Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7248 43785 43745 2026-07-14T10:09:41Z ~2026-39760-94 2736 43785 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Inaki.alegria}} : [[/SARRERA/]] (?) # [[Eredua|Nola idatzi? - Eredu bat]] == Lehen hamarkada (1976-1985) == # [[/DIF 1976-1985: DIF martxan - Eraikina/]] # [[/VAX makina, LISP makina/]] # [[/Datu-base erlazional/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Gako publikoko kriptografia/]] # [[/Unix Sistema Eragilea/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Sare lokalak: Ethernet/]] # [[/Interfaze grafikoa/]] (BUKATUA 07-14) # [[/PC/]] (BUKATUA 07-14) # [[/RISC arkitektura/]] # [[/SMTP protokoloa/]] (BUKATUA 07-14) # [[/TCP/IP (Internet)/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Laser inprimagailua/]] (BUKATUA 07-14) == Bigarren hamarkada (1986-1995) == # [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]] (BUKATUA 07-14) # [[/GIF formatua/]] (BUKATUA 07-14) # [[/WWW/]] (BUKATUA 07-14) # [[/HTML/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Linux kernela/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Indargarri bidezko ikaskuntza/]] (TD-Gammon) # [[/Multimedia (MP3)/]] # [[/Java lengoaia/|Java lengoaia eta plataforma unibertsala]] # [[/JavaScript/]] # [[/SSH protokoloa/]] # [[/Python lengoaia/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]] (BUKATUA 07-14) == Hirugarren hamarkada (1996-2005) == # [[/DIF 1996-2005: Ikerkuntzaren eztanda/]] # [[/USB busa eta Flash memoria/]] # [[/Wifi teknologia/]] # [[/PageRank algoritmoa (Google)/]] # [[/Bluetooth/]] (BUKATUA 07-14) # [[/BitTorrent Protokoloa/]] # [[/Web zerbitzuak/]] # [[/Sare sozialak (Facebook)/]] # [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Web 2.0/]] # [[/Git/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Streaming/]] # [[/3D (Errealitate birtual)/]] == Laugarren hamarkada (2006-2015) == # [[/DIF 2006-2015: Internazionalizazioa/]] # [[/Arduino, Robotika/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Hodei konputazioa/]] # [[/Hadoop/]] (BUKATUA 07-14) # [[/SSD unitateak/]] # [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]] (BUKATUA 07-14) # [[/NoSQL datu-baseak/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Tableta/]] # [[/Sare neuronalen eztanda: Transformer, TensorFlow, GPU/]] # [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]] == Bostgarren hamarkada (2016-2025) == # [[/DIF 2016-2025: Informatika Fakultateko Ikasketa-Planak/]] # [[/Docker teknologia/]] (BUKATUA 07-14) # [[/Bideokonferentzia sistemak/]] # [[/GPU/]] # [[/RISC-V/]] # [[/Itzulpen automatiko neuronala/]] # [[/5G sareak (segmentazioa)/]] (BUKATUA 07-14) # [[/ARM arkitektura/]] # [[/LLM ereduak (ChatGPT)/]] # [[/Konputazio kuantikoa/]] == Kanpo estekak == * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Wikiproiektu:Informatika50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...) *[https://zientzia.eus/bilaketa/?q=Igor+Leturia&selected_value= Informatikako artikuluak Elhuyar aldizkarian] (Igor Leturia, 117 artikulu) * [https://www.ehu.eus/ehusfera/e-makumeak/gaur8koak/ e-makumeak. Hileroko artikuluak Gaur8 astekarian] (120 artikulu) * [https://www.sarean.eus/ sarean.eus] (1.170 artikulu) * [https://wikimedia.eus/ikusgela/erronka-digitalak/ Erronka digitalak] bideo bilduma Euskal Wikipediako Ikusgelan (24 bideo) *[[w:Wikiproiektu:Informatika|''Informatika Wikiproiektua'']] (2020tik) ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektua (IKT)|Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektuan (IKT)]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Emakume informatikariak|Emakume informatikariak]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak irakasgaika|Informatikako artikuluak irakasgaika]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan|Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan]] * [[Matematika Diskretua]] wikiliburua * [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua == Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak == * [[/Egileak/]] * [[/Lotutako artikuluak/]] * [[/Erabilitako irudiak/]] [[Kategoria:Informatika]] 08nyycuue36c1hdbu1zbwlsi3eru0r8 0 7257 43760 43742 2026-07-13T12:23:21Z Montserrat.maritxalar 2723 43760 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Rotating earth (large).gif|thumb|lurraren errotazioa GIF animatuan]]'''GIF''' (Graphics Interchange Format) bitmap irudi-formatua da, CompuServe zerbitzu-hornitzaileak osatutako taldeak garatu zuena Steve Wilhite informatikari estatubatuarraren gidaritzapean. 1987ko ekainaren 15ean plazaratu zuten, eta handik gutxira Interneten estandar grafiko nagusietako bat bilakatu zen. == Testuinguru historikoa == 1980ko hamarkadan, ordenagailuen arteko irudi-trukaketa arazo tekniko larria zen: sistema eragile ezberdinek formatu bateraezinak erabiltzen zituzten, eta modemak oso motelak izaten ziren. CompuServe-k soluzio unibertsal bat behar zuen bere fitxategi-deskarga zerbitzurako, kolore-irudiak modu eraginkorrean partekatzeko gai izango zena. '''GIF-ek''' ordura arteko formatu zuri-beltza ordeztu zuen, hura ''run-length encoding''-ean oinarrituta zegoela. Arrakastaren gakoa konpresio-algoritmo eraginkor bat aukeratzea izan zen: Lempel-Ziv-Welch (LZW) algoritmoa, Terry Welch-ek 1983an garatu eta Unisys-ek patentatu zuen 1985ean. Algoritmo honek PCX-k edo MacPaint-ek erabiltzen zutena baino askoz hobeto konprimatzen zuen, eta irudi handiak modem moteletatik arrazoizko abiaduran deskargatzea ahalbidetzen zuen. 1987ko abendurako, CompuServe-k hainbat ordenagailutarako bihurketako utilitate askeak banatu zituen, formatu berriaren hedapena sustatuz. Apple IIGS erabiltzaile batek, esaterako, Atari ST edo [[w:Commodore 64|Commodore 64]] batean sortutako irudiak ikusteko gai zen.<ref>["Online Art". Compute!'s Apple Applications. December 1987.]</ref> GIF formatua Webeko lehen bi irudi-formatu herrikoi eta ohikoenetako bat bilakatu zen, bestea zuri-beltzeko XBM formatua zelarik. == Ezaugarri teknikoak == GIF formatuaren oinarria palette da: pixel bakoitzak 8 bit ditu gehienez, eta irudi bakoitzak 256 koloretako taula propioa erabil dezake, 24 biteko RGB espaziotik aukeratua. Ezaugarri horrek GIF oso egoki bihurtzen du formatu hau logotipo, grafiko sinple eta kolore leuneko marrazkietarako, baina ez da egokia argazki errealak edo kolore-degradeak dituzten irudietarako. LZW konpresioak irudi-kalitatea mantentzen du fitxategiaren tamaina murriztuz. Gainera, GIF-ek gardentasuna onartzen du: kolore bat "garden" gisa markatu daiteke atzeko planoak ikusgai egon daitezen. Entrelazatze-ezaugarri aukerazkoari esker, erdizka deskargatutako irudi bat dagoeneko ezaguna zen erabiltzailearentzat, deskarga bertan behera uzteko aukera ematen zuen, beharrezkoa ez bazen ere.<ref>Furht, Borko (2008). Encyclopedia of Multimedia. Springer. ISBN 978-0387747248.</ref> === Egitura === GIF fitxategi batek ondoko egitura hau dauka: * '''Goiburua''' ("GIF87a" edo "GIF89a"): formatua eta bertsioa identifikatzen ditu. * '''Pantaila Deskribatzailea''': irudiak betetzen duen esparruaren pixel-dimentsioak eta koloreen ezaugarriak zehazten ditu. * '''Kolore Taula Globala''' (aukerazkoa): fitxategi osoan aplikatzen diren koloreak. * '''Irudi-blokeak''': irudi bakoitzeko konprimatutako datuak, nahi izanez gero kolore taula lokal propioarekin. * '''Luzapen-blokeak''': animazioa, gardentasuna, metadatuak eta abar kontrolatzen dituzten blokeak. * '''Amaiera-marka''': fitxategiaren amaiera seinalatzen duen byte bakarra (0x3B). == Animazioak == [[Fitxategi:Newtons cradle animation book 2.gif|thumb|GIF animatu bat: [[w:Newtonen pendulu|Newtonen pendulua]].]]GIF ez zen hasieratik diseinatu animaziorako tresna gisa, baina fitxategi bakar batean irudi anitz gordetzeko gaitasuna zuenez helburu horretarako egokia zela erakutsi zuen. GIF89a-ko '''Graphic Control Extension''' (GCE) blokeak fotograma bakoitzaren denbora-atzerapena ezartzeko aukera ematen du, horrela bideo-klip sinpleak sortzen direla. Berezko jokabidez, animazioa behin bakarrik exekutatzen da. Netscape Navigator 2.0 nabigatzaileak 1995ean animazio-begiztak gehitu zituen '''Netscape Application Block''' (NAB) mekanismoaren bidez: sekuentzia 1etik 65.535 aldiz errepika daiteke, edo betirako (zero balioak betiko begizta adierazten du). Ezaugarri hau, GIF89a-ren zehaztapen ofizialaren parte ez izan arren, nabigatzaile moderno guztiek onartzen dute. Animazioen kalitatea eta tamaina asko alda daitezke sortze-tresnaren arabera. Tamaina murrizteko estrategien artean badago kolore taula global bakarra erabiltzea fotograma guztietarako, eta fotograma batetik bestera aldatzen diren pixelak soilik birkodetzea. == LZW Patentea eta eztabaida == GIFek LZW algoritmoa erabiltzen zuen, baina formatua garatu zuenean CompuServe-k ez zekien algoritmo hori patentatuta zegoela. 1993an, Unisys konturatu zen GIFek bere patentea erabiltzen zuela, eta lizentzia-negoziazioak hasi ziren orduan. Akordioaren iragarpena 1994ko abenduaren 24an egin zen, eta garatzaile-komunitatearen erreakzioa oso kritikoa izan zen, GIF formatu askea zela uste baitzuten. Ondorioz, PNG (Portable Network Graphics) formatua 1995ean garatu zen GIF ordezkatzeko asmoz.<ref>Greg Roelofs. "History of the Portable Network Graphics (PNG) Format". libpng.org.</ref> Hala ere, PNGren onarpena ez zen berehala gertatu, eta GIF ezin izan zen epe laburrean baztertu. 1999an, League for Programming Freedom erakundeak "Burn All GIFs" kanpaina abiatu zuen Unisysen aurka. Patentea 2004an iraungi zen munduko herrialde guztietan, eta harrezkero GIF formatua erabat libre bilakatu zen. == Egungo egoera eta alternatibak == GIFek historian zehar funtzio ugari bete ditu: hasieran irudi estatiko sinpleen formatua izan zen, gero animazio txikien tresna, eta gaur egun batez ere sare sozialetako erreakzio eta emozio-adierazpide gisa erabiltzen da, adibidez, Tumblr, X, eta mezularitza aplikazioetan. Hala ere, dituen mugak direla eta, 256 koloreko muga eta animazioetarako fitxategi tamaina handia, lekua kendu diote beste formatu batzuek: * '''PNG''': irudi estatikoentzat GIF baino konpresio hobea eta kolore gehiago eskaintzen ditu. Animazioa, ordea, ez du onartzen (APNG luzapenak bai, baina ofizialki ez da onartu). * '''MP4 / WebM''': animazio-GIF-en ordezko nagusiak bideo-klip laburretarako; kalitate berdinarekin %95 txikiagoak izan daitezke. * '''WebP''' eta '''AVIF''': irudi estatiko eta animatuetarako formatu modernoak, konpresio askoz eraginkorragoarekin. 2016an, Telegram-ek GIF guztiak MPEG-4 bideora bihurtzen hasi zen automatikoki, kalitate berdinerako %95 espazio gutxiago behar dela adieraziz. Gaur egun "GIF" hitzak adiera zabala hartu du, eta bideo laburren sinonimo gisa erabiltzen da sarri, jatorrizko fitxategi-formatuarekin harremanik ez duten kasuetan ere. == Testu Ebakia== GIFek leku berezia du Interneten historian. 1987tik aurrera irudi digitalaren demokratizazioan funtsezko papera bete zuen, eta animazioen bidez kultura bisuala eraldatu zuen Webean. Patente-liskar handiak eta formatu tekniko hobeen agerpenak ez dute lortu GIF desagerraraztea: GIFen erabilerak aldatu dira, baina oraindik ere Interneten kultura adierazpiderik ezagunenetako bat da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif87.txt GIF 87a zehaztapena (W3C)] * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif89a.txt GIF 89a zehaztapena (W3C)] * [https://giflib.sourceforge.net/ GIFLIB proiektua] * [https://www.eecis.udel.edu/~amer/CISC651/lzw.and.gif.explained.html LZW eta GIF azalduta] bo6s4yjlbvo6ksl7g29o98xz3ubfink 43761 43760 2026-07-13T12:23:42Z Montserrat.maritxalar 2723 43761 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Rotating earth (large).gif|thumb|lurraren errotazioa GIF animatuan]]'''GIF''' (Graphics Interchange Format) bitmap irudi-formatua da, CompuServe zerbitzu-hornitzaileak osatutako taldeak garatu zuena Steve Wilhite informatikari estatubatuarraren gidaritzapean. 1987ko ekainaren 15ean plazaratu zuten, eta handik gutxira Interneten estandar grafiko nagusietako bat bilakatu zen. == Testuinguru historikoa == 1980ko hamarkadan, ordenagailuen arteko irudi-trukaketa arazo tekniko larria zen: sistema eragile ezberdinek formatu bateraezinak erabiltzen zituzten, eta modemak oso motelak izaten ziren. CompuServe-k soluzio unibertsal bat behar zuen bere fitxategi-deskarga zerbitzurako, kolore-irudiak modu eraginkorrean partekatzeko gai izango zena. '''GIF-ek''' ordura arteko formatu zuri-beltza ordeztu zuen, hura ''run-length encoding''-ean oinarrituta zegoela. Arrakastaren gakoa konpresio-algoritmo eraginkor bat aukeratzea izan zen: Lempel-Ziv-Welch (LZW) algoritmoa, Terry Welch-ek 1983an garatu eta Unisys-ek patentatu zuen 1985ean. Algoritmo honek PCX-k edo MacPaint-ek erabiltzen zutena baino askoz hobeto konprimatzen zuen, eta irudi handiak modem moteletatik arrazoizko abiaduran deskargatzea ahalbidetzen zuen. 1987ko abendurako, CompuServe-k hainbat ordenagailutarako bihurketako utilitate askeak banatu zituen, formatu berriaren hedapena sustatuz. Apple IIGS erabiltzaile batek, esaterako, Atari ST edo [[w:Commodore 64|Commodore 64]] batean sortutako irudiak ikusteko gai zen.<ref>["Online Art". Compute!'s Apple Applications. December 1987.]</ref> GIF formatua Webeko lehen bi irudi-formatu herrikoi eta ohikoenetako bat bilakatu zen, bestea zuri-beltzeko XBM formatua zelarik. == Ezaugarri teknikoak == GIF formatuaren oinarria palette da: pixel bakoitzak 8 bit ditu gehienez, eta irudi bakoitzak 256 koloretako taula propioa erabil dezake, 24 biteko RGB espaziotik aukeratua. Ezaugarri horrek GIF oso egoki bihurtzen du formatu hau logotipo, grafiko sinple eta kolore leuneko marrazkietarako, baina ez da egokia argazki errealak edo kolore-degradeak dituzten irudietarako. LZW konpresioak irudi-kalitatea mantentzen du fitxategiaren tamaina murriztuz. Gainera, GIF-ek gardentasuna onartzen du: kolore bat "garden" gisa markatu daiteke atzeko planoak ikusgai egon daitezen. Entrelazatze-ezaugarri aukerazkoari esker, erdizka deskargatutako irudi bat dagoeneko ezaguna zen erabiltzailearentzat, deskarga bertan behera uzteko aukera ematen zuen, beharrezkoa ez bazen ere.<ref>Furht, Borko (2008). Encyclopedia of Multimedia. Springer. ISBN 978-0387747248.</ref> === Egitura === GIF fitxategi batek ondoko egitura hau dauka: * '''Goiburua''' ("GIF87a" edo "GIF89a"): formatua eta bertsioa identifikatzen ditu. * '''Pantaila Deskribatzailea''': irudiak betetzen duen esparruaren pixel-dimentsioak eta koloreen ezaugarriak zehazten ditu. * '''Kolore Taula Globala''' (aukerazkoa): fitxategi osoan aplikatzen diren koloreak. * '''Irudi-blokeak''': irudi bakoitzeko konprimatutako datuak, nahi izanez gero kolore taula lokal propioarekin. * '''Luzapen-blokeak''': animazioa, gardentasuna, metadatuak eta abar kontrolatzen dituzten blokeak. * '''Amaiera-marka''': fitxategiaren amaiera seinalatzen duen byte bakarra (0x3B). == Animazioak == [[Fitxategi:Newtons cradle animation book 2.gif|thumb|GIF animatu bat: [[w:Newtonen pendulu|Newtonen pendulua]].]]GIF ez zen hasieratik diseinatu animaziorako tresna gisa, baina fitxategi bakar batean irudi anitz gordetzeko gaitasuna zuenez helburu horretarako egokia zela erakutsi zuen. GIF89a-ko '''Graphic Control Extension''' (GCE) blokeak fotograma bakoitzaren denbora-atzerapena ezartzeko aukera ematen du, horrela bideo-klip sinpleak sortzen direla. Berezko jokabidez, animazioa behin bakarrik exekutatzen da. Netscape Navigator 2.0 nabigatzaileak 1995ean animazio-begiztak gehitu zituen '''Netscape Application Block''' (NAB) mekanismoaren bidez: sekuentzia 1etik 65.535 aldiz errepika daiteke, edo betirako (zero balioak betiko begizta adierazten du). Ezaugarri hau, GIF89a-ren zehaztapen ofizialaren parte ez izan arren, nabigatzaile moderno guztiek onartzen dute. Animazioen kalitatea eta tamaina asko alda daitezke sortze-tresnaren arabera. Tamaina murrizteko estrategien artean badago kolore taula global bakarra erabiltzea fotograma guztietarako, eta fotograma batetik bestera aldatzen diren pixelak soilik birkodetzea. == LZW Patentea eta eztabaida == GIFek LZW algoritmoa erabiltzen zuen, baina formatua garatu zuenean CompuServe-k ez zekien algoritmo hori patentatuta zegoela. 1993an, Unisys konturatu zen GIFek bere patentea erabiltzen zuela, eta lizentzia-negoziazioak hasi ziren orduan. Akordioaren iragarpena 1994ko abenduaren 24an egin zen, eta garatzaile-komunitatearen erreakzioa oso kritikoa izan zen, GIF formatu askea zela uste baitzuten. Ondorioz, PNG (Portable Network Graphics) formatua 1995ean garatu zen GIF ordezkatzeko asmoz.<ref>Greg Roelofs. "History of the Portable Network Graphics (PNG) Format". libpng.org.</ref> Hala ere, PNGren onarpena ez zen berehala gertatu, eta GIF ezin izan zen epe laburrean baztertu. 1999an, League for Programming Freedom erakundeak "Burn All GIFs" kanpaina abiatu zuen Unisysen aurka. Patentea 2004an iraungi zen munduko herrialde guztietan, eta harrezkero GIF formatua erabat libre bilakatu zen. == Egungo egoera eta alternatibak == GIFek historian zehar funtzio ugari bete ditu: hasieran irudi estatiko sinpleen formatua izan zen, gero animazio txikien tresna, eta gaur egun batez ere sare sozialetako erreakzio eta emozio-adierazpide gisa erabiltzen da, adibidez, Tumblr, X, eta mezularitza aplikazioetan. Hala ere, dituen mugak direla eta, 256 koloreko muga eta animazioetarako fitxategi tamaina handia, lekua kendu diote beste formatu batzuek: * '''PNG''': irudi estatikoentzat GIF baino konpresio hobea eta kolore gehiago eskaintzen ditu. Animazioa, ordea, ez du onartzen (APNG luzapenak bai, baina ofizialki ez da onartu). * '''MP4 / WebM''': animazio-GIF-en ordezko nagusiak bideo-klip laburretarako; kalitate berdinarekin %95 txikiagoak izan daitezke. * '''WebP''' eta '''AVIF''': irudi estatiko eta animatuetarako formatu modernoak, konpresio askoz eraginkorragoarekin. 2016an, Telegram-ek GIF guztiak MPEG-4 bideora bihurtzen hasi zen automatikoki, kalitate berdinerako %95 espazio gutxiago behar dela adieraziz. Gaur egun "GIF" hitzak adiera zabala hartu du, eta bideo laburren sinonimo gisa erabiltzen da sarri, jatorrizko fitxategi-formatuarekin harremanik ez duten kasuetan ere. == Testu Ebakia== GIFek leku berezia du Interneten historian. 1987tik aurrera irudi digitalaren demokratizazioan funtsezko papera bete zuen, eta animazioen bidez kultura bisuala eraldatu zuen Webean. Patente-liskar handiak eta formatu tekniko hobeen agerpenak ez dute lortu GIF desagerraraztea: GIFen erabilerak aldatu dira, baina oraindik ere Interneten kultura adierazpiderik ezagunenetako bat da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif87.txt GIF 87a zehaztapena (W3C)] * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif89a.txt GIF 89a zehaztapena (W3C)] * [https://giflib.sourceforge.net/ GIFLIB proiektua] * [https://www.eecis.udel.edu/~amer/CISC651/lzw.and.gif.explained.html LZW eta GIF azalduta] r5h186l26htcjb6wm536jyvmk1s04bt 43781 43761 2026-07-14T07:52:01Z Montserrat.maritxalar 2723 43781 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Rotating earth (large).gif|thumb|lurraren errotazioa GIF animatuan]]'''GIF''' (Graphics Interchange Format) bitmap irudi-formatua da, CompuServe zerbitzu-hornitzaileak osatutako taldeak garatu zuena Steve Wilhite informatikari estatubatuarraren gidaritzapean. 1987ko ekainaren 15ean plazaratu zuten, eta handik gutxira Interneten estandar grafiko nagusietako bat bilakatu zen. == Testuinguru historikoa == 1980ko hamarkadan, ordenagailuen arteko irudi-trukaketa arazo tekniko larria zen: sistema eragile ezberdinek formatu bateraezinak erabiltzen zituzten, eta modemak oso motelak izaten ziren. CompuServe-k soluzio unibertsal bat behar zuen bere fitxategi-deskarga zerbitzurako, kolore-irudiak modu eraginkorrean partekatzeko gai izango zena. '''GIF-ek''' ordura arteko formatu zuri-beltza ordeztu zuen, hura ''run-length encoding''-ean oinarrituta zegoela. Arrakastaren gakoa konpresio-algoritmo eraginkor bat aukeratzea izan zen: Lempel-Ziv-Welch (LZW) algoritmoa, Terry Welch-ek 1983an garatu eta Unisys-ek patentatu zuen 1985ean. Algoritmo honek PCX-k edo MacPaint-ek erabiltzen zutena baino askoz hobeto konprimatzen zuen, eta irudi handiak modem moteletatik arrazoizko abiaduran deskargatzea ahalbidetzen zuen. 1987ko abendurako, CompuServe-k hainbat ordenagailutarako bihurketako utilitate askeak banatu zituen, formatu berriaren hedapena sustatuz. Apple IIGS erabiltzaile batek, esaterako, Atari ST edo [[w:Commodore 64|Commodore 64]] batean sortutako irudiak ikusteko gai zen.<ref>["Online Art". Compute!'s Apple Applications. December 1987.]</ref> GIF formatua Webeko lehen bi irudi-formatu herrikoi eta ohikoenetako bat bilakatu zen, bestea zuri-beltzeko XBM formatua zelarik. == Ezaugarri teknikoak == GIF formatuaren oinarria palette da: pixel bakoitzak 8 bit ditu gehienez, eta irudi bakoitzak 256 koloretako taula propioa erabil dezake, 24 biteko RGB espaziotik aukeratua. Ezaugarri horrek GIF oso egoki bihurtzen du formatu hau logotipo, grafiko sinple eta kolore leuneko marrazkietarako, baina ez da egokia argazki errealak edo kolore-degradeak dituzten irudietarako. LZW konpresioak irudi-kalitatea mantentzen du fitxategiaren tamaina murriztuz. Gainera, GIF-ek gardentasuna onartzen du: kolore bat "garden" gisa markatu daiteke atzeko planoak ikusgai egon daitezen. Entrelazatze-ezaugarri aukerazkoari esker, erdizka deskargatutako irudi bat dagoeneko ezaguna zen erabiltzailearentzat, deskarga bertan behera uzteko aukera ematen zuen, beharrezkoa ez bazen ere.<ref>Furht, Borko (2008). Encyclopedia of Multimedia. Springer. ISBN 978-0387747248.</ref> === Egitura === GIF fitxategi batek ondoko egitura hau dauka: * '''Goiburua''' ("GIF87a" edo "GIF89a"): formatua eta bertsioa identifikatzen ditu. * '''Pantaila Deskribatzailea''': irudiak betetzen duen esparruaren pixel-dimentsioak eta koloreen ezaugarriak zehazten ditu. * '''Kolore Taula Globala''' (aukerazkoa): fitxategi osoan aplikatzen diren koloreak. * '''Irudi-blokeak''': irudi bakoitzeko konprimatutako datuak, nahi izanez gero kolore taula lokal propioarekin. * '''Luzapen-blokeak''': animazioa, gardentasuna, metadatuak eta abar kontrolatzen dituzten blokeak. * '''Amaiera-marka''': fitxategiaren amaiera seinalatzen duen byte bakarra (0x3B). == Animazioak == [[Fitxategi:Newtons cradle animation book 2.gif|thumb|GIF animatu bat: [[w:Newtonen pendulu|Newtonen pendulua]].]]GIF ez zen hasieratik diseinatu animaziorako tresna gisa, baina fitxategi bakar batean irudi anitz gordetzeko gaitasuna zuenez helburu horretarako egokia zela erakutsi zuen. GIF89a-ko '''Graphic Control Extension''' (GCE) blokeak fotograma bakoitzaren denbora-atzerapena ezartzeko aukera ematen du, horrela bideo-klip sinpleak sortzen direla. Berezko jokabidez, animazioa behin bakarrik exekutatzen da. Netscape Navigator 2.0 nabigatzaileak 1995ean animazio-begiztak gehitu zituen '''Netscape Application Block''' (NAB) mekanismoaren bidez: sekuentzia 1etik 65.535 aldiz errepika daiteke, edo betirako (zero balioak betiko begizta adierazten du). Ezaugarri hau, GIF89a-ren zehaztapen ofizialaren parte ez izan arren, nabigatzaile moderno guztiek onartzen dute. Animazioen kalitatea eta tamaina asko alda daitezke sortze-tresnaren arabera. Tamaina murrizteko estrategien artean badago kolore taula global bakarra erabiltzea fotograma guztietarako, eta fotograma batetik bestera aldatzen diren pixelak soilik birkodetzea. == LZW Patentea eta eztabaida == GIFek LZW algoritmoa erabiltzen zuen, baina formatua garatu zuenean CompuServe-k ez zekien algoritmo hori patentatuta zegoela. 1993an, Unisys konturatu zen GIFek bere patentea erabiltzen zuela, eta lizentzia-negoziazioak hasi ziren orduan. Akordioaren iragarpena 1994ko abenduaren 24an egin zen, eta garatzaile-komunitatearen erreakzioa oso kritikoa izan zen, GIF formatu askea zela uste baitzuten. Ondorioz, PNG (Portable Network Graphics) formatua 1995ean garatu zen GIF ordezkatzeko asmoz.<ref>Greg Roelofs. "History of the Portable Network Graphics (PNG) Format". libpng.org.</ref> Hala ere, PNGren onarpena ez zen berehala gertatu, eta GIF ezin izan zen epe laburrean baztertu. 1999an, League for Programming Freedom erakundeak "Burn All GIFs" kanpaina abiatu zuen Unisysen aurka. Patentea 2004an iraungi zen munduko herrialde guztietan, eta harrezkero GIF formatua erabat libre bilakatu zen. == Egungo egoera eta alternatibak == Gaur egun batez ere sare sozialetako erreakzio eta emozio-adierazpide gisa erabiltzen da, adibidez, Tumblr, X, eta mezularitza aplikazioetan. Hala ere, dituen mugak direla eta, 256 koloreko muga eta animazioetarako fitxategi tamaina handia, lekua kendu diote beste formatu batzuek: PNG, MP4/WebM, WebP eta AVIF. 2016an, Telegram-ek GIF guztiak MPEG-4 bideora bihurtzen hasi zen automatikoki, kalitate berdinerako %95 espazio gutxiago behar dela adieraziz. Gaur egun "GIF" hitzak adiera zabala hartu du, eta bideo laburren sinonimo gisa erabiltzen da sarri, jatorrizko fitxategi-formatuarekin harremanik ez duten kasuetan ere. == Testu Ebakia== GIFek leku berezia du Interneten historian. 1987tik aurrera irudi digitalaren demokratizazioan funtsezko papera bete zuen, eta animazioen bidez kultura bisuala eraldatu zuen Webean. Patente-liskar handiak eta formatu tekniko hobeen agerpenak ez dute lortu GIF desagerraraztea: GIFen erabilerak aldatu dira, baina oraindik ere Interneten kultura adierazpiderik ezagunenetako bat da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif87.txt GIF 87a zehaztapena (W3C)] * [https://www.w3.org/Graphics/GIF/spec-gif89a.txt GIF 89a zehaztapena (W3C)] * [https://giflib.sourceforge.net/ GIFLIB proiektua] * [https://www.eecis.udel.edu/~amer/CISC651/lzw.and.gif.explained.html LZW eta GIF azalduta] 0tfny66sq27qiraxc8jes1srnejeytc 0 7258 43758 43743 2026-07-13T12:13:26Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean */ 43758 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNeko]] partikula-azeleragailuan lan egiten zuen Genevan. Ikerketa-instituzioaren arazo larria informazioaren kudeaketa zen: milaka ikerlari eta dokumentu ezberdin, sistema bateraezinekin. Berners-Lee-k ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, geroagoko Web-aren enbrioi kontzeptual gisa. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k CERNeko zuzendaritzari proposamen bat aurkeztu zion, instituzioaren barneko informazio-kudeaketa hobetzeko asmoz. Zuzendariak "zirraragarria baina lauso" gisa deskribatu zuen proposamena, baina Berners-Lee-k ez zion proiektuari utzi. Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formalagoa kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. Erabaki horrek Web-aren hedapen izugarria ahalbidetuko zuen. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. HTTPS bertsioak enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. Bere bertsio garrantzitsuenak HTML 2.0 (1995), HTML 4.01 (1999) eta HTML5 (2014) dira, azken honek multimedia-edukia eta mugikorretarako euskarria txertatu zituelarik. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == - Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa izan zen hedapen globalerako. - Informazioaren demokratizazioa ekarri du. - Komunikazioa ia-ia berehalakoa bilakatu da planetaren edozein txokotara. - 2010eko estimazioen arabera, Webean 27.000 milioi orrialde baino gehiago zeuden. - Hala ere, Web sareak desafio larriak ere ekarri ditu bere baitan: pribatutasuna, desinformazioa eta informazio-erasoak, teknologiaren monopolizazioa, arrakala digitala herrialde garatuen eta besteen artean, edukiaren inguruko eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak dira. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] l321tgl8r41hezyw0fl0xjl7cw98b23 43759 43758 2026-07-13T12:16:24Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean */ 43759 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNeko]] partikula-azeleragailuan lan egiten zuen Genevan. Ikerketa-instituzioaren arazo larria informazioaren kudeaketa zen: milaka ikerlari eta dokumentu ezberdin, sistema bateraezinekin. Berners-Lee-k ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, geroagoko Web-aren enbrioi kontzeptual gisa. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k CERNeko zuzendaritzari proposamen bat aurkeztu zion, instituzioaren barneko informazio-kudeaketa hobetzeko asmoz. Zuzendariak "zirraragarria baina lauso" gisa deskribatu zuen proposamena, baina Berners-Lee-k ez zion proiektuari utzi. Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formalagoa kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. Erabaki horrek Web-aren hedapen izugarria ahalbidetuko zuen. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. HTTPS bertsioak enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. Bere bertsio garrantzitsuenak HTML 2.0 (1995), HTML 4.01 (1999) eta HTML5 (2014) dira, azken honek multimedia-edukia eta mugikorretarako euskarria txertatu zituelarik. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == - Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. - Informazioaren demokratizazioa. - Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. - 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. - Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] a1wmryinar26m99jv88jflhlr9dk3xb 43762 43759 2026-07-13T12:26:45Z Montserrat.maritxalar 2723 43762 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNeko]] partikula-azeleragailuan lan egiten zuen Genevan. Ikerketa-instituzioaren arazo larria informazioaren kudeaketa zen: milaka ikerlari eta dokumentu ezberdin, sistema bateraezinekin. Berners-Lee-k ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, geroagoko Web-aren enbrioi kontzeptual gisa. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k CERNeko zuzendaritzari proposamen bat aurkeztu zion, instituzioaren barneko informazio-kudeaketa hobetzeko asmoz. Zuzendariak "zirraragarria baina lauso" gisa deskribatu zuen proposamena, baina Berners-Lee-k ez zion proiektuari utzi. Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formalagoa kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. Erabaki horrek Web-aren hedapen izugarria ahalbidetuko zuen. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. HTTPS bertsioak enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. Bere bertsio garrantzitsuenak HTML 2.0 (1995), HTML 4.01 (1999) eta HTML5 (2014) dira, azken honek multimedia-edukia eta mugikorretarako euskarria txertatu zituelarik. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == * Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. * Informazioaren demokratizazioa. * Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. * 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. * Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] 86yfnkgtoytlfm3acywgpbj2hmqfujj 43763 43762 2026-07-13T12:27:00Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean */ 43763 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNeko]] partikula-azeleragailuan lan egiten zuen Genevan. Ikerketa-instituzioaren arazo larria informazioaren kudeaketa zen: milaka ikerlari eta dokumentu ezberdin, sistema bateraezinekin. Berners-Lee-k ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, geroagoko Web-aren enbrioi kontzeptual gisa. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k CERNeko zuzendaritzari proposamen bat aurkeztu zion, instituzioaren barneko informazio-kudeaketa hobetzeko asmoz. Zuzendariak "zirraragarria baina lauso" gisa deskribatu zuen proposamena, baina Berners-Lee-k ez zion proiektuari utzi. Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formalagoa kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. Erabaki horrek Web-aren hedapen izugarria ahalbidetuko zuen. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. HTTPS bertsioak enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. Bere bertsio garrantzitsuenak HTML 2.0 (1995), HTML 4.01 (1999) eta HTML5 (2014) dira, azken honek multimedia-edukia eta mugikorretarako euskarria txertatu zituelarik. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == * Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. * Informazioaren demokratizazioa. * Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. * 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. * Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] d3fmmzauo8n351gwu4065eo5daj6z6h 43764 43763 2026-07-13T12:27:14Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean */ 43764 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNeko]] partikula-azeleragailuan lan egiten zuen Genevan. Ikerketa-instituzioaren arazo larria informazioaren kudeaketa zen: milaka ikerlari eta dokumentu ezberdin, sistema bateraezinekin. Berners-Lee-k ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, geroagoko Web-aren enbrioi kontzeptual gisa. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k CERNeko zuzendaritzari proposamen bat aurkeztu zion, instituzioaren barneko informazio-kudeaketa hobetzeko asmoz. Zuzendariak "zirraragarria baina lauso" gisa deskribatu zuen proposamena, baina Berners-Lee-k ez zion proiektuari utzi. Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formalagoa kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. Erabaki horrek Web-aren hedapen izugarria ahalbidetuko zuen. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. HTTPS bertsioak enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. Bere bertsio garrantzitsuenak HTML 2.0 (1995), HTML 4.01 (1999) eta HTML5 (2014) dira, azken honek multimedia-edukia eta mugikorretarako euskarria txertatu zituelarik. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == * Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. * Informazioaren demokratizazioa. * Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. * 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. * Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] mwrzom77y261i17rk6o0jrzlaz7lqoy 43782 43764 2026-07-14T08:04:27Z Montserrat.maritxalar 2723 43782 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == Web-aren ideia ez zen bat-batean sortu. Baziren aurrekariak hamarkada batzuk lehenago. 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak, [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNen]] lanean ari zela, ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, bertako milaka ikerlari eta dokumentu ezberdinen kudeaketa errazteko. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k, Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formala kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. Enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004) "irakurtzeko Web" gisa ezagutzen da. Orriak estatikoak ziren, erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak ziren eta edukiaren sortzaileak enpresa eta erakundeak baino ez ziren. Hipertestuzko loturak eta oinarrizko HTML orriak ziren teknologia nagusiak. '''Web 2.0''' (2004-~2010) "parte-hartzearen Web" deitzen da. Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) orrialdeak birkargatu gabe eguneratzea ahalbidetu zuen. JavaScript lengoaia indartuz joan zen, nabigatzaile-barruan logika konplexua exekutatuz. Garai honetan sortu ziren sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak: Wikipedia, YouTube, Facebook, Twitter... Erabiltzaileak edukiaren sortzaile ere bilakatu ziren. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera) Tim Berners-Lee-ren ikuspegiaren arabera, datuak makinentzat ulergarri bihurtzen dituen Web bat da, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Gaur egun adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, nahiz eta kontzeptuaren definizioa oraindik eztabaidatua den. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == * Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. * Informazioaren demokratizazioa. * Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. * 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. * Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] lh0l85k7u0t5vjvdk1b2oe3nfg71v3e 43783 43782 2026-07-14T08:13:54Z Montserrat.maritxalar 2723 43783 wikitext text/x-wiki = WWW (World Wide Web) = '''World Wide Web''' (laburtuta '''WWW''' edo besterik gabe '''Web''') [[w:Internet|Interneten]] bidez funtzionatzen duen informazio-sistema global bat da, non datu-mota desberdinak HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoloaren bidez transmititzen diren. Sistema honek [[w:HTML|HTML]] markaketa-lengoaia, [[w:Uniform Resource Locator|URL]] baliabide-identifikatzaileak eta hipertestua konbinatzen ditu, erabiltzaileei mundu osoko edukietara nabigatzeko aukera emanez. Web-ak Internet erabiltzen du azpiegitura gisa, baina ez dira gauza bera: Internet sarearen azpiegitura fisikoa da, eta Web haren gainean eraikitako zerbitzu bat. == Testuinguru historikoa eta aitzindariak == 1945ean, Vannevar Bush zientzialariak Memex izeneko sistema teorikoa proposatu zuen: mikrofilmean oinarritutako informazio-sare bat, non erabiltzailea esteka pertsonalen bidez edukietatik nabiga zitekeen. 1960ko hamarkadan, Ted Nelson informatikari estatubatuarrak hipertestua kontzeptua definitu zuen lehen aldiz. Garai berean, Douglas Engelbart-ek NLS (oN-Line System) sistema garatu zuen, nabigazio interaktiboko lehen adibide praktikoa. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak, [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNen]] lanean ari zela, ENQUIRE izeneko barneko sistema bat garatu zuen, nodo-sarean oinarritua, bertako milaka ikerlari eta dokumentu ezberdinen kudeaketa errazteko. == Sorrera: CERNetik mundu osora == 1989ko martxoan, Berners-Lee-k, Robert Cailliau belgikar informatikariarekin elkarlanean, 1990ean proposamen formala kaleratu zuten, hiru osagai nagusitan oinarritua: * '''HTML''' (HyperText Markup Language): web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia. * '''[[w:HTTP|HTTP]]''' (HyperText Transfer Protocol): nabigatzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazio-protokoloa. * '''URL''' (Uniform Resource Locator): Webean baliabide bakoitza modu bakarrean identifikatzeko sistema. [[Fitxategi:First Web Server.jpg|thumb|Tim Berners-Leek CERNen World Wide Webeko lehen web-zerbitzari gisa erabili zuen NeXT lan-estazioa.]] Berners-Lee-k berak idatzi zuen lehen [[w:Web nabigatzaile|web-nabigatzailea]], ''WorldWideWeb'' izenekoa, eta lehen [[w:Zerbitzari|web-zerbitzaria]], NeXTcube ordenagailu batean. 1990eko abenduan lehen web-orrialdea ere martxan jarri zuen, proiektuaren beraren deskribapena eskaintzen zuena. 1991ko abuztuaren 6an, Berners-Lee-k ''alt.hypertext'' albiste-taldean proiektua aurkeztu zuen publikoki, eta Web-a zerbitzu publiko gisa erabilgarri jarri zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project". CERN, 1990.]</ref> 1993ko apirilaren 30ean, CERNek ofizialki jakinarazi zuen World Wide Web teknologia jabetza-eskubiderik gabe eta erabat librea izango zela munduko edozein pertsonarentzat. == Mosaic eta Web-aren hedapen masiboa == Hasierako web-nabigatzaileak testu hutsean oinarrituta zeuden. 1993an Mosaic nabigatzaileak irudiak eta testua modu integratuan aurkeztu zituen lehen aldiz, interfaze grafiko intuitibo baten bidez, eta Web protokoloaren ezagupen masiboa bultzatu zuen, ordura arte nagusi ziren Gopher eta WAIS protokoloen gainetik. [[File:NCSA Mosaic Browser Screenshot.png|thumb|Mosaic nabigatzailearen kaptura.]] Mosaic-en arrakastak Andreessen Silicon Valleyra eraman zuen, eta 1994an Netscape Communications enpresa sortu zuen. [[w:Netscape (nabigatzailea)|Netscape Navigator]] nabigatzaileak dominazio komertzialaren hasiera markatu zuen, eta segidan Microsoft-ek [[w:Internet Explorer|Internet Explorer]] kaleratu zuen, hamarkadako Nabigatzaileen Gerra (''Browser Wars'') izeneko lehia bizia piztuz. == Oinarrizko estandarrak eta funtzionamendua == Web-ak funtzionatzeko lau estandar tekniko nagusi ditu: * '''URI''' / '''URL''': Webean baliabide bakoitzari helbide bakarra ematen dion sistema. Adibidez: ''<nowiki>https://eu.wikipedia.org/wiki/Nagusia</nowiki>''. Hiru zatiz osatua dago: eskema (''https''), domeinua eta bide-ibilbidea. * '''HTTP''' / '''HTTPS''': Nabigatzaileak zerbitzariari informazioa eskatzen dioneko protokoloa eta zerbitzariak erantzuten dionekoa. Enkriptazioa gehitzen du komunikazioa babesteko. * '''HTML''': Web-orrien egitura eta edukia definitzen duen markaketa-lengoaia. * '''CSS''' (Cascading Style Sheets): HTML-tik independente, web-orrien itxura eta diseinua zehazten duen lengoaia. Nabigatzaileak URL bat sartzen denean, urratsez urrats prozesu hau gertatzen da: lehenik, DNS sistemak domeinuaren izena IP helbide bihurtzen du; gero, nabigatzaileak HTTP eskaera bat bidaltzen dio zerbitzariari; zerbitzariak HTML fitxategiaz erantzuten du; azkenik, nabigatzaileak HTML, CSS eta JavaScript interpretatzen ditu eta orrialdea pantailaratzen dio erabiltzaileari. == Teknologien bilakaera: Web 1.0tik Web 3.0ra == Web-aren historia hiru aro nagusitan sailkatu ohi da: '''Web 1.0''' (1991-2004): "irakurtzeko Web" orri estatikoak eta erabiltzaileak kontsumitzaile hutsak. '''Web 2.0''' (2004-~2010): "parte-hartzearen Web" Ajax teknologiak (Asynchronous JavaScript and XML) eta JavaScript lengoaia indartuz nabigatzaile-barruan logika konplexua, erabiltzaileak ere sortzaile direlarik. Sare sozialak, blogak eta wiki-plataformak sortzen dira. '''Web 3.0''' edo Web Semantikoa (~2010etik aurrera): datuak makinentzat ulergarri, non informazioak testuinguru eta esanahi zehatza duen. Adimen artifiziala, blockchain teknologia eta deszentralizazioa ere Web 3.0ren osagaitzat hartzen dira, eztabaidatua den arren. == World Wide Web Consortium (W3C) == Web-aren estandarrak kudeatzeko, Tim Berners-Lee-k 1994an World Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen MIT-rekin elkarlanean. Gaur egun 400 erakunde baino gehiagok osatzen dute kontsortzio hau, eta HTML, CSS, XML eta beste estandar ugari argitaratu ditu hamarkadetan zehar. W3Cren filosofia nagusia interoperabilitatea da: edozein nabigatzailetan eta edozein gailutan modu berean funtzionatzen duten estandar irekiak garatzea. Berners-Lee-k berak zuzendu du kontsortzio hau sortu zenetik. == Testu ebakia: Web-aren eragina gizartean == * Teknologia patentatu gabe munduari dohain uzte izana gakoa hedapen globalerako. * Informazioaren demokratizazioa. * Komunikazioa ia-ia berehalakoa planetaren edozein txokotara. * 2010ean 27.000 milioi orrialde baino gehiago. * Desafioak: pribatutasuna, desinformazioa, informazio-erasoak, monopolizazioa, arrakala digitala, eskubide legalak... Horiek guztiak XXI. mendeak erantzun beharreko galdera irekiak. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)] * [https://info.cern.ch/ Lehen web-orrialdea (CERN)] * [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html Berners-Lee-ren jatorrizko proposamena (1989)] 4ma0pm3c349sl89rakoodz6w41z13bz 0 7262 43765 43746 2026-07-13T12:41:49Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Bertsioen bilakaera */ 43765 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3C]] W3Ck hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendioa gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urriaren 28an W3C Gomendioa bezala finalizatu eta estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> HTML5ek SGML aplikazioa izateko saiakera guztia alde batera utzi zuen eta bere "html" serializazio propioa definitu zuen, XML-oinarritutako XHTML5 serializazioaz gain. Hauek ziren aldaketa handienak: * '''Multimedia euskarri natiboak''': <code>&lt;video&gt;</code> eta <code>&lt;audio&gt;</code> etiketak, plugin berezirik gabe (Adobe Flash-en ikuspegia ordezkatzeko). * '''<code>&lt;canvas&gt;</code> elementua''': JavaScript bidez grafiko dinamikoak eta animazioak marrazteko. * '''Formulario hobeak''': datu-mota berriak (<code>date</code>, <code>email</code>, <code>range</code>...) eta balioztapen natiboa. * '''Semantika hobetua''': <code>&lt;header&gt;</code>, <code>&lt;footer&gt;</code>, <code>&lt;article&gt;</code>, <code>&lt;section&gt;</code> bezalako etiketak, edukiaren esanahia argiagoa egiteko. * '''Geolokalizazioa eta Web Storage''': nabigatzaile barneko datuak gordetzeko eta kokapena adierazteko gaitasunak. 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == HTMLren erabilera gaur egun == HTML gaur egun Webean erabiltzen den oinarrizko lengoaia da, eta bere erabilera ez da web-orrialde estatikora mugatzen. Web-aplikazio konplexuak, mugikorrentzako interfazeak (PWA, Progressive Web Apps), posta elektronikoen diseinua, dokumentu digitalak eta hainbat software-interfaze HTML bidez sortzen dira. HTML5ekin nabigatzaileak berak bideo eta audio erreproduzitzeko gai dira, kanpoko pluginik gabe. Honek Adobe Flash-en beherakada eragin zuen, 2020an ofizialki bertan behera utzia. Gaur egun HTML5, CSS3 eta JavaScript moderno baten konbinazioa da web garapen modernoaren oinarria. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] e3pr6sknrrt8sfgru9yupek20r9ce8p 43766 43765 2026-07-13T12:42:41Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Bertsioen bilakaera */ 43766 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendioa gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urriaren 28an W3C Gomendioa bezala finalizatu eta estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> HTML5ek SGML aplikazioa izateko saiakera guztia alde batera utzi zuen eta bere "html" serializazio propioa definitu zuen, XML-oinarritutako XHTML5 serializazioaz gain. Hauek ziren aldaketa handienak: * '''Multimedia euskarri natiboak''': <code>&lt;video&gt;</code> eta <code>&lt;audio&gt;</code> etiketak, plugin berezirik gabe (Adobe Flash-en ikuspegia ordezkatzeko). * '''<code>&lt;canvas&gt;</code> elementua''': JavaScript bidez grafiko dinamikoak eta animazioak marrazteko. * '''Formulario hobeak''': datu-mota berriak (<code>date</code>, <code>email</code>, <code>range</code>...) eta balioztapen natiboa. * '''Semantika hobetua''': <code>&lt;header&gt;</code>, <code>&lt;footer&gt;</code>, <code>&lt;article&gt;</code>, <code>&lt;section&gt;</code> bezalako etiketak, edukiaren esanahia argiagoa egiteko. * '''Geolokalizazioa eta Web Storage''': nabigatzaile barneko datuak gordetzeko eta kokapena adierazteko gaitasunak. 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == HTMLren erabilera gaur egun == HTML gaur egun Webean erabiltzen den oinarrizko lengoaia da, eta bere erabilera ez da web-orrialde estatikora mugatzen. Web-aplikazio konplexuak, mugikorrentzako interfazeak (PWA, Progressive Web Apps), posta elektronikoen diseinua, dokumentu digitalak eta hainbat software-interfaze HTML bidez sortzen dira. HTML5ekin nabigatzaileak berak bideo eta audio erreproduzitzeko gai dira, kanpoko pluginik gabe. Honek Adobe Flash-en beherakada eragin zuen, 2020an ofizialki bertan behera utzia. Gaur egun HTML5, CSS3 eta JavaScript moderno baten konbinazioa da web garapen modernoaren oinarria. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] so0j1lz435tk6ef3ctxzsbh7sc6zxob 43767 43766 2026-07-13T12:43:12Z Montserrat.maritxalar 2723 /* HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) */ 43767 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urriaren 28an W3C Gomendioa bezala finalizatu eta estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> HTML5ek SGML aplikazioa izateko saiakera guztia alde batera utzi zuen eta bere "html" serializazio propioa definitu zuen, XML-oinarritutako XHTML5 serializazioaz gain. Hauek ziren aldaketa handienak: * '''Multimedia euskarri natiboak''': <code>&lt;video&gt;</code> eta <code>&lt;audio&gt;</code> etiketak, plugin berezirik gabe (Adobe Flash-en ikuspegia ordezkatzeko). * '''<code>&lt;canvas&gt;</code> elementua''': JavaScript bidez grafiko dinamikoak eta animazioak marrazteko. * '''Formulario hobeak''': datu-mota berriak (<code>date</code>, <code>email</code>, <code>range</code>...) eta balioztapen natiboa. * '''Semantika hobetua''': <code>&lt;header&gt;</code>, <code>&lt;footer&gt;</code>, <code>&lt;article&gt;</code>, <code>&lt;section&gt;</code> bezalako etiketak, edukiaren esanahia argiagoa egiteko. * '''Geolokalizazioa eta Web Storage''': nabigatzaile barneko datuak gordetzeko eta kokapena adierazteko gaitasunak. 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == HTMLren erabilera gaur egun == HTML gaur egun Webean erabiltzen den oinarrizko lengoaia da, eta bere erabilera ez da web-orrialde estatikora mugatzen. Web-aplikazio konplexuak, mugikorrentzako interfazeak (PWA, Progressive Web Apps), posta elektronikoen diseinua, dokumentu digitalak eta hainbat software-interfaze HTML bidez sortzen dira. HTML5ekin nabigatzaileak berak bideo eta audio erreproduzitzeko gai dira, kanpoko pluginik gabe. Honek Adobe Flash-en beherakada eragin zuen, 2020an ofizialki bertan behera utzia. Gaur egun HTML5, CSS3 eta JavaScript moderno baten konbinazioa da web garapen modernoaren oinarria. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] l4c7mm5i41huyjnpjoe6ogmb2d7uho7 43768 43767 2026-07-13T12:44:34Z Montserrat.maritxalar 2723 /* HTML5 (2008-2014) eta Living Standard */ 43768 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> HTML5ek SGML aplikazioa izateko saiakera guztia alde batera utzi zuen eta bere "html" serializazio propioa definitu zuen. Hauek ziren aldaketa handienak: * '''Multimedia euskarri natiboak''': <code>&lt;video&gt;</code> eta <code>&lt;audio&gt;</code> etiketak, plugin berezirik gabe (Adobe Flash-en ikuspegia ordezkatzeko). * '''<code>&lt;canvas&gt;</code> elementua''': JavaScript bidez grafiko dinamikoak eta animazioak marrazteko. * '''Formulario hobeak''': datu-mota berriak (<code>date</code>, <code>email</code>, <code>range</code>...) eta balioztapen natiboa. * '''Semantika hobetua''': <code>&lt;header&gt;</code>, <code>&lt;footer&gt;</code>, <code>&lt;article&gt;</code>, <code>&lt;section&gt;</code> bezalako etiketak, edukiaren esanahia argiagoa egiteko. * '''Geolokalizazioa eta Web Storage''': nabigatzaile barneko datuak gordetzeko eta kokapena adierazteko gaitasunak. 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == HTMLren erabilera gaur egun == HTML gaur egun Webean erabiltzen den oinarrizko lengoaia da, eta bere erabilera ez da web-orrialde estatikora mugatzen. Web-aplikazio konplexuak, mugikorrentzako interfazeak (PWA, Progressive Web Apps), posta elektronikoen diseinua, dokumentu digitalak eta hainbat software-interfaze HTML bidez sortzen dira. HTML5ekin nabigatzaileak berak bideo eta audio erreproduzitzeko gai dira, kanpoko pluginik gabe. Honek Adobe Flash-en beherakada eragin zuen, 2020an ofizialki bertan behera utzia. Gaur egun HTML5, CSS3 eta JavaScript moderno baten konbinazioa da web garapen modernoaren oinarria. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] kocftvsjo4t3ltfidgolq64da3x0hrm 43769 43768 2026-07-13T12:47:05Z Montserrat.maritxalar 2723 43769 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> HTML5ek SGML aplikazioa izateko saiakera guztia alde batera utzi zuen eta bere "html" serializazio propioa definitu zuen. Hauek ziren aldaketa handienak: * '''Multimedia euskarri natiboak''': <code>&lt;video&gt;</code> eta <code>&lt;audio&gt;</code> etiketak, plugin berezirik gabe (Adobe Flash-en ikuspegia ordezkatzeko). * '''<code>&lt;canvas&gt;</code> elementua''': JavaScript bidez grafiko dinamikoak eta animazioak marrazteko. * '''Formulario hobeak''': datu-mota berriak (<code>date</code>, <code>email</code>, <code>range</code>...) eta balioztapen natiboa. * '''Semantika hobetua''': <code>&lt;header&gt;</code>, <code>&lt;footer&gt;</code>, <code>&lt;article&gt;</code>, <code>&lt;section&gt;</code> bezalako etiketak, edukiaren esanahia argiagoa egiteko. * '''Geolokalizazioa eta Web Storage''': nabigatzaile barneko datuak gordetzeko eta kokapena adierazteko gaitasunak. 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] br8jxhvmkaawvh38vqvi9nfxi1fzdp0 43770 43769 2026-07-13T12:49:23Z Montserrat.maritxalar 2723 /* HTML5 (2008-2014) eta Living Standard */ 43770 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Estandarizazio-erakundeak: W3C eta WHATWG == Hasieran IETF erakundeak kudeatzen zituen HTML estandarrak, baina 1996tik W3C bihurtu zen arduradun nagusia, enpresa komertzialek ere parte hartuz. W3Cren erabaki metodologia astuna zen, eta 2004an Apple, Mozilla eta Opera enpresek WHATWG erakunde alternatiboa sortu zuten, web-plataformaren garapen azkarragoa bultzatzeko. Biak elkarlanean aritu ziren HTML5en garapenean, baina 2012an bide desberdinak hartu zituzten: W3Ck "argazki" finituak argitaratzen jarraitu zuen (HTML5, HTML 5.1, HTML 5.2), eta WHATWGk ''Living Standard'' aldaezin bat mantentzen zuen. 2019an, W3Ck ofizialki WHATWGri eman zion HTML estandarraren jabetza, eta gaur egun WHATWG da HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] bthoism2b0a1v8vqhhvbytgd3tjnyln 43771 43770 2026-07-13T12:50:56Z Montserrat.maritxalar 2723 43771 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERN-ean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] hexujj0yt8fk7opy29fpm3sbbqey43m 43772 43771 2026-07-13T12:51:54Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testuinguru historikoa eta sorrera */ 43772 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == === HTML 1.0 eta HTML 2.0 (1991-1995) === IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> === HTML 3.2 (1997) === 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. === HTML 4.0 eta HTML 4.01 (1997-1999) === '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, "ISO HTML" izenaz ezagutua. === XHTML (2000-2009) === [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. === HTML5 (2008-2014) eta Living Standard === 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, W3Cren ikuspegiarekin desadostasunean. 2008an W3Crekin elkarlaneko proiektu bihurtu zen, eta '''HTML5''' 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazi nahi du estandarra inoiz ez dela osatua, beti eguneratzen eta hobetzen ari dela. Ezaugarri berriak gehitu daitezke, baina funtzionalitateak ez dira kenduko. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] owy6kr3iwd05sa3u0f1rpj9xkml7wny 43773 43772 2026-07-13T13:02:42Z Montserrat.maritxalar 2723 43773 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] 2371lmy2t9r8n4fprn5em6cxnt3m23i 43774 43773 2026-07-13T13:04:06Z Montserrat.maritxalar 2723 43774 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] 3h11nbpybxyq9c4rb106l7srik78qsp 43775 43774 2026-07-13T13:05:06Z Montserrat.maritxalar 2723 43775 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] 8be0zzv6rbcltvnm2bsdrkyypvjy2az 43776 43775 2026-07-13T13:06:04Z Montserrat.maritxalar 2723 43776 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] lqzy2puykde8m4nr6z2xvcg7917agnz 43777 43776 2026-07-13T13:06:24Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testuinguru historikoa eta sorrera */ 43777 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] mar3f0sr5u8ibhou4f5bn1bqoiv2945 43778 43777 2026-07-13T13:06:44Z Montserrat.maritxalar 2723 /* Testuinguru historikoa eta sorrera */ 43778 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] 6vm04bdynnnbq8plxmewej82zw4940t 43779 43778 2026-07-13T13:07:03Z Montserrat.maritxalar 2723 /* HTML (HyperText Markup Language) */ 43779 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] fmsr9j66n1v0vmi1bjekma42rh4oo6j 43780 43779 2026-07-13T13:07:39Z Montserrat.maritxalar 2723 /* HTML (HyperText Markup Language) */ 43780 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML lengoaiaren historia [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1980an, [[w:Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] fisikari eta informatikari britainiarrak [[w:Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseilua|CERNean]] lan egiten zuen Genevan ENQUIRE izeneko sistema bat proposatu eta prototipatu zuen, CERNeko ikertzaileek dokumentuak partekatzeko. Esperientzia horretatik abiatuta, 1989an Berners-Lee-k Interneten oinarritutako hipertestuzko sistema baten proposamena idatzi zuen. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. Urte berean, Robert Cailliau-rekin batera finantzaketa-eskaera bat aurkeztu zuten, baina CERNek ez zuen proiektua ofizialki onartu. 1990eko ohar pertsonaletan, Berners-Lee-k "hipertestua erabiltzen duten eremu askoren artean" entziklopedia aipatzen du lehenbiziko sarrera gisa —etorkizuneko Wikipediaren nolabaiteko iragarpen bat. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen, Berners-Lee-k han aipatu zuen Internet lehen aldiz, 1991ko amaieran.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an IETFk HTML lan-taldea itxi zuen eta estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997ko abenduan kaleratu, eta nabigatzaile espezifikoen elementu-mota eta atributu ugari onartu zituen. ISO 8879 araura egokitutako SGML aplikazio bat da. '''HTML 4.01''' 1999ko abenduan argitaratu zen W3C Gomendio gisa. 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) HTML 4.01 XML 1.0 erabiliz birformulatzeko ahalegin gisa hasi zen hizkuntza bereizi gisa. XHTML 1.0 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019ko maiatzaren 28an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratutako 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino, HTMLk etengabeko bilakaera jasan du munduko sarearen premiei erantzunez. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] 6vm04bdynnnbq8plxmewej82zw4940t 43784 43780 2026-07-14T08:31:21Z Montserrat.maritxalar 2723 43784 wikitext text/x-wiki = HTML (HyperText Markup Language) = [[Fitxategi:HTML5 logo and wordmark.svg|thumb|180px|HTML 5 logoa]] '''HTML''' ('''HyperText Markup Language''', euskaraz '''''Hipertestua Markatzeko Lengoaia''''') web-orriak sortzeko markaketa-lengoaia bat da. Web-edukiaren egitura eta edukia definitzen du, eta normalean [[w:CSS|CSS]] (Cascading Style Sheets) eta [[w:JavaScript|JavaScript]] bezalako teknologiekin batera erabiltzen da. Web nabigatzaileak HTML dokumentuak [[w:Zerbitzari|web-zerbitzarietatik]] edo tokiko biltegiratzetik jasotzen dituzte eta multimedia web-orrialde gisa zerrendatzen dituzte. Lehen bertsioa 1991n plazaratu zenetik, HTML Web-aren oinarrizko zutabea bilakatu da, eta gaur egun milioika web-orrialde HTML bidez idatzita daude. == Testuinguru historikoa eta sorrera == HTML [[w:World Wide Web|World Wide Web-en]] sortzearekin lotuta dago estuki. 1990ean, Berners-Lee-k HTMLren zehaztapen teknikoa idatzi zuen eta nabigatzailearen eta zerbitzariaren softwarea garatu zituen. HTMLren lehen deskribapen publiko eskuragarria '''HTML Tags''' izeneko dokumentua izan zen.<ref>[Tim Berners-Lee. "HTML Tags". CERN, October 1991.]</ref> Dokumentu horrek HTMLren hasierako 18 elementuak zerrendatzen zituen diseinu erlatiboki sinple batean. Hipertestuzko etiketa salbu, guztiak CERNeko SGML (Standard Generalized Markup Language) formatu propioan oinarrituta zeuden. == Bertsioen bilakaera == * IETF (Internet Engineering Task Force) erakundeak 1993ko erdialdean argitaratu zuen lehen zehaztapen-proposamena. Proposamen horrek SGML sintaxiaren definizioa txertatzen zuen. Ondoren, HTML+ zirriborroan taulak eta inprimakiak ere txertatzea proposatzen zen, eta 1995ean '''HTML 2.0''' osatu zen, etorkizuneko inplementazioek oinarri gisa hartu beharreko lehen HTML estandar gisa.<ref>["HTML 2.0". RFC 1866. IETF, November 1995.]</ref> * 1996an estandarren ardura [[w:World Wide Web Consortium|W3Ck]] hartu zuen. 1997an, '''HTML 3.2''' W3C Gomendio gisa argitaratu zelarik. * '''HTML 4.0''' 1997an kaleratu, eta, 2000an, ISO/IEC 15445:2000 nazioarteko estandar gisa onartu zen, '''ISO HTML''' izenaz ezagutua. * [[w:XHTML|XHTML]] (Extensible HyperText Markup Language) 2000n argitaratu zen W3C Gomendio gisa. Eta 2009an bertan behera utzi zen [[w:HTML5|HTML5]] eta XHTML5-en garapenaren mesedetan. * 2004an, WHATWG (Web Hypertext Application Technology Working Group) erakundeak HTML5en garapena hasi zuen, eta 2014ko urrian W3C Gomendio bezala estandarizatu zen.<ref>["HTML5". W3C Recommendation. 28 October 2014.]</ref> * 2019an, W3Ck jakinarazi zuen WHATWG izango zela HTML eta DOM estandarren argitaratzaile bakarra. WHATWGren '''Living Standard''' kontzeptuak adierazten du estandarra beti eguneratzen ari dela. == Egitura teknikoa == === Etiketak eta elementuak === HTML markaketak hainbat osagai nagusi ditu: etiketak eta haien atributuak, karaktere-oinarri duten datu-motak, eta entitate-erreferentziak. HTML etiketak normalean bikoteka agertzen dira, hala nola <code>&lt;h1&gt;</code> eta <code>&lt;/h1&gt;</code>, nahiz eta batzuek —<code>&lt;img&gt;</code> edo <code>&lt;br&gt;</code> bezalakoek— ez duten itxiera-etiketarik. HTML dokumentu baten oinarrizko egitura honakoa da: <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Orriaren izenburua</title> </head> <body> <h1>Kaixo, mundua!</h1> <p>Hau nire lehen web-orrialdea da.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> * '''<code>&lt;!DOCTYPE html&gt;</code>''': HTML5 dokumentua dela adierazten du eta nabigatzaileari "estandar moduan" zerrendatzeko eskatzen dio. * '''<code>&lt;html&gt;</code>''': dokumentu osoaren erro-elementua. * '''<code>&lt;head&gt;</code>''': metadatuak gordetzen ditu (izenburua, CSS loturak, charset...), ikusgai ez dena. * '''<code>&lt;body&gt;</code>''': erabiltzaileak pantailan ikusiko duen eduki guztia. === Elementu motak === HTMLn hiru elementu-mota nagusi bereizten dira: * '''Egitura-markaketa''': dokumentuaren antolaketa deskribatzen du, adibidez <code>&lt;h1&gt;</code>-<code>&lt;h6&gt;</code> izenburuak edo <code>&lt;p&gt;</code> paragrafoak, bisitagarritasuna edo aurkezpenari buruzko informaziorik eman gabe. * '''Aurkezpen-markaketa''': testuaren itxura definitzen du, hala nola <code>&lt;b&gt;</code> (lodia) edo <code>&lt;i&gt;</code> (etzana). W3Ck gomendatzen du horren ordez CSS erabiltzea, edukiaren eta aurkezpenaren bereizketa egokiagoa lortzeko. * '''Hipertestuzko markaketa''': dokumentuaren beste zati batzuetara edo beste dokumentuetara loturak sortzen ditu, <code>&lt;a href="..."&gt;</code> etiketaren bidez, hiperesteka ezarriz. === Atributuak === Elementu gehienek atributuak har ditzakete hasierako etiketaren barruan, informazio osagarria emanez. Atributu garrantzitsuenak: * '''<code>id</code>''': elementuari identifikatzaile bakarra ematen dio orrialde barruan. * '''<code>class</code>''': elementua CSS estilo-klase bati edo batzuei lotzen die. * '''<code>src</code>''': irudiaren (<code>&lt;img&gt;</code>) edo scriptaren (<code>&lt;script&gt;</code>) jatorrizko URLa zehazten du. * '''<code>href</code>''': hipertestuzko loturaren (<code>&lt;a&gt;</code>) helmuga URLa. * '''<code>alt</code>''': irudien testu-alternatiba, irisgarritasunerako funtsezkoa. === HTML, CSS eta JavaScript: hirukoa === Web modernoa hiru teknologiaren gainean eraikita dago: '''HTML''' edukiaren eta egituraren ardura du, zer agertzen den eta nola antolatzen den semantikoki. '''CSS''' (Cascading Style Sheets) aurkezpenaz arduratzen da: koloreak, tipografiak, neurriak, posizionamendua. '''JavaScript'''-ek portaera eta interaktibotasuna eskaintzen ditu: botoi-klikak, animazioak, zerbitzariarekiko komunikazio asinkronoa ([[w:Ajax (programazioa)|Ajax]] teknologiaren bidez). W3Ck 1997tik CSSren erabilera sustatu du HTML aurkezpen-etiketaren ordez. Ideia nagusia ''edukia eta aurkezpena bereiztea'' da: HTMLk esan dezala zer den zerbait (izenburua, paragrafoa, zerrenda), eta CSSk esan dezala nola ikusi nahi den (gorria, 24px-ekoa, zentroa). Banaketa horrek kode-mantentzea errazten du eta irisgarritasuna hobetzen du. [[File:Firefox-eko orri inspektorearen kaptura.png|center|thumb|400x400px|Firefox-eko orri inspektorearen kaptura]] == Testu Ebakia== HTML lengoaia Interneten historian eragin handiena izan duen teknologietako bat da, GIF edo TCP/IP bezalako beste teknologia garrantzitsuekin batera. Tim Berners-Lee-k 1991n kaleratu zituen 18 etiketa xumeetatik hasita, gaur egungo HTML5eko ehunka elementu eta APIetaraino. Bere indarra sinpletasunean datza: edozein testu-editorerekin idatz daiteke, edozein nabigatzailetan funtzionatzen du eta edonork ikasi eta erabili dezake. Hori dela eta, informatikako teknologiarik demokratikoen eta hedatuenen artean kokatzen da. Irisgarritasuna (accessibility) ere gero eta garrantzitsuagoa da: HTML5ek ARIA (Accessible Rich Internet Applications) atributu-multzoa txertatu du, ikusmen- edo mugimendu-arazoak dituzten erabiltzaileek teknologia lagungarriez (irakurle-pantailak, etab.) web-orrialdeak erabili ahal izateko. == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} == Kanpo estekak == * [https://html.spec.whatwg.org/ HTML Living Standard (WHATWG)] * [https://www.w3.org/TR/html52/ HTML 5.2 W3C Recommendation] * [https://info.cern.ch/hypertext/WWW/MarkUp/Tags.html HTML Tags jatorrizko dokumentua (CERN)] * [https://validator.w3.org/ W3C HTML Balioztatzailea] k6zjhj5i2919k3ajzyiecxtxu5stdfk 0 7321 43786 2026-07-14T10:10:41Z Aingeru Ramos 2735 Orria sortu da. Edukia: Konputazio kuantikoa informazioaren prozesamendua ahalbidetzen duen konputazio eredu bat da, fenomeno kuantikoak erabiliz, eta horrek informazioa manipulatzeko moduak zabaltzen ditu eredu klasikoan parekorik ez duen formetan<ref>Nielsen, M. A., & Chuang, I. L. (2010). Quantum Computation and Quantum Information: 10th Anniversary Edition. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511976667</ref>. Eredu berri honen potentziala bere gutxieneko informaz... 43786 wikitext text/x-wiki Konputazio kuantikoa informazioaren prozesamendua ahalbidetzen duen konputazio eredu bat da, fenomeno kuantikoak erabiliz, eta horrek informazioa manipulatzeko moduak zabaltzen ditu eredu klasikoan parekorik ez duen formetan<ref>Nielsen, M. A., & Chuang, I. L. (2010). Quantum Computation and Quantum Information: 10th Anniversary Edition. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511976667</ref>. Eredu berri honen potentziala bere gutxieneko informazio-unitatean dago: "qubit" (quantum bit" hitzaren laburdura). "Bit" klasikoak bezala, bi egoera posible ditu, <math>|0\rangle</math> eta <math>|1\rangle</math>, baina bere izaera kuantikoari esker, bien konbinazio batean ere aurkitu daiteke, gain-posizioan dagoen egoera batean: <math>|\psi\rangle = \alpha|0\rangle + \beta|1\rangle</math> [[File:Bloch Sphere representation.svg|thumb|300px|'''Bloch esfera baten irudikapena.''' Poloek oinarrizko <math>|0\rangle</math> eta <math>|1\rangle</math> egoerak adierazten dituzte; esferaren gainerako edozein puntuk gain-posizio bat irudikatzen du, \alpha eta \beta anplitudeen bidez definitua. Iturria: Wikimedia Commons (domeinu publikoa).]] non <math>\alpha</math> eta <math>\beta</math> baitira egoera bakoitzaren probabilitate-anplitudeak, zenbaki konplexutan kodetuak, non <math>|\alpha|^2 + |\beta^2| = 1</math>. Ideia hau bera hainbat qubiteko erregistroetara hedatu daiteke: <math>n</math> qubiteko erregistro bat <math>2^n</math> egoera posibleen gainezarpen batean egon daiteke, bakoitza bere anplitudearekin (adibidez, bi qubitentzat, <math>|\psi\rangle = \alpha_{00}|00\rangle + \alpha_{01}|01\rangle + \alpha_{10}|10\rangle + \alpha_{11}|11\rangle</math>, <math>n</math> biteko erregistro klasikoaren aurrean, zeina aldi berean <math>2^n</math> egoera horietako batean bakarrik egon baitaiteke. Egoera kopuru esponentziala aldi berean irudikatzeko eta manipulatzeko gaitasun honi paralelismo kuantiko deritzo, eta konputazio kuantikoaren abantaila teoriko nagusia da eredu klasikoaren aldean. Gainera, qubit-ek beraien artean korapilatuta gera daitezke: haien egoerak lotuta geratzen dira, eta ezin dira bereiz deskribatu; baliabide hori, gainezarpenarekin batera, funtsezkoa da konputazioan eta komunikazio kuantikoan. Egoera horiek manipulatzea ahalbidetzen duten eragiketei ate kuantiko deritze, eta erregistro batean kateatzean algoritmoak exekutatzeko erabiltzen diren zirkuituak eraikitzen dira. Abantaila hori, ordea, ez da dirudien bezain zuzena. "Bit" klasiko bat ez da aldatzen bere egoeraren behaketagatik, baina gain-posizioan dagoen "qubit" bat (edo erregistro bat) ezin da modu berean "irakurri": neurtzean, bere egoera posibleetako bat kolapsatzen du, ausaz aukeratua bere anplitudeei lotutako probabilitateen arabera, eta gainerako informazio guztia desagertu egiten da. Horregatik, ordenagailu kuantiko batek aldi berean egoera asko azter baditzake ere, kontuz diseinatu behar dira algoritmoak, informazio garrantzitsua kontzentratuta gera dadin azkenean neurtzean ikusten den emaitzan. = Algoritmo garrantsitzuak = Ikusi denez, paralelismo kuantikoa ustiatzeko, tentuz diseinatu behar dira algoritmoak, informazio garrantzitsua kontzentratuta gera dadin neurtzean lortzen den emaitzan, kasu klasikoaren aldean abantaila bat lortuz. Hauek dira algoritmo garrantzitsuenetako batzuk<ref>Montanaro, A. (2016). Quantum algorithms: an overview. npj Quantum Information, 2, 15023. https://doi.org/10.1038/npjqi.2015.23</ref>: ;Deutsch-Jozsa :Lehenengo algoritmo kuantikoetako bat izan zen, eta eredu klasikoarekiko abantaila bat modu argian erakutsi zuen lehenengoa, nahiz eta erabilgarritasun praktiko txikiko problema bat ebatzi zuen. ;QFT (Fourier Kuantikoaren transformatua) :Ez du problema bat bere kabuz ebazten, baizik eta beste algoritmo batzuen barruan, Shorren algoritmoan adibidez, pieza giltzarri gisa jokatzen du, egoera kuantiko batean dauden aldizkako patroi ezkutuak detektatzea ahalbidetuz. ;QPE (Fase kuantikoaren zenbatespena) :Beste algoritmo batzuen azpirrutina gisa ere funtzionatzen du. Eragiketa kuantiko bati lotutako balio bat zehaztasunez zenbatesteko balio du. Balio hori erabilgarria da bai Shorren algoritmoan, bai sistema kuantikoen simulazioan. ;Shor :Bere ospea, ezagutzen den edozein algoritmo klasikok baino askoz azkarrago zenbaki handiak faktorizatzen dituelako da, honek gaur egungo kriptografia (RSA bezala) kolokan jartzen du eta kriptografia post-kuantikoaren garapena bultzatu du. ;Grover :N elementuko zerrenda desordenatu batean elementu bat bilatzeko problema ebazten du, eta urrats kopurua gehienez ere <math>\sqrt{N}</math> izango da, algoritmo klasiko batek batez beste beharko lituzkeen <math>\frac{N}{2}</math>en aldean. = Gaur egungo hardwarea = Orain arte modu abstraktuan hitz egin da qubitez eta atez, fisikoki nola inplementatzen diren zehaztu gabe. Ordenagailu kuantiko bat eraikitzeko, qubit gisa jokatzeko gai den sistema fisiko jakin bat aukeratu behar da, eta, eremuaren azken garapena dela eta, hainbat proposamen daude: [[File:IBM Quantum System One.jpg|thumb|300px|'''IBM Quantum System One.''' Egituraren zati handiena hozte-sistema kriogenikoa da, txipa gutxieneko zero absolutuaren inguruko tenperaturan mantentzeko; qubit-txip kuantikoa oso txikia da eta behealdean dago. Autor: OJB Quantum. Lizentzia: CC BY 4.0.]] ;Zirkuitu supereroaleak :Qubita korrontean edo karga elektrikoan kodetzen dute, zero absolutu inguruko tenperaturetan hoztutako zirkuituetan. Gaur egun qubit erabilgarri gehien dituen teknologia da. ;Ioi harrapatuak :Atomo ionizatuak eta eremu elektromagnetikoekin harrapatuta daudenak, horien energia-mailek qubit gisa jokatzen dute; doitasun-laserrekin kontrolatzen dira. ;Fotonika kuantikoa :Banakako fotoiak erabiltzen ditu, adibidez qubitak; giro-tenperaturan funtzionatzen du, eta egokia da informazioa urrutitik transmititzeko. ;Atomo neutroak :Harrapatutako ioien antzekoa, baina kargarik gabeko atomoekin, fokalizatutako laserren bidez harrapatuta. ;Spin-puntu kuantikoak :Elektroiaren spina erdieroaleetan aprobetxatzen dute, industrian lehendik dauden fabrikazio-teknikak berrerabili ahal izatearen abantailarekin. ;Qubit topologikoak :Proposamen esperimental honek materiaren propietate topologikoei buruzko informazioa kodetzen du, teorian zaratarekiko askoz erresistenteagoa dena. = Zarata kuantikoa = Aurreko guztiak qubitak eta ate perfektuak onartu ditu, baina, praktikan, oso sistema delikatuak dira, eta zaratarekiko oso sentikorrak<ref>Preskill, J. (2018). Quantum Computing in the NISQ era and beyond. Quantum, 2, 79. https://doi.org/10.22331/q-2018-08-06-79 (arXiv:1801.00862)</ref>; hori dela eta, zaila da nahi ez diren aldaketak eragin gabe lan egitea, edo, are gehiago, konputatzeko behar den denboran egoera kuantikoari eustea. Bere jatorri nagusia de-koherentzia da: qubit bat ez dago inoiz erabat isolatuta, eta bere inguruarekin kontrolatu gabeko edozein interakziok (bibrazioak, hondar-eremuak, beroa...) nahi gabeko neurketa gisa jokatzen du, bere gainjartzea galaraziz. Horri beste errore-iturri batzuk gehitu behar zaizkio, hala nola ateek ezartzen dituzten pultsu fisikoen inperfekzioak edo qubitaren azken neurketan bertan dauden akatsak. Algoritmo batek zenbat eta ate eta qubit gehiago erabili, eta zenbat eta gehiago irauten duen, orduan eta gehiago metatzen dira errore horiek, eta horrek mugatu egiten du gaur egun modu fidagarrian exekutatu daitekeenaren konplexutasuna. Qubit gutxiko eta akats-zuzenketarik gabeko etapa horri NISQ konputazio aroa deritzo (*Noisy Intermediate-Scale Quantum Computing*). Zaratari aurre egiteko bi estrategia daude: #'''Errore kuantikoen zuzenketa''': Qubit logiko bat kodetzen du, bere informazioa qubit fisiko erredundante batzuen artean banatuz, eta erroreak detektatzeko eta zuzentzeko aukera ematen du, informazio kuantikoa suntsitu gabe. Ikuspegirik sendoena da, baina gaur egun baino askoz qubit gehiago behar ditu. #'''Akatsak arintzea''': Hainbat aldiz errepikatzen du kalkulu bera baldintza desberdinetan, eta teknika estatistikoak erabiltzen ditu zaratak emaitzan duen eragina konpentsatzeko, hainbeste hardwareren beharrik gabe. == Erreferentziak == {{Reflist}} ru7649hlbrjb052d3tdnwm6pi4ejqn8 43787 43786 2026-07-14T10:14:08Z Aingeru Ramos 2735 43787 wikitext text/x-wiki Konputazio kuantikoa informazioaren prozesamendua ahalbidetzen duen konputazio eredu bat da, fenomeno kuantikoak erabiliz, eta horrek informazioa manipulatzeko moduak zabaltzen ditu eredu klasikoan parekorik ez duen formetan<ref>Nielsen, M. A., & Chuang, I. L. (2010). Quantum Computation and Quantum Information: 10th Anniversary Edition. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511976667</ref>. Eredu berri honen potentziala bere gutxieneko informazio-unitatean dago: "qubit" (quantum bit" hitzaren laburdura). "Bit" klasikoak bezala, bi egoera posible ditu, <math>|0\rangle</math> eta <math>|1\rangle</math>, baina bere izaera kuantikoari esker, bien konbinazio batean ere aurkitu daiteke, gain-posizioan dagoen egoera batean: <math>|\psi\rangle = \alpha|0\rangle + \beta|1\rangle</math> [[File:Bloch Sphere representation.svg|thumb|300px|'''Bloch esfera baten irudikapena.''' Poloek oinarrizko <math>|0\rangle</math> eta <math>|1\rangle</math> egoerak adierazten dituzte; esferaren gainerako edozein puntuk gain-posizio bat irudikatzen du, \alpha eta \beta anplitudeen bidez definitua. Iturria: Wikimedia Commons (domeinu publikoa).]] non <math>\alpha</math> eta <math>\beta</math> baitira egoera bakoitzaren probabilitate-anplitudeak, zenbaki konplexutan kodetuak, non <math>|\alpha|^2 + |\beta^2| = 1</math>. Ideia hau bera hainbat qubiteko erregistroetara hedatu daiteke: <math>n</math> qubiteko erregistro bat <math>2^n</math> egoera posibleen gainezarpen batean egon daiteke, bakoitza bere anplitudearekin (adibidez, bi qubitentzat, <math>|\psi\rangle = \alpha_{00}|00\rangle + \alpha_{01}|01\rangle + \alpha_{10}|10\rangle + \alpha_{11}|11\rangle</math>, <math>n</math> biteko erregistro klasikoaren aurrean, zeina aldi berean <math>2^n</math> egoera horietako batean bakarrik egon baitaiteke. Egoera kopuru esponentziala aldi berean irudikatzeko eta manipulatzeko gaitasun honi paralelismo kuantiko deritzo, eta konputazio kuantikoaren abantaila teoriko nagusia da eredu klasikoaren aldean. Gainera, qubit-ek beraien artean korapilatuta gera daitezke: haien egoerak lotuta geratzen dira, eta ezin dira bereiz deskribatu; baliabide hori, gainezarpenarekin batera, funtsezkoa da konputazioan eta komunikazio kuantikoan. Egoera horiek manipulatzea ahalbidetzen duten eragiketei ate kuantiko deritze, eta erregistro batean kateatzean algoritmoak exekutatzeko erabiltzen diren zirkuituak eraikitzen dira. Abantaila hori, ordea, ez da dirudien bezain zuzena. "Bit" klasiko bat ez da aldatzen bere egoeraren behaketagatik, baina gain-posizioan dagoen "qubit" bat (edo erregistro bat) ezin da modu berean "irakurri": neurtzean, bere egoera posibleetako bat kolapsatzen du, ausaz aukeratua bere anplitudeei lotutako probabilitateen arabera, eta gainerako informazio guztia desagertu egiten da. Horregatik, ordenagailu kuantiko batek aldi berean egoera asko azter baditzake ere, kontuz diseinatu behar dira algoritmoak, informazio garrantzitsua kontzentratuta gera dadin azkenean neurtzean ikusten den emaitzan. = Algoritmo garrantsitzuak = Ikusi denez, paralelismo kuantikoa ustiatzeko, tentuz diseinatu behar dira algoritmoak, informazio garrantzitsua kontzentratuta gera dadin neurtzean lortzen den emaitzan, kasu klasikoaren aldean abantaila bat lortuz. Hauek dira algoritmo garrantzitsuenetako batzuk<ref>Montanaro, A. (2016). Quantum algorithms: an overview. npj Quantum Information, 2, 15023. https://doi.org/10.1038/npjqi.2015.23</ref>: ;Deutsch-Jozsa :Lehenengo algoritmo kuantikoetako bat izan zen, eta eredu klasikoarekiko abantaila bat modu argian erakutsi zuen lehenengoa, nahiz eta erabilgarritasun praktiko txikiko problema bat ebatzi zuen. ;QFT (Fourier Kuantikoaren transformatua) :Ez du problema bat bere kabuz ebazten, baizik eta beste algoritmo batzuen barruan, Shorren algoritmoan adibidez, pieza giltzarri gisa jokatzen du, egoera kuantiko batean dauden aldizkako patroi ezkutuak detektatzea ahalbidetuz. ;QPE (Fase kuantikoaren zenbatespena) :Beste algoritmo batzuen azpirrutina gisa ere funtzionatzen du. Eragiketa kuantiko bati lotutako balio bat zehaztasunez zenbatesteko balio du. Balio hori erabilgarria da bai Shorren algoritmoan, bai sistema kuantikoen simulazioan. ;Shor :Bere ospea, ezagutzen den edozein algoritmo klasikok baino askoz azkarrago zenbaki handiak faktorizatzen dituelako da, honek gaur egungo kriptografia (RSA bezala) kolokan jartzen du eta kriptografia post-kuantikoaren garapena bultzatu du. ;Grover :N elementuko zerrenda desordenatu batean elementu bat bilatzeko problema ebazten du, eta urrats kopurua gehienez ere <math>\sqrt{N}</math> izango da, algoritmo klasiko batek batez beste beharko lituzkeen <math>\frac{N}{2}</math>en aldean. = Gaur egungo hardwarea = Orain arte modu abstraktuan hitz egin da qubitez eta atez, fisikoki nola inplementatzen diren zehaztu gabe. Ordenagailu kuantiko bat eraikitzeko, qubit gisa jokatzeko gai den sistema fisiko jakin bat aukeratu behar da, eta, eremuaren azken garapena dela eta, hainbat proposamen daude: [[File:IBM Quantum System One.jpg|thumb|300px|'''IBM Quantum System One.''' Egituraren zati handiena hozte-sistema kriogenikoa da, txipa gutxieneko zero absolutuaren inguruko tenperaturan mantentzeko; qubit-txip kuantikoa oso txikia da eta behealdean dago. Autor: OJB Quantum. Lizentzia: CC BY 4.0.]] ;Zirkuitu supereroaleak :Qubita korrontean edo karga elektrikoan kodetzen dute, zero absolutu inguruko tenperaturetan hoztutako zirkuituetan. Gaur egun qubit erabilgarri gehien dituen teknologia da. ;Ioi harrapatuak :Atomo ionizatuak eta eremu elektromagnetikoekin harrapatuta daudenak, horien energia-mailek qubit gisa jokatzen dute; doitasun-laserrekin kontrolatzen dira. ;Fotonika kuantikoa :Banakako fotoiak erabiltzen ditu, adibidez qubitak; giro-tenperaturan funtzionatzen du, eta egokia da informazioa urrutitik transmititzeko. ;Atomo neutroak :Harrapatutako ioien antzekoa, baina kargarik gabeko atomoekin, fokalizatutako laserren bidez harrapatuta. ;Spin-puntu kuantikoak :Elektroiaren spina erdieroaleetan aprobetxatzen dute, industrian lehendik dauden fabrikazio-teknikak berrerabili ahal izatearen abantailarekin. ;Qubit topologikoak :Proposamen esperimental honek materiaren propietate topologikoei buruzko informazioa kodetzen du, teorian zaratarekiko askoz erresistenteagoa dena. = Zarata kuantikoa = Aurreko guztiak qubitak eta ate perfektuak onartu ditu, baina, praktikan, oso sistema delikatuak dira, eta zaratarekiko oso sentikorrak<ref>Preskill, J. (2018). Quantum Computing in the NISQ era and beyond. Quantum, 2, 79. https://doi.org/10.22331/q-2018-08-06-79 (arXiv:1801.00862)</ref>; hori dela eta, zaila da nahi ez diren aldaketak eragin gabe lan egitea, edo, are gehiago, konputatzeko behar den denboran egoera kuantikoari eustea. Bere jatorri nagusia de-koherentzia da: qubit bat ez dago inoiz erabat isolatuta, eta bere inguruarekin kontrolatu gabeko edozein interakziok (bibrazioak, hondar-eremuak, beroa...) nahi gabeko neurketa gisa jokatzen du, bere gainjartzea galaraziz. Horri beste errore-iturri batzuk gehitu behar zaizkio, hala nola ateek ezartzen dituzten pultsu fisikoen inperfekzioak edo qubitaren azken neurketan bertan dauden akatsak. Algoritmo batek zenbat eta ate eta qubit gehiago erabili, eta zenbat eta gehiago irauten duen, orduan eta gehiago metatzen dira errore horiek, eta horrek mugatu egiten du gaur egun modu fidagarrian exekutatu daitekeenaren konplexutasuna. Qubit gutxiko eta akats-zuzenketarik gabeko etapa horri NISQ konputazio aroa deritzo (Noisy Intermediate-Scale Quantum Computing). Zaratari aurre egiteko bi estrategia daude: #'''Errore kuantikoen zuzenketa''': Qubit logiko bat kodetzen du, bere informazioa qubit fisiko erredundante batzuen artean banatuz, eta erroreak detektatzeko eta zuzentzeko aukera ematen du, informazio kuantikoa suntsitu gabe. Ikuspegirik sendoena da, baina gaur egun baino askoz qubit gehiago behar ditu. #'''Akatsak arintzea''': Hainbat aldiz errepikatzen du kalkulu bera baldintza desberdinetan, eta teknika estatistikoak erabiltzen ditu zaratak emaitzan duen eragina konpentsatzeko, hainbeste hardwareren beharrik gabe. == Erreferentziak == {{Reflist}} koxymersmlodo8fe5m7vcgseoqk2559 0 7322 43788 2026-07-14T10:34:25Z Montserrat.maritxalar 2723 Orria sortu da. Edukia: [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] {{HezkuntzaPrograma|Geografia eta Historia}}'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[World Wide Web|web]] plataforma bitartez giz... 43788 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] {{HezkuntzaPrograma|Geografia eta Historia}}'''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[ordenagailu]], [[Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 6fvaxzdh8ckybvrmgr8scd5hrg94mga 43789 43788 2026-07-14T10:36:36Z Montserrat.maritxalar 2723 43789 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[ordenagailu]], [[Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 5dvfvzvzlw80qyn3869npsgja5pk62r 43790 43789 2026-07-14T10:41:35Z Montserrat.maritxalar 2723 43790 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w:Internet|Interneten]] [[World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[ordenagailu]], [[Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. nfo4oemlpkaj45l5kjokrl4r3lizx5c 43791 43790 2026-07-14T10:42:50Z Montserrat.maritxalar 2723 43791 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w:Internet|Interneten]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[ordenagailu]], [[Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 08bqh9fo2ha0llc1e0ns6ri8k4d3b0g 43792 43791 2026-07-14T10:43:15Z Montserrat.maritxalar 2723 43792 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[ordenagailu]], [[Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. 9qurze02gei0x8f6y35c0geqlm4dqhl 43793 43792 2026-07-14T10:44:30Z Montserrat.maritxalar 2723 43793 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. kn8v0vvatp4966a2vo657p8cgr5kyth 43794 43793 2026-07-14T10:46:54Z Montserrat.maritxalar 2723 43794 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. emoan50a0oj8fcfdu1wajls6gr5mg08 43795 43794 2026-07-14T10:54:52Z Montserrat.maritxalar 2723 43795 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref><ref name="#1">{{Erreferentzia|izenburua=Servicio de red social|hizkuntza=es|data=2020-04-30|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Servicio_de_red_social&oldid=125634779|sartze-data=2020-05-05|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da.<ref name="#1"/> == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> proba sritoiru1qfr0wapf1nxyawi5q2lxcb 43796 43795 2026-07-14T10:56:52Z Montserrat.maritxalar 2723 43796 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> r7gquim98cswbz590s4vts1u9ttgsfk 43797 43796 2026-07-14T11:04:56Z Montserrat.maritxalar 2723 43797 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_servicetitle=Social_networking_service&oldid=953588970|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}} </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> mr8v0n5vmhk31mqg3ou7xf3xsz68ktm 43798 43797 2026-07-14T11:06:41Z Montserrat.maritxalar 2723 43798 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'',<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Social networking service|hizkuntza=en|data=2020-04-28|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_servicetitle=Social_networking_service|sartze-data=2020-04-29|encyclopedia=Wikipedia}} </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> jgmw5u2z0l0h8uuwlp9uj33184w387j 43799 43798 2026-07-14T11:09:19Z Montserrat.maritxalar 2723 43799 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> kctgsfrj2l9zmmseiclj5fb6bj54put 43800 43799 2026-07-14T11:10:47Z Montserrat.maritxalar 2723 43800 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipwdia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 4fmdm47oawcy8rhtqo1l64xqoto4oih 43801 43800 2026-07-14T11:11:41Z Montserrat.maritxalar 2723 43801 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{izenburua=Social Networking Services Wikipwdia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 716tyj39kbznrln7blwyuvjibrklblr 43802 43801 2026-07-14T11:13:09Z Montserrat.maritxalar 2723 43802 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: social networking service|social networking service]] </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> stors255wcradfvyzp24xc5zmhzztin 43803 43802 2026-07-14T11:13:58Z Montserrat.maritxalar 2723 43803 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: social_networking_service|social_networking_service]] </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> mgv0xk2hotcfocqawf2l2j87t9760po 43804 43803 2026-07-14T11:14:44Z Montserrat.maritxalar 2723 43804 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'', <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> </ref> ''SNS'') [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 11dvilyc4q6lraystymt7d2r74flr21 43805 43804 2026-07-14T11:19:13Z Montserrat.maritxalar 2723 43805 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: Social networking services|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> nybw6siupa6ovhot6kczxs8e4lci51s 43806 43805 2026-07-14T11:19:39Z Montserrat.maritxalar 2723 43806 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> odo6fikvgc1kt7yn5hb5rry985hloqi 43807 43806 2026-07-14T11:23:43Z Montserrat.maritxalar 2723 43807 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> <ref>{{cita web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|título=Social networking service|sitio=Wikipedia en ingelesez|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> h5q8cnujpgec0zcb7valtip2urhrwv3 43808 43807 2026-07-14T11:24:37Z Montserrat.maritxalar 2723 43808 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|título=Social networking service|sitio=Wikipedia en ingelesez|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> lsa8pprkqaemgtvz47itlsklr87syns 43809 43808 2026-07-14T11:26:45Z Montserrat.maritxalar 2723 43809 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|título=Social networking service|sitio=Wikipedia en ingelesez|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en: Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 81f9twe0bv56y53wmh8hayuw0rp254t 43810 43809 2026-07-14T11:28:53Z Montserrat.maritxalar 2723 43810 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Social Networking Services Wikipedia|hizkuntza=en|data=2020-10-03|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|título=Social networking service|sitio=Wikipedia en ingelesez|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 0b8vyc4d7l0aocq4oibf8mfaue8jrv6 43811 43810 2026-07-14T11:33:03Z Montserrat.maritxalar 2723 43811 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{aipamena web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|título=Social networking service|sitio=Wikipedia en inglés|hizkuntza=en|fechaacceso=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> kn9ojt0s8pvob1pdo5lwvbvgeggz7o7 43812 43811 2026-07-14T11:33:43Z Montserrat.maritxalar 2723 43812 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{aipamena web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|izenburua=Social networking service|sitio=Wikipedia ingelesez|hizkuntza=en|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 9yek4lpf048otveivln1uuuilezpwgn 43813 43812 2026-07-14T11:35:24Z Montserrat.maritxalar 2723 43813 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{aipamena web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|izenburua=Social networking service|gune=Wikipedia ingelesez|hizkuntza=en|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> k7wj62v9jgi90af37kp70qor9ig9agh 43814 43813 2026-07-14T11:40:49Z Montserrat.maritxalar 2723 43814 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{aipamena web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|izenburua=Social networking service Wikipedia|hizkuntza=en|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> tmjfcp2kcikiqudvb8tvfrgc09xetkh 43815 43814 2026-07-14T11:41:15Z Montserrat.maritxalar 2723 43815 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') <ref>{{Social Networking Service|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|izenburua=Social networking service Wikipedia|hizkuntza=en|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> cwduhrp121bxdz39m4vtwwid8113mdl 43816 43815 2026-07-14T11:43:07Z Montserrat.maritxalar 2723 43816 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=XXX|abizena=XXX|izenburua=Social Networking Service Wikipedia|hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> dvr6780sew7fjw7zjclo1lho4fge9m1 43817 43816 2026-07-14T11:43:36Z Montserrat.maritxalar 2723 43817 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'') Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> c4hkcdlnt0sira42zcj7hovjwg6uq3r 43818 43817 2026-07-14T11:44:07Z Montserrat.maritxalar 2723 43818 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak (Ingelesez ''social networking services'')<ref>{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en:Social networking service|proba]] [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> 7ai6wsyaqot88fjooc99rg436d3ul9x 43819 43818 2026-07-14T11:46:46Z Montserrat.maritxalar 2723 43819 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Interneten hamaika zerbitzu daude, jendearen arteko gizarte sareak sortzeko. 2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (Ingelesez ''social networking services'')<ref>{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> aehk5rfde2e95155s0h3e7lah9gtxy0 43820 43819 2026-07-14T11:53:02Z Montserrat.maritxalar 2723 43820 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Gaur egun horrelako zerbitzu asko dago, eta 2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services'')<ref>{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[w: Statista|proba]]en <ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> n0irqh2o4qyv5zvpy3b8inffg0wjnwl 43821 43820 2026-07-14T11:53:44Z Montserrat.maritxalar 2723 43821 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:Social Media Marketing Strategy.jpg|thumb]] '''Sare sozial'''ak edo '''gizarte sare'''ak [[w: World Wide Web|web]] plataforma bitartez gizakien arteko harremanetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten [[w: Internet|internet]]-zerbitzuak dira. Gaur egun horrelako zerbitzu asko dago, eta 2024ko datuen arabera Facebook zen erabiltzaile gehien zituena (''social networking services'')<ref>{{Erreferentzia|izena=Wikipedia|izenburua=Social Networking Service |hizkuntza=en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service|sartze-data=2026-07-14}}</ref> [[:en: Statista|proba]] <ref>{{Erreferentzia|izena=Joxe|abizena=Rojas|izenburua=Sare sozialak 2023an, 10 galdera errazetan {{!}} Teknopataren txokoa|hizkuntza=eu|data=2023-07-08|url=https://www.teknopata.eus/2023/07/sare-sozialak-2023an-10-galdera-errazetan/|sartze-data=2023-08-09}}</ref> Gizarte sareetako zerbitzuen erabilera [[w: ordenagailu|ordenagailu]], [[w: Tableta (ordenagailua)|tableta]] edo [[w: telefono adimendun|telefono adimendun]]en bitartez egiten da. == Oinarrizko egitura == Sare sozialetarako zerbitzuak irekiak edo pribatuak izan daitezke. Eta zerbitzu gehienetan erabiltzaileen arteko kontaktu "[[w: Birtualizazio|birtual]]"aren eskakizun edo gonbidapenaren aurrean, erabiltzaileek lagunak direla baieztatu edo ezeztatu behar izaten dute elkarren arteko konexioa izan ahal izateko. Proba<ref>{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aldabe|izenburua=Sare sozialak informazio iturri, 10 galdera errazetan {{!}} GAUR8|hizkuntza=eu|data=2020-10-03|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2020-10-03-07-00/hemeroteca_articles/sare-sozialak-informazio-iturri|sartze-data=2026-07-14}}</ref> o92km9obvfuixbo4akg61u337vtsg08