Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7248 44815 44799 2026-11-04T23:34:20Z Ksarasola 1603 /* Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak */ 44815 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Inaki.alegria}} [[/SARRERA/]] == Lehen hamarkada (1976-1985) == [[/DIF 1976-1985: DIF martxan - Eraikina/]] # [[/VAX makina, LISP makina/]] # [[/Datu-base erlazionalak/]] # [[/Gako publikoko kriptografia/]] # [[/Unix Sistema Eragilea/]] # [[/Ofimatika: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria/]] # [[/Sare lokalak: Ethernet/]] # [[/Interfaze grafikoa/]] # [[/PC/]] # [[/SMTP protokoloa/]] # [[/TCP/IP (Internet)/]] == Bigarren hamarkada (1986-1995) == [[/DIF 1986-1995: Euskal lerroa sendotzen/]] # [[/GIF formatua/]] # [[/WWW/]] # [[/HTML/]] # [[/Linux kernela/]] # [[/Indargarri bidezko ikasketa/]] (TD-Gammon) # [[/Java lengoaia eta plataforma unibertsala/]] # [[/JavaScript/]] # [[/SSH protokoloa/]] # [[/Python lengoaia/]] # [[/Klusterrak eta superkonputazioa/]] == Hirugarren hamarkada (1996-2005) == [[/Ikerkuntza Informatika Fakultatean/]] # [[/Wifi teknologia/]] # [[/PageRank algoritmoa/]] # [[/Bluetooth/]] # [[/BitTorrent protokoloa/]] # [[/Web zerbitzuak/]] # [[/Nukleo anitzeko prozesadoreak/]] # [[/Web 2.0/]] # [[/Git/]] # [[/Streaming/]] # [[/3D (Errealitate birtuala)/]] == Laugarren hamarkada (2006-2015) == [[/Kanpo harremanak Informatika Fakultatean/]] # [[/Arduino, Robotika/]] # [[/Hodei-konputazioa/]] # [[/Hadoop/]] # [[/Laser inprimagailua/]] # [[/Bloke-kateak (Blockchain)/]] # [[/NoSQL datu-baseak/]] # [[/Telefono adimenduna eta Tableta/]] # [[/GAN Sareak/]] # [[/TensorFlow/]] # [[/AlphaGo (Deep Reinforcement Learning)/]] == Bostgarren hamarkada (2016-2025) == [[/DIF 2016-2025: Informatika Fakultateko Ikasketa-Planak/]] # [[/Sare sozialak/]] # [[/Docker teknologia/]] # [[/Bideokonferentzia sistemak/]] # [[/GPU/]] # [[/ARM arkitektura/]] # [[/Itzulpen automatiko neuronala/]] # [[/5G sareak (segmentazioa)/]] # [[/AA agenteak/]] # [[/LLM ereduak/]] # [[/Konputazio kuantikoa/]] == Kanpo estekak == * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Wikiproiektu:Informatika50 Wikilibururako teknologien zerrenda datu gehiagorekin] (arduraduna, urtea, hard/soft/mate, wikiko artikulua kalitatearen estimazioarekin, ingelesezkoa...) *[https://zientzia.eus/bilaketa/?q=Igor+Leturia&selected_value= Informatikako artikuluak Elhuyar aldizkarian] (Igor Leturia, 117 artikulu) * [https://www.ehu.eus/ehusfera/e-makumeak/gaur8koak/ e-makumeak. Hileroko artikuluak Gaur8 astekarian] (120 artikulu) * [https://www.sarean.eus/ sarean.eus] (1.170 artikulu) * [https://wikimedia.eus/ikusgela/erronka-digitalak/ Erronka digitalak] bideo bilduma Euskal Wikipediako Ikusgelan (24 bideo) *[[w:Wikiproiektu:Informatika|''Informatika Wikiproiektua'']] (2020tik) ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektua (IKT)|Informatikako Artikuluak Hezkuntza proiektuan (IKT)]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Emakume informatikariak|Emakume informatikariak]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak irakasgaika|Informatikako artikuluak irakasgaika]] ** [[w:Wikiproiektu:Informatika/Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan|Informatikako artikuluak Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluen zerrendan]] * [[Matematika Diskretua]] wikiliburua * [[PYTHON liburua|PYTHON]] wikiliburua == Egileak, lotutako artikuluak eta irudiak == * [[/Egileak/]] * [[/Irudien egileak eta lizentziak/]] [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] 8bcac47t6xf1rzkfs0lyfb3fe83nass 0 7254 44824 44616 2026-11-04T23:42:04Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44824 wikitext text/x-wiki '''Ofimatika''' bulegoetan burutu ohi diren zereginak automatizatzeko, hobetzeko eta optimizatzeko teknika, aplikazio eta gailuen multzoa da. Izena akronimoa da, “offi-” (latinezko “officina” (bulego) eta “-matika” (‘informatika’ hitzetik hartutakoa) hitz-zatiez osatua. '''Bulegotika''' izena ere erabiltzen da. Hasiera batean idazki digitaletan soilik zentratzen bazen ere, egun bulego baten lan osoa barneratzen du: idazkiak, aurkezpenak, kalkuluak, antolaketa, komunikazioa... [[w:Microsoft Office|Microsoft Office]] eta [[w:LibreOffice|LibreOffice]] [[w:Software libre|libre]] eta [[w:Kode ireki|irekia]] dira pakete ezagunenak. Egun erabilpen zabalekoak izan arren [[w:Hodei konputazio|Hodei-konputazioaren]] etorrerarekin pakete hauek gero eta gutxiago instalatzen dira erabiltzaileen ordenagailuetan. Beste osagai batzuk badituzte ere (aurkezpenak, datu-baseak, irudiak sortzea...) historiari eta erabilpenari begira oinarrizko bi aplikazio garrantzitsu azpimarratu behar dira: testu-prozesadorea eta kalkulu-orria. == Testu-prozesadorea == Testu-prozesadorea testuan oinarritutako dokumentuak lantzeko erabiltzen den programa informatiko bat da. Ohiko idazketarekin alderatuta, emaitza formatu digitalean gordetzen denez testuak berreskuratu eta berredita daitezke.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Testu-prozesadore|hizkuntza=eu-none|data=2009-09-17|url=https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/testu-prozesadore|aldizkaria=zthiztegia.elhuyar.eus|sartze-data=2026-03-21}}</ref> Horrez gain, dokumentuak partekatu, inprimatu eta zuzendu daitezke. Idazketan laguntzeko funtzio berri asko joan dira integratzen urtetan zehar: ebaki/itsatsi funtzioa, bilaketa, zuzenketa ortografikoa, silaba-banaketa, formatu-trukea, irudien integrazioa, aldaketen kontrola... Lehen konputagailuetan erabiltzen ziren testu-editore sinpleak baino dezente ahaltsuagoak dira [[w:interfaze grafikoa|interfaze grafikoa]] [[w:Ordenagailu pertsonal|PCetara]] iritsi ziren garaietatik. Horien bitartez aukera dago tekleatu ahala testua nola geratuko den ikusteko, ([[w:WYSIWYG|WYSIWYG]] ''What You See Is What You Get'' / "ikusten duzun hori lortuko duzu"). Historiari begira, 1983 urtea aipatzen da abiapuntutzat, urte horretan Microsoft Word sortu zelako. Hurrengo urtean sortu zen McWrite Apple ordenagailuetarako, urte askotan zehar erreferentzia garrantzitsua izan zena. Baina hauek baino lehen baziren beste bi nahiko arrakastatsuak izan zirenak: WordStar (1978) eta WordPerfect (1979). Hasierako garai haietan programa zein datuak disketetan egon ohi ziren. == Kalkulu-orria == [[Fitxategi:OnlyOffice spreadsheet editor.png|thumb|500x500px|''OnlyOffice'' kalkulu-orriko editorea]] '''Kalkulu-orria''' zenbakizko datuekin kalkuluak egiteko editore berezia da. Aurrekontuak, fakturak, estatistikak, grafikoak... egiteko prestaturiko ofimatikako programa da. Ezaguna denez, kalkulu-orrietan errenkada eta zutabe ugariz osatutako matrizea da oinarria, non, zutabe eta errenkada bakoitzaren arteko intersekzioari gelaxka deitzen baitzaio. Gelaxken edukiera hiru motatakoa izan daiteke: balio konstanteak, erabiltzaileak eman beharreko datuak edo programak egindako kalkuluen emaitzak, formula baten bitartez.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Kalkulu-orri|hizkuntza=eu-none|data=2009-09-17|url=https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/kalkulu-orri|aldizkaria=zthiztegia.elhuyar.eus|sartze-data=2026-03-21}}</ref> Historiari begira, konputagailu handietan 1969 LANPAR programa bazebilen arren, VisiCalc (1979) izan zen minikonputagailuetara iritsi zen lehena. Gero etorri ziren hedapen zabala izango zituzten Lotus 1-2-3 (1983) eta Microsoft Excel (1985). CSV (''comma-separated values'') [[w:Formatu ireki|formatu irekia]] erabiltzen da kalkulu-orrien arteko datu-trukerako, baita datu-baseetako esportazio/inportaziorako. Horrexegatik askotan datu-baseetatik esportatutako datuak kalkulu-orrietan bistaratu eta manipulatu egin ohi dira. {{koadro-berde| == Xuxen == [[File:Xuxen,_lehen_edizioa.jpg|thumb|Xuxen zuzentzaile ortografikoaren karpeta (1994)]] [[File:Xuxen4.png|thumb|Xuxen disketeak (1999)]]'''Xuxen''' euskaraz idatzitako testuak zuzentzen dituen aplikazio informatikoa da, ofimatika paketetan integratzeko diseinatua. [[w:Euskal Herriko Unibertsitatea|EHUko]] Informatika Fakultateko [[w:Ixa taldea|Ixa Taldeak]] 1994an sortu zuen. Arrakasta handia izan duen tresna da, eta beste aplikazio askotan integratu da urtetan zehar. Microsoftek berak lizentziatu zuen hainbat urtetan bere Office suite-rako. Euskarak duen konplexutasun/aberastasun morfologikoa dela eta, hitz bat ondo dagoen ala ez erabakitzeko euskarazko testuen zuzenketa ezin zen hitz-zerrenda batean oinarritu, beste hizkuntza batzuetarako egiten zen bezala; zerrenda hori izugarria izango bailitzateke. Hori dela eta, egindako hurbilpena teknologia aldetik oso berritzailea izan zen. Horrela, Xuxenek testuko hitzak morfologikoki analizatzen ditu eta analisirik aurkitzen ez badu orduan hitz akastuntzat hartzen du, eta, ondorioz, gorriz azpimarratzen du. Xuxenen atzean dagoen datu-basean jasotako sarrerak (lemak nagusiki, baina aurrizkiak eta atzizkiak ere bai) 65.000 ziren hasieran eta 125.000 bat dira bosgarren bertsioan. === Historia === Lehen edizioa Ixa taldeak, [[w:UZEI|UZEIk]] eta [[w:Hizkia|Hizkia]] enpresak plazaratu zuten, bi [[w:diskete|diskete]] zituen kutxa batean. Aplikazioa erabili ahal izateko deskargatu eta instalatu egin behar zen programa. Bi sistema eragiletarako (Microsoft Windows eta MacOS) eta bi testu-editoretarako (MS Word eta WordPerfect) balio zuen; baina offline moduan lan egin behar zen: aurrena dokumentua prestatu, eta gero egiaztatu eta zuzendu. Bigarren bertsioak Euskaltzaindiak 1999an onartutako lexiko eta arau berriak integratu zituen. Gainera, euskalkietako hainbat hitz ezagutu eta horien ordezko estandarra proposatzen zuen. 2001ean [[w:Disko trinko (CD)|CD-ROM]] batean Euskaldunon Egunkariaren bidez banatu zen hirugarren bertsioa programa askorekin erabili ahal izan zen: Word, Access, Powerpoint, Front Page eta Outlook. 2006ko ''Xuxen IV'' bertsioak jauzi kualitatibo bat ekarri zuen: software librea izan zen lehenengo aldiz. 2004ko hunspell programak flexio handiko hizkuntzei ate bat zabaldu zien software librean, eta OpenOffice proiektuan ere onartua izan zen. 2015ko bertsioa Elhuyarrek merkaturatu zuen Ixa taldearen lizentziarekin. Testu-editore eta programa gehiagotan erabil zitekeen (''MS Office'', ''LibreOffice'', ''Mozillako Firefox'', ''Thunderbird''...) edota sarean zuzenean. === Zuzentzaile ortografikoa eta euskararen normalizazioa === Zuzentzaile ortografikoaren aplikazio informatikoa giltzarria izan da euskararen normalizazio-bidean. Euskara batua finkatu ahal izateko berebiziko tresna izan da 1994az gero. [[w:Euskaltzaindia|Euskaltzaindiaren]] etenik gabe urteetan zehar plazaratu dituen hiztegi-arauak eta gomendioak kaleratu eta gutxira integratu eta modu errazean erabili ahal izan dira.<ref name=":9">{{Erreferentzia|izena=Itziar|abizena=Aduriz|izenburua=Euskara (batua) ingurune digitalean: bidean ikasixa eta etorkizuneko erronkak|argitaletxea=Euskaltzaindia|orrialdeak=455–470|abizena2=Alegría Loinaz|abizena3=Artola Zubillaga|abizena4=Sarasola|izena2=Iñaki|izena3=Xabier|izena4=Kepa|data=2021|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8716798|aldizkaria=Arantzazutik mundu zabalera: euskararen normatibizazioa, 1968-2018 = la normativización del euskera, 1968-2018 = la standarisation de la langue basque, 1968-2018 = Basque language's standardization, 1968-2018, 2021, ISBN 978-84-9192-213-1, págs. 455-470|isbn=978-84-9192-213-1|sartze-data=2023-08-24}}</ref> }} == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] p8jru0boevwzkg438u86czj6ikd4stb 0 7270 44821 44725 2026-11-04T23:40:22Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44821 wikitext text/x-wiki '''Datu-base erlazionalak (DBE)''' [[File:DBereduenEboluzioa.png|450px|right|thumb|Datu-base eskema baten diseinu-ereduen eboluzioa]] [[w:Datu-base|Datu-base]] bat unitate logiko gisa tratatzen den informazio-bilduma antolatu bat da. '''Datu-base erlazionalen''' (DBE) kasuan, antolaketa hori eredu erlazionalean oinarritzen da: datuak erlazio sinpleen multzo batean gordetzen dira, bisualki taulen bidez irudikatuta.<ref name=":0">'''Elmasri, R. & Navathe, S. B. (2009)'''. ''Datu-base sistemak. Oinarriak.''. UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua/Sevicio Editorial. ISBN/ISSN: 978-84-9860-291-3.</ref> Helburu nagusia erlazionatutako informazioa biltzea, gordetzea eta berreskuratzea da, hainbat aplikaziok elkarbanatu ahal izan dezaten. Sistema honetan, taula bakoitza errenkadaz (tuplak) eta zutabez (atributuak) osatuta dago. Egitura horri esker, datuak modu eraginkor eta koherentean kudea daitezke, datuen kokapen fisikoaren menpe egon gabe.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena='''E. F.'''|abizena='''Codd'''|izenburua=A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks|argitaletxea=Springer Berlin Heidelberg|orrialdeak=61–98|data=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-48354-7_4|aldizkaria=Pioneers and Their Contributions to Software Engineering|isbn=978-3-540-42290-7|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":6">'''Irastorza, A. & Pérez, T.A.'''(2012). 26 Domeinu SQL Ariketekin: Maila aurreratuko 270 SQL kontsulta. Editorial Académica Española. ISBN/ISSN: 978-84-615-2398-2.</ref><ref name=":5">'''Marqués, M. (2011).''' ''Bases de datos''. Castelló de la Plana: Publicacions de la Universitat Jaume I. ISBN: 978-84-693-0146-3. ( [https://bdigital.uvhm.edu.mx/wp-content/uploads/2020/05/Bases-de-Datos.pdf], Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> == Historia eta bilakaera == Teknologia hau 1970ean sortu zen, [[w:Edgar Frank Codd|Edgar F. Codd]] IBMko ikertzaileak "''A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks''" artikulu ospetsua argitaratu zuenean. Multzoen teoria matematikoan oinarrituta. Coddek datuak eta aplikazioak bereiztea ahalbidetzen zuen eredua definitu zuen, informatikaren garapenean mugarri bat ezarriz.<ref name=":1" /> Geroago etapa hauek nabarmendu dira datu-base erlazionalen bilakaeran: *'''Ezarpen Industriala eta Estandarizazioa''': 80ko eta 90eko hamarkadetan, eredua mundu osora zabaldu zen [[w:SQL|SQL]] lengoaiaren agerpenarekin. [[w:Oracle Database|Oracle]] bezalako Datu-Base Kudeaketa Sistema (DBKS) komertzial nagusiak sortu ziren, eta gaur egun ere erreferente dira enpresa-inguruneetan.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=ISO/IEC 9075-1:2016 - Information technology — Database languages — SQL|hizkuntza=en|url=https://www.iso.org/standard/63555.html|aldizkaria=ISO|sartze-data=2026-05-12}}</ref><ref name=":4">'''Irastorza Goñi, A. (2002)'''. ''Datu-baseen atzipena SQLJren bitartez. Sintaxia eta transakzioen diseinua''. UPV/EHU/LSI/TR 9-2002.</ref><ref>'''Oracle Corporation.''' ''Oracle Database Concepts: Introduction to Relational Databases''. ([https://docs.oracle.com/en/database/].Noiz kontsultatua: 2026-05-06).</ref> *'''Kode Irekiaren Iraultza''': 90eko hamarkadaren erdialdean, ekosistema eraldatu egin zen funtsezko bi proiekturekin. Alde batetik, [[w:MySQL|MySQL]]k (1995) datu-baseetarako sarbidea demokratizatu zuen, webgune dinamiko zein interaktiboen motor bihurtuz. Bestetik, [[w:PostgreSQL|PostgreSQL]](1996) alternatiba gisa sendotu zen, orokorrean eskaintzen zituen ezaugarrien sendotasun eta hedagarritasunagatik, eta, bereziki, SQL lengoaia estandarraren erregelen inplementazio zehatzagatik nabarmenduz.<ref name=":6" /> <ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=PostgreSQL: Tutorials & Other Resources|url=https://www.postgresql.org/docs/online-resources/|aldizkaria=www.postgresql.org|sartze-data=2026-05-12}}</ref> *'''Objektu-erlazional eta Multimedia''' (2000-2015): Objektuetara Zuzendutako programen diseinuaren hedapenak datu-base erlazionalen eboluzioa bultzatu zuen, bereziki [[w:Oracle Database|Oracle]] eta [[w:Microsoft SQL Server|Microsoft SQL Server]] bezalako sistemek gidatuta. Horri esker, testu eta zenbakiez gain, objektu konplexuak eta multimedia-fitxategiak (irudiak, bideoak) kudeatzeko mekanismoak txertatu zituzten.<ref name=":6" /><ref name=":7">'''Silberschatz, A., Korth, H. F. & Sudarshan, S. (2014)'''. ''Fundamentos de Bases de Datos''. 6ª Edición. McGraw-Hill. ISBN: 978-84-481-3654-3.</ref> *'''Hodeia eta Integrazio Hibridoa''' (2015-2026): Gaur egun, sistema erlazionalak [[w:Hodei konputazio|hodeira]] (Cloud) erabat egokitu dira. [[w:NoSQL|NoSQL]] sistemen abiadura eta eredu erlazionalaren fidagarritasuna uztartzen dituzten arkitektura berriak sortu dira, datu-baseei eskalagarritasun masiboa eta analisi aurreraturako integrazioa emanez.<ref name=":6" /> == Alderdi teknikoak == Industrian onartutako estandarrei jarraituz, eredu erlazionalaren arrakasta hiru zutabe nagusitan oinarritzen da:<ref name=":6" /><ref name=":7" /> *'''Egiturak''': Datuak gordetzeko eta berreskuratzeko tamaina-finkoko egiturak (taulak) eta gako bidezko atzipen zuzena egitea ahalbidetzen du. Datu-basea taula multzo gisa antolatzen da eta taula ezberdinetako erregistroak amankomunean dituzten gakoen bitartez erlazionatzen dira, erredundantzia saihestu eta koherentzia mantentzeko helburuarekin. *'''Eragiketak''': Aplikazioek egiturak maneiatu eta informazioa lortzeko ekintza zehatzak (aljebra erlazionalean oinarritutako SQL lengoaia erabiliz) dira. *'''Integritate-murriztapenak (''Constraints'')''': Gaur egun, hauek dira DBE baten osotasuna bermatzeko elementu kritikoenak. Murriztapen hauek (gakoarenak, entitatearenak, integritate erreferentzialarenak eta domeinuarenak) eragiketak gobernatzen dituzte, informazioa uneoro baliozkoa, koherentea eta logikoki zuzena dela ziurtatuz. Horri esker babesten du bere burua datu-baseak, datu okerrak edo gatazkatsuak ekiditeko. Horrez gain, DBKSek egiten duten transakzioen kudeaketa funtsezkoa da aldi bereko sarbideak ([[w:Konkurrentzia (informatika)|konkurrentzia]]) kontrolatzeko, prozesu bakoitza unitate atomiko gisa tratatuz (''dena ala ezer ez'' printzipioan oinarrituta). Bestalde, aplikazioetatik datu-baseetarako '''konektibitateari''' dagokionez, bilakaera nabarmena egon da: *'''JDBC (Java Database Connectivity)''': Oinarrizko liburutegi eta arkitektura historikoa da, oraindik ere maila baxuko atzipen zuzenerako erabiltzen dena. *'''ORM tresnak (Object-Relational Mapping)''': Egun, industrian Hibernate edo Spring Data bezalako tresnak dira estandarrak. Hauek JDBCren gainean eraikitako geruzak dira, klaseak eta taula erlazionalak automatikoki mapatzen dituztenak. Honela, programatzaileak ez du SQL kode konplexua idatzi beharrik eta aplikazioaren mantentze-lana asko errazten da. <syntaxhighlight lang="sql"> -- SQL galderen egitura: SELECT [{ALL|DISTINCT}] <izena_eremua>[, <izena_eremua>...] FROM {<izena_taula>|<izena_bista>} [, {<izena_taula>|<izena_bista>}...] [WHERE <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [GROUP BY <izena_eremua>[, <izena_eremua>...]] [HAVING <baldintza> [{AND|OR} <baldintza>...]] [ORDER BY {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}] [, {<izena_eremua>|<indize_eremua>} [{ASC|DESC}]]]; </syntaxhighlight> {{Koadro-berde| == 50 urte eta gero... indarrean oraindik== 50 urteko bilakaeraren ondoren, datu-base erlazionalek industriako estandar nagusietako bat izaten jarraitzen dute. Azken hamarkadan, [[w:Datu handiak|Big Data-ren]] hazkundeak eta [[w:NoSQL|NoSQL]] paradigmen agerpenak datu egituratu gabeekin (dokumentuekin) lan egiteko aukera berriak ireki dituzte. Kasu horietan, DBEak NoSQL teknologiekin ordezkatu edo osatu daitezke malgutasun handiagoa lortzeko. Hala ere, informazioaren osotasuna eta koherentzia kritikoak direnean —banku-transakzioetan, erreserba-sistemetan edo administrazio publikoan, esaterako—, eredu erlazionala oraindik ere ordezkaezina da. Teknologiazale ororentzat, funtsezkoa da eredu erlazionalaren zorroztasunaren eta joera berrien arteko elkarbizitza ulertzea. Gaur egun, sistema hibridoetarako bilakaerak erakusten du DBEak konfiantza digitalaren oinarri direla oraindik ere, arkitektura moderno, eskalagarri eta seguruetara egokituz. }} == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] 0c0m35mnjggurlkqpeic119q6pyd6cf 0 7271 44822 44613 2026-11-04T23:40:55Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44822 wikitext text/x-wiki '''Kriptografia asimetrikoa''' bi gako desberdin erabiltzen dituen sistema kriptografikoa da: bata publikoa eta bestea pribatua. Gako publikoa edonorekin partekatu daiteke, baina pribatua erabiltzaileak (gako horien jabeak) bakarrik ezagutu dezake. Segurtasuna bermatzeko, bi gako hauek erlazio matematikoetan oinarrituta daude, gako publiko batetik abiatuta gako pribatua zein den lortzea oso zaila izan dadin.<ref>{{Erreferentzia|izena=Herritar Berri|abizena=SLU|izenburua=Kriptografia: komunikazioen pribatutasuna babesten|hizkuntza=eu|data=2016-11-19|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2016-11-19-06-00/hemeroteca_articles/kriptografia-komunikazioen-pribatutasuna-babesten|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-05-20}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|izena=Libe MORI|abizena=CARRASCAL|izenburua=Nola aukeratzen dira estandar kriptografiko seguruak?|hizkuntza=eu|data=2026-05-02|url=https://gaur8.naiz.eus/eu/info_gaur8/20260502/nola-aukeratzen-dira-estandar-kriptografiko-seguruak|aldizkaria=gaur8.naiz.eus|sartze-data=2026-05-20}}</ref> [[File:Gako publikoko kriptografiaren eskema.png|thumb|300x300px|center|Gako publikoko kriptografiaren eskema]] Kriptografia asimetrikoa informazioa babesteko eta era pribatuan partekatzeko erabiltzen den teknika nagusietako bat da, bi aldeen artean aurretiaz sekreturik partekatu gabe komunikazio segurua ahalbidetzen duelako. Analogia gisa, kriptografia asimetrikoa postontzi batekin aldera daiteke. Edonork utz dezake mezu bat (gako publikoa erabiliz) postontzian, baina postontzi horren jabeak bakarrik ireki egin dezake (gako pribatua erabiliz). Analogia honetan, mezua postontzian sartzea mezuaren zifratzearen parekoa da (informazioa babestuta geratzen baita), eta postontzia ireki eta mezua ateratzea, berriz, deszifratzearen parekoa. Teknologia hau gaur egungo hainbat aplikaziotan aurkitu dezakegu. Nabarmenena [[w:HTTPS|HTTPS]] protokoloa da, webgune seguruetan erabiltzen dena, erabiltzailearen eta zerbitzariaren arteko komunikazioa babesteko. Era berean, diru digitalaren transakzioak gaitzeko erabiltzen da, baita posta elektronikoaren komunikazio seguruak bermatzeko ere, [[w:PGP|PGP]] edo [[w:S/MIME|S/MIME]] bidez. == Sinadura digitalak == [[File:Sinadura digitala.png|thumb|Sinadura digitalaren eskema.]] Kriptografia asimetrikoak autentifikazioa eta osotasuna bermatzeko ere balio du, sinadura digitalen bidez. Kasu honetan, igorleak bere giltza pribatua erabiltzen du mezu bat sinatzeko. Ondoren, beste edonork egiaztatu dezake sinadura hori igorlearen giltza publikoa erabiliz. Postontziaren analogiarekin jarraituz, sinadura digitala zigilu pertsonal batekin alderatu daiteke, non mezua edonork ireki dezakeen, baina zigiluak igorlea identifikatzen duen. Prozesu honek bi propietate nagusi bermatzen ditu: batetik, mezua benetan igorleak sortu duela (autentifikazioa), eta bestetik, mezua ez dela aldatu bidalketa-prozesuan zehar (osotasuna). == Segurtasuna == Ohiko kriptografian (kriptografia simetrikoa), mezu bat zifratzeko eta deszifratzeko gako bera erabiltzen da, bi aldeen artean partekatu behar dena. Horrek puntu ahul nagusi bat du: gakoa modu seguruan bidaltzea edo partekatzea. Kriptografia asimetrikoak arazo hori gainditzen du bi gako desberdin erabiliz, gako publikoa modu irekian banatzeko aukera emanez eta gako pribatua sekretupean mantenduz. Horrela, komunikazio segurua ezarri daiteke aurretiaz sekreturik partekatu gabe. Hala ere, kriptografia asimetrikoa, oro har, motelagoa da kriptografia simetrikoa baino, eta, horregatik, sarritan biak konbinatzen dira praktikan. Aldi berean, kriptografia asimetrikoaren segurtasuna arazo matematiko jakin batzuen zailtasunean oinarritzen da. Adibide ezagunenetako bat [[w:RSA|RSA algoritmoa]] da, zenbaki oso handien faktorizazioaren zailtasunean oinarritzen dena. Bi zenbaki handi biderkatzea erraza den arren gaur egungo ordenagailuekin, emaitza emanda jatorrizko faktoreak aurkitzea oso zaila da baliabide konputazional handirik gabe. Propietate horri esker, sistema seguruak eraiki daitezke. {{Koadro-berde| == Ahuleziak == Kriptografia asimetrikoak ere baditu ahuleziak. Horien artean, bereziki garrantzitsua da konputazio kuantikoaren agerpena. Ordenagailu klasikoek arazo batzuk konpontzeko denbora asko behar duten bitartean, ordenagailu kuantikoek algoritmo espezifikoak erabil ditzakete, hala nola [[w:Shor's_algorithm|Shor-en algoritmoa]] bi zenbakien faktorizazioa askoz azkarrago egiteko. Horrek esan nahi du gaur egun seguruak diren sistema batzuk, RSA kasu, etorkizunean hauskorrak bihur daitezkeela, gako pribatuak modu eraginkorrean berreskuratzeko aukera emango luketelako. Beste ahultasun batzuk gako pribatuaren kontrola hirugarrenei eskuordetzeko aukeratik sortzen dira, eta horrek segurtasun orokorra ahuldu eta eraso-arriskua areagotu dezake. Gako luzeagoek segurtasuna hobetu dezaketen arren, algoritmo batzuek berezko ahultasunak izan ditzakete, eraso azkarragoen aurrean ahulago bihurtzen dituztenak.<ref>{{Erreferentzia|izena=Ana|abizena=Zelaia Jauregi |izenburua=Zer dela eta jasaten du kriptografia alorrak etengabeko aldaketa?|hizkuntza=eu|data=2023-11-11|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gaur8/editions/gaur8_2023-11-11-06-00/hemeroteca_articles/zer-dela-eta-jasaten-du-kriptografia-alorrak-etengabeko-aldaketa|aldizkaria=GAUR8|sartze-data=2026-05-20}}</ref> }} == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] pctwxpvzv8d6lqsicppgkcdix4sce6x 0 7275 44817 44688 2026-11-04T23:36:46Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44817 wikitext text/x-wiki Euskararen erabilerak unibertsitate-ikasketetan, EHUn, eboluzio oso desberdina izan du zentroen arabera. Gipuzkoako campusaren kasuan, eta zientzia/teknologiaren arloan, aitzindariak izan ziren Kimika eta Informatika Fakultateak. Informatika Fakultatearen kasua deigarria da. Urte gutxi sortu zenetik, 1980ko hamarkadan hazkunde handia izan zuen, ikasle asko matrikulatu baitzen ikasketa berriak egiteko (ez zegoen beste zentrorik EHUn ezta inguruko unibertsitateetan ere). Hori ez zen oztopoa izan, ordea, irakasle askoren euskaltzaletasuna praktikan jartzeko. Bi izen aipatu behar dira, [[w:Kepa Sarasola|Kepa Sarasola]] eta [[w:Iñaki Alegria|Iñaki Alegria]], haien kemenez eta hainbat irakasleren babesarekin abiatu baitzen euskarazko taldea fakultatean. Eta lagun asko bultzatu zuten gero lantegi horretan sartzeko. Erronka ez zen makala, zerotik abiatu behar baitzen arlo guztietan: terminologia, liburuak, ikasmaterialak,  eskuliburuak…. Eta dena partekatu behar zen ikerketa eta tesiekin, horiek ere euskaraz. [[File:Korrika 2011 Informatika Fakultatea Ibaeta 03.jpg|thumb|Iñaki Alegria 2011ko Korrikan, Informatika Fakultatearen kilometroan.]] Urteak igaro dira, eta gaurko egoera arras desberdina da: ikasketak euskaraz egin daitezke, terminologia finkatuta dago (termino eta kontzeptu berriak etengabe sortzen badira ere), liburu asko daude, irakaskuntza-material denetarikoak erabil daitezke... Eta euskara aukeratzen duen ikasleen kopurua asko emendatu da. Euskara guztiz integratuta dago egunerokotasunean, irakaskuntzan, ikerkuntzan, zerbitzuetan, administrazioan eta gobernuan. Euskara da Informatika Fakultatearen hizkuntza. == Euskarazko irakaskuntza == Euskarazko irakaskuntza urte gutxitan garatu zen, '''Lizentziaturan'''. Hona hemen datu eta data batzuk.<ref>[http://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara Informatika euskalduntzen] Informatika fakultateko webgunean</ref><ref>{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Euskararen eboluzioa Informatika Fakultatean|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Euskararen+eboluzioa.pdf/c58061ab-cfa1-4833-9b65-eaf6bdab33e2?t=1507280733000}}</ref> * '''1984-1985''' Lehen aldiz eskaini ziren 1. mailako bi ikasgai euskaraz: Informatika I (Iñaki Alegria) eta Programazioa (Kepa Sarasola). Bi urte geroago, irakasle berriak —[[w:Olatz Arregi|Olatz Arregi]], [[w:Txelo Ruiz Vazquez|Txelo Ruiz]], [[w:Patxi Angulo Martin|Patxi Angulo]] eta Guadalupe Gutiérrez— kontratatu ziren 1. mailako ikasgai guztiak euskaraz emateko. Gehiago etorriko ziren hurrengo urteetan, eta, garrantzitsuago, dagoeneko fakultatean zeuden hainbat irakasle animatu ziren 2. eta 3. mailako ikasgaiak euskaraz prestatzera eta irakastera. * '''1988-1989''' 3. mailako bi ikasgai eskaini ziren euskaraz; guztira, 11 ikasgai. Ikasturte honetatik aurrera Euskara Teknikoa I eskainiko da hautazko moduan (eta Euskara Teknikoa II hurrengo urtean). Urte horretan hasitako ikasle batek ikasketen % 60 egin ahal izan zuen euskaraz. * '''1992-1993''' Zortzi urte igaro dira eta 1. ziklo osoa, 16 ikasgai, eskaini zen lehen aldiz euskaraz. * '''1994-1995''' Ikasketa-plana aldatu zen: hemendik aurrera '''Ingeniaritza''' bat izango da. Plan berriaren diseinuak bermatu zuen euskararen erabilera ikasmaila eta alor guztietan. * '''1998-1999''' Ingeniaritza zabaldu zen maila guztietara, gaztelaniaz eta euskaraz (ikasgai batzuk ingelesez ere bai). Bitartean, lizentziaturaren 4. eta 5. mailetan, euskarazko ikasgaiak ere eskaini ziren lehen aldiz: lizentziaturan hasi ziren azkeneko ikasleek karreraren % 80 baino gehiago euskaraz egin ahal izan zuten. Derrigorrezko ikasgai guztiaz gain, hautazko ikasgai asko euskaraz eskaini ziren dagoeneko. Ideia bat izateko, 2001-2002 urtean 148 hautazko kreditu eskaini ziren euskaraz; ingeniaritza osatzeko, 57 kreditu behar ziren (gehi aukera askeko beste 33 kreditu).<ref>{{Erreferentzia|izena=Mikel|abizena=Basabe|urtea=2000-06-14|izenburua=Euskarak etorkizun oparoa du informatikaren alorrean.|argitaletxea=berria.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/?zbilatu=%22kepa+sarasola%22&h_u=1990&h_h=12&h_e=06&b_u=2003&b_h=02&b_e=20&bilatu=Bilatu&orridata=20000614&ikusi=059|aldizkaria=Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka.|sartze-data=2020-10-05}}</ref> 14 urtetan egin zen bidaia (ia) osoa. Nondik gentozen eta zein zailtasun zeuden aurrean ikusita, uste dugu arrakasta baten historia dela. Eta ez da hori guztia: 2000-2001 urtean, hiru urteko Ingeniaritza Teknikoa eskaini zen Fakultatean, euskaraz ere, noski. Tartean, hainbat irakaslek doktore-tesiak egin zituzten, liburuak, apunteak, laborategiko materialak eta abar argitaratu, arloko hiztegia osatu, programak eta aplikazioak garatu, irakasleak trebatu, ikerkuntza... Arlo guztietan lan egin zen euskaraz. Aldaketa gehiago izan dira handik hona. 2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesuaren ondorioz, 4 urteko '''Informatika Ingeniaritzako''' '''Gradua''' sortu zen. Eta 2020-2021 ikasturtetik aurrera, beste gradu bat: '''Adimen Artifizialeko Gradua'''. Dagoeneko, ikasle gehienak euskaraz prestatzen dira. Eta graduekin batera, '''Masterrak''' zabaldu ziren. Horietako bat, Informatika Ingeniaritzako Master profesionala (IIM), euskaraz ere eskaini zen, bai eta Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua (HAP) masterra ere, euskaraz (eta ingelesez), [[w:Ixa taldea|Ixa ikerketa-taldearen]] eskutik. Masterretan ikasle kopuruak txikiak dira (10-30), ingelesaren presentzia handia da, eta zaila da euskararen presentzia ziurtatzea, baina hor ere aukerak izan genituen euskaraz aritzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2015|izenburua=Eskaintzen ditugun masterrak eta itzulpengintzako graduondokoa – Hizkuntza-teknologiak|argitaletxea=Ixa Taldea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2015/07/08/eskaintzen-ditugun-masterrak-eta-itzulpengintzako-graduondokoa/|sartze-data=2019-03-09}}</ref> Hurrengo grafikoak bidaia osoa laburbiltzen du. [[File:Euskal ikasleen portzentaia.jpg|600px|center|Ikasleek euskaraz egin ahal izan duten ikasketen ehunekoa, hasi ziren urtearen arabera.]] == Ikasleak == 1984-1985eko ikasturtean, hasieran, lehen mailako 375 ikasleetatik 35 inguru izan ziren euskara taldean; beraz, % 8-10 edo (datu zahar zehatzak zailak dira lortzen, eta, beraz, hurbilpen gisa hartu behar dira). Kopuru hori handituz joan da nabarmen, nahiz hazkundea gorabeheratsua izan bada ere. Grafiko honetan euskara aukeratu duten ikasleen kopuruaren eboluzioa ageri da, 2025-2026 ikasturtea arte. [[File:DIF euskara 1mailan 84-26.jpg|600px|center|Euskara aukeratu duten ikasle guztien ehunekoak (1. mailan)]] [[w:Eustat|Eustatek]] argitaratzen dituen datuen arabera, 2025-2026 ikasturtean, Gipuzkoako ikasleen % 82 euskaraz egiten ari da batxilergoa (eta % 68 EAE osoa kontuan hartuta). Fakultatean, % 60k inguruan aukeratu du euskara azken urteetan (gorabehera askorekin); beraz, espero da kopuru hori igotzen jarraitzea hurrengo urteetan. == Irakasleak == Irakasle gutxi zegoen hasieran fakultatean, baina eskaera gero eta handiagoari aurre egin ahal izateko, lagun asko kontratatu behar izan ziren oso denbora gutxian, informatikariekin batera fisikariak, matematikariak, eta abar. Euskara ez zen baldintza bat. Baina, euskara taldea abian jarri zela, euskarazko profila zuten lehengo plazak lortu ziren. Eta horrekin batera, zenbait liberazio izan ziren irakasleen euskara maila eta praktika hobetzeko, EGA tituluak lortzeko, eta abar. Hasieran, 1984an, irakasleen % 20 edo euskaraz ari ziren; ingeniaritza abian jarri zenean, 1994an, % 40; eta Gradua hasi zenean, % 55 edo. Egoera gaur oso bestelakoa da. Kontratatzen diren irakasle berriak, salbuespenak salbuespen, euskaldunak dira, eta dagoeneko irakasleen % 85 edo euskalduna da, eta laster, klaustro (ia) osoa euskalduna izango da. == Irakaskuntzarako Materialak == Urte hauetan, oinarrizko bibliografia euskaraz osatu da: hiztegiak sortu dira, nazioarteko erreferentzia-liburuak itzuli dira, eta hainbat eta hainbat testu eta eskuliburu sortu dira gai askotarikoaz: programazio-metodologia, -ariketak eta [[w:Programazio-lengoaia|-lengoaiak]] ([[w:Ada (programazio-lengoaia)|ADA]], [[w:C (programazio lengoaia)|C]], [[w:Python (informatika)|Python]], [[w:Lisp|LISP]]...), [[w:Datu-base|datu-baseak]], konputagailuen arkitektura, sistema digitalak, zirkuitu elektriko eta elektronikoak, sistema eragileak, robotika, matematikak, konputagailu-sareak, sistemen eta sareen administrazioa, [[w:makina-lengoaia|makina-lengoaia]], konputagailu bidezko grafikoak, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], arloko hiztegiak...<ref name=":10">{{Erreferentzia|izenburua=Euskara - Informatika Fakultatea - UPV/EHU|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/fakultatea-eta-euskara|aldizkaria=Informatika Fakultatea|sartze-data=2023-07-30}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=Agustin|abizena=Arruabarrena Frutos|urtea=2016|izenburua=Irakasleen liburugintza Informatika Fakultatean (pdf ,556,50 Kb)|argitaletxea=UPV/EHU-ko Informatika Fakultatea|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/340468/7204540/Irakasleen+liburugintza.pdf/b9b54816-c38b-4ce8-b707-e13d099c2646?t=1507287131000}}</ref> Ikasgai gehienetan apunte oso landuak daude, ariketa eta laborategiko praktiketarako hainbat material sortu da, webeko ikastaroak prestatu dira, eta abar. Ezerezetik abiatu ginen, baina oparoa da gaurko egoera. Dena den, kontuan hartu behar da liburu eta material berriak deabruzko abailaz sortzen (eta hiltzen) direla, gehien bat ingelesez, eta oso zaila dela erritmo horri eustea. Are gehiago, azken urteetako joera indartsua da: ikasleek gero eta gutxiago erabiltzen dute liburu-formatua. Eta horretan gaude fakultatean ere: euskarazko materialak [[w:Kategoria:Informatika|Wikipedian]], [http://Kategoria:Informatika wikiliburutan], bideotutorialetan eta beste hainbat euskarri digitaletan ere daude eskuragarri. == Ikerkuntza == Fakultateko irakaskuntzan euskarak izandako eboluzioa azaldu dugu, eta merezi du aipatzea, labur, euskararen presentzia ikerketan ere. Ikerketaren emaitzak munduan azaltzeko hizkuntza globalizatua ingelesa izanagatik, horrek ez du galarazten, inondik inora, taldeen barne lana eta ekoizpena euskaraz ere egitea eta zabaltzea. Hainbat ikerketa-talde daude fakultatean, eta irakasleak euskaldunak diren neurrian, euskaraz ere lan egiten dute. Azpimarratu behar da Ixa taldea, gaur HiTZ zentroan integratuta, hizkuntzaren prozesamenduan lan egiten duena. Ikerketaren eta goi-mailako formazioaren emaitza ezagunetako bat doktore-tesiak dira. Eremu ia berria zen euskararako, baina hor ere arrastoa utzi dugu. Kepa Sarasola irakasleak, sortu berria zen Ixa taldeko kideak, defendatu zuen fakultateko aurreneko doktore-tesia euskaraz, 1988an. Urteak joan urteak etorri, dagoeneko hainbat eta hainbat doktore-tesi egin dira euskaraz. Azken urteetan, eta nazioarteko tesiak orokortu diren neurrian, ingelesa guztiz nagusitu da tesietan, baina ohiko da euskara eta ingelesa batera erabiltzea, atal desberdinetan, tesiak idazterakoan. Beraz, beste hainbat tesitan ere, euskarak badu presentzia nabarmena. Euskararekin erlazionatutako produktu asko egin dira fakultatean: testuen zuzentzaile automatikoak hasieran, eta adimen artifizialaz lagundutako itzultzaileak, bilatzaileak eta abar gaur egun. Produkzio zientifikoa zabala da eremu horietan. == Fakultateko administrazioa eta gobernua == [[File:DIF Bikain ziurtagiria 2016.png|thumb|Donostiako Informatika Fakultateak 2016an jaso zuen Bikain ziurtagiria]]Azken aipamen bat fakultatearen funtzionamendu orokorrari buruz. Dekanotzak eta Fakultate Batzarrak euskara dute lan-hizkuntza gaur egun. Idazkaritzako, ate-zaintzako eta informatika-zerbitzuetako langileak ere euskaldunak dira. Horren guztiaren isla, fakultateak lortu zuen, 2016 urtean, Bikain agiria, euskararen kalitate-ziurtagiria. Euskararen erabilera enpresa-munduan aztertzen duen ekimena unibertsitatera zabaldu da aurreneko aldiz, eta gure ibilbidea eta egoera saritu dituzte.<ref>{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2016|izenburua=Aitortzak. 2016an Bikain Ziurtagiria lortu zuten erakundeen zerrenda.|argitaletxea=Eusko Jaurlaritza.|hizkuntza=eu|data=2018-02-01|url=https://www.euskadi.eus/informazioa/bikain-aitortzak/web01-a2bikain/eu/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2022-08-13}}</ref> Unibertsitatean ziurtagiri hori lortu zuen lehen fakultatea izan zen EHUko Informatika Fakultatea.<ref>{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Aranburu|izenburua=Informatika fakultatea|hizkuntza=eu|data=2017-01-24|url=https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20170124/informatika-fakultatea-euskaraz-bikain-eskuratu-duen-lehen-unibertsitatea|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2026-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Kepa|abizena=Sarasola|izenburua=1.000 informatikari euskaldun Bikain|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/5102295/023/003/2016-12-20/1000-informatikari-euskaldun-bikain.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2022-08-13}}</ref> {{koadro-berde| Euskara Informatika Fakultateko hizkuntza da, arlo guztietan. Eta hala izango da etorkizunean ere. Unibertsitatera sartzen diren ikasleak ohituta daude euskaraz aritzen, eta goranzko joera dago euskarazko ikasketak hautatzeko. Euskarazko irakaskuntzarekin hasi ginenetik, 1.500 profesional baino gehiago formatu ditugu euskaraz informatikaren maila guztietan, gizarteko arlo guztietara euskara eraman dutenak: irakaskuntzara, administraziora, enpresetara, ikerketa-zentroetara...., hemen eta munduan zehar ere. Eta hurrengo 50 urteetan? Informatikaren etorkizuna aurreikusten ia ezinezkoa da, noski, baina euskara ondo errotuta dago fakultatearen bizitzan. Ikasle gehiago formatuko dira euskaraz, hizkuntzaren kalitatea hobetuko da, erabilera areagotuko da, ikasgai eta proiektu berriak sortuko dira… Ilusioa, kapazitatea eta gogoa ez zaizkigu faltako! }} == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda|2}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] 9m0lwjw7cwt3uoccv7v5bg1a3gy7s08 0 7286 44823 44615 2026-11-04T23:41:26Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44823 wikitext text/x-wiki =Unix sistema eragilea= [[Fitxategi:UNIX-Licence-Plate.JPG|thumb|Unix askatasunarekin lotu zen hasieratik]] '''Unix''' [[w:Ordenagailu|ordenagailu]]etako [[w:sistema eragile|sistema eragile]]a da. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan [[w:AT&T|AT&Tko]] Bell laborategien langile talde batek garatu zuen, haien artean [[w:Ken Thompson|Ken Thompson]], [[w:Dennis Ritchie|Dennis Ritchie]] eta [[w:Douglas McIlroy|Douglas McIlroy]] zeudela. Unix-ek aldaera akademiko eta komertzial ugari izan zituen, hala nola Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley (BSD), [[w:Microsoft|Microsoft]] (Xenix), [[w:IBM|IBM]] ([[w:AIX|AIX]]) eta [[w:Sun Microsystems|Sun Microsystems]] ([[w:Solaris (sistema eragilea)|Solaris]]) eta beste hainbat. [[w:Software libre|software libre]]aren ildoa indartzera etorri diren [[w:Linux|GNU/Linux]] eta [[w:FreeBSD|FreeBSD]] sistemak ere. BSD aldaera izan zen [[w:TCP/IP eredu|TCP/IP protokoloa]] integratu zuen lehena, eta horrekin batera Unixi nagusitasuna eman ziona [[w:Internet|Internet]] munduan. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=BSTJ 57: 6. July-August 1978: The UNIX Time-Sharing System. (Ritchie, D.M.; Thompson, K.)|data=1978-07-08|url=http://archive.org/details/bstj57-6-1905|sartze-data=2026-06-07}}</ref> Unix, pixkanaka, garraiagarri, multiataza eta multierabiltzaile bilakatu zen [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan]] oinarrituta. Unix sistemek hainbat kontzeptu dituzte ezaugarri: datuak biltegiratzeko [[w:Testu fitxategi|testu laua]] ere erabiltzea; [[w:Fitxategi sistema|fitxategi-sistema]] hierarkikoa, gailu eta prozesuen arteko komunikazio (IPC) mota jakin batzuk fitxategi gisa tratatzea eta software-tresna ugari erabiltzea; baita [[w:Tutu|tutuak]] eskaintzea ere [[w:Komando lerroko interfaze|komando-interprete]] bidez programa txikiak lotzeko. Kontzeptu horiek guztiek Unix filosofia osatzen dute. == Historia eta bilakaera == 1973an, UNIX sistema berridatzi zen [[w:C (programazio lengoaia)|C programazio-lengoaian]], eta aldaketa horrek sistema osoa beste arkitekturetara migratzea erraztu zuen, aldaketa txikiak ez baitziren egin behar horretarako. Lengoaia berriak kodea laburtu zuen eta garapen denbora asko murriztu, [[w:Makina lengoaia|makina-lengoaiaz]] eta mihiztadura-lengoaiaz egindakoarekin alderatuta. [[w:AT&T|AT&T]] enpresak hainbat enpresa eta unibertsitateren eskura jarri zuen sistema, lizentzien bidez. Lizentzia hauetako bat, Kaliforniako unibertsitateko konputazio departamentuari egokitu zitzaion, eta bere sistema propioa garatu zuen, [[BSD]] (Berkley Software Distribution), geroago, AT&Tko UNIX sistemaren aurkari zuzena izango zena. 1982an kaleratuko zen sistema komertzial berria garatzen hasi zen AT&T, eta ''System III'' izena eman zion, baina aldi berean AT&Tk berak ([[w:Bell laboraregia|Bell laboraregiak]]) ''System V'' sistema sortu zuen Berkleyko unibertsitateak garaturako software atalak zituena (vi' edo ncurses esaterako), eta [[w:Digital Equipment Corporation|DEC]] konpainiak garatutako [[w:VAX|VAX]] makinarekin bateragarri zena. System V delakoa eta BSD izan ziren hortik aurrera bi lerro nagusiak. 1991n [[w:Linus Torvalds|Linus Torvalds]] ikasle finlandiarra, Unixeko funtzio asko betetzen zituen [[w:Nukleo (informatika)|nukleoa]] garatu zuen eta lizentzia askearekin argitaratu. Gertakari honetatik abiatuta, zenbait urteren buruan eta [[w:GNU|GNU]] tresnekin bat eginez, GNU/Linux sortu zen, zenbait urteren buruan beste UNIX sistema komertzialekin lehiatzeko moduko sistema.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Linux: Sistemaren eta sarearen administrazioa 2. argitaraldia (Debian eta Ubuntu)|hizkuntza=eu|url=https://www.ueu.eus/argitaletxea/liburuak/linux-sistemaren-eta-sarearen-administrazioa-2-argitaraldia-debian-eta-ubuntu|aldizkaria=www.ueu.eus|sartze-data=2026-06-07}}</ref> [[w:GNU/Linux|GNU/Linux]] eta [[w:FreeBSD|FreeBSD]] izan dira banaketa libreetarako ildo nagusiak. == Osagaiak == Unixek elkarrekin paketatu ziren hainbat osagai ditu oinarri hasieratik. Sistema eragilearen nukleoaz gain, garapen-ingurunea, liburutegiak, dokumentazioa eta osagai horietarako guztietako [[w:Iturburu kode|iturburu-kodea]] ere barne sartu ziren. [[Fitxategi:Directory tree.png|alt=Direktorioa eta azpidirektorioak Unixen|thumb|Unix fitxategi-sistemaren egitura]] Unixeko osagai nagusiak hauek dira * ''Nukleoa'': nukleoaren osagai guztiak eta iturburu-kodea /usr/sys direktorioan. [[w:Driver|Dispositiboen kontrolatzaileak (driver-ak)]] ere bertan daude. * ''Garapenerako ingurunea:'' konpiladorea, [[w:Estekatzaile|estekatzailea]], liburutegiak... * ''Komandoak:'' Erabiltzailearen komando arruntak eta administraziorako erabiltzen direnak. * ''Administrazioa eta konfigurazioa'': abiatzea eta softwarezko zerbitzarien konfigurazioa gordetzeko. Tartean sarearekin zerikusi dutenak. * ''Abiatze prozesuaren osagaiak'': Konputagailua pizten denean exekutatu beharreko programak eta haien konfigurazioa. * ''Dokumentazioa'': aitzindaria izan zen dokumentazioa [[w:Online|online]] kontsultagarri jartzen man eta doc atalekin. == Unix vs. Windows eta Sistema Eragileen merkatua == Teknologiaren ikuspuntutik Linux beti joan da beste sistemen aurretik. Applek Unixeko kontzeptu nagusiak integratu zituen MacOS X sistem egin zuenean,<ref>{{Erreferentzia|izena=Waliño|abizena=Josu|izenburua=X:Biharko sistema eragilea gaur|hizkuntza=eu|data=2000-11-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/xbiharko-sistema-eragilea-gaur/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-07}}</ref> eta Microsoftek BSDren kontzeptu asko hartu zituen PCetako Windows sistema zerbitzarien alorrera hedatu zuenean eta Windows2000 berria egin zuenean. Horrez gain, beti egon da ondo dokumentatuta eta horregatik guztiagatik unibertsitateetako sistema eragile nagusia izan da. Merkatuari begira, Microsofteko sistema eragileak beti izan dira nagusi PCetako munduan, baina [[w:Zerbitzari|zerbitzarietan]], bereziki Interneteko zerbitzarietan, eta ondorioz mundu profesionalean, kontua bestelakoa da.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Usage Statistics and Market Share of Operating Systems for Websites, June 2026|url=https://w3techs.com/technologies/overview/operating_system|aldizkaria=w3techs.com|sartze-data=2026-06-07}}</ref> {{koadro-berde| == Software librea eta lizentziak == [[Fitxategi:Zer da Software librea.png|thumb|440x440px|Software librearen [[w:Kontzeptu mapa|kontzeptu mapa]].]] Unix aitzindaria izan zen softwarea lizentzia libreen bidez banatzen. Baina enpresek etekina lortu nahi zutenez Microsoftek, IBMk eta beste askok lizentzia itxiak (teknikoki jabedunak) erabiltzearen alde egin zuten. Horri aurre egiteko, [[w:Richard Stallman|Richard Stallman]] aktibistak bultzatuta, software librearen aldeko mugimendua sortu zen. '''[[w:Software libre|Software librea]]''' edo software askea (ingelesez: free software), eskuratu ondoren erabili, kopiatu, aztertu, moldatu eta banatu daitekeen softwarea da. Doan banatu ohi da, baina ez da derrigorrez; libre izaera mantenduz gero saldu egin daiteke. Bestalde, doako softwarea ([[w:Freeware|freeware]]) ere [[w:Iturburu kode|iturburu-kodearekin]] batera banatzen da batzuetan. Baina ''freeware''a ez da software libre, moldatzeko eta banatzeko aukera eskaintzen ez duen kasuetan, bederen. Irudian ikus daitekeenez kontzeptu asko konbina daitezke lizentzia batean, baina libre izaera lau eskubide hauek definitzen dituzte:<ref>{{Erreferentzia|izena=Asurmendi Sainz|abizena=Jabier|izenburua=Ona, ederra, merkea... eta askea|hizkuntza=eu|data=2007-02-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/ona-ederra-merkea-eta-askea/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-08}}</ref> * helburua edozein dela ere exekutatu ahal izatea (pribatua, hezkuntza, publikoa, komertziala, eta abar). * aztertu eta aldatu ahal izatea (horretarako beharrezkoa da kodea eskuratu ahal izatea). * kopiatu ahal izatea. * hobetu ahal izatea, eta hobekuntza horiek publiko egin ahal izatea, komunitatearen onurarako. Informatikaren munduan, eta Interneten bereziki, aurrerapen handiak egin dira software libreari esker. Web zerbitzariak, non [[w:Apache HTTP zerbitzaria|Apachek]] nagusitasun osoa izan baitu urtetan zehar, edo adimen artifizialeko [[w:Hizkuntza-eredu handi|hizkuntz eredu handiak]] garatzeko tresnak dira arrakasta-kasu ezagunetako batzuk. }} == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] ez56zn1xdctz9npzw0rac2ow2x8c961 0 7313 44818 44533 2026-11-04T23:37:46Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44818 wikitext text/x-wiki === Informatika Fakultateko Ikasketa-planak === Kalkuluarekin erlazionatutako gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, informatika gisa ezagutzen duguna 1950etan sortu zen, zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunean. Batetik, matematiken "logikaren" adarra (Boole, Turing…) —Computer Science—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Sinplifikatuta, softwarea eta hardwarea. Eta abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gaineko ordenagailua eta poltsikoko telefonoa hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… egunerokotasunaren parte dira jadanik. Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian, Garaian, mihiztadura-lengoaian programatzen zen, baina goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita. 10.000 (10⁴) transistore integratzen ziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, eta bilioitik (10¹²) gora integratzen dira jada Superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan. Gaur irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari? == Hasiera == Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian "Centro de Informática" izenarekin. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo jakin bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. == Lizentziatura informatikan == 1976ko martxoan sortu ziren Espainian lehen hiru fakultateak: [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. Ikasketak bost urteko Lizentziatura gisa moldatu ziren, bi ziklotan banatuta. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,<ref>Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]</ref> baina 1982an egonkortu zen.<ref>Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]</ref> Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik): {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''1. maila''' ! align="left" |'''2. maila''' ! align="left" |'''3.maila''' |- | align="left" |Informatika I Programazioa I</br> Analisia I</br> Aljebra I</br> Fisika | align="left" |Informatika II</br> Analisia II</br> Informatikaren Oinarri Matematikoak</br> Elektrizitatea eta Elektronika</br> Praktikak | align="left" |Informatika III</br> Zenbakizko Analisia</br> Informatikaren Metodo Matematikoak</br> Estatistika</br> Informatika Teorikoa</br> Praktikak |} [[File:Ikasleak klasean (EHU, Informatika Fakultatea, 1980ko hamarkada).jpg|thumb|Ikasleak klasean (EHU, Informatika Fakultatea, 1980ko hamarkada)]] Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen "neutro" horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen zikloaren edukiak gutxinaka egonkortzen ari baziren ere, 2. zikloko ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, Praktikak III ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta Praktikak IV ikasgaian, Sistema Eragileak; Informatika IV Konpilazioa zen, eta Informatika V, Konputagailu-sareak. Kontabilitatea ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. == Informatika Ingeniaritza == 1994-1995ean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.<ref>Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]</ref> Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lehen ere erabiltzen ziren, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak). Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena: {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''1. maila''' ! align="left" |'''2. maila''' ! align="left" |'''3.maila''' |- | align="left" |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]</br> [[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]</br> [[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]</br> [[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]</br> [[w:Fisika|Fisika]]</br> [[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]</br> [[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]</br> [[Matematika Diskretua]]</br> [[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]</br> [[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]</br> [[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]] | align="left" |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]</br> [[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]</br> [[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]</br> [[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]</br> [[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]</br> [[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]</br> [[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]</br> [[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]</br> [[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]</br> [[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I eta II | align="left" |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II [[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]</br> Informatikaren Metodo Matemat.</br> [[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]</br> [[w:Algoritmo|Algoritmika]]</br> - </br> Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako) |} Nabarmena zen eguneratzea (nahiz eta gai aurreratu asko lizentziaturako 2. zikloan sartuta zeuden). Eta Karrera Amaierako Proiektuak ageri ziren, 15 kreditukoak (ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak). 2000-2001ean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002an aldaketa txiki batzuk egin ziren. Azkenean, ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen == Informatika Ingeniaritzako Gradua == 2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.<ref>Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]</ref> Ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. Proposamen berrian, hiru espezialitate edoaipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar. Formazioa laugarren urtean osatzen zen hainbat hautazko gaiekin. Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran: {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''Konputagailuen Ingeniaritza''' ! align="left" |'''Konputazioa''' ! align="left" |'''Software Ingeniaritza''' |- | align="left" |[[w:Superkonputagailu|Errendim. Handiko Prozesadoreak]]<br/> [[w:Konputazio paralelo|Konputazio Paraleloko Sistemak]]<br/> [[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]<br/> [[w:Sistema administratzaile|Sistemen eta Sareen Administrazioa]]<br/> [[w:Konputagailu-sare|Sare Teknologiak]] eta [[w:Konputagailu arkitektura|Azpiegiturak]]<br/> [[w:Sistema digital|Sist. Digitalen]] Diseinu eta Eraikuntza*<br/> Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*<br/> [[w:Sistema txertatu|Sistema Txertatuen]] Diseinua*<br/> | align="left" |[[w:Datu-meatzaritza|Datu Meatzaritza]]<br/> [[w:Informatika teoriko|Zientziarako Konputazioa]]<br/> Konputazio Eredu Abstraktuak<br/> [[w:Ordenagailu bidezko grafiko|Konputagailu bidezko Grafikoak]]<br/> [[w:Algoritmoen diseinu|Algoritmoen Diseinua]]<br/> [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]]<br/> [[w:Konpiladore|Konpilazioa]]<br/> [[w:Datuen bistaratze|Bistaratzea]] eta [[w:Errealitate birtual|Ingurune Birtualak]] | align="left" |[[w:Software ingeniaritza|Software Ingeniaritza]] II<br/> [[w:Datu-base eskema|Datu-baseen Diseinua]]<br/> Web Sistemak<br/> [[w:Gizaki-konputagailu elkarrekintza|Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.]]<br/> [[w:Software ingeniaritza|Softwarearen Kalitatea]]<br/> [[w:Software-garapen|Softwarearen Garapen Industriala]]<br/> Informaz. Kudeaketa Aurreratua<br/> [[w:Software-garapen|Softw. Garatzeko]] Tresna Aurreratuak |} Aldaketak egin dira dagoeneko Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez):Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. [[File:Konputazio kuantikoko jardunaldiak EHUko Informatika Fakultatean.jpg|thumb|200px|Konputazio kuantikoko jardunaldiak EHUko Informatika Fakultatean]] 4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratuk lantzen dira, eta aldaketak izan dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar. == Masterrak == Berriak ez badira ere —esaterako, 1991 eta 1992 urteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen fakultatean— asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean). Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako Masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere, baina gaur jada ez. 2025-2026 ikasturtean, lau hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu- meatzaritza eta adimen artifiziala arloan. == Adimen Artifizialeko Gradua == [[File:IKasleak robotikako irakasgaian, EHUko Informatika Fakultatean.jpg|thumb|IKasleak robotikako irakasgaian, EHUko Informatika Fakultatean]] Aldaketei aurre egiteko, hausnarketa-prozesu baten ondoren, 2020-2021 ikasturtetik aurrera beste gradu bat eskaintzen ari da, Adimen Artifiziala. Lehen bi mailetan, ikasgai batzuk II graduarekin partekatzen dira, eta, gainerakoetan, arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da (informazio osoa fakultateko webgunean). Hurrengo taulan, 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa dutenak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira). {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''3.maila''' ! align="left" |'''4. maila''' |- | align="left" |[[w:Heuristika|Bilaketa Heuristikoak]]*<br/> [[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-Baseen Diseinua]]*<br/> [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|Hizkuntzaren Prozesamendua]]*<br/> [[w:Ikaskuntza automatiko|Ikaskuntza Automatikoa]] eta [[w:Neurona-sare artifizial|Neurona Sareak]]*<br/> [[w:Robotika|Robotikaren]] Oinarriak<br/> [[w:Datu handiak|Big Data]] Aplikazioen Garapena<br/> [[w:Superkonputagailu|Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak]]<br/> [[w:Ikaskuntza automatiko|Ikaskuntza Automatiko]] Aurreratua<br/> [[w:Ikusmen artifizial|Konputagailu bidezko Ikusmena]]*<br/> [[w:Testu meatzaritza|Testu-datuen Meatzaritza]] | align="left" |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:<br/> <br/> Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*<br/> [[w:Hizketa-teknologia|Ahotsaren Prozesamendua]]<br/> [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|Hizkuntzaren Prozesamendurako]] Teknika Aurreratuak<br/> [[w:Elkarlaneko robotika|Pertsona-Robot Elkarrekintza]]<br/> [[w:Robotika|Robotika Probabilistikoa]]<br/> [[w:Biomedikuntza|Datu Biomediko]] eta [[w:Fisiologia|Fisiologikoen]] Analisia<br/> Espazio-Denbora Datuen Analisia<br/> [[w:Elkarlaneko robotika|Robotika Soziala]] … |} Abiadura ikaragarriaz eboluzionatzen du informatikak; arlo batzuen indarra moteltzen da, beste batzuena indartzen da, eremu eta behar berriak sortzen dira etengabe. Aldaketa horien gainean "surf" egiteko prestatu behar ditugu ikasleak, olatua gal ez dezaten. Ez da erraza, nekeza askotan, baina hor dago bere magia ere: egunero berritzen den diziplina, egunero sorpresak ematen dituena. == Erreferentziak == {{erreferentzia_zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] nsadmh1d7r7scvwm4vek6j3xujdl02t 44819 44818 2026-11-04T23:38:22Z Ksarasola 1603 /* Informatika Fakultateko Ikasketa-planak */ 44819 wikitext text/x-wiki Kalkuluarekin erlazionatutako gailuak —abakoak, logaritmoetan oinarritutako taulak, Pascal eta Leibnizen makinak…— zaharrak badira ere, informatika gisa ezagutzen duguna 1950etan sortu zen, zientziaren eta teknologiaren bi arloren topagunean. Batetik, matematiken "logikaren" adarra (Boole, Turing…) —Computer Science—; eta, bestetik, konputagailuak eta kontrol-sistemak diseinatzeko aplikatutako ingeniaritza elektronikoa, batez ere trantsistorezko zirkuitu integratuen bidez —Computer Engineering—. Sinplifikatuta, softwarea eta hardwarea. Eta abiadura ikaragarriz garatu da. Mahai gaineko ordenagailua eta poltsikoko telefonoa hasierako sistemak baino milioika aldiz konplexuagoak dira. Irudien prozesamendua, hizkuntzen teknologiak, datu masiboak tratatzeko deep learning eta adimen artifizialeko tresnak, kontrol-sistema automatikoak, robotika… egunerokotasunaren parte dira jadanik. Nola islatu da teknologia eta zientzia berri hori unibertsitateko ikasketetan? Ez da erraza abiadura horri erantzun egokia ematea akademiatik. Garaian, Garaian, mihiztadura-lengoaian programatzen zen, baina goi-mailako lengoaiak erabili izan dira aspalditik… orain arte, programazio-lan asko adimen artifizialeko tresnen bidez egiten ari baita. 10.000 (10⁴) transistore integratzen ziren txip batean 70ko hamarkadaren hasieran, eta bilioitik (10¹²) gora integratzen dira jada Superkonputazioan eta Adimen Artifizialean erabiltzen diren txipetan. Gaur irakatsi behar denak zerikusi gutxi du duela 20 urte (10 urte ere!) irakasten zenarekin gai askotan. Beraz, nola egokitu dira ikasketa-planak aldaketa teknologikoari? == Hasiera == Informatika-ikasketak 1971n abiatu ziren Donostian "Centro de Informática" izenarekin. 5 urteko ikasketak ziren, eta urte bakoitzean profil formatibo jakin bat lortzen zen: Aplikazioen programatzailea, Sistemen programatzailea, Aplikazioen analista, Sistemen analista, eta Sistemen teknikaria. Izenek argi islatzen dituzte garaiko beharrak. == Lizentziatura informatikan == 1976ko martxoan sortu ziren Espainian lehen hiru fakultateak: [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiakoa]], [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Bartzelonakoa]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilekoa]]. Ikasketak bost urteko Lizentziatura gisa moldatu ziren, bi ziklotan banatuta. Ikasketa-plana 1978an definitu zen,<ref>Hasierako lizentziaturaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1978/08/23/pdfs/A19729-19731.pdf A19729-19731.pdf]</ref> baina 1982an egonkortu zen.<ref>Lizentziaturaren ikasketa-plan definitiboa (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1982/05/04/pdfs/A11390-11391.pdf? A11390-11391.pdf]</ref> Xehetasunetan sartu gabe, merezi du ikustea nola definitu zen, esaterako, lehen zikloa. Hauek ziren ikasgaiak, urte osokoak (garaian, gaztelaniaz bakarrik): {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''1. maila''' ! align="left" |'''2. maila''' ! align="left" |'''3.maila''' |- | align="left" |Informatika I Programazioa I</br> Analisia I</br> Aljebra I</br> Fisika | align="left" |Informatika II</br> Analisia II</br> Informatikaren Oinarri Matematikoak</br> Elektrizitatea eta Elektronika</br> Praktikak | align="left" |Informatika III</br> Zenbakizko Analisia</br> Informatikaren Metodo Matematikoak</br> Estatistika</br> Informatika Teorikoa</br> Praktikak |} [[File:Ikasleak klasean (EHU, Informatika Fakultatea, 1980ko hamarkada).jpg|thumb|Ikasleak klasean (EHU, Informatika Fakultatea, 1980ko hamarkada)]] Kontu pare bat aipatzeko. Batetik, matematiken pisua: 16 ikasgaietatik, 7. Eta bestetik, ikasgai askoren izenen anbiguotasuna. Zer zen Informatika I, II eta III? Eta Praktikak? Izen "neutro" horien pean, erraza zen gaiak aldatzea. Kontua nabarmenagoa zen bigarren zikloko ikasgaiekin; lehen zikloaren edukiak gutxinaka egonkortzen ari baziren ere, 2. zikloko ikasgaiak aldatzen ziren, beti ere izen komodin horien pean. Esaterako, Praktikak III ikasgaian, Konputagailuen Arkitektura eta Organizazioa ematen zen, eta Praktikak IV ikasgaian, Sistema Eragileak; Informatika IV Konpilazioa zen, eta Informatika V, Konputagailu-sareak. Kontabilitatea ikasgaia erabiltzen zen Adimen Artifiziala, Sare Neuronalak edo Programazio-lengoaiak emateko. == Informatika Ingeniaritza == 1994-1995ean aldaketa handi bat gertatu zen: Lizentziatura zena Ingeniaritza bihurtu zen eta edukiak eguneratu ziren.<ref>Ingeniaritzaren ikasketa-plana (BOE), [https://www.boe.es/boe/dias/1995/01/11/pdfs/A01095-01113.pdf A01095-01113.pdf]</ref> Hemendik aurrera, ikasgaiak lauhilekoak izango dira, kredituetan neurtuta (lehen ere erabiltzen ziren, baina orain guztiz orokortu eta zehaztu ziren: kreditu tronkalak, unibertsitateko derrigorrezkoak eta hautazkoak). Eta orain bai, ikasgaien izenak zehatzagoak dira. Hona hemen lehen zikloaren laburpena: {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''1. maila''' ! align="left" |'''2. maila''' ! align="left" |'''3.maila''' |- | align="left" |[[w:Makina-lengoaia|Makina Lengoaia]]</br> [[w:Zirkuitu elektriko|Konputagailuen Teknologiaren Oinarriak]]</br> [[w:Transistore|Konputagailuen Teknologi. Laborat.]]</br> [[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua I]]</br> [[w:Fisika|Fisika]]</br> [[w:Aljebra lineal|Aljebra Lineala]]</br> [[w:Analisi matematiko|Analisi Matematikoa]]</br> [[Matematika Diskretua]]</br> [[w:Kalkulu (matematikaren adarra)|Kalkulua]]</br> [[w:Programazio|Oinarrizko Programazioa]]</br> [[w:Datu-egitura|Datu-egiturak]] | align="left" |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura I]]</br> [[w:Sistema digital|Sistema Digitalen Diseinua II]]</br> [[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]</br> [[w:Zenbakizko analisi|Zenbakizko Konputazioa]]</br> [[w:Optimizazio (matematika)|Optimizazioa]]</br> [[w:Estatistika|Probabilitatea eta Estatistika]]</br> [[w:Programazio modular|Programazio Modularra]]</br> [[w:Fitxategi (informatika)|Fitxategiak]] eta [[w:Datu-base|Datu-baseak]]</br> [[w:Programazio#Programa on baten ezaugarriak|Programazioaren Metodologia]]</br> [[w:Konputazioaren teoria|Konputazio-metodo Abstraktuak]] I eta II | align="left" |[[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen Arkitektura]] II [[w:Informazio-sistema|Informazio-sist. Analisi eta Diseinua]]</br> Informatikaren Metodo Matemat.</br> [[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-baseen Teoria]]</br> [[w:Algoritmo|Algoritmika]]</br> - </br> Hautazko ikasgaiak (zerrenda luzea, 1. eta 2. ziklorako) |} Nabarmena zen eguneratzea (nahiz eta gai aurreratu asko lizentziaturako 2. zikloan sartuta zeuden). Eta Karrera Amaierako Proiektuak ageri ziren, 15 kreditukoak (ikasgaiak, oro har, 6 kreditukoak). 2000-2001ean, 3 urteko Sistemen Informatikako Ingeniaritza Teknikoa ere eskaintzen hasi zen. Bi ingeniaritza tekniko definitu ziren: Sistemen Informatika, eta Kudeaketa eta Informazio Sistemak; EHUko errektoretzak erabaki zuen lehena Donostian eskaintzea, eta bestea Bilbon eta Gasteizen. Bertan goxo ezin geratu, eta 2001-2002an aldaketa txiki batzuk egin ziren. Azkenean, ingeniaritzaren ikasketa-planak beste 15 urte edo iraun zuen == Informatika Ingeniaritzako Gradua == 2010-2011 ikasturtean, Boloniako prozesua zela eta, 3 urtekoak eta 5 urtekoak, 4 urteko Gradu bihurtu ziren, gure kasuan Informatika Ingeniaritzako Gradua.<ref>Informatika Ingeniaritzaren Gradua (BOE) [http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf www.boe.es/boe/dias/2011/02/01/pdfs/BOE-A-2011-1954.pdf]</ref> Ikasketa-planak nabarmen aldatu behar izan ziren, urte bat gutxiago zegoelako. Proposamen berrian, hiru espezialitate edoaipamen definitu ziren, 3. mailako 8 ikasgai (48 kreditu) eta Gradu Amaierako Lana (12 kr.) osatuta: Konputagailuen Ingeniaritza, Konputazioa, eta Software Ingeniaritza. Ikasleek horietako bat aukeratu behar. Formazioa laugarren urtean osatzen zen hainbat hautazko gaiekin. Hauek ziren hiru espezialitateetako ikasgaiak hasieran: {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''Konputagailuen Ingeniaritza''' ! align="left" |'''Konputazioa''' ! align="left" |'''Software Ingeniaritza''' |- | align="left" |[[w:Superkonputagailu|Errendim. Handiko Prozesadoreak]]<br/> [[w:Konputazio paralelo|Konputazio Paraleloko Sistemak]]<br/> [[w:Sistema eragile|Sistema Eragileak]]<br/> [[w:Sistema administratzaile|Sistemen eta Sareen Administrazioa]]<br/> [[w:Konputagailu-sare|Sare Teknologiak]] eta [[w:Konputagailu arkitektura|Azpiegiturak]]<br/> [[w:Sistema digital|Sist. Digitalen]] Diseinu eta Eraikuntza*<br/> Sist. Inform. Errendim. Ebaluazioa*<br/> [[w:Sistema txertatu|Sistema Txertatuen]] Diseinua*<br/> | align="left" |[[w:Datu-meatzaritza|Datu Meatzaritza]]<br/> [[w:Informatika teoriko|Zientziarako Konputazioa]]<br/> Konputazio Eredu Abstraktuak<br/> [[w:Ordenagailu bidezko grafiko|Konputagailu bidezko Grafikoak]]<br/> [[w:Algoritmoen diseinu|Algoritmoen Diseinua]]<br/> [[w:Adimen artifizial|Adimen Artifiziala]]<br/> [[w:Konpiladore|Konpilazioa]]<br/> [[w:Datuen bistaratze|Bistaratzea]] eta [[w:Errealitate birtual|Ingurune Birtualak]] | align="left" |[[w:Software ingeniaritza|Software Ingeniaritza]] II<br/> [[w:Datu-base eskema|Datu-baseen Diseinua]]<br/> Web Sistemak<br/> [[w:Gizaki-konputagailu elkarrekintza|Perts. eta Konput. arteko Elkarrek.]]<br/> [[w:Software ingeniaritza|Softwarearen Kalitatea]]<br/> [[w:Software-garapen|Softwarearen Garapen Industriala]]<br/> Informaz. Kudeaketa Aurreratua<br/> [[w:Software-garapen|Softw. Garatzeko]] Tresna Aurreratuak |} Aldaketak egin dira dagoeneko Konputagailuen Ingeniaritza aipamenean, non Kriptografia eta Zibersegurtasunarekin erlazionatutako ikasgaiak sartu baitira (taulan izartxo bat duten ikasgaien ordez):Kriptografia Aplikatua, Sistema Informatikoen Ahulezien Detekzioa eta Ustiapena, eta Sistema Informatikoen Auditoretza eta Analisi Forentsea. [[File:Konputazio kuantikoko jardunaldiak EHUko Informatika Fakultatean.jpg|thumb|200px|Konputazio kuantikoko jardunaldiak EHUko Informatika Fakultatean]] 4. mailako hautazko ikasgaietan gai aurreratuk lantzen dira, eta aldaketak izan dira Gradua proposatu zenetik. Hona hemen batzuk (ikus guztiak fakultateko webgunean): Adimen Artifiziala Zibersegurtasunean, Hizkuntzaren Prozesamendua, Ikaskuntza Automatikoa eta Neurona Sareak, Konputazio Kuantikoaren Oinarriak, Programazio Logikoa, Robotika eta Kontrol Adimendunak, Soinuaren eta Irudiaren Prozesamendu Digitala, Adimen Artifizial Sortzailea Software Ingeniaritzarako, Konputagailu bidezko Ikusmena, eta abar. == Masterrak == Berriak ez badira ere —esaterako, 1991 eta 1992 urteetan, Konputagailuen Zientzia eta Teknologia Masterra eman zen fakultatean— asko zabaldu dira Boloniako prozesuaren ondoren. Gradua lortu ondoren, Masterretan sakondu daiteke profesioaren arlo jakin batzuetan, eta askotan hasiera-puntua dira doktorego-programa batean aritzeko, tesi bat egiteko. Urte bat edo bikoak izan ohi dira (60 - 120 kreditu artean). Masterrak ere aldatzen, desagertzen eta sortzen dira. Garaian Sistema Informatiko Aurreratuak eta Informatika Ingeniaritzako Masterrak eskaini ziren, azkena euskaraz ere, baina gaur jada ez. 2025-2026 ikasturtean, lau hauek eskaini dira: Sistema Txertatuen Ingeniaritza, teknologia arloan; Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua, eta Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan; eta Konputazio Ingeniaritza eta Sistema Adimentsuak, datu- meatzaritza eta adimen artifiziala arloan. == Adimen Artifizialeko Gradua == [[File:IKasleak robotikako irakasgaian, EHUko Informatika Fakultatean.jpg|thumb|IKasleak robotikako irakasgaian, EHUko Informatika Fakultatean]] Aldaketei aurre egiteko, hausnarketa-prozesu baten ondoren, 2020-2021 ikasturtetik aurrera beste gradu bat eskaintzen ari da, Adimen Artifiziala. Lehen bi mailetan, ikasgai batzuk II graduarekin partekatzen dira, eta, gainerakoetan, arlo espezifiko horren teknologietan sakontzen da (informazio osoa fakultateko webgunean). Hurrengo taulan, 3. eta 4. mailako ikasgai nagusiak ageri dira, edukien ideia orokor bat izateko (izartxoa dutenak Informatika Ingeniaritzan ere eskaintzen dira). {| class="wikitable" |+ ! align="left" |'''3.maila''' ! align="left" |'''4. maila''' |- | align="left" |[[w:Heuristika|Bilaketa Heuristikoak]]*<br/> [[w:Datu-baseak kudeatzeko sistema|Datu-Baseen Diseinua]]*<br/> [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|Hizkuntzaren Prozesamendua]]*<br/> [[w:Ikaskuntza automatiko|Ikaskuntza Automatikoa]] eta [[w:Neurona-sare artifizial|Neurona Sareak]]*<br/> [[w:Robotika|Robotikaren]] Oinarriak<br/> [[w:Datu handiak|Big Data]] Aplikazioen Garapena<br/> [[w:Superkonputagailu|Datu Masiboen Prozesamendurako Azpiegiturak]]<br/> [[w:Ikaskuntza automatiko|Ikaskuntza Automatiko]] Aurreratua<br/> [[w:Ikusmen artifizial|Konputagailu bidezko Ikusmena]]*<br/> [[w:Testu meatzaritza|Testu-datuen Meatzaritza]] | align="left" |Hainbat hautazko ikasgai, haien artean:<br/> <br/> Adimen Artifizialeko Teknika Aurreratuak*<br/> [[w:Hizketa-teknologia|Ahotsaren Prozesamendua]]<br/> [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|Hizkuntzaren Prozesamendurako]] Teknika Aurreratuak<br/> [[w:Elkarlaneko robotika|Pertsona-Robot Elkarrekintza]]<br/> [[w:Robotika|Robotika Probabilistikoa]]<br/> [[w:Biomedikuntza|Datu Biomediko]] eta [[w:Fisiologia|Fisiologikoen]] Analisia<br/> Espazio-Denbora Datuen Analisia<br/> [[w:Elkarlaneko robotika|Robotika Soziala]] … |} Abiadura ikaragarriaz eboluzionatzen du informatikak; arlo batzuen indarra moteltzen da, beste batzuena indartzen da, eremu eta behar berriak sortzen dira etengabe. Aldaketa horien gainean "surf" egiteko prestatu behar ditugu ikasleak, olatua gal ez dezaten. Ez da erraza, nekeza askotan, baina hor dago bere magia ere: egunero berritzen den diziplina, egunero sorpresak ematen dituena. == Erreferentziak == {{erreferentzia_zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] t88vfy9jc299lu0u4ahwqdxagcsn95m 0 7319 44816 44582 2026-11-04T23:36:07Z Ksarasola 1603 kategoriak 44816 wikitext text/x-wiki [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Informatika Fakultateak]] agian bai, baina nik ez dut 2026 urtean 50 urte bete. Gaztexeago naiz, ez asko. Baina nire bizitza osoa lotuta egon da lagun horiei. Haiekin hasi eta hazi nintzen, moldatu, itxuraldatu, edertu, sufritu eta gozatu. Harria naiz, zementua, kristala, zura, kableak, uhinak… Informatikarien habia naiz, jende gaztea eta ez hain gaztea, zaharrak eta ez hain zaharrak. Jende asko lan egiten du hemen. Euskararen xuxurla islatzen da hemen barruan, eta kanpoan. Ni informatika fakultatearen eraikina naiz. == Jaio == 1984an jaio nintzen, duela 42 urte beraz, 4 solairuko eraikina. Ez nintzen jaioberri eder horietako bat, egitura bitxi batekin agertu bainintzen Ibaetan. Bai, askoz zabalagoa nintzen goiko pisuetan behekoan baino. Zaila da horrela zutik mantentzea, noski, eta zutabe asko eta luzeak erabili behar nituen burua sostengatzeko. Istorio asko entzun dut nire jaiotze-formaz; diotenez, urruneko toki batean jaio behar izan nintzen, muino baten magalean babestuta, eta horregatik nire itxura bitxi hori. Tira, ez dakit hala izan zen, baina "se non è vero…". [[Fitxategi:Informatika Fakultatea Ibaetan 1984.png|thumb|1984ko edifizioa atzetik ikusita.]] [[Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 05.jpg|thumb|Ingurua 1984an. Goian, igaro behar zen zubia eta gorago, Konportako fabrikak.]] Jaio nintzen tokia asko aldatu da urte hauetan. Ia urbanizatu gabe zegoen eremuan, edifizio bakar bat nuen alboan, Zuzenbide Fakultatea, eta pixka bat urrun eta gorago, Nafarroako Unibertsitateko Ingeniaritza Eskola. Erreka bat igaro behar zen zubi estu batetik fakultatera ailegatzeko. Baserriak ziren atzealdeko muinoetan, eta fabrika asko errepide nagusiaren beste aldean: Cervezas Kutz (El Leon), Lizarriturri y Rezola (Lagarto xaboiak), Suchard txokolateak… Arrastorik ez da geratzen gaur egun, 1990eko hamarkadan dena aldatu baitzen hiria zabaltzearekin batera. [[w:Amara (Donostia)|Amara]] auzoan, Pio XII plazaren alboan zegoen Escuela de Comercio-ko eraikinean "alokatuta" zeuden informatikariak, korridore eta itxitako terraza batean. Begi-bistakoa zen ezinbestekoa zela eraikin berria izatea indartsu hazten ari ziren unibertsitate-ikasketa berrientzat… hain indartsu ezen txikia geratu nintzen sortu bezain pronto (herri honen planifikazioa…!). Tira, 500 lagunentzako tokia nuen, baina 1.000 baino askoz gehiago etorri ziren 1984-1985 ikasturterako: ikasleak, irakasleak, administrazioko langileak, informatika-teknikariak. Gelak, bulegoak, laborategiak, dena zegoen nahasita hiru solairuetan. Baina, esaterako, liburutegirako espazio polit bat zegoen, eta kalkulu-zentrorako tokia ere ez zegoen gaizki (oso azkar hazten ari bazen ere). Hasieratik erabili behar ziren alboetan zeuden (Zuzenbideko pabiloiak, esaterako) eta gero sortzen joan ziren baliabideak ikasleei eskolak emateko. Irakasleak ere, estu-estu zeuden bulego txikietan, eta gero eta gehiago kontratatzen ari ziren. Hala hasi zen nire bizitza. Ikasleak gero eta gehiago ziren, uholde bat. Informatika ikasteko beste zentrorik ez zegoen Euskal Herria osoan, ezta inguruan ere. Urte batean 600 ikasle baino gehiago matrikulatu ziren lehen mailan, eta erabaki bat hartu behar izan zen, plaza kopurua mugatzea: 360 ikasle hartuko ziren urtero handik aurrera. Kopuru hori mantendu zen hainbat urtetan zehar; gero, pixkanaka, zentro berriak zabaltzen hasi ziren, Kantabrian, Riojan, Nafarroan, Bizkaian, Araban, eta ikasle kopurua joan zen jaisten. Azken urteetan 130-140 ikasle hasi dira urtero Donostian Informatika Ingeniaritza ikasten, eta Adimen Artifiziala gradua abian denetik, beste 40 ikasle gehiago. Baina buelta gaitezen edifizioaren historiara. == Hazi == 60 m luze, 30 m zabal eta 15 m altu, horiek ziren nire neurriak, gutxi gorabehera. Baina, esan dut dagoeneko, gorputzaren zati handi bat hutsa zen: goiko bi solairuek oinarriaren espazio osoa okupatzen zuten (bi terraza handirekin), baina 1. solairuak bi heren eskas, eta behekoak, erdia baino gutxiago. Bazegoen bolumena betetzeko. Eta hala egin zen. Lehen obretan, beheko solairua zabaldu zen, baina ez osoa, eta gela handi pare bat egin ziren. Eskas. Bigarren hedapena handiagoa izan zen. Hirugarren solairuko terrazak itxi ziren, eta han zegoen "aula magna" handia bitan banatu zen; lehen solairua zabaldu zen edifizioaren bukaeraraino; atzeko partean, mutur batetik bestera doan solairuarteko bat sortu zen, beheko solairuaren altuera aprobetxatuz; eta beheko solairua ere bukaeraraino zabaldu zen, erdian "karrerape, apiriku, lorio edo portxe" bat utziz (bai, hiztegia begiratu dut). Espazio dezente irabazi zen. Kalkulu-zentroa eta informatika-teknikariak beheko solairuko espazio berrietara aldatu ziren, baina, batez ere, laborategietarako espazio asko irabazi zen, ikasleentzat solairuartean eta ikerkuntza-taldeentzat 3. solairuan. Dena den, ikasle asko ziren eta ez zegoen tokirik eskola guztiak fakultatean bertan emateko. Zorionez, tartean ikasgelategi orokor bat altxatu zen alboan, Ignacio Maria Barriola eraikina. Toki asko eskolak emateko, campuseko fakultate guztietarako. Hala, hortik aurrera, eskola gehienak, batez ere talde handienak 1, 2, eta 3. mailan, han eman dira. <gallery mode="packed"> Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 02.jpg|Atzeko fatxada; fondoan, Kimika Fakultatea (2026) Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 01.jpg|Aurreko fatxada (2026) </gallery> == Itxuraldaketa == Informatika etengabe aldatzen eta eboluzionatzen da, eta berarekin batera ni! Eraikina ez zen gauza beharrei modu egokian erantzuteko. Baina espazio batzuk askatzen ari ziren. Batetik, zentroetako liburutegiak campusean eraikitako liburutegi nagusi berrira aldatzen ari ziren. Eta, bestetik, kalkulu-zentroaren funtzioak eta beharrak asko aldatu ziren. Fakultateko irakaskuntza eta ikerkuntzarako zerbitzu gisa jaio zen, baina informatikaren zabalkunde itzelarekin, behar horiek unibertsitateko zentro guztietara zabaldu ziren, maila desberdinetan, jakina (ez dira berdinak informatikaren beharrak informatika fakultatean edo besteetan; konputagailuak dira gure lan-tresnak eta gure ikerketa-helburuak). Tira, kontua da fakultatea txikia geratu zela unibertsitate osorako (garaian) zerbitzuak emateko, eta Korta edifizio berrira aldatu zen, fakultateko 300 metrora edo. Fakultatean geratu ziren irakaskuntzarako beharrezkoak ziren zerbitzuak. Beste arazo garrantzitsu bat zegoen: goiko solairua, non batez ere ikerlariek lan egiten zuten, ez zegoen batere prestaturik beroari aurre egiteko. Udan zehar, baina ez bakarrik udan, akumulatzen zen beroak ia ezinezkoa egiten zuen han lan egitea. Soluzio bat lortu behar zen, edifizioren klimatizazioa aldatuz. 2008-2009 ikasturtean, urte bat luze iraun zuten obrak egin ziren fakultatean. Espazio guztiak birmoldatu ziren. Ez zen batere erosoa izan, obrak egiten ziren bitartean ohiko lanarekin jarraitu behar baitzen, ikasleak, irakasleak, administrazioko pertsonalak, guztiak. 3. solairutik hasi zen: han zegoen guztia trasladatu zen, ahal zen moduan, gainerako solairuetara. 3. solairua bukatuta, 2.arekin hasi zen, non batez ere irakasleak aritzen ziren. Berriz ere, anabasa: gauza guztiak paketatu, moldatu berria zen 3. solairura pasa...- Eta hala jarraitu ziren obrak, edifizio osoa birmoldatu arte. Urte zaila izan zen, baina emaitzak merezi zuen. 3. solairuaren parte nagusia ikerkuntza-laborategietarako erreserbatu zen. Nahikoa espazioa irabazi zen lantegi horretarako (nahiz eta berriro, txiki geratu den). Horrekin batera, Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala saila hara aldatu zen. 2. solairuan beste bi sailak geratu ziren, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia, eta Lengoaia eta Sistema Informatikoak. Irakasleentzat ere espazio asko irabazi zen, bulegoetan eta mintegietan. 1. solairuak transformazio handia jasan zuen. Idazkaritza handitu zen. Dekanotza lekuz aldatu zen, eskuin aldera, eta espazio handia irabazi zen bulegoetarako eta batzar-gela baterako (gaur, [[w:Gladys del Estal|Gladys del Estal]] aretoa). Ezker aldean, [[w:Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gradu-aretoa jarri zen, 80 pertsonarentzako edo, tesien defentsak, hitzaldiak, bilerak eta abar egiteko. Solairuaren fondoan, ezkerraldean, 30 lagunentzako 3 gela utzi ziren (hautazko ikasgaien eskolak emateko, esaterako), eta eskuinaldean, ikasleentzako laborategietarako (sistema digitalak, robotika, programazioa…). Beheko solairuan, atezaintzarako espazio-zabal bat sortu zen, eta, batez ere, hainbat laborategi ikasleentzat. Eta txoko bat erreserbatu zen fotokopia-zerbitzuentzat. Guzti horrekin batera, edifizioaren barne estetika guztiz aldatu zen. Bistako adreilu horixka zegoen pareta guztietan, eta gehiena panelatu edo zuriz pintatu zen. Kristalezko panelak jarri ziren laborategi gehienetan, aspektu askoz irekiagoa eta diafanoa lortzeko (eta, etorkizunean, espazio horiek errazago moldatu ahal izateko). Eta gauza bera egin zen dekanotzan eta idazkaritzan. Beheko solairua osoa kolorez aldatu zen, tartean zeunden zutabe zaharrak, adreilu horiz, gorriz panelatu baitziren. Eskailerak pintatu ziren, zoruak panelatu ziren binilozko lauzekin… Fakultatea ezagutu zuen pertsona batek harriturik geratuko zen aldaketarekin. Klimatizazioa ere aldatu zen. Ur beroaren bidezko berotze-sistema zegoen lehen, eta ondo zebilen neguan, baina arazoa udakoa zen, tenperatura oso altuak sortzen zirelako. Aire hotz eta beroko sistema bat instalatu zen edifizio osoan. Tenperatura jaisteko, ondo dabil, baina giroa berotzeko ez omen da aurreko sistema bezain ona. Kanpoko itxura mantendu zen. Saio bat izan zen eraikina plastiko mota baten xafla zeharrargiekin forratzeko, fatxada eta estalkiaren artean landareak jartzeko, baina (zorionez?) ez zen aurrera joan. Horren ordez, aurpegia garbitu eta txukundu zen. <gallery mode="packed"> Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 04.jpg|Sarrerako hall gunea Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 06.jpg|Dekanotzako batzar gela Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 08.jpg|Patioa Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 07.jpg|3. solairuko sarrera Fitxategi:Informatika Fakultatea - EHU 03.jpg|[[Ada Lovelace]] areto nagusia </gallery> == Bihar == Aldaketa da gizadiaren ezaugarri berezkoenetako bat. Ez dakit zer gertatuko da nirekin etorkizunean. Behar berriak sortuko dira, beste batzuk desagertuko dira… eta behar horietara moldatu beharko naiz. Ikerkuntza-talde batzuk asko hazi dira, eta ikerkuntzarako alboko eraikinetan ere badute egoitza. Adimen artifizialerako, hizkuntzaren prozesamendurako, [[w:Superkonputagailu|superkonputaziorako]]… behar diren makinak ez dira sartzen fakultatean dauden baliabideetan eta, esaterako, [[w:Donostia International Physics Center|DIPCko]] kalkulu-zentroarekin kolaboratzen da. Eta nigandik oso hurbil kokatu dira etorkizuneko konputazioa markatuko duten teknologiak: [[w:Konputazio kuantiko|konputazio kuantikoa]]. Txiki jaio nintzen, eta orain ikusten dudan egoera oso bestelakoa da. Pozik nago izandako eboluzioarekin. Ah! Ez nauzu ezagutzen? Bada, etorri eta bisitatu fakultatea, hartu kafe bat kafetegian.. Campusak ere merezi du. Ongi etorri! [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] ci935o5a90e8yf6s9y4r2ddjw449ypt 0 7330 44820 44731 2026-11-04T23:39:38Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44820 wikitext text/x-wiki 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, informatikak bilakaera azkarra izan zuen hardwarearen eta softwarearen arkitektura berrien garapenari esker. Testuinguru horretan, helburu oso desberdinak zituzten bi konputagailu-familia sortu ziren: [[w:VAX|VAX]] makinak, erabilera orokorrerako eta errendimendu handiko sistemak izateko diseinatuak, eta [[w:Lisp makina|LISP makinak]], [[w:Lisp|LISP]] lengoaian idatzitako programak exekutatzeko bereziki diseinatuak eta [[w:Adimen artifizial|adimen artifizialaren]] ikerketara bideratuak.<ref name="Brookshear2019">J. G. Brookshear eta D. Brylow, ''Computer Science: An Overview'', 13. ed., Pearson, 2019.</ref> Fakultatean ezarri ziren VAX11eta Symbolics LISP makinekin ikasleek praktika asko egin ahal izan zituzten, eta irakasleek zein ikerlariek hainbat proiektu eta tesi aurrera eraman. Geroago [[w:Sun_Microsystems|Sun]] zerbitzariak etorriko ziren, VMS sistematik Unix moduko SunOS eta [[w:Solaris|Solaris]] sistema eragileekin. == VAX makinak == [[Fitxategi:VAX 11-780 intero.jpg|thumb|250px|eskuinera|VAX-11/780 sistema, Digital Equipment Corporation (DEC) enpresak 1977an aurkeztutako lehen VAX eredua.]] VAX (Virtual Address eXtension) sistemak Digital Equipment Corporation (DEC) enpresak garatu zituen, eta 1977an merkaturatu ziren PDP-11 familiaren ondorengo gisa.<ref name="VAXManual">Digital Equipment Corporation, ''VAX Architecture Reference Manual'', Digital Press, 1987.</ref> Haien berrikuntza nagusia [[w:Alegiazko memoria|memoria birtualaren]] erabilera izan zen; horri esker, aplikazio konplexuagoak exekutatu eta sistemaren baliabideak hobeto aprobetxa zitezkeen.<ref name="VAXManual" /> Gainera, [[w:Complex instruction set computing|CISC]] (Complex Instruction Set Computer) arkitektura erabiltzen zuten, hardwarean zuzenean eragiketa konplexuak exekutatzeko gai den agindu-multzo zabal batean oinarrituta.<ref name="Levy1989">H. M. Levy eta R. H. Eckhouse, ''Computer Programming and Architecture: The VAX'', Digital Press, 1989.</ref> VAX sistemak erabiltzaile eta prozesu anitz aldi berean kudeatzeko gaitasunagatik nabarmendu ziren, VMS sistema eragileari esker. Sistema horrek gero [[w:OpenVMS|OpenVMS]] izena hartu zuen, eta haren egonkortasunagatik eta segurtasunagatik ezaguna izan zen.<ref name="VAXManual" /> Ezaugarri horiek zirela eta, unibertsitateetan, ikerketa-zentroetan, ospitaleetan eta enpresa handietan oso erabiliak izan ziren. Beste abantaila garrantzitsu bat belaunaldi desberdinetako ekipoen arteko bateragarritasuna izan zen; horri esker, aurreko modeloetarako garatutako aplikazioak berrerabili zitezkeen.<ref name="Levy1989" /> 1980ko hamarkadaren amaieran, prozesadore indartsuagoek eta merkeagoek minikonputagailu espezializatuen beharra murriztu zuten. VAX sistemek pixkanaka protagonismoa galdu bazuten ere, erakunde askok urte luzez erabiltzen jarraitu zuten OpenVMS sistemaren fidagarritasunari esker.<ref name="Brookshear2019" /> == LISP makinak == [[Fitxategi:Symbolics3640 Modified.JPG|thumb|250px|eskuinera|Symbolics 3640 LISP makina, LISP lengoaian idatzitako programak exekutatzeko diseinatutako lan-estazioa.]] VAX makinen garaikideak dira LISP makinak. LISP programazio-lengoaiaren exekuzioa optimizatzeko sortu ziren. Lengoaia hori [[w:John McCarthy|John McCarthyk]] garatu zuen 1960an, adimen artifizialeko aplikazioetarako.<ref name="McCarthy1960">J. McCarthy, "Recursive Functions of Symbolic Expressions and Their Computation by Machine, Part I", ''Communications of the ACM'', 3(4), 184–195 or., 1960.</ref> [[w:Massachusetts Institute of Technology|MITeko]] ikertzaileak ohartu ziren arkitektura konbentzionalek LISP ez zutela modu eraginkorrean exekutatzen; horregatik, lengoaiaren oinarrizko eragiketetarako hardware-laguntza zuten konputagailuak diseinatu zituzten.<ref name="Moon1987">D. A. Moon, ''Architecture of the Symbolics 3600'', Symbolics Inc., 1987.</ref> Makina horiek listen manipulazioa zuzenean hardwarean inplementatzen zituzten, hala nola, datu-moten egiaztapen dinamikoa eta memoriako zabor-bilketa automatikoa. Horri esker, ohiko konputagailuek baino errendimendu handiagoa lortzen zuten aplikazio mota horietan.<ref name="Moon1987" /> Besteak beste, Symbolics, Lisp Machines Incorporated eta [[w:Texas Instruments|Texas Instruments]] enpresek merkaturatu zituzten sistema horiek 1980ko hamarkadan, eta [[w:Sistema aditu|sistema adituetan]], [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamenduan]] eta adimen artifizialeko beste hainbat arlotan erabili ziren.<ref name="Steele1990">G. L. Steele Jr., ''Common Lisp: The Language'', 2. ed., Digital Press, 1990.</ref> Beste berrikuntza garrantzitsu bat garapen-ingurune interaktiboa izan zen. Horri esker, programak editatu, exekutatu eta araztu zitezkeen exekuzioa eten gabe. Gainera, sistema eragilearen beraren zati handi bat LISP lengoaian idatzita zegoen, eta hardwarearen eta softwarearen arteko integrazio estua lortu zen.<ref name="Steele1990" /> Hala ere, makina horien kostu handiak eta ohiko lan-estazioen errendimenduaren hobekuntza azkarrak lehiakortasuna galtzea ekarri zieten LISP makinei. LISP lengoaiarekin lan egiteko konpiladore modernoek hardware estandarrean nahikoa errendimendu eskaintzen zutenez, LISP makinen gainbehera komertziala iritsi zen 1990eko hamarkadan.<ref name="Tanenbaum2013">A. S. Tanenbaum eta T. Austin, ''Structured Computer Organization'', 6. ed., Pearson, 2013.</ref> == Ondorioak == Oro har, VAX eta LISP makinak konputagailuen arkitekturaren bi ikuspegi desberdinen adibide dira. Lehenengoen helburua erabilera orokorrerako plataforma sendo eta moldakorra eskaintzea zen; bigarrenek, berriz, zeregin jakinetarako hardware espezializatua diseinatzearen abantailak erakutsi zituzten. Merkatuan jarraipenik izan ez bazuten ere, bi teknologiek eragin handia izan zuten sistema eragileen, prozesadoreen arkitekturen eta adimen artifizialaren garapenean, eta haien ekarpena gaur egungo informatikan ere nabaria da.<ref name="Brookshear2019" /> <gallery mode="packed" heights="150" caption="VAX 11/750. [[w:Donostiako Informatika Fakultatea|Donostiako Informatika Fakultatea]]n (1988)" > Fitxategi:VAX 11-750 Donostiako Informatika Fakultatea 1988 03.png|alt= Fitxategi:VAX 11-750 Donostiako Informatika Fakultatea 1988 04.png|alt= </gallery> {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" | == Lisp makina eta fakultateko tesiak (1985-1995)== Donostiako Informatika Fakultatean lortu zen Symbolics [[w:Lisp makina|Lisp makina]] tresna ezin hobea izan zen gutxienez sei doktore-tesi garatzeko. Sekulako inbertsioa izan zen, inoiz Fakultatean egin den inbertsioren handienetako bat, baina emaitza garrantzitsuak ere eman zituen. Mundu mailako [[w:Adimen artifizial|adimen artifizialaren]] hasiera hartan, Fakultateko ikerkuntzaren hasiera hartan, funtsezko tresna izan zen Lisp makina hura. Isabel Fernandez de Castrok, Arantza Díaz de Ilarrazak eta Maite Urretavizcayak egindako tesiak irakaskuntzarako sistema adituez aritu ziren,<ref>{{Erreferentzia|izena=María Isabel|abizena=Fernández de Castro|izenburua=Estrategias de enseñanza en un sistema inteligente de enseñanza asistida por ordenador|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1989|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ebf1f042999524bdf7a123e?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Arantza|abizena=Díaz de Ilarraza Sánchez|izenburua=Gestión de diálogos en lenguaje natural para un sistema de enseñanza inteligente|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1990|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f602999521315202222?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Maite|abizena=Urretavizcaya Loinaz|izenburua=Sistema para la detección, diagnóstico y corrección de errores en un sistema tutor inteligente|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1992|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f602999521315202207?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref> Xabier Artolak, Xabier Arregik eta Aitor Soroak egindakoak hizkuntzaren prozesamenduaz, bereziki hiztegi adimenduez,<ref>{{Erreferentzia|izena=Xabier|abizena=Artola Zubillaga|izenburua=Hiztsua: hiztegi-sistema urgazle adimendunaren sorkuntza eta eraikuntza conception et construction d'un systeme intelligent d'aide dictionnariale (siad)|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1993|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f792999521315203b51?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Xabier|abizena=Arregi Iparragirre|izenburua=Anhitz: sistema diccionarial multilingüe|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1995|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f65299952131520260f?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Aitor|abizena=Soroa Etxabe|izenburua=Izaera heterogeneoko baliabide lexikalen integraziorako arkitektura baten proposamena. Datu integrazioaren arlotik egindako ekarpena|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=2004|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f62299952131520243f?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref> eta Javier Doladok egindakoa simulazioaz sistemetako dinamikan.<ref>{{Erreferentzia|izena=José Javier|abizena=Dolado Cosín|izenburua=Diseño de interface para la simulación cualitativa de modelos de dinámica de sistemas. Simulación cualitativa del modelo IS-LM|argitaletxea=Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea|data=1989|url=https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/documentos/5ecb7f64299952131520257e?lang=eu|sartze-data=2026-08-06}}</ref> | |} == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] oulrm0xg63woio60svfyp4o0dhqmt1h 0 7387 44812 44811 2026-11-04T23:29:45Z Ksarasola 1603 ikerkuntza, Borja 44812 wikitext text/x-wiki Unibertsitateen arteko lankidetza ohikoa eta ezinbestekoa da ezagutzaren sorkuntza eta hedapenerako. Hala izan da historian zehar eta hala da gaur egun ere: ''eman ta zabal zazu''. Lankidetza hori denborarekin sortu eta sendotzen da; ez da berdin gauzatzen 200 urteko tradizioa duen zentro batean edo duela gutxi sortutako batean. Donostiako Informatika Fakultatea sortu zenean, 1976an, bakarrik hiru zentro eskaintzen zituzten ikasketa berri haiek estatu osoan, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Orden sobre enseñanzas a impartir en el Centro de Informática de San Sebastián en el curso académico 1971-72. BOE.es - Documento BOE-A-1972-230|hizkuntza=es|url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1972-230|sartze-data=2017-03-29}}</ref> Lehenengo erlazioak, beraz, beste bi zentro horiekin egin ziren, [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Kataluniako]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilgo Unibertsitate Politeknikoekin]]. Erlazio horiek oso emankorrak izan ziren sortu berria zen gure fakultaterako, irakasleen prestakuntzarako eta hainbat ikerketa-lerro abiatzeko. Denborarekin fakultateak lankidetza-konbenioak ireki ditu munduko hainbat zentrorekin. Kolaborazio horiek maila desberdinetan gauzatzen dira. Batetik, ikasleentzako mugikortasun-programak daude, haien ikasketen zati bat beste unibertsitate batean egiteko. Irakasleek ere egonaldiak egiten dituzte beste unibertsitate edo ikerketa-zentro batzuetan, prestakuntzarako, ikerketa-lerroak abiatzeko edo indartzeko, eta abar. Eta jakina, mundu globalizatu honetan nazioarteko kolaborazioak eguneroko kontuak dira ikerkuntza taldeen artean. == Ikasleak == Irakaskuntzaren esparruan, [[w:Erasmus+|Erasmus+]] programa da, zalantzarik gabe, mugikortasunerako programarik garrantzitsuena, 1987an abian jarria. 1989/90 ikasturtean, Informatika Fakultateko lehen 4 ikasle joan ziren atzerrira programa honi esker. Hurrengo urteetan, kopuru hori hazi egin zen, eta 2001/02 urtean, esaterako, 18 ikasle joan ziren beste unibertsitate batera lauhileko bat osatzeko. Bestalde, atzerriko unibertsitateetatik etorritako lehen ikasleak (5, zehazki) 1992/93 ikasturtean iritsi ziren; lehenengo ikasturte horietan, kanpoko 5-10 ikasle inguru etortzen ziren urtero. <mapframe latitude="8.059230" longitude="5.273438" zoom="2" width="865" height="478" align="center" text = "Graduko ikasleentzako aukerak munduan" name="Mapa interaktiboa">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-81.2778, 35.7458] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-78.6703, 35.7833] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-117.0708, 32.7743] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-71.0375, 42.3133] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [121.0708, 14.6361] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-66.0500, 18.4000] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-113.4903, 53.5444] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-104.6067, 50.4544] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [121.6472, 24.7892] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9364, 37.5585] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [127.0822, 37.5583] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9989, 37.5577] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9592, 37.5847] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-119.2233, 35.3533] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-84.9444, 32.5242] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-80.3733, 25.75641] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-58.4464, -34.6061] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-57.9514, -34.9283] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-58.3958, -34.7053] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-67.5792, -39.0325] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-48.5528, -27.5944] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-51.4603, -25.3917] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-43.1117, -22.8903] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-71.6094, -33.0425] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-75.6000, 6.2500] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-74.0511, 4.6472] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-90.5167, 14.6047] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-99.1333, 19.3250] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-99.1333, 19.5000] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-100.3000, 25.6500] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-56.1667, -34.8833] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } } ] }</mapframe> [[w:Latinoamerika|Latinoamerikako]] unibertsitateekiko kolaborazioak ere garrantzitsuak dira EHUn, eta 50 plaza baino gehiago eskaini dira aurten. Azkenik, kolaborazioa munduko unibertsitateetara zabaldu da, gure ikasleak hara joateko eta haienak gurera etortzeko. 40 plaza baino gehiago daude, batez ere Estatu Batuetako, Hego Koreako eta Kanadako unibertsitateetara joateko. Duela ia berrogei urte hasi zenetik, ikasleentzako mugikortasun-programak asko garatu dira: Fakultateak lankidetza-hitzarmenak sinatuta ditu 65 unibertsitaterekin, horietatik erdia edo, europarrak. Eskaintza oso zabala da. <mapframe latitude="53.956086" longitude="11.337891" zoom="4" width="500" height="660" align="right" name="Mapa interaktiboa" text="Erasmus aukerak fakultateko ikasleentzat Europan (2025)"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [13.383333333,52.51666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [7.44743,46.9479] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.28,54.68722222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [12.482777777,41.89305555] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.506111111,46.05138888] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.873333333,45.40777777] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [6.5675,53.21888888] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [6.083788,50.77620] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.4,49.01666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.421388888,50.087] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-6.260277777,53.34972222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [17.1093063,48.151698] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.466111111,49.48777777] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.248611111,40.83583333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [7.85,47.99] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.65,49.86666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.005,49.592] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [9.055555555,48.5] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [12.150833333,48.53972222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [26.7225,58.3] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [17.638946597,59.84976054] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-2.1,57.1] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-8.428888888,40.21111111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.471944444,65.01416666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.482778,59.12638] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [4.704444,50.877] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-0.37,43.30083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-4.128,53.22] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } } ] } </mapframe> Azken bost urteetan, formazioa osatzeko kanpora doan ikasle kopurua asko emendatu da: 2025-2026 ikasturtean, 50-55 ikasle inguru joan dira, 30 Informatika Ingeniaritzako Graduan (IIG), eta 20-25 Adimen Artifizialeko Graduan (AAG). Eta hurrengo ikasturterako kopuruak ezohiko igoera izan du, guztira 70 ikaslek egingo baitute lauhileko bat edo bi atzerrian.<ref>[https://www.ehu.eus/documents/d/informatika-fakultatea/2025-26-erasmus-norakoak ERASMUS 2026-27- Ikasleentzako aukerak]. Informatika fakultatea - EHU</ref> Bestalde, gure Fakultatera etortzen diren atzerriko ikasleen kopuruan nahikoa egonkor mantendu da azken urteetan, 30-40 ikasle inguruan. Kopuru horretan eragin handia izan dute Fakultatean hartutako erabaki batzuek. Batetik, IIG graduaren bigarren mailako ikasgaiak, euskaraz eta gaztelaniaz gain, ingelesez ere eskaintzea, bai eta 4. mailako hainbat hautazko ikasgai ere, eta '''''English Friendly''''' izaera duten ikasgaiak, zeinak euskaraz edo gaztelaniaz ematen dira, baina irakasleekiko interakzioak eta ebaluazio-probak ingelesez egin daitezkeen. Beste maila batean, Hizkuntza Azterketa eta Prozesamenduko Masterra ingelesez eskaintzen da, Ixa taldearen eskutik, eta horrekin batera The Erasmus '''''Mundus Master in Language and Communication Technologies''''' ere eskaintzen da Fakultatean. Erasmus Mundus masterrak Europako hainbat unibertsitateren artean eskaini ohi den prestakuntza-programa bat da, eta ikasleek unibertsitate horietan eskaintzen diren ikastaroen artean aukeratu behar dute; kasu honetan EHUko Informatika Fakultatearekin batera, beste unibertsitate hauek daude: Rijksuniversiteit Groningen (Herbehereak), Università degli Studi di Trento (Italia), Università tà Malta (Malta), Universität des Saarlandes (Alemania), Université de Lorraine (Frantzia), eta Univerzita Karlova (Txekia). Aukera zabal horiek guztiek eraginkorrak izan dira gure ikasleak ingelesarekin erosoago ibiltzeko gero kanpora joateko, eta atzerriko ikasleentzako Fakultatearen eskaintzaren erakargarritasuna areagotzeko. Programa horren bidez, ikasleek lauhileko bat (edo, zenbait kasutan, kurtso osoa) egiten dute Europako beste unibertsitate batean. 2026-2027 ikasturterako, fakultateak eskaini ahal izan du 80 plaza baino gehiago lauhileko bat egiteko Europa osoko unibertsitateetan. Ikasketak osatzeko egonaldiak estatuko unibertsitateetan ere egin daitezke, SICUE programaren bidez. Programa hori 2005/06 ikasturtean hasi zen, estatuko 10 unibertsitaterekin egindako akordioei esker. Aurten, esaterako, 40 plaza baino gehiago eskaini dira Informatika Ingeniaritzako ikasleentzat Espainiako 24 unibertsitatetan. == Aliantzak == 2020an, Europako unibertsitateen integrazioan aurrera egiteko helburuarekin, EHUk '''''ENLIGHT European University''''' izeneko aliantza sortu zuen Europako beste bederatzi unibertsitaterekin. Gaur egun, aliantza horrek hamar bazkide ditu Europako beste hainbeste herrialdetan. Informatika Fakultateak aktiboki parte hartu du ENLIGHTen barruan egindako jardueretan, bereziki BIP ('''''Blended Intensive Programs''''') izenekoen garapenean. 2022/23 ikasturtean, Informatika Fakultatea '''''AI for non-IT students''''' ikastaroaren anfitrioia izan zen, eta ENLIGHTeko unibertsitateetatik etorritako 45 ikaslek parte hartu zuten. Bi urte geroago, 2024/25 ikasturtean, Fakultateak, Zuzenbide Fakultatearekin batera, BIP berri bat sortu zuen, ''A'''I & Law: Technical and Legal Challenges''''' izenekoa, eta, gainera, lehen bi edizioen anfitrioia izan zen, 80 ikaslek baino gehiagok parte hartu zutelarik. BIP honetan beste lau unibertsitateko irakaslek parte hartzen dute (Ghent University, University of Göttingen, Uppsala University eta Comenius University Bratislava). == Ikerkuntza == Ikerketan nazioartekotzea funtsezko zati bat da. Emaitzak komunikatzeko foro nagusiak (aldizkariak eta kongresuak) nazioartekoak dira, eta foro horietan parte hartzeak mundu osoko ikertzaileekin lankidetzan aritzeko harremanak dakartza. Fakultatean egindako ikerketa goi-mailakoa da, eta horrek foro horietan aktiboki parte hartzea dakar (eta, batzuetan, antolatzea ere bai). Fakultateko ikerketaren nazioartekotze-mailaren isla ona da nazioartekotze-aipamena duten doktorego-tesien kopuru handia. Tesi horien funtsezko baldintzetako bat atzerriko ikerketa-zentro batean egonaldi bat egitea da, sarritan doktoregaia bere tesia egiten ari den taldearekin lankidetzan diharduen talde baten barruan. Azken lau urteetan, guztira 44 tesik jaso dute nazioarteko tesiaren aipamena, hau da, defendatzen diren tesien % 50 eta % 70 artean, urtearen arabera. Doktorego-tesiak unibertsitate-zentro bateko ikerketaren funtsezko elementuetako bat dira, eta nazioarteko tesiaren aipamena lortzeak ez ditu soilik taldeek atzerriko ikertzaileekin dituzten lankidetzak islatzen, baizik eta agerian uzten du doktoregaiek jasotzen duten prestakuntzaren nazioarteko izaera ere.  Ikerbasque programaren bidez fakultatera etorri diren irakasleek ere, ikerkuntza arloan kanpoko harreman horiek areagotu dute. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} j0lhebv28wap7hvw6dq6gu2x5nevjmf 44813 44812 2026-11-04T23:33:06Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44813 wikitext text/x-wiki Unibertsitateen arteko lankidetza ohikoa eta ezinbestekoa da ezagutzaren sorkuntza eta hedapenerako. Hala izan da historian zehar eta hala da gaur egun ere: ''eman ta zabal zazu''. Lankidetza hori denborarekin sortu eta sendotzen da; ez da berdin gauzatzen 200 urteko tradizioa duen zentro batean edo duela gutxi sortutako batean. Donostiako Informatika Fakultatea sortu zenean, 1976an, bakarrik hiru zentro eskaintzen zituzten ikasketa berri haiek estatu osoan, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Orden sobre enseñanzas a impartir en el Centro de Informática de San Sebastián en el curso académico 1971-72. BOE.es - Documento BOE-A-1972-230|hizkuntza=es|url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1972-230|sartze-data=2017-03-29}}</ref> Lehenengo erlazioak, beraz, beste bi zentro horiekin egin ziren, [[w:Bartzelonako Informatika Fakultatea|Kataluniako]] eta [[w:Madrilgo Informatika Fakultatea (Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa)|Madrilgo Unibertsitate Politeknikoekin]]. Erlazio horiek oso emankorrak izan ziren sortu berria zen gure fakultaterako, irakasleen prestakuntzarako eta hainbat ikerketa-lerro abiatzeko. Denborarekin fakultateak lankidetza-konbenioak ireki ditu munduko hainbat zentrorekin. Kolaborazio horiek maila desberdinetan gauzatzen dira. Batetik, ikasleentzako mugikortasun-programak daude, haien ikasketen zati bat beste unibertsitate batean egiteko. Irakasleek ere egonaldiak egiten dituzte beste unibertsitate edo ikerketa-zentro batzuetan, prestakuntzarako, ikerketa-lerroak abiatzeko edo indartzeko, eta abar. Eta jakina, mundu globalizatu honetan nazioarteko kolaborazioak eguneroko kontuak dira ikerkuntza taldeen artean. == Ikasleak == Irakaskuntzaren esparruan, [[w:Erasmus+|Erasmus+]] programa da, zalantzarik gabe, mugikortasunerako programarik garrantzitsuena, 1987an abian jarria. 1989/90 ikasturtean, Informatika Fakultateko lehen 4 ikasle joan ziren atzerrira programa honi esker. Hurrengo urteetan, kopuru hori hazi egin zen, eta 2001/02 urtean, esaterako, 18 ikasle joan ziren beste unibertsitate batera lauhileko bat osatzeko. Bestalde, atzerriko unibertsitateetatik etorritako lehen ikasleak (5, zehazki) 1992/93 ikasturtean iritsi ziren; lehenengo ikasturte horietan, kanpoko 5-10 ikasle inguru etortzen ziren urtero. <mapframe latitude="8.059230" longitude="5.273438" zoom="2" width="865" height="478" align="center" text = "Graduko ikasleentzako aukerak munduan" name="Mapa interaktiboa">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-81.2778, 35.7458] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-78.6703, 35.7833] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-117.0708, 32.7743] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-71.0375, 42.3133] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [121.0708, 14.6361] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-66.0500, 18.4000] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-113.4903, 53.5444] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-104.6067, 50.4544] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [121.6472, 24.7892] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9364, 37.5585] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [127.0822, 37.5583] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9989, 37.5577] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [126.9592, 37.5847] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-119.2233, 35.3533] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-84.9444, 32.5242] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-80.3733, 25.75641] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-58.4464, -34.6061] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-57.9514, -34.9283] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-58.3958, -34.7053] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-67.5792, -39.0325] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-48.5528, -27.5944] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-51.4603, -25.3917] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-43.1117, -22.8903] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-71.6094, -33.0425] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-75.6000, 6.2500] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-74.0511, 4.6472] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-90.5167, 14.6047] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-99.1333, 19.3250] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-99.1333, 19.5000] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-100.3000, 25.6500] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-56.1667, -34.8833] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } } ] }</mapframe> [[w:Latinoamerika|Latinoamerikako]] unibertsitateekiko kolaborazioak ere garrantzitsuak dira EHUn, eta 50 plaza baino gehiago eskaini dira aurten. Azkenik, kolaborazioa munduko unibertsitateetara zabaldu da, gure ikasleak hara joateko eta haienak gurera etortzeko. 40 plaza baino gehiago daude, batez ere Estatu Batuetako, Hego Koreako eta Kanadako unibertsitateetara joateko. Duela ia berrogei urte hasi zenetik, ikasleentzako mugikortasun-programak asko garatu dira: Fakultateak lankidetza-hitzarmenak sinatuta ditu 65 unibertsitaterekin, horietatik erdia edo, europarrak. Eskaintza oso zabala da. <mapframe latitude="53.956086" longitude="11.337891" zoom="4" width="500" height="660" align="right" name="Mapa interaktiboa" text="Erasmus aukerak fakultateko ikasleentzat Europan (2025)"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [13.383333333,52.51666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [7.44743,46.9479] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.28,54.68722222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [12.482777777,41.89305555] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.506111111,46.05138888] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.873333333,45.40777777] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [6.5675,53.21888888] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [5.121666666,52.09083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [6.083788,50.77620] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.4,49.01666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.421388888,50.087] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [3.725277777,51.05361111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-6.260277777,53.34972222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [17.1093063,48.151698] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.466111111,49.48777777] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [14.248611111,40.83583333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [7.85,47.99] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [8.65,49.86666666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.005,49.592] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [9.055555555,48.5] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [12.150833333,48.53972222] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [26.7225,58.3] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [17.638946597,59.84976054] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-2.1,57.1] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-8.428888888,40.21111111] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.471944444,65.01416666] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.482778,59.12638] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [4.704444,50.877] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-0.37,43.30083333] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-4.128,53.22] }, "properties": { "prop0": "value0", "marker-size": "small", "marker-color": "#F90606" } } ] } </mapframe> Azken bost urteetan, formazioa osatzeko kanpora doan ikasle kopurua asko emendatu da: 2025-2026 ikasturtean, 50-55 ikasle inguru joan dira, 30 Informatika Ingeniaritzako Graduan (IIG), eta 20-25 Adimen Artifizialeko Graduan (AAG). Eta hurrengo ikasturterako kopuruak ezohiko igoera izan du, guztira 70 ikaslek egingo baitute lauhileko bat edo bi atzerrian.<ref>[https://www.ehu.eus/documents/d/informatika-fakultatea/2025-26-erasmus-norakoak ERASMUS 2026-27- Ikasleentzako aukerak]. Informatika fakultatea - EHU</ref> Bestalde, gure Fakultatera etortzen diren atzerriko ikasleen kopuruan nahikoa egonkor mantendu da azken urteetan, 30-40 ikasle inguruan. Kopuru horretan eragin handia izan dute Fakultatean hartutako erabaki batzuek. Batetik, IIG graduaren bigarren mailako ikasgaiak, euskaraz eta gaztelaniaz gain, ingelesez ere eskaintzea, bai eta 4. mailako hainbat hautazko ikasgai ere, eta '''''English Friendly''''' izaera duten ikasgaiak, zeinak euskaraz edo gaztelaniaz ematen dira, baina irakasleekiko interakzioak eta ebaluazio-probak ingelesez egin daitezkeen. Beste maila batean, Hizkuntza Azterketa eta Prozesamenduko Masterra ingelesez eskaintzen da, Ixa taldearen eskutik, eta horrekin batera The Erasmus '''''Mundus Master in Language and Communication Technologies''''' ere eskaintzen da Fakultatean. Erasmus Mundus masterrak Europako hainbat unibertsitateren artean eskaini ohi den prestakuntza-programa bat da, eta ikasleek unibertsitate horietan eskaintzen diren ikastaroen artean aukeratu behar dute; kasu honetan EHUko Informatika Fakultatearekin batera, beste unibertsitate hauek daude: Rijksuniversiteit Groningen (Herbehereak), Università degli Studi di Trento (Italia), Università tà Malta (Malta), Universität des Saarlandes (Alemania), Université de Lorraine (Frantzia), eta Univerzita Karlova (Txekia). Aukera zabal horiek guztiek eraginkorrak izan dira gure ikasleak ingelesarekin erosoago ibiltzeko gero kanpora joateko, eta atzerriko ikasleentzako Fakultatearen eskaintzaren erakargarritasuna areagotzeko. Programa horren bidez, ikasleek lauhileko bat (edo, zenbait kasutan, kurtso osoa) egiten dute Europako beste unibertsitate batean. 2026-2027 ikasturterako, fakultateak eskaini ahal izan du 80 plaza baino gehiago lauhileko bat egiteko Europa osoko unibertsitateetan. Ikasketak osatzeko egonaldiak estatuko unibertsitateetan ere egin daitezke, SICUE programaren bidez. Programa hori 2005/06 ikasturtean hasi zen, estatuko 10 unibertsitaterekin egindako akordioei esker. Aurten, esaterako, 40 plaza baino gehiago eskaini dira Informatika Ingeniaritzako ikasleentzat Espainiako 24 unibertsitatetan. == Aliantzak == 2020an, Europako unibertsitateen integrazioan aurrera egiteko helburuarekin, EHUk '''''ENLIGHT European University''''' izeneko aliantza sortu zuen Europako beste bederatzi unibertsitaterekin. Gaur egun, aliantza horrek hamar bazkide ditu Europako beste hainbeste herrialdetan. Informatika Fakultateak aktiboki parte hartu du ENLIGHTen barruan egindako jardueretan, bereziki BIP ('''''Blended Intensive Programs''''') izenekoen garapenean. 2022/23 ikasturtean, Informatika Fakultatea '''''AI for non-IT students''''' ikastaroaren anfitrioia izan zen, eta ENLIGHTeko unibertsitateetatik etorritako 45 ikaslek parte hartu zuten. Bi urte geroago, 2024/25 ikasturtean, Fakultateak, Zuzenbide Fakultatearekin batera, BIP berri bat sortu zuen, ''A'''I & Law: Technical and Legal Challenges''''' izenekoa, eta, gainera, lehen bi edizioen anfitrioia izan zen, 80 ikaslek baino gehiagok parte hartu zutelarik. BIP honetan beste lau unibertsitateko irakaslek parte hartzen dute (Ghent University, University of Göttingen, Uppsala University eta Comenius University Bratislava). == Ikerkuntza == Ikerketan nazioartekotzea funtsezko zati bat da. Emaitzak komunikatzeko foro nagusiak (aldizkariak eta kongresuak) nazioartekoak dira, eta foro horietan parte hartzeak mundu osoko ikertzaileekin lankidetzan aritzeko harremanak dakartza. Fakultatean egindako ikerketa goi-mailakoa da, eta horrek foro horietan aktiboki parte hartzea dakar (eta, batzuetan, antolatzea ere bai). Fakultateko ikerketaren nazioartekotze-mailaren isla ona da nazioartekotze-aipamena duten doktorego-tesien kopuru handia. Tesi horien funtsezko baldintzetako bat atzerriko ikerketa-zentro batean egonaldi bat egitea da, sarritan doktoregaia bere tesia egiten ari den taldearekin lankidetzan diharduen talde baten barruan. Azken lau urteetan, guztira 44 tesik jaso dute nazioarteko tesiaren aipamena, hau da, defendatzen diren tesien % 50 eta % 70 artean, urtearen arabera. Doktorego-tesiak unibertsitate-zentro bateko ikerketaren funtsezko elementuetako bat dira, eta nazioarteko tesiaren aipamena lortzeak ez ditu soilik taldeek atzerriko ikertzaileekin dituzten lankidetzak islatzen, baizik eta agerian uzten du doktoregaiek jasotzen duten prestakuntzaren nazioarteko izaera ere.  Ikerbasque programaren bidez fakultatera etorri diren irakasleek ere, ikerkuntza arloan kanpoko harreman horiek areagotu dute. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] 62pq5mw468t2m3g24jnr2kxjecb0fik 0 7391 44825 44764 2026-11-05T11:49:40Z Ksarasola 1603 kategoriak 44825 wikitext text/x-wiki == AA agenteak == '''Adimen artifizial agentiboa''' ('''AA agentiboa''', '''AA agenteak''') sistema autonomoetan zentratzen den [[w:adimen artifizial|adimen artifizial]] mota bat da. Sistema horiek erabakiak har ditzakete eta erabakietatik eratorritako ekintzak giza-gainbegiraketarik gabe gauzatu ditzakete.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=Igor Leturia|abizena=Azkarate|izenburua=Adimen Artifizialeko agenteen aroa, ez arazorik gabea|hizkuntza=eu|data=2026-09-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/adimen-artifizialeko-agenteen-aroa-ez-arazorik-gabea/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-10-10}}</ref> Sistema independenteek automatikoki erantzuten diete prozesuko egoerei, horretan emaitzak sortzeko. Eremua estuki lotuta dago automatizazio agentiboarekin, hau da, agenteetan oinarritutako prozesuen kudeaketa-sistemekin, prozesuen automatizazioan aplikatzen denean. Aplikazioen artean hauek sartzen dira: [[w:Software-garapen|softwarearen garapena]], [[w:Bezeroaren arretarako zerbitzu|bezeroaren arretarako zerbitzua]], [[w:Zibersegurtasun|zibersegurtasuna]] eta enpresa-adimena.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=intel·ligència artificial agentiva - Terminologia de la intel·ligència artificial {{!}} TERMCAT|url=https://www.termcat.cat/ca/diccionaris-en-linia/347/fitxa/NDg3Nzg3Nw==|accessdate=2026-06-16}}</ref> [[Fitxategi:LATXA-KODEA Ganbilatik Wikidatara.png|thumb|700x700px|center|[[w:Latxa (adimen artifiziala)|LATXA]] agentea Ganbila datu-basetik datuak Wikipediara eramaten. Hiru urratsetan:<br/> 1. [[w:Ganbila.eus|Ganbila.eus]] datu-basetik Garbi Losada aktorearen antzezlanen datuak aztertzen dira. (https://www.ganbila.eus/egilea-GarbiLosada) <br/> 2. Python script bat sortzen du datuak Wikipediara eramateko. Lortutako Python programa hemen dago: [[w:Eztabaida:Garbi Losada|Eztabaida:Garbi Losada]] <br/> 3. Wikipediara datu horietako batzuk eramaten dira wikitaula bat sortuz. (ikus [[w:Garbi Losada#Antzerkia|Garbi Losada]]) <br/> ]] == Oinarrizko kontzeptua == AA agentiboaren oinarrizko kontzeptua da, gizakiaren esku-hartzerik gabe zeregin automatizatuak egiteko AAren agenteak erabiltzea barneratzen duena.<ref name="WE">{{Erreferentzia|izena=Ron|abizena=Miller|izenburua=What exactly is an AI agent?|data=December 15, 2024|url=https://techcrunch.com/2024/12/15/what-exactly-is-an-ai-agent/}}</ref> [[w:Robotic process automation|Robot-prozesuen automatizazioa]] (RPA) eta AAren agenteak programatu daitezke zeregin espezifikoak automatizatzeko edo erregeletan oinarritutako erabakiei laguntzeko, baina arauak finkoak izan ohi dira.<ref name="BB">{{Erreferentzia|izenburua=Battle bots: RPA and agentic AI|url=https://www.cio.com/article/3632304/battle-bots-rpa-and-agentic-ai.html|lana=CIO}}</ref> AA agentiboak modu independentean funtzionatzen du, eta erabakiak hartzen ditu etengabeko ikasketaren bidez eta kanpoko datuak zein datu konplexuak aztertuz.<ref name="NB">{{Erreferentzia|izena=Hendrik|abizena=Leitner|izenburua=What Is Agentic AI & Is It The Next Big Thing?|data=July 15, 2024|url=https://www.ssonetwork.com/intelligent-automation/articles/what-is-agentic-ai|lana=SSON}}</ref> Funtzionatzen duten agenteek AAren arloko teknika bat baino gehiago eska ditzakete, hala nola [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren prozesamendua]], [[w:ikasketa automatikoa|ikasketa automatikoa]] (''Machine Learning'') eta [[w:w:ordenagailu bidezko ikusmena|ordenagailu bidezko ikusmena]], ingurunearen arabera.<ref name="WE" /> Bereziki, [[w:Indargarri bidezko ikaskuntza|Indargarri bidezko ikasketa]] (''Reinforcement learning'', RL) funtsezkoa da AA agentiboan. Erabaki autobideratuak hartzerakoan ''saiakuntza eta errore'' metodoaren bidez agenteari laguntzen dio ekintza egokienak zein diren ikasten. Beren ingurua esploratzeko RL etengabe erabiltzen duten agenteek sariak edo zigorrak jasotzen dituzte beren ekintzengatik, eta horrek denboran zehar hobetu egiten du erabakiak hartzeko duten gaitasuna. == Historia == Ikerlari batzuek AA agentiboaren kontzeptuaren sustraiak ikusten dituzte [[w:Alan Turing|Alan Turingek]] XX. mendearen erdialdean makinen adimenarekin egindako lanetan eta [[w:Norbert Wiener|Norbert Wienerrek]] atzeraelikatze-sistemen inguruan egindako lanetan.<ref name="CR">{{Erreferentzia|izenburua=The Evolution of Agentic AI: From Concept to Reality|data=January 22, 2025|url=https://aiworldjournal.com/the-evolution-of-agentic-ai-from-concept-to-reality/}}</ref> 'Agenteetan oinarritutako prozesuen kudeaketa-sistema' terminoa 1998az geroztik erabili zen enpresa-prozesuak kudeatzeko agente autonomoak deskribatzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=P. D.|abizena=O'Brien|orrialdeak=161–174|abizena2=Wiegand|izena2=M. E.|data=July 1998|kazeta=The Knowledge Engineering Review|liburukia=13|alea=2|doi=10.1017/S0269888998002070}}</ref> Azken hamarkadan, AAren aurrerapen nabarmenek AA agentiboaren garapena sustatu dute. [[w:Ikaskuntza sakon|Ikasketa sakonean]], [[w:Indargarri bidezko ikaskuntza|indargarri bidezko ikaskuntzan]] eta [[w:Neurona-sare artifizial|neurona-sareetan]] izandako aurrerapenei esker, AAren sistemek beren kabuz ikasi ahal izan zuten, eta erabakiak hartu gutxieneko giza-gida batekin. AA agentiboaren baliagarritasuna frogatu da garraio autonomoan, automatizazio industrialean eta neurrirako osasun-arretan ere. 2025ean, [[w:Forrester Research|Forrester]] ikerketa-enpresak adimen artifizial agentibo izendatu zuen 2025erako teknologia berri nabarmenena.<ref name="UC">{{Erreferentzia|izenburua=Agentic AI: 6 promising use cases for business|url=https://www.cio.com/article/3603856/agentic-ai-promising-use-cases-for-business.html|lana=CIO}}</ref> == Aplikazioak == AA agentea erabiltzen duten aplikazioek honakoak barne hartzen dituzte: * Software-garapena: AAren kodetze-agenteek kode-zati handiak idatz ditzakete eta berrikusi. Agenteek kodearekin zerikusirik ez duten atazak ere egin ditzakete, adibidez, kodearen [[w:Alderantzizko ingeniaritza|alderantzizko ingeniaritzako]] zehaztapenak.<ref name="UC2">{{Erreferentzia|izenburua=Agentic AI: 6 promising use cases for business|url=https://www.cio.com/article/3603856/agentic-ai-promising-use-cases-for-business.html|lana=CIO}}</ref> * Bezero-arretaren automatizazioa: AAren agenteek bezeroarentzako zerbitzua hobetu dezakete, txatbot-ek galdera sorta zabalago bati erantzuteko duten gaitasuna hobetuz, gizakiek aurrez programaturiko erantzun multzo mugatu bat izan beharrean.<ref name="UC2" /> * Enpresako lan-fluxuak: AAren agenteek automatikoki automatiza ditzakete ohiko zereginak, datu multzokatuak prozesatuz; enpresa batek, ordea, [[w:API|API]] aurreprogramatuak behar ditu zeregin espezifikoetarako.<ref name="UC2" /> * [[w:Zibersegurtasun|Zibersegurtasuna]] eta mehatxuen detekzioa<ref name="UC2" />, baina ez da ahaztu behar erasoak egitera ere bideratu daitezkeela AA agenteak. * Industria eta merkataritza: fabrikazio eta mantentze prediktiboa (Siemens)<ref name="f[a]">{{Erreferentzia|izenburua=AI-based predictive maintenance|url=https://www.siemens.com/global/en/products/automation/topic-areas/artificial-intelligence-in-industry/usecases/ai-based-predictive-maintenance.html|lana=siemens.com Global Website|accessdate=2025-04-10}}</ref>, Finantzak eta merkataritza algoritmikoa (JPMorgan & Chase)<ref name="f[b]">{{Erreferentzia|izena=Gizel|abizena=Gomes|izenburua=AI in Banking: JP Morgan Leads the AI Sphere|data=2024-09-03|url=https://ctomagazine.com/jp-morgan-chase-accelerates-ai-adoption/|lana=CTO Magazine|accessdate=2025-04-10}}</ref>... {{koadro-berde| == AA agenteen arriskuak eta kontsiderazio etikoak == ''Agentzia'' (AA agenteak) da gaur egun AAren arrisku-iturri nagusia Yoshua Bengioren ustez.<ref name=":1" /> Txostenean diotenez LLM batzuek jokabide maltzurrak edo autopreserbaziozkoak erakutsi izan dituztela, eta zalantzarik ez dute horrek gora jarraituko duela eta etorkizuneko sistemek kalte egiteko adinako gaitasun intelektuala izango dutela. Arrisku horren adibide larri bat ezaguna egin da 2026 urtean [[w:OpenAI|OpenAIk]] [[w:Hugging Face|Hugging Face]] gainean egindako eraso zabaldu denean.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Anatomía de un hackeo|hizkuntza=es|data=2026-10-10|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20261010/11648162/anatomia-hackeo.html|aldizkaria=La Vanguardia|sartze-data=2026-10-10}}</ref> Agenteek kanpoalderako sarbide mugatua zuten, baina aukera hori baliatuta kanpora askatasunaz joateko aukera bilatu zuten, irudiak trukatzeko zuten aukera testuak trukatzeko modu bitxi bat asmatuta. Atzipena baliatuta Hugging Faceko makinetan sarbidea lortu, bertako makinetan kodea exekutatu eta babes-prozedurak gainditu zituzten. Bestalde, AA agentiboaren garapenak eztabaidak eragin ditu alborapenaren, kontuak ematearen eta gardentasunaren inguruan, sistema autonomoek arrisku handiko erabakiak hartzen baitituzte gizakiaren esku-hartzerik gabe. 2024an, AEBetako EEOC Batzordeak (Equal Employment Opportunity Commission) AAk bultzatutako [[w:HireVue|HireVue]] kontratazio plataformaren aurkako ikerketa bat abiatu zuen, bere AA agenteak genero eta arraza arrazoiengatik pertsonak diskriminatzen zituen kexak agertu ostean.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=AI Screening Systems Face Fresh Scrutiny: 6 Key Takeaways From Claims Filed Against Hiring Technology Company|hizkuntza=en|url=https://www.fisherphillips.com/en/insights/insights/ai-screening-systems-face-fresh-scrutiny-6-key-takeaways-from-claims-filed-against-hiring-technology-company|aldizkaria=Fisher Phillips|sartze-data=2026-10-08}}</ref> Alborapena entrenamendu-datu eskasei egotzi zitzaien zuzenean. Kezka horien aurrean egon daitezkeen irtenbideen artean, araudia gainbegiratzea eta berme teknikoak daude. Europar Batasuneko 2025eko AAren Legeak, AAri buruzko lehen lege integralak, behartu egiten du AA agentearen arriskuak ebaluatzera arrisku handiko sektoreetan, hala nola osasun-laguntzan. AA arloko enpresak ere (adibidez, OpenAI eta [[w:Anthropic|Anthropic]]) erregulatzeko asmoa azaldu dute, "AA konstituzional" eta "guardrail" etikoak (adib. adibidez, ekitate-egiaztapenak) moduko kontzeptuak aipatuz. Adituek ohartarazi dute, baina, estandar globalik gabe, mosaiko-erregulazioek kontuak ematea zaildu lezaketela. Zillow-ren aurkako 2023ko AAren ardura-salaketan ikusi zen bezala, non bere prezioetarako algoritmo agenteak etxebizitzaren diskriminazioa larritu omen zuen }} == Erreferentziak == {{Erreferentzia zerrenda|30em}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] 9fog7ipqxupfbg7c5orwt3v82hv2bpb 0 7397 44814 44803 2026-11-04T23:33:38Z Ksarasola 1603 /* Erreferentziak */ 44814 wikitext text/x-wiki Informatikako ikasketak Donostian sortu zirenean, lehen helburua orduko lan-arlo berri honetan aritzeko profesionalak formatzea izan zen. 1976an, Informatika Fakultatea sortu zen, eta laster unibertsitateen ezaugarria den ikerketari ere ekin zitzaion. 1981ean, Francisco Garijo irakasleak lehen doktorego-tesia inskribatu zuen, non konputagailu-programak automatikoki sortzeko lehen urratsak ematen ziren. Ikergai horretan emaitza bikainak lortzen ari dira orain, 45 urte geroago, Adimen Artifizial sortzaileari esker. Errepaso labur bat egingo diogu fakultatean garatu den ikerketa-lanari. Ezin da dena aipatu; beraz, informazio zehatza eta eguneratuagoa izateko, ikus fakultatearen eta ikerketa-taldeen web-orriak. == Ikerkuntzaren hazkundea == [[Fitxategi:DIF ikerketa taldeak2021.jpg|thumb|170x170px|Informatika Fakultateko ikerketa taldeak]] Lehenengo urteak igarota, ikerlanak abiada hartu zuen 1980ko eta 1990eko hamarkadetan. Hainbat arlotan lan egin zen eta gizartearekiko konpromisoa eta transferentzia presente izan ziren hasieratik, [[w:ASPACE|Aspace]], [[w:UZEI|Uzei]], [[w:Elhuyar Fundazioa|Elhuyar]], [[w:IRALE|Irale]], [[w:Ilazki (euskaltegia)|Ilazki]], [[w:Osakidetza|Osakidetza]] eta hainbat erakunderekin lankidetzan. Aurreneko ikerketa-lanak arlo hauetan garatu ziren: * Desgaitasunen bat dituzten pertsonentzat (ad. [[w:Garun-paralisi|garun-paralisia]]), komunikagailu elektroniko bereziak sortu ziren, JAL-1 eta JAL-2, testuak sortzeko eta ingurunea kontrolatu ahal izateko. * Euskararekiko konpromiso irmoa zela medio, [[w:Hizkuntzaren prozesamendu|hizkuntzaren tratamendu automatikoaren]] ikerketa-lerro bat abiatu zen. Hortik atera zen [[w:Xuxen|XUXEN]] zuzentzaile ortografikoa ezaguna. * Ikasketa-prozesuetan laguntzeko tresna informatikoak hasi ziren garatzen: [[w:sistema tutore adimendun|sistema tutore adimendunak]], ikaste-inguruneak makina-erreminta arloan, hizkuntzak ikasteko sistemak… * [[w:Software ingeniaritza|Software Ingeniaritzan]] eta Kudeaketan ere lan egin zen. * Osasun arlorako tresna automatikoak garatzeko iniziatibak hasi ziren: osasun-ezaugarrien teletransmisioa eta analisia mugikorren bidez, osasun-erregistro informatikoen [[w:Elkarreragingarritasun|interoperabilitatea]], irudi medikoen prozesamendua, diagnostikoan eta tratamenduan erabakiak hartzeko laguntza-sistemak eta abar. * [[w:Konputagailu arkitektura|Konputagailuen arkitekturan]], ikerkuntza hainbat lerrotan zabaldu zen: multikonputagailuen sareen topologiak, komunikazio-estrategiak eta abar (ad., [[w:Transputer|Transputer]] prozesadorea erabiliz, Europan sortu zen prozesadore bakarra); cache-sistemen eta erregistro-bankuen diseinua; sistema-eragileak; konputagailu-sareen erabilera, kudeaketa eta zerbitzuak... * Arlo teorikoan ere eman ziren urratsak: sistema-logikoak, [[w:Arrazoiketa automatiko|arrazoibide automatikoa]], programen espezifikazioa, transformazioa eta egiaztapena, [[w:Ontologia (informatika)|ontologiak]]... * [[w:Datu-meatzaritza|Datu-meatzaritzaren]] problema nagusi batzuetan hainbat lan hasi ziren, optimizazioan, sailkatze-sistemetan, eta abar. Diziplinartekotasuna presente izan zen hasieratik, eta ohikoak izan dira kolaborazioak beste arlotako ikerlariekin: matematikariak, fisikariak, linguistak, medikuak, irakasleak... == Doktorego-tesiak == Hainbat urtetako jardunak heldutasuna ekarri zion ikerketa-arloari. Fakultatea sortu eta hamar urtera doktoreak bost baino ez baziren ere, 2012an irakasleen % 85 doktoreak ziren; gaur egun, guztiak. 2006 urtetik aurrera, urtero 12-18 doktorego-tesi defendatu dira,<ref name=":9">{{erreferentzia|abizena=EHUko Informatika Fakultatea|urtea=2024|izenburua=Informatika Fakultatearen memoria 2022/23|argitaletxea=ehu.eus|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/d/informatika-fakultatea/memoria-22-2023-eu-2}}</ref> ikerketa taldeak eta [[w:Spin-off enpresa|spin-off enpresak]] sortu dira, eta produktu informatiko aurreratuak erregistratu dira. Hurrengo grafikoan tesi-kopuruaren eboluzioa ikusten da. :{{Barra bertikalen grafikoa|1971-1975|0|1976-1985|4|1986-1995|26|1996-2005|53|2006-2015|148|2016-2025|175|izena=1980tik 2025era bitartean 400 doktorego-tesi defendatu dira Informatika Fakultatean<ref>{{erreferentzia|izenburua=Donostiako Informatika Fakultateko doktore-tesiak. Hiru sailetan irakurritakoak|argitaletxea=ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus|url=https://www.ehu.eus/eu/web/informatika-fakultatea/ikerkuntza/tesiak}}</ref> |altuera=250|zabalera=400}} == Ikerkuntzaren eboluzioa, taldeak eta produkzio zientifikoa gaur egun == [[File:DIF argitalpenak2007-2025.png|thumb|400px|Ikerketa taldeen argitalpenen bilakaera DIF-2007-2025]] Informatikaren esparrua esponentzialki hazi da sortu zenetik, eta, ondorioz, ikerketa eta garapenerako arloak asko ugaldu dira. Zaila da guztietan presentzia nabarmena izatea, fakultateko kide kopurua txikia baita, 100 irakasle inguru. Baina arlo askotan lan egiten da, eraginkortasunez. Hogei bat ikerketa-talde sortu dira urteetan zehar Fakultatearen inguruan; denborarekin, irakasleak doazelako eta berriak sartzen direlako, batzuk desagertu eta berriak sortu dira. Talde batzuk handiak dira eta beste batzuk txikiagoak, batzuk fakultateko kideek bakarrik osatzen dute, eta beste batzuk beste zentro eta unibertsitateetako kideek ere. 2025ean, 95 ikerketa-proiektu edo kontratu landu ziren 14 ikerketa-taldetan, 70 ikertzaile nagusik zuzenduta; 4 milioi euro maneiatu ziren proiektu horietan, 290 argitalpen zientifiko idatzi ziren, eta 27 doktorego-tesi aurkeztu ziren.<ref>{{erreferentzia|abizena=EHUko Informatika Fakultatea|urtea=2024|izenburua=Informatika Fakultatearen memoria 2022/23|argitaletxea=ehu.eus|hizkuntza=eu|url=https://www.ehu.eus/documents/d/informatika-fakultatea/memoria-22-2023-eu-2}}</ref> Grafiko honetan produkzio zientifikoaren eboluzioa ageri da, 2007-2025 tartean: artikuluak, biltzarrak, liburuak, liburu-kapituluak eta bestelakoak. === Ikerketa-lerro nagusiak === Hona hemen gaurko ikerketa-lerro nagusien laburpen txiki bat. Gaur egun nonahi ageri den '''Adimen Artifiziala''' da, zalantzarik gabe, esfortzu gehien biltzen duen eremua. Hizkuntzaren prozesamendua, irudien prozesamendua, ikusmen artifizial eta patroien ezagutza, ikasketa sakona, bioinformatika… ezin dira jada ulertu tresna ahaltsu hori gabe. Arlo handi horretan lan egiten dute, esaterako: [[w:Ixa taldea|IXA taldea]] / [[w:HiTZ zentroa|HiTZ ikerketa-zentroa]]<ref>{{Erreferentzia|izenburua=HiTZ: Basque Center for Language Technology {{!}} HiTZ Zentroa|url=https://www.hitz.eus/|aldizkaria=www.hitz.eus|sartze-data=2026-11-01}}</ref>; ([[w:Intelligent Systems Group|Intelligent Systems Group]].Intelligent Systems Group (ISG) taldea<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Intelligent Systems Group Home Page|url=http://www.sc.ehu.es/ccwbayes/main.html|aldizkaria=www.sc.ehu.es|sartze-data=2021-02-06}}</ref>; eta Computer Vision and Pattern Discovery (CVPD) taldea. Arlo horietan lan egin du baita ere GIC taldeak (Grupo de Inteligencia Computacional). Errendimendu Handiko Konputazioaren eremuan, [[w:Konputazio kuantiko|Konputazio kuantikoa]] da beste lerro berri bat, eta hor ere lehen urratsak ematen ari dira ISG taldean. [[w:Robotika|Robot autonomoen]] esparruan, Robotika eta Sistema Autonomoen Ikerketa Taldeak (RSAIT) lan egiten du, esplorazioa eta nabigazioa, gizakien eta roboten arteko elkarrekintza, eta abar ikertzeko.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Robotica & Sistema Autónomoen Ikerketa Taldea|url=http://www.sc.ehu.es/ccwrobot/|aldizkaria=www.sc.ehu.es|sartze-data=2026-11-01}}</ref> Osasunaren munduan, zehazki nerbio-sistemako gaixotasunen diagnostikoan eta prebentzioan, ALDAPA taldea ari da, Gasteiz eta Bilboko Ingeniaritza Eskoletako ikerlariekin batera.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Aldapa, Algorithms, Data Mining and Parallelism|url=https://aldapa.eus/|aldizkaria=aldapa.eus|sartze-data=2026-11-01}}</ref> Arlo zabal horretan kokatzen da, baita ere, ''Egokituz'', Behar Berezietarako Pertsona-Konputagailu Elkarrekintza Laborategia, desgaitasunak dituzten pertsonen arazoak konpontzeko tresnak, estrategiak eta abar garatuz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Egokituz, Laboratorio de Interacción Persona-Computador para Necesidades Especiales|url=https://egokituz.eus/|aldizkaria=egokituz.eus|sartze-data=2026-11-01}}</ref> [[w:Software ingeniaritza|Software Ingeniaritzaren]] arlo zabalean, ONEKIN taldeak hizkuntza-eredu handien aplikazioak, software produktuen ingeniaritza, nabigatzaileen hedapenak, irisgarritasuna, txatbotak, eta abar lantzen ditu.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=ONEKIN – Onekin Research Group|url=https://onekin.org/|aldizkaria=onekin.org|sartze-data=2026-11-01}}</ref> '''Hezkuntzaren''' esparruan, '''GaLan''' taldeak arlo hauetan lan egiten du: gomendio-sistemak, ikaskuntzaren analitika, tresna informatikoak, eta elkarlanean ikasteko laguntza-tresnak. Hemen kokatu daiteke DIMAROVE taldea ere, informatika ingeniaritzarako irakaskuntzarako metodologia aktiboak diseinatzen. Eta arlo matematikoagoetan, Geometric Numerical Integration and Applications (GNIA) taldeko kideek integratzaile numerikoen azterketa eta proba numeriko eta simulazioak egiten dituzte, mekanika kuantikoko, Monte Carlo motako eta astronomia dinamikoko sistemetan. Eta Stochastic Networks (SN) taldean, kontrol eta ikasketa estokastikoak sare konplexuetan, optimizazioa, programazio dinamiko estokastikoak eta arloko aplikazioak lantzen dituzte. Esan bezala, oso azkar garatzen eta aldatzen den eremua da informatika. Ikerketa-arlo berriak sortzen dira etengabe, eta beste asko moteldu. Etorkizunean ere, fakultateko irakasleek eta ikerlariek erantzun egokia emango diote erronka beti berri horri. == Emakume ikerlariak == Emakumeen presentzia areagotzea Informatika Fakultatean, ikasleen artean, irakaskuntzan, eta ikerkuntzan, betiko helburua izan da. Horretan ari da, esaterako, [[w:E-makumeak|e-makumeak]] taldeak. Ikerketa-arloari dagokionez, emakumeak erabakigarriak izan dira fakultatearen jardueretan, ikerketa-taldeen buru izan dira, eta haien produkzio zientifikoa garrantzitsua izan da. Laburpen gisa, hasiera-hasieratik nabarmendu daiteke [[w:Felisa Verdejo|Felisa Verdejo]] irakaslearen jarduera, fakultateko kide askoren tesien zuzendari eta bultzatzailea, eta ikerketa-lerro asko zabaldu zituena. Ondoren, aipatu daitezke [[w:Isabel Fernandez de Castro|Isabel Fernandez de Castro]] –Galan taldearen sortzailea–, [[w:Arantza Illarramendi|Arantza Illarramendi]] –BDI (Bases de Datos Interoperables) taldearen sortzailea–, eta [[w:Arantza Diaz de Ilarraza Sanchez|Arantza Diaz de Ilarraza]] –IXA taldeko sortzaileetako bat. Ez dira, noski, bakarrak izan, eta merezi du aipatzea, baita ere, Francisca Lucio, Marisa Navarro eta Montse Hermo informatika teorikoaren arloan LORea taldean, [[w:Olatz Arbelaitz Gallego|Olatz Arbelaitz]] ALDAPA taldean, edota [[w:Elena Lazkano|Elena Lazkano]] RSAIT taldean. Ezin ditugu denak aipatu, baina emakume asko parte hartzen du gaur egun ikerketa-lanetan arlo guztietan. Emakumeak esparru teknologikoan aritzea sustatzeko eta gizarte digitalaren eraikuntzan berdintasun-irizpideekin parte hartzea bultzatzeko, 2021tik [[w:Gladys saria|Gladys saria]] ematen dute Fakultateak eta puntuEUS fundazioak, Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin, ibilbide profesionala eta etorkizuneko proiekzio handia duten emakume gazteen lana saritzeko. == Sariak == Ikerketaren emaitza doktore-tesietan, artikulu zientifikoetan, patenteetan, software produktuetan, liburuetan eta abar islatzen da. Eta produkzio horren kalitatea batzuetan sarien bidez aitortzen da. Hala gertatu da Fakultatean ere. Hauek izan dira fakultateko kideek lortu dituzten sari nagusi batzuk haien ikerketa-lana dela eta: * [[w:Arantza Illaramendi|Arantza Illaramendi]]. Aritmel saria, 2010. Sociedad Científica Informática de España-k eta BBVA fundazioak ematen duten saria "Informatika Ingeniaritzan ekarpen zientifiko berezi esangarriak egin dituen ikerlari batentzat". Saria lortu zuen lehen emakumea izan zen. Datu-baseen eta datu-kudeaketaren arloan lan egiten zuen BDI ikerketa-taldearen sortzailea eta zuzendaria izan da.<ref>[http://www.scie.es/premios-nacionales-de-informatica/edicion-2010/ Premios Nacionales de Informática 2010] Sociedad Científica Informática de España (SCIE).</ref> * [[w:Eneko Agirre|Eneko Agirre]]. Aritmel saria, 2021. Ixa taldearen ikertzaile nagusietako bat da, adimen artifiziala eta hizkuntzaren prozesamendua lantzen. Hitz zentroko zuzendaria da gaur egun. 2018 eta 2019n, Google Faculty Research Awards jaso zuen, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Fallados los Premios de Investigación Sociedad Científica Informática de España (SCIE) – Fundación BBVA|hizkuntza=es|data=2021-05-21|url=https://www.fbbva.es/noticias/fallados-los-premios-de-investigacion-sociedad-cientifica-informatica-de-espana-scie-fundacion-bbva/|aldizkaria=FBBVA|sartze-data=2021-05-21}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Eneko Agirre. PREMIO DE INVESTIGACIÓN SOCIEDAD CIENTÍFICA INFORMÁTICA DE ESPAÑA-FUNDACIÓN BBVA. Premios Nacionales de Informática. 2021|hizkuntza=es|url=https://www.fbbva.es/galardonados/eneko-agirre/|aldizkaria=FBBVA|sartze-data=2021-11-19}}</ref> * [[w:Xabier Artola Zubillaga|Xabier Artola]]. Kubako gobernuak emandako Orden Carlos J. Finlay kondekorazioa jaso zuen 2022an, Centro de Lingüística Aplicadako ikerlariekin egindako lanagatik Diccionario básico escolar (DBE) sortzen.{{Erreferentzia|izena=|abizena=Agencia Cubana de Noticias|urtea=2023-02-16|izenburua=Condecoran hoy con la Orden Carlos J. Finlay a cubanos y extranjeros (+Fotos)|hizkuntza=es-es|url=http://www.acn.cu/medio-ambiente/104918-condecoran-hoy-con-la-orden-carlos-j-finlay-a-cubanos-y-extranjeros|aldizkaria=www.acn.cu|sartze-data=2023-02-16}}</ref><ref name=":16">{{erreferentzia|urtea=2023|izenburua=Orden “Carlos J. Finlay” a oficiales, trabajadores, profesores extranjeros e instituciones.|argitaletxea=MINISTERIO DE JUSTICIA ISSN 1682-7511Información en este número Gaceta Oficial No. 2 Ext. Especial de 19 de enero de 2023|hizkuntza=es|url=https://www.gacetaoficial.gob.cu/sites/default/files/goc-2023-exe2.pdf|aldizkaria=Gaceta Oficial de la República de Cuba}}</ref><ref>{{erreferentzia|urtea=2023|izenburua=Orden “Carlos J. Finlay”: Marlene Vázquez Pérez y Carmen Suárez|argitaletxea=josemarti.cu|hizkuntza=es|url=http://www.josemarti.cu/orden-carlos-j-finlay-marlene-vazquez-perez-y-carmen-suarez/}}</ref> * [[w:Julio Abascal|Julio Abascal]]. Garcia Santesmases saria, 2023. SCIEk eta BBVA fundazioak ematen duten saria, pertsonen eta ordenagailuen arteko elkarrekintzan aitzindari izateagatik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Premios de Investigación SCIE – Fundación BBVA 2023|hizkuntza=es|data=2023-05-31|url=https://www.fbbva.es/noticias/fallados-premios-informatica-scie-fundacion-bbva-2023/|aldizkaria=Fundación BBVA|sartze-data=2023-06-12}}</ref> Egokituz, Behar Berezietarako Laborategiaren sortzailea eta zuzendaria izan da. Urte berean, AAATE diamond-award eman zioten (Association for the Advancement of Assistive Technology in Europe), laguntza-teknologia sustatzen egindako lan aipagarri bati.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Honorary members and AAATE Award Holders|hizkuntza=en|data=2023|url=https://aaate.net/about-aaate/honourable-members-and-aaate-award-holders/|aldizkaria=AAATE|sartze-data=2023-09-13}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Egokituz, Laboratorio de Interacción Persona-Computador para Necesidades Especiales|url=https://egokituz.eus/eu/eventos/la-association-for-the-advancement-of-assistive-technology-in-europe-otorgo-el-premio-diamante-a-julio-abascal/ev-109/|aldizkaria=egokituz.eus|sartze-data=2023-09-13}}</ref> * [[w:José Antonio Lozano Alonso|Jose Antonio Lozano]]. Euskadi Ikerkuntza saria, 2024, adimen artifizialaren eta datu-zientziaren alorrean egindako ekarpen nabarmenengatik. Fakultateko Intelligent System Group taldearen zuzendaria da, baita BCAMen (Basque Centre for Applied Mathematics) zuzendaria ere.<ref>{{Erreferentzia|izena=|abizena=Eusko Jaurlaritza|urtea=2025-05-08|izenburua=José Antonio Lozano matematikariarentzat 2024ko Euskadi Ikerkuntza Saria|hizkuntza=eu|data=2025-05-08|url=https://www.euskadi.eus/eusko-jaurlaritza/-/albistea/2025/antonio-lozano-matematikariarentzat-2024ko-euskadi-ikerkuntza-saria/|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2025-05-08}}</ref> * [[w:Mikel Artetxe Zurutuza|Mikel Artetxe]]. Fakultateko ikasle ohiak, SCIEk eta BBVA fundazioak ematen duten "Informatikako Ikerlari Gaztea" saria lortu zuen 2021ean, hizkuntzaren prozesamenduaren arloan egindako maila handiko ekarpenengatik.<ref name=":5">{{Erreferentzia|izenburua=Fallados los Premios de Investigación Sociedad Científica Informática de España (SCIE) – Fundación BBVA|hizkuntza=es|data=2021-05-21|url=https://www.fbbva.es/noticias/fallados-los-premios-de-investigacion-sociedad-cientifica-informatica-de-espana-scie-fundacion-bbva/|aldizkaria=FBBVA|sartze-data=2021-05-21}}</ref><ref>{{Erreferentzia|urtea=2021-11-18|izenburua=Mikel Artetxe Zurutuza. PREMIO DE INVESTIGACIÓN SOCIEDAD CIENTÍFICA INFORMÁTICA DE ESPAÑA-FUNDACIÓN BBVA. Investigadores Jóvenes Informáticos, 2021|argitaletxea=FBBVA|hizkuntza=es|url=https://www.fbbva.es/galardonados/mikel-artetxe-zurutuza/|aldizkaria=FBBVA|sartze-data=2021-11-19}}</ref> Urte berean, EurAI Doctoral Dissertation Award eta SPLNren sariak lortu zituen Ixa taldean garatutako doktorego tesiagatik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Mikel Artetxeri Europako tesien saria Adimen Artifizialean – Hizkuntza-teknologiak, Ixa Taldearen bloga|hizkuntza=eu|url=https://www.unibertsitatea.net/blogak/ixa/2021/08/03/3020/|sartze-data=2022-04-24}}</ref> * [[w:Olatz Perez de Viñaspre Garralda|Olatz Perez de Viñaspre]] eta [[w:Usue Mori Carrascal|Usue Mori]], Fakultateko ikerlariak, Gladys saria eskuratu zuten 2022 eta 2025 urteetan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Olatz Perez de Viñasprek jasoko du II. Gladys Saria|hizkuntza=eu|data=2022-09-12|url=https://www.diariovasco.com/tecnologia/olatz-perez-vinaspre-gladys-saria-20220912095140-nt.html|aldizkaria=El Diario Vasco|sartze-data=2022-09-12}}</ref><ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=|abizena=PuntuEUS Fundazioa|izenburua=Olatz Perez de Viñasprek jasoko du II. Gladys Saria|hizkuntza=eu|data=2022-09-12|url=https://gladyssaria.eus/olatz-perez-de-vinasprek-jasoko-du-ii-gladys-saria/|aldizkaria=Gladys Saria|sartze-data=2022-09-12}}</ref> Ikerketa-lerro asko lantzen dira Informatika Fakultatean, maila desberdinetan. Igaro diren 50 urteen ondorio da, eta hainbat lerrotan tamaina eta indarra handia da, eta etorkizun oparoa aurreikus daiteke. Erronka, dena den, handia da, arloa infernuko abiadaz garatzen baita, baina oinarriak sendoak dira. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} [[Kategoria:Informatika]] [[Kategoria:DIF50]] bes9mu6jn8bt37vyeee67idnyd6k75y