Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7248 43677 43550 2026-07-10T15:18:52Z Ksarasola 1603 /* Lehen hamarkada (1976-1985) */ 43677 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Inaki.alegria}} : [[/SARRERA/]] (?) # [[Eredua|Nola idatzi? - Eredu bat]] == Lehen hamarkada (1976-1985) == # [[/DIF 1976-1985: DIF martxan - Eraikina/]] # [[/VAX makina, LISP makina/]] # [[/Datu-base erlazional/]] # [[/Gako publikoko kriptografia/]] # [[/Unix Sistema Eragilea/]] # [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]] # [[/Sare lokalak: Ethernet/]] # [[/Interfaze grafikoa/]] # [[/PC/]] # [[/RISC arkitektura/]] # [[/SMTP protokoloa/]] # [[/TCP/IP (Internet)/]] # [[/Laser inprimagailua/]] == Bigarren hamarkada (1986-1995) == # [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]] # [[/GIF formatua/]] # [[/WWW/]] # [[/HTML/]] # [[/Linux kernela/]] # [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon) # [[/Multimedia (MP3)/]] # [[/Java lengoaia/|Java lengoaia eta plataforma unibertsala]] # [[/JavaScript/]] # [[/SSH protokoloa/]] # [[/Python lengoaia/]] # [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]] == Hirugarren hamarkada (1996-2005) == # [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]] # [[/USB busa eta Flash memoria/]] # [[/Wifi teknologia/]] # [[/PageRank algoritmoa (Google)/]] # [[/Bluetooth/]] # [[/BitTorrent Protokoloa/]] # [[/Web zerbitzuak/]] # [[/Sare sozialak (Facebook)/]] # [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]] # [[/Web 2.0/]] # [[/Git/]] # [[/Streaming/]] # [[/3D (Errealitate birtual)/]] == Laugarren hamarkada (2006-2015) == # [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]] # [[/Arduino, Robotika/]] # [[/Hodei konputazioa/]] # [[/Hadoop/]] # [[/SSD unitateak/]] # [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]] # [[/NoSQL datu-baseak/]] # [[/Tableta/]] # [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow, GPU/]] # [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]] == Bostgarren hamarkada (2016-2025) == # [[/DIF 2016-2025: Titulu berria: Adimen artifiziala/]] # [[/Docker teknologia/]] # [[/Bideokonferentzia sistemak/]] # [[/GPU/]] # [[/RISC-V/]] # [[/Itzulpen automatiko neuronala/]] # [[/5G sareak (segmentazioa)/]] # [[/ARM arkitektura/]] # [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]] # [[/Konputazio kuantikoa/]] == Kanpo estekak == * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Wikiproiektu:Informatika50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...) *[https://zientzia.eus/bilaketa/?q=Igor+Leturia&selected_value= Informatikako artikuluak Elhuyar aldizkarian] (Igor Leturia, 117 artikulu) * [https://www.ehu.eus/ehusfera/e-makumeak/gaur8koak/ e-makumeak. Hileroko artikuluak Gaur8 astekarian] (120 artikulu) * [https://www.sarean.eus/ sarean.eus] (1.170 artikulu) * [https://wikimedia.eus/ikusgela/erronka-digitalak/ Erronka digitalak] bideo bilduma Euskal Wikipediako Ikusgelan (24 bideo) *[[w:Wikiproiektu:Informatika|''Informatika Wikiproiektua'']] (2020tik) ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektua (IKT)|Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektuan (IKT)]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Emakume informatikariak|Emakume informatikariak]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak irakasgaika|Informatikako artikuluak irakasgaika]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan|Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan]] * [[Matematika Diskretua]] wikiliburua * [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua == Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak == * [[/Egileak/]] * [[/Lotutako artikuluak/]] * [[/Erabilitako irudiak/]] [[Kategoria:Informatika]] ilxdqcwfvmy9br7uftxsar65fklbnt3 0 7316 43671 2026-07-10T14:45:52Z ~2026-26213-69 2694 Orria sortu da. Edukia: == GPU == === Sarrera === '''GPU'''a (''Graphics Processing Unit'') jatorrian irudiak eta grafikoak prozesatzeko sortutako prozesadorea da, baina gaur egun konputazio intentsiboa behar duten arlo askotan funtsezko osagaia bihurtu da.<ref>Nickolls, J.; Dally, W. J., “The Origins of GPU Computing”, ''Communications of the ACM''.</ref> Hasieran, pantailako irudiak sortzeko erabiltzen zen batez ere, bereziki hiru dimentsioko grafikoetan, bideo-jokoetan eta lan-estazi... 43671 wikitext text/x-wiki == GPU == === Sarrera === '''GPU'''a (''Graphics Processing Unit'') jatorrian irudiak eta grafikoak prozesatzeko sortutako prozesadorea da, baina gaur egun konputazio intentsiboa behar duten arlo askotan funtsezko osagaia bihurtu da.<ref>Nickolls, J.; Dally, W. J., “The Origins of GPU Computing”, ''Communications of the ACM''.</ref> Hasieran, pantailako irudiak sortzeko erabiltzen zen batez ere, bereziki hiru dimentsioko grafikoetan, bideo-jokoetan eta lan-estazio grafikoetan. Hala ere, laster ikusi zen GPUek abantaila handia zutela datu kopuru handien gaineko eragiketa berdinak aldi berean egiteko. Ezaugarri horrek grafikoetatik haragoko erabilerak ekarri zituen, hala nola simulazio zientifikoak eta, batez ere, adimen artifiziala. Bilakaera horren ondorioz, GPUa ez da gaur egun periferiko grafiko hutsa, baizik eta konputazio modernoaren osagai estrategikoa. === Historia eta bilakaera === GPUen jatorria txartel grafikoen garapenari lotuta dago. 1990eko hamarkadan, ordenagailu pertsonaletako eta bideo-kontsoletako irudiak gero eta konplexuagoak bihurtu ziren heinean, beharrezkoa izan zen irudiak sortzeko lanaren zati bat prozesadore nagusitik aparteko gailu batera eramatea. Hasierako txartel grafikoek funtzio espezifikoak azkartzen zituzten, baina ez ziren oso malguak, aurrez zehaztutako urrats eta eragiketa batzuen barruan baino ezin zutelako lan egin. 1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000koaren hasieran, GPU programagarrien hedapenak aldaketa handia ekarri zuen. Pixel- eta vertex-shaderrak programatzeko aukerak garatzaileei aukera eman zien kalkulu grafikoetatik haragoko eragiketak hardware horretan exekutatzeko. Testuinguru horretan sortu zen ''GPGPU'' deiturikoa (''General-Purpose computing on GPU''), hau da, GPUak erabilera orokorreko kalkuluetarako baliatzea.<ref>Luebke, D. et al., “GPGPU: General-Purpose Computation on Graphics Hardware”.</ref> Joera hori are gehiago indartu zen GPUak programatzeko tresnak zabaldu zirenean. Bereziki garrantzitsua izan zen '''CUDA''', NVIDIAk garatutako plataforma eta programazio-eredua, bere GPUak C++ edo Python bidez programatzeko aukera ematen duena.<ref>NVIDIA, ''CUDA C++ Programming Guide''.</ref> Aldi berean, '''OpenCL''' bezalako estandarrek antzeko bidea ireki zuten gailu eta plataforma heterogeneoetan.<ref>Khronos Group, ''The OpenCL Specification''.</ref> 2010eko hamarkadatik aurrera, sare neuronal sakonen hedapenarekin, GPUak are garrantzitsuago bihurtu ziren, datu kopuru handien gaineko kalkulu paraleloak oso azkar egiteko gaitasunagatik. Gaur egun, datu-zentro, laborategi eta superkonputagailu askotan CPU eta GPUak batera erabiltzen dira, arkitektura heterogeneoetan. === Ezaugarriak eta funtzionamendua === GPUen indargune nagusia paralelismo masiboa da. CPU batek, oro har, hobeto kudeatzen ditu ataza konplexuak eta kontrol-fluxu irregularrak; GPUa, berriz, datu-paralelismo handiko kalkuluetarako egokiagoa da. Horregatik, bereziki aproposa da bektore, matrize eta pixel multzo handiekin lan egiteko. Ikuspegi orokorrago batetik, GPUen funtzionamendua datu askoren gainean eragiketa bera aldi berean aplikatzeko egokitutako paralelismo-ereduekin lotzen da; horregatik, askotan SIMD edo SIMT motako antolaketez hitz egiten da. Horrek ez du esan nahi GPUa CPUaren ordezko zuzena denik. Ohikoena da biak batera erabiltzea: CPUak programaren kontrol orokorra eta ataza sekuentzialenak kudeatzen ditu, eta GPUak kalkulu paralelo intentsiboak azkartzen ditu. Eredu hori bereziki erabilgarria da datu kopuru handien gaineko kalkulu berdintsuak egin behar direnean. Hala ere, adarkatze handia duten algoritmoetan edo memoria-atzipen irregularrean, GPUen eraginkortasuna txikiagoa izan daiteke. === Aplikazioak === GPUak gaur egun arlo askotan erabiltzen dira. Alde batetik, grafikoen sorreran eta bideo-jokoetan funtsezkoak izaten jarraitzen dute: irudi errealistak, hiru dimentsioko eszenak eta denbora errealeko animazioak sortzeko. Horrekin batera, erabilera nabarmena dute simulazio fisikoetan, fluidoen dinamikan, kimika konputazionalean, bioinformatikan, finantza-ereduetan, irudien analisian eta adimen artifizialean. Gailu txikiagoetan ere ageri dira, hala nola telefono mugikorretan, non irudiak eta bideoak prozesatzeaz gain ikusmen-konputaziorako eta adimen artifizialeko atazetarako ere erabiltzen diren. Zenbait kasutan, GPUen erabilerak aurretik orduak edo egunak eskatzen zituen kalkuluak minutu edo segundo gutxitan egitea ahalbidetu du. === Testu-ebakia: errendimendua eta kontsumoa === GPU modernoek errendimendu handia eskaintzen dute, baina energia-kontsumo handia ere izan dezakete, batez ere datu-zentroetan eta superkonputazioan. Horregatik, gaur egun ez da nahikoa ahalmen gordina neurtzea: energia-eraginkortasuna ere funtsezko irizpidea da. '''TOP500''' zerrendak munduko superkonputagailu ahaltsuenak sailkatzen ditu, normalean LINPACK edo HPL proban lortutako errendimenduaren arabera.<ref>TOP500, webgune ofiziala.</ref> '''Green500''' zerrendak, berriz, sistema horien energia-eraginkortasuna neurtzen du, watt bakoitzeko lortutako errendimendua kontuan hartuta.<ref>Green500, sailkapen ofiziala.</ref> === Erreferentziak === 32vh35vmfb34zvxfdeeta4gl2y0slys 0 7317 43672 2026-07-10T14:51:49Z ~2026-26213-69 2694 Orria sortu da. Edukia: = Hizkuntza-eredu handiak = '''Hizkuntza-eredu handiak''' edo '''LLMak''' —ingelesez, ''Large Language Models''— testua prozesatzeko eta sortzeko entrenatutako [[w:eu:Adimen artifizial|adimen artifizialeko]] sistemak dira. Ez dute hizkuntza pertsona batek bezala ikasten: testu kopuru erraldoiak aztertuta, hitzen eta esaldien arteko erregulartasun estatistikoak ikasten dituzte. Horri esker, galderak erantzun, testuak laburtu, itzuli, berridatzi edo programazio-ko... 43672 wikitext text/x-wiki = Hizkuntza-eredu handiak = '''Hizkuntza-eredu handiak''' edo '''LLMak''' —ingelesez, ''Large Language Models''— testua prozesatzeko eta sortzeko entrenatutako [[w:eu:Adimen artifizial|adimen artifizialeko]] sistemak dira. Ez dute hizkuntza pertsona batek bezala ikasten: testu kopuru erraldoiak aztertuta, hitzen eta esaldien arteko erregulartasun estatistikoak ikasten dituzte. Horri esker, galderak erantzun, testuak laburtu, itzuli, berridatzi edo programazio-kodea sor dezakete. [[w:eu:ChatGPT|ChatGPT]] bezalako txat-sistemak LLM batean oinarritzen dira, baina hizkuntza-eredua sistema osoaren osagaietako bat baino ez da. == Historia eta bilakaera == Hizkuntza-ereduak ez dira berriak. Lehen ereduek hitz baten ondoren zein hitz agertzeko probabilitatea kalkulatzen zuten, aurreko hitz gutxi batzuk kontuan hartuta. [[w:eu:Sare neuronal artifizial|Sare neuronalek]] testuinguru zabalagoa erabiltzea eta hitzen antzeko errepresentazioak ikastea ahalbidetu zuten. 2017an aurkeztutako '''Transformer''' arkitekturak jauzi handia ekarri zuen: arreta-mekanismoen bidez, testuko elementuen arteko erlazioak aztertzen ditu, eta entrenamendua paraleloan egitea errazten du.<ref>Ashish Vaswani et al., [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2017.</ref> Horrek datu eta parametro kopuru gero eta handiagoko ereduak sortzeko bidea ireki zuen. Eredu horiek, lehenik, corpus erraldoiekin aurreentrenatzen dira. Ohiko ariketa hurrengo '''tokena''' —hitz bat, hitz-zati bat edo puntuazio-marka bat— aurreikustea da. Esaterako, «Gaur euria egingo…» segidaren ondoren zer etor daitekeen kalkulatzen du ereduak. Milaka milioi adibiderekin ariketa hori errepikatuta, gramatika, estiloak, munduari buruzko informazioa eta testuen arteko erlazio ugari ikasten ditu. Ikasitakoa entrenamenduan doitzen diren milioika edo milaka milioi zenbakitan, '''parametroetan''', gordetzen da. == Aurreikusletik laguntzailera == Aurreentrenatutako eredu batek testua osatzen badaki, baina ez du zertan erabiltzailearen instrukzioa behar bezala jarraitu. Horregatik, bigarren fase batean, instrukzio eta erantzun egokien adibideekin doitzen da. Horrela ikasten du, besteak beste, galdera bati erantzuten, testu bat laburtzen edo elkarrizketa baten haria mantentzen. Instrukzioak jarraitzea, ordea, ez da nahikoa. Eredua erabiltzailearen asmoekin, gizarte-arau batzuekin eta segurtasun-irizpideekin bat etortzeko egokitzapenari '''lerrokatzea''' deitzen zaio. Horretarako, gizakiek edo beste eredu batzuek erantzunak ebaluatu eta hobetsi ditzakete, eta ereduak erantzun lagungarriagoak, zintzoagoak eta kalte gutxiagokoak ematen ikasten du.<ref>Long Ouyang et al., [https://arxiv.org/abs/2203.02155 «Training Language Models to Follow Instructions with Human Feedback»], 2022.</ref> Lerrokatzea ez da behin betiko konpondutako arazoa: balioak ez dira unibertsalak, instrukzioak kontraesankorrak izan daitezke eta gehiegizko segurtasunak erantzun erabilgarriak ere bazter ditzake. Azken belaunaldietako ereduek arazo konplexuak urratsetan lantzeko gaitasuna ere hobetu dute. Horri '''arrazonamendu-gaitasuna''' deitu ohi zaio: erantzuna berehala eman beharrean, ereduak kalkulu, plangintza edo ondorioztapeneko bitarteko urratsak landu ditzake. Horrek matematikan, programazioan eta arazoen ebazpenean emaitzak hobetu ditzake, baina ez du bermatzen arrazoibidea zuzena denik edo ereduak gizaki batek bezala ulertzen duenik. Erantzuna sortzean, LLMak ez du datu-base batean esaldi oso bat bilatzen. Une bakoitzean hurrengo token posibleei probabilitate bat esleitzen die, bat aukeratzen du eta prozesua berriz hasten du. Horregatik sor ditzake testu berriak, baina baita sinesgarriak diruditen baieztapen faltsuak ere. '''Haluzinazio''' deritzen errore horiek direla eta, erantzunak egiaztatzea ezinbestekoa da, bereziki osasunean, zuzenbidean edo ikerketan. == Aplikazioak eta mugak == LLMak askotariko lanetan erabiltzen dira: idazketan eta [[w:eu:Itzulpen automatiko|itzulpenean]], bilaketa eta galdera-erantzun sistemetan, dokumentuen analisian, hezkuntzan, programazioan edo bezeroarentzako arretan. Eredu '''multimodalek''', testuaz gain, irudiak, audioa edo bideoa ere prozesa ditzakete. Gaitasun horiek mugak dituzte. Ereduak entrenamendu-datuetako aurreiritziak errepika ditzake, ez du bere erantzunen egiazkotasuna bermatzen eta informazio pribatua modu desegokian erabil daiteke. Gainera, eredu handiak entrenatu eta erabiltzeak konputazio- eta energia-kostu handia du. Beste arazo bat hizkuntzen arteko desoreka da: Interneten testu ugari duten hizkuntzek emaitza hobeak izaten dituzte, eta baliabide gutxiagoko hizkuntzek atzean geratzeko arriskua dute. == Testu ebakia: Latxa, euskaratik adimen artifizialera == Desoreka horri aurre egiteko sortu zuen HiTZ Hizkuntza Teknologiako Euskal Zentroak '''Latxa''', euskarara egokitutako hizkuntza-ereduen familia. Lehen belaunaldia [[w:eu:Meta Platforms|Meta]]-ren Llama 2 ereduetatik abiatu zen, eta 4,2 mila milioi tokeneko euskarazko corpus batekin entrenatzen jarraitu zen.<ref>Julen Etxaniz et al., [https://aclanthology.org/2024.acl-long.799/ «Latxa: An Open Language Model and Evaluation Suite for Basque»], ''Proceedings of the 62nd Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics'', 14952–14972, 2024.</ref> Ereduak, corpusak eta ebaluazio-baliabideak modu irekian argitaratzeak euskarazko ikerketa erreproduzigarria eta aplikazio berrien garapena errazten du. Latxa ez da eredu isolatu bat, bilakaeran dagoen familia bat baizik. Ondorengo belaunaldiek oinarri modernoagoak, instrukzioak jarraitzeko gaitasuna eta ikusmena ere gehitu dituzte. '''Latxa-Qwen3.5 ereduek''', adibidez, testua eta irudiak prozesa ditzakete, eta euskaraz ez ezik, galizieraz eta katalanez ere egokitu dira. Latxaren ekarpena ez da euskaraz hitz egiten duen txatbot bat eskaintzera mugatzen. Euskara adimen artifizialaren garapen berrietan presente egoteko azpiegitura, datuak eta ezagutza sortzen ditu. LLMek hizkuntzaren erabilera gero eta eremu gehiagotan baldintzatzen badute, hizkuntza bakoitzak teknologia horiek garatu, aztertu eta bere beharretara egokitzeko gaitasuna izatea ere burujabetza digitalaren parte da. == Erreferentziak == <references /> == Kanpo-estekak == * [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], Transformer arkitekturaren jatorrizko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/2005.14165 «Language Models are Few-Shot Learners»], eskala handiko hizkuntza-ereduen garapenean erreferentziazko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/2203.02155 «Training Language Models to Follow Instructions with Human Feedback»], instrukzio-doikuntzari eta lerrokatzeari buruzko artikulua. * [https://aclanthology.org/2024.acl-long.799/ «Latxa: An Open Language Model and Evaluation Suite for Basque»], Latxaren lehen belaunaldiari buruzko artikulu zientifikoa. * [https://www.euskadi.eus/latxa Latxa erabiltzeko webgunea]. 63ovq1pl1pipeydhxj2shy4057cako5 43673 43672 2026-07-10T14:53:31Z ~2026-26213-69 2694 43673 wikitext text/x-wiki = Hizkuntza-eredu handiak = '''Hizkuntza-eredu handiak''' edo '''LLMak''' —ingelesez, ''Large Language Models''— testua prozesatzeko eta sortzeko entrenatutako [[w:eu:Adimen artifizial|adimen artifizialeko]] sistemak dira. Ez dute hizkuntza pertsona batek bezala ikasten: testu kopuru erraldoiak aztertuta, hitzen eta esaldien arteko erregulartasun estatistikoak ikasten dituzte. Horri esker, galderak erantzun, testuak laburtu, itzuli, berridatzi edo programazio-kodea sor dezakete. [[w:eu:ChatGPT|ChatGPT]] bezalako txat-sistemak LLM batean oinarritzen dira, baina hizkuntza-eredua sistema osoaren osagaietako bat baino ez da. == Historia eta bilakaera == Hizkuntza-ereduak ez dira berriak. Lehen ereduek hitz baten ondoren zein hitz agertzeko probabilitatea kalkulatzen zuten, aurreko hitz gutxi batzuk kontuan hartuta. [[w:eu:Sare neuronal artifizial|Sare neuronalek]] testuinguru zabalagoa erabiltzea eta hitzen antzeko errepresentazioak ikastea ahalbidetu zuten. 2017an aurkeztutako Transformer arkitekturak jauzi handia ekarri zuen: arreta-mekanismoen bidez, testuko elementuen arteko erlazioak aztertzen ditu, eta entrenamendua paraleloan egitea errazten du.<ref>Ashish Vaswani et al., [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2017.</ref> Horrek datu eta parametro kopuru gero eta handiagoko ereduak sortzeko bidea ireki zuen. Eredu horiek, lehenik, corpus erraldoiekin aurreentrenatzen dira. Ohiko ariketa hurrengo tokena —hitz bat, hitz-zati bat edo puntuazio-marka bat— aurreikustea da. Esaterako, «Gaur euria egingo…» segidaren ondoren zer etor daitekeen kalkulatzen du ereduak. Milaka milioi adibiderekin ariketa hori errepikatuta, gramatika, estiloak, munduari buruzko informazioa eta testuen arteko erlazio ugari ikasten ditu. Ikasitakoa entrenamenduan doitzen diren milioika edo milaka milioi zenbakitan, parametroetan, gordetzen da. == Aurreikusletik laguntzailera == Aurreentrenatutako eredu batek testua osatzen badaki, baina ez du zertan erabiltzailearen instrukzioa behar bezala jarraitu. Horregatik, bigarren fase batean, instrukzio eta erantzun egokien adibideekin doitzen da. Horrela ikasten du, besteak beste, galdera bati erantzuten, testu bat laburtzen edo elkarrizketa baten haria mantentzen. Instrukzioak jarraitzea, ordea, ez da nahikoa. Eredua erabiltzailearen asmoekin, gizarte-arau batzuekin eta segurtasun-irizpideekin bat etortzeko egokitzapenari lerrokatzea deitzen zaio. Horretarako, gizakiek edo beste eredu batzuek erantzunak ebaluatu eta hobetsi ditzakete, eta ereduak erantzun lagungarriagoak, zintzoagoak eta kalte gutxiagokoak ematen ikasten du.<ref>Long Ouyang et al., [https://arxiv.org/abs/2203.02155 «Training Language Models to Follow Instructions with Human Feedback»], 2022.</ref> Lerrokatzea ez da behin betiko konpondutako arazoa: balioak ez dira unibertsalak, instrukzioak kontraesankorrak izan daitezke eta gehiegizko segurtasunak erantzun erabilgarriak ere bazter ditzake. Azken belaunaldietako ereduek arazo konplexuak urratsetan lantzeko gaitasuna ere hobetu dute. Horri arrazonamendu-gaitasuna deitu ohi zaio: erantzuna berehala eman beharrean, ereduak kalkulu, plangintza edo ondorioztapeneko bitarteko urratsak landu ditzake. Horrek matematikan, programazioan eta arazoen ebazpenean emaitzak hobetu ditzake, baina ez du bermatzen arrazoibidea zuzena denik edo ereduak gizaki batek bezala ulertzen duenik. Erantzuna sortzean, LLMak ez du datu-base batean esaldi oso bat bilatzen. Une bakoitzean hurrengo token posibleei probabilitate bat esleitzen die, bat aukeratzen du eta prozesua berriz hasten du. Horregatik sor ditzake testu berriak, baina baita sinesgarriak diruditen baieztapen faltsuak ere. Haluzinazio deritzen errore horiek direla eta, erantzunak egiaztatzea ezinbestekoa da, bereziki osasunean, zuzenbidean edo ikerketan. == Aplikazioak eta mugak == LLMak askotariko lanetan erabiltzen dira: idazketan eta [[w:eu:Itzulpen automatiko|itzulpenean]], bilaketa eta galdera-erantzun sistemetan, dokumentuen analisian, hezkuntzan, programazioan edo bezeroarentzako arretan. Eredu multimodalek, testuaz gain, irudiak, audioa edo bideoa ere prozesa ditzakete. Gaitasun horiek mugak dituzte. Ereduak entrenamendu-datuetako aurreiritziak errepika ditzake, ez du bere erantzunen egiazkotasuna bermatzen eta informazio pribatua modu desegokian erabil daiteke. Gainera, eredu handiak entrenatu eta erabiltzeak konputazio- eta energia-kostu handia du. Beste arazo bat hizkuntzen arteko desoreka da: Interneten testu ugari duten hizkuntzek emaitza hobeak izaten dituzte, eta baliabide gutxiagoko hizkuntzek atzean geratzeko arriskua dute. == Testu ebakia: Latxa, euskaratik adimen artifizialera == Desoreka horri aurre egiteko sortu zuen HiTZ Hizkuntza Teknologiako Euskal Zentroak Latxa, euskarara egokitutako hizkuntza-ereduen familia. Lehen belaunaldia [[w:eu:Meta Platforms|Meta]]-ren Llama 2 ereduetatik abiatu zen, eta 4,2 mila milioi tokeneko euskarazko corpus batekin entrenatzen jarraitu zen.<ref>Julen Etxaniz et al., [https://aclanthology.org/2024.acl-long.799/ «Latxa: An Open Language Model and Evaluation Suite for Basque»], ''Proceedings of the 62nd Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics'', 14952–14972, 2024.</ref> Ereduak, corpusak eta ebaluazio-baliabideak modu irekian argitaratzeak euskarazko ikerketa erreproduzigarria eta aplikazio berrien garapena errazten du. Latxa ez da eredu isolatu bat, bilakaeran dagoen familia bat baizik. Ondorengo belaunaldiek oinarri modernoagoak, instrukzioak jarraitzeko gaitasuna eta ikusmena ere gehitu dituzte. Latxa-Qwen3.5 ereduek, adibidez, testua eta irudiak prozesa ditzakete, eta euskaraz ez ezik, galizieraz eta katalanez ere egokitu dira. Latxaren ekarpena ez da euskaraz hitz egiten duen txatbot bat eskaintzera mugatzen. Euskara adimen artifizialaren garapen berrietan presente egoteko azpiegitura, datuak eta ezagutza sortzen ditu. LLMek hizkuntzaren erabilera gero eta eremu gehiagotan baldintzatzen badute, hizkuntza bakoitzak teknologia horiek garatu, aztertu eta bere beharretara egokitzeko gaitasuna izatea ere burujabetza digitalaren parte da. == Erreferentziak == <references /> == Kanpo-estekak == * [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], Transformer arkitekturaren jatorrizko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/2005.14165 «Language Models are Few-Shot Learners»], eskala handiko hizkuntza-ereduen garapenean erreferentziazko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/2203.02155 «Training Language Models to Follow Instructions with Human Feedback»], instrukzio-doikuntzari eta lerrokatzeari buruzko artikulua. * [https://aclanthology.org/2024.acl-long.799/ «Latxa: An Open Language Model and Evaluation Suite for Basque»], Latxaren lehen belaunaldiari buruzko artikulu zientifikoa. * [https://www.euskadi.eus/latxa Latxa erabiltzeko webgunea]. c4xxh359ynrkek6i3px6y3jw3gw2mo4 0 7318 43674 2026-07-10T15:02:27Z ~2026-26213-69 2694 Orria sortu da. Edukia: = Itzulpen automatiko neuronala = Itzulpen automatiko neuronala testu bat hizkuntza batetik bestera automatikoki bihurtzeko sare neuronaletan oinarritutako teknika da. Bere helburua ez da jatorrizko testuko hitz bakoitzari beste hizkuntzako ordain bat ematea soilik, baizik eta haren esanahia beste hizkuntza batean modu ulergarri eta natural batean berreraikitzea. Aurreko belaunaldietako sistemekin alderatuta, eredu neuronalek kalitate-jauzi nabarmena ekarri zuten, e... 43674 wikitext text/x-wiki = Itzulpen automatiko neuronala = Itzulpen automatiko neuronala testu bat hizkuntza batetik bestera automatikoki bihurtzeko sare neuronaletan oinarritutako teknika da. Bere helburua ez da jatorrizko testuko hitz bakoitzari beste hizkuntzako ordain bat ematea soilik, baizik eta haren esanahia beste hizkuntza batean modu ulergarri eta natural batean berreraikitzea. Aurreko belaunaldietako sistemekin alderatuta, eredu neuronalek kalitate-jauzi nabarmena ekarri zuten, esaldien egitura eta testuingurua modu bateratuagoan modelatzeko gai direlako. Gaur egun, teknologia hori eguneroko tresna digital askotan dago txertatuta: web bidezko itzultzaileetan, dokumentu-kudeaketan, nazioarteko komunikazioan eta adimen artifizialeko aplikazioetan. Hizkuntza gutxituen kasuan ere balio estrategikoa du, eduki gehiago sortzeko, zerbitzu elebidunak eskaintzeko eta hizkuntza horien erabilera digitala indartzeko aukera ematen duelako. == Historia eta bilakaera == Itzulpen automatikoaren lehen sistemak arau linguistikoetan oinarritu ziren. Hiztegiak, gramatika formalak eta eskuz definitutako baliokidetasunak erabiltzen zituzten. Horrek emaitzen gaineko kontrol handia ematen zuen, baina hizkuntza-pare eta erabilera-eremu bakoitzerako garapen-lan handia eskatzen zuen. 1990eko hamarkadatik aurrera, itzulpen automatiko estatistikoa nagusitu zen. Sistema horiek corpus elebidun handietatik ikasten zuten zein hitz edo esaldi-zati izan zitezkeen elkarren ordain. Aurreko ikuspegia baino malguagoak ziren, baina itzulpena zati txiki samarretan eraikitzen zutenez, zailtasunak izan ohi zituzten hitz-ordena naturala, esaldiaren koherentzia eta testuingurua behar bezala mantentzeko. 2010eko hamarkadan, sare neuronaletan oinarritutako ereduek aurreko sistemak ordezkatzen hasi ziren. ''Encoder-decoder'' arkitekturak erabiliz, sare batek jatorrizko esaldia errepresentazio matematiko batean kodetzen zuen, eta beste batek helburuko hizkuntzako esaldia sortzen zuen.<ref>Ilya Sutskever, Oriol Vinyals eta Quoc V. Le, [https://arxiv.org/abs/1409.3215 «Sequence to Sequence Learning with Neural Networks»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2014.</ref> Arreta-mekanismoek itzulpenaren urrats bakoitzean jatorrizko testuaren zatirik garrantzitsuenak kontuan hartzea ahalbidetu zuten.<ref>Dzmitry Bahdanau, Kyunghyun Cho eta Yoshua Bengio, [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], 2014.</ref> 2017an aurkeztutako Transformer arkitekturak urrats berri bat ekarri zuen: arreta-mekanismoetan oinarrituta, testuingurua modu eraginkorragoan modelatu eta entrenamendua paraleloan egiteko aukera eman zuen.<ref>Ashish Vaswani et al., [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2017.</ref> == Nola funtzionatzen du? == Itzulpen-eredu neuronalak jatorrizko hizkuntzako eta helburuko hizkuntzako testu baliokideak dituen corpus elebidun batekin entrenatzen dira. Entrenamenduan, ereduak hizkuntzen arteko erlazioak ikasten ditu: hitzen esanahiak, egitura sintaktikoak, ohiko esamoldeak eta hitzen arteko mendekotasunak. Itzulpena sortzean, testua tokenetan banatzen da. Ereduak jatorrizko sekuentzia prozesatu eta helburuko hizkuntzako testua tokenez token sortzen du. Urrats bakoitzean, aurretik sortutako testua eta jatorrizko esaldia hartzen ditu kontuan hurrengo tokenik probableena aukeratzeko. Horregatik, itzulpena ez da hiztegi bateko baliokidetasunak bata bestearen atzetik lotzearen emaitza, baizik eta ikasitako hizkuntza-ereduen arabera sortutako sekuentzia berri bat. Eredu neuronalek aurreko sistemek baino itzulpen naturalagoak sortzen dituzte, batez ere datu ugari dituzten hizkuntza-pareetan. Hala ere, emaitza arina eta gramatikalki zuzena izateak ez du bermatzen esanahia guztiz gorde denik. Ereduak informazioa ezabatu, gehitu edo gaizki interpretatu dezake, eta akats horiek ez dira beti erraz antzematen. == Esalditik dokumentura == Itzulpen automatiko neuronalaren muga nagusietako bat izan da sistemak, tradizionalki, esaldi-mailan entrenatu eta erabiltzea. Dokumentua esalditan zatitzen da, eta esaldi bakoitza gainerakoetatik nahiko independentean itzultzen da. Horrek kalitate ona eman dezake esaldi bakoitza bere aldetik aztertuta, baina arazoak eragin ditzake dokumentu osoan. Esaldi batetik bestera aldatu egin daitezke termino baten itzulpena, pertsona edo objektu bati egindako erreferentziak, aditz-denborak, generoa edo estiloa. Dokumentu-mailako sistemek aurreko eta ondorengo testuingurua ere hartu nahi dute kontuan, koherentzia horiek hobeto mantentzeko. Hizkuntza-eredu handiek testuinguru luzeagoak prozesatzeko duten gaitasunak dokumentu osoak modu naturalagoan itzultzeko bidea zabaldu du, nahiz eta testu luzeko fidagarritasuna eta kontrola ikerketa-arazo garrantzitsuak diren oraindik. == Aplikazioak eta mugak == Itzulpen automatiko neuronala web-edukietan, dokumentazio teknikoan, hezkuntzan, administrazioan, bezeroarentzako arretan eta nazioarteko komunikazioan erabiltzen da. Batzuetan, erabiltzaileari testu baten gutxi gorabeherako esanahia eskaintzen dio; beste batzuetan, itzultzaile profesionalentzako aurreitzulpena sortzen du, ondoren giza berrikuspena egiteko. Kalitatea neurri handi batean entrenamendu-datuen araberakoa da. Baliabide gutxiko hizkuntzetan corpus elebidun gutxiago dagoenez, emaitzak okerragoak izan daitezke. Domeinu espezializatuek ere arazo bereziak dituzte: osasunean, zuzenbidean edo administrazioan, terminologia zehatza, estilo jakinak eta esanahiaren fidagarritasuna ezinbestekoak dira. Horregatik, itzultzaile orokor bat ez da beti nahikoa; domeinura egokitutako datuak, terminologia-lana eta giza ebaluazioa behar dira. == Itzulbide, euskarazko osasun-arreta ahalbidetzeko == Behar horri erantzuteko sortu zen Itzulbide, osasun-txostenetan euskaraz idatzitako informazioa gaztelaniara automatikoki itzultzeko sistema. Proiektuaren abiapuntua ez zen itzultzaile berri bat sortzeko interes teknologiko hutsa, osasun-arloko arazo praktiko bat baizik: profesionalek pazienteekin euskaraz aritu eta historia klinikoan euskaraz idatzi ahal izatea, informazio hori euskaraz ez dakiten gainerako profesionalentzat ere eskuragarri mantenduz.<ref>Olatz Perez-de-Viñaspre, [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], ''Osagaiz: Osasun Zientzien Aldizkaria'', 4. liburukia, 1. ale berezia, 33–38, 2020.</ref> Osasun-txostenak ez dira testu arruntak. Terminologia espezializatua, laburdurak, esaldi osatugabeak, estilo telegrafikoa eta pazientearen osasunean eragina izan dezakeen informazio zehatza biltzen dute. Horregatik, Itzulbide ezin da erabilera orokorreko itzultzaile baten aplikazio hutsa izan: domeinu klinikoko datuekin eta erabilera-baldintzekin egokitutako sistema behar du. Proiektuan euskaratik gaztelaniarako noranzkoari eman zitzaion lehentasuna, medikuak euskaraz idatzitakoa osasun-sistemako profesional guztientzat eskuragarri egon zedin. Itzulbide Osakidetzaren, EHUko Ixa taldearen —gerora HiTZ zentroan integratua— eta Elhuyarren arteko elkarlanetik garatu zen. Sistemak historia klinikoan euskaraz jasotako informazioa gaztelaniara itzultzen du, eta, horrela, kontsulta medikoak euskaraz egitea eta profesionalek aplikazio korporatiboetan euskaraz lan egitea errazten du.<ref>[https://www.orai.eus/eu/arrakasta-kasuak/itzulbide «Itzulbide: itzulpen automatikoa»], ORAI.</ref> Itzulbideren garrantzia ez dago soilik osasun-arlorako itzultzaile espezializatu bat izatean. Teknologiak hizkuntzaren erabilera baldintzatzen duen egoera batean, euskaraz lan egiteko oztopo praktiko bat kentzen du. Horrela, itzulpen automatikoa ez da gaztelaniaz sortutako edukia euskarara ekartzeko tresna soil bat: profesionalek jatorriz euskaraz lan egin ahal izateko azpiegitura ere izan daiteke. == Erreferentziak == <references /> == Kanpo-estekak == * [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], arreta-mekanismoetan oinarritutako itzulpen neuronalaren erreferentziazko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], Transformer arkitekturaren jatorrizko artikulua. * [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], Itzulbideri buruzko artikulua. * [https://www.euskadi.eus/itzuli/ Itzuli], Eusko Jaurlaritzaren euskararen eta gaztelaniaren arteko itzultzaile automatiko neuronala. * [https://elia.eus/hasiera Elia], Elhuyarren itzultzaile automatiko eleaniztuna. * [https://www.batua.eus/ Batua], adimen artifizialean eta sare neuronaletan oinarritutako itzulpen-zerbitzua. s4rtfzyzwez9la9hy0w9d3ro5gqme0r 43675 43674 2026-07-10T15:02:46Z ~2026-26213-69 2694 /* Itzulbide, euskarazko osasun-arreta ahalbidetzeko */ 43675 wikitext text/x-wiki = Itzulpen automatiko neuronala = Itzulpen automatiko neuronala testu bat hizkuntza batetik bestera automatikoki bihurtzeko sare neuronaletan oinarritutako teknika da. Bere helburua ez da jatorrizko testuko hitz bakoitzari beste hizkuntzako ordain bat ematea soilik, baizik eta haren esanahia beste hizkuntza batean modu ulergarri eta natural batean berreraikitzea. Aurreko belaunaldietako sistemekin alderatuta, eredu neuronalek kalitate-jauzi nabarmena ekarri zuten, esaldien egitura eta testuingurua modu bateratuagoan modelatzeko gai direlako. Gaur egun, teknologia hori eguneroko tresna digital askotan dago txertatuta: web bidezko itzultzaileetan, dokumentu-kudeaketan, nazioarteko komunikazioan eta adimen artifizialeko aplikazioetan. Hizkuntza gutxituen kasuan ere balio estrategikoa du, eduki gehiago sortzeko, zerbitzu elebidunak eskaintzeko eta hizkuntza horien erabilera digitala indartzeko aukera ematen duelako. == Historia eta bilakaera == Itzulpen automatikoaren lehen sistemak arau linguistikoetan oinarritu ziren. Hiztegiak, gramatika formalak eta eskuz definitutako baliokidetasunak erabiltzen zituzten. Horrek emaitzen gaineko kontrol handia ematen zuen, baina hizkuntza-pare eta erabilera-eremu bakoitzerako garapen-lan handia eskatzen zuen. 1990eko hamarkadatik aurrera, itzulpen automatiko estatistikoa nagusitu zen. Sistema horiek corpus elebidun handietatik ikasten zuten zein hitz edo esaldi-zati izan zitezkeen elkarren ordain. Aurreko ikuspegia baino malguagoak ziren, baina itzulpena zati txiki samarretan eraikitzen zutenez, zailtasunak izan ohi zituzten hitz-ordena naturala, esaldiaren koherentzia eta testuingurua behar bezala mantentzeko. 2010eko hamarkadan, sare neuronaletan oinarritutako ereduek aurreko sistemak ordezkatzen hasi ziren. ''Encoder-decoder'' arkitekturak erabiliz, sare batek jatorrizko esaldia errepresentazio matematiko batean kodetzen zuen, eta beste batek helburuko hizkuntzako esaldia sortzen zuen.<ref>Ilya Sutskever, Oriol Vinyals eta Quoc V. Le, [https://arxiv.org/abs/1409.3215 «Sequence to Sequence Learning with Neural Networks»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2014.</ref> Arreta-mekanismoek itzulpenaren urrats bakoitzean jatorrizko testuaren zatirik garrantzitsuenak kontuan hartzea ahalbidetu zuten.<ref>Dzmitry Bahdanau, Kyunghyun Cho eta Yoshua Bengio, [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], 2014.</ref> 2017an aurkeztutako Transformer arkitekturak urrats berri bat ekarri zuen: arreta-mekanismoetan oinarrituta, testuingurua modu eraginkorragoan modelatu eta entrenamendua paraleloan egiteko aukera eman zuen.<ref>Ashish Vaswani et al., [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2017.</ref> == Nola funtzionatzen du? == Itzulpen-eredu neuronalak jatorrizko hizkuntzako eta helburuko hizkuntzako testu baliokideak dituen corpus elebidun batekin entrenatzen dira. Entrenamenduan, ereduak hizkuntzen arteko erlazioak ikasten ditu: hitzen esanahiak, egitura sintaktikoak, ohiko esamoldeak eta hitzen arteko mendekotasunak. Itzulpena sortzean, testua tokenetan banatzen da. Ereduak jatorrizko sekuentzia prozesatu eta helburuko hizkuntzako testua tokenez token sortzen du. Urrats bakoitzean, aurretik sortutako testua eta jatorrizko esaldia hartzen ditu kontuan hurrengo tokenik probableena aukeratzeko. Horregatik, itzulpena ez da hiztegi bateko baliokidetasunak bata bestearen atzetik lotzearen emaitza, baizik eta ikasitako hizkuntza-ereduen arabera sortutako sekuentzia berri bat. Eredu neuronalek aurreko sistemek baino itzulpen naturalagoak sortzen dituzte, batez ere datu ugari dituzten hizkuntza-pareetan. Hala ere, emaitza arina eta gramatikalki zuzena izateak ez du bermatzen esanahia guztiz gorde denik. Ereduak informazioa ezabatu, gehitu edo gaizki interpretatu dezake, eta akats horiek ez dira beti erraz antzematen. == Esalditik dokumentura == Itzulpen automatiko neuronalaren muga nagusietako bat izan da sistemak, tradizionalki, esaldi-mailan entrenatu eta erabiltzea. Dokumentua esalditan zatitzen da, eta esaldi bakoitza gainerakoetatik nahiko independentean itzultzen da. Horrek kalitate ona eman dezake esaldi bakoitza bere aldetik aztertuta, baina arazoak eragin ditzake dokumentu osoan. Esaldi batetik bestera aldatu egin daitezke termino baten itzulpena, pertsona edo objektu bati egindako erreferentziak, aditz-denborak, generoa edo estiloa. Dokumentu-mailako sistemek aurreko eta ondorengo testuingurua ere hartu nahi dute kontuan, koherentzia horiek hobeto mantentzeko. Hizkuntza-eredu handiek testuinguru luzeagoak prozesatzeko duten gaitasunak dokumentu osoak modu naturalagoan itzultzeko bidea zabaldu du, nahiz eta testu luzeko fidagarritasuna eta kontrola ikerketa-arazo garrantzitsuak diren oraindik. == Aplikazioak eta mugak == Itzulpen automatiko neuronala web-edukietan, dokumentazio teknikoan, hezkuntzan, administrazioan, bezeroarentzako arretan eta nazioarteko komunikazioan erabiltzen da. Batzuetan, erabiltzaileari testu baten gutxi gorabeherako esanahia eskaintzen dio; beste batzuetan, itzultzaile profesionalentzako aurreitzulpena sortzen du, ondoren giza berrikuspena egiteko. Kalitatea neurri handi batean entrenamendu-datuen araberakoa da. Baliabide gutxiko hizkuntzetan corpus elebidun gutxiago dagoenez, emaitzak okerragoak izan daitezke. Domeinu espezializatuek ere arazo bereziak dituzte: osasunean, zuzenbidean edo administrazioan, terminologia zehatza, estilo jakinak eta esanahiaren fidagarritasuna ezinbestekoak dira. Horregatik, itzultzaile orokor bat ez da beti nahikoa; domeinura egokitutako datuak, terminologia-lana eta giza ebaluazioa behar dira. == Testu-ebakia: Itzulbide, euskarazko osasun-arreta ahalbidetzeko == Behar horri erantzuteko sortu zen Itzulbide, osasun-txostenetan euskaraz idatzitako informazioa gaztelaniara automatikoki itzultzeko sistema. Proiektuaren abiapuntua ez zen itzultzaile berri bat sortzeko interes teknologiko hutsa, osasun-arloko arazo praktiko bat baizik: profesionalek pazienteekin euskaraz aritu eta historia klinikoan euskaraz idatzi ahal izatea, informazio hori euskaraz ez dakiten gainerako profesionalentzat ere eskuragarri mantenduz.<ref>Olatz Perez-de-Viñaspre, [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], ''Osagaiz: Osasun Zientzien Aldizkaria'', 4. liburukia, 1. ale berezia, 33–38, 2020.</ref> Osasun-txostenak ez dira testu arruntak. Terminologia espezializatua, laburdurak, esaldi osatugabeak, estilo telegrafikoa eta pazientearen osasunean eragina izan dezakeen informazio zehatza biltzen dute. Horregatik, Itzulbide ezin da erabilera orokorreko itzultzaile baten aplikazio hutsa izan: domeinu klinikoko datuekin eta erabilera-baldintzekin egokitutako sistema behar du. Proiektuan euskaratik gaztelaniarako noranzkoari eman zitzaion lehentasuna, medikuak euskaraz idatzitakoa osasun-sistemako profesional guztientzat eskuragarri egon zedin. Itzulbide Osakidetzaren, EHUko Ixa taldearen —gerora HiTZ zentroan integratua— eta Elhuyarren arteko elkarlanetik garatu zen. Sistemak historia klinikoan euskaraz jasotako informazioa gaztelaniara itzultzen du, eta, horrela, kontsulta medikoak euskaraz egitea eta profesionalek aplikazio korporatiboetan euskaraz lan egitea errazten du.<ref>[https://www.orai.eus/eu/arrakasta-kasuak/itzulbide «Itzulbide: itzulpen automatikoa»], ORAI.</ref> Itzulbideren garrantzia ez dago soilik osasun-arlorako itzultzaile espezializatu bat izatean. Teknologiak hizkuntzaren erabilera baldintzatzen duen egoera batean, euskaraz lan egiteko oztopo praktiko bat kentzen du. Horrela, itzulpen automatikoa ez da gaztelaniaz sortutako edukia euskarara ekartzeko tresna soil bat: profesionalek jatorriz euskaraz lan egin ahal izateko azpiegitura ere izan daiteke. == Erreferentziak == <references /> == Kanpo-estekak == * [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], arreta-mekanismoetan oinarritutako itzulpen neuronalaren erreferentziazko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], Transformer arkitekturaren jatorrizko artikulua. * [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], Itzulbideri buruzko artikulua. * [https://www.euskadi.eus/itzuli/ Itzuli], Eusko Jaurlaritzaren euskararen eta gaztelaniaren arteko itzultzaile automatiko neuronala. * [https://elia.eus/hasiera Elia], Elhuyarren itzultzaile automatiko eleaniztuna. * [https://www.batua.eus/ Batua], adimen artifizialean eta sare neuronaletan oinarritutako itzulpen-zerbitzua. 0fww1yv6e2j0rayew81eboeyiphrrg2 43676 43675 2026-07-10T15:14:37Z ~2026-26213-69 2694 /* Itzulpen automatiko neuronala */ 43676 wikitext text/x-wiki = Itzulpen automatiko neuronala = [[w:eu:Itzulpen automatiko neuronal|Itzulpen automatiko neuronala]] testu bat hizkuntza batetik bestera automatikoki bihurtzeko sare neuronaletan oinarritutako teknika da. Bere helburua ez da jatorrizko testuko hitz bakoitzari beste hizkuntzako ordain bat ematea soilik, baizik eta haren esanahia beste hizkuntza batean modu ulergarri eta natural batean berreraikitzea. Aurreko belaunaldietako sistemekin alderatuta, eredu neuronalek kalitate-jauzi nabarmena ekarri zuten, esaldien egitura eta testuingurua modu bateratuagoan modelatzeko gai direlako. Gaur egun, teknologia hori eguneroko tresna digital askotan dago txertatuta: web bidezko itzultzaileetan, dokumentu-kudeaketan, nazioarteko komunikazioan eta adimen artifizialeko aplikazioetan. Hizkuntza gutxituen kasuan ere balio estrategikoa du, eduki gehiago sortzeko, zerbitzu elebidunak eskaintzeko eta hizkuntza horien erabilera digitala indartzeko aukera ematen duelako. == Historia eta bilakaera == [[w:eu:Itzulpengintza automatiko|Itzulpen automatikoaren]] lehen sistemak arau linguistikoetan oinarritu ziren. Hiztegiak, gramatika formalak eta eskuz definitutako baliokidetasunak erabiltzen zituzten. Horrek emaitzen gaineko kontrol handia ematen zuen, baina hizkuntza-pare eta erabilera-eremu bakoitzerako garapen-lan handia eskatzen zuen. 1990eko hamarkadatik aurrera, itzulpen automatiko estatistikoa nagusitu zen. Sistema horiek corpus elebidun handietatik ikasten zuten zein hitz edo esaldi-zati izan zitezkeen elkarren ordain. Aurreko ikuspegia baino malguagoak ziren, baina itzulpena zati txiki samarretan eraikitzen zutenez, zailtasunak izan ohi zituzten hitz-ordena naturala, esaldiaren koherentzia eta testuingurua behar bezala mantentzeko. 2010eko hamarkadan, sare neuronaletan oinarritutako ereduek aurreko sistemak ordezkatzen hasi ziren. ''Encoder-decoder'' arkitekturak erabiliz, sare batek jatorrizko esaldia errepresentazio matematiko batean kodetzen zuen, eta beste batek helburuko hizkuntzako esaldia sortzen zuen.<ref>Ilya Sutskever, Oriol Vinyals eta Quoc V. Le, [https://arxiv.org/abs/1409.3215 «Sequence to Sequence Learning with Neural Networks»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2014.</ref> Arreta-mekanismoek itzulpenaren urrats bakoitzean jatorrizko testuaren zatirik garrantzitsuenak kontuan hartzea ahalbidetu zuten.<ref>Dzmitry Bahdanau, Kyunghyun Cho eta Yoshua Bengio, [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], 2014.</ref> 2017an aurkeztutako Transformer arkitekturak urrats berri bat ekarri zuen: arreta-mekanismoetan oinarrituta, testuingurua modu eraginkorragoan modelatu eta entrenamendua paraleloan egiteko aukera eman zuen.<ref>Ashish Vaswani et al., [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], ''Advances in Neural Information Processing Systems'', 2017.</ref> == Nola funtzionatzen du? == Itzulpen-eredu neuronalak jatorrizko hizkuntzako eta helburuko hizkuntzako testu baliokideak dituen corpus elebidun batekin entrenatzen dira. Entrenamenduan, ereduak hizkuntzen arteko erlazioak ikasten ditu: hitzen esanahiak, egitura sintaktikoak, ohiko esamoldeak eta hitzen arteko mendekotasunak. Itzulpena sortzean, testua tokenetan banatzen da. Ereduak jatorrizko sekuentzia prozesatu eta helburuko hizkuntzako testua tokenez token sortzen du. Urrats bakoitzean, aurretik sortutako testua eta jatorrizko esaldia hartzen ditu kontuan hurrengo tokenik probableena aukeratzeko. Horregatik, itzulpena ez da hiztegi bateko baliokidetasunak bata bestearen atzetik lotzearen emaitza, baizik eta ikasitako hizkuntza-ereduen arabera sortutako sekuentzia berri bat. Eredu neuronalek aurreko sistemek baino itzulpen naturalagoak sortzen dituzte, batez ere datu ugari dituzten hizkuntza-pareetan. Hala ere, emaitza arina eta gramatikalki zuzena izateak ez du bermatzen esanahia guztiz gorde denik. Ereduak informazioa ezabatu, gehitu edo gaizki interpretatu dezake, eta akats horiek ez dira beti erraz antzematen. == Esalditik dokumentura == Itzulpen automatiko neuronalaren muga nagusietako bat izan da sistemak, tradizionalki, esaldi-mailan entrenatu eta erabiltzea. Dokumentua esalditan zatitzen da, eta esaldi bakoitza gainerakoetatik nahiko independentean itzultzen da. Horrek kalitate ona eman dezake esaldi bakoitza bere aldetik aztertuta, baina arazoak eragin ditzake dokumentu osoan. Esaldi batetik bestera aldatu egin daitezke termino baten itzulpena, pertsona edo objektu bati egindako erreferentziak, aditz-denborak, generoa edo estiloa. Dokumentu-mailako sistemek aurreko eta ondorengo testuingurua ere hartu nahi dute kontuan, koherentzia horiek hobeto mantentzeko. Hizkuntza-eredu handiek testuinguru luzeagoak prozesatzeko duten gaitasunak dokumentu osoak modu naturalagoan itzultzeko bidea zabaldu du, nahiz eta testu luzeko fidagarritasuna eta kontrola ikerketa-arazo garrantzitsuak diren oraindik. == Aplikazioak eta mugak == Itzulpen automatiko neuronala web-edukietan, dokumentazio teknikoan, hezkuntzan, administrazioan, bezeroarentzako arretan eta nazioarteko komunikazioan erabiltzen da. Batzuetan, erabiltzaileari testu baten gutxi gorabeherako esanahia eskaintzen dio; beste batzuetan, itzultzaile profesionalentzako aurreitzulpena sortzen du, ondoren giza berrikuspena egiteko. Kalitatea neurri handi batean entrenamendu-datuen araberakoa da. Baliabide gutxiko hizkuntzetan corpus elebidun gutxiago dagoenez, emaitzak okerragoak izan daitezke. Domeinu espezializatuek ere arazo bereziak dituzte: osasunean, zuzenbidean edo administrazioan, terminologia zehatza, estilo jakinak eta esanahiaren fidagarritasuna ezinbestekoak dira. Horregatik, itzultzaile orokor bat ez da beti nahikoa; domeinura egokitutako datuak, terminologia-lana eta giza ebaluazioa behar dira. == Testu-ebakia: Itzulbide, euskarazko osasun-arreta ahalbidetzeko == Behar horri erantzuteko sortu zen Itzulbide, osasun-txostenetan euskaraz idatzitako informazioa gaztelaniara automatikoki itzultzeko sistema. Proiektuaren abiapuntua ez zen itzultzaile berri bat sortzeko interes teknologiko hutsa, osasun-arloko arazo praktiko bat baizik: profesionalek pazienteekin euskaraz aritu eta historia klinikoan euskaraz idatzi ahal izatea, informazio hori euskaraz ez dakiten gainerako profesionalentzat ere eskuragarri mantenduz.<ref>Olatz Perez-de-Viñaspre, [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], ''Osagaiz: Osasun Zientzien Aldizkaria'', 4. liburukia, 1. ale berezia, 33–38, 2020.</ref> Osasun-txostenak ez dira testu arruntak. Terminologia espezializatua, laburdurak, esaldi osatugabeak, estilo telegrafikoa eta pazientearen osasunean eragina izan dezakeen informazio zehatza biltzen dute. Horregatik, Itzulbide ezin da erabilera orokorreko itzultzaile baten aplikazio hutsa izan: domeinu klinikoko datuekin eta erabilera-baldintzekin egokitutako sistema behar du. Proiektuan euskaratik gaztelaniarako noranzkoari eman zitzaion lehentasuna, medikuak euskaraz idatzitakoa osasun-sistemako profesional guztientzat eskuragarri egon zedin. Itzulbide Osakidetzaren, EHUko Ixa taldearen —gerora HiTZ zentroan integratua— eta Elhuyarren arteko elkarlanetik garatu zen. Sistemak historia klinikoan euskaraz jasotako informazioa gaztelaniara itzultzen du, eta, horrela, kontsulta medikoak euskaraz egitea eta profesionalek aplikazio korporatiboetan euskaraz lan egitea errazten du.<ref>[https://www.orai.eus/eu/arrakasta-kasuak/itzulbide «Itzulbide: itzulpen automatikoa»], ORAI.</ref> Itzulbideren garrantzia ez dago soilik osasun-arlorako itzultzaile espezializatu bat izatean. Teknologiak hizkuntzaren erabilera baldintzatzen duen egoera batean, euskaraz lan egiteko oztopo praktiko bat kentzen du. Horrela, itzulpen automatikoa ez da gaztelaniaz sortutako edukia euskarara ekartzeko tresna soil bat: profesionalek jatorriz euskaraz lan egin ahal izateko azpiegitura ere izan daiteke. == Erreferentziak == <references /> == Ikus, gainera == * [[w:eu:Itzulpengintza automatiko|Itzulpengintza automatikoa]] * [[w:eu:Itzuli (itzultzaile neuronala)|Itzuli]] * [[w:eu:Elia.eus|Elia.eus]] * [[w:eu:Hizkuntzaren prozesamendu|Hizkuntzaren prozesamendua]] == Kanpo-estekak == * [https://arxiv.org/abs/1409.0473 «Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate»], arreta-mekanismoetan oinarritutako itzulpen neuronalaren erreferentziazko artikulua. * [https://arxiv.org/abs/1706.03762 «Attention Is All You Need»], Transformer arkitekturaren jatorrizko artikulua. * [https://aldizkariak.ueu.eus/index.php/osagaiz/article/view/340 «Itzulbide: osasun-txostenen itzulpen automatiko neuronala»], Itzulbideri buruzko artikulua. * [https://www.euskadi.eus/itzuli/ Itzuli], Eusko Jaurlaritzaren euskararen eta gaztelaniaren arteko itzultzaile automatiko neuronala. * [https://elia.eus/hasiera Elia], Elhuyarren itzultzaile automatiko eleaniztuna. * [https://www.batua.eus/ Batua], adimen artifizialean eta sare neuronaletan oinarritutako itzulpen-zerbitzua. aihxxmcystgnza8l7rqaw24k3k9eiag 0 7319 43678 2026-07-10T15:24:14Z Ksarasola 1603 testua 43678 wikitext text/x-wiki Informatika Fakultatea agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". 1. irudia. Informatika Fakultatea jaio berria, atzetik ikusita, urbanizatu gabeko eremu batean. urrean, Zuzenbideko Fakultatea eta pabiloiak. Garbi ageri egitura: goiko solairuak zabalagoak ziren eta eraikin osoa hainbat zutabetan bermatzen. Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990ko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. Amara auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). 2. irudia. Fakultatearen ingurua. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak. Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. 3. irudia. Fakultateko atzeko eta aurreko fatxadar gaur egun. Alboan Ignacio M. Barriola ikasgeletako erainikina == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, Gladys del Estal aretoa). Ezker aldean, Ada Lovelace gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…), Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. 4. irudia. Fakultateko hall berria, Dekanotzako Batzar Gela, barneko patioa, 3. solairuko sarrera eta Areto Nagusia == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, superkonputaziorako… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, DIPCko kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: konputazio kuantikoa. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! h4y76q2cml43dhp2h0sszaiq0bc47av 43679 43678 2026-07-10T15:54:31Z Ksarasola 1603 43679 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Agustin Arruabarrena}} [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Informatika Fakultateak]] agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". [[Fitxategi:Informatika Fakultatea Ibaetan 1984.png|600px|Centre|Informatika Fakultatea jaio berria, atzetik ikusita, urbanizatu gabeko eremu batean. Aurrean, Zuzenbide Fakultatea eta pabiloiak. Goiko solairuak zabalagoak ziren eta eraikin osoa hainbat zutabetan bermatzen.]] Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990ko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. Amara auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). 2. irudia. Fakultatearen ingurua. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak. Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. 3. irudia. Fakultateko atzeko eta aurreko fatxadar gaur egun. Alboan Ignacio M. Barriola ikasgeletako erainikina == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, Gladys del Estal aretoa). Ezker aldean, Ada Lovelace gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…), Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. 4. irudia. Fakultateko hall berria, Dekanotzako Batzar Gela, barneko patioa, 3. solairuko sarrera eta Areto Nagusia == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, superkonputaziorako… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, DIPCko kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: konputazio kuantikoa. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! 5jurl4okdp1v4lzdmr0lrcbe242r6st 43680 43679 2026-07-10T16:01:36Z Ksarasola 1603 /* Jaio */ 1. irudia bakarrik 43680 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Agustin Arruabarrena}} [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Informatika Fakultateak]] agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". [[File:Informatika Fakultatea Ibaetan 1984.png|thumb|1984ko eraikuntza berria atzetik ikusita. Aurrean, Zuzenbide Fakultatea eta pabiloiak. Goiko solairuak zabalagoak ziren eta eraikin osoa hainbat zutabetan bermatzen.]] Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990ko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. Amara auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). 2. irudia. Fakultatearen ingurua. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak. Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. 3. irudia. Fakultateko atzeko eta aurreko fatxadar gaur egun. Alboan Ignacio M. Barriola ikasgeletako erainikina == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, Gladys del Estal aretoa). Ezker aldean, Ada Lovelace gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…), Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. 4. irudia. Fakultateko hall berria, Dekanotzako Batzar Gela, barneko patioa, 3. solairuko sarrera eta Areto Nagusia == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, superkonputaziorako… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, DIPCko kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: konputazio kuantikoa. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! lbiilqrt38jzmgv3xrehxiyl798mffh 43681 43680 2026-07-10T16:05:32Z Ksarasola 1603 irudiaren tamaina 43681 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Agustin Arruabarrena}} [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Informatika Fakultateak]] agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". [[File:Informatika Fakultatea Ibaetan 1984.png|600px|center|1984ko eraikuntza berria atzetik ikusita. Aurrean, Zuzenbide Fakultatea eta pabiloiak. Goiko solairuak zabalagoak ziren eta eraikin osoa hainbat zutabetan bermatzen.]] Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990ko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. Amara auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). 2. irudia. Fakultatearen ingurua. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak. Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. 3. irudia. Fakultateko atzeko eta aurreko fatxadar gaur egun. Alboan Ignacio M. Barriola ikasgeletako erainikina == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, Gladys del Estal aretoa). Ezker aldean, Ada Lovelace gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…), Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. 4. irudia. Fakultateko hall berria, Dekanotzako Batzar Gela, barneko patioa, 3. solairuko sarrera eta Areto Nagusia == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, superkonputaziorako… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, DIPCko kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: konputazio kuantikoa. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! 4k8vvhliyeuv8bgm04bxl48u9e7abyl 43682 43681 2026-07-10T16:19:00Z Ksarasola 1603 irudiaren tamaina 43682 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Agustin Arruabarrena}} [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Informatika Fakultateak]] agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". [[Fitxategi:Informatika Fakultatea Ibaetan 1984.png|thumb|1984ko edifizioa atzetik ikusita.]] Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990ko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. Amara auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). 2. irudia. Fakultatearen ingurua. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak. Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. 3. irudia. Fakultateko atzeko eta aurreko fatxadar gaur egun. Alboan Ignacio M. Barriola ikasgeletako erainikina == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, Gladys del Estal aretoa). Ezker aldean, Ada Lovelace gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…), Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. 4. irudia. Fakultateko hall berria, Dekanotzako Batzar Gela, barneko patioa, 3. solairuko sarrera eta Areto Nagusia == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, superkonputaziorako… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, DIPCko kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: konputazio kuantikoa. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! hruoxyxusxv0ym3lrrtbjcqpvhk6aug