur tiuj landoj kiuj situas tuj sude de arab-afrikaj landoj, do la sekvaj landoj: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] 3bulzkwux8x61o4cs94895xb2x9y2dq 72324 72323 2026-05-09T11:38:13Z Tiguliano 53 72324 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} [[Dosiero:Sahel Map-Africa rough.png|thumb|350 px|Sahelo estas reprezentita per bruna koloro sur la mapo. Tio rilatas al la Sahelo, tio estas la teroj rekte sude de la [[Saharo]], kaj inkluzive de la [[Kabo-Verdo|Kabo-Verdaj insuloj]], situantaj inter la izohietoj de 200 ĝis 600 mm da precipitaĵo jare.]] {{AlklakeblaMapoSahelo}} {{Vikipedkat|Sahelo}} {{Vikinovpaĝ|portalo:Sahelo|Portalo Sahelo}} '''{{W|Sahelo}}''' (arabe ساحل, sahil signifante 'bordo'), apartenas al mondoparto [[Afriko]]. == Kompreni == [[Dosiero:Landscape Diffa region Niger.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo en la regiono Diffa, en la sudo de Niĝero.]] La sahela zono laŭ geografia vidpunkto kovras, tute aŭ parte, Kabo-Verdon, Senegalon, Maŭritanion (la sudon), Malion, Burkinon (la plej nordan), Alĝerion (la plej sudan), Niĝeron, Niĝerion (la plej nordan), Ĉadon (la centron), Kamerunon (la plej nordan), Sudanon (la centron, precipe Darfuron kaj Kordofanon), kaj Eritreon. La landoj de la Korno de Afriko — Ĝibutio, Etiopio kaj Somalio — estas kelkfoje inkluditaj. (Tamen pro praktikaj celoj en tiu ĉi paĝo ni konsideras nur la la landoj listigitaj en la ĉapitro '''Landoj'''.) Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; ekzemple inter birdoj la Sahela turto (Streptopelia roseogrisea) estas tipa de la areo. [[Dosiero:Sahel Scene - Dori - Sahel Region - Burkina Faso.jpg|eta|upright=1.2|Pejzaĝo de la Sahelo, en Dori (Burkino), en la fora nordo de Burkino.]] == Klimato == [[Dosiero:L'union fait et force.jpg|eta|Domo subtenata de kolonoj por elteni fortajn ventojn (norda Kameruno).]] Sahelo havas varman duonaridan klimaton kun "vintra" seka sezono. Tamen, Sahelo, strikte parolante, estas kutime difinita kiel la tropika zono inter la saharaj kaj sudanaj regionoj, kie estas markita alternado inter mallonga, malseka somersezono kaj tre longa seka sezono. Ĉi tiu seka sezono mem estas subdividita en varman, sekan sezonon, sekvatan de seka, ĝenerale tre varma sezono, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. La seka sezono estas tre intensa en Sahelo ĉar ĉiuj sahelaj regionoj havas tre altan nombron da tute sekaj monatoj, kiuj normale ricevas nenian pluvon averaĝe. Dum la seka sezono, ventoj, kiel la fama ''harmatano'' (norda aŭ nordorienta vento), konstante balaas tra la sahela zono: la aero estas tre varma, tre seka, ofte ŝarĝita per fajnaj eroj de sablo aŭ polvo; la ĉielo estas klara aŭ tre maldense nube kovrita; la vetero estas konstante bona; pluvo tute forestas; La dumtaga temperatura variado estas tre alta (ofte proksima al 20°C dum la pli malvarmaj monatoj). Dum la pluvsezono, la ventoj asociitaj kun la kontraŭciklona reĝimo provizore ĉesas kaj cedas al la musono (suda aŭ sudokcidenta vento), kiu rezultas de la forta temperaturkontrasto inter la malvarmeta Atlantika Oceano kaj la Saharo, kiu estas trovarmigita en ĉi tiu tempo de la jaro. Ĉi tiu estas la sola tempo de la jaro, kiam pluvokvanto tre verŝajne okazas en signifaj kvantoj. Tamen, en iuj jaroj, la musono eble ne etendiĝas sufiĉe norden por atingi la sahelajn regionojn kaj alporti la pluvsezonon, kiu normale okazas en ĉi tiu tempo, rezultante en epizodoj de ekstrema kaj longedaŭra sekeco. Sezonoj en la Sahelo ŝajnas tre stabilaj, klare difinitaj, kaj ripetas sin ĉiujare kun nur malgrandaj varioj. La pluvsezono estas tial regula fenomeno, kiu revenas ĉiujare, kio ne okazas en Saharo, kie mankas sufiĉe pluva periodo dum longa tempo. Tamen, tiu pluva periodo nomata "vintro" havas hazardan daŭron kaj intensecon. ===Sezonoj=== La varma, duonarida klimato kun seka sezono ĉefe centrita ĉirkaŭ la 8 ĝis 10 plej malvarmaj monatoj de la jaro, tipa por la sahelaj regionoj, estas difinita jene: * varma, tropika ĉar la averaĝa jara temperaturo dum la plej malvarma periodo estas pli granda ol aŭ egala al 18°C; * duonarida ĉar la averaĝa jara pluvokvanto estas sufiĉe malalta, inter 250 mm kaj 450 mm (kaj pli granda ol 100-150 mm), karakterizita per tre mallonga, intensa, neregula kaj neantaŭvidebla pluvsezono. La seka sezono daŭras inter proksimume 8 kaj 10 monatojn jare, depende de la loko. Ĝi ofte estas subdividita en varman, sekan sezonon dum la 2 aŭ 3 plej malvarmaj monatoj de la jaro, kiu antaŭas la alian, tre varman, sekan sezonon, kiu finiĝas kiam la pluvoj komenciĝas. Kvankam la pluvsezono estas nekonstanta, ĝi ĝenerale okazas ĉe la fino de la varma sezono (la du ĝis kvar plej varmaj monatoj de la jaro): [[File:Camel Market (8626639754).jpg|thumbnail|Kamela merkato en la urbo [[Omdurmano]], en [[Sudano]].|upright=1.2]] Ekzemple, en [[Kartumo]], [[Sudano]], urbo kiu povas esti priskribita kiel plene sahara, la jara pluvokvanto de 156.8 mm estas distribuita jene: 151.3 mm dum la varma sezono (la ses plej varmaj monatoj: aprilo ĝis septembro) kaj nur 5.5 mm dum la "malvarmeta" sezono (la ses plej malvarmetaj monatoj: oktobro ĝis marto). Tial, 96.5% de la jara pluvokvanto falas dum la varma sezono. Ene de ĉi tiu regiono, la plej varmaj monatoj estas majo kaj junio, kiuj ricevas nur 0,9 kaj 1,2 mm respektive: la pluvsezono alvenas pli malfrue dum la varma sezono, inter julio kaj septembro, kun aŭgusto kiel la sola vere malseka monato, (tiel konsiderata kiam la averaĝa monata pluvokvanto (P) en mm estas > 2 T (averaĝa monata temperaturo en °C). Averaĝe, inter 80% kaj 100% de la jara pluvokvanto okazas dum la tri plej malsekaj monatoj en Sahelo kaj la suda Saharo. === Etnoj === [[Dosiero:Camels in Chad.png|eta|Dromedaroj en la Sahelo.]] [[Image:Great green wall map.svg|eta|Iniciato la ''granda murego verda''.]] La sahel-sahara zono estas la esenca regiono de nomadismo kaj transhumanta paŝtismo (fulanoj, dazaoj, zaghavaoj, beĝaoj, afaroj, somaloj, tuaregoj, baggaroj, kanembuoj, ktp.), kun grandaj gregoj kovrantaj mallongajn distancojn dum laŭsezona transhumanco. Pluvnutrata agrikulturo (dependa nur de pluvakvo) estas tie neebla. Ĝi estis la regiono de karavankomerco. === Komuniki === La franca kaj la araba estas vaste parolataj en la regiono Sahelo. === Turismo === Sahelo estas politike malstabila medio, kaj turismon estas malkonsilinda de kiam la areo estis klasifikita kiel ruĝa zono fare de la multaj registaroj: okazis ok kidnapoj en 2011 (en [[Niĝero]]), teroristaj ĉeloj estas aktivaj aŭ dormantaj tie, kaj armitaj grupoj estas konstante establitaj kaj agas tie, precipe ekde la libia konflikto == Landoj == Malgraŭ la supra ekspliko pri la geografia areo Sahelo, tie ĉi oni tamen konsideras per la vorto Sahelo nur tiuj landoj kiuj situas tuj sude de arab-afrikaj landoj, do la sekvaj landoj: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Ĉado]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= [[Malio]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= [[Maŭritanio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= [[Niĝero]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= [[Sudano]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= }} {{Parto de|Afriko}} [[Kategorio:Kontinentaj sekcioj|Sahelo]] [[Kategorio:Sahelo| ]] ja54id2begmb06ghg9qgskwf9v5uk3c 0 6311 72319 72282 2026-05-09T10:32:25Z Tiguliano 53 /* Regionoj */ 72319 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= Continenti con i confini degli stati.png | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= Landaj asocioj, laŭ kontinento | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} === Esperantaj urboj === [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] [[Dosiero:Zamenhof-1879.jpg|eta|Fotografio de Ludoviko Zamenhof je la aĝo de 20 jaroj (1879)]] * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] * [[Vieno]] * [[Svitavy]] * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. == Aliaj cellokoj == * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. === Etnoj === === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo nature estas Esperanto. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun ĝi. Krom Esperanto la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ siajn denaskajn aŭ aliajn naciajn lingvojn depende de ilia deveno kaj regiono, kie ili loĝas. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Drinkejo === '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] ioye5xy1vqstpqqthuajuu0r66ldv41