Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 250 4233 29013 23008 2026-10-28T16:18:53Z Alonmikel 702 29013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Theklan" />{{OrrialdeGoiburua||A B.|}}</noinclude>:{{sarrera|aborrir}}Aborrir , aburrir. Veaſe. :{{sarrera|abortar}}Abortar , viene de el Baſcuence ''borta'', ::que ſignifica baſtardo eſpurio ; y el ::Latin lo tomò tambien de el Baſcuence. :{{sarrera|abortar2}}Abortar , ''bertiztu'' , con las terminacio- ::nes de el neutro , ''bertitzá'' ''eguin'' , ''ber-'' ::''titzaz'' ''erditzea'' , ''mugaitzean'' ''erdit-'' ::''zea'' , ''aurra'' , ''ſeiiña'' ''eguitea'' , ''humea'' ::''botatzea''. Lat. Abortum ſacere , abo- ::rior , iris : abortio , is, ibi. Ha aborta- ::do muchas vezes , ''aſcotan'' ''humea bota'' ::''du''. Toma bebidas para abortar , ''eda-'' ::''riac'' ''arzen'' ''ditu'' ''humea'' ''botatzeco'', ::''gaizqui'' ''erditzeco'' , ''bertizteco''. :{{sarrera|abortivo}}Abortivo , ''bertitzá'', ''mugaitzean'' ''jaioa'', ::''ſortua'' , ''hume'' ''botatua''. Lat. Aborti- ::vus a, um. :{{sarrera|aborto}}Aborto , mal parto , antes de tiempo, ::''bertitzá'', ''erditze'' ''gaitza'', ''hume'' ''bota-'' ::''tzea''. Lat. Abortus , us ; abortio , onis. :{{sarrera|aborton}}Aborton , lo miſmo que abortivo. Veaſe. :{{sarrera|abortones}}Abortones , pellejos de Carneros , &c. :{{sarrera|abotagarse}}Abotagarſe , hincharſe como vna bota, ::''üanditu'' , ''buyaſu''. Lat. Intumeſco , is. :{{sarrera|abotagado}}Abotagado , ''üanditua'', ''buyatua''. Lat. In- ::tumeſcens , tis. :{{sarrera|abotinado}}Abotinado, ''botiñatua''. Lat. Cothurnatus. :{{sarrera|abotonar}}Abotonar , ''botuitu'', ''botoitzea''. Lat. Glo- ::bulis inſertis veſtem ſtringere , concin- ::nare. Abotona eſſa Caſaca , ''jaca'' ''ori'' ::''botuito'' ''ezazu''. :{{sarrera|abotonado}}Abotonado , ''botoitua''. Lat. Globulis. ::ſtricta , concinnata veſtis. :{{sarrera|abotonadura}}Abotonadura , veaſe ''botonadura''. :{{sarrera|abotonar}}Abotonar , echar los Arboles , y Vides ::el boton , ò yema , ''motetú'' , ''ninicat-'' ::''zea''. Lat. Gemmo as , gemmaſco, is. ::Yà han empezado à abotonarſe , ''mo-'' ::''teatzen'' ''aſi'' ''dira'' , ''motea'' ''ernetzen'', ::''aguertzen'' , ''ateratzen'' ''aſi'' ''dira'' , ''ni-'' ::''nicatzen'' ''aſi'' ''dirade''. :{{sarrera|abotonado}}Abotonado en los Arboles , y Vides. ::''motetua'', ''motez'' ''jancia''. Lat. Gemma- ::tus , a, um : gemmaſcens , tis. :{{sarrera|abovedar}}Abovedar, hazer algo en forma de Bo- ::veda , ù arco , ''uztaitu'' , ''uztayaren'' ::''giſa'' ''ezarri'', 'eguin''. Lat. In fornicem :: ſtruere facere. :{{sarrera|abovedado}}Abovedado , ''uztaitua'' , ''uztayatua'' , ''uz-'' ::''tayaren'' ''guiſa'' ''eguiña'' , ''ezarria''. Lat. ::Infornicem ſtructus a, um. :{{sarrera|abra}}Abra , baya , ''caya'' , ''caea''. Lat. Maris ::ſinus. :{{sarrera|abracijo}}Abracijo , veaſe ''abrazo''. :{{sarrera|abrasar}}Abraſar , quemar , ''erre''. Lat. Vro , com- ::buru , exuro , is. :{{sarrera|abrasado}}Abraſado , ''errea''. Lat. Vſtus , combuſtus, ::exuſtus a , um. Abraſado eſtoy , ''errea'' ::''nago''.<noinclude></noinclude> 6692w92th8onnbetc7v75qb7q20r3si 0 7124 29014 28988 2026-10-29T11:41:50Z Theklan 16 29014 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Martiodako erlikiak|LT=150}}}} {{c|{{font|Hezur-oihalen eszenaratzea|LT=200}}}} {{c|{{font|Aintzane Usandizaga|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Martiodako erlikiak - Hezur-Oihalen eszeneratzea.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] [XVII.mendeko musika-sakro melodia bat] Ongi etorri Arabako Arte Ederren museora. Begien parean izango duzu laster orain arte ikusi duzun instalazio berezienetako bat. Akaso “instalazio” ez da hitzik egokiena sortua izan zen garaian kokatuz gero, oso zaharra baita ikustera zoazena, baina jartzen diogun izena jartzen diogula, ez zaitu epel utziko. Distirak harrapatuko du zure arreta lehenengo, urre kolore distiratsuko egiturak eta ehundaka urte izan arren haien aberastasuna galdu ez duten oihal artez brodatuek. Baina zure begirada berehala irristatuko da diz-diz egiten duten gainazaletatik kolore hitsagoetara: Hamabi buru-hezurri begira zaudela ohartuko zara bat-batean, eta hamabi buru-hezur daudela, aldi berean, zuri so. Begirik gabe zu zelatatzen. Aurpegiak izandakoak, hezur huts orain, estalirik dauzkate: metal preziatuz eginiko brodatu fin-finek maskaratzen dituzte. Buruaren gainean santutasunaren haloa nabarmentzen dute luxuzko mozorro hauek, santutasuna azpimarratzearekin batera bisaia estaltzen dielarik protagonistei. Ausartenek begi-zuloak agerian dituzte, begirik izanez gero, goitik behera aztertuko zintuzketela argi utziz. Begirada posible horretxek hotzikara eragingo dizu, eta arreta bi alboetara dauden kutxetan jartzea erabakiko duzu: antzerki bateko pieza eszenografikoak dirudite. Urrez, kolore biziz apaindurik daude, barruan oihalezko landare bitxiak eta benetako lore usaintsuak nahasten dira, tibia baten, aldaka hezur baten inguruan txirikordatuz. Rosa Valverde artista Donostiarraren kutxak etorri zaizkizu gogora, San Telmo museoko erakusketa hartan ikusi zenituenak; baina plastikoa, panpinak, eguneroko objektuak erabil beharrean, luxuzko oihalak, metal preziatuak eta giza hezurrak dira hemen lehengai. Nor dira oihal aberatsen eta paradisuko landareen atzean ezkutatzen diren hauek? Nor izan ziren? Sinesmen kristauaren arabera, Ursula eta 11.000 birjinen segizioko martirien erlikiak daude Martiodako erlikia hauetan, baita Tebasko legioko 6.666 kideetako batzuenak ere. Kristautasuneko martiri multzo handienetakoak dira biak ala biak, euren fedea eta purutasuna defendatzeagatik torturatuak eta erailak. Santuen irudi eta erlikien gurtza oso zabaldurik egon zen mende askoan, baita erlikia sorta hau datatzen den XVII. mendean ere, Kontrarreformaren testuinguruan. Noble askok erlikiak ekarri zituzten Europako hiri garrantzitsuetatik euren bizileku txikiagoetara. Hauxe izan daiteke Arabako Martioda herrixkan, San Juan Ebanjelariaren elizan, amaitu duten erlikia hauen historia ere. Izan ere, Espainiako gortean lan egiten zutenen artean bereziki zabaldu zen erlikia bilduma propioak egiteko joera. Felipe II. erregea erlikien bildumagile amorratua izan zen, bere katolikotasuna nabarmentzeko eta prestigioa eta babesa irabazteko asmo suharrak hartu baitzuen, bai lurreko bizialdian baita kristautasunak promesten zuen zeruko aro eternalean ere. Ondorioz, gauza bera egiten hasi ziren bere inguruko noble eta gorteko kideak, baita lehenengo hauen ondorengoak ere. Eta joera hauxe egon liteke Martiodako San Juan Ebangelariaren elizara erlikia berezi hauek heldu izanaren atzean. Uste da Juan Nekolalde eta Antonia Hurtado de Mendoza bikote boteretsuak osatu zuela bakantzat jotzen den erlikia bilduma izugarri hau, Bruselan Felipe IV.arentzat lanean urte batzuk egon eta etxera bueltatzerakoan. Urretxuko Nekolalde-Hurtado jauregian egon ziren denbora luzez bildumagai preziatuok, familiak herentzian jaso eta Martiodan bukatu zuten arte. Hezurrak, k.o. III. mendean datatuak, Renaniatik, Alemaniatik ekarri zirela uste da, baina apaintzen dituzten oihal ikusgarriak, aldiz, XVII. mendean egin ziren, eta hipotesi batzuen arabera, Flandrian eginak izan litezke. Garaian horrelako piezek gizartean zuten garrantzia ezagututa, harrigarria da ikustea nola balorea kendu izan zaien ehunekin egindako arte lanei, baita aberastasun, teknika eta xehetasunetan eskultura, margolan edo beirateen maila berean egon arren. Oihalgintza eta brodatuak, baina, emakumeek egiten zituzten lanak ziren, eta horregatik arte txikiagotzat hartu izan dira urte askotan; arteak garai bakoitzean duen hierarkiaren baitan are eskala baxuago batean kokatuz. Zorionez, gaur egun ahaleginak egiten ari dira artearen historian eta museologian begirada aldatu eta halako piezak errekuperatuz gizartearen historian dagokien lekua emateko. Arabako Arte Ederren Museoan ikusgai dauzkagun erlikia sorta eta erlikia eszenografiko eta zoragarri hauek kasu. Prest zaude hezur eta oihalen antzerki honetan parte hartzeko? </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] 0nkamvwngc8x9xh9n8nepk7veg9k05j