Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Bloke-kateak (Blockchain)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eu">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>euwikibooks</dbname>
    <base>https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Berezi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Eztabaida</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Lankide</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lankide eztabaida</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks eztabaida</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fitxategi</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fitxategi eztabaida</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki eztabaida</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Txantiloi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Txantiloi eztabaida</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Laguntza</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Laguntza eztabaida</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria eztabaida</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulu eztabaida</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Bloke-kateak (Blockchain)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7249</id>
    <revision>
      <id>43563</id>
      <parentid>42986</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aplikazioak */</comment>
      <origin>43563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10882" sha1="9hl3k1ujtjucezchjnoe83m1af0np4h" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]
'''Bloke-kateak''' ('''Blockchain''') teknologia [[:w:bitcoin|bitcoin]] dela-eta ezaguna da, baina oinarrizko teknologia bat da, haratago doa eta helburu eta erabilpen desberdinak ditu. Banatutako datu-base bat da, datu bat argitaratu ondoren hura ez aldatzeko diseinatutako bloke-kateek osatua.

Hasierako ospea, dudarik gabe, bitcoin kripto-monetari&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Arantxa|abizena=Manterola|izenburua=Bitcoin bat zure pentsamenduen truke|hizkuntza=eu|data=2017-05-31|url=https://www.sarean.eus/bitcoin-funtzionamendua/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; zor dio, baina datuen biltegiratze banatuari eta segurtasunari oinarri delako zabaldu da. Azpiegitura moduan duen ahalmena elektrizitatearen garraio-sarearekin erkatu da. Datu-base publiko erraldoi gisa ikus daiteke, [[:w:P2P|peer-to-peer]] (muturretik muturrera) eredu deszentralizatuan eta kriptografian oinarrituta. Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu da, horretarako dauden gaur egungo bideak gaindituz azkartasun, fidagarritasun eta prezio aldetik. Beste batzuk notaritza-sistema automatiko moduan irudikatzen dute.

Ikuspuntu logikotik bloke-kateak hainbat geruzatan azter daitezke&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Huashan Chen, Marcus Pendleton, Laurent Njilla, Shouhuai XuAuthors Info &amp; Claims|izenburua=A Survey on Ethereum Systems Security: Vulnerabilities, Attacks, and Defenses|argitaletxea=ACM Digital Library|hizkuntza=en|url=https://dl.acm.org/action/cookieAbsent|aldizkaria=ACM Computing Surveys (CSUR)|zenbakia=Volume 53, Issue 3|doi=10.1145/3391195|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;:
* azpiegitura (hardwarea)
* sarea (nodoen identifikazioa, informazioaren hedapena eta egiaztapena)
* kontsentsua adostasunari begira (lanaren froga (''proof of work'') delako mekanismoa)
* datuak (blokeak)
* aplikazioa

Wikimediatik hartutako irudiaren bidez modu grafikoan azal daiteke oinarrizko kontzeptua: kate nagusia (beltzez adierazita) lor daitekeen bloke-kate luzeena da (errepikatuak baztertuz), abiapuntua edo genesia berdez adierazitako blokea izanik. Txanponaren kasuan kate nagusiak sal-erosketen sekuentzia identifikatuko luke.
Tamalez ez da samurra teknologia honen funtsa labur kontatzea, baina bere oinarrizko ezaugarriak ulertzea funtsezkoa da dituen aukeren garrantzia ulertu ahal izateko. Ezaugarri garrantzitsu hauek azpimarratu daitezke:

* ''Banaketa globala eta deszentralizazioa'': informazioa Interneten zehar banatuta dago, eta ez dago puntu zentralizaturik. Datuak jatorrizko informazioari lotuta geratzen dira gako publiko baten bitartez ([[:w:zifratze asimetriko|zifratze asimetrikoan]] oinarrituta). Informazioa tokenetan banatuta dago eta token bakoitzari denbora-zigilu bat esleitzen zaio. Informazioa erreplikatuta dago hainbat nodotan. Nodo bakoitzari ''meatzari'' (miner) deitzen zaio eta haien ardura da informazioaren kopia edukitzea eta transakzioak egiaztatzea, beti ere aginte zentralizaturik gabe. Transakzio bat dagoen bakoitzean nodoak eskaera zabaldu egiten du hedapen (broadcast) bidez eta kate nagusia lortzen da nodoan. Era berean, sistema banatua ondo funtziona dezan nodoek besteen eskaerak erantzuten dituzte.

* ''Irekitasuna'': edozeinek atzitu dezake informazioa edozein tokitatik baina modu zifratuan, aipatutako gako publikoaren bidez. Gako pribatua duenak bakarrik kontsultatu dezake edukia. Segurtasun aldetik ahuleziak murrizten ditu honek, ez baitago zerbitzarietan-edo sartzeko egiaztatzeko aparteko sistemarik. Honekin kontrajarriak diruditen bi helburu lortzen dira: notaritza eta parte hartzaileen anonimotasuna mantentzea.

Sistema erabat deszentralizatua izateak, aginte-autoritaterik ez izateak alegia, kostu energetiko handia du, eta horren ondorioz 2022an [[:w:Ethereum|Ethereumek]] erabaki zuen kontsentsua lortzeko bidea, lanaren frogaren ordez parte-hartzearen froga mekanismoa ezarriz.

== Aplikazioak ==
Esan bezala, kripto-moneta kudeatzeko sistema moduan egin da ezaguna teknologia hau, eta momentu honetan banketxeak, aseguru-enpresa eta aholkularitza-enpresa multinazionalak dira teknologia honetan interesatuenak. Baina beste aukerak ere lantzen ari dira. Adibidez, Errusian hauteskunde-bozketetan aplikatzeko eta, nazioarteko elkarlan batean, musikaren egile-eskubideak kudeatzeko sistema bat aztertzen ari dira. 

Osasun-erregistroak elkarbanatzeko eredu gisa ere proposatu da. Arlo horretan ere, duela gutxi, adimen artifizialean ari den doc.ai guneak bloke-kateen teknologia barneratzen duen plataforma bat jarri du martxan.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Doc.ai launches blockchain-based conversational AI platform for health consumers|hizkuntza=en|url=https://www.zdnet.com/article/doc-ai/|aldizkaria=ZDNET|sartze-data=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; Osasun inguruko informazioa partekatzea eta aholkuak jasotzea da funtsean plataformaren helburua.

== Testu ebakia ==

Bloke-kateen teknologiak aldaketa handiak ekarri ditu informatikaren munduan eta, ''bitcoin'' monetaren eta antzekoen arrakasta dela-eta, baita gizartean ere.

=== NFT eta arte mundua ===

Kriptomonetak bezala bloke-katetan oinarritzen da NFT teknologia &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Iñaki|abizena=Alegria|izenburua=NFT ulertu nahian|hizkuntza=eu|data=2022-02-10|url=https://www.sarean.eus/nft-ulertu-nahian/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; (''Non Fungible Token'' edo Elementu/token ez-suntsigarriak). Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu zen, eta aktibo digitalak kudeatzeko notaritza-sistema automatiko gisa ikus daiteke. Token edo elementuaren jatorria zein den eta jabegoa norena den modu fidagarrian ziurtatzeko gauza da teknologia hau, mugarik gabeko epean gainera.

Digitalki sortutako arte-lanak bakar bihur daitezke teknologia horrekin, jatorria identifikatzeko ahalmena hor dagoelako. Eta hortik salmentara eta espekulaziora urratsa gertatu zen, fabrikatutako eskasiaren eraginez.
Arte-munduan oihartzun handia izan zuen, eta hortik ideia beste eremutara eraman izan da: liburuak, idazlanak, musika etab. Kirol munduan ere NFTn oinarritutako transakzio komertzialak ohikoak bihurtu zen, [[:w:NBA|NBAn]] hasita [[:w:Real Sociedad|Erreala]] futbol talderaino.

2021-2022 urteetako suaren ondoren porrota etorri zen. Burbuila ekonomikoa sortu zen horren inguruan, eta merkatu horretara irten ziren aktibo digitalen % 95ak gaur egun ez du baliorik.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=NFT’s were supposed to be the next thing. They were gone quicker than a meme|hizkuntza=en|data=2026-01-03|url=https://www.the-independent.com/tech/nfts-crypto-currency-what-happened-b2886632.html|aldizkaria=The Independent|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; 

=== Bitcoin-a inbertsioen munduan ===

Bloke-kateetan oinarritutako bitcoin kripto-txanponak historia laburra baina bizi-bizia da. Adituak ez dira ados jartzen ea burbuila bat den ala ez. Aditu batzuek, Joseph Stiglitz, James Heckman and Paul Krugman nobel saridunek besteak beste, burbuila dela uste dute&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Theron|abizena=Mohamed|izenburua=Nobel economist Paul Krugman slams crypto as mostly useless, after saying it's hugely overpriced and helps criminals|hizkuntza=en-US|url=https://markets.businessinsider.com/news/currencies/paul-krugman-crypto-bitcoin-price-bubble-crime-cbdc-desantis-banks-2023-5|aldizkaria=Markets Insider|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;. Baina beste aditu batzuek beste iritzi bat dute, orokorrean merkatu beltzarekin eta espekulazioarekin lotzen badute ere. AEBko Erreserba Federaleko Jerome Powellek urrearen lehiakidetzat jo du. &lt;ref&gt;Julian Mark and Lisa Bonos  [https://www.washingtonpost.com/business/2024/12/04/bitcoin-price-100k-crypto-trump/ Bitcoin breaks $100,000 barrier amid post-election cryptocurrency surge] The Whasington Post (2024-12.04)&lt;/ref&gt;

[[Fitxategi:Bitcoin-Gold.png|thumb|500x500px|''Bitcoin''aren eta urrearen balioen bilakaera]]

Iritziak iritzi, esan behar da ''bitcoin''-aren balioa jasotzen dituen grafikoak errusiar mendiaren forma duela. Balioaren gorabeherak eta urrearen balioarekiko aldea ikus daitezke aldameneko grafikoan.

===Iruzurrak eta gazteenganako eragina===

''Bitcoin'' eta beste kripto-moneta batzuen inguruan zalantzak badaude ere, arlo horretan iruzurrak ez ohikoak dira. Asko dira egiaztatu diren iruzurrak eta denak azaltzeak luze joko lukeenez bi hauek aipatzeak merezi du:

* '''Sam Bankman-Fried-en FTX'''. Berrian azaldu zenez &quot;FTX kriptodiruen artekaritzaren sortzaileari 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2022an, bezeroei 1.700 milioi dolarreko iruzurra egiteagatik.&quot;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Trumpen prezioa, bitcoinetan|hizkuntza=eu|data=2024-08-11|url=https://www.berria.eus/ekonomia/trumpen-prezioa-bitcoinetan_2129146_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

* '''Argentinako $Libra'''. 2025eko otsailaren 14an Argentinan $Libra kripto-moneta jaurti zen eta Milei presidenteak sare sozialen bitartez goraipatu zuen. Ordu batzuen epean haren balioa % 1.300an igo zen, eta handik gutxira porrot egin zuen. 40.000 inbertsorek galdu zuten inbertitutako guztia.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=El escándalo de Javier Milei con $LIBRA: qué es el &quot;rug pulling&quot; y qué recomiendan los expertos para evitar este tipo de estafas con criptomonedas|hizkuntza=es|data=2025-02-20|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cj3n5gjd2dxo|aldizkaria=BBC News Mundo|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Horren aurrean beste segurtasun bat eskaintzen duen '''kriptodiru egonkorra'''goaren eskaintza zabaltzen ari da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Kriptodiru egonkorra, tokia irabazten|hizkuntza=eu|data=2025-03-30|url=https://www.berria.eus/ekonomia/stablecoinak-tokia-irabazten_2139425_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Baina iruzur zehatzez gain, badago gazteengan arazo bereziak sortu dituen fenomeno berri bat: '''kriptosektak''', kriptodiruaren inguruan eta dirua irabazteko aitzakiapean, iruzurraz gain mendekotasuna sortzen duten taldeak. Sekta terminoa aplikatzea batzuentzat eztabaidagarria den arren, halakoen hainbat ezaugarri dituzte: gazteengana eta inbertsioetan esperientziarik ez dutenengana zuzentzen dira, presio psikologikoa erabiltzen dute eta behin harrapatuz gero isolatzen dituzte (askotan ikasketak edo lanak utzaraziz). Ikasteko akademia moduan mozorrotu ohi dira, eta eredu piramidala erabili ohi dute partaide gehiago lortzeko. ''IM academy''ren kasua ezaguna da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=José Manuel Abad|abizena=Liñán|izenburua=Juicio contra la ‘criptosecta’ que captó a menores con la promesa de hacerlos ricos en bolsa|hizkuntza=es|data=2025-03-27|url=https://elpais.com/espana/2025-03-27/juicio-contra-la-trama-que-capto-a-menores-de-edad-con-la-promesa-de-hacerlos-ricos-en-bolsa.html|aldizkaria=El País|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>9hl3k1ujtjucezchjnoe83m1af0np4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43564</id>
      <parentid>43563</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Testu ebakia */</comment>
      <origin>43564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10923" sha1="smtt0cgdj81p68p809tey1jyb6jmwou" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]
'''Bloke-kateak''' ('''Blockchain''') teknologia [[:w:bitcoin|bitcoin]] dela-eta ezaguna da, baina oinarrizko teknologia bat da, haratago doa eta helburu eta erabilpen desberdinak ditu. Banatutako datu-base bat da, datu bat argitaratu ondoren hura ez aldatzeko diseinatutako bloke-kateek osatua.

Hasierako ospea, dudarik gabe, bitcoin kripto-monetari&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Arantxa|abizena=Manterola|izenburua=Bitcoin bat zure pentsamenduen truke|hizkuntza=eu|data=2017-05-31|url=https://www.sarean.eus/bitcoin-funtzionamendua/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; zor dio, baina datuen biltegiratze banatuari eta segurtasunari oinarri delako zabaldu da. Azpiegitura moduan duen ahalmena elektrizitatearen garraio-sarearekin erkatu da. Datu-base publiko erraldoi gisa ikus daiteke, [[:w:P2P|peer-to-peer]] (muturretik muturrera) eredu deszentralizatuan eta kriptografian oinarrituta. Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu da, horretarako dauden gaur egungo bideak gaindituz azkartasun, fidagarritasun eta prezio aldetik. Beste batzuk notaritza-sistema automatiko moduan irudikatzen dute.

Ikuspuntu logikotik bloke-kateak hainbat geruzatan azter daitezke&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Huashan Chen, Marcus Pendleton, Laurent Njilla, Shouhuai XuAuthors Info &amp; Claims|izenburua=A Survey on Ethereum Systems Security: Vulnerabilities, Attacks, and Defenses|argitaletxea=ACM Digital Library|hizkuntza=en|url=https://dl.acm.org/action/cookieAbsent|aldizkaria=ACM Computing Surveys (CSUR)|zenbakia=Volume 53, Issue 3|doi=10.1145/3391195|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;:
* azpiegitura (hardwarea)
* sarea (nodoen identifikazioa, informazioaren hedapena eta egiaztapena)
* kontsentsua adostasunari begira (lanaren froga (''proof of work'') delako mekanismoa)
* datuak (blokeak)
* aplikazioa

Wikimediatik hartutako irudiaren bidez modu grafikoan azal daiteke oinarrizko kontzeptua: kate nagusia (beltzez adierazita) lor daitekeen bloke-kate luzeena da (errepikatuak baztertuz), abiapuntua edo genesia berdez adierazitako blokea izanik. Txanponaren kasuan kate nagusiak sal-erosketen sekuentzia identifikatuko luke.
Tamalez ez da samurra teknologia honen funtsa labur kontatzea, baina bere oinarrizko ezaugarriak ulertzea funtsezkoa da dituen aukeren garrantzia ulertu ahal izateko. Ezaugarri garrantzitsu hauek azpimarratu daitezke:

* ''Banaketa globala eta deszentralizazioa'': informazioa Interneten zehar banatuta dago, eta ez dago puntu zentralizaturik. Datuak jatorrizko informazioari lotuta geratzen dira gako publiko baten bitartez ([[:w:zifratze asimetriko|zifratze asimetrikoan]] oinarrituta). Informazioa tokenetan banatuta dago eta token bakoitzari denbora-zigilu bat esleitzen zaio. Informazioa erreplikatuta dago hainbat nodotan. Nodo bakoitzari ''meatzari'' (miner) deitzen zaio eta haien ardura da informazioaren kopia edukitzea eta transakzioak egiaztatzea, beti ere aginte zentralizaturik gabe. Transakzio bat dagoen bakoitzean nodoak eskaera zabaldu egiten du hedapen (broadcast) bidez eta kate nagusia lortzen da nodoan. Era berean, sistema banatua ondo funtziona dezan nodoek besteen eskaerak erantzuten dituzte.

* ''Irekitasuna'': edozeinek atzitu dezake informazioa edozein tokitatik baina modu zifratuan, aipatutako gako publikoaren bidez. Gako pribatua duenak bakarrik kontsultatu dezake edukia. Segurtasun aldetik ahuleziak murrizten ditu honek, ez baitago zerbitzarietan-edo sartzeko egiaztatzeko aparteko sistemarik. Honekin kontrajarriak diruditen bi helburu lortzen dira: notaritza eta parte hartzaileen anonimotasuna mantentzea.

Sistema erabat deszentralizatua izateak, aginte-autoritaterik ez izateak alegia, kostu energetiko handia du, eta horren ondorioz 2022an [[:w:Ethereum|Ethereumek]] erabaki zuen kontsentsua lortzeko bidea, lanaren frogaren ordez parte-hartzearen froga mekanismoa ezarriz.

== Aplikazioak ==
Esan bezala, kripto-moneta kudeatzeko sistema moduan egin da ezaguna teknologia hau, eta momentu honetan banketxeak, aseguru-enpresa eta aholkularitza-enpresa multinazionalak dira teknologia honetan interesatuenak. Baina beste aukerak ere lantzen ari dira. Adibidez, Errusian hauteskunde-bozketetan aplikatzeko eta, nazioarteko elkarlan batean, musikaren egile-eskubideak kudeatzeko sistema bat aztertzen ari dira. 

Osasun-erregistroak elkarbanatzeko eredu gisa ere proposatu da. Arlo horretan ere, duela gutxi, adimen artifizialean ari den doc.ai guneak bloke-kateen teknologia barneratzen duen plataforma bat jarri du martxan.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Doc.ai launches blockchain-based conversational AI platform for health consumers|hizkuntza=en|url=https://www.zdnet.com/article/doc-ai/|aldizkaria=ZDNET|sartze-data=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; Osasun inguruko informazioa partekatzea eta aholkuak jasotzea da funtsean plataformaren helburua.

== Testu ebakia: Bloke-kateak, inbertsioak eta iruzurrak ==

Bloke-kateen teknologiak aldaketa handiak ekarri ditu informatikaren munduan eta, ''bitcoin'' monetaren eta antzekoen arrakasta dela-eta, baita gizartean ere.

=== NFT eta arte mundua ===

Kriptomonetak bezala bloke-katetan oinarritzen da NFT teknologia &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Iñaki|abizena=Alegria|izenburua=NFT ulertu nahian|hizkuntza=eu|data=2022-02-10|url=https://www.sarean.eus/nft-ulertu-nahian/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; (''Non Fungible Token'' edo Elementu/token ez-suntsigarriak). Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu zen, eta aktibo digitalak kudeatzeko notaritza-sistema automatiko gisa ikus daiteke. Token edo elementuaren jatorria zein den eta jabegoa norena den modu fidagarrian ziurtatzeko gauza da teknologia hau, mugarik gabeko epean gainera.

Digitalki sortutako arte-lanak bakar bihur daitezke teknologia horrekin, jatorria identifikatzeko ahalmena hor dagoelako. Eta hortik salmentara eta espekulaziora urratsa gertatu zen, fabrikatutako eskasiaren eraginez.
Arte-munduan oihartzun handia izan zuen, eta hortik ideia beste eremutara eraman izan da: liburuak, idazlanak, musika etab. Kirol munduan ere NFTn oinarritutako transakzio komertzialak ohikoak bihurtu zen, [[:w:NBA|NBAn]] hasita [[:w:Real Sociedad|Erreala]] futbol talderaino.

2021-2022 urteetako suaren ondoren porrota etorri zen. Burbuila ekonomikoa sortu zen horren inguruan, eta merkatu horretara irten ziren aktibo digitalen % 95ak gaur egun ez du baliorik.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=NFT’s were supposed to be the next thing. They were gone quicker than a meme|hizkuntza=en|data=2026-01-03|url=https://www.the-independent.com/tech/nfts-crypto-currency-what-happened-b2886632.html|aldizkaria=The Independent|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; 

=== Bitcoin-a inbertsioen munduan ===

Bloke-kateetan oinarritutako bitcoin kripto-txanponak historia laburra baina bizi-bizia da. Adituak ez dira ados jartzen ea burbuila bat den ala ez. Aditu batzuek, Joseph Stiglitz, James Heckman and Paul Krugman nobel saridunek besteak beste, burbuila dela uste dute&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Theron|abizena=Mohamed|izenburua=Nobel economist Paul Krugman slams crypto as mostly useless, after saying it's hugely overpriced and helps criminals|hizkuntza=en-US|url=https://markets.businessinsider.com/news/currencies/paul-krugman-crypto-bitcoin-price-bubble-crime-cbdc-desantis-banks-2023-5|aldizkaria=Markets Insider|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;. Baina beste aditu batzuek beste iritzi bat dute, orokorrean merkatu beltzarekin eta espekulazioarekin lotzen badute ere. AEBko Erreserba Federaleko Jerome Powellek urrearen lehiakidetzat jo du. &lt;ref&gt;Julian Mark and Lisa Bonos  [https://www.washingtonpost.com/business/2024/12/04/bitcoin-price-100k-crypto-trump/ Bitcoin breaks $100,000 barrier amid post-election cryptocurrency surge] The Whasington Post (2024-12.04)&lt;/ref&gt;

[[Fitxategi:Bitcoin-Gold.png|thumb|500x500px|''Bitcoin''aren eta urrearen balioen bilakaera]]

Iritziak iritzi, esan behar da ''bitcoin''-aren balioa jasotzen dituen grafikoak errusiar mendiaren forma duela. Balioaren gorabeherak eta urrearen balioarekiko aldea ikus daitezke aldameneko grafikoan.

===Iruzurrak eta gazteenganako eragina===

''Bitcoin'' eta beste kripto-moneta batzuen inguruan zalantzak badaude ere, arlo horretan iruzurrak ez ohikoak dira. Asko dira egiaztatu diren iruzurrak eta denak azaltzeak luze joko lukeenez bi hauek aipatzeak merezi du:

* '''Sam Bankman-Fried-en FTX'''. Berrian azaldu zenez &quot;FTX kriptodiruen artekaritzaren sortzaileari 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2022an, bezeroei 1.700 milioi dolarreko iruzurra egiteagatik.&quot;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Trumpen prezioa, bitcoinetan|hizkuntza=eu|data=2024-08-11|url=https://www.berria.eus/ekonomia/trumpen-prezioa-bitcoinetan_2129146_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

* '''Argentinako $Libra'''. 2025eko otsailaren 14an Argentinan $Libra kripto-moneta jaurti zen eta Milei presidenteak sare sozialen bitartez goraipatu zuen. Ordu batzuen epean haren balioa % 1.300an igo zen, eta handik gutxira porrot egin zuen. 40.000 inbertsorek galdu zuten inbertitutako guztia.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=El escándalo de Javier Milei con $LIBRA: qué es el &quot;rug pulling&quot; y qué recomiendan los expertos para evitar este tipo de estafas con criptomonedas|hizkuntza=es|data=2025-02-20|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cj3n5gjd2dxo|aldizkaria=BBC News Mundo|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Horren aurrean beste segurtasun bat eskaintzen duen '''kriptodiru egonkorra'''goaren eskaintza zabaltzen ari da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Kriptodiru egonkorra, tokia irabazten|hizkuntza=eu|data=2025-03-30|url=https://www.berria.eus/ekonomia/stablecoinak-tokia-irabazten_2139425_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Baina iruzur zehatzez gain, badago gazteengan arazo bereziak sortu dituen fenomeno berri bat: '''kriptosektak''', kriptodiruaren inguruan eta dirua irabazteko aitzakiapean, iruzurraz gain mendekotasuna sortzen duten taldeak. Sekta terminoa aplikatzea batzuentzat eztabaidagarria den arren, halakoen hainbat ezaugarri dituzte: gazteengana eta inbertsioetan esperientziarik ez dutenengana zuzentzen dira, presio psikologikoa erabiltzen dute eta behin harrapatuz gero isolatzen dituzte (askotan ikasketak edo lanak utzaraziz). Ikasteko akademia moduan mozorrotu ohi dira, eta eredu piramidala erabili ohi dute partaide gehiago lortzeko. ''IM academy''ren kasua ezaguna da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=José Manuel Abad|abizena=Liñán|izenburua=Juicio contra la ‘criptosecta’ que captó a menores con la promesa de hacerlos ricos en bolsa|hizkuntza=es|data=2025-03-27|url=https://elpais.com/espana/2025-03-27/juicio-contra-la-trama-que-capto-a-menores-de-edad-con-la-promesa-de-hacerlos-ricos-en-bolsa.html|aldizkaria=El País|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>smtt0cgdj81p68p809tey1jyb6jmwou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43565</id>
      <parentid>43564</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aplikazioak */</comment>
      <origin>43565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9962" sha1="0rw9xc6vtjakxcsgn0r60gb79liva96" xml:space="preserve">[[Fitxategi:Blockchain.svg|thumb|Bloke-kateen eskema.]]
'''Bloke-kateak''' ('''Blockchain''') teknologia [[:w:bitcoin|bitcoin]] dela-eta ezaguna da, baina oinarrizko teknologia bat da, haratago doa eta helburu eta erabilpen desberdinak ditu. Banatutako datu-base bat da, datu bat argitaratu ondoren hura ez aldatzeko diseinatutako bloke-kateek osatua.

Hasierako ospea, dudarik gabe, bitcoin kripto-monetari&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Arantxa|abizena=Manterola|izenburua=Bitcoin bat zure pentsamenduen truke|hizkuntza=eu|data=2017-05-31|url=https://www.sarean.eus/bitcoin-funtzionamendua/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; zor dio, baina datuen biltegiratze banatuari eta segurtasunari oinarri delako zabaldu da. Azpiegitura moduan duen ahalmena elektrizitatearen garraio-sarearekin erkatu da. Datu-base publiko erraldoi gisa ikus daiteke, [[:w:P2P|peer-to-peer]] (muturretik muturrera) eredu deszentralizatuan eta kriptografian oinarrituta. Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu da, horretarako dauden gaur egungo bideak gaindituz azkartasun, fidagarritasun eta prezio aldetik. Beste batzuk notaritza-sistema automatiko moduan irudikatzen dute.

Ikuspuntu logikotik bloke-kateak hainbat geruzatan azter daitezke&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|abizena=Huashan Chen, Marcus Pendleton, Laurent Njilla, Shouhuai XuAuthors Info &amp; Claims|izenburua=A Survey on Ethereum Systems Security: Vulnerabilities, Attacks, and Defenses|argitaletxea=ACM Digital Library|hizkuntza=en|url=https://dl.acm.org/action/cookieAbsent|aldizkaria=ACM Computing Surveys (CSUR)|zenbakia=Volume 53, Issue 3|doi=10.1145/3391195|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;:
* azpiegitura (hardwarea)
* sarea (nodoen identifikazioa, informazioaren hedapena eta egiaztapena)
* kontsentsua adostasunari begira (lanaren froga (''proof of work'') delako mekanismoa)
* datuak (blokeak)
* aplikazioa

Wikimediatik hartutako irudiaren bidez modu grafikoan azal daiteke oinarrizko kontzeptua: kate nagusia (beltzez adierazita) lor daitekeen bloke-kate luzeena da (errepikatuak baztertuz), abiapuntua edo genesia berdez adierazitako blokea izanik. Txanponaren kasuan kate nagusiak sal-erosketen sekuentzia identifikatuko luke.
Tamalez ez da samurra teknologia honen funtsa labur kontatzea, baina bere oinarrizko ezaugarriak ulertzea funtsezkoa da dituen aukeren garrantzia ulertu ahal izateko. Ezaugarri garrantzitsu hauek azpimarratu daitezke:

* ''Banaketa globala eta deszentralizazioa'': informazioa Interneten zehar banatuta dago, eta ez dago puntu zentralizaturik. Datuak jatorrizko informazioari lotuta geratzen dira gako publiko baten bitartez ([[:w:zifratze asimetriko|zifratze asimetrikoan]] oinarrituta). Informazioa tokenetan banatuta dago eta token bakoitzari denbora-zigilu bat esleitzen zaio. Informazioa erreplikatuta dago hainbat nodotan. Nodo bakoitzari ''meatzari'' (miner) deitzen zaio eta haien ardura da informazioaren kopia edukitzea eta transakzioak egiaztatzea, beti ere aginte zentralizaturik gabe. Transakzio bat dagoen bakoitzean nodoak eskaera zabaldu egiten du hedapen (broadcast) bidez eta kate nagusia lortzen da nodoan. Era berean, sistema banatua ondo funtziona dezan nodoek besteen eskaerak erantzuten dituzte.

* ''Irekitasuna'': edozeinek atzitu dezake informazioa edozein tokitatik baina modu zifratuan, aipatutako gako publikoaren bidez. Gako pribatua duenak bakarrik kontsultatu dezake edukia. Segurtasun aldetik ahuleziak murrizten ditu honek, ez baitago zerbitzarietan-edo sartzeko egiaztatzeko aparteko sistemarik. Honekin kontrajarriak diruditen bi helburu lortzen dira: notaritza eta parte hartzaileen anonimotasuna mantentzea.

Sistema erabat deszentralizatua izateak, aginte-autoritaterik ez izateak alegia, kostu energetiko handia du, eta horren ondorioz 2022an [[:w:Ethereum|Ethereumek]] erabaki zuen kontsentsua lortzeko bidea, lanaren frogaren ordez parte-hartzearen froga mekanismoa ezarriz.

== Testu ebakia: Bloke-kateak, inbertsioak eta iruzurrak ==

Bloke-kateen teknologiak aldaketa handiak ekarri ditu informatikaren munduan eta, ''bitcoin'' monetaren eta antzekoen arrakasta dela-eta, baita gizartean ere.

=== NFT eta arte mundua ===

Kriptomonetak bezala bloke-katetan oinarritzen da NFT teknologia &lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Iñaki|abizena=Alegria|izenburua=NFT ulertu nahian|hizkuntza=eu|data=2022-02-10|url=https://www.sarean.eus/nft-ulertu-nahian/|aldizkaria=Sarean .eus|sartze-data=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; (''Non Fungible Token'' edo Elementu/token ez-suntsigarriak). Formalki balio-trukerako protokolo gisa definitu zen, eta aktibo digitalak kudeatzeko notaritza-sistema automatiko gisa ikus daiteke. Token edo elementuaren jatorria zein den eta jabegoa norena den modu fidagarrian ziurtatzeko gauza da teknologia hau, mugarik gabeko epean gainera.

Digitalki sortutako arte-lanak bakar bihur daitezke teknologia horrekin, jatorria identifikatzeko ahalmena hor dagoelako. Eta hortik salmentara eta espekulaziora urratsa gertatu zen, fabrikatutako eskasiaren eraginez.
Arte-munduan oihartzun handia izan zuen, eta hortik ideia beste eremutara eraman izan da: liburuak, idazlanak, musika etab. Kirol munduan ere NFTn oinarritutako transakzio komertzialak ohikoak bihurtu zen, [[:w:NBA|NBAn]] hasita [[:w:Real Sociedad|Erreala]] futbol talderaino.

2021-2022 urteetako suaren ondoren porrota etorri zen. Burbuila ekonomikoa sortu zen horren inguruan, eta merkatu horretara irten ziren aktibo digitalen % 95ak gaur egun ez du baliorik.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=NFT’s were supposed to be the next thing. They were gone quicker than a meme|hizkuntza=en|data=2026-01-03|url=https://www.the-independent.com/tech/nfts-crypto-currency-what-happened-b2886632.html|aldizkaria=The Independent|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt; 

=== Bitcoin-a inbertsioen munduan ===

Bloke-kateetan oinarritutako bitcoin kripto-txanponak historia laburra baina bizi-bizia da. Adituak ez dira ados jartzen ea burbuila bat den ala ez. Aditu batzuek, Joseph Stiglitz, James Heckman and Paul Krugman nobel saridunek besteak beste, burbuila dela uste dute&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Theron|abizena=Mohamed|izenburua=Nobel economist Paul Krugman slams crypto as mostly useless, after saying it's hugely overpriced and helps criminals|hizkuntza=en-US|url=https://markets.businessinsider.com/news/currencies/paul-krugman-crypto-bitcoin-price-bubble-crime-cbdc-desantis-banks-2023-5|aldizkaria=Markets Insider|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;. Baina beste aditu batzuek beste iritzi bat dute, orokorrean merkatu beltzarekin eta espekulazioarekin lotzen badute ere. AEBko Erreserba Federaleko Jerome Powellek urrearen lehiakidetzat jo du. &lt;ref&gt;Julian Mark and Lisa Bonos  [https://www.washingtonpost.com/business/2024/12/04/bitcoin-price-100k-crypto-trump/ Bitcoin breaks $100,000 barrier amid post-election cryptocurrency surge] The Whasington Post (2024-12.04)&lt;/ref&gt;

[[Fitxategi:Bitcoin-Gold.png|thumb|500x500px|''Bitcoin''aren eta urrearen balioen bilakaera]]

Iritziak iritzi, esan behar da ''bitcoin''-aren balioa jasotzen dituen grafikoak errusiar mendiaren forma duela. Balioaren gorabeherak eta urrearen balioarekiko aldea ikus daitezke aldameneko grafikoan.

===Iruzurrak eta gazteenganako eragina===

''Bitcoin'' eta beste kripto-moneta batzuen inguruan zalantzak badaude ere, arlo horretan iruzurrak ez ohikoak dira. Asko dira egiaztatu diren iruzurrak eta denak azaltzeak luze joko lukeenez bi hauek aipatzeak merezi du:

* '''Sam Bankman-Fried-en FTX'''. Berrian azaldu zenez &quot;FTX kriptodiruen artekaritzaren sortzaileari 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2022an, bezeroei 1.700 milioi dolarreko iruzurra egiteagatik.&quot;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Trumpen prezioa, bitcoinetan|hizkuntza=eu|data=2024-08-11|url=https://www.berria.eus/ekonomia/trumpen-prezioa-bitcoinetan_2129146_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

* '''Argentinako $Libra'''. 2025eko otsailaren 14an Argentinan $Libra kripto-moneta jaurti zen eta Milei presidenteak sare sozialen bitartez goraipatu zuen. Ordu batzuen epean haren balioa % 1.300an igo zen, eta handik gutxira porrot egin zuen. 40.000 inbertsorek galdu zuten inbertitutako guztia.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=El escándalo de Javier Milei con $LIBRA: qué es el &quot;rug pulling&quot; y qué recomiendan los expertos para evitar este tipo de estafas con criptomonedas|hizkuntza=es|data=2025-02-20|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cj3n5gjd2dxo|aldizkaria=BBC News Mundo|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Horren aurrean beste segurtasun bat eskaintzen duen '''kriptodiru egonkorra'''goaren eskaintza zabaltzen ari da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Irune|abizena=Lasa|izenburua=Kriptodiru egonkorra, tokia irabazten|hizkuntza=eu|data=2025-03-30|url=https://www.berria.eus/ekonomia/stablecoinak-tokia-irabazten_2139425_102.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

Baina iruzur zehatzez gain, badago gazteengan arazo bereziak sortu dituen fenomeno berri bat: '''kriptosektak''', kriptodiruaren inguruan eta dirua irabazteko aitzakiapean, iruzurraz gain mendekotasuna sortzen duten taldeak. Sekta terminoa aplikatzea batzuentzat eztabaidagarria den arren, halakoen hainbat ezaugarri dituzte: gazteengana eta inbertsioetan esperientziarik ez dutenengana zuzentzen dira, presio psikologikoa erabiltzen dute eta behin harrapatuz gero isolatzen dituzte (askotan ikasketak edo lanak utzaraziz). Ikasteko akademia moduan mozorrotu ohi dira, eta eredu piramidala erabili ohi dute partaide gehiago lortzeko. ''IM academy''ren kasua ezaguna da.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=José Manuel Abad|abizena=Liñán|izenburua=Juicio contra la ‘criptosecta’ que captó a menores con la promesa de hacerlos ricos en bolsa|hizkuntza=es|data=2025-03-27|url=https://elpais.com/espana/2025-03-27/juicio-contra-la-trama-que-capto-a-menores-de-edad-con-la-promesa-de-hacerlos-ricos-en-bolsa.html|aldizkaria=El País|sartze-data=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>0rw9xc6vtjakxcsgn0r60gb79liva96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/TCP/IP (Internet)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7256</id>
    <revision>
      <id>43560</id>
      <parentid>42985</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* OSI versus TCP/IP */</comment>
      <origin>43560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10078" sha1="qifd9phka0lripd0wb94tr01pwm5wqn" xml:space="preserve">'''TCP/IP eredua''' edo [[w:Internet|Interneteko]] protokolo multzoa, Interneteko [[w:Konputagailu-sare|konputagailu-sareen]] komunikazioa ahalbidetzen duen protokolo multzoa da. Laburpen moduan '''TCP/IP''' protokolo multzoa ere deitzen zaio, giltzarria diren protokolo biei aipamena eginez. [[Transmission Control Protocol|TCP]] (Transfer Control Protocol) eta [[IP helbide|IP]] (Internet Protocol) protokoloak aitzindarien artean egon ziren eta erabilienak dira gaur egun.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Jose M.|abizena=Rivadeneyra Sicilia|urtea=2008|izenburua=TCP/IP Sareak (3. argitaraldia)|argitaletxea=[[UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-235-5|hizkuntza=eu|url=https://https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/tcpip-sareak-3-argitaraldia|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt; 

TCP/IP protokoloaren oinarrizko ezaugarriak:

:* Pakete-konmutazioa erabiltzen du
:* [[w:Datagrama|Datagramak]] izeneko paketeak erabiltzen ditu
:* Sareko edozein puntutik makina biren arteko konexio fidagarria ahalbidetzen du
:* Maila baxuko protokoloetan sostengatzen da ([[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]])
:* Arkitektura desberdineko eta [[w:sistema eragile|sistema eragile]] desberdineko sareak elkar konektatzeko ahalmena dauka
== Historia ==
1969an, AEBko ARPA (''Advanced Research Projects Agency'') agentziak agindu bat jaso zuen: bere azpiegituraren zati bat apurtuta ere (eraso nuklear baten ondorioz...), martxan jarraituko lukeen sare bat sortzeko; konektaturik jarraitzen zuten ordenagailuek bide fisiko bat baleukate, elkarrekin komunikatzen jarraitu beharko lukete. Poliki-poliki, proiektuan parte hartzen zuten enpresa eta unibertsitateek [[w:ARPANET|ARPANET]] izeneko sare berria sortzen hasi ziren.

ARPANET hazten joan zen eta zenbait esperimentu egin ziren datuak transmititzeko beste elementu batzuk erabiltzeko: adibidez, irrati eta satelite bidez. Eremu horietan zeuzkaten protokoloek arazoak sortu zituzten eta beste protokolo multzo bat (beste protokolo-pila bat) eta arkitektura bat diseinatu ziren. Multzo berri horri TCP/IP izena eman zitzaion protokolo pila hartako bi protokolo garrantzitsuenen izena erabiliz. ARPANet are bizkorrago joan zen hazten eta, are gehiago AEBko Nazioko Zientzia Sarearekin ([[w:NSFNet|NSFNet]]) bat egitean. Poliki-poliki gaur egun ezaguna egiten zaigun [[w:Internet|Internet]] izena hartzen joan zen.

Ideia 1969tik bazetorren ere, 1983 urtea jotzen da Interneteko jaiotzaren urtetzat, urte horretan ARPANETek estandartzat hartu baitzuen.

== TCP/IP mailak ==
TCP/IP ereduan bost maila (geruza) daude: maila fisikoa, datu-lotura maila, sarearte-maila, garraio-maila eta aplikazio-maila. Hauek dira mailak eta dagozkien [[w:Sare protokolo|sare-protokoloak]]:

{| cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|5
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Aplikazio-maila'''
|Komunikaziorako azpi-egituretako sarbidea. Aplikazio estandarrak ([[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|ftp]], [[w:Posta elektroniko|e-mail]],...). [[w:HTTP|HTTP]], [[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|FTP]], [[w:Domain Name System|DNS]]
|-
|4
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Garraio-maila'''
|Prozesuen arteko komunikazioa. [[w:Transmission Control Protocol|TCP]], [[w:User Datagram Protocol|UDP]], [[w:RTP|RTP]], [[w:Stream Control Transmission Protocol|SCTP]]
|-
|3
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Sare-arte maila'''
|Sistema heterogeneoen  komunikazioa. [[w:IP helbide|IP]]
|- style=&quot;border:1px solid black;&quot;
|2
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Datu-lotura maila'''
|Sare homogeneo bateko makina bi konektatzeaz arduratzen da: [[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]]...
|-
|1
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Maila fisikoa'''
|[[w:Transmisio-bideak|Transmisio-bideak]] eta [[w:kodeketa|kodeketa]] teknikak, [[w:T1|T1]], [[w:E1|E1]]
|}

[[w:Sistema eragile|Sistema eragileek]] bigarren, hirugarren eta laugarren mailak izan ohi dituzte integratuta. [[w:Bideratzaile|Bideragailuek]] hirugarren mailan lan egiten dute eta IP helbide bat baino gehiago izan ohi dute trafikoa modu egokian bideratu ahal izateko.
[[Fitxategi:Data_Flow_of_the_Internet_Protocol_Suite.PNG|thumb|500x500px|Datu-fluxua Internet protokoloen bitartez]]

== Pakete-kommutazioa ==

Sare heterogeneo eta ez-fidagarri batetik doan trafikoa ondo eta arin bideratzea da Interneteko funtsa den IP protokoloaren helburu nagusia. Helburu hori lortzeko pakete-kommutazioan dago oinarrituta eta konexiorik gabe egiten du lan. Garaian ohikoak ziren ahots-komunikazioetan eta teleprozesu-sistemetan [[w:Zirkuituen kommutazio|zirkuitu-kommutazioa]] erabiltzen zen, eta horren ondorioz bi punturen arteko komunikazioak bide osoko lerroak monopolizatzen zituen konexioa irekita zegoen bitartean. Pakete-kommutazioan ez da konexio egonkor bat ezarri behar igorlearen eta hartzailearen artean. Horrekin komunikazio-lerroen erabilera optimizatzen da, eta horien hutsegiteei aurre egiten zaie mezuak bide desberdinetatik joan baitaitezke.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Roberto|abizena=Cortiñas Rodriguez|urtea=2008|izenburua=Linux: Sistemaren eta sarearen administrazioa 2. argitaraldia  (Debian eta Ubuntu)|argitaletxea=[[w:UEU|UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-178-5|hizkuntza=|abizena2=Alegria Loinaz|izena2=Iñaki|data=2008-12-30|url=https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/linux-sistemaren-eta-sarearen-administrazioa-2-argitaraldia-debian-eta-ubuntu|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt; 

Komunikazioa arinagoa da, maila honetan ez baita ziurtatzen mezuak akatsik gabe eta osorik iristen diren ala ez. Egiaztapen horiek beheko protokoloaren eta TCP protokoloaren ardura izango dira. IP protokoloaren inplementazio garrantzitsuena bideragailuetan gauzatzen bada ere, konputagailuak ere gai izan behar dira mezu-zatiak diren IP paketeak ezagutzeko, ordenatzeko edota sortzeko. Lan horretarako funtsezkoak dira IP helbideak, pakete bakoitzaren hasieran IP helbide bat joango da-eta.

== OSI versus TCP/IP ==
[[Fitxategi:OSI Application Layer eu.svg|thumb|500x500px|OSI eta TCP/IP geruzak]]'''OSI eredua''' (''Open System Interconection'') sare-protokoloen diseinua deskribatzen duen eredua da, zazpi geruzatan banatuta dagoena. Ereduari jarraituz protokolo ezberdinak sortu ziren, X.25 esaterako. Garrantzi handia izan du, batez ere kontzeptuak argitu eta geruzak ondo definitzeagatik eta komunikazio-protokoloen egiturak eta funtzioak ondo ulertzeko tresna gisa. Irakaskuntzarako funtsezko tresna izan da urtetan, eta sareko teknikari askok barneratu dute. Hala ere, TCP/IP protokoloan oinarritutako Internetek hartu duen nagusitasuna dela-eta, OSI erreferentzia eredua unibertsitateko irakaskuntzan bakarrik du indarra gaur egun.

Mailei edo geruzei begira, TCP/IP ereduarekin alderatuta, alde handiena goiko partean dago (ikus irudia): OSIn hiru maila agertzen dira TCP/IPko aplikazio mailarekin lehian. Horrela definitzen dira OSIko hiru maila horiek:

* Aplikazio maila: Erabiltzailearengandik gertuen dagoen geruza da. Aplikazioari sarbidea eskaintzen dion geruza da.
* Aurkezpen maila: Datuak modu ulergarrian iristeaz arduratzen da.
* Saio maila: Konputagailuen arteko komunikazioa bermatzeko geruza.

== Testu ebakia: Bill Gatesen aurreikuspen okerrak Interneti buruz ==
Interneteko lehen garaietan ez zegoen oso argi zein izango zen Interneten hedapena, ahalmena eta etekina negozioei begira.  

[[w:Bill Gates|Bill Gatesen]] garaiko adierazpenak ditugu horren froga. 1995ean, &quot;''The Road Ahead''&quot; bere liburuan Gatesek zioen Interneteko teknologia ez zela nahiko ahaltsu eta erakargarri kontsumitzaileak bertara hurbilarazteko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Sharon|abizena=Reier|izenburua=Skeptics Cite Overload Of Useless Information : Internet Arrives At a Crossroads|hizkuntza=en-US|abizena2=Tribune|izena2=International Herald|data=1997-03-14|url=https://www.nytimes.com/1997/03/14/news/skeptics-cite-overload-of-useless-information-internet-arrives-at-a.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; Baina urte horretan gertatutako erabiltzaileen igoera izugarriak eraman zuen iritziz aldatzera eta liburua errebisatzera. Edizio berri bat egin zuen berehala, Interneti buruz kapitulu bat gehituta. Enpresan ere aldaketak egin zituen eta hainbat berrikuntza egin zituen Interneti eta webari begira. Orokorrean Microsoft ez zen oso azkar ibili Interneteko hasierako urteetan, eta seguruena aukera asko utzi zituen ihes egiten. Adibidez, TCP/IP, Unix BSDn 1983rako martxan egon arren, Windowsen 1993 arte ez zen inplementatu.

Aipatutako artikulu horretan ere, 1997 urtean idatzita, islatzen da nola Gates ez zen izan Interneten aurrean eszeptiko agertu zen bakarra. Hainbat iritzi ezkor agertzen dira bertan, eta artikuluaren amaiera honela dio: &quot;''Posta elektronikoaren azpikultura kultura nagusi izatera iritsiko al da? Une honetan epaia ez dago argi.''&quot;

Teknologiari begirako hanka sartzeak asko izan dira historian zehar. Informatikarekin lotutako IBMko zuzendari Thomas Watsonena jotzen da lehentzat, 1948an esan omen zuelako munduan bost bat konputagailuetarako baino ez zegoela merkaturik. Aipamenaren zehaztasunaz zalantzak daude,&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers [Geek History]|url=https://geekhistory.com/content/urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers|aldizkaria=geekhistory.com|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; baina edozein kasutan aurreikuspenak oso oso motz geratu ziren. Bill Gatesek berak esan omen zuen 640 K nahikoak zirela edonorentzat. Eta azken urteotan iritzi oker asko irakurri ditugu zenbait teknologiaren inguruan: Second Life, betaurreko adimendunak, metabertsoa...

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}

== Lotutako bideoak ==
* [[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua (https://w.wiki/ARSx)]]
[[Fitxategi:Ikusgela-Bideo azala - Interneten funtzionamendua.png||thumb|erdian|[[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua]]|link=Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua - (https://w.wiki/ARSx]]</text>
      <sha1>qifd9phka0lripd0wb94tr01pwm5wqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43561</id>
      <parentid>43560</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pakete-kommutazioa */</comment>
      <origin>43561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9585" sha1="kptv18wf7u9qh75qqxhq90n3pjln16a" xml:space="preserve">'''TCP/IP eredua''' edo [[w:Internet|Interneteko]] protokolo multzoa, Interneteko [[w:Konputagailu-sare|konputagailu-sareen]] komunikazioa ahalbidetzen duen protokolo multzoa da. Laburpen moduan '''TCP/IP''' protokolo multzoa ere deitzen zaio, giltzarria diren protokolo biei aipamena eginez. [[Transmission Control Protocol|TCP]] (Transfer Control Protocol) eta [[IP helbide|IP]] (Internet Protocol) protokoloak aitzindarien artean egon ziren eta erabilienak dira gaur egun.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Jose M.|abizena=Rivadeneyra Sicilia|urtea=2008|izenburua=TCP/IP Sareak (3. argitaraldia)|argitaletxea=[[UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-235-5|hizkuntza=eu|url=https://https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/tcpip-sareak-3-argitaraldia|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt; 

TCP/IP protokoloaren oinarrizko ezaugarriak:

:* Pakete-konmutazioa erabiltzen du
:* [[w:Datagrama|Datagramak]] izeneko paketeak erabiltzen ditu
:* Sareko edozein puntutik makina biren arteko konexio fidagarria ahalbidetzen du
:* Maila baxuko protokoloetan sostengatzen da ([[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]])
:* Arkitektura desberdineko eta [[w:sistema eragile|sistema eragile]] desberdineko sareak elkar konektatzeko ahalmena dauka
== Historia ==
1969an, AEBko ARPA (''Advanced Research Projects Agency'') agentziak agindu bat jaso zuen: bere azpiegituraren zati bat apurtuta ere (eraso nuklear baten ondorioz...), martxan jarraituko lukeen sare bat sortzeko; konektaturik jarraitzen zuten ordenagailuek bide fisiko bat baleukate, elkarrekin komunikatzen jarraitu beharko lukete. Poliki-poliki, proiektuan parte hartzen zuten enpresa eta unibertsitateek [[w:ARPANET|ARPANET]] izeneko sare berria sortzen hasi ziren.

ARPANET hazten joan zen eta zenbait esperimentu egin ziren datuak transmititzeko beste elementu batzuk erabiltzeko: adibidez, irrati eta satelite bidez. Eremu horietan zeuzkaten protokoloek arazoak sortu zituzten eta beste protokolo multzo bat (beste protokolo-pila bat) eta arkitektura bat diseinatu ziren. Multzo berri horri TCP/IP izena eman zitzaion protokolo pila hartako bi protokolo garrantzitsuenen izena erabiliz. ARPANet are bizkorrago joan zen hazten eta, are gehiago AEBko Nazioko Zientzia Sarearekin ([[w:NSFNet|NSFNet]]) bat egitean. Poliki-poliki gaur egun ezaguna egiten zaigun [[w:Internet|Internet]] izena hartzen joan zen.

Ideia 1969tik bazetorren ere, 1983 urtea jotzen da Interneteko jaiotzaren urtetzat, urte horretan ARPANETek estandartzat hartu baitzuen.

== TCP/IP mailak ==
TCP/IP ereduan bost maila (geruza) daude: maila fisikoa, datu-lotura maila, sarearte-maila, garraio-maila eta aplikazio-maila. Hauek dira mailak eta dagozkien [[w:Sare protokolo|sare-protokoloak]]:

{| cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|5
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Aplikazio-maila'''
|Komunikaziorako azpi-egituretako sarbidea. Aplikazio estandarrak ([[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|ftp]], [[w:Posta elektroniko|e-mail]],...). [[w:HTTP|HTTP]], [[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|FTP]], [[w:Domain Name System|DNS]]
|-
|4
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Garraio-maila'''
|Prozesuen arteko komunikazioa. [[w:Transmission Control Protocol|TCP]], [[w:User Datagram Protocol|UDP]], [[w:RTP|RTP]], [[w:Stream Control Transmission Protocol|SCTP]]
|-
|3
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Sare-arte maila'''
|Sistema heterogeneoen  komunikazioa. [[w:IP helbide|IP]]
|- style=&quot;border:1px solid black;&quot;
|2
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Datu-lotura maila'''
|Sare homogeneo bateko makina bi konektatzeaz arduratzen da: [[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]]...
|-
|1
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Maila fisikoa'''
|[[w:Transmisio-bideak|Transmisio-bideak]] eta [[w:kodeketa|kodeketa]] teknikak, [[w:T1|T1]], [[w:E1|E1]]
|}

[[w:Sistema eragile|Sistema eragileek]] bigarren, hirugarren eta laugarren mailak izan ohi dituzte integratuta. [[w:Bideratzaile|Bideragailuek]] hirugarren mailan lan egiten dute eta IP helbide bat baino gehiago izan ohi dute trafikoa modu egokian bideratu ahal izateko.
[[Fitxategi:Data_Flow_of_the_Internet_Protocol_Suite.PNG|thumb|500x500px|Datu-fluxua Internet protokoloen bitartez]]

== Pakete-kommutazioa ==

Sare heterogeneo eta ez-fidagarri batetik doan trafikoa ondo eta arin bideratzea da Interneteko funtsa den IP protokoloaren helburu nagusia. Helburu hori lortzeko pakete-kommutazioan dago oinarrituta eta konexiorik gabe egiten du lan. Garaian ohikoak ziren ahots-komunikazioetan eta teleprozesu-sistemetan [[w:Zirkuituen kommutazio|zirkuitu-kommutazioa]] erabiltzen zen, eta horren ondorioz bi punturen arteko komunikazioak bide osoko lerroak monopolizatzen zituen konexioa irekita zegoen bitartean. Pakete-kommutazioan ez da konexio egonkor bat ezarri behar igorlearen eta hartzailearen artean. Horrekin komunikazio-lerroen erabilera optimizatzen da, eta horien hutsegiteei aurre egiten zaie mezuak bide desberdinetatik joan baitaitezke.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Roberto|abizena=Cortiñas Rodriguez|urtea=2008|izenburua=Linux: Sistemaren eta sarearen administrazioa 2. argitaraldia  (Debian eta Ubuntu)|argitaletxea=[[w:UEU|UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-178-5|hizkuntza=|abizena2=Alegria Loinaz|izena2=Iñaki|data=2008-12-30|url=https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/linux-sistemaren-eta-sarearen-administrazioa-2-argitaraldia-debian-eta-ubuntu|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt;

== OSI versus TCP/IP ==
[[Fitxategi:OSI Application Layer eu.svg|thumb|500x500px|OSI eta TCP/IP geruzak]]'''OSI eredua''' (''Open System Interconection'') sare-protokoloen diseinua deskribatzen duen eredua da, zazpi geruzatan banatuta dagoena. Ereduari jarraituz protokolo ezberdinak sortu ziren, X.25 esaterako. Garrantzi handia izan du, batez ere kontzeptuak argitu eta geruzak ondo definitzeagatik eta komunikazio-protokoloen egiturak eta funtzioak ondo ulertzeko tresna gisa. Irakaskuntzarako funtsezko tresna izan da urtetan, eta sareko teknikari askok barneratu dute. Hala ere, TCP/IP protokoloan oinarritutako Internetek hartu duen nagusitasuna dela-eta, OSI erreferentzia eredua unibertsitateko irakaskuntzan bakarrik du indarra gaur egun.

Mailei edo geruzei begira, TCP/IP ereduarekin alderatuta, alde handiena goiko partean dago (ikus irudia): OSIn hiru maila agertzen dira TCP/IPko aplikazio mailarekin lehian. Horrela definitzen dira OSIko hiru maila horiek:

* Aplikazio maila: Erabiltzailearengandik gertuen dagoen geruza da. Aplikazioari sarbidea eskaintzen dion geruza da.
* Aurkezpen maila: Datuak modu ulergarrian iristeaz arduratzen da.
* Saio maila: Konputagailuen arteko komunikazioa bermatzeko geruza.

== Testu ebakia: Bill Gatesen aurreikuspen okerrak Interneti buruz ==
Interneteko lehen garaietan ez zegoen oso argi zein izango zen Interneten hedapena, ahalmena eta etekina negozioei begira.  

[[w:Bill Gates|Bill Gatesen]] garaiko adierazpenak ditugu horren froga. 1995ean, &quot;''The Road Ahead''&quot; bere liburuan Gatesek zioen Interneteko teknologia ez zela nahiko ahaltsu eta erakargarri kontsumitzaileak bertara hurbilarazteko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Sharon|abizena=Reier|izenburua=Skeptics Cite Overload Of Useless Information : Internet Arrives At a Crossroads|hizkuntza=en-US|abizena2=Tribune|izena2=International Herald|data=1997-03-14|url=https://www.nytimes.com/1997/03/14/news/skeptics-cite-overload-of-useless-information-internet-arrives-at-a.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; Baina urte horretan gertatutako erabiltzaileen igoera izugarriak eraman zuen iritziz aldatzera eta liburua errebisatzera. Edizio berri bat egin zuen berehala, Interneti buruz kapitulu bat gehituta. Enpresan ere aldaketak egin zituen eta hainbat berrikuntza egin zituen Interneti eta webari begira. Orokorrean Microsoft ez zen oso azkar ibili Interneteko hasierako urteetan, eta seguruena aukera asko utzi zituen ihes egiten. Adibidez, TCP/IP, Unix BSDn 1983rako martxan egon arren, Windowsen 1993 arte ez zen inplementatu.

Aipatutako artikulu horretan ere, 1997 urtean idatzita, islatzen da nola Gates ez zen izan Interneten aurrean eszeptiko agertu zen bakarra. Hainbat iritzi ezkor agertzen dira bertan, eta artikuluaren amaiera honela dio: &quot;''Posta elektronikoaren azpikultura kultura nagusi izatera iritsiko al da? Une honetan epaia ez dago argi.''&quot;

Teknologiari begirako hanka sartzeak asko izan dira historian zehar. Informatikarekin lotutako IBMko zuzendari Thomas Watsonena jotzen da lehentzat, 1948an esan omen zuelako munduan bost bat konputagailuetarako baino ez zegoela merkaturik. Aipamenaren zehaztasunaz zalantzak daude,&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers [Geek History]|url=https://geekhistory.com/content/urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers|aldizkaria=geekhistory.com|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; baina edozein kasutan aurreikuspenak oso oso motz geratu ziren. Bill Gatesek berak esan omen zuen 640 K nahikoak zirela edonorentzat. Eta azken urteotan iritzi oker asko irakurri ditugu zenbait teknologiaren inguruan: Second Life, betaurreko adimendunak, metabertsoa...

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}

== Lotutako bideoak ==
* [[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua (https://w.wiki/ARSx)]]
[[Fitxategi:Ikusgela-Bideo azala - Interneten funtzionamendua.png||thumb|erdian|[[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua]]|link=Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua - (https://w.wiki/ARSx]]</text>
      <sha1>kptv18wf7u9qh75qqxhq90n3pjln16a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43562</id>
      <parentid>43561</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inaki.alegria</username>
        <id>1649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */</comment>
      <origin>43562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9366" sha1="ox7lj0j6lbb2bvxumzg7ru9ag4ohd5i" xml:space="preserve">'''TCP/IP eredua''' edo [[w:Internet|Interneteko]] protokolo multzoa, Interneteko [[w:Konputagailu-sare|konputagailu-sareen]] komunikazioa ahalbidetzen duen protokolo multzoa da. Laburpen moduan '''TCP/IP''' protokolo multzoa ere deitzen zaio, giltzarria diren protokolo biei aipamena eginez. [[Transmission Control Protocol|TCP]] (Transfer Control Protocol) eta [[IP helbide|IP]] (Internet Protocol) protokoloak aitzindarien artean egon ziren eta erabilienak dira gaur egun.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Jose M.|abizena=Rivadeneyra Sicilia|urtea=2008|izenburua=TCP/IP Sareak (3. argitaraldia)|argitaletxea=[[UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-235-5|hizkuntza=eu|url=https://https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/tcpip-sareak-3-argitaraldia|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt; 

TCP/IP protokoloaren oinarrizko ezaugarriak:

:* Pakete-konmutazioa erabiltzen du
:* [[w:Datagrama|Datagramak]] izeneko paketeak erabiltzen ditu
:* Sareko edozein puntutik makina biren arteko konexio fidagarria ahalbidetzen du
:* Maila baxuko protokoloetan sostengatzen da ([[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]])
:* Arkitektura desberdineko eta [[w:sistema eragile|sistema eragile]] desberdineko sareak elkar konektatzeko ahalmena dauka
== Historia ==
1969an, AEBko ARPA (''Advanced Research Projects Agency'') agentziak agindu bat jaso zuen: bere azpiegituraren zati bat apurtuta ere (eraso nuklear baten ondorioz...), martxan jarraituko lukeen sare bat sortzeko; konektaturik jarraitzen zuten ordenagailuek bide fisiko bat baleukate, elkarrekin komunikatzen jarraitu beharko lukete. Poliki-poliki, proiektuan parte hartzen zuten enpresa eta unibertsitateek [[w:ARPANET|ARPANET]] izeneko sare berria sortzen hasi ziren.

ARPANet hazten joan zen eta zenbait esperimentu egin ziren datuak transmititzeko beste elementu batzuk erabiltzeko: adibidez, irrati eta satelite bidez. Eremu horietan zeuzkaten protokoloek arazoak sortu zituzten eta beste protokolo multzo bat (beste protokolo-pila bat) eta arkitektura bat diseinatu ziren. Multzo berri horri TCP/IP izena eman zitzaion protokolo pila hartako bi protokolo garrantzitsuenen izena erabiliz.

Ideia 1969tik bazetorren ere, 1983 urtea jotzen da Interneteko jaiotzaren urtetzat, urte horretan ARPANETek estandartzat hartu baitzuen.

== TCP/IP mailak ==
TCP/IP ereduan bost maila (geruza) daude: maila fisikoa, datu-lotura maila, sarearte-maila, garraio-maila eta aplikazio-maila. Hauek dira mailak eta dagozkien [[w:Sare protokolo|sare-protokoloak]]:

{| cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|5
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Aplikazio-maila'''
|Komunikaziorako azpi-egituretako sarbidea. Aplikazio estandarrak ([[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|ftp]], [[w:Posta elektroniko|e-mail]],...). [[w:HTTP|HTTP]], [[w:Fitxategien Transferentziarako Protokoloa|FTP]], [[w:Domain Name System|DNS]]
|-
|4
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Garraio-maila'''
|Prozesuen arteko komunikazioa. [[w:Transmission Control Protocol|TCP]], [[w:User Datagram Protocol|UDP]], [[w:RTP|RTP]], [[w:Stream Control Transmission Protocol|SCTP]]
|-
|3
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Sare-arte maila'''
|Sistema heterogeneoen  komunikazioa. [[w:IP helbide|IP]]
|- style=&quot;border:1px solid black;&quot;
|2
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Datu-lotura maila'''
|Sare homogeneo bateko makina bi konektatzeaz arduratzen da: [[w:Ethernet|Ethernet]], [[w:Token Ring|Token Ring]]...
|-
|1
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |'''Maila fisikoa'''
|[[w:Transmisio-bideak|Transmisio-bideak]] eta [[w:kodeketa|kodeketa]] teknikak, [[w:T1|T1]], [[w:E1|E1]]
|}

[[w:Sistema eragile|Sistema eragileek]] bigarren, hirugarren eta laugarren mailak izan ohi dituzte integratuta. [[w:Bideratzaile|Bideragailuek]] hirugarren mailan lan egiten dute eta IP helbide bat baino gehiago izan ohi dute trafikoa modu egokian bideratu ahal izateko.
[[Fitxategi:Data_Flow_of_the_Internet_Protocol_Suite.PNG|thumb|500x500px|Datu-fluxua Internet protokoloen bitartez]]

== Pakete-kommutazioa ==

Sare heterogeneo eta ez-fidagarri batetik doan trafikoa ondo eta arin bideratzea da Interneteko funtsa den IP protokoloaren helburu nagusia. Helburu hori lortzeko pakete-kommutazioan dago oinarrituta eta konexiorik gabe egiten du lan. Garaian ohikoak ziren ahots-komunikazioetan eta teleprozesu-sistemetan [[w:Zirkuituen kommutazio|zirkuitu-kommutazioa]] erabiltzen zen, eta horren ondorioz bi punturen arteko komunikazioak bide osoko lerroak monopolizatzen zituen konexioa irekita zegoen bitartean. Pakete-kommutazioan ez da konexio egonkor bat ezarri behar igorlearen eta hartzailearen artean. Horrekin komunikazio-lerroen erabilera optimizatzen da, eta horien hutsegiteei aurre egiten zaie mezuak bide desberdinetatik joan baitaitezke.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Roberto|abizena=Cortiñas Rodriguez|urtea=2008|izenburua=Linux: Sistemaren eta sarearen administrazioa 2. argitaraldia  (Debian eta Ubuntu)|argitaletxea=[[w:UEU|UEU]]|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=978-84-8438-178-5|hizkuntza=|abizena2=Alegria Loinaz|izena2=Iñaki|data=2008-12-30|url=https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/linux-sistemaren-eta-sarearen-administrazioa-2-argitaraldia-debian-eta-ubuntu|sartze-data=2018-02-27}}&lt;/ref&gt;

== OSI versus TCP/IP ==
[[Fitxategi:OSI Application Layer eu.svg|thumb|500x500px|OSI eta TCP/IP geruzak]]'''OSI eredua''' (''Open System Interconection'') sare-protokoloen diseinua deskribatzen duen eredua da, zazpi geruzatan banatuta dagoena. Ereduari jarraituz protokolo ezberdinak sortu ziren, X.25 esaterako. Garrantzi handia izan du, batez ere kontzeptuak argitu eta geruzak ondo definitzeagatik eta komunikazio-protokoloen egiturak eta funtzioak ondo ulertzeko tresna gisa. Irakaskuntzarako funtsezko tresna izan da urtetan, eta sareko teknikari askok barneratu dute. Hala ere, TCP/IP protokoloan oinarritutako Internetek hartu duen nagusitasuna dela-eta, OSI erreferentzia eredua unibertsitateko irakaskuntzan bakarrik du indarra gaur egun.

Mailei edo geruzei begira, TCP/IP ereduarekin alderatuta, alde handiena goiko partean dago (ikus irudia): OSIn hiru maila agertzen dira TCP/IPko aplikazio mailarekin lehian. Horrela definitzen dira OSIko hiru maila horiek:

* Aplikazio maila: Erabiltzailearengandik gertuen dagoen geruza da. Aplikazioari sarbidea eskaintzen dion geruza da.
* Aurkezpen maila: Datuak modu ulergarrian iristeaz arduratzen da.
* Saio maila: Konputagailuen arteko komunikazioa bermatzeko geruza.

== Testu ebakia: Bill Gatesen aurreikuspen okerrak Interneti buruz ==
Interneteko lehen garaietan ez zegoen oso argi zein izango zen Interneten hedapena, ahalmena eta etekina negozioei begira.  

[[w:Bill Gates|Bill Gatesen]] garaiko adierazpenak ditugu horren froga. 1995ean, &quot;''The Road Ahead''&quot; bere liburuan Gatesek zioen Interneteko teknologia ez zela nahiko ahaltsu eta erakargarri kontsumitzaileak bertara hurbilarazteko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Sharon|abizena=Reier|izenburua=Skeptics Cite Overload Of Useless Information : Internet Arrives At a Crossroads|hizkuntza=en-US|abizena2=Tribune|izena2=International Herald|data=1997-03-14|url=https://www.nytimes.com/1997/03/14/news/skeptics-cite-overload-of-useless-information-internet-arrives-at-a.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; Baina urte horretan gertatutako erabiltzaileen igoera izugarriak eraman zuen iritziz aldatzera eta liburua errebisatzera. Edizio berri bat egin zuen berehala, Interneti buruz kapitulu bat gehituta. Enpresan ere aldaketak egin zituen eta hainbat berrikuntza egin zituen Interneti eta webari begira. Orokorrean Microsoft ez zen oso azkar ibili Interneteko hasierako urteetan, eta seguruena aukera asko utzi zituen ihes egiten. Adibidez, TCP/IP, Unix BSDn 1983rako martxan egon arren, Windowsen 1993 arte ez zen inplementatu.

Aipatutako artikulu horretan ere, 1997 urtean idatzita, islatzen da nola Gates ez zen izan Interneten aurrean eszeptiko agertu zen bakarra. Hainbat iritzi ezkor agertzen dira bertan, eta artikuluaren amaiera honela dio: &quot;''Posta elektronikoaren azpikultura kultura nagusi izatera iritsiko al da? Une honetan epaia ez dago argi.''&quot;

Teknologiari begirako hanka sartzeak asko izan dira historian zehar. Informatikarekin lotutako IBMko zuzendari Thomas Watsonena jotzen da lehentzat, 1948an esan omen zuelako munduan bost bat konputagailuetarako baino ez zegoela merkaturik. Aipamenaren zehaztasunaz zalantzak daude,&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers [Geek History]|url=https://geekhistory.com/content/urban-legend-i-think-there-world-market-maybe-five-computers|aldizkaria=geekhistory.com|sartze-data=2026-03-22}}&lt;/ref&gt; baina edozein kasutan aurreikuspenak oso oso motz geratu ziren. Bill Gatesek berak esan omen zuen 640 K nahikoak zirela edonorentzat. Eta azken urteotan iritzi oker asko irakurri ditugu zenbait teknologiaren inguruan: Second Life, betaurreko adimendunak, metabertsoa...

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}

== Lotutako bideoak ==
* [[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua (https://w.wiki/ARSx)]]
[[Fitxategi:Ikusgela-Bideo azala - Interneten funtzionamendua.png||thumb|erdian|[[w:Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua|Interneten funtzionamendua]]|link=Atari:Hezkuntza/Ikusgela/Interneten funtzionamendua - (https://w.wiki/ARSx]]</text>
      <sha1>ox7lj0j6lbb2bvxumzg7ru9ag4ohd5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Klusterrak eta superkonputazioa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7268</id>
    <revision>
      <id>43570</id>
      <parentid>43553</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maitenat</username>
        <id>2727</id>
      </contributor>
      <origin>43570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6226" sha1="781hmt0gc2xasju5ngqrt8w70y9xi6k" xml:space="preserve">[[[[File:EHUko informatikako fakultateko klusterrean lanean.png|thumb|EHUko Informatika Fakultateko klusterrean lanean (Donostia, 2026)]]|thumb]]
'''Superkonputazioa''' kalkulu konplexuak ahalik eta azkarren egiteko garatutako konputazioaren adarra da. Geroz eta konputazio ahalmen handiagoa behar da gure egunerokoa baldintzatzen duten arlo askotan ([[w:Eguraldi iragarpen|eguraldiaren iragarpena]], [[w:Adimen artifizial|adimen artifiziala]], [[w:Bioinformatika|bioinformatika]], simulazio zientifikoak,...). Gaur egun, [[w:Superkonputagailu|superkonputagailu]] askoren oinarria '''kluster''' arkitektura da: sare baten bidez elkartutako ordenagailu edo nodo multzoa elkarlanean, sistema bakar baten moduan lan egiten duena.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2023|izenburua=Superkonputagailuak. Istorio luze-luze bat|argitaletxea=Donostiako Informatika Fakultatea. UPV-EHU|orrialdeak=20-22|hizkuntza=eu|url= https://www.unibertsitatea.net/apunteak/ingeniaritza-eta-teknologia-1/informatika/superkonputagailuak-istorio-luze-luze-bat/at_download/file|argitaratze-lekua=Donostia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Erreferentzia|izena=Olatz|abizena=Arregi Uriarte|urtea=2016-10-22|izenburua=Munduko konputagailu ahaltsuena berdea da?|hizkuntza=eu|data=2016-10-20|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2016-10-22-07-00/hemeroteca_articles/munduko-konputagailu-ahaltsuena-berdea-da|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2023-07-29}}&lt;/ref&gt;

Kluster baten abantaila nagusia eskalagarritasuna da. Ordenagailu oso handi (eta garesti) bakar bat eraiki beharrean, makina arruntago asko elkartu daitezke konputazio ahalmen handiak lortuz. Nodo bakoitzak bere [[w:Prozesatzeko unitate zentral|prozesadoreak]], memoria eta, batzuetan, azeleragailuak izan ditzake, hala nola adimen artifizialerako [[w:Grafikoak prozesatzeko unitate|GPUak]]. Horri esker, sistemaren ahalmena nodo gehiago gehituz handitu daiteke, kostuaren eta errendimenduaren arteko oreka ona eskainiz. Hala ere, kontuan hartu behar da nodo kopurua handitzeak bakarrik ez duela errendimenduaren hobetzea ekarriko, nodoen arteko komunikazio-sarearen abiaduraren eta lanen banaketa eraginkorraren mende ere badago eta.

Kluster gehienek memoria banatua dute: nodo bakoitzak bere memoria propioa erabiltzen du, eta horrek nodoen arteko komunikazioa beharrezko bihurtzen du. Testuinguru horretan, ohikoa da [[w:Mezu Trukaketarako Interfazea|MPI]] (Message Passing Interface) erabiltzea, prozesuen arteko komunikaziorako estandar zabaldua baita. Haren bidez, programa paralelo batek datuak bidali, jaso eta bateratu ditzake nodo desberdinen artean. Arkitektura horiek Flynn-en sailkapeneko MIMD motarekin lotu ohi dira, hau da, prozesadore askok aldi berean instrukzio eta datu desberdinekin lan egin dezaketen sistemekin.

== Historia eta bilakaera ==
[[Fitxategi:Beowulf.png|thumb|Beowulf arkitektura tipiko bat.]]
Kluster modernoen jatorria normalean 1994ko Beowulf proiektuarekin lotzen da eta urte berean argitaratu zen MPI 1.0 estandarrarekin ere, memoria banatuko sistemen programazioa bateratzeko. 1997an, ASCI Red sistemak TOP500 zerrendako lehen postua lortu zuen eta teraflop bat gainditu zuen lehen makina izan zen eta urte batzuk geroago, 2008an, Roadrunner bihurtu zen petaflop 1 gainditu zuen lehen superkonputagailua. Gaur egungo superkonputagailu nagusiak, hala nola El Capitan, Frontier edo Aurora, exaeskalako kluster heterogeneoak dira: milaka nodo, CPU eta GPU azeleragailuak, interkonexio azkarrak eta energia-eraginkortasun handiagoa uztartzen dituzte. Errendimenduaz gain, gaur egungo superkonputazioan gero eta garrantzi handiagoa du energia-kontsumoak, sistema horien diseinuan eta ebaluazioan funtsezko irizpidea bihurtu baita.

1993az geroztik superkonputagailu ahaltsuenak TOP500 zerrendan kokatzen dira, 6 hilabetero eguneratzen dena. Munduko superkonputagailu ahaltsuenak sailkatzen ditu, normalean LINPACK proban lortutako errendimenduaren arabera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Home - {{!}} TOP500|url=https://top500.org/|aldizkaria=top500.org|sartze-data=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;Zerrenda horri, 2007an Green500 zerrenda batu zitzaion, superkonputagailuen energia-eraginkortasuna neurtzen duena, kontsumitutako watt bakoitzeko lortutako errendimendua kontuan hartuta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Egoitz Etxebeste|abizena=Aduriz|izenburua=Datu-zentroak: hodei ilunak lur gainean|hizkuntza=eu|data=2026-03-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/datu-zentroak-hodei-ilunak-lur-gainean/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Aplikazioak ==
Kluster-ak arlo askotan erabiltzen dira, besteak beste, klima-ereduak kalkulatzeko, simulazio fisikoak egiteko, bioinformatikan, adimen artifizialeko ereduak entrenatzeko eta ingeniaritzako problema konplexuak ebazteko. Datu kopuru handiak eta kalkulu intentsiboak kudeatzeko duten gaitasunagatik, funtsezko tresna bihurtu dira zientzian eta industrian

== Testu ebakia: Superkonputagailuen ahalmena eta TOP500 zerrenda ==
Azken datu zientifikoen arabera, unibertsoa ''[[w:Big Bang|Big Bang]]'' izenarekin identifikatzen dugun gertaera puntual batean sortu zen, duela 13.700 miloi urte edo. Beraz, segundotan, unibertsoaren adina 4,3 × 10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; s da. Bada, pertsona batek exekutatuko balu eragiketa bat segundoko eten gabe, 1,2 × 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; segundo beharko luke, hau da, 2,8 aldiz unibertsoaren adina, Frontier superkonputagailuak 2023an segundo batean egiten dituen eragiketak egiteko. Beste ikuspuntu batetik, [[Lurra|Lurreko]] biztanle orok, 7.000 milioi edo, segundoko eragiketa bat exekutatuko balu eten gabe, 5,5 urte beharko genituzke denon artean eragiketa kopuru hori egiteko.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Frontier &quot;superkonputagailu giganteen&quot; adibide bat da. Bartzelonan badago beste bat, [[w:MareNostrum|MareNostrum]], 153.000 kalkulu-nukleo dauzkana. Arruntak dira industrian zein laborategietan ehunka prozesadore erabiltzen dituzten konputagailuak (Kontuan hartu behar da aurreko datuak urtetik urtera aldatzen direla; informazioa eguneratuta eskaintzen du www.top500.org webguneak).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>781hmt0gc2xasju5ngqrt8w70y9xi6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43571</id>
      <parentid>43570</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maitenat</username>
        <id>2727</id>
      </contributor>
      <origin>43571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6216" sha1="n0ihwt8xgdnttl3smnu3bek3hto5czz" xml:space="preserve">[[File:EHUko informatikako fakultateko klusterrean lanean.png|thumb|EHUko Informatika Fakultateko klusterrean lanean (Donostia, 2026)]]
'''Superkonputazioa''' kalkulu konplexuak ahalik eta azkarren egiteko garatutako konputazioaren adarra da. Geroz eta konputazio ahalmen handiagoa behar da gure egunerokoa baldintzatzen duten arlo askotan ([[w:Eguraldi iragarpen|eguraldiaren iragarpena]], [[w:Adimen artifizial|adimen artifiziala]], [[w:Bioinformatika|bioinformatika]], simulazio zientifikoak,...). Gaur egun, [[w:Superkonputagailu|superkonputagailu]] askoren oinarria '''kluster''' arkitektura da: sare baten bidez elkartutako ordenagailu edo nodo multzoa elkarlanean, sistema bakar baten moduan lan egiten duena.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2023|izenburua=Superkonputagailuak. Istorio luze-luze bat|argitaletxea=Donostiako Informatika Fakultatea. UPV-EHU|orrialdeak=20-22|hizkuntza=eu|url= https://www.unibertsitatea.net/apunteak/ingeniaritza-eta-teknologia-1/informatika/superkonputagailuak-istorio-luze-luze-bat/at_download/file|argitaratze-lekua=Donostia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Erreferentzia|izena=Olatz|abizena=Arregi Uriarte|urtea=2016-10-22|izenburua=Munduko konputagailu ahaltsuena berdea da?|hizkuntza=eu|data=2016-10-20|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2016-10-22-07-00/hemeroteca_articles/munduko-konputagailu-ahaltsuena-berdea-da|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2023-07-29}}&lt;/ref&gt;

Kluster baten abantaila nagusia eskalagarritasuna da. Ordenagailu oso handi (eta garesti) bakar bat eraiki beharrean, makina arruntago asko elkartu daitezke konputazio ahalmen handiak lortuz. Nodo bakoitzak bere [[w:Prozesatzeko unitate zentral|prozesadoreak]], memoria eta, batzuetan, azeleragailuak izan ditzake, hala nola adimen artifizialerako [[w:Grafikoak prozesatzeko unitate|GPUak]]. Horri esker, sistemaren ahalmena nodo gehiago gehituz handitu daiteke, kostuaren eta errendimenduaren arteko oreka ona eskainiz. Hala ere, kontuan hartu behar da nodo kopurua handitzeak bakarrik ez duela errendimenduaren hobetzea ekarriko, nodoen arteko komunikazio-sarearen abiaduraren eta lanen banaketa eraginkorraren mende ere badago eta.

Kluster gehienek memoria banatua dute: nodo bakoitzak bere memoria propioa erabiltzen du, eta horrek nodoen arteko komunikazioa beharrezko bihurtzen du. Testuinguru horretan, ohikoa da [[w:Mezu Trukaketarako Interfazea|MPI]] (Message Passing Interface) erabiltzea, prozesuen arteko komunikaziorako estandar zabaldua baita. Haren bidez, programa paralelo batek datuak bidali, jaso eta bateratu ditzake nodo desberdinen artean. Arkitektura horiek Flynn-en sailkapeneko MIMD motarekin lotu ohi dira, hau da, prozesadore askok aldi berean instrukzio eta datu desberdinekin lan egin dezaketen sistemekin.

== Historia eta bilakaera ==
[[Fitxategi:Beowulf.png|thumb|Beowulf arkitektura tipiko bat.]]
Kluster modernoen jatorria normalean 1994ko Beowulf proiektuarekin lotzen da eta urte berean argitaratu zen MPI 1.0 estandarrarekin ere, memoria banatuko sistemen programazioa bateratzeko. 1997an, ASCI Red sistemak TOP500 zerrendako lehen postua lortu zuen eta teraflop bat gainditu zuen lehen makina izan zen eta urte batzuk geroago, 2008an, Roadrunner bihurtu zen petaflop 1 gainditu zuen lehen superkonputagailua. Gaur egungo superkonputagailu nagusiak, hala nola El Capitan, Frontier edo Aurora, exaeskalako kluster heterogeneoak dira: milaka nodo, CPU eta GPU azeleragailuak, interkonexio azkarrak eta energia-eraginkortasun handiagoa uztartzen dituzte. Errendimenduaz gain, gaur egungo superkonputazioan gero eta garrantzi handiagoa du energia-kontsumoak, sistema horien diseinuan eta ebaluazioan funtsezko irizpidea bihurtu baita.

1993az geroztik superkonputagailu ahaltsuenak TOP500 zerrendan kokatzen dira, 6 hilabetero eguneratzen dena. Munduko superkonputagailu ahaltsuenak sailkatzen ditu, normalean LINPACK proban lortutako errendimenduaren arabera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Home - {{!}} TOP500|url=https://top500.org/|aldizkaria=top500.org|sartze-data=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;Zerrenda horri, 2007an Green500 zerrenda batu zitzaion, superkonputagailuen energia-eraginkortasuna neurtzen duena, kontsumitutako watt bakoitzeko lortutako errendimendua kontuan hartuta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Egoitz Etxebeste|abizena=Aduriz|izenburua=Datu-zentroak: hodei ilunak lur gainean|hizkuntza=eu|data=2026-03-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/datu-zentroak-hodei-ilunak-lur-gainean/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Aplikazioak ==
Kluster-ak arlo askotan erabiltzen dira, besteak beste, klima-ereduak kalkulatzeko, simulazio fisikoak egiteko, bioinformatikan, adimen artifizialeko ereduak entrenatzeko eta ingeniaritzako problema konplexuak ebazteko. Datu kopuru handiak eta kalkulu intentsiboak kudeatzeko duten gaitasunagatik, funtsezko tresna bihurtu dira zientzian eta industrian

== Testu ebakia: Superkonputagailuen ahalmena eta TOP500 zerrenda ==
Azken datu zientifikoen arabera, unibertsoa ''[[w:Big Bang|Big Bang]]'' izenarekin identifikatzen dugun gertaera puntual batean sortu zen, duela 13.700 miloi urte edo. Beraz, segundotan, unibertsoaren adina 4,3 × 10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; s da. Bada, pertsona batek exekutatuko balu eragiketa bat segundoko eten gabe, 1,2 × 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; segundo beharko luke, hau da, 2,8 aldiz unibertsoaren adina, Frontier superkonputagailuak 2023an segundo batean egiten dituen eragiketak egiteko. Beste ikuspuntu batetik, [[Lurra|Lurreko]] biztanle orok, 7.000 milioi edo, segundoko eragiketa bat exekutatuko balu eten gabe, 5,5 urte beharko genituzke denon artean eragiketa kopuru hori egiteko.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Frontier &quot;superkonputagailu giganteen&quot; adibide bat da. Bartzelonan badago beste bat, [[w:MareNostrum|MareNostrum]], 153.000 kalkulu-nukleo dauzkana. Arruntak dira industrian zein laborategietan ehunka prozesadore erabiltzen dituzten konputagailuak (Kontuan hartu behar da aurreko datuak urtetik urtera aldatzen direla; informazioa eguneratuta eskaintzen du www.top500.org webguneak).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>n0ihwt8xgdnttl3smnu3bek3hto5czz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7275</id>
    <revision>
      <id>43566</id>
      <parentid>43232</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Agustin Arruabarrena</username>
        <id>2724</id>
      </contributor>
      <origin>43566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15497" sha1="rgag59ao2oswnlsdiojnel0uyxudvv7" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Euskararen presentziak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan irakasle berri gazte asko sartu zen irakaskuntza-lanetan, gero eta ikasle gehiagok aukeratzen zituzten ikasketa berriak aurrera eramateko. Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta sailetako irakasleen babesarekin abiatu baitzen euskarazko talde bat fakultatean, garaian Informatikaren Lizentziatura ziren bost urteko ikasketetan. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, apunte eta eskuliburuak... dena zegoen egiteko... eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera Informatika Fakultatean arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoa erabil daiteke... Euskara aukeratzen duen ikasle kopurua ere asko emendatu da, eta dagoeneko ia bi heren egiten ditu ikasketak euskaraz. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, eta, ahaztu gabe, fakultateko administrazio eta gobernuan ere: dekanotzan, idazkaritzan, informatika-zerbitzuetan eta abarrean.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Aipatu dugun moduan, euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen garapen horri buruzko datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren lizentziaturako 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). 	Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. maila osoa, bost ikasgaiak, euskaraz emateko. Irakasle gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, orduan fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz ere prestatzera eta irakastera.
* '''88/89'''	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz. Lau urte pasatu dira, eta hasierako 2 ikasgaietatik 11 ikasgaitara heldu zen. Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. Hautazko ikasgaiak euskaraz eskaintzea zaila izan da beti, talde txikiagoak direlako. Baina ikasturte honetatik aurrera &quot;Euskara Teknikoa I&quot; eskainiko da hautazko moduan (eta &quot;Euskara Teknikoa II&quot; hurrengo urtean).

* '''92/93'''	1. ziklo osoa eskaini zen lehen aldiz euskaraz: 16 ikasgai guztira. Euskara taldea egonkortuta dago eta ikasle kopurua gora doa. 8 urte joan dira euskarazko irakaskuntza fakultatean hasi zenetik. 
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da, eta Ikasgaiak kreditutan neurtuko dira. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen eskaintza maila eta alor guztietan. Nobedade gisa, hautazko kreditu asko ageriko dira 4. eta 5. mailan, eta hor ere hainbat kreditu euskaraz bete ahal izango dira, beti ere ikasketak bukatzeko behar direnak baino gehiago. 
* '''98/99'''	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere); tartean, 4. eta 5. mailako lizentziaturan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz daude dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen, euskaraz ere, noski.

Baina ez da hor historia bukatzen. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesua abiatu zen unibertsitate osoan: titulazio guztiak '''4 urteko Graduak''' izango dira hemendik aurrera. Graduak diseinatzean, euskara ageri da irakaskuntza maila eta arlo guztietan: derrigorrezko kredituak, hiru espezialitateetako ikasgaiak 3. mailan, eta hainbat hautazko ikasgai eta Gradu Amaierako Lana edo Proiektua 4. mailan.

Transformazio horretan gradu ondoko ikasketak, '''Masterrak''', sortu ziren. Hainbat master eskaini ziren hasieratik, eta horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen. Horrez gain, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra euskaraz (eta ingelesez) eskaini zen, [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (20-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Informatikaren eboluzioa oso azkarra da, eta zaila da oso &quot;bertan goxo&quot; geratzea. Hala, hasieran definitu ziren ingeniaritzako espezialitateetan aldaketak egin ziren, eta, batez ere, 2020/21 ikasturtetik aurrera,  beste gradu bat eskaini zen fakultatean: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Aldaketa eta proposamen berrietan, euskararen eskaintza bermatuta dago maila guztietan. 

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz eta hazkundea gorabeheratsua izan den. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] ateratzen dituen datuen arabera, 2025/2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60 inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Irakasle asko ez ziren euskaldunak. Beraz, euskarazko ikasgaiak eman ahal izateko, euskarazko profila zuten lehengo plazak sortu ziren. Horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko eta abar. Horrekin guztiarekin lortu zen gauzatzea aurreko paragrafoetan aipatu dugun ibilbidea. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira. Izan ere, gai askotako liburuak daude dagoeneko euskaraz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak eta abar. Ia arlo guztietan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; 

Eta ez hori bakarrik: ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. 
Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu orri hauetan, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Izan ere, ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa bada ere, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, ikerketa-talderik handiena, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako garapen asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;


== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>rgag59ao2oswnlsdiojnel0uyxudvv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43567</id>
      <parentid>43566</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Agustin Arruabarrena</username>
        <id>2724</id>
      </contributor>
      <origin>43567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14016" sha1="m3rknp4cvshn9f9m3074n5h48oj6tex" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Euskararen erabilerak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan hazkunde handia izan zuen, ikasle asko matrikulatu baitzen ikasketa berriak egiteko (ez zegoen beste zentrorik EHUn ezta inguruko unibertsitateetan ere). Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta hainbat irakasleren babesarekin abiatu baitzen euskarazko taldea fakultatean. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, ikasmaterialak,  eskuliburuak…. Eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoak erabil daitezke... Eta euskara aukeratzen duen ikasleen kopurua asko emendatu da. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, zerbitzuetan, administrazioan eta gobernuan. Euskara da Informatika Fakultatearen hizkuntza.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''84/85'''	Lehen aldiz eskaini ziren 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. mailako ikasgai guztiak euskaraz emateko. Gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz prestatzera eta irakastera.
* 88/89	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz; guztira, 11 ikasgai. Ikasturte honetatik aurrera Euskara Teknikoa I eskainiko da hautazko moduan (eta Euskara Teknikoa II hurrengo urtean). Ikasturte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz.

* '''92/93'''	Zortzi urte igaro dira eta 1. ziklo osoa, 16 ikasgai, eskaini zen lehen aldiz euskaraz.
* '''94/95'''	Ikasketa-plana aldatu zen: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen erabilera ikasmaila eta alor guztietan. 
* 98/99	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere bai). Bitartean, lizentziaturaren 4. eta 5. mailetan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz eskaini ziren dagoeneko. Ideia bat izateko, 01/02 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33 kreditu).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Eta ez da hori guztia: 2000/01 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen Fakultatean, euskaraz ere, noski. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Arlo guztietan lan egin zen euskaraz.

Aldaketa gehiago izan dira handik hona. 10/11 ikasturtean, Boloniako prozesuaren ondorioz, 4 urteko '''Informatika Ingeniaritzako''' '''Gradua''' sortu zen. Eta 20/21 ikasturtetik aurrera, beste gradu bat: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Dagoeneko, ikasle gehienak euskaraz prestatzen dira. Eta graduekin batera, '''Masterrak''' zabaldu ziren. Horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen, bai eta Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra ere, euskaraz (eta ingelesez), [[w:Ixa taldea|IXA ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (10-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984/85eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz hazkundea gorabeheratsua izan bada ere. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 25/26 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] argitaratzen dituen datuen arabera, 25/26 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60k inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Euskara ez zen baldintza bat. Baina, euskara taldea abian jarri zela, euskarazko profila zuten lehengo plazak lortu ziren. Eta horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko, eta abar.. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira gai askotarikoaz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak...&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; Ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar.

Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa izanagatik, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da IXA taldea, gaur Hitz zentroan integratuta, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen IXA taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako produktu asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>m3rknp4cvshn9f9m3074n5h48oj6tex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43568</id>
      <parentid>43567</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37428-26</username>
        <id>2728</id>
      </contributor>
      <origin>43568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14055" sha1="mr2gykcmapup46yglw8mxttjmjpzyxs" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Euskararen erabilerak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan hazkunde handia izan zuen, ikasle asko matrikulatu baitzen ikasketa berriak egiteko (ez zegoen beste zentrorik EHUn ezta inguruko unibertsitateetan ere). Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta hainbat irakasleren babesarekin abiatu baitzen euskarazko taldea fakultatean. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, ikasmaterialak,  eskuliburuak…. Eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoak erabil daitezke... Eta euskara aukeratzen duen ikasleen kopurua asko emendatu da. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, zerbitzuetan, administrazioan eta gobernuan. Euskara da Informatika Fakultatearen hizkuntza.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''1984-1985'''	Lehen aldiz eskaini ziren 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. mailako ikasgai guztiak euskaraz emateko. Gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz prestatzera eta irakastera.
* 1988-1989	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz; guztira, 11 ikasgai. Ikasturte honetatik aurrera Euskara Teknikoa I eskainiko da hautazko moduan (eta Euskara Teknikoa II hurrengo urtean). Urte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz.

* '''1992-1993'''	Zortzi urte igaro dira eta 1. ziklo osoa, 16 ikasgai, eskaini zen lehen aldiz euskaraz.
* '''1994-1995'''	Ikasketa-plana aldatu zen: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen erabilera ikasmaila eta alor guztietan. 
* 1998-1999	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere bai). Bitartean, lizentziaturaren 4. eta 5. mailetan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz eskaini ziren dagoeneko. Ideia bat izateko, 2001-2002 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33 kreditu).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Eta ez da hori guztia: 2000-2001 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen Fakultatean, euskaraz ere, noski. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Arlo guztietan lan egin zen euskaraz.

Aldaketa gehiago izan dira handik hona. 2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesuaren ondorioz, 4 urteko '''Informatika Ingeniaritzako''' '''Gradua''' sortu zen. Eta 2020-2021 ikasturtetik aurrera, beste gradu bat: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Dagoeneko, ikasle gehienak euskaraz prestatzen dira. Eta graduekin batera, '''Masterrak''' zabaldu ziren. Horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen, bai eta Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra ere, euskaraz (eta ingelesez), [[w:Ixa taldea|Ixa ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (10-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984-1985eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz hazkundea gorabeheratsua izan bada ere. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 2025-2026 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] argitaratzen dituen datuen arabera, 2025-2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60k inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Euskara ez zen baldintza bat. Baina, euskara taldea abian jarri zela, euskarazko profila zuten lehengo plazak lortu ziren. Eta horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko, eta abar.. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira gai askotarikoaz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak...&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; Ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar.

Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa izanagatik, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da Ixa taldea, gaur HiTZ zentroan integratuta, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen Ixa taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako produktu asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzeko, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>mr2gykcmapup46yglw8mxttjmjpzyxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43569</id>
      <parentid>43568</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37428-26</username>
        <id>2728</id>
      </contributor>
      <origin>43569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14054" sha1="ixrguzu0gzbx2z742pjb4386xg8a71j" xml:space="preserve">'''DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen'''

Euskararen erabilerak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan hazkunde handia izan zuen, ikasle asko matrikulatu baitzen ikasketa berriak egiteko (ez zegoen beste zentrorik EHUn ezta inguruko unibertsitateetan ere). Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta hainbat irakasleren babesarekin abiatu baitzen euskarazko taldea fakultatean. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko.
Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, ikasmaterialak,  eskuliburuak…. Eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. 

Urteak igaro dira, eta gaurko egoera arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoak erabil daitezke... Eta euskara aukeratzen duen ikasleen kopurua asko emendatu da. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, zerbitzuetan, administrazioan eta gobernuan. Euskara da Informatika Fakultatearen hizkuntza.

== Euskarazko irakaskuntza ==
Euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen datu eta data batzuk.&lt;ref&gt;[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}&lt;/ref&gt; 
* '''1984-1985'''	Lehen aldiz eskaini ziren 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. mailako ikasgai guztiak euskaraz emateko. Gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz prestatzera eta irakastera.
* 1988-1989	3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz; guztira, 11 ikasgai. Ikasturte honetatik aurrera Euskara Teknikoa I eskainiko da hautazko moduan (eta Euskara Teknikoa II hurrengo urtean). Urte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz.

* '''1992-1993'''	Zortzi urte igaro dira eta 1. ziklo osoa, 16 ikasgai, eskaini zen lehen aldiz euskaraz.
* '''1994-1995'''	Ikasketa-plana aldatu zen: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen erabilera ikasmaila eta alor guztietan. 
* 1998-1999	Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere bai). Bitartean, lizentziaturaren 4. eta 5. mailetan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz eskaini ziren dagoeneko. Ideia bat izateko, 2001-2002 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33 kreditu).&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&amp;h_u=1990&amp;h_h=12&amp;h_e=06&amp;b_u=2003&amp;b_h=02&amp;b_e=20&amp;bilatu=Bilatu&amp;orridata=20000614&amp;ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;

14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Eta ez da hori guztia: 2000-2001 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen Fakultatean, euskaraz ere, noski. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Arlo guztietan lan egin zen euskaraz.

Aldaketa gehiago izan dira handik hona. 2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesuaren ondorioz, 4 urteko '''Informatika Ingeniaritzako''' '''Gradua''' sortu zen. Eta 2020-2021 ikasturtetik aurrera, beste gradu bat: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Dagoeneko, ikasle gehienak euskaraz prestatzen dira. Eta graduekin batera, '''Masterrak''' zabaldu ziren. Horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen, bai eta Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra ere, euskaraz (eta ingelesez), [[w:Ixa taldea|Ixa ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (10-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;

Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du.

[[Fitxategi:DIF euskara lerroa karrerako ehunekoa.png|erdian|thumb|400x400px|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]]

== Ikasleak ==
1984-1985eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz hazkundea gorabeheratsua izan bada ere. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 2025-2026 ikasturtea arte.

[[File:DIF euskara lerroa 1mailan 1984-2026.png|erdian|thumb|400x400px|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak  (1. mailan)]]

[[w:Eustat|Eustatek]] argitaratzen dituen datuen arabera, 2025-2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60k inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan.

== Irakasleak ==
Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Euskara ez zen baldintza bat. Baina, euskara taldea abian jarri zela, euskarazko profila zuten lehengo plazak lortu ziren. Eta horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko, eta abar.. 
Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da.

== Irakaskuntzarako Materialak ==
Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira gai askotarikoaz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak...&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean  (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}&lt;/ref&gt; Ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar.

Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri.

== Ikerkuntza ==
Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa izanagatik, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. 
Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da Ixa taldea, gaur HiTZ zentroan integratuta, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. 
Ikerketaren eta goi-mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen Ixa taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena.
Euskararekin erlazionatutako produktu asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan.

== Fakultateko administrazioa eta gobernua ==
[[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt; Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}&lt;/ref&gt;

== Etorkizuna ==
Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzen, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere.
Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako!

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|2}}</text>
      <sha1>ixrguzu0gzbx2z742pjb4386xg8a71j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/BitTorrent Protokoloa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7276</id>
    <revision>
      <id>43581</id>
      <parentid>43303</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maitenat</username>
        <id>2727</id>
      </contributor>
      <origin>43581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5882" sha1="lzwqxmgvun7enxcs7a04bhqzjjl0fkz" xml:space="preserve">=BitTorrent: Parekoen Arteko Fitxategi-Banaketa=
'''BitTorrent''' fitxategiak partekatzeko komunikazio-protokolo bat da, [[w:P2P|Peer-to-peer]] (P2P) edo parekoen arteko sare-ereduan oinarritzen dena. Funtsean, Internet bidez datu eta fitxategi handiak modu deszentralizatuan banatzeko erabiltzen den teknologia da. [[w:Bram Cohen|Bram Cohen]] programatzaileak diseinatu eta argitaratu zuen 2001ean, ohiko [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduaren mugak gainditzeko asmoz.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Igor|abizena=Leturia Azkarate|izenburua=Partekatzea: ekonomiaren aro berri bat?|hizkuntza=eu|data=2014-06-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/partekatzea-ekonomiaren-aro-berri-bat/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-06}}&lt;/ref&gt;

Eredu klasikoan, erabiltzaile guztiek zerbitzari nagusi bati eskatzen diote informazioa, eta horrek kolapsoak eragiten ditu eskaera masiboak daudenean. BitTorrent-en P2P sarean, aldiz, ez dago zerbitzari zentral bateratu baten beharrik; sarera konektatzen den gailu bakoitza bezero eta zerbitzari bihurtzen da aldi berean.

&lt;blockquote&gt;[Hemen Wikimedia Commonseko CC lizentziadun irudi bat txertatu: Bezero-zerbitzari eta P2P sareen arkitektura erakusten duen SVG grafikoa]

JARRI DITUT IRUDI POSIBLE BATZUK. EUSKARATU DITZAKEGU
&lt;/blockquote&gt;
[[Fitxategi:Direct_Vs_P2P_Download_-_en.png|center|500px|P2P sare bat.]]
[[Fitxategi:Xarxap2p2.jpg|thumb]]
[[Fitxategi:Exemple video p2ptv.jpg|thumb]]
[[Fitxategi:Torrentcomp small.gif|thumb|BitTorrent-ek zerbitzariaren karga asko murrizten du, erabiltzaileek normalean fitxategiak euren artean deskargatzen baitituzte, ez zerbitzaritik. Barra koloretsuek bezero bakoitzaren deskargak erakusten dituzte, fitxategia ausazko ordena batean deskargatzen da, ordena sekuentzial bat eraman beharrean]]

Protokoloa, ezaugarri nagusiak eta hobekuntzak Interneteko [[w:Request_for_Comments|RFC]] bezalako sistema propioan, BEP izenekoa, argitaratzen dira.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=bep_0000.rst_post|url=https://bittorrent.org/beps/bep_0000.html|aldizkaria=bittorrent.org|sartze-data=2026-06-06}}&lt;/ref&gt; Egunero milioika erabiltzaile aktibok baliatzen dute sare hau, eta protokoloa erabiltzeko software libreko inplementazio ezagunenak [[qBittorrent]], [[Transmission]] edo [[Deluge]] dira.

==Oinarrizko Terminologia eta Funtzionamendua==

Protokolo honen eraginkortasuna, fitxategiak osorik bidali beharrean, zati txikietan (''pieces'') banatzean datza. Funtzionamenduaren mekanika ulertzeko, ezinbestekoa da oinarrizko terminologia ezagutzea:

* '''''.torrent''''' '''fitxategia:''' Fitxategi eskaera bat egiteko, erabiltzaileak ''.torrent'' luzapena duen fitxategi txiki bat lortu behar du, normalean proiektu ofizialen webgunetan ([[w:Linux|Linux]] banaketak, esaterako) edo direktorio ataritan. Edukiaren ordez, metadatuak eta zatien [[#Hash Balioiak eta Osotasuna|''hash'']] balioak ditu.

* '''Direktorio ataria (''indexer''):''' ''.torrent'' fitxategiak bilatzeko direktorioa edo webgunea. Ez du berezko fitxategirik gordetzen, deskarga hasteko metadatuak (''.torrent'') ematen ditu soilik.

* '''Hazia (''seed''):''' Fitxategia osorik daukan eta saretik partekatzen ari den erabiltzailea.

* '''Parekoa (''peer''):''' Fitxategia deskargatzen ari den erabiltzailea, baina aldi berean dauzkan zatiak beste erabiltzaileekin partekatzen dituena.

* '''Erlauntza (''swarm''):''' Une zehatz batean fitxategi bera partekatzen ari diren gailu/erabiltzaile guztien multzoa.

* '''Aztarnaria (''tracker''):''' Erlauntzako erabiltzaileen [[w:IP_helbide|IP helbideak]] erregistratu eta haien arteko konexioak bideratzen dituen zerbitzaria.

Deskarga bat hastean, lortutako lehen zatiak automatikoki eskaintzen zaizkie gainontzeko parekoei. Horrela, erabiltzaile gehiago egon ahala, deskarga-abiadura eta banaketa-ahalmena handitu egiten dira guztientzat.

==Hash Balioak eta Osotasuna==

Segurtasuna bermatzeko, zati bakoitzak bere ''hash'' balioa du, &quot;hatz-marka digital&quot; esklusibo bat ([[w:Hashing|''Hashing'']]). Pareko batengandik zati bat jasotzean, bezero-programak haren ''hash''-a kalkulatu eta ''.torrent'' fitxategian datorrenarekin alderatzen du. Bat badatoz, zatia onartu egiten du. Horrela ziurtatzen da inork ezin dituela fitxategiak aldatu edo datu ustelak sartu oharkabean.

==Sareko Protokoloak: TCP, UDP eta HTTP==

BitTorrentek [[w:Sare-protokolo|Interneteko hainbat geruza]] uztartzen ditu lana egiteko. Garraio-mailan, tradizionalki [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] (Transmission Control Protocol) erabili da, datu-paketeak era fidagarrian eta ordenean iritsiko direla ziurtatzen baitu. Hala ere, sare lokalak ez saturatzeko, garatzaileek uTP (''uTorrent Transport Protocol'') inplementatu zuten gerora.&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=bep_0015.rst_post|url=https://bittorrent.org/beps/bep_0015.html|aldizkaria=bittorrent.org|sartze-data=2026-06-06}}&lt;/ref&gt; Hori [[w:User_Datagram_Protocol|UDP]] (User Datagram Protocol) protokoloan oinarritzen da, sareko pilaketak modu dinamikoagoan kudeatuz. Aplikazio-mailari dagokionez, [[w:HTTP|HTTP]] edo [[w:HTTPS|HTTPS]] bezalako protokoloak ere ohikoak dira; izan ere, bezeroak erabiltzen ditu aztarnariekin edo web zerbitzari arruntekin komunikatzeko (''WebSeed'').

==Testu ebakia. Abantailak, Desabantailak eta Konparazioa==

BitTorrent-en abantaila nagusia bere eskalagarritasuna eta erresilientzia da; sistemak ez du huts egiten nodo bat erortzean. Desabantaila gisa, pribatutasun falta aipatu ohi da (IP helbidea publikoa da erlauntzan VPN bat erabili ezean) eta [[w:Egile-eskubideak|copyright]] urraketekin izan duen lotura historikoa. Beste P2P aplikazio batzuekin alderatuta ([[eDonkey]] edo [[Gnutella]] sareak, esaterako), BitTorrent diseinatu zen kokapen zehatzeko fitxategi oso astunak, ahalik eta azkarren banatzeko eta ez sare barruan fitxategi horiek bilatzeko.

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda}}</text>
      <sha1>lzwqxmgvun7enxcs7a04bhqzjjl0fkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7313</id>
    <revision>
      <id>43572</id>
      <timestamp>2026-06-29T23:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>sortzea</comment>
      <origin>43572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13016" sha1="cuf3i3i74nndo0b3bm0822rj65rse9h" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (104) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (1012) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen [1],&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I
Analisia I
Aljebra I
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II
Analisia II
Informatikaren Oinarri Matematikoak
Elektrizitatea eta Elektronika
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III
Zenbakizko Analisia
Informatikaren Metodo Matematikoak
Estatistika
Informatika Teorikoa
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4./5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, Praktikak 3 ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta Praktikak 4 ikasgaian, Sistema Eragileak; Informatika IV Konpilazioa zen, eta Informatika 5, Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak
Konputagailuen Teknologi. Laborat.
Sistema Digitalen Diseinua I
Fisika
Aljebra Lineala
Analisi Matematikoa
Matematika Diskretua
Kalkulua
Oinarrizko Programazioa
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar. 

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>cuf3i3i74nndo0b3bm0822rj65rse9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43573</id>
      <parentid>43572</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T23:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritzako Gradua */</comment>
      <origin>43573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13015" sha1="prk785j56j9ej2wim5p6s74xjbpmm1p" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (104) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (1012) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen [1],&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I
Analisia I
Aljebra I
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II
Analisia II
Informatikaren Oinarri Matematikoak
Elektrizitatea eta Elektronika
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III
Zenbakizko Analisia
Informatikaren Metodo Matematikoak
Estatistika
Informatika Teorikoa
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4./5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, Praktikak 3 ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta Praktikak 4 ikasgaian, Sistema Eragileak; Informatika IV Konpilazioa zen, eta Informatika 5, Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak
Konputagailuen Teknologi. Laborat.
Sistema Digitalen Diseinua I
Fisika
Aljebra Lineala
Analisi Matematikoa
Matematika Diskretua
Kalkulua
Oinarrizko Programazioa
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>prk785j56j9ej2wim5p6s74xjbpmm1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43574</id>
      <parentid>43573</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Fakultateko Ikasketa-planak */</comment>
      <origin>43574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13037" sha1="ih3hn5zcesdwdmmsr3hb77y71d4tvj8" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen [1],&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I
Analisia I
Aljebra I
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II
Analisia II
Informatikaren Oinarri Matematikoak
Elektrizitatea eta Elektronika
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III
Zenbakizko Analisia
Informatikaren Metodo Matematikoak
Estatistika
Informatika Teorikoa
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4./5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, Praktikak 3 ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta Praktikak 4 ikasgaian, Sistema Eragileak; Informatika IV Konpilazioa zen, eta Informatika 5, Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak
Konputagailuen Teknologi. Laborat.
Sistema Digitalen Diseinua I
Fisika
Aljebra Lineala
Analisi Matematikoa
Matematika Diskretua
Kalkulua
Oinarrizko Programazioa
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>ih3hn5zcesdwdmmsr3hb77y71d4tvj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43575</id>
      <parentid>43574</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lizentziatura informatikan */</comment>
      <origin>43575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13053" sha1="j3r8bg9vduead5c8m4x97kop5r4bb19" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I
Analisia I
Aljebra I
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II
Analisia II
Informatikaren Oinarri Matematikoak
Elektrizitatea eta Elektronika
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III
Zenbakizko Analisia
Informatikaren Metodo Matematikoak
Estatistika
Informatika Teorikoa
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak
Konputagailuen Teknologi. Laborat.
Sistema Digitalen Diseinua I
Fisika
Aljebra Lineala
Analisi Matematikoa
Matematika Diskretua
Kalkulua
Oinarrizko Programazioa
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>j3r8bg9vduead5c8m4x97kop5r4bb19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43576</id>
      <parentid>43575</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lizentziatura informatikan */</comment>
      <origin>43576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13113" sha1="7s5xi1n6srell44q2vss5ixx1ay1ym3" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak
Konputagailuen Teknologi. Laborat.
Sistema Digitalen Diseinua I
Fisika
Aljebra Lineala
Analisi Matematikoa
Matematika Diskretua
Kalkulua
Oinarrizko Programazioa
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>7s5xi1n6srell44q2vss5ixx1ay1ym3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43577</id>
      <parentid>43576</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13163" sha1="fvc5062jjsz8fdcop1ew8d6jy82mbzz" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknologi. Laborat.&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua I&lt;/br&gt;
Fisika&lt;/br&gt;
Aljebra Lineala&lt;/br&gt;
Analisi Matematikoa&lt;/br&gt;
Matematika Diskretua&lt;/br&gt;
Kalkulua&lt;/br&gt;
Oinarrizko Programazioa&lt;/br&gt;
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I
Sistema Digitalen Diseinua II
Sistema Eragileak
Zenbakizko Konputazioa
Optimizazioa
Probabilitatea eta Estatistika
Programazio Modularra
Fitxategiak eta Datu-baseak
Programazioaren Metodologia
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua
Informatikaren Metodo Matemat.
Datu-baseen Teoria
Algoritmika
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>fvc5062jjsz8fdcop1ew8d6jy82mbzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43578</id>
      <parentid>43577</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13233" sha1="bd63p6dam9c1mcw1bnimsw19ycw7yf3" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknologi. Laborat.&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua I&lt;/br&gt;
Fisika&lt;/br&gt;
Aljebra Lineala&lt;/br&gt;
Analisi Matematikoa&lt;/br&gt;
Matematika Diskretua&lt;/br&gt;
Kalkulua&lt;/br&gt;
Oinarrizko Programazioa&lt;/br&gt;
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua II&lt;/br&gt;
Sistema Eragileak&lt;/br&gt;
Zenbakizko Konputazioa&lt;/br&gt;
Optimizazioa&lt;/br&gt;
Probabilitatea eta Estatistika&lt;/br&gt;
Programazio Modularra&lt;/br&gt;
Fitxategiak eta Datu-baseak&lt;/br&gt;
Programazioaren Metodologia&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II&lt;/br&gt;
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
Datu-baseen Teoria&lt;/br&gt;
Algoritmika&lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>bd63p6dam9c1mcw1bnimsw19ycw7yf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43579</id>
      <parentid>43578</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13241" sha1="j39g04mdx9nbqbg3w8pk8pxjgffq4wo" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknologi. Laborat.&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua I&lt;/br&gt;
Fisika&lt;/br&gt;
Aljebra Lineala&lt;/br&gt;
Analisi Matematikoa&lt;/br&gt;
Matematika Diskretua&lt;/br&gt;
Kalkulua&lt;/br&gt;
Oinarrizko Programazioa&lt;/br&gt;
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua II&lt;/br&gt;
Sistema Eragileak&lt;/br&gt;
Zenbakizko Konputazioa&lt;/br&gt;
Optimizazioa&lt;/br&gt;
Probabilitatea eta Estatistika&lt;/br&gt;
Programazio Modularra&lt;/br&gt;
Fitxategiak eta Datu-baseak&lt;/br&gt;
Programazioaren Metodologia&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak I, II&lt;/br&gt;
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
Datu-baseen Teoria&lt;/br&gt;
Algoritmika&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>j39g04mdx9nbqbg3w8pk8pxjgffq4wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43580</id>
      <parentid>43579</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T09:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13270" sha1="dzcbbjqxhfbf9fw6vboifxgg27llnew" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Makina Lengoaia&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknolog. Oinarriak&lt;/br&gt;
Konputagailuen Teknologi. Laborat.&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua I&lt;/br&gt;
Fisika&lt;/br&gt;
Aljebra Lineala&lt;/br&gt;
Analisi Matematikoa&lt;/br&gt;
Matematika Diskretua&lt;/br&gt;
Kalkulua&lt;/br&gt;
Oinarrizko Programazioa&lt;/br&gt;
Datu-egiturak
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura I&lt;/br&gt;
Sistema Digitalen Diseinua II&lt;/br&gt;
Sistema Eragileak&lt;/br&gt;
Zenbakizko Konputazioa&lt;/br&gt;
Optimizazioa&lt;/br&gt;
Probabilitatea eta Estatistika&lt;/br&gt;
Programazio Modularra&lt;/br&gt;
Fitxategiak eta Datu-baseak&lt;/br&gt;
Programazioaren Metodologia&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak I&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak II
| align=&quot;left&quot; |Konputagailuen Arkitektura II
Informazio-sist. Analisi eta Diseinua&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
Datu-baseen Teoria&lt;/br&gt;
Algoritmika&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>dzcbbjqxhfbf9fw6vboifxgg27llnew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43582</id>
      <parentid>43580</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T10:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */ ingeniaritzako ikasgaien wikipediako artikuluak</comment>
      <origin>43582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13879" sha1="2h58n5v0knn2cx1r79t02hhw9qlj3n7" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]&lt;/br&gt;
[[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]&lt;/br&gt;
[[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]&lt;/br&gt;
[[w:Fisika|Fisika]]&lt;/br&gt;
[[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]&lt;/br&gt;
[[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]&lt;/br&gt;
[[Matematika Diskretua]]&lt;/br&gt;
[[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]]
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]&lt;/br&gt;
Zenbakizko Konputazioa&lt;/br&gt;
[[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]&lt;/br&gt;
[[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]&lt;/br&gt;
[[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak II
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II
[[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
[[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]&lt;/br&gt;
[[w:Algoritmo|Algoritmika]]&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>2h58n5v0knn2cx1r79t02hhw9qlj3n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43583</id>
      <parentid>43582</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T10:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13904" sha1="iruy7pybch6bwrvynaq60ubcpxt35b3" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]&lt;/br&gt;
[[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]&lt;/br&gt;
[[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]&lt;/br&gt;
[[w:Fisika|Fisika]]&lt;/br&gt;
[[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]&lt;/br&gt;
[[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]&lt;/br&gt;
[[Matematika Diskretua]]&lt;/br&gt;
[[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]]
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]&lt;/br&gt;
[[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]&lt;/br&gt;
[[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]&lt;/br&gt;
[[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak II
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II
[[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
[[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]&lt;/br&gt;
[[w:Algoritmo|Algoritmika]]&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*
Datu-Baseen Diseinua*
Hizkuntzaren Prozesamendua*
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*
Robotikaren Oinarriak
Big Data Aplikazioen Garapena
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua
Konputagailu bidezko Ikusmena*
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*
Ahotsaren Prozesamendua
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak
Pertsona-Robot Elkarrekintza
Robotika Probabilistikoa
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia
Espazio-Denbora Datuen Analisia
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>iruy7pybch6bwrvynaq60ubcpxt35b3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43584</id>
      <parentid>43583</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T10:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adimen Artifizialeko Gradua */</comment>
      <origin>43584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13989" sha1="63m30cjno4d5sy2ndqebh83l5dk8ye5" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]&lt;/br&gt;
[[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]&lt;/br&gt;
[[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]&lt;/br&gt;
[[w:Fisika|Fisika]]&lt;/br&gt;
[[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]&lt;/br&gt;
[[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]&lt;/br&gt;
[[Matematika Diskretua]]&lt;/br&gt;
[[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]]
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]&lt;/br&gt;
[[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]&lt;/br&gt;
[[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]&lt;/br&gt;
[[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak II
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II
[[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
[[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]&lt;/br&gt;
[[w:Algoritmo|Algoritmika]]&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak
Konputazio Paraleloko Sistemak
Sistema Eragileak
Sistemen eta Sareen Administrazioa
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*
Sistema Txertatuen Diseinua*
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza
Zientziarako Konputazioa
Konputazio Eredu Abstraktuak
Konputagailu bidezko Grafikoak
Algoritmoen Diseinua
Adimen Artifiziala
Konpilazioa
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II
Datu-baseen Diseinua
Web Sistemak
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.
Softwarearen Kalitatea
Softwarearen Garapen Industriala
Informaz. Kudeaketa Aurreratua
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*&lt;br/&gt;
Datu-Baseen Diseinua*&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendua*&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*&lt;br/&gt;
Robotikaren Oinarriak&lt;br/&gt;
Big Data Aplikazioen Garapena&lt;br/&gt;
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua&lt;br/&gt;
Konputagailu bidezko Ikusmena*&lt;br/&gt;
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:&lt;br/&gt;
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*&lt;br/&gt;
Ahotsaren Prozesamendua&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak&lt;br/&gt;
Pertsona-Robot Elkarrekintza&lt;br/&gt;
Robotika Probabilistikoa&lt;br/&gt;
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia&lt;br/&gt;
Espazio-Denbora Datuen Analisia&lt;br/&gt;
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>63m30cjno4d5sy2ndqebh83l5dk8ye5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43585</id>
      <parentid>43584</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T10:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritzako Gradua */</comment>
      <origin>43585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14099" sha1="elrjfobppjrfvmgi949g9brsy92qi7g" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]&lt;/br&gt;
[[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]&lt;/br&gt;
[[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]&lt;/br&gt;
[[w:Fisika|Fisika]]&lt;/br&gt;
[[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]&lt;/br&gt;
[[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]&lt;/br&gt;
[[Matematika Diskretua]]&lt;/br&gt;
[[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]]
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]&lt;/br&gt;
[[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]&lt;/br&gt;
[[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]&lt;/br&gt;
[[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I&lt;/br&gt;
Konputazio-metodo Abstraktuak II
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II
[[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
[[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]&lt;/br&gt;
[[w:Algoritmo|Algoritmika]]&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak&lt;br/&gt;
Konputazio Paraleloko Sistemak&lt;br/&gt;
Sistema Eragileak&lt;br/&gt;
Sistemen eta Sareen Administrazioa&lt;br/&gt;
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak&lt;br/&gt;
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*&lt;br/&gt;
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*&lt;br/&gt;
Sistema Txertatuen Diseinua*&lt;br/&gt;
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza&lt;br/&gt;
Zientziarako Konputazioa&lt;br/&gt;
Konputazio Eredu Abstraktuak&lt;br/&gt;
Konputagailu bidezko Grafikoak&lt;br/&gt;
Algoritmoen Diseinua&lt;br/&gt;
Adimen Artifiziala&lt;br/&gt;
Konpilazioa&lt;br/&gt;
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II&lt;br/&gt;
Datu-baseen Diseinua&lt;br/&gt;
Web Sistemak&lt;br/&gt;
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.&lt;br/&gt;
Softwarearen Kalitatea&lt;br/&gt;
Softwarearen Garapen Industriala&lt;br/&gt;
Informaz. Kudeaketa Aurreratua&lt;br/&gt;
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*&lt;br/&gt;
Datu-Baseen Diseinua*&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendua*&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*&lt;br/&gt;
Robotikaren Oinarriak&lt;br/&gt;
Big Data Aplikazioen Garapena&lt;br/&gt;
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua&lt;br/&gt;
Konputagailu bidezko Ikusmena*&lt;br/&gt;
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:&lt;br/&gt;
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*&lt;br/&gt;
Ahotsaren Prozesamendua&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak&lt;br/&gt;
Pertsona-Robot Elkarrekintza&lt;br/&gt;
Robotika Probabilistikoa&lt;br/&gt;
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia&lt;br/&gt;
Espazio-Denbora Datuen Analisia&lt;br/&gt;
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>elrjfobppjrfvmgi949g9brsy92qi7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43586</id>
      <parentid>43585</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T11:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informatika Ingeniaritza */</comment>
      <origin>43586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14068" sha1="or5jes1e6bbjlnz63hvegnif5ukw9al" xml:space="preserve">{{Lanean|Agustin Arruabarrena}}
=== Informatika Fakultateko Ikasketa-planak ===
Informatikaren historia nahikoa motza da. Kalkuluarekin erlazionatutako makinak eta gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, gaur egun informatika gisa ezagutzen duguna elektronikaren garapenaren ondorioz 1950etako hamarkadaren hasieran sortutako teknologia da. Zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunea izan zen. Batetik, matematiken &quot;logikaren&quot; adarra (Boole, Turing…) —Computer Science ingelesez—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Oso modu sinplifikatuan, softwarea eta hardwarea. 

Igaro diren 70 urteetan, abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gainean dugun eramangarria eta poltsikoan daramagun telefonoa (eta haietan exekutatzen diren aplikazioak) hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Modu arruntean erabiltzen ditugun tresnak eta aplikazioak ez ziren existitzen duela hamar urte, baina irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko dagoeneko ohikoak diren deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… gure egunerokotasunaren parte dira jadanik.

Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez dago denbora laburrean hain azkar sortzen eta aldatzen den diziplina, eta ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian programatzen bazen mihiztadura-lengoaian (hori irakasten zen lehen mailan), goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, oinarrizko programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita jadanik. 10.000 (10&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) transistore integratzen baziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, bilioitik (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) gora integratzen dira jada superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan.  Gaur unibertsitatean irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari?

== Hasiera ==
Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian, oraindik unibertsitate-ikasketen aitortzarik gabe, &quot;Centro de Informática&quot; izenarekin, Madrileko Instituto de Informática zentroari atxikita. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek berek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. Eta oinarri sendoa jarri zen ekimen aitzindari horrekin.

== Lizentziatura informatikan ==
1976ko martxoan sortu ziren Espainian, legez, lehen hiru fakultateak, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen. Ikasketak moldatu ziren bost urteko Lizentziatura gisa, bi ziklotan banatuta, 3 eta 2 urte. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,&lt;ref&gt;Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]&lt;/ref&gt; baina 1982an egonkortu zen.&lt;ref&gt;Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]&lt;/ref&gt;

Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Informatika I
Programazioa I&lt;/br&gt;
Analisia I&lt;/br&gt;
Aljebra I&lt;/br&gt;
Fisika
| align=&quot;left&quot; |Informatika II&lt;/br&gt;
Analisia II&lt;/br&gt;
Informatikaren Oinarri Matematikoak&lt;/br&gt;
Elektrizitatea eta Elektronika&lt;/br&gt;
Praktikak
| align=&quot;left&quot; |Informatika III&lt;/br&gt;
Zenbakizko Analisia&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matematikoak&lt;/br&gt;
Estatistika&lt;/br&gt;
Informatika Teorikoa&lt;/br&gt;
Praktikak
|}
Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen &quot;neutro&quot; horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen mailan irakasten zena gutxinaka egonkortzen ari bazen ere (kurtso horien oihartzuna garbia da oraindik gaur egungo plangintzan), 4. eta 5. mailetako ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, ''Praktikak 3'' ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta ''Praktikak 4'' ikasgaian, Sistema Eragileak; ''Informatika IV'' Konpilazioa zen, eta ''Informatika 5'', Konputagailu-sareak. Kontabilitatea izeneko ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. Benetan ikasitakoa gehitzen zitzaion izen ofizialari, parentesien artean, ikasleen espedientean.

== Informatika Ingeniaritza ==
1994-1995 ikasturtean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.&lt;ref&gt;Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]&lt;/ref&gt; Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lizentziaturan ere kredituak erabiltzen ziren ikasgaien tamaina adierazteko, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak).

Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''1. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''2. maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]&lt;/br&gt;
[[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]&lt;/br&gt;
[[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]&lt;/br&gt;
[[w:Fisika|Fisika]]&lt;/br&gt;
[[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]&lt;/br&gt;
[[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]&lt;/br&gt;
[[Matematika Diskretua]]&lt;/br&gt;
[[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]]
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]&lt;/br&gt;
[[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]&lt;/br&gt;
[[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]&lt;/br&gt;
[[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]&lt;/br&gt;
[[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]&lt;/br&gt;
[[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]&lt;/br&gt;
[[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I eta II
| align=&quot;left&quot; |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II
[[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]&lt;/br&gt;
Informatikaren Metodo Matemat.&lt;/br&gt;
[[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]&lt;/br&gt;
[[w:Algoritmo|Algoritmika]]&lt;/br&gt;
- &lt;/br&gt;
Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako)
|}
Aurreko taularekin alderatuta, askoz garbiagoa da zer ikasi behar den, eta nabarmena da edukien eguneratzea (nahiz, eta aipatu dugun moduan, gai aurreratu asko sartuta zeuden lizentziaturan, batez ere 2. zikloan, izen &quot;zaharkituen&quot; barruan). 

Ingeniaritza bihurtzeak beste berritasun bat ekarri zuen: Karrera Amaierako Proiektuak. 15 kreditukoak ziren, pisuzkoak (lauhileko ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak ziren). 

2000-2001 ikasturtean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. 

Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002 ikasturtean aldaketa batzuk egin ziren ingeniaritzako ikasketa-planean. Ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen.

== Informatika Ingeniaritzako Gradua ==
2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, unibertsitateko titulazio guztiak aldatu ziren: ikasketa guztiak, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.&lt;ref&gt;Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]&lt;/ref&gt; Aldaketa horretan ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. 

Hasieran hiru gradu desberdin definitu baziren ere (gai komun askorekin), azkenean gradu bakar batean bildu ziren. Dena den, hiru espezialitate edo aipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar zuten 3. mailan. Formazioa osatzen zen laugarren urtean hainbat hautazko gaiekin. 

Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''Konputagailuen Ingeniaritza'''
! align=&quot;left&quot; |'''Konputazioa'''
! align=&quot;left&quot; |'''Software Ingeniaritza'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Errendim. Handiko Prozesadoreak&lt;br/&gt;
Konputazio Paraleloko Sistemak&lt;br/&gt;
Sistema Eragileak&lt;br/&gt;
Sistemen eta Sareen Administrazioa&lt;br/&gt;
Sare Teknologiak eta Azpiegiturak&lt;br/&gt;
Sist. Digitalen Disein. eta Eraikuntza*&lt;br/&gt;
Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*&lt;br/&gt;
Sistema Txertatuen Diseinua*&lt;br/&gt;
| align=&quot;left&quot; |Datu Meatzaritza&lt;br/&gt;
Zientziarako Konputazioa&lt;br/&gt;
Konputazio Eredu Abstraktuak&lt;br/&gt;
Konputagailu bidezko Grafikoak&lt;br/&gt;
Algoritmoen Diseinua&lt;br/&gt;
Adimen Artifiziala&lt;br/&gt;
Konpilazioa&lt;br/&gt;
Bistaratzea eta Ingurune Birtualak
| align=&quot;left&quot; |Software Ingeniaritza II&lt;br/&gt;
Datu-baseen Diseinua&lt;br/&gt;
Web Sistemak&lt;br/&gt;
Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.&lt;br/&gt;
Softwarearen Kalitatea&lt;br/&gt;
Softwarearen Garapen Industriala&lt;br/&gt;
Informaz. Kudeaketa Aurreratua&lt;br/&gt;
Softw. Garatzeko Tresna Aurreratuak
|}
Baina aldaketak egin dira dagoeneko, batez ere Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez): Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. 

4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratu asko lantzen dira, eta aldaketa asko egin dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Programazio Funtzionala, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar.

== Masterrak ==
Master mailako ikastaroak ez dira berriak unibertsitatean. Esaterako, 1991 eta 1992 ikasturteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen Informatika Fakultatean. Baina asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean).

Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Esaterako, garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere. 2025-2026 ikasturtean, lau Master hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu-meatzaritza eta adimen artifiziala arloan.

== Adimen Artifizialeko Gradua ==
Baina informatikaren garapenaren abiadura ez da moteltzen. Jakintza-arloak garatzen dira, berriak sortzen dira, beste batzuk difuminatzen dira… Zaila da guztietan presentzia indartsua izatea. Hala, hausnarketa-prozesu baten ondoren, non hainbat aukera analizatu ziren, Fakultateak erabaki zuen beste gradu bat eskaintzea, Adimen Artifiziala. Gradua abian dago 2020-2021 ikasturtetik. Lehen bi mailetan ikasgai batzuk partekatzen dira Informatika Ingeniaritzako graduarekin, eta gainerakoetan arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da. 

Informazio osoa eta zehatza Fakultateko webgunea eskura daiteke,&lt;ref&gt;Fakultateko web-orria:  [https://www.ehu.eus/eu/web/graduak/informatika-ingeniaritzako-gradua/kredituak-eta-irakasgaiak Informatika Ingeniaritzako Gradua - Kreditu eta irakasgaiak ikasturteka - Graduak - EHU]&lt;/ref&gt; baina 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira hurrengo taulan, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa duten ikasgaiak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira).&lt;ref&gt;Adimen Artifizialeko Gradua (BOE) [https://www.boe.es/boe/dias/2021/07/23/pdfs/BOE-A-2021-12399.pdf Disposición 12399 del BOE núm. 175 de 2021]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! align=&quot;left&quot; |'''3.maila'''
! align=&quot;left&quot; |'''4. maila'''
|-
| align=&quot;left&quot; |Bilaketa Heuristikoak*&lt;br/&gt;
Datu-Baseen Diseinua*&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendua*&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak*&lt;br/&gt;
Robotikaren Oinarriak&lt;br/&gt;
Big Data Aplikazioen Garapena&lt;br/&gt;
Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak&lt;br/&gt;
Ikaskuntza Automatiko Aurreratua&lt;br/&gt;
Konputagailu bidezko Ikusmena*&lt;br/&gt;
Testu-datuen Meatzaritza
| align=&quot;left&quot; |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:&lt;br/&gt;
Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*&lt;br/&gt;
Ahotsaren Prozesamendua&lt;br/&gt;
Hizkuntzaren Prozesamendurako Teknika Aurreratuak&lt;br/&gt;
Pertsona-Robot Elkarrekintza&lt;br/&gt;
Robotika Probabilistikoa&lt;br/&gt;
Datu Biomediko eta Fisiologikoen Analisia&lt;br/&gt;
Espazio-Denbora Datuen Analisia&lt;br/&gt;
Robotika Soziala
…
|}

== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}</text>
      <sha1>or5jes1e6bbjlnz63hvegnif5ukw9al</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>