Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7270 43143 43142 2026-05-06T12:08:33Z Rosa Arruabarrena 2687 43143 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. -- IRUDIA1: DBE -- == Historia eta bilakaera == Teknologia honen jatorria 1970. urtean dago, Edgar F. Codd IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen SQL lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, MySQL (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, PostgreSQL(1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. -- IRUDIA2: Logoak -- == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, Big Data-ren hazkundeak eta NoSQL paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2017)'''. ''Fundamentals of Database Systems''. 7th Edition. Pearson Addison Wesley. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. #'''Pérez, T.A. & Irastorza, A. (2012)'''. ''26 Dominios Con Ejercicios de SQL''. Editorial Académica Española. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) tppzns2irkd8h7xfl80wswbd0m4xzxk 43144 43143 2026-05-06T14:33:26Z ~2026-27569-42 2697 irudiak eta SQL galderen formatua 43144 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. -- IRUDIA1: DBE -- [[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2017)'''. ''Fundamentals of Database Systems''. 7th Edition. Pearson Addison Wesley. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. #'''Pérez, T.A. & Irastorza, A. (2012)'''. ''26 Dominios Con Ejercicios de SQL''. Editorial Académica Española. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) on8eirxtq9xvn92vqgwoa2ojff8jsuo 43145 43144 2026-05-06T14:36:26Z ~2026-27569-42 2697 43145 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2017)'''. ''Fundamentals of Database Systems''. 7th Edition. Pearson Addison Wesley. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. #'''Pérez, T.A. & Irastorza, A. (2012)'''. ''26 Dominios Con Ejercicios de SQL''. Editorial Académica Española. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) b9w807zjwb6h606464zzfnsilfigi9j 43146 43145 2026-05-06T14:39:11Z ~2026-27569-42 2697 43146 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> ###SQL galderen egitura SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2017)'''. ''Fundamentals of Database Systems''. 7th Edition. Pearson Addison Wesley. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. #'''Pérez, T.A. & Irastorza, A. (2012)'''. ''26 Dominios Con Ejercicios de SQL''. Editorial Académica Española. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) 8ynp6a4bkl9aola5gabk78goihx2n5v 43147 43146 2026-05-06T14:42:21Z ~2026-27569-42 2697 /* Alderdi teknikoak */ 43147 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2017)'''. ''Fundamentals of Database Systems''. 7th Edition. Pearson Addison Wesley. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. #'''Pérez, T.A. & Irastorza, A. (2012)'''. ''26 Dominios Con Ejercicios de SQL''. Editorial Académica Española. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) gmsmbzbodamwi7qfwpgmnyddc27miwj