Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 3736 43654 43340 2026-07-08T08:08:33Z Izasala 2535 /* Ibilbideak */ 43654 wikitext text/x-wiki {{banner}} {{hiri infotaula}} '''Beasain''' [[Euskal Herriko bidaia-gida|Euskal Herriko]] udalerri bat da, [[w:Gipuzkoa|Gipuzkoako]] hegoaldekoa. {{datu praktikoak/biztanleria}} biztanle ditu. == Ezagutu == Beasain, Gipuzkoako lurraldearen barruan kokatuta dagoen udalerria da. Hiriburutik, Donostiatik, 42 kilometrora dago, Oria ibaiaren arroan. Pirinioen mendebaldeko amaieran, Beasain eta Galea lurmuturraren artean kokatutako Bizkaiko Erdiko Sinklinalaren barruan alegia. Hiriguneak 159,2 m-ko altuera du itsas mailarekiko. Herria 500 eta 800 metro arteko altuerak dituzten mediez inguraturik dago. Hauexek dira garrantzitsuenak: Murumendi, Usurbe, Pagobakar,Zormendi, Mallutz, Urresparatz, Murutxiki, Portamosegi, Txoritegi, Atxabal, Ekoneta eta Zarate. Beasainek, 29,9 Km2ko hedadura du eta kokapen geografikoa: Latidudea 43º 03" 12" I, Longitudea 2 º 14" 16" M. Sare hidrografikoa ibai eta erreka desberdinez osatuta dago, nagusiena Oria ibaia duela. Oria ibaiak Beasain zeharkatzean erreka eta errekatxo desberdinen urak jasotzen ditu: Eztanda, Arriaran, Larrebarrena, Muruerreka, Igartetxeerreka, Basakaitz, Mariarats, Ezkierdierreka, Arkabe, Pasazabal, Zagaitzerreka eta Agauntza ibaia. Urola aldera, Ibaieder erreka dago eta baita ondorengo errekatxo hauek ere: Errekahaundi, Otoerreka, Erroitz-erreka, Sustatxoerreka eta Eulaerreka. === Mugak === Iparrraldera, Beizama eta Azpeitia ditu mugakidetzat; hegoaldera, Lazkao, Olaberria eta Idiazabal; Ekialdera, Ordizia, Itsasondo eta Saiatz (Bidegoian) eta Mendebaldera, Ormaiztegi eta Ezkio-Itsaso. Berrogeitamar mugarri baino gehiago ditu bere inguramenean baina horietatik, bi ospetsuak dira, bakoitza lau herri desberdinen mugatzaile izateagatik "Aratz-Matxinbentako mugarrie" Azpeitia, Beasain, Ezkio eta Itaso Udalerriak elkartzen dituena eta "Domingoko mugarrie" Beasain, Beizama, Saiatz (Bidegoian) eta Itsasondo elkartzen dituena. === Komunikazioak === Kokapen geografiko berezia izateak, komunikazioen arloan paper garrantzitsua jokatzea ekarri dio Beasaini. Gainera, Beasainek izan duen industri arloko garrantziari esker, auzo-herrialdeekin eta beste herrialde batzuekin ere, oso harreman garrantzitsuak ditu. Gaur egun, Madril-Irun-Paris burdinbideak zeharkatzen du eta era berean errepidezko komunikazioen gurutzagune garrantzitsua da (N-1 Madril-Irun Errepide Nagusia, Beasain-Durango, Beasain-Iruñea, etab.). Landaretza, klima epel-hezeari dagozkion ezaugarrietakoa da; urte osoan zehar dituen tenperatura bareak eta prezipitazio etengabeak direla bide. === Ondarea === * Herrigunea * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Igartzako_Monumentu_Multzoa Igartzako Monumentu Multzoa] * Astigarreta * Gudugarreta * Beasainmendi * Garin * Matxinbenta * Arriaran == Zer ikusi == == Zer egin? == == Ibilbideak == * Beasain - Usurbe * Beasain - Usurbe - Murumendi * Beasain - Usurbe - Murumendi 2 * Beasain - Lazkao * Beasain - Mirandaola * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasain-Ikaztegieta|Beasain-Ikaztegieta]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasainmendi zirkularra|Beasainmendi zirkularra]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasain - Arastortze|Beasain- Arastortze]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Murumendiko Dama|Murumendiko dama]] == Non jan == === Erretegiak === * [http://www.kattalin.com/ Kattalin] * Urkiola * [http://www.pollosprint.com/index.php?i=eu Pollo Sprint] === Jatetxeak === * Andra Mari * Artzai-Enea * Guregas taberna-jatetxea * Beasaingo Batzokia * Irizar Etxea taberna === Tabernak eta bestelakoak === [https://www.beasain.eus/non-jan-beasain Udalaren gida] ==Lo egin == * Dolarea**** * Beasain Hotela** * Igartza Hotela* * Salbatore* ==Zer ikusi ondoren == ==Ikus, gainera == * [[Euskal Herriko bidaia-gida]] ==Kanpo estekak == * [[w:Beasain|Beasain]] Wikipedian * [https://beasain.eus/ Beasaingo Udalaren Webgunea] [[Kategoria:Udalerriak]] is36r4nheow1frcqabux6zlxkddxy49 43655 43654 2026-07-08T08:10:18Z Izasala 2535 /* Non jan */ 43655 wikitext text/x-wiki {{banner}} {{hiri infotaula}} '''Beasain''' [[Euskal Herriko bidaia-gida|Euskal Herriko]] udalerri bat da, [[w:Gipuzkoa|Gipuzkoako]] hegoaldekoa. {{datu praktikoak/biztanleria}} biztanle ditu. == Ezagutu == Beasain, Gipuzkoako lurraldearen barruan kokatuta dagoen udalerria da. Hiriburutik, Donostiatik, 42 kilometrora dago, Oria ibaiaren arroan. Pirinioen mendebaldeko amaieran, Beasain eta Galea lurmuturraren artean kokatutako Bizkaiko Erdiko Sinklinalaren barruan alegia. Hiriguneak 159,2 m-ko altuera du itsas mailarekiko. Herria 500 eta 800 metro arteko altuerak dituzten mediez inguraturik dago. Hauexek dira garrantzitsuenak: Murumendi, Usurbe, Pagobakar,Zormendi, Mallutz, Urresparatz, Murutxiki, Portamosegi, Txoritegi, Atxabal, Ekoneta eta Zarate. Beasainek, 29,9 Km2ko hedadura du eta kokapen geografikoa: Latidudea 43º 03" 12" I, Longitudea 2 º 14" 16" M. Sare hidrografikoa ibai eta erreka desberdinez osatuta dago, nagusiena Oria ibaia duela. Oria ibaiak Beasain zeharkatzean erreka eta errekatxo desberdinen urak jasotzen ditu: Eztanda, Arriaran, Larrebarrena, Muruerreka, Igartetxeerreka, Basakaitz, Mariarats, Ezkierdierreka, Arkabe, Pasazabal, Zagaitzerreka eta Agauntza ibaia. Urola aldera, Ibaieder erreka dago eta baita ondorengo errekatxo hauek ere: Errekahaundi, Otoerreka, Erroitz-erreka, Sustatxoerreka eta Eulaerreka. === Mugak === Iparrraldera, Beizama eta Azpeitia ditu mugakidetzat; hegoaldera, Lazkao, Olaberria eta Idiazabal; Ekialdera, Ordizia, Itsasondo eta Saiatz (Bidegoian) eta Mendebaldera, Ormaiztegi eta Ezkio-Itsaso. Berrogeitamar mugarri baino gehiago ditu bere inguramenean baina horietatik, bi ospetsuak dira, bakoitza lau herri desberdinen mugatzaile izateagatik "Aratz-Matxinbentako mugarrie" Azpeitia, Beasain, Ezkio eta Itaso Udalerriak elkartzen dituena eta "Domingoko mugarrie" Beasain, Beizama, Saiatz (Bidegoian) eta Itsasondo elkartzen dituena. === Komunikazioak === Kokapen geografiko berezia izateak, komunikazioen arloan paper garrantzitsua jokatzea ekarri dio Beasaini. Gainera, Beasainek izan duen industri arloko garrantziari esker, auzo-herrialdeekin eta beste herrialde batzuekin ere, oso harreman garrantzitsuak ditu. Gaur egun, Madril-Irun-Paris burdinbideak zeharkatzen du eta era berean errepidezko komunikazioen gurutzagune garrantzitsua da (N-1 Madril-Irun Errepide Nagusia, Beasain-Durango, Beasain-Iruñea, etab.). Landaretza, klima epel-hezeari dagozkion ezaugarrietakoa da; urte osoan zehar dituen tenperatura bareak eta prezipitazio etengabeak direla bide. === Ondarea === * Herrigunea * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Igartzako_Monumentu_Multzoa Igartzako Monumentu Multzoa] * Astigarreta * Gudugarreta * Beasainmendi * Garin * Matxinbenta * Arriaran == Zer ikusi == == Zer egin? == == Ibilbideak == * Beasain - Usurbe * Beasain - Usurbe - Murumendi * Beasain - Usurbe - Murumendi 2 * Beasain - Lazkao * Beasain - Mirandaola * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasain-Ikaztegieta|Beasain-Ikaztegieta]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasainmendi zirkularra|Beasainmendi zirkularra]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Beasain - Arastortze|Beasain- Arastortze]] * [[Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Murumendiko Dama|Murumendiko dama]] == Non jan == === Erretegiak === * [http://www.kattalin.com/ Kattalin] * [https://www.asadorurkiola.com/eus/ Urkiola] * [http://www.pollosprint.com/index.php?i=eu Pollo Sprint] === Jatetxeak === * Andra Mari * Artzai-Enea * Guregas taberna-jatetxea * Beasaingo Batzokia * Irizar Etxea taberna === Tabernak eta bestelakoak === [https://www.beasain.eus/non-jan-beasain Udalaren gida] ==Lo egin == * Dolarea**** * Beasain Hotela** * Igartza Hotela* * Salbatore* ==Zer ikusi ondoren == ==Ikus, gainera == * [[Euskal Herriko bidaia-gida]] ==Kanpo estekak == * [[w:Beasain|Beasain]] Wikipedian * [https://beasain.eus/ Beasaingo Udalaren Webgunea] [[Kategoria:Udalerriak]] c54ib5ltbixe522iu170o7ys8embo7h 0 7270 43644 43640 2026-07-07T16:48:37Z Rosa Arruabarrena 2687 43644 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' [[Fitxategi:Database models.jpg|thumb|300x300px|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[File:DBereduenEboluzioa.png|thumb|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplika[[w:JDBC|konektibitateari]]zioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} qgsals6z6248q5jshu38j974pb8ywqv 43645 43644 2026-07-07T19:24:19Z Ksarasola 1603 irudia kentzea 43645 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' [[File:DBereduenEboluzioa.png|250px|Right|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplika[[w:JDBC|konektibitateari]]zioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} shh799l2uc07b14cidld2tdqzil7iws 43646 43645 2026-07-07T19:25:32Z Ksarasola 1603 irudiaren tamaina 43646 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' [[File:DBereduenEboluzioa.png|300px|right|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplika[[w:JDBC|konektibitateari]]zioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} q5276s3fw6y0mt0w3dcfgcxowmbag7c 43647 43646 2026-07-07T19:26:11Z Ksarasola 1603 43647 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' [[File:DBereduenEboluzioa.png|450px|right|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplika[[w:JDBC|konektibitateari]]zioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} s7ulsgywgi6gx9e1k5c872f99m03t8j 43650 43647 2026-07-08T06:35:21Z Rosa Arruabarrena 2687 43650 wikitext text/x-wiki '''Datu-base Erlazionalak (DBE)''' [[File:DBereduenEboluzioa.png|450px|right|thumb|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta, Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen industriala eta estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]] (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten '''transakzioen kudeaketa''' funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplika[[w:JDBC|konektibitateari]]zioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> == Garrantzia eta etorkizuna == 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} kzibcx8bkzqjs0v5gzlceo8095wkjvn 0 7287 43648 43329 2026-07-08T06:20:33Z Izasala 2535 43648 wikitext text/x-wiki {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasain Arastortzeko gaina.png |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Lazkaomendi, Arastortzeko gaina, Lazkao, Beasain |distantzia = 20 km. 4 ordu. |ingurunea = Ataun |abiapuntua = Beasain |nondik hartua = https://tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/266-15-ibilbidea-eus }} '''Goierriko paisaia-ikuspegi zabala ikusteko aukera ematen duen ibilbidea, Lazkao Txikiren jaiolekutik pasatzen da.''' == Ibilbidea == Ibilbidea Beasaingo(Gipuzkoa) Senpere auzoan hasten da. CAF enpresako pabiloiak ezkerrean utzita, pistan gora egingo dugu San Isidro etxalderaino. Handik aurrera, Goierri Eskola zeharkatuko dugu, Ordiziatik datorren errepidearekin bat eginez, eta igoerari jarraituz Oiangu parkera iritsiko gara. Oiangu parkeko eremutik, ekialderantz joko dugu, parkea zeharkatuz, baserri batera iritsi arte. Puntu horretan pistak ezkerrera egiten du, baina guk eskuinera hartuko dugu, bide estu batetik, Lazkaomendiko pista asfaltatura ateratzeko. Pista asfaltatura iritsita, eskuinera egingo dugu, hegoalderantz. Baserri batzuk igaro ondoren, Lartxiki eskola zaharrera iritsiko gara, Lazkaomendi inguruan. Lartxiki ingurua geldialdi ezin hobe da Goierriko bista panoramiko zabalekin. Ipar-ekialdean Aralar mendilerroa nabarmentzen da, Txindoki (Larrunarri) tontorrarekin; ekialderago Aizkorri mendilerroa ikus daiteke, eta mendebalderantz Ernio, Izarraitz, Murumendi eta Usurbe mendiak. Hemendik aurrera, igoera leunean jarraituko dugu Abali baserriak kokatzen diren auzuneraino, Iramendi mendiaren magalean. Auzune horretantxe jaio zen Lazkao Txiki, 1926ko irailaren 15ean, Abalinzar baserrian, Lazkaoko baserririk goienean. Handik aurrera, aurrez aurre jarraituz eta mendi hori ezkerretik inguratuz, Amundarain baserrira iritsiko gara. Ondoren, ezkerrerantz joko dugu, pixkanaka igotzen, eta Ardiburu eta Astobizkarra muinoak eskuinean utzi ondoren, Lasarteko lepora helduko gara. Puntu honetan pista utzi eta eskuinerantz hartuko dugu. Aurrera jarraituz eta igoera arin batean, Aizkoate mendiaren oineraino iritsiko gara. Bertan pistak ezkerrera egiten du; guk, ordea, mendiaren magaletik jarraituko dugu, Troskaeta izeneko haitzulo ospetsuaren azpiko aldetik igaroz, Amestiko lepora iritsi arte (537 m). Beti goiko pistatik jarraitu behar da, basoa amaitu arte, eta handik maldan gora egingo dugu punturik garaienera, Arastortzeko gaina tontorrera (830 m). Itzuleran, berriz ere Lasarteko Lepora jaitsiko gara. Han ezkerretara Ataungo San Martin auzorantz doan pista hartuko dugu. Auzora iritsi aurretik, eskuinerantz doan pistatik joango gara Sukia baserrira. Handik aurrera, pista bera jarraituz jaitsiera maldatsuan Lazkaora iritsiko gara, San Joan Ebanjelista ermitatik, Zubi-Erreka industrialdetik eta Agauntza ibaiaren gainetik igaroz. Herria zeharkatu ondoren, Ariztiandi futbol zelaitik eta Ugartemenditik pasata, Beasainen amaituko dugu ibilbidea. ==Erreferentziak== * [https://tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/266-15-ibilbidea-eus Aizkorriko bira web gunea] po6o94lbz8yxf2nj0jjg1kjh8n577ks 0 7288 43649 43341 2026-07-08T06:32:19Z Izasala 2535 43649 wikitext text/x-wiki {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasainmendi zirkularra.svg |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Loinaz Auzoa, Bidegain, Beasainmendi auzoa, Agorta |distantzia = 11km 3 ordu |ingurunea = Beasainmendi |abiapuntua = Beasaingo Loinazko San Martin plaza |nondik hartua = https://goiberri.eus/2022/09/19/beasainmendiko-bira/ }} '''Ibilbide klasiko bat da Beasaingo herrigunea Agortarekin lotzen duen zirkularra. Herriguneko hasierako zatia baserri bide eta garai bateko herri bideekin uztartzen ditu, Goierriren ikuspegi ederrak erakutsiz.''' == Ibilbidea == Loinazko San Martin plazatik (159 m.) hasten da ibilbidea, eta lehen jomuga Loinazko ermitara iristea da (210 m.). Horretarako herrigunea zeharkatu behar dugu. Oriamendi kaletik Loinazko San Martinen basilikara doan bidea hartuko dugu, bidea utzi eta ezkerretara eginez iristen da Loinazko ermitara, hogei bat minutuan. Loinazko ermita eta basilika, ondare izendatutako bi tenplu erlijioso topatuko ditugu ibilbide honetatik gertu. Batetik, Loinazko Amaren ermita, bere lehen aipamena 1565koa da, eta bestetik, Loinazko San Martinen basilika, XIX. mendean eraikia Gipuzkoako Batzar Nagusien aginduz. Loinazko ermitaren ataria bisitatu ondoren, atzera baserri bidea hartu, eta ordu erdiko igoera dago Artxisain-Mendizabal baserrira (400 m.) iritsi aurretik. Tartean, Amunabarrogoikoa, Arantzamendi, Aranburuazpikoa eta Aranburugaraikoa baserriak topatuko ditugu. Asfaltozko bidea Mendizabalen bukatzen da, eta metro batzuk aurrera eginez, bidegurutze batera iristen da. Ibilbide luzeago egin daiteke puntu honetan ezkerretara jota, Lupezketa eta Biruin aldera, ibilbide laburragoa egin nahi bada ordea eskubitara, Bidegain lepoa igoko gara. Bigarren hori da deskribatzen dena. Beti ere goranzko joera duen bide erosoari jarraitu behar zaio. Herribidea bidezidor bihurtzen da tarteetan, eta pinua nagusitzen den paraje horietan pagadi batzuk ere tartekatzen dira. Usurbeko antena eskubitara ageri dela, ordu eta erdi inguru behar da Bidegainera iristeko (610 m.). Tentsio handiko kableak ageri dira bertan. '''Agortako plazatik Beasaina''' Bidegainetik Agortara joateko eskubitara egin daitekeen arren, ezkerrera egingo dugu bistak ikuskatzeko, segituan eskubira dagoen bidezidor estua hartu, pinudi batean gora egin eta gainera iristean Arriarango urtegia, Astigarreta, Garin eta Mandubia ikusten dira eta Murumendi aldera doan bidearekin topo egingo dugu. Eskubira beharantz eginez, hamar minutuan Agortara (622 m.) iristen da. Puntu honetan ibilbidea jarraitu aurretik Usurbe mendira igotzeko aukera dago errepidetik gora joanez edo errepide ondotik ateratzen den bidezidorra hartuz. Usurbetik Agortara bueltatuz, Beasaina jaisteko bi aukera ditugu: errepidetik jaitsi gaitezke Erauskin auzoraino, bertan ezkerrera dagoen bidetik Andre Mariaren Jasokundearen elizara iritsiz; edo Agortan Usurbera doan errepidetik eskuinera doan bidea hartu eta Korta eta Otaño baserrien ondotik pasa, eta Olazar baserrira iritsi aurretik irekitzen den bidezidorretik ibilbidearen hasierako puntura iritsi. ==Erreferentziak== *[https://goiberri.eus/2022/09/19/beasainmendiko-bira/ Goiberri] * [https://tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/266-15-ibilbidea-eus Aizkorriko bira web gunea] 20v6yph0sahej0owoz29q3i5uyirdvl 43651 43649 2026-07-08T06:36:10Z Izasala 2535 43651 wikitext text/x-wiki {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasainmendi zirkularra.svg |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Loinatz Auzoa, Bidegain, Beasainmendi auzoa, Agorta |distantzia = 11km 3 ordu |ingurunea = Beasainmendi |abiapuntua = Beasaingo Loinazko San Martin plaza |nondik hartua = https://goiberri.eus/2022/09/19/beasainmendiko-bira/ }} '''Ibilbide klasiko bat da Beasaingo herrigunea Agortarekin lotzen duen zirkularra. Herriguneko hasierako zatia baserri bide eta garai bateko herri bideekin uztartzen ditu, Goierriren ikuspegi ederrak erakutsiz.''' == Ibilbidea == Loinazko San Martin plazatik (159 m.) hasten da ibilbidea, eta lehen jomuga Loinazko ermitara iristea da (210 m.). Horretarako herrigunea zeharkatu behar dugu. Oriamendi kaletik Loinazko San Martinen basilikara doan bidea hartuko dugu, bidea utzi eta ezkerretara eginez iristen da Loinazko ermitara, hogei bat minutuan. Loinazko ermita eta basilika, ondare izendatutako bi tenplu erlijioso topatuko ditugu ibilbide honetatik gertu. Batetik, Loinazko Amaren ermita, bere lehen aipamena 1565koa da, eta bestetik, Loinazko San Martinen basilika, XIX. mendean eraikia Gipuzkoako Batzar Nagusien aginduz. Loinazko ermitaren ataria bisitatu ondoren, atzera baserri bidea hartu, eta ordu erdiko igoera dago Artxisain-Mendizabal baserrira (400 m.) iritsi aurretik. Tartean, Amunabarrogoikoa, Arantzamendi, Aranburuazpikoa eta Aranburugaraikoa baserriak topatuko ditugu. Asfaltozko bidea Mendizabalen bukatzen da, eta metro batzuk aurrera eginez, bidegurutze batera iristen da. Ibilbide luzeago egin daiteke puntu honetan ezkerretara jota, Lupezketa eta Biruin aldera, ibilbide laburragoa egin nahi bada ordea eskubitara, Bidegain lepoa igoko gara. Bigarren hori da deskribatzen dena. Beti ere goranzko joera duen bide erosoari jarraitu behar zaio. Herribidea bidezidor bihurtzen da tarteetan, eta pinua nagusitzen den paraje horietan pagadi batzuk ere tartekatzen dira. Usurbeko antena eskubitara ageri dela, ordu eta erdi inguru behar da Bidegainera iristeko (610 m.). Tentsio handiko kableak ageri dira bertan. '''Agortako plazatik Beasaina''' Bidegainetik Agortara joateko eskubitara egin daitekeen arren, ezkerrera egingo dugu bistak ikuskatzeko, segituan eskubira dagoen bidezidor estua hartu, pinudi batean gora egin eta gainera iristean Arriarango urtegia, Astigarreta, Garin eta Mandubia ikusten dira eta Murumendi aldera doan bidearekin topo egingo dugu. Eskubira beharantz eginez, hamar minutuan Agortara (622 m.) iristen da. Puntu honetan ibilbidea jarraitu aurretik Usurbe mendira igotzeko aukera dago errepidetik gora joanez edo errepide ondotik ateratzen den bidezidorra hartuz. Usurbetik Agortara bueltatuz, Beasaina jaisteko bi aukera ditugu: errepidetik jaitsi gaitezke Erauskin auzoraino, bertan ezkerrera dagoen bidetik Andre Mariaren Jasokundearen elizara iritsiz; edo Agortan Usurbera doan errepidetik eskuinera doan bidea hartu eta Korta eta Otaño baserrien ondotik pasa, eta Olazar baserrira iritsi aurretik irekitzen den bidezidorretik ibilbidearen hasierako puntura iritsi. ==Erreferentziak== *[https://goiberri.eus/2022/09/19/beasainmendiko-bira/ Goiberri] * [https://tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/266-15-ibilbidea-eus Aizkorriko bira web gunea] 49wvcdt0pvx05amoogizd71j1lvzxrm 0 7315 43652 2026-07-08T07:56:10Z Izasala 2535 Orria sortu da. Edukia: {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasain Murumendi Ikaztegieta.svg |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Murumendi, Santa Marina, Aldaba, Ikaztegieta |distantzia = 22km 5 ordu 15min |ingurunea = Murumendiko mendilerroa |abiapuntua = Beasain |nondik hartua = https://www.tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/257-24-ibilbidea-eus }} '''Beasaindik abiatu, eta behin Domikoko mugarria igarota, Done... 43652 wikitext text/x-wiki {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasain Murumendi Ikaztegieta.svg |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Murumendi, Santa Marina, Aldaba, Ikaztegieta |distantzia = 22km 5 ordu 15min |ingurunea = Murumendiko mendilerroa |abiapuntua = Beasain |nondik hartua = https://www.tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/257-24-ibilbidea-eus }} '''Beasaindik abiatu, eta behin Domikoko mugarria igarota, Done Jakue bidearen kontrako norabidea hartzen du ibilbide honek, Argisaingo Santa Marina auzoraino.''' '''<ref>[https://www.tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/257-24-ibilbidea-eus Aizkorri mendizale kluba]</ref> == Ibilbidea == Beasaingo (Gipuzkoa) Andre Mariaren Jasokundearen elizaren atzealdetik Sagastigutia parkean sartuko gara Erauskin auzora iritsi arte, bertan gorantz doan errepidea hartu eta Agortako lepora (626 m) iritsiko gara. Gorantz jarraituko dugu eskuineko bidetik, Murumendi mendiaren oinarrian dagoen mendi-lepora iritsi arte (859 m). Murumendi inguratzen duen bidezidorretik jarraituko dugu, eta basoa jaisten hasiko gara. Behealdera iristean, pista batetik jarraituko dugu bidegurutze batera iritsi arte. Bertan dago Domikoko mugarria; puntu horretan bat egiten dute Beasain, Ordizia eta Itsasondoko udal-mugek. Mugarria igaro ondoren, eskuinetik jarraituko dugu. Pistak beherantz egiten du, malda leunean. Eskuinetara beherantz doan pista hartu eta baserri bateraino iristen gara. Baserriaren parean, eskuinera egingo dugu, eta aurrerago bidezidor bihurtzen den goiko pistatik jarraituko dugu. Larrañagagoikoa baserritik Albiztur udalerriko Argisaingo Santa Marina auzora eramango gaituen linea elektriko baten zutoinei jarraituko diegu. Ibilbidearekin jarraitzeko, elizatik abiatu eta errepidetik Intxurre mendiaren norabidean joango gara, haren oinera iritsi arte. Ondoren, mendiaren ekialdeko magala inguratuz, Lopetegi baserriaren ondotik igaroko gara, eta Aldabara eramango gaituen pistatik aurrera egingo dugu. Tolosako udalerriko auzo hau kokaleku paregabean dago, eta bertan dago San Migel Goiaingeruaren eliza. Esaten da haren erretaula zaharrenetako bat dela; izan ere, ohiko erretaularen ordez, Aralar mendilerroaren ikuspegi zoragarria eskaintzen duen leiho handi bat du. Aldabatik errepidea hartu eta Arizmendi auzora iristean, mendiaren bizkarretik behera doan pista hartuko dugu Ikaztegitako Zubiaurre jatetxera iritsi arte. Oria ibaiaren parera iristean, oinezkoentzako pasabidea zeharkatu, eta tren geltokiraino iritsiko gara. Bertan, ibilbideari amaiera emango diogu, Beasaina itzultzeko trena hartuz. ==Erreferentziak== <references /> [[Kategoria:Ibilbideak]] 7ym9zvf6827vd8uihbzkq2czwihim84 43653 43652 2026-07-08T08:06:44Z Izasala 2535 43653 wikitext text/x-wiki {{ibilbidea |irudia = |mapa = Beasain Murumendi Ikaztegieta.svg |herrialdea = {{herrialdea|Gipuzkoa}} |zailtasuna = Erraza |lekuak = Beasain, Murumendi, Santa Marina, Aldaba, Ikaztegieta |distantzia = 22km 5 ordu 15min |ingurunea = Murumendiko mendilerroa |abiapuntua = Beasain |nondik hartua = https://www.tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/257-24-ibilbidea-eus }} '''Beasaindik abiatu, eta behin Domikoko mugarria igarota, Done Jakue bidearen kontrako norabidea hartzen du ibilbide honek, Argisaingo Santa Marina auzoraino.''' '''<ref>[https://www.tomasaizkorrikobira.com/tomas-salazar-eus-2/tomas-salazar-mendi-ibilbideak/257-24-ibilbidea-eus Aizkorri mendizale kluba]</ref> == Ibilbidea == Beasaingo (Gipuzkoa) Andre Mariaren Jasokundearen elizaren atzealdetik Sagastigutia parkean sartuko gara Erauskin auzora iritsi arte, bertan gorantz doan errepidea hartu eta Agortako lepora (626 m) iritsiko gara. Gorantz jarraituko dugu eskuineko bidetik, Murumendi mendiaren oinarrian dagoen mendi-lepora iritsi arte (859 m). Murumendi inguratzen duen bidezidorretik jarraituko dugu, eta basoa jaisten hasiko gara. Behealdera iristean, pista batetik jarraituko dugu bidegurutze batera iritsi arte. Bertan dago Domikoko mugarria; puntu horretan bat egiten dute Beasain, Ordizia eta Itsasondoko udal-mugek. Mugarria igaro ondoren, eskuinetik jarraituko dugu. Pistak beherantz egiten du, malda leunean. Eskuinetara beherantz doan pista hartu eta baserri bateraino iristen gara. Baserriaren parean, eskuinera egingo dugu, eta aurrerago bidezidor bihurtzen den goiko pistatik jarraituko dugu. Larrañagagoikoa baserritik Albiztur udalerriko Argisaingo Santa Marina auzora eramango gaituen linea elektriko baten zutoinei jarraituko diegu. Ibilbidearekin jarraitzeko, elizatik abiatu eta errepidetik Intxurre mendiaren norabidean joango gara, haren oinera iritsi arte. Ondoren, mendiaren ekialdeko magala inguratuz, Lopetegi baserriaren ondotik igaroko gara, eta Aldabara eramango gaituen pistatik aurrera egingo dugu. Tolosako udalerriko auzo hau kokaleku paregabean dago, eta bertan dago San Migel Goiaingeruaren eliza. Esaten da haren erretaula zaharrenetako bat dela; izan ere, ohiko erretaularen ordez, Aralar mendilerroaren ikuspegi zoragarria eskaintzen duen leiho handi bat du. Aldabatik errepidea hartu eta Arizmendi auzora iristean, mendiaren bizkarretik behera doan pista hartuko dugu Ikaztegitako Zubiaurre jatetxera iritsi arte. Oria ibaiaren parera iristean, oinezkoentzako pasabidea zeharkatu, eta tren geltokiraino iritsiko gara. Bertan, ibilbideari amaiera emango diogu, Beasaina itzultzeko trena hartuz. ==Erreferentziak== <references /> m4l4v4kbx8i5c1c0nk1sl4whnzv76h7