Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 3649 72820 70975 2026-07-07T20:02:36Z Tiguliano 53 /* Esperanto */ 72820 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Bali banner Sunset.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 237 milionoj (2010) | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Indonezio|Indonezio}}''' estas lando (insularo) en [[Sud-Orienta Azio]]. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= | nomoregiono6= | kolororegiono6= | elementojregiono6= | priskriboregiono6= | nomoregiono7= | kolororegiono7= | elementojregiono7= | priskriboregiono7= | nomoregiono8= | kolororegiono8= | elementojregiono8= | priskriboregiono8= | nomoregiono9= | kolororegiono9= | elementojregiono9= | priskriboregiono9= | nomoregiono10= | kolororegiono10= | elementojregiono10= | priskriboregiono10= }} == Urboj == * [[Ĝakarto]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == {{Vidu ankaŭ|Indonezia frazlibro}} == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === * '''Tempeo''', fermentita sojaĵo, riĉa je vitamino B12. * '''Tofuo''' en diversaj formoj. Atentu, ke loke produktita tofuo ofte venas de malgrandaj vilaĝaj produktejoj, kie ĝi estas fritata sur brulata plasta rubaĵo, kaj povas enhavi multajn toksaĵojn, ekz. hormon-disrompajn dioksinojn (vidu [https://www.youtube.com/watch?v=WPyRAcdZHDo dokumentan filmon]). === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == * Indonezia Esperanto-Asocio :Adreso: p/a Wisma Sarinah (GRIPWELL), lantai 1, Jl. Majapahit 8, 10160 Jakarta Pusat, Indonezio :Retadreso: iea@esperanto.or.id :Retejo: http://www.esperanto.or.id === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === [[IJK 2025]] okazos en Indonezio. == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Sud-Orienta Azio}} l10mxncq2b74levanbhjvq86sn6fxm9 72821 72820 2026-07-07T21:37:09Z Tiguliano 53 72821 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Bali banner Sunset.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 237 milionoj (2010) | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Indonezio|Indonezio}}''' estas lando (insularo) en [[Sud-Orienta Azio]]. '''Indonezio''' estas grandega insularo ambaŭflanke de la Ekvatoro inter la Hinda Oceano kaj la Pacifika Oceano. Kun vastaj (sed rapide malpliiĝantaj) pluvarbaroj sur siaj 17.000 insuloj, Indonezio estas kromnomita ''La Smeraldo de la Ekvatoro''. La plej konata turisma celloko de Indonezio estas [[Balio]], sed kun 6 000 loĝataj insuloj, turistoj havas abundon da diverseco por esplori. Indonezio estas unu el la plej ekzotikaj landoj, kiujn vi iam ajn vizitos. Indonezio merkatigas sin kiel '''Mirinda Indonezio''', kaj la slogano ofte estas tute vera. Ĝi havas diversecon de kulturo kun pli ol 900 triboj kaj lingvoj kaj manĝaĵoj, dum ĝia ĉarma naturo, plejparte ekster Javo, kaj la ĝentileco de la homoj en la plej multaj regionoj allogos vin resti tiel longe kiel vi volas. Hodiaŭ, kelkaj pensiuloj el Eŭropo restas dum monatoj en Indonezio por eviti la vintron. == Regionoj == Indonezio estas vasta lando: Pli ol 17.500 insuloj provizas 108.000 km da strandoj. La distanco inter [[Aceh]] okcidente kaj [[Papuo]] oriente estas 4.702 km. Kuŝante sur la okcidenta rando de la Ringo de Fajro, Indonezio havas pli ol 400 vulkanojn, el kiuj 129 estas konsiderataj aktivaj, same kiel multajn submarajn vulkanojn. La insulo [[Nov-Gvineo]] (sur kiu situas la indonezia provinco [[Papuo]]) estas la dua plej granda insulo en la mondo, [[Borneo]] (ĉirkaŭ 2/3 indonezia, kun la resto apartenanta al [[Malajzio]] kaj [[Brunejo]]) estas la tria plej granda, kaj [[Sumatro]] estas la sesa plej granda. Plej multaj vojaĝantoj al Indonezio emas viziti nur [[Balion]], kio estas domaĝe, ĉar ekzistas eĉ pli impresa natura beleco kaj kulturaj spertoj aliloke, kiuj atendas esti esploritaj. La vasteco kaj la diverseco de insuloj ofertas signifajn kulturajn diferencojn, kiujn valoras koni. Administre ĝi dividiĝas en 38 provincoj. La listo sube sekvas pli simplan dividon, kunmetante plurajn provincojn en unu regiono, escepte de [[Balio]], kiu estas traktata kiel aparta regiono. {{Listo de regionoj | mapo= Indonesia regions map.png | titolomapo= Regionoj de Indonezio | tekstomapo= | grandecomapo= 476px | nomoregiono1= [[Sumatra]] | kolororegiono1= #e25c5c | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Sovaĝa kaj akra, la sesa plej granda insulo en la mondo havas grandan naturan kaj kulturan riĉecon kun pli ol 40 milionoj da loĝantoj kaj estas la vivejo por multaj endanĝerigitaj specioj. Tie troviĝas [[Aceh]], [[Palembang]], [[Padang]], [[Lampung]] kaj [[Medan]], same kiel la multkolora [[Lago Toba]], en la lando de la vervaj ''Toba Batak'', kaj la enireja insulo de Indonezio, [[Batam]]. | nomoregiono2= [[Kalimantan]] | kolororegiono2= #5c7a7a | elementojregiono2= Borneo | priskriboregiono2= La vasta plimulto de Borneo, la tria plej granda insulo de la mondo, formas Kalimantanon (kun la resto apartenanta al Malajzio kaj Brunejo). Paradizo por esploristoj de la sovaĝa (sed rapide malaperanta) arbarego, potencaj riveroj, la indiĝena tribo Dayak, kaj hejmo al la plej multaj orangutangoj. La urboj Pontianak, Banjarmasin, kaj Balikpapan estas inter la plej rapide kreskantaj en la nacio, kaj ĝi estas ankaŭ la loko de la nove speciale konstruita urbo nomata Nusantara, kiu anstataŭigis Ĝakarton kiel ĉefurbo de Indonezio. | nomoregiono3= [[Java]] | kolororegiono3= #8a84a3 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La kerno de la lando, grandaj urboj inkluzive de la antaŭa ĉefurbo [[Ĝakarto]], [[Bandung]], [[Surabajo]], [[Semarang]] kaj multaj homoj (kun preskaŭ 50% de la loĝantaro) amasigitaj sur ne tiom granda insulo. Ankaŭ prezentas la kulturajn trezorojn de [[Jogjakarta]], [[Solo]], [[Borobuduro]] kaj [[Prambanano]]. | nomoregiono4= [[Balio]] | kolororegiono4= #061FFF | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Sendube la plej populara turisma celloko kaj havas la plej kompletajn instalaĵojn por ĉiaj turistoj en Indonezio. La miksaĵo de Balio de unika hindua kulturo, legendaj strandoj, multaj religiaj kaj historiaj lokoj, spektaklaj altebenaĵaj regionoj kaj unika subakva vivo igas ĝin daŭra favorato inter tutmondaj vojaĝantoj. | nomoregiono5= [[Sulawesi]] | kolororegiono5= #e9bda2 | elementojregiono5= Celebes | priskriboregiono5= Ĉi tiu insulo gastigas diversecon de socioj kaj iujn spektaklajn pejzaĝojn. Tio inkluzivas la kulturon Toraja, megalitan civilizon en la Nacia Parko Lore Lindu, riĉan flaŭron kaj faŭnon, kaj mondklasajn plonĝejojn kiel Bunaken kaj Bitung. | nomoregiono6= [[Nusa Tenggara]] | kolororegiono6=#ffd577 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Ankaŭ konataj kiel la "Malgrandaj Sundaj Insuloj" — laŭvorte la "Sudorientaj Insuloj" — ili estas dividitaj en Orientan Nusa Tenggara kaj Okcidentan Nusa Tenggara kaj enhavas amasojn da etnoj, lingvoj kaj religioj, same kiel komodajn lacertojn kaj pli spektaklan plonĝejojn. Okcidenta NT enhavas Lombokon kaj Sumbawa kaj multajn malgrandajn insulojn. Lomboko estas la malpli vizitata sed same interesa fratino de Balio kaj ofertas plurajn plonĝejojn same kiel historiajn kaj religiajn lokojn. Orienta NT enhavas Floreson, Sumba kaj Okcidentan Timoron, same kiel plurajn aliajn insulojn, inkluzive de Komodo-Insulo, hejmo de la komodo-varano, kaj ofertas la unikan allogaĵon enhavi malgrandajn regnojn sur Sumba. Tradicia arto en Orienta NT, precipe teksita ŝtofo, estas interesa kaj pagebla, kaj vi povas trovi strandojn, kiuj estas laŭvorte kovritaj per sablo de unikaj koloroj, koralo kaj konkoj. | nomoregiono7= [[Maluku]] | kolororegiono7=#3b9c80 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= Molukoj. La historiaj "Spicinsuloj", antaŭe multe pribatalitaj de koloniaj potencoj, nun estas malofte vizitataj, sed [[Ambon]], [[Ternate]], la [[Banda-Insuloj]], la [[Kei-Insuloj]] kaj la [[Morotai-Insulo]] estas esperigaj cellokoj por mara turismo. | nomoregiono8= [[Papua]] | kolororegiono8= #b6bc4d | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La okcidenta duono de la insulo Nov-Gvineo, kun montoj, arbaroj, marĉoj kaj preskaŭ nepenetrebla sovaĝejo en unu el la plej malproksimaj lokoj sur la tero. Krom la minado de oro kaj kupro en la areo de Freeport, ĉi tio estas probable unu el la plej netuŝitaj partoj de la lando, kaj sciencistoj malkovris antaŭe nekonatajn speciojn ĉi tie. }} == Urboj == * [[Ĝakarto]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj [[File:Komodo Dragon leaping.jpg|thumb|right|375px|...''estas drakoj'']] == Komprenu == Kun pli ol 260 milionoj da homoj, Indonezio estas la kvara plej loĝata lando en la mondo — post [[Barato]], [[Ĉinio]] kaj [[Usono]] — kaj sendube la plej granda en [[Sudorienta Azio]]. La loĝantaro ne estas egale disvastigita inter la kvin plej grandaj insuloj, [[Javo]], [[Sumatro]], [[Sulaveso]], [[Kalimantano]] kaj [[Papuo]]; Javo havas duonon de la loĝantaro. Pli ol 50% de eksterlandaj turistoj eniras Indonezion tra la flughaveno de [[Balio]], kaj la plejparto de la resto venas tra la [[Internacia Flughaveno Soekarno-Hatta]] de [[Ĝakarto]] por komerco aŭ kiel nabo al aliaj turismaj cellokoj de Indonezio aŭ tra [[Batam]] plejparte per pramo el [[Singapuro]]. Ĉi tiuj tri alvenlokoj respondecas pri ĉirkaŭ 90% de eksterlandaj alvenoj. Indonezio ankaŭ havas la plej grandan islaman loĝantaron en la mondo, plejparte sunaan. Indonezio estas membro de la G20 kaj kvankam ĝi havas potencialon fariĝi monda gvidanto, ĝin ankoraŭ malhelpas korupto kaj mankoj en edukado, same kiel infrastrukturo malhelpata de malfacila tereno kaj akvo. La tropikaj arbaroj de Indonezio estas la duaj plej grandaj en la mondo post [[Brazilo]], kaj estas dehakataj kaj hakataj por kreskigi plantejojn de oleiso kun la sama alarma rapideco. Dum la riĉuloj aĉetas kaj festas en la urboj kaj feriejoj, la malriĉuloj laboras forte kaj luktas por postvivi. Post jardekoj da ekonomia misadministrado, 50.6% de la loĝantaro ankoraŭ gajnas malpli ol 4 usonajn dolarojn tage laŭ ciferoj kompilitaj de la Monda Banko en 2012. En 2015, la malriĉecoprocento estis 5.5% kaj malpliiĝas, pro la stabila kresko de Indonezio je 4-6% ĉiujare ekde 2014 — la plej bona kreskoprocento inter''ASEAN'' landoj. Tamen, la naskoprocento ankoraŭ estas alta, preskaŭ 2% jare, post kiam la antaŭa registaro haltigis la kontraŭkoncipan programon, kaj tio malrapidigis la malpliiĝon de malriĉeco. Tamen la totala fekundecoprocento ("nombro da infanoj po virino") draste falis kaj nun estas iom super anstataŭiga indico je 2.1 - proksimume la sama kiel en Usono kaj apenaŭ super plejparto de Eŭropo. Infrastrukturo en granda parto de la lando, kvankam amplekse rekonstruita, restas rudimenta, kaj vojaĝantoj ekster la batitaj vojoj bezonos iom da pacienco kaj fleksebleco. Kvankam progreso estis farita en la vastigado de la reto de pag-aŭtovojoj, plej multaj interurbaj vojoj estas ankoraŭ du-lenaj aferoj de varia kvalito, plej ofte plenplenaj de grandaj busoj kaj kamionoj transportantaj varojn kaj materialojn, ĉiuj fervore konkurante unu kun la alia kaj ĉio alia sur la vojo por atingi la unuan pozicion kie ne estas konkurso. Eble reflektante la malbonajn vojajn kondiĉojn, malaltkostaj aviadkompanioj bone disvolviĝis kun kresko ĝis 15 procentoj jare, do se iu malsukcesas de unu loko al aliaj lokoj, tio povas esti farita facile ĉefe por grandaj urboj kiel ekzemple de Balio, al Malang por vidi la Nacian Parkon Bromo-Tengger-Semeru ĝis Ĝakarto kun multaj allogaĵoj por turistoj al Medan por vidi la Lagon Toba kaj reiri al sia hejmlando. Eĉ se vi estas en urbo, ne atendu, ke la vojoj estu bonaj aŭ la aranĝo facile navigebla. Multaj vojoj en pli malnovaj urboj estas restaĵoj de la nederlanda epoko kaj, tial, estas malgrandaj, kurbiĝemaj kaj en malbona stato. Aldonu al tio la fakton, ke stratnomoj ŝanĝiĝas ĉiujn kelkajn kilometrojn, postulante, ke vi sciu, al kiu areo iri, se vi volas eĉ trovi tiun longon de strato - ĝi estas sufiĉe frustranta. Stratsignoj, se entute ekzistas, estas metitaj perpendikulare al la strato, kiun ili reprezentas. Se vi forlasas Javon kaj Balion, la vojoj estas eĉ pli malbonaj. Severaj trafikŝtopiĝoj estas ofta trajto, kun [[Granda Ĝakarto]] kaj [[Surabajo]] aparte konsiderataj kiel ekstreme malbonaj. Feliĉe, la tuta TransJava Pagvojo estis funkcie malfermita en decembro 2018, kun longo de pli ol {{km|900}} de [[Merak]] ĝis [[Surabajo]]. Pluraj segmentoj de la TransSumatra Pagvojo ankaŭ estis funkcie malfermitaj. Fleksebleco devus esti antaŭkondiĉo ie ajn en la lando, ĉar aferoj povas ŝanĝiĝi tre subite kaj rapideco ne ofte estas alta prioritato malgraŭ esti aprezata. Se vi estas la tipo de persono, kiu atendas, ke ĉio estos skribita en ŝtono, tiam vi verŝajne devus konsideri nur vojaĝojn kun grandaj, bonfamaj vojaĝagentejoj; alie, vi certe spertos kelkajn "malsukcesojn". Toleremo, pacienco kaj akcepto de surprizoj (ne ĉiam la bonaj) estas bonaj trajtoj por iu ajn, kiu planas viziti. === Tereno === === Historio === [[File:Java man National Museum Indonesia.JPG|thumb|Java Homo, Nacia Muzeo de Indonezio, Ĝakarto]] === Etnoj === Malgraŭ 50 jaroj da reklamado de "Bhinneka Tunggal Ika" ("Unueco en Diverseco") kiel la oficiala ŝtata moto, la koncepto de "Indonezio" restas artefarita kaj la civitanoj de la lando dividas sin inter vasta amaso da etnoj, klanoj, triboj kaj eĉ kastoj. Se tio ne sufiĉas, religiaj diferencoj aldonas ingrediencon al la miksaĵo kaj la vastaj breĉoj en riĉeco ankaŭ plifortigas klasan socion. Je pure nombra skalo, la plej grandaj etnaj grupoj estas la javanoj (45%) de centra kaj orienta Java, kiuj estas la domina etno tra la nacio, la sundanoj (14%) de okcidenta Java, la maduranoj (7.5%) de la insulo [[Madura]], kaj marbordaj malajoj (7.5%), plejparte de [[Sumatro]]. Tio lasas 26% por la Aĉeanoj kaj Minangkabauoj de Sumatro, la Balianoj, la Ibanoj kaj Dajakoj de Kalimantano, kaj konfuza miksaĵo de grupoj en Nusa Tenggara kaj Papuo - la oficiala sumo estas ne malpli ol 3.000 grupoj. La ĝangaloj de Papuo ankaŭ estas hejmo al kelkaj el la lastaj nekontaktitaj popoloj de la mondo. Plejparte, la multaj popoloj de Indonezio feliĉe kunekzistas, tamen etnaj konfliktoj daŭre putras en kelkaj malproksimaj areoj de la lando. La politiko de "transmigrado" ("transmigrasi"), iniciatita de la nederlandanoj sed daŭrigita de Suharto, transloĝigis javanajn, baliajn kaj madurajn migrantojn al malpli loĝataj partoj de la insularo. La novaj setlantoj, rigardataj kiel privilegiitaj kaj nesentemaj, ofte estis neŝatitaj de la indiĝena loĝantaro kaj, precipe en Papuo, tio foje kondukis al perforta konflikto, sed nuntempe ili estas relative maloftaj. Unu aparte rimarkinda etna grupo trovebla tra la tuta lando estas la "Indoneziaj Ĉinoj", konataj kiel "Tionghoa" aŭ la iom malestimaj "Ĉina". Nombrante ĉirkaŭ 7 milionojn, ili konsistigas malpli ol 3% de la loĝantaro, sed reprezentas la duan plej grandan etnan ĉinan komunumon ekster Ĉinio, post nur la tajlandaj-ĉinoj. Ĉinaj enmigrintoj estis instigitaj ekloĝi en la tiama Nederlanda Orienta Hindio fare de la nederlandanoj, kvankam ili estis traktataj kiel duarangaj civitanoj, efike mezaj manaĝeroj inter la eŭropaj regantoj kaj la resto de la loĝantaro. Post la foriro de la nederlandanoj, multaj indoneziaj ĉinoj laboris kiel butikistoj kaj monpruntedonantoj, sed tre riĉa subaro de la komunumo havis grandegan influon en la loke posedata ekonomia sektoro, kun unu fama - kvankam plejparte misfamigita - studo pri kompanioj en la Ĝakarta Borso konkludante, ke ĝis 70% de ĝiaj kompanioj (kaj, sekve, la lando) estis kontrolitaj de etnaj ĉinoj. Ili tial estis persekutitaj, kun ĉinoj perforte translokigitaj en urbajn areojn en la 1960-aj jaroj, devigitaj adopti indoneziajn nomojn kaj malpermesoj truditaj pri instruado de la ĉina lingvo kaj montrado de ĉinaj karaktroj. Kontraŭĉinaj pogromoj ankaŭ okazis, precipe en la kontraŭkomunistaj elpurigoj de 1965-66 post la puĉo de Suharto kaj denove en 1998 post lia falo, kiam pli ol 1.100 homoj estis mortigitaj en tumultoj en Ĝakarto kaj kelkaj aliaj gravaj urboj. Tamen, la post-"Reformasi" registaroj nuligis la plejparton de la diskriminacia leĝaro, kaj ĉina skribo kaj ĉinaj festivaloj reaperis, kaj la Ĉina Novjaro estis deklarita publika ferio tutlande ekde 2003. Kvankam kontraŭĉina sento daŭre persistas en certaj loĝantaraj segmentoj, la indoneziaj ĉinoj hodiaŭ oficiale havas la samajn rajtojn kiel ĉiuj aliaj indoneziaj civitanoj. Hodiaŭ, dum la plejmulto el la etnaj ĉinoj en [[Javo]] parolas nur la indonezian, diversaj ĉinaj dialektoj kiel la Hokkiena, la Teoĉeva kaj la Hakka daŭre estas vaste parolataj inter la etnaj ĉinaj komunumoj en [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]]. === Klimato === Indonezio estas varma loko. Ĝi ne havas printempon, someron, aŭtunon aŭ vintron, nur du sezonojn: "pluva" kaj "seka", kiuj ambaŭ estas relativaj (daŭre pluvas dum la seka sezono, nur pluvas malpli). Kvankam ekzistas signifa regiona vario, en "plejparto" de la lando (inkluzive de Javo kaj Balio) la seka sezono estas de aprilo ĝis oktobro, dum la pluvsezono estas de novembro ĝis marto. En multaj regionoj, pluvo falas kiel horloĝmekanismo, sed tutmonda varmiĝo igis la sezonojn malpli antaŭvideblaj. Unu avantaĝo de la pluvsezono estas, ke la regula pluvokvanto lavas la plej multajn el la moskitvivejoj, precipe ĉe la antaŭmontoj. Kvankam loke torentaj pluvoj estas oftaj, la lando malofte suferas pro tifonoj. Sekecoj estas grava problemo en certaj partoj de [[Javo]] kaj aliaj insuloj dum la seka sezono, kaj akvo fariĝas grava problemo, sed boteligita trinkakvo ĉiam haveblas eĉ en la kamparaj regionoj. Fumnebulo de arbaraj aŭ arbaraj incendioj ofte kovras multajn areojn de [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]] meze de la seka sezono, kutime en junio, julio kaj aŭgusto, kaj foje flughavenoj estas fermitaj dum tago aŭ du pro tio. Ankaŭ, kiam estas seke en unu areo, povas ankoraŭ esti malseke en alia. Temperaturoj en la plej multaj lokoj estas ĉirkaŭ 26/32 dum la tago, kun malmulta fluktuo de tago al tago; noktoj povas esti pli malvarmetaj je kelkaj gradoj. La seka sezono sude de la ekvatoro estas malvarmeta pro la malvarma suda hemisfero, kvankam la diferenco povas esti malpli rimarkebla. Estas ankaŭ konsilinde kunporti jakon por viziti la altebenaĵojn, ĉar temperaturoj nature estos pli malvarmetaj, kaj estas eĉ kelkaj neĝokovritaj pintoj super m 5.000 en [[Papuo]]. Eble vi amuziĝos vidante homojn surmetantajn ĉapelojn, gantojn, jakojn aŭ eĉ vintrajn mantelojn kiam la temperaturo iomete malaltiĝas, kaj homoj kutime portas ilin sur siaj motorcikloj, kvankam pli ofte por eviti ke ilia haŭto malheliĝu. ===Tempo=== == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == {{Vidu ankaŭ|Indonezia frazlibro}} La sola oficiala lingvo estas la Indonezia lingvo, konata enkiel ''Bahasa Indonesia'' ('''ne''' Bahasa, kiu laŭvorte signifas "lingvo"). Ĝi similas al la [[Malaja frazlibro|malaja]] (parolata en [[Malajzio]], [[Brunejo]] kaj [[Singapuro]]), do parolantoj de ambaŭ lingvoj ĝenerale povas kompreni unu la alian. La ĉefaj diferencoj estas en la pruntvortoj: la malaja lingvo estis pli influita de la angla lingvo, dum la indonezia lingvo estis pli influita de la nederlanda lingvo. Skribita fonetike per la latina alfabeto kaj kun sufiĉe logika gramatiko, la indonezia lingvo estas ĝenerale konsiderata unu el la plej facilaj lingvoj por eŭropanoj lerni, precipe kompare kun aliaj orient- kaj sudorient-aziaj lingvoj. La ortografio estas tre regula. La prononco estas aparte facila por japanaj (krom la 'l'-litero), italaj, hispanaj, aŭ, iagrade, tagalogaj parolantoj. Male al multaj aliaj lingvoj en la regiono, la indonezia lingvo ne estas tona lingvo. Kiel aliaj aziaj lingvoj, la indonezia lingvo havas kompleksan kondutetikon ĉirkaŭ personaj pronomoj. Kvankam la indonezia estas la oficiala lingvo tra la tuta insularo, kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj indonezianoj, pli ol 80% de indonezianoj fakte havas sian propran etnan lingvon, la plej vaste parolataj estas la [[java]] kaj la [[sunda]]. La plej multaj el ĉi tiuj lingvoj apartenas al la sama aŭstronezia lingva familio kiel la indonezia, kiu ankaŭ inkluzivas la plej multajn lingvojn de Filipinoj, Malajzio kaj multaj pacifikaj insuloj. Ilia malfacilecnivelo estas komparebla kun la indonezia, kvankam lernomaterialoj estas tipe multe malpli abundaj. Kelkaj el la etnaj vortoj konsistigas la indonezian lingvon, do ĝi kutime estas bona punkto por komenci. Se vi devias de la batita pado, estas bona ideo lerni kelkajn vortojn de la loka lingvo por bone interkonsenti kun la socio tie. Kelkaj etnaj ĉinaj komunumoj daŭre parolas diversajn ĉinajn dialektojn, plej precipe la [[minna frazlibro|Hokkien]] en [[Medan]] kaj la [[teoĉeva frazlibro|Teoĉeva]] en [[Pontianak]]. La parollingva kaj slanga indonezia lingvo ĝenerale forigas ajnan indikon pri tempj (kiuj estas malmultaj), prepozicioj kaj helpverboj, kaj frazo povas esti nur unu aŭ tri vortoj. Multajn fojojn, pliaj demandoj devas esti faritaj pro la manko de klareco (precipe rilate al ĉu evento jam okazis, okazas nun aŭ okazos en la estonteco) kaj lokaj dialektaj pruntvortoj povas plue konfuzi aferojn. Kiam oni uzas la anglan, ĉi tiuj tendencoj transdoniĝas al ilia angla ĉar ili tradukas de ilia slango al la angla, do vi povas sperti la samajn problemojn - aŭ pli malbone. Male al najbara [[Malajzio]] aŭ [[Filipinoj]], la angla ĝenerale "ne" estas vaste parolata. Dungitaro ĉe pli bonaj hoteloj kaj dungitaro de aviadkompanioj ĝenerale parolas decan nivelon de la angla, kaj ĝi estas vaste parolata en turismaj areoj kaj inter la komerca komunumo. Kvankam la angla estas deviga fremdlingvo en indoneziaj lernejoj, la scio estas nur baza. Kelkaj kleraj pensiuloj en Indonezio eble parolas la [[nederlanda frazlibro|nederlanda]], sed nuntempe la angla estas "multe" pli utila. Kvankam [[Araba frazlibro|la araba]] ne estas vaste parolata, multaj kleraj islamanoj, precipe tiuj, kiuj diplomiĝis ĉe islamaj religiaj institutoj, komprenas la araban iagrade, kaj multaj arabaj pruntvortoj troviĝas en la indonezia. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === * '''Tempeo''', fermentita sojaĵo, riĉa je vitamino B12. * '''Tofuo''' en diversaj formoj. Atentu, ke loke produktita tofuo ofte venas de malgrandaj vilaĝaj produktejoj, kie ĝi estas fritata sur brulata plasta rubaĵo, kaj povas enhavi multajn toksaĵojn, ekz. hormon-disrompajn dioksinojn (vidu [https://www.youtube.com/watch?v=WPyRAcdZHDo dokumentan filmon]). === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == * Indonezia Esperanto-Asocio :Adreso: p/a Wisma Sarinah (GRIPWELL), lantai 1, Jl. Majapahit 8, 10160 Jakarta Pusat, Indonezio :Retadreso: iea@esperanto.or.id :Retejo: http://www.esperanto.or.id === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === [[IJK 2025]] okazos en Indonezio. == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Sud-Orienta Azio}} tcdbp4zxsi3qvmh1zsbopobzzh9fqk7 72822 72821 2026-07-07T21:37:45Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72822 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Bali banner Sunset.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 237 milionoj (2010) | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Indonezio|Indonezio}}''' estas lando (insularo) en [[Sud-Orienta Azio]]. '''Indonezio''' estas grandega insularo ambaŭflanke de la Ekvatoro inter la Hinda Oceano kaj la Pacifika Oceano. Kun vastaj (sed rapide malpliiĝantaj) pluvarbaroj sur siaj 17.000 insuloj, Indonezio estas kromnomita ''La Smeraldo de la Ekvatoro''. La plej konata turisma celloko de Indonezio estas [[Balio]], sed kun 6 000 loĝataj insuloj, turistoj havas abundon da diverseco por esplori. Indonezio estas unu el la plej ekzotikaj landoj, kiujn vi iam ajn vizitos. Indonezio merkatigas sin kiel '''Mirinda Indonezio''', kaj la slogano ofte estas tute vera. Ĝi havas diversecon de kulturo kun pli ol 900 triboj kaj lingvoj kaj manĝaĵoj, dum ĝia ĉarma naturo, plejparte ekster Javo, kaj la ĝentileco de la homoj en la plej multaj regionoj allogos vin resti tiel longe kiel vi volas. Hodiaŭ, kelkaj pensiuloj el Eŭropo restas dum monatoj en Indonezio por eviti la vintron. == Regionoj == Indonezio estas vasta lando: Pli ol 17.500 insuloj provizas 108.000 km da strandoj. La distanco inter [[Aceh]] okcidente kaj [[Papuo]] oriente estas 4.702 km. Kuŝante sur la okcidenta rando de la Ringo de Fajro, Indonezio havas pli ol 400 vulkanojn, el kiuj 129 estas konsiderataj aktivaj, same kiel multajn submarajn vulkanojn. La insulo [[Nov-Gvineo]] (sur kiu situas la indonezia provinco [[Papuo]]) estas la dua plej granda insulo en la mondo, [[Borneo]] (ĉirkaŭ 2/3 indonezia, kun la resto apartenanta al [[Malajzio]] kaj [[Brunejo]]) estas la tria plej granda, kaj [[Sumatro]] estas la sesa plej granda. Plej multaj vojaĝantoj al Indonezio emas viziti nur [[Balion]], kio estas domaĝe, ĉar ekzistas eĉ pli impresa natura beleco kaj kulturaj spertoj aliloke, kiuj atendas esti esploritaj. La vasteco kaj la diverseco de insuloj ofertas signifajn kulturajn diferencojn, kiujn valoras koni. Administre ĝi dividiĝas en 38 provincoj. La listo sube sekvas pli simplan dividon, kunmetante plurajn provincojn en unu regiono, escepte de [[Balio]], kiu estas traktata kiel aparta regiono. {{Listo de regionoj | mapo= Indonesia regions map.png | titolomapo= Regionoj de Indonezio | tekstomapo= | grandecomapo= 476px | nomoregiono1= [[Sumatra]] | kolororegiono1= #e25c5c | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Sovaĝa kaj akra, la sesa plej granda insulo en la mondo havas grandan naturan kaj kulturan riĉecon kun pli ol 40 milionoj da loĝantoj kaj estas la vivejo por multaj endanĝerigitaj specioj. Tie troviĝas [[Aceh]], [[Palembang]], [[Padang]], [[Lampung]] kaj [[Medan]], same kiel la multkolora [[Lago Toba]], en la lando de la vervaj ''Toba Batak'', kaj la enireja insulo de Indonezio, [[Batam]]. | nomoregiono2= [[Kalimantan]] | kolororegiono2= #5c7a7a | elementojregiono2= Borneo | priskriboregiono2= La vasta plimulto de Borneo, la tria plej granda insulo de la mondo, formas Kalimantanon (kun la resto apartenanta al Malajzio kaj Brunejo). Paradizo por esploristoj de la sovaĝa (sed rapide malaperanta) arbarego, potencaj riveroj, la indiĝena tribo Dayak, kaj hejmo al la plej multaj orangutangoj. La urboj Pontianak, Banjarmasin, kaj Balikpapan estas inter la plej rapide kreskantaj en la nacio, kaj ĝi estas ankaŭ la loko de la nove speciale konstruita urbo nomata Nusantara, kiu anstataŭigis Ĝakarton kiel ĉefurbo de Indonezio. | nomoregiono3= [[Java]] | kolororegiono3= #8a84a3 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La kerno de la lando, grandaj urboj inkluzive de la antaŭa ĉefurbo [[Ĝakarto]], [[Bandung]], [[Surabajo]], [[Semarang]] kaj multaj homoj (kun preskaŭ 50% de la loĝantaro) amasigitaj sur ne tiom granda insulo. Ankaŭ prezentas la kulturajn trezorojn de [[Jogjakarta]], [[Solo]], [[Borobuduro]] kaj [[Prambanano]]. | nomoregiono4= [[Balio]] | kolororegiono4= #061FFF | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Sendube la plej populara turisma celloko kaj havas la plej kompletajn instalaĵojn por ĉiaj turistoj en Indonezio. La miksaĵo de Balio de unika hindua kulturo, legendaj strandoj, multaj religiaj kaj historiaj lokoj, spektaklaj altebenaĵaj regionoj kaj unika subakva vivo igas ĝin daŭra favorato inter tutmondaj vojaĝantoj. | nomoregiono5= [[Sulawesi]] | kolororegiono5= #e9bda2 | elementojregiono5= Celebes | priskriboregiono5= Ĉi tiu insulo gastigas diversecon de socioj kaj iujn spektaklajn pejzaĝojn. Tio inkluzivas la kulturon Toraja, megalitan civilizon en la Nacia Parko Lore Lindu, riĉan flaŭron kaj faŭnon, kaj mondklasajn plonĝejojn kiel Bunaken kaj Bitung. | nomoregiono6= [[Nusa Tenggara]] | kolororegiono6=#ffd577 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Ankaŭ konataj kiel la "Malgrandaj Sundaj Insuloj" — laŭvorte la "Sudorientaj Insuloj" — ili estas dividitaj en Orientan Nusa Tenggara kaj Okcidentan Nusa Tenggara kaj enhavas amasojn da etnoj, lingvoj kaj religioj, same kiel komodajn lacertojn kaj pli spektaklan plonĝejojn. Okcidenta NT enhavas Lombokon kaj Sumbawa kaj multajn malgrandajn insulojn. Lomboko estas la malpli vizitata sed same interesa fratino de Balio kaj ofertas plurajn plonĝejojn same kiel historiajn kaj religiajn lokojn. Orienta NT enhavas Floreson, Sumba kaj Okcidentan Timoron, same kiel plurajn aliajn insulojn, inkluzive de Komodo-Insulo, hejmo de la komodo-varano, kaj ofertas la unikan allogaĵon enhavi malgrandajn regnojn sur Sumba. Tradicia arto en Orienta NT, precipe teksita ŝtofo, estas interesa kaj pagebla, kaj vi povas trovi strandojn, kiuj estas laŭvorte kovritaj per sablo de unikaj koloroj, koralo kaj konkoj. | nomoregiono7= [[Maluku]] | kolororegiono7=#3b9c80 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= Molukoj. La historiaj "Spicinsuloj", antaŭe multe pribatalitaj de koloniaj potencoj, nun estas malofte vizitataj, sed [[Ambon]], [[Ternate]], la [[Banda-Insuloj]], la [[Kei-Insuloj]] kaj la [[Morotai-Insulo]] estas esperigaj cellokoj por mara turismo. | nomoregiono8= [[Papua]] | kolororegiono8= #b6bc4d | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La okcidenta duono de la insulo Nov-Gvineo, kun montoj, arbaroj, marĉoj kaj preskaŭ nepenetrebla sovaĝejo en unu el la plej malproksimaj lokoj sur la tero. Krom la minado de oro kaj kupro en la areo de Freeport, ĉi tio estas probable unu el la plej netuŝitaj partoj de la lando, kaj sciencistoj malkovris antaŭe nekonatajn speciojn ĉi tie. }} == Urboj == * [[Ĝakarto]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Komodo Dragon leaping.jpg|thumb|right|375px|...''estas drakoj'']] == Komprenu == Kun pli ol 260 milionoj da homoj, Indonezio estas la kvara plej loĝata lando en la mondo — post [[Barato]], [[Ĉinio]] kaj [[Usono]] — kaj sendube la plej granda en [[Sudorienta Azio]]. La loĝantaro ne estas egale disvastigita inter la kvin plej grandaj insuloj, [[Javo]], [[Sumatro]], [[Sulaveso]], [[Kalimantano]] kaj [[Papuo]]; Javo havas duonon de la loĝantaro. Pli ol 50% de eksterlandaj turistoj eniras Indonezion tra la flughaveno de [[Balio]], kaj la plejparto de la resto venas tra la [[Internacia Flughaveno Soekarno-Hatta]] de [[Ĝakarto]] por komerco aŭ kiel nabo al aliaj turismaj cellokoj de Indonezio aŭ tra [[Batam]] plejparte per pramo el [[Singapuro]]. Ĉi tiuj tri alvenlokoj respondecas pri ĉirkaŭ 90% de eksterlandaj alvenoj. Indonezio ankaŭ havas la plej grandan islaman loĝantaron en la mondo, plejparte sunaan. Indonezio estas membro de la G20 kaj kvankam ĝi havas potencialon fariĝi monda gvidanto, ĝin ankoraŭ malhelpas korupto kaj mankoj en edukado, same kiel infrastrukturo malhelpata de malfacila tereno kaj akvo. La tropikaj arbaroj de Indonezio estas la duaj plej grandaj en la mondo post [[Brazilo]], kaj estas dehakataj kaj hakataj por kreskigi plantejojn de oleiso kun la sama alarma rapideco. Dum la riĉuloj aĉetas kaj festas en la urboj kaj feriejoj, la malriĉuloj laboras forte kaj luktas por postvivi. Post jardekoj da ekonomia misadministrado, 50.6% de la loĝantaro ankoraŭ gajnas malpli ol 4 usonajn dolarojn tage laŭ ciferoj kompilitaj de la Monda Banko en 2012. En 2015, la malriĉecoprocento estis 5.5% kaj malpliiĝas, pro la stabila kresko de Indonezio je 4-6% ĉiujare ekde 2014 — la plej bona kreskoprocento inter''ASEAN'' landoj. Tamen, la naskoprocento ankoraŭ estas alta, preskaŭ 2% jare, post kiam la antaŭa registaro haltigis la kontraŭkoncipan programon, kaj tio malrapidigis la malpliiĝon de malriĉeco. Tamen la totala fekundecoprocento ("nombro da infanoj po virino") draste falis kaj nun estas iom super anstataŭiga indico je 2.1 - proksimume la sama kiel en Usono kaj apenaŭ super plejparto de Eŭropo. Infrastrukturo en granda parto de la lando, kvankam amplekse rekonstruita, restas rudimenta, kaj vojaĝantoj ekster la batitaj vojoj bezonos iom da pacienco kaj fleksebleco. Kvankam progreso estis farita en la vastigado de la reto de pag-aŭtovojoj, plej multaj interurbaj vojoj estas ankoraŭ du-lenaj aferoj de varia kvalito, plej ofte plenplenaj de grandaj busoj kaj kamionoj transportantaj varojn kaj materialojn, ĉiuj fervore konkurante unu kun la alia kaj ĉio alia sur la vojo por atingi la unuan pozicion kie ne estas konkurso. Eble reflektante la malbonajn vojajn kondiĉojn, malaltkostaj aviadkompanioj bone disvolviĝis kun kresko ĝis 15 procentoj jare, do se iu malsukcesas de unu loko al aliaj lokoj, tio povas esti farita facile ĉefe por grandaj urboj kiel ekzemple de Balio, al Malang por vidi la Nacian Parkon Bromo-Tengger-Semeru ĝis Ĝakarto kun multaj allogaĵoj por turistoj al Medan por vidi la Lagon Toba kaj reiri al sia hejmlando. Eĉ se vi estas en urbo, ne atendu, ke la vojoj estu bonaj aŭ la aranĝo facile navigebla. Multaj vojoj en pli malnovaj urboj estas restaĵoj de la nederlanda epoko kaj, tial, estas malgrandaj, kurbiĝemaj kaj en malbona stato. Aldonu al tio la fakton, ke stratnomoj ŝanĝiĝas ĉiujn kelkajn kilometrojn, postulante, ke vi sciu, al kiu areo iri, se vi volas eĉ trovi tiun longon de strato - ĝi estas sufiĉe frustranta. Stratsignoj, se entute ekzistas, estas metitaj perpendikulare al la strato, kiun ili reprezentas. Se vi forlasas Javon kaj Balion, la vojoj estas eĉ pli malbonaj. Severaj trafikŝtopiĝoj estas ofta trajto, kun [[Granda Ĝakarto]] kaj [[Surabajo]] aparte konsiderataj kiel ekstreme malbonaj. Feliĉe, la tuta TransJava Pagvojo estis funkcie malfermita en decembro 2018, kun longo de pli ol {{km|900}} de [[Merak]] ĝis [[Surabajo]]. Pluraj segmentoj de la TransSumatra Pagvojo ankaŭ estis funkcie malfermitaj. Fleksebleco devus esti antaŭkondiĉo ie ajn en la lando, ĉar aferoj povas ŝanĝiĝi tre subite kaj rapideco ne ofte estas alta prioritato malgraŭ esti aprezata. Se vi estas la tipo de persono, kiu atendas, ke ĉio estos skribita en ŝtono, tiam vi verŝajne devus konsideri nur vojaĝojn kun grandaj, bonfamaj vojaĝagentejoj; alie, vi certe spertos kelkajn "malsukcesojn". Toleremo, pacienco kaj akcepto de surprizoj (ne ĉiam la bonaj) estas bonaj trajtoj por iu ajn, kiu planas viziti. === Tereno === === Historio === [[File:Java man National Museum Indonesia.JPG|thumb|Java Homo, Nacia Muzeo de Indonezio, Ĝakarto]] === Etnoj === Malgraŭ 50 jaroj da reklamado de "Bhinneka Tunggal Ika" ("Unueco en Diverseco") kiel la oficiala ŝtata moto, la koncepto de "Indonezio" restas artefarita kaj la civitanoj de la lando dividas sin inter vasta amaso da etnoj, klanoj, triboj kaj eĉ kastoj. Se tio ne sufiĉas, religiaj diferencoj aldonas ingrediencon al la miksaĵo kaj la vastaj breĉoj en riĉeco ankaŭ plifortigas klasan socion. Je pure nombra skalo, la plej grandaj etnaj grupoj estas la javanoj (45%) de centra kaj orienta Java, kiuj estas la domina etno tra la nacio, la sundanoj (14%) de okcidenta Java, la maduranoj (7.5%) de la insulo [[Madura]], kaj marbordaj malajoj (7.5%), plejparte de [[Sumatro]]. Tio lasas 26% por la Aĉeanoj kaj Minangkabauoj de Sumatro, la Balianoj, la Ibanoj kaj Dajakoj de Kalimantano, kaj konfuza miksaĵo de grupoj en Nusa Tenggara kaj Papuo - la oficiala sumo estas ne malpli ol 3.000 grupoj. La ĝangaloj de Papuo ankaŭ estas hejmo al kelkaj el la lastaj nekontaktitaj popoloj de la mondo. Plejparte, la multaj popoloj de Indonezio feliĉe kunekzistas, tamen etnaj konfliktoj daŭre putras en kelkaj malproksimaj areoj de la lando. La politiko de "transmigrado" ("transmigrasi"), iniciatita de la nederlandanoj sed daŭrigita de Suharto, transloĝigis javanajn, baliajn kaj madurajn migrantojn al malpli loĝataj partoj de la insularo. La novaj setlantoj, rigardataj kiel privilegiitaj kaj nesentemaj, ofte estis neŝatitaj de la indiĝena loĝantaro kaj, precipe en Papuo, tio foje kondukis al perforta konflikto, sed nuntempe ili estas relative maloftaj. Unu aparte rimarkinda etna grupo trovebla tra la tuta lando estas la "Indoneziaj Ĉinoj", konataj kiel "Tionghoa" aŭ la iom malestimaj "Ĉina". Nombrante ĉirkaŭ 7 milionojn, ili konsistigas malpli ol 3% de la loĝantaro, sed reprezentas la duan plej grandan etnan ĉinan komunumon ekster Ĉinio, post nur la tajlandaj-ĉinoj. Ĉinaj enmigrintoj estis instigitaj ekloĝi en la tiama Nederlanda Orienta Hindio fare de la nederlandanoj, kvankam ili estis traktataj kiel duarangaj civitanoj, efike mezaj manaĝeroj inter la eŭropaj regantoj kaj la resto de la loĝantaro. Post la foriro de la nederlandanoj, multaj indoneziaj ĉinoj laboris kiel butikistoj kaj monpruntedonantoj, sed tre riĉa subaro de la komunumo havis grandegan influon en la loke posedata ekonomia sektoro, kun unu fama - kvankam plejparte misfamigita - studo pri kompanioj en la Ĝakarta Borso konkludante, ke ĝis 70% de ĝiaj kompanioj (kaj, sekve, la lando) estis kontrolitaj de etnaj ĉinoj. Ili tial estis persekutitaj, kun ĉinoj perforte translokigitaj en urbajn areojn en la 1960-aj jaroj, devigitaj adopti indoneziajn nomojn kaj malpermesoj truditaj pri instruado de la ĉina lingvo kaj montrado de ĉinaj karaktroj. Kontraŭĉinaj pogromoj ankaŭ okazis, precipe en la kontraŭkomunistaj elpurigoj de 1965-66 post la puĉo de Suharto kaj denove en 1998 post lia falo, kiam pli ol 1.100 homoj estis mortigitaj en tumultoj en Ĝakarto kaj kelkaj aliaj gravaj urboj. Tamen, la post-"Reformasi" registaroj nuligis la plejparton de la diskriminacia leĝaro, kaj ĉina skribo kaj ĉinaj festivaloj reaperis, kaj la Ĉina Novjaro estis deklarita publika ferio tutlande ekde 2003. Kvankam kontraŭĉina sento daŭre persistas en certaj loĝantaraj segmentoj, la indoneziaj ĉinoj hodiaŭ oficiale havas la samajn rajtojn kiel ĉiuj aliaj indoneziaj civitanoj. Hodiaŭ, dum la plejmulto el la etnaj ĉinoj en [[Javo]] parolas nur la indonezian, diversaj ĉinaj dialektoj kiel la Hokkiena, la Teoĉeva kaj la Hakka daŭre estas vaste parolataj inter la etnaj ĉinaj komunumoj en [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]]. === Klimato === Indonezio estas varma loko. Ĝi ne havas printempon, someron, aŭtunon aŭ vintron, nur du sezonojn: "pluva" kaj "seka", kiuj ambaŭ estas relativaj (daŭre pluvas dum la seka sezono, nur pluvas malpli). Kvankam ekzistas signifa regiona vario, en "plejparto" de la lando (inkluzive de Javo kaj Balio) la seka sezono estas de aprilo ĝis oktobro, dum la pluvsezono estas de novembro ĝis marto. En multaj regionoj, pluvo falas kiel horloĝmekanismo, sed tutmonda varmiĝo igis la sezonojn malpli antaŭvideblaj. Unu avantaĝo de la pluvsezono estas, ke la regula pluvokvanto lavas la plej multajn el la moskitvivejoj, precipe ĉe la antaŭmontoj. Kvankam loke torentaj pluvoj estas oftaj, la lando malofte suferas pro tifonoj. Sekecoj estas grava problemo en certaj partoj de [[Javo]] kaj aliaj insuloj dum la seka sezono, kaj akvo fariĝas grava problemo, sed boteligita trinkakvo ĉiam haveblas eĉ en la kamparaj regionoj. Fumnebulo de arbaraj aŭ arbaraj incendioj ofte kovras multajn areojn de [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]] meze de la seka sezono, kutime en junio, julio kaj aŭgusto, kaj foje flughavenoj estas fermitaj dum tago aŭ du pro tio. Ankaŭ, kiam estas seke en unu areo, povas ankoraŭ esti malseke en alia. Temperaturoj en la plej multaj lokoj estas ĉirkaŭ 26/32 dum la tago, kun malmulta fluktuo de tago al tago; noktoj povas esti pli malvarmetaj je kelkaj gradoj. La seka sezono sude de la ekvatoro estas malvarmeta pro la malvarma suda hemisfero, kvankam la diferenco povas esti malpli rimarkebla. Estas ankaŭ konsilinde kunporti jakon por viziti la altebenaĵojn, ĉar temperaturoj nature estos pli malvarmetaj, kaj estas eĉ kelkaj neĝokovritaj pintoj super m 5.000 en [[Papuo]]. Eble vi amuziĝos vidante homojn surmetantajn ĉapelojn, gantojn, jakojn aŭ eĉ vintrajn mantelojn kiam la temperaturo iomete malaltiĝas, kaj homoj kutime portas ilin sur siaj motorcikloj, kvankam pli ofte por eviti ke ilia haŭto malheliĝu. ===Tempo=== == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == {{Vidu ankaŭ|Indonezia frazlibro}} La sola oficiala lingvo estas la Indonezia lingvo, konata enkiel ''Bahasa Indonesia'' ('''ne''' Bahasa, kiu laŭvorte signifas "lingvo"). Ĝi similas al la [[Malaja frazlibro|malaja]] (parolata en [[Malajzio]], [[Brunejo]] kaj [[Singapuro]]), do parolantoj de ambaŭ lingvoj ĝenerale povas kompreni unu la alian. La ĉefaj diferencoj estas en la pruntvortoj: la malaja lingvo estis pli influita de la angla lingvo, dum la indonezia lingvo estis pli influita de la nederlanda lingvo. Skribita fonetike per la latina alfabeto kaj kun sufiĉe logika gramatiko, la indonezia lingvo estas ĝenerale konsiderata unu el la plej facilaj lingvoj por eŭropanoj lerni, precipe kompare kun aliaj orient- kaj sudorient-aziaj lingvoj. La ortografio estas tre regula. La prononco estas aparte facila por japanaj (krom la 'l'-litero), italaj, hispanaj, aŭ, iagrade, tagalogaj parolantoj. Male al multaj aliaj lingvoj en la regiono, la indonezia lingvo ne estas tona lingvo. Kiel aliaj aziaj lingvoj, la indonezia lingvo havas kompleksan kondutetikon ĉirkaŭ personaj pronomoj. Kvankam la indonezia estas la oficiala lingvo tra la tuta insularo, kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj indonezianoj, pli ol 80% de indonezianoj fakte havas sian propran etnan lingvon, la plej vaste parolataj estas la [[java]] kaj la [[sunda]]. La plej multaj el ĉi tiuj lingvoj apartenas al la sama aŭstronezia lingva familio kiel la indonezia, kiu ankaŭ inkluzivas la plej multajn lingvojn de Filipinoj, Malajzio kaj multaj pacifikaj insuloj. Ilia malfacilecnivelo estas komparebla kun la indonezia, kvankam lernomaterialoj estas tipe multe malpli abundaj. Kelkaj el la etnaj vortoj konsistigas la indonezian lingvon, do ĝi kutime estas bona punkto por komenci. Se vi devias de la batita pado, estas bona ideo lerni kelkajn vortojn de la loka lingvo por bone interkonsenti kun la socio tie. Kelkaj etnaj ĉinaj komunumoj daŭre parolas diversajn ĉinajn dialektojn, plej precipe la [[minna frazlibro|Hokkien]] en [[Medan]] kaj la [[teoĉeva frazlibro|Teoĉeva]] en [[Pontianak]]. La parollingva kaj slanga indonezia lingvo ĝenerale forigas ajnan indikon pri tempj (kiuj estas malmultaj), prepozicioj kaj helpverboj, kaj frazo povas esti nur unu aŭ tri vortoj. Multajn fojojn, pliaj demandoj devas esti faritaj pro la manko de klareco (precipe rilate al ĉu evento jam okazis, okazas nun aŭ okazos en la estonteco) kaj lokaj dialektaj pruntvortoj povas plue konfuzi aferojn. Kiam oni uzas la anglan, ĉi tiuj tendencoj transdoniĝas al ilia angla ĉar ili tradukas de ilia slango al la angla, do vi povas sperti la samajn problemojn - aŭ pli malbone. Male al najbara [[Malajzio]] aŭ [[Filipinoj]], la angla ĝenerale "ne" estas vaste parolata. Dungitaro ĉe pli bonaj hoteloj kaj dungitaro de aviadkompanioj ĝenerale parolas decan nivelon de la angla, kaj ĝi estas vaste parolata en turismaj areoj kaj inter la komerca komunumo. Kvankam la angla estas deviga fremdlingvo en indoneziaj lernejoj, la scio estas nur baza. Kelkaj kleraj pensiuloj en Indonezio eble parolas la [[nederlanda frazlibro|nederlanda]], sed nuntempe la angla estas "multe" pli utila. Kvankam [[Araba frazlibro|la araba]] ne estas vaste parolata, multaj kleraj islamanoj, precipe tiuj, kiuj diplomiĝis ĉe islamaj religiaj institutoj, komprenas la araban iagrade, kaj multaj arabaj pruntvortoj troviĝas en la indonezia. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === * '''Tempeo''', fermentita sojaĵo, riĉa je vitamino B12. * '''Tofuo''' en diversaj formoj. Atentu, ke loke produktita tofuo ofte venas de malgrandaj vilaĝaj produktejoj, kie ĝi estas fritata sur brulata plasta rubaĵo, kaj povas enhavi multajn toksaĵojn, ekz. hormon-disrompajn dioksinojn (vidu [https://www.youtube.com/watch?v=WPyRAcdZHDo dokumentan filmon]). === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == * Indonezia Esperanto-Asocio :Adreso: p/a Wisma Sarinah (GRIPWELL), lantai 1, Jl. Majapahit 8, 10160 Jakarta Pusat, Indonezio :Retadreso: iea@esperanto.or.id :Retejo: http://www.esperanto.or.id === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === [[IJK 2025]] okazos en Indonezio. == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Sud-Orienta Azio}} ivs4hwwjudcbckhko43idfdpwyqcrfc 72823 72822 2026-07-07T21:39:07Z Tiguliano 53 /* Esperantaj renkontiĝoj */ 72823 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Bali banner Sunset.jpg}} {{Informkesto lando | bildo= | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 237 milionoj (2010) | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Indonezio|Indonezio}}''' estas lando (insularo) en [[Sud-Orienta Azio]]. '''Indonezio''' estas grandega insularo ambaŭflanke de la Ekvatoro inter la Hinda Oceano kaj la Pacifika Oceano. Kun vastaj (sed rapide malpliiĝantaj) pluvarbaroj sur siaj 17.000 insuloj, Indonezio estas kromnomita ''La Smeraldo de la Ekvatoro''. La plej konata turisma celloko de Indonezio estas [[Balio]], sed kun 6 000 loĝataj insuloj, turistoj havas abundon da diverseco por esplori. Indonezio estas unu el la plej ekzotikaj landoj, kiujn vi iam ajn vizitos. Indonezio merkatigas sin kiel '''Mirinda Indonezio''', kaj la slogano ofte estas tute vera. Ĝi havas diversecon de kulturo kun pli ol 900 triboj kaj lingvoj kaj manĝaĵoj, dum ĝia ĉarma naturo, plejparte ekster Javo, kaj la ĝentileco de la homoj en la plej multaj regionoj allogos vin resti tiel longe kiel vi volas. Hodiaŭ, kelkaj pensiuloj el Eŭropo restas dum monatoj en Indonezio por eviti la vintron. == Regionoj == Indonezio estas vasta lando: Pli ol 17.500 insuloj provizas 108.000 km da strandoj. La distanco inter [[Aceh]] okcidente kaj [[Papuo]] oriente estas 4.702 km. Kuŝante sur la okcidenta rando de la Ringo de Fajro, Indonezio havas pli ol 400 vulkanojn, el kiuj 129 estas konsiderataj aktivaj, same kiel multajn submarajn vulkanojn. La insulo [[Nov-Gvineo]] (sur kiu situas la indonezia provinco [[Papuo]]) estas la dua plej granda insulo en la mondo, [[Borneo]] (ĉirkaŭ 2/3 indonezia, kun la resto apartenanta al [[Malajzio]] kaj [[Brunejo]]) estas la tria plej granda, kaj [[Sumatro]] estas la sesa plej granda. Plej multaj vojaĝantoj al Indonezio emas viziti nur [[Balion]], kio estas domaĝe, ĉar ekzistas eĉ pli impresa natura beleco kaj kulturaj spertoj aliloke, kiuj atendas esti esploritaj. La vasteco kaj la diverseco de insuloj ofertas signifajn kulturajn diferencojn, kiujn valoras koni. Administre ĝi dividiĝas en 38 provincoj. La listo sube sekvas pli simplan dividon, kunmetante plurajn provincojn en unu regiono, escepte de [[Balio]], kiu estas traktata kiel aparta regiono. {{Listo de regionoj | mapo= Indonesia regions map.png | titolomapo= Regionoj de Indonezio | tekstomapo= | grandecomapo= 476px | nomoregiono1= [[Sumatra]] | kolororegiono1= #e25c5c | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Sovaĝa kaj akra, la sesa plej granda insulo en la mondo havas grandan naturan kaj kulturan riĉecon kun pli ol 40 milionoj da loĝantoj kaj estas la vivejo por multaj endanĝerigitaj specioj. Tie troviĝas [[Aceh]], [[Palembang]], [[Padang]], [[Lampung]] kaj [[Medan]], same kiel la multkolora [[Lago Toba]], en la lando de la vervaj ''Toba Batak'', kaj la enireja insulo de Indonezio, [[Batam]]. | nomoregiono2= [[Kalimantan]] | kolororegiono2= #5c7a7a | elementojregiono2= Borneo | priskriboregiono2= La vasta plimulto de Borneo, la tria plej granda insulo de la mondo, formas Kalimantanon (kun la resto apartenanta al Malajzio kaj Brunejo). Paradizo por esploristoj de la sovaĝa (sed rapide malaperanta) arbarego, potencaj riveroj, la indiĝena tribo Dayak, kaj hejmo al la plej multaj orangutangoj. La urboj Pontianak, Banjarmasin, kaj Balikpapan estas inter la plej rapide kreskantaj en la nacio, kaj ĝi estas ankaŭ la loko de la nove speciale konstruita urbo nomata Nusantara, kiu anstataŭigis Ĝakarton kiel ĉefurbo de Indonezio. | nomoregiono3= [[Java]] | kolororegiono3= #8a84a3 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= La kerno de la lando, grandaj urboj inkluzive de la antaŭa ĉefurbo [[Ĝakarto]], [[Bandung]], [[Surabajo]], [[Semarang]] kaj multaj homoj (kun preskaŭ 50% de la loĝantaro) amasigitaj sur ne tiom granda insulo. Ankaŭ prezentas la kulturajn trezorojn de [[Jogjakarta]], [[Solo]], [[Borobuduro]] kaj [[Prambanano]]. | nomoregiono4= [[Balio]] | kolororegiono4= #061FFF | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Sendube la plej populara turisma celloko kaj havas la plej kompletajn instalaĵojn por ĉiaj turistoj en Indonezio. La miksaĵo de Balio de unika hindua kulturo, legendaj strandoj, multaj religiaj kaj historiaj lokoj, spektaklaj altebenaĵaj regionoj kaj unika subakva vivo igas ĝin daŭra favorato inter tutmondaj vojaĝantoj. | nomoregiono5= [[Sulawesi]] | kolororegiono5= #e9bda2 | elementojregiono5= Celebes | priskriboregiono5= Ĉi tiu insulo gastigas diversecon de socioj kaj iujn spektaklajn pejzaĝojn. Tio inkluzivas la kulturon Toraja, megalitan civilizon en la Nacia Parko Lore Lindu, riĉan flaŭron kaj faŭnon, kaj mondklasajn plonĝejojn kiel Bunaken kaj Bitung. | nomoregiono6= [[Nusa Tenggara]] | kolororegiono6=#ffd577 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Ankaŭ konataj kiel la "Malgrandaj Sundaj Insuloj" — laŭvorte la "Sudorientaj Insuloj" — ili estas dividitaj en Orientan Nusa Tenggara kaj Okcidentan Nusa Tenggara kaj enhavas amasojn da etnoj, lingvoj kaj religioj, same kiel komodajn lacertojn kaj pli spektaklan plonĝejojn. Okcidenta NT enhavas Lombokon kaj Sumbawa kaj multajn malgrandajn insulojn. Lomboko estas la malpli vizitata sed same interesa fratino de Balio kaj ofertas plurajn plonĝejojn same kiel historiajn kaj religiajn lokojn. Orienta NT enhavas Floreson, Sumba kaj Okcidentan Timoron, same kiel plurajn aliajn insulojn, inkluzive de Komodo-Insulo, hejmo de la komodo-varano, kaj ofertas la unikan allogaĵon enhavi malgrandajn regnojn sur Sumba. Tradicia arto en Orienta NT, precipe teksita ŝtofo, estas interesa kaj pagebla, kaj vi povas trovi strandojn, kiuj estas laŭvorte kovritaj per sablo de unikaj koloroj, koralo kaj konkoj. | nomoregiono7= [[Maluku]] | kolororegiono7=#3b9c80 | elementojregiono7= | priskriboregiono7= Molukoj. La historiaj "Spicinsuloj", antaŭe multe pribatalitaj de koloniaj potencoj, nun estas malofte vizitataj, sed [[Ambon]], [[Ternate]], la [[Banda-Insuloj]], la [[Kei-Insuloj]] kaj la [[Morotai-Insulo]] estas esperigaj cellokoj por mara turismo. | nomoregiono8= [[Papua]] | kolororegiono8= #b6bc4d | elementojregiono8= | priskriboregiono8= La okcidenta duono de la insulo Nov-Gvineo, kun montoj, arbaroj, marĉoj kaj preskaŭ nepenetrebla sovaĝejo en unu el la plej malproksimaj lokoj sur la tero. Krom la minado de oro kaj kupro en la areo de Freeport, ĉi tio estas probable unu el la plej netuŝitaj partoj de la lando, kaj sciencistoj malkovris antaŭe nekonatajn speciojn ĉi tie. }} == Urboj == * [[Ĝakarto]] === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Komodo Dragon leaping.jpg|thumb|right|375px|...''estas drakoj'']] == Komprenu == Kun pli ol 260 milionoj da homoj, Indonezio estas la kvara plej loĝata lando en la mondo — post [[Barato]], [[Ĉinio]] kaj [[Usono]] — kaj sendube la plej granda en [[Sudorienta Azio]]. La loĝantaro ne estas egale disvastigita inter la kvin plej grandaj insuloj, [[Javo]], [[Sumatro]], [[Sulaveso]], [[Kalimantano]] kaj [[Papuo]]; Javo havas duonon de la loĝantaro. Pli ol 50% de eksterlandaj turistoj eniras Indonezion tra la flughaveno de [[Balio]], kaj la plejparto de la resto venas tra la [[Internacia Flughaveno Soekarno-Hatta]] de [[Ĝakarto]] por komerco aŭ kiel nabo al aliaj turismaj cellokoj de Indonezio aŭ tra [[Batam]] plejparte per pramo el [[Singapuro]]. Ĉi tiuj tri alvenlokoj respondecas pri ĉirkaŭ 90% de eksterlandaj alvenoj. Indonezio ankaŭ havas la plej grandan islaman loĝantaron en la mondo, plejparte sunaan. Indonezio estas membro de la G20 kaj kvankam ĝi havas potencialon fariĝi monda gvidanto, ĝin ankoraŭ malhelpas korupto kaj mankoj en edukado, same kiel infrastrukturo malhelpata de malfacila tereno kaj akvo. La tropikaj arbaroj de Indonezio estas la duaj plej grandaj en la mondo post [[Brazilo]], kaj estas dehakataj kaj hakataj por kreskigi plantejojn de oleiso kun la sama alarma rapideco. Dum la riĉuloj aĉetas kaj festas en la urboj kaj feriejoj, la malriĉuloj laboras forte kaj luktas por postvivi. Post jardekoj da ekonomia misadministrado, 50.6% de la loĝantaro ankoraŭ gajnas malpli ol 4 usonajn dolarojn tage laŭ ciferoj kompilitaj de la Monda Banko en 2012. En 2015, la malriĉecoprocento estis 5.5% kaj malpliiĝas, pro la stabila kresko de Indonezio je 4-6% ĉiujare ekde 2014 — la plej bona kreskoprocento inter''ASEAN'' landoj. Tamen, la naskoprocento ankoraŭ estas alta, preskaŭ 2% jare, post kiam la antaŭa registaro haltigis la kontraŭkoncipan programon, kaj tio malrapidigis la malpliiĝon de malriĉeco. Tamen la totala fekundecoprocento ("nombro da infanoj po virino") draste falis kaj nun estas iom super anstataŭiga indico je 2.1 - proksimume la sama kiel en Usono kaj apenaŭ super plejparto de Eŭropo. Infrastrukturo en granda parto de la lando, kvankam amplekse rekonstruita, restas rudimenta, kaj vojaĝantoj ekster la batitaj vojoj bezonos iom da pacienco kaj fleksebleco. Kvankam progreso estis farita en la vastigado de la reto de pag-aŭtovojoj, plej multaj interurbaj vojoj estas ankoraŭ du-lenaj aferoj de varia kvalito, plej ofte plenplenaj de grandaj busoj kaj kamionoj transportantaj varojn kaj materialojn, ĉiuj fervore konkurante unu kun la alia kaj ĉio alia sur la vojo por atingi la unuan pozicion kie ne estas konkurso. Eble reflektante la malbonajn vojajn kondiĉojn, malaltkostaj aviadkompanioj bone disvolviĝis kun kresko ĝis 15 procentoj jare, do se iu malsukcesas de unu loko al aliaj lokoj, tio povas esti farita facile ĉefe por grandaj urboj kiel ekzemple de Balio, al Malang por vidi la Nacian Parkon Bromo-Tengger-Semeru ĝis Ĝakarto kun multaj allogaĵoj por turistoj al Medan por vidi la Lagon Toba kaj reiri al sia hejmlando. Eĉ se vi estas en urbo, ne atendu, ke la vojoj estu bonaj aŭ la aranĝo facile navigebla. Multaj vojoj en pli malnovaj urboj estas restaĵoj de la nederlanda epoko kaj, tial, estas malgrandaj, kurbiĝemaj kaj en malbona stato. Aldonu al tio la fakton, ke stratnomoj ŝanĝiĝas ĉiujn kelkajn kilometrojn, postulante, ke vi sciu, al kiu areo iri, se vi volas eĉ trovi tiun longon de strato - ĝi estas sufiĉe frustranta. Stratsignoj, se entute ekzistas, estas metitaj perpendikulare al la strato, kiun ili reprezentas. Se vi forlasas Javon kaj Balion, la vojoj estas eĉ pli malbonaj. Severaj trafikŝtopiĝoj estas ofta trajto, kun [[Granda Ĝakarto]] kaj [[Surabajo]] aparte konsiderataj kiel ekstreme malbonaj. Feliĉe, la tuta TransJava Pagvojo estis funkcie malfermita en decembro 2018, kun longo de pli ol {{km|900}} de [[Merak]] ĝis [[Surabajo]]. Pluraj segmentoj de la TransSumatra Pagvojo ankaŭ estis funkcie malfermitaj. Fleksebleco devus esti antaŭkondiĉo ie ajn en la lando, ĉar aferoj povas ŝanĝiĝi tre subite kaj rapideco ne ofte estas alta prioritato malgraŭ esti aprezata. Se vi estas la tipo de persono, kiu atendas, ke ĉio estos skribita en ŝtono, tiam vi verŝajne devus konsideri nur vojaĝojn kun grandaj, bonfamaj vojaĝagentejoj; alie, vi certe spertos kelkajn "malsukcesojn". Toleremo, pacienco kaj akcepto de surprizoj (ne ĉiam la bonaj) estas bonaj trajtoj por iu ajn, kiu planas viziti. === Tereno === === Historio === [[File:Java man National Museum Indonesia.JPG|thumb|Java Homo, Nacia Muzeo de Indonezio, Ĝakarto]] === Etnoj === Malgraŭ 50 jaroj da reklamado de "Bhinneka Tunggal Ika" ("Unueco en Diverseco") kiel la oficiala ŝtata moto, la koncepto de "Indonezio" restas artefarita kaj la civitanoj de la lando dividas sin inter vasta amaso da etnoj, klanoj, triboj kaj eĉ kastoj. Se tio ne sufiĉas, religiaj diferencoj aldonas ingrediencon al la miksaĵo kaj la vastaj breĉoj en riĉeco ankaŭ plifortigas klasan socion. Je pure nombra skalo, la plej grandaj etnaj grupoj estas la javanoj (45%) de centra kaj orienta Java, kiuj estas la domina etno tra la nacio, la sundanoj (14%) de okcidenta Java, la maduranoj (7.5%) de la insulo [[Madura]], kaj marbordaj malajoj (7.5%), plejparte de [[Sumatro]]. Tio lasas 26% por la Aĉeanoj kaj Minangkabauoj de Sumatro, la Balianoj, la Ibanoj kaj Dajakoj de Kalimantano, kaj konfuza miksaĵo de grupoj en Nusa Tenggara kaj Papuo - la oficiala sumo estas ne malpli ol 3.000 grupoj. La ĝangaloj de Papuo ankaŭ estas hejmo al kelkaj el la lastaj nekontaktitaj popoloj de la mondo. Plejparte, la multaj popoloj de Indonezio feliĉe kunekzistas, tamen etnaj konfliktoj daŭre putras en kelkaj malproksimaj areoj de la lando. La politiko de "transmigrado" ("transmigrasi"), iniciatita de la nederlandanoj sed daŭrigita de Suharto, transloĝigis javanajn, baliajn kaj madurajn migrantojn al malpli loĝataj partoj de la insularo. La novaj setlantoj, rigardataj kiel privilegiitaj kaj nesentemaj, ofte estis neŝatitaj de la indiĝena loĝantaro kaj, precipe en Papuo, tio foje kondukis al perforta konflikto, sed nuntempe ili estas relative maloftaj. Unu aparte rimarkinda etna grupo trovebla tra la tuta lando estas la "Indoneziaj Ĉinoj", konataj kiel "Tionghoa" aŭ la iom malestimaj "Ĉina". Nombrante ĉirkaŭ 7 milionojn, ili konsistigas malpli ol 3% de la loĝantaro, sed reprezentas la duan plej grandan etnan ĉinan komunumon ekster Ĉinio, post nur la tajlandaj-ĉinoj. Ĉinaj enmigrintoj estis instigitaj ekloĝi en la tiama Nederlanda Orienta Hindio fare de la nederlandanoj, kvankam ili estis traktataj kiel duarangaj civitanoj, efike mezaj manaĝeroj inter la eŭropaj regantoj kaj la resto de la loĝantaro. Post la foriro de la nederlandanoj, multaj indoneziaj ĉinoj laboris kiel butikistoj kaj monpruntedonantoj, sed tre riĉa subaro de la komunumo havis grandegan influon en la loke posedata ekonomia sektoro, kun unu fama - kvankam plejparte misfamigita - studo pri kompanioj en la Ĝakarta Borso konkludante, ke ĝis 70% de ĝiaj kompanioj (kaj, sekve, la lando) estis kontrolitaj de etnaj ĉinoj. Ili tial estis persekutitaj, kun ĉinoj perforte translokigitaj en urbajn areojn en la 1960-aj jaroj, devigitaj adopti indoneziajn nomojn kaj malpermesoj truditaj pri instruado de la ĉina lingvo kaj montrado de ĉinaj karaktroj. Kontraŭĉinaj pogromoj ankaŭ okazis, precipe en la kontraŭkomunistaj elpurigoj de 1965-66 post la puĉo de Suharto kaj denove en 1998 post lia falo, kiam pli ol 1.100 homoj estis mortigitaj en tumultoj en Ĝakarto kaj kelkaj aliaj gravaj urboj. Tamen, la post-"Reformasi" registaroj nuligis la plejparton de la diskriminacia leĝaro, kaj ĉina skribo kaj ĉinaj festivaloj reaperis, kaj la Ĉina Novjaro estis deklarita publika ferio tutlande ekde 2003. Kvankam kontraŭĉina sento daŭre persistas en certaj loĝantaraj segmentoj, la indoneziaj ĉinoj hodiaŭ oficiale havas la samajn rajtojn kiel ĉiuj aliaj indoneziaj civitanoj. Hodiaŭ, dum la plejmulto el la etnaj ĉinoj en [[Javo]] parolas nur la indonezian, diversaj ĉinaj dialektoj kiel la Hokkiena, la Teoĉeva kaj la Hakka daŭre estas vaste parolataj inter la etnaj ĉinaj komunumoj en [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]]. === Klimato === Indonezio estas varma loko. Ĝi ne havas printempon, someron, aŭtunon aŭ vintron, nur du sezonojn: "pluva" kaj "seka", kiuj ambaŭ estas relativaj (daŭre pluvas dum la seka sezono, nur pluvas malpli). Kvankam ekzistas signifa regiona vario, en "plejparto" de la lando (inkluzive de Javo kaj Balio) la seka sezono estas de aprilo ĝis oktobro, dum la pluvsezono estas de novembro ĝis marto. En multaj regionoj, pluvo falas kiel horloĝmekanismo, sed tutmonda varmiĝo igis la sezonojn malpli antaŭvideblaj. Unu avantaĝo de la pluvsezono estas, ke la regula pluvokvanto lavas la plej multajn el la moskitvivejoj, precipe ĉe la antaŭmontoj. Kvankam loke torentaj pluvoj estas oftaj, la lando malofte suferas pro tifonoj. Sekecoj estas grava problemo en certaj partoj de [[Javo]] kaj aliaj insuloj dum la seka sezono, kaj akvo fariĝas grava problemo, sed boteligita trinkakvo ĉiam haveblas eĉ en la kamparaj regionoj. Fumnebulo de arbaraj aŭ arbaraj incendioj ofte kovras multajn areojn de [[Sumatro]] kaj [[Kalimantano]] meze de la seka sezono, kutime en junio, julio kaj aŭgusto, kaj foje flughavenoj estas fermitaj dum tago aŭ du pro tio. Ankaŭ, kiam estas seke en unu areo, povas ankoraŭ esti malseke en alia. Temperaturoj en la plej multaj lokoj estas ĉirkaŭ 26/32 dum la tago, kun malmulta fluktuo de tago al tago; noktoj povas esti pli malvarmetaj je kelkaj gradoj. La seka sezono sude de la ekvatoro estas malvarmeta pro la malvarma suda hemisfero, kvankam la diferenco povas esti malpli rimarkebla. Estas ankaŭ konsilinde kunporti jakon por viziti la altebenaĵojn, ĉar temperaturoj nature estos pli malvarmetaj, kaj estas eĉ kelkaj neĝokovritaj pintoj super m 5.000 en [[Papuo]]. Eble vi amuziĝos vidante homojn surmetantajn ĉapelojn, gantojn, jakojn aŭ eĉ vintrajn mantelojn kiam la temperaturo iomete malaltiĝas, kaj homoj kutime portas ilin sur siaj motorcikloj, kvankam pli ofte por eviti ke ilia haŭto malheliĝu. ===Tempo=== == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == {{Vidu ankaŭ|Indonezia frazlibro}} La sola oficiala lingvo estas la Indonezia lingvo, konata enkiel ''Bahasa Indonesia'' ('''ne''' Bahasa, kiu laŭvorte signifas "lingvo"). Ĝi similas al la [[Malaja frazlibro|malaja]] (parolata en [[Malajzio]], [[Brunejo]] kaj [[Singapuro]]), do parolantoj de ambaŭ lingvoj ĝenerale povas kompreni unu la alian. La ĉefaj diferencoj estas en la pruntvortoj: la malaja lingvo estis pli influita de la angla lingvo, dum la indonezia lingvo estis pli influita de la nederlanda lingvo. Skribita fonetike per la latina alfabeto kaj kun sufiĉe logika gramatiko, la indonezia lingvo estas ĝenerale konsiderata unu el la plej facilaj lingvoj por eŭropanoj lerni, precipe kompare kun aliaj orient- kaj sudorient-aziaj lingvoj. La ortografio estas tre regula. La prononco estas aparte facila por japanaj (krom la 'l'-litero), italaj, hispanaj, aŭ, iagrade, tagalogaj parolantoj. Male al multaj aliaj lingvoj en la regiono, la indonezia lingvo ne estas tona lingvo. Kiel aliaj aziaj lingvoj, la indonezia lingvo havas kompleksan kondutetikon ĉirkaŭ personaj pronomoj. Kvankam la indonezia estas la oficiala lingvo tra la tuta insularo, kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj indonezianoj, pli ol 80% de indonezianoj fakte havas sian propran etnan lingvon, la plej vaste parolataj estas la [[java]] kaj la [[sunda]]. La plej multaj el ĉi tiuj lingvoj apartenas al la sama aŭstronezia lingva familio kiel la indonezia, kiu ankaŭ inkluzivas la plej multajn lingvojn de Filipinoj, Malajzio kaj multaj pacifikaj insuloj. Ilia malfacilecnivelo estas komparebla kun la indonezia, kvankam lernomaterialoj estas tipe multe malpli abundaj. Kelkaj el la etnaj vortoj konsistigas la indonezian lingvon, do ĝi kutime estas bona punkto por komenci. Se vi devias de la batita pado, estas bona ideo lerni kelkajn vortojn de la loka lingvo por bone interkonsenti kun la socio tie. Kelkaj etnaj ĉinaj komunumoj daŭre parolas diversajn ĉinajn dialektojn, plej precipe la [[minna frazlibro|Hokkien]] en [[Medan]] kaj la [[teoĉeva frazlibro|Teoĉeva]] en [[Pontianak]]. La parollingva kaj slanga indonezia lingvo ĝenerale forigas ajnan indikon pri tempj (kiuj estas malmultaj), prepozicioj kaj helpverboj, kaj frazo povas esti nur unu aŭ tri vortoj. Multajn fojojn, pliaj demandoj devas esti faritaj pro la manko de klareco (precipe rilate al ĉu evento jam okazis, okazas nun aŭ okazos en la estonteco) kaj lokaj dialektaj pruntvortoj povas plue konfuzi aferojn. Kiam oni uzas la anglan, ĉi tiuj tendencoj transdoniĝas al ilia angla ĉar ili tradukas de ilia slango al la angla, do vi povas sperti la samajn problemojn - aŭ pli malbone. Male al najbara [[Malajzio]] aŭ [[Filipinoj]], la angla ĝenerale "ne" estas vaste parolata. Dungitaro ĉe pli bonaj hoteloj kaj dungitaro de aviadkompanioj ĝenerale parolas decan nivelon de la angla, kaj ĝi estas vaste parolata en turismaj areoj kaj inter la komerca komunumo. Kvankam la angla estas deviga fremdlingvo en indoneziaj lernejoj, la scio estas nur baza. Kelkaj kleraj pensiuloj en Indonezio eble parolas la [[nederlanda frazlibro|nederlanda]], sed nuntempe la angla estas "multe" pli utila. Kvankam [[Araba frazlibro|la araba]] ne estas vaste parolata, multaj kleraj islamanoj, precipe tiuj, kiuj diplomiĝis ĉe islamaj religiaj institutoj, komprenas la araban iagrade, kaj multaj arabaj pruntvortoj troviĝas en la indonezia. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === * '''Tempeo''', fermentita sojaĵo, riĉa je vitamino B12. * '''Tofuo''' en diversaj formoj. Atentu, ke loke produktita tofuo ofte venas de malgrandaj vilaĝaj produktejoj, kie ĝi estas fritata sur brulata plasta rubaĵo, kaj povas enhavi multajn toksaĵojn, ekz. hormon-disrompajn dioksinojn (vidu [https://www.youtube.com/watch?v=WPyRAcdZHDo dokumentan filmon]). === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == * Indonezia Esperanto-Asocio :Adreso: p/a Wisma Sarinah (GRIPWELL), lantai 1, Jl. Majapahit 8, 10160 Jakarta Pusat, Indonezio :Retadreso: iea@esperanto.or.id :Retejo: http://www.esperanto.or.id === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === [[IJK 2025]] okazis en Indonezio. == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Sud-Orienta Azio}} hj8wtl9wdz253e7taarz9f19m3e8kte 0 6311 72824 72429 2026-07-08T04:44:25Z Tiguliano 53 72824 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == [[Dosiero:Continenti con i confini degli stati.png|eta]] '''Landaj asocioj, laŭ kontinento''' Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] - tie estas la '''{{W|Interkultura Centro Herzberg|Interkultura Centro Herzberg}}''' (ICH) * [[Vieno]] - ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko estas la {{W|Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto pri Planlingvoj}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Svitavy]] - tie estas '''[http://muzeum.esperanto.cz/eo/ Esperanto-Muzeo]''' * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. * [[Maso]] (Massa, en Italio) - tie estas la itala [https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia%20Biblioteko%20de%20Esperanto Nacia Biblioteko de Esperanto] * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} === Eventaj urboj === * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} == Aliaj cellokoj == == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. == Eniri == La ĝenerala regulo por internacia vojaĝado estas, ke oni bezonos pasporton kaj vizon eldonitan de la cellando, ambaŭ validaj almenaŭ kiam vi transiras la limon (kvankam en multaj kazoj la postuloj estas multe pli striktaj). Kelkaj landoj donas al iulandaj civitanoj vizan escepton, do en tiu kazo, simple prezenti pasporton ĉe la landlimo povas esti sufiĉa, aŭ oni eble bezonos peti antaŭan vojaĝpermeson, kiu estas multe pli facile akirebla ol vizo. Krome, kelkaj landoj, kiuj estas tre allogaj por turistoj, permesas al turism-vojaĝantoj de eniri kaj resti por turismaj celoj nur per identigilo (nur se ĝi validas por vojaĝi eksterlanden). === Pasporto === [[Dosiero:Passaportoitaliano2006.jpg|eta|Ekzemplo de itala pasporto]] Pasporto estas ĉefe identeca dokumento, donita al civitanoj dezirantaj vojaĝi eksterlanden. Formale, ĝi reprezentas peton de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj al la aŭtoritatoj de la fremda lando por permesi al la vojaĝanto transiri la limon kaj resti en la fremda lando. Kelkaj gravaj rekomendoj: * Ĉiam kontrolu, ke via pasporto ne eksvalidiĝis aŭ baldaŭ eksvalidiĝos: multaj landoj postulas kelkajn monatojn da valideco antaŭ ol eldoni enirpermeson aŭ permesi al vi transiri la limon. Inter la landoj kun la plej striktaj regularoj estas Ĉinio: por akiri vizon, krom plenumi aliajn postulojn, via pasporto devas esti valida dum ses monatoj de via planita forirdato el Ĉinio (tial, via pasporto devas eksvalidiĝi almenaŭ ses monatojn post la dato de via planita revena flugo). * Kelkaj landoj povas rifuzi al vi eniron se vi havas vizojn aŭ stampojn de specifaj landoj en via pasporto. Tipa ekzemplo estas stampo de Israelo, kiu malhelpos vin eniri en multajn arabajn landojn (male, limstampo de araba lando ofte kaŭzas prokrastojn dum eniro en Israelon). Por tio, vi povas peti duan pasporton ĉe la policejo, por ke vi povu uzi unu por eniri kaj eliri Israelon kaj la alian por najbaraj arabaj landoj. * Certigu, ke vi havas sufiĉe da liberaj paĝoj en via pasporto por alglui ĉiujn necesajn stampojn kaj glumarkojn: vizoj por multaj landoj ofte okupas plenan paĝon, kaj vi bezonas almenaŭ unu plian liberan paĝon por eniraj kaj eliraj stampoj, por ĉiu lando, kiun vi vizitas. * Konservu vian pasporton tiel, ke ĝi ne fleksiĝu, trapikiĝu, varmiĝiĝu aŭ malsekiĝi: vi riskas difekti la elektronikan peceton interne de la kovrilo, kio povus malhelpi (aŭ malrapidigi) vian trairon tra la sekva landlimo. Ne necesas esti tro maltrankvila: ĝi estas desegnita por vojaĝado, do ĝi normale daŭros sian dekjaran validecon. * Kiam vi estas eksterlande kaj simple vagas tra la urbo, eble estas saĝe lasi vian pasporton en la hotela monŝranko kaj kunporti Fotokopio kaj alia dokumento pruvanta vian identecon: kvankam ili ne havas juran valoron, ili estos pli ol sufiĉaj en kazo de hazardaj kontroloj (se necese, vi estos akompanata al via hotelo por repreni la originalan dokumenton). Kompreneble, se vi vojaĝas ene de la lando, vi devas havi la originalojn kun vi. ====Eŭropa Unio==== Ĉiuj pasportoj el landoj de la Eŭropa Unio havas kelkajn komunajn trajtojn: ruĝa ("burgonj-vina") kovril-koloro, la surskribo "Eŭropa Unio" sur la kovrilo, teksto en la nacia lingvo kaj almenaŭ la angla, plus legendo tradukanta ĉiujn vortojn en la 24 oficialajn lingvojn de la Unio). Novaj pasportoj estas konataj kiel "elektronikaj" aŭ "biometriaj", kio signifas, ke ili inkluzivas elektronikan RFID (radiofrekvenca identigo) peceton sur la kovrilo, kiu povas esti legita sen rekta kontakto kun la metala surfaco de la peceto. La peceto enhavas alt-rezolucian version de la foto de la pasporto, ĉiujn informojn enhavitajn sur la ĉefa paĝo de la pasporto (tiu, kiu enhavas la foton), kaj la fingrospurojn de la posedanto. La tuta afero estas ĉifrita tiel ke la datumoj konservitaj sur la ĉipo povas esti legitaj nur per enigo de iuj informoj en la pasporto mem (tio estas, ĝi certigas, ke nur tiuj, kiuj povas fizike legi la ĉefan paĝon, ankaŭ povas legi la elektronikan ĉipon, teorie malhelpante malicajn individuojn ŝteli la informojn malproksime) kaj ke la informoj origine enigitaj ne estis ŝanĝitaj (tio estas, ĝi malhelpas, ke la cifereca foto en ŝtelita pasporto estu ŝanĝita por kongrui kun la aspekto de la ŝtelisto). La ĉefa paĝo de la pasporto ankaŭ enhavas sekcion enhavantan iujn personajn datumojn en maŝinlegebla formato, kiu, kombinita kun la biometria ĉipo, ebligas pli rapidajn limtransirojn: ekzemple, vojaĝante per aviadilo kun biometria pasporto (nun la plimulto), plenkreskaj eŭropaj civitanoj povas transiri la limon de la Schengen-areo (kaj enirante kaj elirante) uzante aŭtomatajn turnkrucojn. Biometria pasporto estas necesa por uzi la Programon pri Vizo-Senigo por Usono kaj tial peti ESTA. Pli detalaj informoj estas provizitaj Rete kaj ĉe ambasadejo de la loĝlando. == Vidi == === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. Krom UEA kaj la Landaj Asocioj, estas [https://uea.org/fakoj Fakaj Esperanto-asocioj] kiuj estas specialigitaj esperantistaj organizaĵoj, kiuj kunigas homojn laŭ specifaj profesioj, ŝatokupoj, mondkonceptoj aŭ interesoj. Ili funkcias kiel internaciaj retoj, ofte kunlaborantaj kun UEA (Universala Esperanto-Asocio) por pligrandigi la uzon de Esperanto en diversaj sferoj. Ili kompreneble ankaŭ organizas multajn eventoj. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo kompreneble estas Esperanto. Estas ankaŭ homoj kiuj parolas ĝin denaske, kiel filoj de diversnaciaj esperantistoj. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun Esperanto. Krom la denaskan lingvon, la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ aliajn naciajn lingvojn, ja estas pruvite ke Esperanto faciligas la lernadon de aliajn lingvojn. == Aĉeti == "Esperantaĵoj" signifas "aĵojn rilatajn al Esperanto". Ĉi tiu termino ofte kovras kulturaĵojn, varojn, kantojn, aŭ kuriozaĵojn en la Esperanto-mondo, ekzemple tra UEA aŭ la Landaj Asocioj. Ili ofte estas aĉeteblajn Rete, aŭ estas aĉeteblaj dum la kongresoj. Estas ankaŭ privataj retaj vendejojn, ekzemple: : [https://esperantoworld.odoo.com/shop Vendejo de Lulu] – == Manĝi == Jen kelkaj fontoj kaj informoj pri receptoj en Esperanto: === Tradiciaj manĝaĵoj === : Ekzistas kuirlibroj en Esperanto, kiel ekzemple '''Kuirado kun koro''': familiaj receptoj kaj memoroj. === Vegetarismo kaj veganismo === '''[https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_kuiri_sen_viando Kiel Kuiri Sen Viando]''' de Clara de Hess, enhavas pli ol mil receptojn. ankaŭ interesa la retejo: :[https://apetito.ikso.net/ Bonan Apetiton] - por vegetaraj kaj veganaj receptoj en Esperanto. == Trinki == === Drinkejo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === [[Dosiero:Feliĉigaj Ferioj.jpg|eta|Libro pri la Primoŝtena esperanta kampadejo (1961-1980)]] En Esperantujo, kampadejoj ofte rilatas al la tendaraj ejoj uzataj dum Esperanto-renkontiĝoj aŭ al organizitaj tendaroj de junularaj Esperanto-grupoj. Jen kelkaj aspektoj de kampadejoj kaj tendaroj en Esperantujo: :Esperanto-renkontiĝoj: Multaj aranĝoj, precipe somere, okazas en lokoj kiuj ofertas kampadejojn por partoprenantoj, permesante pli malmultekostan loĝadon. :Junularaj tendaroj: Iuj Esperanto-asocioj organizas tendarojn, kie junuloj lernas kaj praktikas la lingvon en natura medio. :Lokoj: Kampadejoj ofte situas proksime de turismaj lokoj, kiel en la ĉirkaŭaĵo de Poreč, Kroatio, kiu ofertas belajn kampadejojn. :Kuba Esperanto-Asocio: La asocio ofte organizis sian nacian renkontiĝon, nomatan "Zamenhofa Metiejo", en diversaj kampadejoj kaj regionoj de la provinco Guantánamo. Tendaroj kaj kampadejoj estas grava parto de la Esperanto-kulturo, provizante lokon por komunuma vivo kaj lingva enmergiĝo. === Hosteloj === === Hoteloj === Esperanto estas la nomo de diversaj restoracioj kaj hoteloj en la mondo. Estas rimarkinde, ke plej multaj servistoj kaj eĉ estroj de la restoracioj apenaŭ scias, ke Esperanto estas neŭtrala internacia lingvo. Ofte la posedantoj de restoracioj kun la nomo "Esperanto" tute ne estas konataj kiel esperantistoj, sed ŝajne elektis la nomon pro ĝia ekzoteco. Hoteloj kun la nomo "Esperanto" troviĝas en Slovaklando, Germanio, Pollando kaj Senegalo == Sekureco == [[File:1987 Gerda Malaperis!.jpeg|thumb|Gerda Malaperis!]] Esperantujo estas sekura komunumo, ja esperantistoj estas pacemaj homoj, kaj pri krimoj en Esperantujo oni povas nur legi en la fantaziaj krimromanoj de esperantaj verkistoj kiel la fama [http://claudepiron.free.fr/ Claude Piron]. Tion dirite, ankaŭ esperantistoj estas homoj, kompreneble, do la minimumaj normalaj atentigoj estas memorindaj. == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] epzndpnwz1i0een3bpubqoqsna1vs0m 72825 72824 2026-07-08T05:07:25Z Tiguliano 53 72825 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == [[Dosiero:Continenti con i confini degli stati.png|eta]] '''Landaj asocioj, laŭ kontinento''' Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] - tie estas la '''{{W|Interkultura Centro Herzberg|Interkultura Centro Herzberg}}''' (ICH) * [[Vieno]] - ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko estas la {{W|Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto pri Planlingvoj}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Svitavy]] - tie estas '''[http://muzeum.esperanto.cz/eo/ Esperanto-Muzeo]''' * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. * [[Maso]] (Massa, en Italio) - tie estas la itala [https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia%20Biblioteko%20de%20Esperanto Nacia Biblioteko de Esperanto] * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} === Eventaj urboj === * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} === Aliaj eventaj cellokoj === * [[https://eventaservo.org/afriko|Afrika Kongreso]] - en decembro 2026 ĉe [[Kpalimé]] (Togolando) * [https://eventaservo.org/ameriko/Argentino Argentina Kongreso] - en oktobro 2026 ĉe [[Bonaero]] (Argentino) == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. == Eniri == La ĝenerala regulo por internacia vojaĝado estas, ke oni bezonos pasporton kaj vizon eldonitan de la cellando, ambaŭ validaj almenaŭ kiam vi transiras la limon (kvankam en multaj kazoj la postuloj estas multe pli striktaj). Kelkaj landoj donas al iulandaj civitanoj vizan escepton, do en tiu kazo, simple prezenti pasporton ĉe la landlimo povas esti sufiĉa, aŭ oni eble bezonos peti antaŭan vojaĝpermeson, kiu estas multe pli facile akirebla ol vizo. Krome, kelkaj landoj, kiuj estas tre allogaj por turistoj, permesas al turism-vojaĝantoj de eniri kaj resti por turismaj celoj nur per identigilo (nur se ĝi validas por vojaĝi eksterlanden). === Pasporto === [[Dosiero:Passaportoitaliano2006.jpg|eta|Ekzemplo de itala pasporto]] Pasporto estas ĉefe identeca dokumento, donita al civitanoj dezirantaj vojaĝi eksterlanden. Formale, ĝi reprezentas peton de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj al la aŭtoritatoj de la fremda lando por permesi al la vojaĝanto transiri la limon kaj resti en la fremda lando. Kelkaj gravaj rekomendoj: * Ĉiam kontrolu, ke via pasporto ne eksvalidiĝis aŭ baldaŭ eksvalidiĝos: multaj landoj postulas kelkajn monatojn da valideco antaŭ ol eldoni enirpermeson aŭ permesi al vi transiri la limon. Inter la landoj kun la plej striktaj regularoj estas Ĉinio: por akiri vizon, krom plenumi aliajn postulojn, via pasporto devas esti valida dum ses monatoj de via planita forirdato el Ĉinio (tial, via pasporto devas eksvalidiĝi almenaŭ ses monatojn post la dato de via planita revena flugo). * Kelkaj landoj povas rifuzi al vi eniron se vi havas vizojn aŭ stampojn de specifaj landoj en via pasporto. Tipa ekzemplo estas stampo de Israelo, kiu malhelpos vin eniri en multajn arabajn landojn (male, limstampo de araba lando ofte kaŭzas prokrastojn dum eniro en Israelon). Por tio, vi povas peti duan pasporton ĉe la policejo, por ke vi povu uzi unu por eniri kaj eliri Israelon kaj la alian por najbaraj arabaj landoj. * Certigu, ke vi havas sufiĉe da liberaj paĝoj en via pasporto por alglui ĉiujn necesajn stampojn kaj glumarkojn: vizoj por multaj landoj ofte okupas plenan paĝon, kaj vi bezonas almenaŭ unu plian liberan paĝon por eniraj kaj eliraj stampoj, por ĉiu lando, kiun vi vizitas. * Konservu vian pasporton tiel, ke ĝi ne fleksiĝu, trapikiĝu, varmiĝiĝu aŭ malsekiĝi: vi riskas difekti la elektronikan peceton interne de la kovrilo, kio povus malhelpi (aŭ malrapidigi) vian trairon tra la sekva landlimo. Ne necesas esti tro maltrankvila: ĝi estas desegnita por vojaĝado, do ĝi normale daŭros sian dekjaran validecon. * Kiam vi estas eksterlande kaj simple vagas tra la urbo, eble estas saĝe lasi vian pasporton en la hotela monŝranko kaj kunporti Fotokopio kaj alia dokumento pruvanta vian identecon: kvankam ili ne havas juran valoron, ili estos pli ol sufiĉaj en kazo de hazardaj kontroloj (se necese, vi estos akompanata al via hotelo por repreni la originalan dokumenton). Kompreneble, se vi vojaĝas ene de la lando, vi devas havi la originalojn kun vi. ====Eŭropa Unio==== Ĉiuj pasportoj el landoj de la Eŭropa Unio havas kelkajn komunajn trajtojn: ruĝa ("burgonj-vina") kovril-koloro, la surskribo "Eŭropa Unio" sur la kovrilo, teksto en la nacia lingvo kaj almenaŭ la angla, plus legendo tradukanta ĉiujn vortojn en la 24 oficialajn lingvojn de la Unio). Novaj pasportoj estas konataj kiel "elektronikaj" aŭ "biometriaj", kio signifas, ke ili inkluzivas elektronikan RFID (radiofrekvenca identigo) peceton sur la kovrilo, kiu povas esti legita sen rekta kontakto kun la metala surfaco de la peceto. La peceto enhavas alt-rezolucian version de la foto de la pasporto, ĉiujn informojn enhavitajn sur la ĉefa paĝo de la pasporto (tiu, kiu enhavas la foton), kaj la fingrospurojn de la posedanto. La tuta afero estas ĉifrita tiel ke la datumoj konservitaj sur la ĉipo povas esti legitaj nur per enigo de iuj informoj en la pasporto mem (tio estas, ĝi certigas, ke nur tiuj, kiuj povas fizike legi la ĉefan paĝon, ankaŭ povas legi la elektronikan ĉipon, teorie malhelpante malicajn individuojn ŝteli la informojn malproksime) kaj ke la informoj origine enigitaj ne estis ŝanĝitaj (tio estas, ĝi malhelpas, ke la cifereca foto en ŝtelita pasporto estu ŝanĝita por kongrui kun la aspekto de la ŝtelisto). La ĉefa paĝo de la pasporto ankaŭ enhavas sekcion enhavantan iujn personajn datumojn en maŝinlegebla formato, kiu, kombinita kun la biometria ĉipo, ebligas pli rapidajn limtransirojn: ekzemple, vojaĝante per aviadilo kun biometria pasporto (nun la plimulto), plenkreskaj eŭropaj civitanoj povas transiri la limon de la Schengen-areo (kaj enirante kaj elirante) uzante aŭtomatajn turnkrucojn. Biometria pasporto estas necesa por uzi la Programon pri Vizo-Senigo por Usono kaj tial peti ESTA. Pli detalaj informoj estas provizitaj Rete kaj ĉe ambasadejo de la loĝlando. == Vidi == === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. Krom UEA kaj la Landaj Asocioj, estas [https://uea.org/fakoj Fakaj Esperanto-asocioj] kiuj estas specialigitaj esperantistaj organizaĵoj, kiuj kunigas homojn laŭ specifaj profesioj, ŝatokupoj, mondkonceptoj aŭ interesoj. Ili funkcias kiel internaciaj retoj, ofte kunlaborantaj kun UEA (Universala Esperanto-Asocio) por pligrandigi la uzon de Esperanto en diversaj sferoj. Ili kompreneble ankaŭ organizas multajn eventoj. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo kompreneble estas Esperanto. Estas ankaŭ homoj kiuj parolas ĝin denaske, kiel filoj de diversnaciaj esperantistoj. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun Esperanto. Krom la denaskan lingvon, la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ aliajn naciajn lingvojn, ja estas pruvite ke Esperanto faciligas la lernadon de aliajn lingvojn. == Aĉeti == "Esperantaĵoj" signifas "aĵojn rilatajn al Esperanto". Ĉi tiu termino ofte kovras kulturaĵojn, varojn, kantojn, aŭ kuriozaĵojn en la Esperanto-mondo, ekzemple tra UEA aŭ la Landaj Asocioj. Ili ofte estas aĉeteblajn Rete, aŭ estas aĉeteblaj dum la kongresoj. Estas ankaŭ privataj retaj vendejojn, ekzemple: : [https://esperantoworld.odoo.com/shop Vendejo de Lulu] – == Manĝi == Jen kelkaj fontoj kaj informoj pri receptoj en Esperanto: === Tradiciaj manĝaĵoj === : Ekzistas kuirlibroj en Esperanto, kiel ekzemple '''Kuirado kun koro''': familiaj receptoj kaj memoroj. === Vegetarismo kaj veganismo === '''[https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_kuiri_sen_viando Kiel Kuiri Sen Viando]''' de Clara de Hess, enhavas pli ol mil receptojn. ankaŭ interesa la retejo: :[https://apetito.ikso.net/ Bonan Apetiton] - por vegetaraj kaj veganaj receptoj en Esperanto. == Trinki == === Drinkejo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === [[Dosiero:Feliĉigaj Ferioj.jpg|eta|Libro pri la Primoŝtena esperanta kampadejo (1961-1980)]] En Esperantujo, kampadejoj ofte rilatas al la tendaraj ejoj uzataj dum Esperanto-renkontiĝoj aŭ al organizitaj tendaroj de junularaj Esperanto-grupoj. Jen kelkaj aspektoj de kampadejoj kaj tendaroj en Esperantujo: :Esperanto-renkontiĝoj: Multaj aranĝoj, precipe somere, okazas en lokoj kiuj ofertas kampadejojn por partoprenantoj, permesante pli malmultekostan loĝadon. :Junularaj tendaroj: Iuj Esperanto-asocioj organizas tendarojn, kie junuloj lernas kaj praktikas la lingvon en natura medio. :Lokoj: Kampadejoj ofte situas proksime de turismaj lokoj, kiel en la ĉirkaŭaĵo de Poreč, Kroatio, kiu ofertas belajn kampadejojn. :Kuba Esperanto-Asocio: La asocio ofte organizis sian nacian renkontiĝon, nomatan "Zamenhofa Metiejo", en diversaj kampadejoj kaj regionoj de la provinco Guantánamo. Tendaroj kaj kampadejoj estas grava parto de la Esperanto-kulturo, provizante lokon por komunuma vivo kaj lingva enmergiĝo. === Hosteloj === === Hoteloj === Esperanto estas la nomo de diversaj restoracioj kaj hoteloj en la mondo. Estas rimarkinde, ke plej multaj servistoj kaj eĉ estroj de la restoracioj apenaŭ scias, ke Esperanto estas neŭtrala internacia lingvo. Ofte la posedantoj de restoracioj kun la nomo "Esperanto" tute ne estas konataj kiel esperantistoj, sed ŝajne elektis la nomon pro ĝia ekzoteco. Hoteloj kun la nomo "Esperanto" troviĝas en Slovaklando, Germanio, Pollando kaj Senegalo == Sekureco == [[File:1987 Gerda Malaperis!.jpeg|thumb|Gerda Malaperis!]] Esperantujo estas sekura komunumo, ja esperantistoj estas pacemaj homoj, kaj pri krimoj en Esperantujo oni povas nur legi en la fantaziaj krimromanoj de esperantaj verkistoj kiel la fama [http://claudepiron.free.fr/ Claude Piron]. Tion dirite, ankaŭ esperantistoj estas homoj, kompreneble, do la minimumaj normalaj atentigoj estas memorindaj. == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] trr95rjexzj751440759i6fxtag3qvm 72826 72825 2026-07-08T05:08:49Z Tiguliano 53 /* Aliaj eventaj cellokoj */ 72826 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == [[Dosiero:Continenti con i confini degli stati.png|eta]] '''Landaj asocioj, laŭ kontinento''' Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] - tie estas la '''{{W|Interkultura Centro Herzberg|Interkultura Centro Herzberg}}''' (ICH) * [[Vieno]] - ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko estas la {{W|Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto pri Planlingvoj}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Svitavy]] - tie estas '''[http://muzeum.esperanto.cz/eo/ Esperanto-Muzeo]''' * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. * [[Maso]] (Massa, en Italio) - tie estas la itala [https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia%20Biblioteko%20de%20Esperanto Nacia Biblioteko de Esperanto] * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} === Eventaj urboj === * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} === Aliaj eventaj cellokoj === * [[https://eventaservo.org/afriko Afrika Kongreso]] - en decembro 2026 ĉe [[Kpalimé]] (Togolando) * [https://eventaservo.org/ameriko/Argentino Argentina Kongreso] - en oktobro 2026 ĉe [[Bonaero]] (Argentino) == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. == Eniri == La ĝenerala regulo por internacia vojaĝado estas, ke oni bezonos pasporton kaj vizon eldonitan de la cellando, ambaŭ validaj almenaŭ kiam vi transiras la limon (kvankam en multaj kazoj la postuloj estas multe pli striktaj). Kelkaj landoj donas al iulandaj civitanoj vizan escepton, do en tiu kazo, simple prezenti pasporton ĉe la landlimo povas esti sufiĉa, aŭ oni eble bezonos peti antaŭan vojaĝpermeson, kiu estas multe pli facile akirebla ol vizo. Krome, kelkaj landoj, kiuj estas tre allogaj por turistoj, permesas al turism-vojaĝantoj de eniri kaj resti por turismaj celoj nur per identigilo (nur se ĝi validas por vojaĝi eksterlanden). === Pasporto === [[Dosiero:Passaportoitaliano2006.jpg|eta|Ekzemplo de itala pasporto]] Pasporto estas ĉefe identeca dokumento, donita al civitanoj dezirantaj vojaĝi eksterlanden. Formale, ĝi reprezentas peton de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj al la aŭtoritatoj de la fremda lando por permesi al la vojaĝanto transiri la limon kaj resti en la fremda lando. Kelkaj gravaj rekomendoj: * Ĉiam kontrolu, ke via pasporto ne eksvalidiĝis aŭ baldaŭ eksvalidiĝos: multaj landoj postulas kelkajn monatojn da valideco antaŭ ol eldoni enirpermeson aŭ permesi al vi transiri la limon. Inter la landoj kun la plej striktaj regularoj estas Ĉinio: por akiri vizon, krom plenumi aliajn postulojn, via pasporto devas esti valida dum ses monatoj de via planita forirdato el Ĉinio (tial, via pasporto devas eksvalidiĝi almenaŭ ses monatojn post la dato de via planita revena flugo). * Kelkaj landoj povas rifuzi al vi eniron se vi havas vizojn aŭ stampojn de specifaj landoj en via pasporto. Tipa ekzemplo estas stampo de Israelo, kiu malhelpos vin eniri en multajn arabajn landojn (male, limstampo de araba lando ofte kaŭzas prokrastojn dum eniro en Israelon). Por tio, vi povas peti duan pasporton ĉe la policejo, por ke vi povu uzi unu por eniri kaj eliri Israelon kaj la alian por najbaraj arabaj landoj. * Certigu, ke vi havas sufiĉe da liberaj paĝoj en via pasporto por alglui ĉiujn necesajn stampojn kaj glumarkojn: vizoj por multaj landoj ofte okupas plenan paĝon, kaj vi bezonas almenaŭ unu plian liberan paĝon por eniraj kaj eliraj stampoj, por ĉiu lando, kiun vi vizitas. * Konservu vian pasporton tiel, ke ĝi ne fleksiĝu, trapikiĝu, varmiĝiĝu aŭ malsekiĝi: vi riskas difekti la elektronikan peceton interne de la kovrilo, kio povus malhelpi (aŭ malrapidigi) vian trairon tra la sekva landlimo. Ne necesas esti tro maltrankvila: ĝi estas desegnita por vojaĝado, do ĝi normale daŭros sian dekjaran validecon. * Kiam vi estas eksterlande kaj simple vagas tra la urbo, eble estas saĝe lasi vian pasporton en la hotela monŝranko kaj kunporti Fotokopio kaj alia dokumento pruvanta vian identecon: kvankam ili ne havas juran valoron, ili estos pli ol sufiĉaj en kazo de hazardaj kontroloj (se necese, vi estos akompanata al via hotelo por repreni la originalan dokumenton). Kompreneble, se vi vojaĝas ene de la lando, vi devas havi la originalojn kun vi. ====Eŭropa Unio==== Ĉiuj pasportoj el landoj de la Eŭropa Unio havas kelkajn komunajn trajtojn: ruĝa ("burgonj-vina") kovril-koloro, la surskribo "Eŭropa Unio" sur la kovrilo, teksto en la nacia lingvo kaj almenaŭ la angla, plus legendo tradukanta ĉiujn vortojn en la 24 oficialajn lingvojn de la Unio). Novaj pasportoj estas konataj kiel "elektronikaj" aŭ "biometriaj", kio signifas, ke ili inkluzivas elektronikan RFID (radiofrekvenca identigo) peceton sur la kovrilo, kiu povas esti legita sen rekta kontakto kun la metala surfaco de la peceto. La peceto enhavas alt-rezolucian version de la foto de la pasporto, ĉiujn informojn enhavitajn sur la ĉefa paĝo de la pasporto (tiu, kiu enhavas la foton), kaj la fingrospurojn de la posedanto. La tuta afero estas ĉifrita tiel ke la datumoj konservitaj sur la ĉipo povas esti legitaj nur per enigo de iuj informoj en la pasporto mem (tio estas, ĝi certigas, ke nur tiuj, kiuj povas fizike legi la ĉefan paĝon, ankaŭ povas legi la elektronikan ĉipon, teorie malhelpante malicajn individuojn ŝteli la informojn malproksime) kaj ke la informoj origine enigitaj ne estis ŝanĝitaj (tio estas, ĝi malhelpas, ke la cifereca foto en ŝtelita pasporto estu ŝanĝita por kongrui kun la aspekto de la ŝtelisto). La ĉefa paĝo de la pasporto ankaŭ enhavas sekcion enhavantan iujn personajn datumojn en maŝinlegebla formato, kiu, kombinita kun la biometria ĉipo, ebligas pli rapidajn limtransirojn: ekzemple, vojaĝante per aviadilo kun biometria pasporto (nun la plimulto), plenkreskaj eŭropaj civitanoj povas transiri la limon de la Schengen-areo (kaj enirante kaj elirante) uzante aŭtomatajn turnkrucojn. Biometria pasporto estas necesa por uzi la Programon pri Vizo-Senigo por Usono kaj tial peti ESTA. Pli detalaj informoj estas provizitaj Rete kaj ĉe ambasadejo de la loĝlando. == Vidi == === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. Krom UEA kaj la Landaj Asocioj, estas [https://uea.org/fakoj Fakaj Esperanto-asocioj] kiuj estas specialigitaj esperantistaj organizaĵoj, kiuj kunigas homojn laŭ specifaj profesioj, ŝatokupoj, mondkonceptoj aŭ interesoj. Ili funkcias kiel internaciaj retoj, ofte kunlaborantaj kun UEA (Universala Esperanto-Asocio) por pligrandigi la uzon de Esperanto en diversaj sferoj. Ili kompreneble ankaŭ organizas multajn eventoj. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo kompreneble estas Esperanto. Estas ankaŭ homoj kiuj parolas ĝin denaske, kiel filoj de diversnaciaj esperantistoj. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun Esperanto. Krom la denaskan lingvon, la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ aliajn naciajn lingvojn, ja estas pruvite ke Esperanto faciligas la lernadon de aliajn lingvojn. == Aĉeti == "Esperantaĵoj" signifas "aĵojn rilatajn al Esperanto". Ĉi tiu termino ofte kovras kulturaĵojn, varojn, kantojn, aŭ kuriozaĵojn en la Esperanto-mondo, ekzemple tra UEA aŭ la Landaj Asocioj. Ili ofte estas aĉeteblajn Rete, aŭ estas aĉeteblaj dum la kongresoj. Estas ankaŭ privataj retaj vendejojn, ekzemple: : [https://esperantoworld.odoo.com/shop Vendejo de Lulu] – == Manĝi == Jen kelkaj fontoj kaj informoj pri receptoj en Esperanto: === Tradiciaj manĝaĵoj === : Ekzistas kuirlibroj en Esperanto, kiel ekzemple '''Kuirado kun koro''': familiaj receptoj kaj memoroj. === Vegetarismo kaj veganismo === '''[https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_kuiri_sen_viando Kiel Kuiri Sen Viando]''' de Clara de Hess, enhavas pli ol mil receptojn. ankaŭ interesa la retejo: :[https://apetito.ikso.net/ Bonan Apetiton] - por vegetaraj kaj veganaj receptoj en Esperanto. == Trinki == === Drinkejo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === [[Dosiero:Feliĉigaj Ferioj.jpg|eta|Libro pri la Primoŝtena esperanta kampadejo (1961-1980)]] En Esperantujo, kampadejoj ofte rilatas al la tendaraj ejoj uzataj dum Esperanto-renkontiĝoj aŭ al organizitaj tendaroj de junularaj Esperanto-grupoj. Jen kelkaj aspektoj de kampadejoj kaj tendaroj en Esperantujo: :Esperanto-renkontiĝoj: Multaj aranĝoj, precipe somere, okazas en lokoj kiuj ofertas kampadejojn por partoprenantoj, permesante pli malmultekostan loĝadon. :Junularaj tendaroj: Iuj Esperanto-asocioj organizas tendarojn, kie junuloj lernas kaj praktikas la lingvon en natura medio. :Lokoj: Kampadejoj ofte situas proksime de turismaj lokoj, kiel en la ĉirkaŭaĵo de Poreč, Kroatio, kiu ofertas belajn kampadejojn. :Kuba Esperanto-Asocio: La asocio ofte organizis sian nacian renkontiĝon, nomatan "Zamenhofa Metiejo", en diversaj kampadejoj kaj regionoj de la provinco Guantánamo. Tendaroj kaj kampadejoj estas grava parto de la Esperanto-kulturo, provizante lokon por komunuma vivo kaj lingva enmergiĝo. === Hosteloj === === Hoteloj === Esperanto estas la nomo de diversaj restoracioj kaj hoteloj en la mondo. Estas rimarkinde, ke plej multaj servistoj kaj eĉ estroj de la restoracioj apenaŭ scias, ke Esperanto estas neŭtrala internacia lingvo. Ofte la posedantoj de restoracioj kun la nomo "Esperanto" tute ne estas konataj kiel esperantistoj, sed ŝajne elektis la nomon pro ĝia ekzoteco. Hoteloj kun la nomo "Esperanto" troviĝas en Slovaklando, Germanio, Pollando kaj Senegalo == Sekureco == [[File:1987 Gerda Malaperis!.jpeg|thumb|Gerda Malaperis!]] Esperantujo estas sekura komunumo, ja esperantistoj estas pacemaj homoj, kaj pri krimoj en Esperantujo oni povas nur legi en la fantaziaj krimromanoj de esperantaj verkistoj kiel la fama [http://claudepiron.free.fr/ Claude Piron]. Tion dirite, ankaŭ esperantistoj estas homoj, kompreneble, do la minimumaj normalaj atentigoj estas memorindaj. == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] bcz1fyslvi45k0n8n4ywvj9l7zgxbmq 72827 72826 2026-07-08T05:09:20Z Tiguliano 53 /* Aliaj eventaj cellokoj */ 72827 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == [[Dosiero:Continenti con i confini degli stati.png|eta]] '''Landaj asocioj, laŭ kontinento''' Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] - tie estas la '''{{W|Interkultura Centro Herzberg|Interkultura Centro Herzberg}}''' (ICH) * [[Vieno]] - ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko estas la {{W|Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto pri Planlingvoj}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Svitavy]] - tie estas '''[http://muzeum.esperanto.cz/eo/ Esperanto-Muzeo]''' * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. * [[Maso]] (Massa, en Italio) - tie estas la itala [https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia%20Biblioteko%20de%20Esperanto Nacia Biblioteko de Esperanto] * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} === Eventaj urboj === * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} === Aliaj eventaj cellokoj === * [https://eventaservo.org/afriko Afrika Kongreso] - en decembro 2026 ĉe [[Kpalimé]] (Togolando) * [https://eventaservo.org/ameriko/Argentino Argentina Kongreso] - en oktobro 2026 ĉe [[Bonaero]] (Argentino) == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. == Eniri == La ĝenerala regulo por internacia vojaĝado estas, ke oni bezonos pasporton kaj vizon eldonitan de la cellando, ambaŭ validaj almenaŭ kiam vi transiras la limon (kvankam en multaj kazoj la postuloj estas multe pli striktaj). Kelkaj landoj donas al iulandaj civitanoj vizan escepton, do en tiu kazo, simple prezenti pasporton ĉe la landlimo povas esti sufiĉa, aŭ oni eble bezonos peti antaŭan vojaĝpermeson, kiu estas multe pli facile akirebla ol vizo. Krome, kelkaj landoj, kiuj estas tre allogaj por turistoj, permesas al turism-vojaĝantoj de eniri kaj resti por turismaj celoj nur per identigilo (nur se ĝi validas por vojaĝi eksterlanden). === Pasporto === [[Dosiero:Passaportoitaliano2006.jpg|eta|Ekzemplo de itala pasporto]] Pasporto estas ĉefe identeca dokumento, donita al civitanoj dezirantaj vojaĝi eksterlanden. Formale, ĝi reprezentas peton de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj al la aŭtoritatoj de la fremda lando por permesi al la vojaĝanto transiri la limon kaj resti en la fremda lando. Kelkaj gravaj rekomendoj: * Ĉiam kontrolu, ke via pasporto ne eksvalidiĝis aŭ baldaŭ eksvalidiĝos: multaj landoj postulas kelkajn monatojn da valideco antaŭ ol eldoni enirpermeson aŭ permesi al vi transiri la limon. Inter la landoj kun la plej striktaj regularoj estas Ĉinio: por akiri vizon, krom plenumi aliajn postulojn, via pasporto devas esti valida dum ses monatoj de via planita forirdato el Ĉinio (tial, via pasporto devas eksvalidiĝi almenaŭ ses monatojn post la dato de via planita revena flugo). * Kelkaj landoj povas rifuzi al vi eniron se vi havas vizojn aŭ stampojn de specifaj landoj en via pasporto. Tipa ekzemplo estas stampo de Israelo, kiu malhelpos vin eniri en multajn arabajn landojn (male, limstampo de araba lando ofte kaŭzas prokrastojn dum eniro en Israelon). Por tio, vi povas peti duan pasporton ĉe la policejo, por ke vi povu uzi unu por eniri kaj eliri Israelon kaj la alian por najbaraj arabaj landoj. * Certigu, ke vi havas sufiĉe da liberaj paĝoj en via pasporto por alglui ĉiujn necesajn stampojn kaj glumarkojn: vizoj por multaj landoj ofte okupas plenan paĝon, kaj vi bezonas almenaŭ unu plian liberan paĝon por eniraj kaj eliraj stampoj, por ĉiu lando, kiun vi vizitas. * Konservu vian pasporton tiel, ke ĝi ne fleksiĝu, trapikiĝu, varmiĝiĝu aŭ malsekiĝi: vi riskas difekti la elektronikan peceton interne de la kovrilo, kio povus malhelpi (aŭ malrapidigi) vian trairon tra la sekva landlimo. Ne necesas esti tro maltrankvila: ĝi estas desegnita por vojaĝado, do ĝi normale daŭros sian dekjaran validecon. * Kiam vi estas eksterlande kaj simple vagas tra la urbo, eble estas saĝe lasi vian pasporton en la hotela monŝranko kaj kunporti Fotokopio kaj alia dokumento pruvanta vian identecon: kvankam ili ne havas juran valoron, ili estos pli ol sufiĉaj en kazo de hazardaj kontroloj (se necese, vi estos akompanata al via hotelo por repreni la originalan dokumenton). Kompreneble, se vi vojaĝas ene de la lando, vi devas havi la originalojn kun vi. ====Eŭropa Unio==== Ĉiuj pasportoj el landoj de la Eŭropa Unio havas kelkajn komunajn trajtojn: ruĝa ("burgonj-vina") kovril-koloro, la surskribo "Eŭropa Unio" sur la kovrilo, teksto en la nacia lingvo kaj almenaŭ la angla, plus legendo tradukanta ĉiujn vortojn en la 24 oficialajn lingvojn de la Unio). Novaj pasportoj estas konataj kiel "elektronikaj" aŭ "biometriaj", kio signifas, ke ili inkluzivas elektronikan RFID (radiofrekvenca identigo) peceton sur la kovrilo, kiu povas esti legita sen rekta kontakto kun la metala surfaco de la peceto. La peceto enhavas alt-rezolucian version de la foto de la pasporto, ĉiujn informojn enhavitajn sur la ĉefa paĝo de la pasporto (tiu, kiu enhavas la foton), kaj la fingrospurojn de la posedanto. La tuta afero estas ĉifrita tiel ke la datumoj konservitaj sur la ĉipo povas esti legitaj nur per enigo de iuj informoj en la pasporto mem (tio estas, ĝi certigas, ke nur tiuj, kiuj povas fizike legi la ĉefan paĝon, ankaŭ povas legi la elektronikan ĉipon, teorie malhelpante malicajn individuojn ŝteli la informojn malproksime) kaj ke la informoj origine enigitaj ne estis ŝanĝitaj (tio estas, ĝi malhelpas, ke la cifereca foto en ŝtelita pasporto estu ŝanĝita por kongrui kun la aspekto de la ŝtelisto). La ĉefa paĝo de la pasporto ankaŭ enhavas sekcion enhavantan iujn personajn datumojn en maŝinlegebla formato, kiu, kombinita kun la biometria ĉipo, ebligas pli rapidajn limtransirojn: ekzemple, vojaĝante per aviadilo kun biometria pasporto (nun la plimulto), plenkreskaj eŭropaj civitanoj povas transiri la limon de la Schengen-areo (kaj enirante kaj elirante) uzante aŭtomatajn turnkrucojn. Biometria pasporto estas necesa por uzi la Programon pri Vizo-Senigo por Usono kaj tial peti ESTA. Pli detalaj informoj estas provizitaj Rete kaj ĉe ambasadejo de la loĝlando. == Vidi == === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. Krom UEA kaj la Landaj Asocioj, estas [https://uea.org/fakoj Fakaj Esperanto-asocioj] kiuj estas specialigitaj esperantistaj organizaĵoj, kiuj kunigas homojn laŭ specifaj profesioj, ŝatokupoj, mondkonceptoj aŭ interesoj. Ili funkcias kiel internaciaj retoj, ofte kunlaborantaj kun UEA (Universala Esperanto-Asocio) por pligrandigi la uzon de Esperanto en diversaj sferoj. Ili kompreneble ankaŭ organizas multajn eventoj. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo kompreneble estas Esperanto. Estas ankaŭ homoj kiuj parolas ĝin denaske, kiel filoj de diversnaciaj esperantistoj. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun Esperanto. Krom la denaskan lingvon, la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ aliajn naciajn lingvojn, ja estas pruvite ke Esperanto faciligas la lernadon de aliajn lingvojn. == Aĉeti == "Esperantaĵoj" signifas "aĵojn rilatajn al Esperanto". Ĉi tiu termino ofte kovras kulturaĵojn, varojn, kantojn, aŭ kuriozaĵojn en la Esperanto-mondo, ekzemple tra UEA aŭ la Landaj Asocioj. Ili ofte estas aĉeteblajn Rete, aŭ estas aĉeteblaj dum la kongresoj. Estas ankaŭ privataj retaj vendejojn, ekzemple: : [https://esperantoworld.odoo.com/shop Vendejo de Lulu] – == Manĝi == Jen kelkaj fontoj kaj informoj pri receptoj en Esperanto: === Tradiciaj manĝaĵoj === : Ekzistas kuirlibroj en Esperanto, kiel ekzemple '''Kuirado kun koro''': familiaj receptoj kaj memoroj. === Vegetarismo kaj veganismo === '''[https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_kuiri_sen_viando Kiel Kuiri Sen Viando]''' de Clara de Hess, enhavas pli ol mil receptojn. ankaŭ interesa la retejo: :[https://apetito.ikso.net/ Bonan Apetiton] - por vegetaraj kaj veganaj receptoj en Esperanto. == Trinki == === Drinkejo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === [[Dosiero:Feliĉigaj Ferioj.jpg|eta|Libro pri la Primoŝtena esperanta kampadejo (1961-1980)]] En Esperantujo, kampadejoj ofte rilatas al la tendaraj ejoj uzataj dum Esperanto-renkontiĝoj aŭ al organizitaj tendaroj de junularaj Esperanto-grupoj. Jen kelkaj aspektoj de kampadejoj kaj tendaroj en Esperantujo: :Esperanto-renkontiĝoj: Multaj aranĝoj, precipe somere, okazas en lokoj kiuj ofertas kampadejojn por partoprenantoj, permesante pli malmultekostan loĝadon. :Junularaj tendaroj: Iuj Esperanto-asocioj organizas tendarojn, kie junuloj lernas kaj praktikas la lingvon en natura medio. :Lokoj: Kampadejoj ofte situas proksime de turismaj lokoj, kiel en la ĉirkaŭaĵo de Poreč, Kroatio, kiu ofertas belajn kampadejojn. :Kuba Esperanto-Asocio: La asocio ofte organizis sian nacian renkontiĝon, nomatan "Zamenhofa Metiejo", en diversaj kampadejoj kaj regionoj de la provinco Guantánamo. Tendaroj kaj kampadejoj estas grava parto de la Esperanto-kulturo, provizante lokon por komunuma vivo kaj lingva enmergiĝo. === Hosteloj === === Hoteloj === Esperanto estas la nomo de diversaj restoracioj kaj hoteloj en la mondo. Estas rimarkinde, ke plej multaj servistoj kaj eĉ estroj de la restoracioj apenaŭ scias, ke Esperanto estas neŭtrala internacia lingvo. Ofte la posedantoj de restoracioj kun la nomo "Esperanto" tute ne estas konataj kiel esperantistoj, sed ŝajne elektis la nomon pro ĝia ekzoteco. Hoteloj kun la nomo "Esperanto" troviĝas en Slovaklando, Germanio, Pollando kaj Senegalo == Sekureco == [[File:1987 Gerda Malaperis!.jpeg|thumb|Gerda Malaperis!]] Esperantujo estas sekura komunumo, ja esperantistoj estas pacemaj homoj, kaj pri krimoj en Esperantujo oni povas nur legi en la fantaziaj krimromanoj de esperantaj verkistoj kiel la fama [http://claudepiron.free.fr/ Claude Piron]. Tion dirite, ankaŭ esperantistoj estas homoj, kompreneble, do la minimumaj normalaj atentigoj estas memorindaj. == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] eqyqa525fpffn6pvbovwezu8jdu6lhg 72828 72827 2026-07-08T05:42:45Z Tiguliano 53 /* Aliaj eventaj cellokoj */ 72828 wikitext text/x-wiki {{Rubando|1905-uk-eliro-el-la-kongresejo (cropped).jpg}} {{Informkesto lando | nomo= Esperantujo | bildo= Image:Landoj kie estas naciaj asocioj ligitaj al UEA.PNG | bildotitolo= Landoj kun landaj sekcioj de UEA | flago= Image:Flag of Esperanto.svg | situo= | ĉefurbo = | ĉeflingvo = Esperanto | areo = | loĝantaro = | monunuo = [[w:Stelo (monunuo)|Stelo]], [[w:Eŭro|eŭro]], [[w:Usona dolaro|usona dolaro]] kaj&nbsp;aliaj | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} '''{{W|Esperantujo}}''' estas neformala nomo de la komunumo de Esperanto-uzantoj kaj ties kulturo, de tiuj lokoj kaj institucioj kie la lingvo estas uzata, kvazaŭ temus pri lando. == Regionoj == [[Dosiero:Continenti con i confini degli stati.png|eta]] '''Landaj asocioj, laŭ kontinento''' Esperanto-organizoj ĉeestas en ĉiuj kvin kontinentoj de la mondo; jen la listo de landaj asocioj, laŭ kontinento: {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= Mapo de la kvin kontinentoj de la mondo | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= [[Afriko]] | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [https://uea.org/landoj/afriko Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono2= [[Ameriko]] | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [https://uea.org/landoj/ameriko Estas 15 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono3= [[Azio]] | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= [https://uea.org/landoj/azio Estas 19 landaj asocioj de Esperanto] | nomoregiono4= [[Eŭropo]] | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= [https://uea.org/landoj/europo Estas 39 landaj asocioj de Esperanto, plus la Eŭropa Esperanto-Unio] | nomoregiono5= [[Oceanio]] | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= '''{{W|Aŭstralia Esperanto-Asocio|Aŭstralia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio|Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio}}''' - '''{{W|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio|Nov-Zelanda Esperanto-Asocio}}'''. }} == Urboj == [[Dosiero:Centra Oficejo de UEA.jpg|eta|Centra Oficejo de UEA (2002)]] [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|Varsovio, esperantistoj dum vizito al la tombo de Ludoviko Zamenhof, (2017)]] * [[Roterdamo]] – sidejo de {{W|Universala Esperanto-Asocio}} kaj {{W|Tutmonda Esperantista Junulara Organizo}} * [[Varsovio]] – urbo, kie L. L. Zamenhof publikigis Esperanton kaj kie troviĝas lia tombo * [[Bjalistoko]] – naskiĝurbo de L. L. Zamenhof * [[Herzberg am Harz]] - tie estas la '''{{W|Interkultura Centro Herzberg|Interkultura Centro Herzberg}}''' (ICH) * [[Vieno]] - ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko estas la {{W|Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto pri Planlingvoj}} * [[Nová Dubnica]] – sidejo de {{W|E@I}} * [[Svitavy]] - tie estas '''[http://muzeum.esperanto.cz/eo/ Esperanto-Muzeo]''' * [[Baugé]] - la Esperanta kastelo Grésillon estas grava esperanta renkontiĝejo * [[Ĉaŭdefono|La Chaux-de-Fond]] - Ĉaŭdefono povas esti konsiderata kiel la Esperanta ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo, ekzemple la Esperanta Civito. * [[Maso]] (Massa, en Italio) - tie estas la itala [https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia%20Biblioteko%20de%20Esperanto Nacia Biblioteko de Esperanto] * [[Halbe]] – urbeto apud [[Berlino]] kun {{W|Esperanto-Stacio}} === Eventaj urboj === * [[Graz]] – urbo de {{W|UK 2026}} * [[Tiana (Katalunio)|Tiana]] – urbo de {{W|IJK 2026}} === Aliaj eventaj cellokoj === * [https://eventaservo.org/afriko Afrika Kongreso] - en decembro 2026 ĉe [[Kpalimé]] (Togolando) * [https://eventaservo.org/ameriko/Argentino Argentina Kongreso] - en oktobro 2026 ĉe [[Bonaero]] (Argentino) * [https://eventaservo.org/ameriko/Meksiko Meksika Kongreso de Esperanto] - en novembro 2026 ĉe Querétaro (Meksiko) la tuta listo de eventoj ĉe: https://eventaservo.org/ == Kompreni == === Historio === [[File:Unua libro per russi - 1887 - 1a edizione - copertina fronte.jpg|eta|''Unua libro. Por Rusoj'', eldonita en Varsovio en 1887]] [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|Unua Universala kongreso de Esperanto en 1905 en Boulogne-sur-mer]] [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|Kelkaj el la partoprenantoj de la Internacia Semajno, kiu okazas ĉiujare dum la novjara semajno ekde 1957]] La historio de la Esperanto-movado, estas ankaŭ la historio de ĝia komunumo kaj de ĝiaj asocioj; La historio kompreneble komencas kun la publikigado de la "Unua Libro" en julio 1887 fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof, en [[Varsovio]]. Fine de 1888 la volapukista klubo de Nurenbergo (Germanio) transiris al Esperanto. Kun ili Zamenhof eldonis la revuon La Esperantisto. Ĉar tamen la plej granda nombro de esperantistoj tiutempe estis en la Rusia Imperio, oni nomas tiun unuan periodon "rusa periodo" de la Esperanto-movado . Sed al la rusa censuro ne plaĉis ke la revuo venis el Germanio, do en 1895 ĝi por mallonga tempo malpermesis la revuon en Rusio. La taskon provizi gazeton al la movado transprenis do junaj svedoj en Upsalo, temis pri la revuo "Lingvo Internacia". Ekaperis kelkaj aliaj kluboj, ekzemple en Moskvo, Sankt-Peterburgo kaj Schalke (nun parto de Gelsenkirchen). Ĝenerale, la kreskado de la movado estis malrapida. En 1898 la franca esperantisto Louis de Beaufront fondis societon. Ĝi havis ankaŭ membrojn en nefranclingvaj landoj, sed ĝia organo L'espérantiste estis preskaŭ nur en la franca. Al Beaufront oni aljuĝas la varbadon de intelektuloj, ekzemple Théophile Cart, Carlo Bourlet kaj Hippolyte Sebert. Tiu estis la "franca periodo" de la movado. De proks. 1903 ĝis la unua mondmilito fondiĝis multaj landaj asocioj, ekzemple en 1903 la svisa, en 1906 la germana kaj en 1910 la usona. En tiu ĉi periodo komenciĝis ankaŭ la vico de la Universalaj Kongresoj. La unua grandeta internacia renkontiĝo de esperantistoj okazis en 1904 en la franca urbo Calais kaj la brita Dover. La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1905 en Bulonjo-ĉe-maro ĉe la nordfranca marbordo. Dum tiu kongreso oni akceptis interalie Lingvan Komitaton kaj la Fundamenton de Esperanto, por servi al la stabileco kaj evoluo de la lingvo. Universala Esperanto-Asocio fondiĝis en 1908. Malgraŭ la komenca intenco, ĝi ne sukcesis tiri ĉiun Esperanto-agadon sub sian ombrelon. La momento estis favora al Esperanto, kiu havis la ŝancon esti elektita kiel laborlingvo de la Ligo de la Nacioj, sed tiam okazis la Ido-krizo de 1907/1908 kaj la sekvaj jaroj. Ankaŭ se la esperantistoj kiuj transiris al tiu nova lingva projekto (IDO), estis tre limigita, tamen tio sufiĉis por perdi la ŝancon. Dum la unua mondmilito ne eblis multe agadi, krom ke diverslandaj esperantistoj uzis Esperanton por la militpropagando, donacis ruĝkrucan ambulancon aŭ instruis Esperanton al militkaptitoj aŭ aliaj internigitoj. La Deka UK en Parizo en 1914 okazis dum la komenco de la unua mondmilito. Je la 14a de aprilo 1917 L.L. Zamenhof mortis. Post la milito oni provis atingi akordon inter UEA kaj la landaj asocioj serve al komunaj celoj de la movado. Oni volis internacian lobiadon por la lingvo, propagandon kaj instruadon en landoj sen propra movado, atentigon pri radio-elsendaĵoj en Esperanto ktp., kaj por tio oni bezonis strukturon kaj financadon. En 1922 UEA kaj la landaj asocioj interkonsentis kunlabori laŭ la "kontrakto de Helsinki". En tiu Helsinko-sistemo, UEA unuflanke kaj la landaj asocioj aliflanke komune elektis kaj financis Internacian Centran Komitaton. Tiu ICK poste havis oficejon kaj direktoron (Robert Kreuz). Pro malkontentoj pri la helsinka organizo la naciaj societoj serĉis novan solvon. Ili minacis fondi novan internacian asocion, tiel ke UEA devis konsenti al kompromiso. En la UK de Kolonjo en 1933 oni subskribis interkonsenton, laŭ kiu la naciaj societoj aliĝas al UEA, pagas por siaj aligitaj membroj, kaj sendas anojn en la Komitaton. (La Interkonsento de Kolonjo estas la bazo ankaŭ por la nuntempa UEA, kun kelkaj intertempaj modifoj). Dum la 1930-aj jaroj en pluraj eŭropaj landoj kun ekstrem-dekstraj registaroj okazis malhelpoj al la libera disvolviĝo de la agado de de la asocioj kaj movadoj; tio frapis la laboristan Esperanto-movadon, sed ankaŭ neŭtralaj Esperanto-asocioj suferis malpermeson. Ankaŭ en Sovetunio esperantistoj ne plu povis havi organizan strukturon. La Dua mondmilito estis plia bato por la movado, precipe dum 1940-1944. Ankaŭ en la neŭtralaj aŭ nemilitantaj landoj la milito havis sekvojn, ekz. per rekrutigo de junaj viroj. Nur dum mallonga fazo post la milito, en orienta Eŭropo la esperantistoj rajtis reorganizi la landajn movadojn. Jam en 1949, kiam la komunismaj diktaturoj estis firme establitaj, multaj el tiuj landaj movadoj devis ĉesi labori. Nur post la morto de Stalin en 1953 la situacio fariĝis pli bona, sed en unuopaj landoj refondiĝo de landa asocio estis permesita nur post multaj jaroj. Daŭris sufiĉe longe ĝis tiuj landaj asocioj povis aliĝi al UEA, ekz. la soveta nur en 1989. uzo de Esperanto en Tajvano dum regado de Ĉiang Kai-ŝek estis ankaŭ tabua. Post la reveno de la orienteŭropaj asocioj (ĉ. aŭ post 1955) la movado penis laŭeble kunlabori kaj havi rilatojn malgraŭ problemoj en komunismaj diktaturoj. Okazis ekzemple, ke Universalaj Kongresoj kelkfoje estis aranĝataj en komunismaj landoj. La unua kazo estis en Zagrebo, Jugoslavio, en 1953. La unua UK aranĝita en lando de la sovetia bloko estis tiu de Varsovio en 1959. Poste proks. ĉiun kvaran fojon UK estis en orienteŭropa lando. Dum tiu ĉi periodo plifortiĝis Esperanto ankaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en la suda duono de la tero. Tio vidiĝis en la 1970aj jaroj ekzemple en la aliĝo de pluraj sudamerikaj landaj asocioj al UEA. En 1981 okazis la unua UK en la suda terduono, nome en Brasília. Teknika evoluo favoris Esperanto-muzikon, ĉar produktado de sondiskoj iĝis malpli multekosta. En la 1970aj jaroj ekaperis la kompaktkasedo (sonkasedo), kaj en la 1980aj jaroj la kompaktdisko (lumdisko). La orienteŭropa eksigo de komunismo en la komenco de la 1990-aj jaroj signifis novan epokon por la orienteŭropaj Esperanto-asocioj. La disfalo de burokrataj socialistaj reĝimoj en Sovetunio kaj la orienta Eǔropo forprenis per unu bato signifajn materiajn rimedojn, kiel subvenciitajn propraĵojn kaj eldonaĵojn, salajratajn funkciulojn kaj instruistojn. Esperantistaj organizaĵoj estis dekumitaj kaj kluboj fermitaj. Aliflanke, oni liberiĝis el oficialaj propagandaj politikoj. La interreto ekstaris kiel komunikilo por la ĝenerala publiko, kio profitigis la internacian Esperanto-komunumon. Konsidera parto de la Esperantaj komunikado kaj publikigado okazis de tiam nur interrete. En 2007 la Pola Radio havis sian lastan aeran elsendon kaj estis transigita al la interreto. == Eniri == La ĝenerala regulo por internacia vojaĝado estas, ke oni bezonos pasporton kaj vizon eldonitan de la cellando, ambaŭ validaj almenaŭ kiam vi transiras la limon (kvankam en multaj kazoj la postuloj estas multe pli striktaj). Kelkaj landoj donas al iulandaj civitanoj vizan escepton, do en tiu kazo, simple prezenti pasporton ĉe la landlimo povas esti sufiĉa, aŭ oni eble bezonos peti antaŭan vojaĝpermeson, kiu estas multe pli facile akirebla ol vizo. Krome, kelkaj landoj, kiuj estas tre allogaj por turistoj, permesas al turism-vojaĝantoj de eniri kaj resti por turismaj celoj nur per identigilo (nur se ĝi validas por vojaĝi eksterlanden). === Pasporto === [[Dosiero:Passaportoitaliano2006.jpg|eta|Ekzemplo de itala pasporto]] Pasporto estas ĉefe identeca dokumento, donita al civitanoj dezirantaj vojaĝi eksterlanden. Formale, ĝi reprezentas peton de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj al la aŭtoritatoj de la fremda lando por permesi al la vojaĝanto transiri la limon kaj resti en la fremda lando. Kelkaj gravaj rekomendoj: * Ĉiam kontrolu, ke via pasporto ne eksvalidiĝis aŭ baldaŭ eksvalidiĝos: multaj landoj postulas kelkajn monatojn da valideco antaŭ ol eldoni enirpermeson aŭ permesi al vi transiri la limon. Inter la landoj kun la plej striktaj regularoj estas Ĉinio: por akiri vizon, krom plenumi aliajn postulojn, via pasporto devas esti valida dum ses monatoj de via planita forirdato el Ĉinio (tial, via pasporto devas eksvalidiĝi almenaŭ ses monatojn post la dato de via planita revena flugo). * Kelkaj landoj povas rifuzi al vi eniron se vi havas vizojn aŭ stampojn de specifaj landoj en via pasporto. Tipa ekzemplo estas stampo de Israelo, kiu malhelpos vin eniri en multajn arabajn landojn (male, limstampo de araba lando ofte kaŭzas prokrastojn dum eniro en Israelon). Por tio, vi povas peti duan pasporton ĉe la policejo, por ke vi povu uzi unu por eniri kaj eliri Israelon kaj la alian por najbaraj arabaj landoj. * Certigu, ke vi havas sufiĉe da liberaj paĝoj en via pasporto por alglui ĉiujn necesajn stampojn kaj glumarkojn: vizoj por multaj landoj ofte okupas plenan paĝon, kaj vi bezonas almenaŭ unu plian liberan paĝon por eniraj kaj eliraj stampoj, por ĉiu lando, kiun vi vizitas. * Konservu vian pasporton tiel, ke ĝi ne fleksiĝu, trapikiĝu, varmiĝiĝu aŭ malsekiĝi: vi riskas difekti la elektronikan peceton interne de la kovrilo, kio povus malhelpi (aŭ malrapidigi) vian trairon tra la sekva landlimo. Ne necesas esti tro maltrankvila: ĝi estas desegnita por vojaĝado, do ĝi normale daŭros sian dekjaran validecon. * Kiam vi estas eksterlande kaj simple vagas tra la urbo, eble estas saĝe lasi vian pasporton en la hotela monŝranko kaj kunporti Fotokopio kaj alia dokumento pruvanta vian identecon: kvankam ili ne havas juran valoron, ili estos pli ol sufiĉaj en kazo de hazardaj kontroloj (se necese, vi estos akompanata al via hotelo por repreni la originalan dokumenton). Kompreneble, se vi vojaĝas ene de la lando, vi devas havi la originalojn kun vi. ====Eŭropa Unio==== Ĉiuj pasportoj el landoj de la Eŭropa Unio havas kelkajn komunajn trajtojn: ruĝa ("burgonj-vina") kovril-koloro, la surskribo "Eŭropa Unio" sur la kovrilo, teksto en la nacia lingvo kaj almenaŭ la angla, plus legendo tradukanta ĉiujn vortojn en la 24 oficialajn lingvojn de la Unio). Novaj pasportoj estas konataj kiel "elektronikaj" aŭ "biometriaj", kio signifas, ke ili inkluzivas elektronikan RFID (radiofrekvenca identigo) peceton sur la kovrilo, kiu povas esti legita sen rekta kontakto kun la metala surfaco de la peceto. La peceto enhavas alt-rezolucian version de la foto de la pasporto, ĉiujn informojn enhavitajn sur la ĉefa paĝo de la pasporto (tiu, kiu enhavas la foton), kaj la fingrospurojn de la posedanto. La tuta afero estas ĉifrita tiel ke la datumoj konservitaj sur la ĉipo povas esti legitaj nur per enigo de iuj informoj en la pasporto mem (tio estas, ĝi certigas, ke nur tiuj, kiuj povas fizike legi la ĉefan paĝon, ankaŭ povas legi la elektronikan ĉipon, teorie malhelpante malicajn individuojn ŝteli la informojn malproksime) kaj ke la informoj origine enigitaj ne estis ŝanĝitaj (tio estas, ĝi malhelpas, ke la cifereca foto en ŝtelita pasporto estu ŝanĝita por kongrui kun la aspekto de la ŝtelisto). La ĉefa paĝo de la pasporto ankaŭ enhavas sekcion enhavantan iujn personajn datumojn en maŝinlegebla formato, kiu, kombinita kun la biometria ĉipo, ebligas pli rapidajn limtransirojn: ekzemple, vojaĝante per aviadilo kun biometria pasporto (nun la plimulto), plenkreskaj eŭropaj civitanoj povas transiri la limon de la Schengen-areo (kaj enirante kaj elirante) uzante aŭtomatajn turnkrucojn. Biometria pasporto estas necesa por uzi la Programon pri Vizo-Senigo por Usono kaj tial peti ESTA. Pli detalaj informoj estas provizitaj Rete kaj ĉe ambasadejo de la loĝlando. == Vidi == === Spekti === * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg June kaj kune]''''' (2022) estas satira muzikalo pri IJK kaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj ĝenerale * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=kFK5C2khdug&t=308 Petveturaj Aventuroj]''''' (2023) estas komedia muzikalo pri petvetura vojaĝo el la IJK al la oficejo de TEJO * '''''[https://www.youtube.com/watch?v=C4SUrL_3C3M La sorto gvidos vin]''''' (2023) === Zamenhof/Esperanto-objektoj === {{W|Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof/Esperanto-objektoj}} estas memoraĵoj kreitaj omaĝe al Esperanto aŭ al ĝia kreinto – {{W|L. L. Zamenhof}}. Ili troviĝas sur ĉiuj kontinentoj de la Tero kaj kelkaj eĉ [[Kosmo|ekstertere]]. Ilia listo troviĝas en {{W|Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj|Esperanto-Vikipedio}}. == Fari == === Esperanto-renkontiĝoj === '''{{W|Universala Kongreso de Esperanto}}''' estas la plej granda kaj signifa Esperanto-renkontiĝo. Ĝi okazas ĉiujare en alia loko ekde 1905. Por vojaĝantoj kun infanoj ĝi estas ofte akompanata de {{W|Internacia Infana Kongreseto}}. '''{{W|Internacia Junulara Kongreso}}''' estas la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo. Simile al UK ĝi okazas ĉiujare en alia loko. Krom UEA kaj la Landaj Asocioj, estas [https://uea.org/fakoj Fakaj Esperanto-asocioj] kiuj estas specialigitaj esperantistaj organizaĵoj, kiuj kunigas homojn laŭ specifaj profesioj, ŝatokupoj, mondkonceptoj aŭ interesoj. Ili funkcias kiel internaciaj retoj, ofte kunlaborantaj kun UEA (Universala Esperanto-Asocio) por pligrandigi la uzon de Esperanto en diversaj sferoj. Ili kompreneble ankaŭ organizas multajn eventoj. '''[https://eventaservo.org/ eventaservo.org]''' estas retejo, kiu listigas Esperanto-renkontiĝojn tutmonde – ekde la plej malgrandaj ĝis la plej grandaj. == Komuniki == La ĉefa lingvo de Esperantujo kompreneble estas Esperanto. Estas ankaŭ homoj kiuj parolas ĝin denaske, kiel filoj de diversnaciaj esperantistoj. {{W|Ido}} estas grandparte interkomprenebla kun Esperanto. Krom la denaskan lingvon, la E-parolantoj ofte parolas ankaŭ aliajn naciajn lingvojn, ja estas pruvite ke Esperanto faciligas la lernadon de aliajn lingvojn. == Aĉeti == "Esperantaĵoj" signifas "aĵojn rilatajn al Esperanto". Ĉi tiu termino ofte kovras kulturaĵojn, varojn, kantojn, aŭ kuriozaĵojn en la Esperanto-mondo, ekzemple tra UEA aŭ la Landaj Asocioj. Ili ofte estas aĉeteblajn Rete, aŭ estas aĉeteblaj dum la kongresoj. Estas ankaŭ privataj retaj vendejojn, ekzemple: : [https://esperantoworld.odoo.com/shop Vendejo de Lulu] – == Manĝi == Jen kelkaj fontoj kaj informoj pri receptoj en Esperanto: === Tradiciaj manĝaĵoj === : Ekzistas kuirlibroj en Esperanto, kiel ekzemple '''Kuirado kun koro''': familiaj receptoj kaj memoroj. === Vegetarismo kaj veganismo === '''[https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_kuiri_sen_viando Kiel Kuiri Sen Viando]''' de Clara de Hess, enhavas pli ol mil receptojn. ankaŭ interesa la retejo: :[https://apetito.ikso.net/ Bonan Apetiton] - por vegetaraj kaj veganaj receptoj en Esperanto. == Trinki == === Drinkejo === [[Dosiero:Teoj en la gufujo (3167193668).jpg|eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.]] '''Drinkejo''' estas dum pluraj Esperanto-aranĝoj loko por trinki alkoholajn kaj senalkoholajn trinkaĵojn. Ĝi povas esti proksime aŭ eĉ tute kunigita kun diskejo. === Gufujo === '''{{W|Gufujo}}''' estas loko dum Esperanto-aranĝoj, kie oni povas nokte trinki teon kaj eventuale manĝeti dolĉaĵojn. La loko estas kutime trankvila kun kandeloj anstataŭ normala lumo de lampoj. Foje en gufujo ankaŭ okazas koncertoj de kelkaj muzikistoj, kies ĝenro de muziko taŭgas por etoso de gufujo. == Loĝi == === Kampadejoj === [[Dosiero:Feliĉigaj Ferioj.jpg|eta|Libro pri la Primoŝtena esperanta kampadejo (1961-1980)]] En Esperantujo, kampadejoj ofte rilatas al la tendaraj ejoj uzataj dum Esperanto-renkontiĝoj aŭ al organizitaj tendaroj de junularaj Esperanto-grupoj. Jen kelkaj aspektoj de kampadejoj kaj tendaroj en Esperantujo: :Esperanto-renkontiĝoj: Multaj aranĝoj, precipe somere, okazas en lokoj kiuj ofertas kampadejojn por partoprenantoj, permesante pli malmultekostan loĝadon. :Junularaj tendaroj: Iuj Esperanto-asocioj organizas tendarojn, kie junuloj lernas kaj praktikas la lingvon en natura medio. :Lokoj: Kampadejoj ofte situas proksime de turismaj lokoj, kiel en la ĉirkaŭaĵo de Poreč, Kroatio, kiu ofertas belajn kampadejojn. :Kuba Esperanto-Asocio: La asocio ofte organizis sian nacian renkontiĝon, nomatan "Zamenhofa Metiejo", en diversaj kampadejoj kaj regionoj de la provinco Guantánamo. Tendaroj kaj kampadejoj estas grava parto de la Esperanto-kulturo, provizante lokon por komunuma vivo kaj lingva enmergiĝo. === Hosteloj === === Hoteloj === Esperanto estas la nomo de diversaj restoracioj kaj hoteloj en la mondo. Estas rimarkinde, ke plej multaj servistoj kaj eĉ estroj de la restoracioj apenaŭ scias, ke Esperanto estas neŭtrala internacia lingvo. Ofte la posedantoj de restoracioj kun la nomo "Esperanto" tute ne estas konataj kiel esperantistoj, sed ŝajne elektis la nomon pro ĝia ekzoteco. Hoteloj kun la nomo "Esperanto" troviĝas en Slovaklando, Germanio, Pollando kaj Senegalo == Sekureco == [[File:1987 Gerda Malaperis!.jpeg|thumb|Gerda Malaperis!]] Esperantujo estas sekura komunumo, ja esperantistoj estas pacemaj homoj, kaj pri krimoj en Esperantujo oni povas nur legi en la fantaziaj krimromanoj de esperantaj verkistoj kiel la fama [http://claudepiron.free.fr/ Claude Piron]. Tion dirite, ankaŭ esperantistoj estas homoj, kompreneble, do la minimumaj normalaj atentigoj estas memorindaj. == Sano == == Respekto == == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio}} * [https://eventaservo.org/ Eventa Servo] * [[b:Esperantuja gvidlibro por komencantoj|Esperantuja gvidlibro por komencantoj]] – libro ĉe [[w:Vikilibroj|Vikilibroj]] {{Skizo}} [[Kategorio:Esperanto-veturceloj|Esperantujo]] e8z5b1omsvpzrpkauzs6thq469t3oo8