Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28956 28955 2026-07-21T09:13:21Z Theklan 16 28956 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/El Polvoringo jostorratza|El Polvoringo jostorratza]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra]] (''Mundua kaskezur batek kontatua'') — Iñigo Aranbarri * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Axtrokiko ontziak|Axtrokiko ontziak]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mikeldiko idoloa|Mikeldiko idoloa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Getariako manillak|Getariako manillak]] (''Manillak ispilu gisa'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Madeleine Larralderen omenezko plaka|Madeleine Larralderen omenezko plaka]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Fournierren 1878ko karta sorta|Fournierren 1878ko karta sorta]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xingola urdina|Xingola urdina]] — Garbiñe Ubeda </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] ocjxgij7rqse1vqegisczzpznzq1ctw 0 7115 28957 2026-07-21T09:14:38Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|LT=150}}}} {{c|{{font|Mundua kaskezur batek kontatua|LT=200}}}} {{c|{{font|Iñigo Aranbarri|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:San Joan ante Portam Latinam burezurra.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Guardiatik hego-ekialdera dago San Juan Ante Portam Latinam deituriko parajea, herritik hiru bat kilometrora, Carralogroñoko urmaeletik hurbil.... 28957 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|San Joan ante Portam Latinameko gezidun burezurra|LT=150}}}} {{c|{{font|Mundua kaskezur batek kontatua|LT=200}}}} {{c|{{font|Iñigo Aranbarri|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:San Joan ante Portam Latinam burezurra.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Guardiatik hego-ekialdera dago San Juan Ante Portam Latinam deituriko parajea, herritik hiru bat kilometrora, Carralogroñoko urmaeletik hurbil. Harkaizpe zabala zegoen garai batean bertan, Kripanen eta Bilarren aurki daitezkeenen ez oso bestelakoa. Egun, harri gorrixkaz egindako horma batek markatzen digu tokia. Izena, bertako mahastien ugazaba zen kofradiari zor zaio. Guardiako memoria biziaren zaindaria izan zen Lorenzo Ugartek 1960ko hamarkadan aurkitu zituen aurreneko hezurrak inguruotan. Gerora, 1985eko apirilean, landabide bat zabaldu nahian zebiltzala, makinak ehunka hezur atera zituen eguzki epeletara muna baten ertzetik. Gobernadore zibilari deitu zitzaion, Guardia Zibila bertaratu zen. Hilobi handi baten itxura hartu zioten ikerlariek berehala, noizkoa zen ez bazekiten ere. Gerora jakingo zen mahastiak Errioxan landatzen hasi aurretikoak zirela aztarnak; areago, San Joan apostolua bera Erromako Latina atean olio berotan martirizatu baino lehenagokoak. Neke handirik gabe bildu zuten hezur multzo polita, ehun bat lagunenak. Silex mutur franko ere azaldu zen. Antropologoek aise aditu zuten hezurren mintzoa: bortxaz eragindako zauriak zituzten askok. Hasierako haiek baino nabarmen gehiago zeuden, ordea, harearrizko lauza handi baten azpian. Handik bost urtera, 1990eko abuztuan ekin zitzaion indusketari. Zatika, dinamita erabili zen 25 tonako harria lehertzeko; pikatxoiak eta eskuak hamabi metroko koadroko eremuan hezur-hutsak lurrari kentzeko. 1991eko abuztuan egin zen bigarren kanpaina. Hala eman zen ezagutzera Euskal Herrian orain arte agertu den hezurtegirik handiena. 338 gizabanakoren aztarnak agertu ziren guztira, indusketaren arduradunek Neolitoaren amaieran, Kristo aurreko 3365 eta 3035 urteen artean kokatu dituztenak. Nagusiei zegozkien gehienak, baina baziren gazteak, umeak eta jaioberriak ere tartean. Zazpi gizasemeko hiru emakume, horixe proportzioa. Gorpuak nahas-mahasean zeuden, elkarren gainean pilatuak, inongo arau erritualik gabe utziak, antza, denborarekin sabaia gainera erori zitzaien harkaizpean. Hezurrez gain, pieza multzo polita aurkitu zen aztarnategian. Baziren apaingarrietako harritxoak, lanabes txikiak, animalia hezur landuak eta abarrak, baina batez ere, silex haitzez eginiko gezi muturrak dira interesgarriak San Juan Ante Portam Latinamen, 52 punta zorrotz gorpuzkondo artean lo. Gasteizera, Arabako Arkeologia Museora eraman ziren aztarnategian bildutako hondarrak. Bertako areto batean aurki dezakegu 123 zenbakia eman zitzaion burezurra, seguru asko San Juan Ante Portam Latinamen erauzitako piezarik bereziena. Buru baten moldearen gainean, kasko erdi bat osatu dute arkeologoek hezur zatiz. Begia zorroztuz gero, hantxe ikusiko du bisitariak silex muturra, eztarri-zuloan zut, harrizko mihi baten antzera paratua. Argi ikusten da garondotik sartu zioten gezia, baina zauri itxiek erakusten dutenez, gaztea bizirik atera zen erasotik. Gerora hil zen, nola ez dakigula. Ez da bakarra. Kalkuluen arabera, aztarnategiko gorpuzkien ia laurdenek dute zauri edo traumatismoren bat. Horregatik, eta ez badakite ere gorpu guztiak aldi batean ehortzi zituzten edo denbora tarte luzeagoan, garbi omen dago, indarkeria zantzuek salatzen dutenez, orain dela 5.000-5.300 urte artean izaniko gatazka baten ondorioz hil zirela guztiak, zauriturik asko, gaixo edo elikadura gabezien erruz gainontzekoak. Alderdi horretarik, Neolitoko hilobi komun garrantzitsuena da Guardiakoa eta Europan maila handian gertaturiko aurreneko gerraren erakusgarria. Zer gertatu zitzaien, horixe ezin izan da erabat argitu orain artean. Dirudienez, gainpopulazioak eta garaiko konplexutasun sozioekonomikoak eman dezakete argi pixka bat erasoa azaltzeko. Barne borroka batean hildakoak dira, nonbait, guztiak; ez baitu ematen, DNAk aztertu eta biktimen batasun genetikoa ikusita, kanpotik heldutako populaziorik dagoenik tartean. Guardiatik ez oso aparte, Vianan, bada garai bertsuko Longarreko hipogeoa, non 114 pertsonaren arrastoak aurkitu diren. San Joan Ante Portam Latinamen ez bezala, gorpuak fetu-jarreran ehortzi zituzten, baina Guardian bezalaxe, silexezko geziak agertu ziren hezur artean, haietako lau aurpegian, bizkarrezurrean, sorbaldan edo saihetsean sartuak. Gizonak guztiak. Ez dago bestelako hipotesirako aukerarik: indarrez hildako jendearen hilobia da hura ere. Bego horretan, beraz, Guardiako hezurren misterioa. Gure arteko indarkeria goiztiarrari eginiko monumentu bat, mendez mende lurpean lo egon zena, mahastiak landatu zirenean, aihenei ongi etorria emateko. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] q03zlhyxnvty04sj5se1pdxrlnxpwe5