Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7270 43148 43147 2026-05-09T18:57:10Z Rosa Arruabarrena 2687 43148 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Osotasun-arauak''': Eragiketak gobernatzen dituzten arauak, informazioa uneoro baliozkoa eta koherentea dela bermatzeko. Horrez gain, '''konektibitatea eta transakzioak''' funtsezkoak dira: aldi bereko sarbideak transakzioen bidez kudeatzen dira, eta sistemak Java bezalako lengoaiekin integra daitezke JDBC bezalako liburutegien bidez -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). l5mgtf9y1yuhyqcbaqkgcegj5fj72tz 43149 43148 2026-05-09T19:14:33Z Rosa Arruabarrena 2687 43149 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. *'''Objektu-erlazionaltasuna eta Multimedia'''c(2000-2015): Programazio objektuetara zuzendutako diseinuaren hedapenarekin, datu-base erlazionalak moldatu egin ziren (Oracle eta Microsoft SQL Server-ek gidatuta). Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia fitxategiak (irudiak, bideoak) modu natiboan kudeatzeko gaitasuna lortu zuten. *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak hodeira (Cloud) erabat egokitu dira. NoSQL sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta adimen artifizialerako integrazioa emanez. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da, non erredundantzia saihestea den helburu nagusia. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gako nagusiak, kanpo-gakoak edo balio-eremuak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker, datu-baseak bere burua babesten du datu okerren edo gatazkatsuen aurrean. Horrez gain, '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak (konkurrentzia) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (dena ala ezer ez). '''Konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, Java objektuak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). 4dmtaiom7y0txe4vl36kf497da6lq95 43150 43149 2026-05-09T20:18:44Z Rosa Arruabarrena 2687 43150 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. *'''Objektu-erlazionaltasuna eta Multimedia''' (2000-2015): Programazio objektuetara zuzendutako diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki Oracle eta Microsoft SQL Server bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten. *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak hodeira (Cloud) erabat egokitu dira. NoSQL sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez. == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da, non erredundantzia saihestea eta datuen koherentzia erraz mantentzea dira helburu nagusiak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gako nagusiak, gako arrotzak eta atributuen balio‑eremuen murrizketak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker, datu-baseak bere burua babesten du datu okerren edo gatazkatsuen aurrean. Horrez gain, '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak (konkurrentzia) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (dena ala ezer ez printzipioan oinarrituta). '''Konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, Java objektuak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). s00us22d4trtj3foyennzpwo23mfka0 43151 43150 2026-05-09T20:48:42Z Rosa Arruabarrena 2687 43151 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. [Re1, Re6] == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. [Ref1] *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. [Ref3] *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. [Ref6, Ref9] *'''Objektu-erlazionaltasuna eta Multimedia''' (2000-2015): Programazio objektuetara zuzendutako diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki Oracle eta Microsoft SQL Server bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten. [Ref6, Ref7] *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak hodeira (Cloud) erabat egokitu dira. NoSQL sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez. [Ref6] == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da [Ref6, Ref7, REf8]: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da, non erredundantzia saihestea eta datuen koherentzia erraz mantentzea dira helburu nagusiak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gako nagusiak, gako arrotzak eta atributuen balio‑eremuen murrizketak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker, datu-baseak bere burua babesten du datu okerren edo gatazkatsuen aurrean. Horrez gain, '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak (konkurrentzia) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (dena ala ezer ez printzipioan oinarrituta). '''Konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, Java objektuak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). 3n4d2ejz9662rtl5lurz33476avc7du 43152 43151 2026-05-09T20:49:25Z Rosa Arruabarrena 2687 43152 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. [Ref1, Ref6] == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. [Ref1] *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. [Ref3] *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. [Ref6, Ref9] *'''Objektu-erlazionaltasuna eta Multimedia''' (2000-2015): Programazio objektuetara zuzendutako diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki Oracle eta Microsoft SQL Server bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten. [Ref6, Ref7] *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak hodeira (Cloud) erabat egokitu dira. NoSQL sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez. [Ref6] == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da [Ref6, Ref7, REf8]: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da, non erredundantzia saihestea eta datuen koherentzia erraz mantentzea dira helburu nagusiak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gako nagusiak, gako arrotzak eta atributuen balio‑eremuen murrizketak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker, datu-baseak bere burua babesten du datu okerren edo gatazkatsuen aurrean. Horrez gain, '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak (konkurrentzia) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (dena ala ezer ez printzipioan oinarrituta). '''Konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, Java objektuak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). jme5pn0yooz3qk2bwz87coojs402ejo 43153 43152 2026-05-09T20:53:15Z Rosa Arruabarrena 2687 43153 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' -- IRUDIA1: DBE --[[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|bloke-eskema bat datu-base baten diseinuan]] Datu-base bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. Datu-base erlazionalen kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta. Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok erabili ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza lerroz (erregistroak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe. [Ref1, Ref6] == Historia eta bilakaera == -- IRUDIA2: Logoak -- [[Fitxategi:Sql data base with logo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:MySQL textlogo.svg|thumb|100px]] [[Fitxategi:Postgresql elephant.svg|thumb|Postgresql|100px]] Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz. [Ref1] *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. Oracle bezalako sistema komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan. [Ref3] *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) sendotu zen estandarrak zorrotz betetzen dituen alternatiba gisa, bere sendotasunagatik eta ereduaren arauen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz. [Ref6, Ref9] *'''Objektu-erlazionaltasuna eta Multimedia''' (2000-2015): Programazio objektuetara zuzendutako diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki Oracle eta Microsoft SQL Server bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten. [Ref6, Ref7] *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak hodeira (Cloud) erabat egokitu dira. NoSQL sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez. [Ref6] == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da [Ref6, Ref7, Ref8]: *'''Egiturak''': Ondo definitutako objektuak (taulak), informazioa gordetzeko eta eskuratzeko aukera ematen dutenak. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da, non erredundantzia saihestea eta datuen koherentzia erraz mantentzea dira helburu nagusiak. *'''Eragiketak''': Ekintza zehatzak (SQL lengoaian edo aljebra erlazionalean oinarrituta), aplikazioek datuak eta egiturak manipulatzeko. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gako nagusiak, gako arrotzak eta atributuen balio‑eremuen murrizketak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker, datu-baseak bere burua babesten du datu okerren edo gatazkatsuen aurrean. Horrez gain, '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak (konkurrentzia) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (dena ala ezer ez printzipioan oinarrituta). '''Konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, Java objektuak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. -- IRUDIA 3: SQL galdera <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>}[, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}][, {<izena_eremua>|<indize_iremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == #'''Codd, E. F. (1970)'''. ''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''. Communications of the ACM. #'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''ISO/IEC 9075'''. ''Information technology — Database languages — SQL''. ([https://www.iso.org/standard/63555.html], Noiz kontsultatua: 2026-05-06) #'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002. #'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). #'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3. #'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3. #'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.(2012)'''. ''26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta''. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2. #'''PostgreSQLGlobal Development Group'''. ''PostgreSQL Documentation''. ([https://www.postgresql.org/docs/online-resources/], Noiz kontsultatua: 2026-05-06). b4fhn5xqjha39cypmohnpaal94wc3hj