Güiquipedia
extwiki
https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Mediu
Especial
Caraba
Usuario
Usuario caraba
Güiquipedia
Güiquipedia caraba
Archivu
Archivu caraba
MediaWiki
MediaWiki caraba
Prantilla
Prantilla caraba
Ayua
Ayua caraba
Categoría
Categoría caraba
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Transilvania
0
11219
144838
143918
2026-10-25T19:15:29Z
-wuppertaler
20868
/* Edá Contemporánea */ changed one image (better quality)
144838
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
[[Archivu:Romania Regions Transylvania.jpg|mini|250px|Mapa de [[Rumanía]] con Transilvania, el [[Banatu]], [[Crișana]] i [[Maramureș]]]]
[[Archivu:Bradet.peste sat.jpg|thumb|right|250px|Paisaji transilvanu típicu: el puebru de Brădet, en [[Bihor]].]]
'''Transilvania''' u tamién Ardeal es una [[Regiones estóricas de Rumania|región estórica]] del centru de [[Rumania]]. Está arrodeá
polos [[montis Cárpatus]]. La capital tradicional dela región, [[Cluj Napoca]], s'assitía ena meseta d'Alba Iulia, mentris que [[Braşov (ciá)|Braşov]] i [[Sibiu]], dos delas sus prencipalis ciais, están al pie delos Cárpatus. Fue el lugar d'assentamientu delos alemanis que serían conocíus cumu los [[sajonis de Transilvania]]. El escúu d'armas se debi al origi alemán dela región (Siebenbürgen), u sieti ciais.
== Toponimia ==
El primer documentu dessistenti ondi s'utiliça una denominación pa esta región dataría de 1075 i sería denominá ''ultra silvam'', u 'más allá del bosqui'. Duranti los sigrus XIII i XIV seríe conocía tamién n'alemán cumu Überwald ''(über Walt)'', teniendu literalmenti el mesmu significau
anteriormente mencionau. Notrus idiomas, cumu nel [[Idioma úngaru|úngaru]], el términu ''erdő'' (bosqui) derivaría posteriormenteen el su nombri propiu Erdély.<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''Realm of St. Stephen: History of Medieval Hungary, 895–1526'', Londres, International Library of Historical Studies; I. B. Taurus, páh. 24. ISBN 1-86064-061-3</ref>
La primera mención a la región en registrus estóricus es dun documentu de 1075 i gasta la espresión del [[latín]] ''terra ultra silvam'' (tierra amás dela foresta). Nun ''Legenda Sancti Gerhardi'', del sigru XII se gasta el nombri ''Partes Transsylvanæ'', col mesmu significau, el qual es manteníu ena forma ''Transsilvania'' en documentus medievalis posterioris del Reinu d'Ungría.
Se crei que los nombris alternativus de ''Ardeal'' (en rumanu) i ''Erdély'' (n'úngaru) están ligaus. Nostanti, la orihin i significau son disputaus tantu por rumanus cumu por úngarus. La primera forma n'úngaru arregistrá — ''Erdeuelu'' — apaeci ena ''Gesta Hungarorum'', del sigru XII. La primera forma en rumana — ''Ardeliu'' — data de 1432. La diferencia enicial entri los nombris s’atopa notras palabras rumanas i úngaras, cumu "[[groselleru]]" (''egres'' en úngaru i ''agriș'' u ''agreș'' en rumanu) u en topónimus, cumu Egyed, Erdőd, Erdőfalva u Esküllő (n'úngaru), que en rumanu son, respetivamenti, Adjud, Ardud, i Așchileu.
Entri los lingüistas i estoriaoris úngarus ai consensus sobri la [[etimologia]] tantu de ''Erdély'' cumu de ''Transylvania''. Pa ellus, ''Erdély'' deriva de ''Erdő-elü'' ("amás dela foresta"). Dendi el puntu de vista d’Ungría, es probabri que ''Erdő-elü'' se refiera al hechú de que el noroesti del Planaltu Transilvanu está desapartau dela Grandi Planície úngara i delas llanuras de [[Crișana]] polas densamenti forestas [[Montes Apuseni|montañas Apuseni]]. Según algunus lingüistas, la forma ''Ultrasylvania'' (de 1077) i más tardi ''Transylvania'' tendríe síu una traducción direta dela forma úngara i nu al contrariu. Esta teoría tamién es apoyá pol estoriaol rumanu Pop Ion-Aurel.
Los académicus rumanus proponin diversas etimologias alternativas. Una carta fechá de 960 del rei [[cazares|cazar]] Yusuf ben Aaron pal [[rabino]] de [[Córduba (Espanha)|Córduba]] menciona el país de Ardil (''Eretz Ardil''), ricu en oru i prata. Ogañu, Ardeal s’escrebi dela mesma forma en hebreru ::ארדיל, pol lo que ''Ardi(a)l'' sería la primera forma del nombri i ''Ardeal'' es un topónimu originalmenti rumanu.
Las primeras mencionis del topónimu alemán ''Siebenbürgen'' ("Sieti Ciais") s’alcuentran en documentus escrebius en latín del sigru XIII, conas variantis ''Septum urbium'' ("sieti ciais"), ''Septem castrorum'' ("sieti castillus"), ''Septemcastris'' i ''Septemcastrenses''. Las primeras mencionis ala forma n'alemán s’atopan en documentus de 1296 (''Siebenbuergen'') i 1300 (''Sybenburger''). Ai varias teorías pa la orihin del topónimu ''Siebenbürgen''. La que tini aceptación más generalizá es que se refieri alas prencipalis ciais fortificás de los [[sajonis de Transilvania]]: Bistritz ([[Bistrița]]), Hermannstadt ([[Sibiu]]), Klausenburg ([[Cluj-Napoca]]), Kronstadt ([[Brașov]]), Mediasch ([[Mediaș]]), Mühlbach ([[Sebeș]]) i Schässburg ([[Sighișoara]]). El nombri dela región en varias [[línguas eslavas]] son traduccionis del alemán ''Siebenbürgen''; ejemplus: ''Sedmigradsko'' u ''Sedmogradsko'' en búlgaru, ''Semihorod'' en ucranianu, ''Sedmogradska'' en úngaru u ''Sedmograjska'' n'eslovenu. Ena Ucrania tamién se gasta ''Zalissia'' Залісся, que significa "amás dela foresta"
== Estoria ==
=== Edá Antígua ===
[[Archivu:Sarmizegetusa temples.jpg|thumb|Restus de [[Sarmizegetusa]], parti del [[Patrimoniu dela Umanidá n'Uropa|Patrimoniu dela Umanidá]] dela [[Unesco]].]]
La región fue parti dela provincia [[Antigua Roma|romana]] de [[Dacia (provincia romana)|Dacia]], endispués dela vitória del emperaol [[Trajanu]] frenti al rei daciu [[Decébalu]], en 106 d. C., quandu encetó un procesu de [[Romanización (aculturación)|romanización]] ata la retirá amenistrativa d'[[Aurelianu]], en 271 d. C. Posteriormenti sufrió envasionis de puebrus cumu los [[hunus]], [[gépidus]] u [[ávarus]].
=== Edá Meya ===
[[File:Transylvania16cent adm div.PNG|left|thumb|Divisionis administrativas nel esti d'Ungría, Voivodatu de Transilvania en colol]]
[[File:Europe_mediterranean_1190_cropped.jpg|thumb|[[Reinu d'Ungría]] en 1190, baxu el dominiu de [[Béla III d'Ungría|Béla III]]]]
Nel añu 895, tribus úngaras ([[magiaris]]) entrun ena llanura de [[Panonia]]. Endispués dela cristianización del su jefi San [[Esteban I de Ungría]] i el encetu del [[Estoria de Ungría|Reinu de Ungría]], en 1003 los úngarus consigun la su primera vitória emportanti frenti a un Señol de Transilvania, Gyula, quien era pairi de Sarolta, la mairi de San Esteban. A partil dessi momentu se crió l'obispau de Transilvania, que incluiría alos otrus diez del restu del reinu de Ungría. La encorporación de tol territoriu de Transilvania al reinu de Ungría acabó nel sigru XIII|.<ref>Barrie Dobson, ''Enciclopedia dela Edá Media'', parti 114, vol. 2. páh. 1457</ref> Cumu los úngarus eran principalmenti una éliti militá, decidun trael colonus [[alemanis]] de [[Sajonia]], entri los sigrus XII i XIII, pa puebral el territoriu.
Los [[puebru rumanu|rumanus]] de Transilvania s’organizun en Estaus (llamaus ''Universitas Valahorum'') pol menus dendi el sigru XIII. Estaban gobernáus pun [[Voivoda]] i polos noblis localis llamaus ''cneaz'', i la justicia se basaba ena ''Jus Valachicum'' (Lei Rumana).<ref>Müller Friedrich, ''Haben 1288 im Hermannstadter Gau und im Burzenland neben den Sachsen auch ungarische Adlige, Szekler und Rumänen gewohnt?'', Siebenbürgische Vierteljahrschrift, Hermannstadt, 58/1935 n.º 4, páhs.281-296.</ref> Peru los rumanus perdun gradualmenti essus Estaus i su nobreza se fue disolviendu entri la local, adotandu el idioma i coltura úngarus. Los que quisun mantenel la su identidá tuvun que renuncial a la su condición de noblis, u marchar-si pallendi los Cárpatus colos sus vasallus. Esti fue el casu dela família de [[Basarab I de Valaquia|Basarab I]], primer Señol del prencipau rumanu de [[Prencipau de Valaquia|Valaquia]], i de [[Bogdan I de Moldavia|Bogdan I]] (originariu de [[Maramureş]]), primeru del prencipau rumanu endependienti de [[Prencipau de Moldavia|Moldavia]], endispués de derrotal al Reinu de Ungría. Sin embargu, duranti el sigru XIV, muchas delas prencipalis famílias noblis del [[Reinu d'Ungría]], originárias delas regionis de [[Croacia]], [[Eslovaquia]], [[Eslaonia]], se disputun los altus cargus. Tras la muerti del rei [[Ladislao V de Ungría]], el conseju rial úngaru elgió rei a un jovin conocíu cumu [[Matías Corvinu]], iju de [[Juan Hunyadi]], un condi d'origi [[Valaquia (región)|valacu]] que había siu regenti úngaru duranti la minoría d'edá de Ladislao V.
=== Edá Moerna ===
==== El sigru XVI ====
[[Archivu:Blaeu 1645 - Transylvania Sibenburgen.jpg|thumb|right|250px|Transilvania, 1635]]
Tras la derrota [[Uungría|úngara]] anti los [[Imperiu otomanu|turcus otomanus]] ena [[batalla de Mohács]], en 1526, el Reinu d'Ungría se dividiríe en tres partis: una baxu el control austríacu, otra baxu el control turcu i la tercera parti fue la región de Transilvania, que se convirtió nun Estau endependienti conocíu cumu el [[Prencipau de Transilvania]], el qual pagaba tributus al [[Imperiu otomanu]].
Alo largu del surdimientu del [[protestantismu]], Transilvania desempeñó un papel de gran emportancia, ondi religiosus cumu [[Ferenc Dávid]] fundun movimientus cristianus cumu el [[unitarismu]] transilvanu. Tras los consejus de Ferenc Dávid, el rei i prencipi [[Juan Segismundo Szapolyai]] de Transilvania dictó el primel [[Edictu de Turda|Edictu de Tolerancia]] religiosa ena estoria moerna d'[[Uropa]], en 1568, pa establecel una relación d'equilibriu anti la enfruencia turca i el crecienti florecimientu delas confesionis protestantis, permitiendu la libri prática religiosa nel su país i reconociendu el [[catolicismu]], [[luteranismu]], [[calvinismu]] i [[unitarismu]]. En esti edictu, nostanti, la religión [[Ilesia ortodossa|ortodossa]], profesá polas classis más umildis (en general d'origi [[Puebru rumanu|rumanu]]), no fue encluía.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enwiki/8675595 Análisis del Edicto de Turda en inglés]</ref> A pesar desta discriminación delos rumanus ortodossus, la idea protestanti de que to cristianu pudiera leel la biblia nel propiu idioma izu que ena ciá de [[Braşov]], que tenía un alcaldi alemán [[Protestantismu|protestanti]] (Hans Benkner), el diáconu [[puebru rumanu|rumanu]] Coresi obtuviera permisu pa publical (el 12 de marçu de 1559) los primerus librus n'[[idioma rumanu]]. Inqui publicó tamién obras d'orientación católica i protestanti, parti delos librus son de clara tendéncia ortodossa, i polo tantu contribuirun a mantenel esta fe entri los [[puebru rumanu|rumanus]] de Transilvania.<ref>''Texte româneşti din secolul al XVI-lea'' (Textus rumanus del {{Sigru|XVI||s}}). Coord. Ion Gheţie, Bucureşti, Ed. Academiei, 1982, p. 101</ref>
Tras la muerti de Szapolyai en 1571, la Gran Asamblea transilvana escoyó cumu prencipi al condi [[Esteban I Báthory|Esteban Báthory]] de confesión católica, i en 1576 fue elgiu rei de [[Polonia]]. Duranti el reinau d'Esteban Báthory, Transilvania recibió gran enfruencia católica i, si bien entri los siguientis monarcas muchus seríen protestantis, la enfruencia del papa i el emperaol germánicu se mantendrá duranti varius añus. Ala muerti d'Esteban Báthory, lo heredó el su sobrinu [[Segismundo Báthory]], peru las luchas pol desencadun la [[guerra delos Quinci Añus]] (1591-1606), duranti la qual los ejércitus cristianus i los islámicus otomanus s'enfrentarun a menúu. El emperaol germánicu [[Rodolfo II de Habsburgo]] intentó mantenel la su supremacía en varias ocasionis sobri el Prencipau de Transilvania, oponiendu-si a [[luteranismu|protestantis]] i [[turcus]] por igual, peru al fin no tuvu éssitu. Sus ejércitus mercenarius seríen espulsaus, i [[Esteban Bocskai]] asumiríe el títulu de prencipi de Transilvania. Bocskai dirihó entoncis la llamá [[guerra d'Endependencia d'Esteban Bocskai]] (1604-1606) contra los Habsburgo, la qual teminaría cola firma dun tratau de pas n'otoñu de 1606. Duranti el gobiernu del prencipi [[Gabriel Bethlen]] (1613–1629), Transilvania se convirtió nun centru coltural de [[Centruropa]]. Bethlen, cumu prencipi protestanti, participó ena [[guerra delos Trinta Añus]].
==== El sigru XVIII ====
[[Austria]], qu'abía reivindicau anteriormenti Transilvania, obtuvo la posesión del Prencipau pol [[Tratau de Karlowitz]] de 1699, que pusu fin ala guerra con [[Turquía]], i tamién consiguió anessionar-si los úrtimus restus del territoriu de lo que había siu Ungría dantis de la su derrota frenti alos otomanus, encluyendu el Prencipau de Transilvania, que permaneció baxu un regenti delos Habsburgo.
[[Archivu:Coa-transylvania-history-big.svg|thumb|180px|left|[[Escúu de Transilvania|Escúu del Gran Prencipau de Transilvania]].]]
En 1704 [[Francisco II Rákóczi]] fue elhiu Prencipi de Transilvania i reinó ata la derrota dela guerra d'endependencia húngara, en 1711.
L'estoria dela mayoría [[puebru rumanu|rumana]] de Transilvania nel sigru XVIII se centra ena religión, únicu aspeutu dela via púbrica ondi se lis permiti cierta espresión propia.
Las reformas de [[José II de Habsburgo|José II]] ilusionan alos rumanus: el emperaol declara la igualdá entri los ciudadanus enas puebracionis baxu control directu dela corona (''[[Königsboden]]'') en 1781.{{Harvnp|Seton-Watson|1924|p=307}} En 1790, sin embargu, col fracasu dela política de reformas del monarca, regresa el sistema feudal.
Ena segunda parti del sigru, las cuestionis socialis pasan a un primer planu anti las eclesiásticas. El territoriu s'alla baxu un sistema feudal d'extremu rigol, del que los rumanus son las prencipalis vítimas, inque no las únicas.
En 1765 la región se convirtió nun prencipau gobernau pola [[Casa de Habsburgo]] (dendi 1806 el [[Imperiu austríacu]]), peru tamién cun una emportanti nobleza úngara.
Aquí tenéis la continuación de la traducción al extremeño, siguiendo las reglas que me has dado:
Nel sigru XVIII, un grupu d’inteletualis [[puebru rumanu|rumanus]] de Transilvania fundun la Şcoala Ardeleană (Escuela Transilvana), que pidió representación política pa los rumanus ena Dieta de Cluj según su númeru, i a través del documentu ''[[Supplex Libellus Valachorum]]'' de 1791 (basau ena [[Declaración delos Derechus del Hombre i del Ciudadano]]) pidió igualdá en derechus palos rumanus colas demás nacionis de Transilvania (noblis, sajonis i [[Székely]]).<ref>Cita web |url=http://www.istoriatransilvaniei.ro/vol1/v1c6.pdf |título=Capítulo sobri el ''Supplex Libellus Valachorum'' en el libru sobri la estoria de Transilvania escrebiu pola Sociedá Coltural-Científica "George Bariţiu" |fechaacceso=24 de noviembri de 2011 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20111125074236/http://www.istoriatransilvaniei.ro/vol1/v1c6.pdf |fechaarchivo=25 de noviembri de 2011</ref> El documentu fue enviau al emperaol austríacu [[Leopoldo II del Sacro Imperio Romano Germánico|Leopoldo II]] i defendíu polos dos obispus rumanus, el ortodossu i el uniata. El emperaol lo envió ala Dieta, que lo rechazó.
==== El sigru XIX ====
[[Archivu:François Ier d'Autriche.jpg|[[Francisco I de Austria|Francisco II]], que gobernó Transilvania sin convocar la dieta.|thumb|left|250px]]
Duranti la primera mitá del sigru XIX, Transilvania es un refleju provincianu d’Ungría. A lo largu del reinau del reaccionariu emperaol [[Francisco I de Austria|Francisco I]], la Dieta nu se reúne entri 1811 i 1834, i el gobiernu atúa ilegalmenti enfringiendu la costitución nel su exerciciu del poel. La primera convocatoria dela Dieta tras el largu periou de gobiernu rial se salda cona su rápida disolución anti el cúmulu de protestas que recibi el soberanu. Tras la muerti de Francisco I, el poel se vuelvi más moderau i se permiti la reunión periódica dela Dieta.
Enos añus 1840, el resurgil del nacionalismo magiar lleva ala pretensión dela unión política de Transilvania con [[Ungría]], la adopción del [[idioma úngaro|úngaru]] cumu idioma oficial del gobiernu (1840), la utilización delas iglesias cumu meius de [[propaganda]] nacionalista magiar i la aprobación de medias represoras dotrus nacionalismus, cumu el [[Pueblo eslovaco|eslovacu]] u el [[pueblo rumano|rumanu]]. Nu nel parlamentu de [[Bratislava|Presburgu]], qu'únicamenti cuenta cun eslovacu (1847) i tres croatas entri las [[minoría]]s del reinu. La representación política de los [[pueblo rumano|rumanus]] ena propia Transilvania nu es proporcional al su númeru ni se lis toma en cuenta enas decisionis políticas.
;La revolución de 1848
[[Archivu:Kossuth Lajos Prinzhofer.jpg|[[Luis Kossuth]], revolucionariu húngaru, intransigenti nacionalista, arruinó el posibri entendimiento con los sajonis i rumanus transilvanus.|thumb|left|250px]]
Duranti la revolución general uropea de 1848, el gobiernu úngaru aprueba una serii de medidas radicalis: duración anual del parlamentu, eleccionis trianualis, ampliación del censu, abolición de los privilegius nobiliarius i dela servidumbri, libertá de prensa i de religión.
Se proclama amás la unión de Transilvania con [[Ungría]], animandu-si ala Dieta de [[Klausenburg]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]]) a que tomi la encetiva pa realizala. El {{fecha|29|5|1848}} la Dieta, con el votu favorabri de los sajonis (que prontu se arrepientin), aprueba la unión.
[[Archivu:Avram Iancu.jpg|thumb|250px|[[Avram Iancu]], lídel dela revolución rumana en Transilvania (1848).]]
Pola su parti, los revolucionarius [[pueblo rumano|rumanus]] de Transilvania organizun el 3 de mayu una Gran Asamblea Nacional en [[Blaj]], ala que acudun {{Formatnum|40000}} rumanus, enclusu los revolucionarius [[Alexandru Ioan Cuza]] (dela región de Moldavia) i [[Dimitrie Brătianu]] (dela región de Muntenia). Redatun un documentu llamau ''Petiţiunea naţională'', ondi pedían la endependencia nacional delos rumanus de Transilvania, la liberación de los siervus rumanus sin compensación palos noblis, el establecimientu duna guardia nacional rumana, la libertá endividual i de expresión.<ref>[http://www.scribd.com/doc/1458379/REVOLUTIA-ROMANA-DE-LA-1848 Las peticionis rumanas en 1848]</ref> Fue organizau un Comité Nacional Permanenti en Sibiu, i los revolucionarius presentis afirmaron que «Transilvania ya nu es Transilvania, es simplimenti Rumania».<ref>[https://web.archive.org/web/20100324121820/http://media.ici.ro/history/ist07_02.htm Brevi estoria dela revolución de 1848].</ref> Essu se refería al ideal d’entoncis de crial un Estau [[Nación|nacional]] unitariu pa tolos rumanus, inque los revolucionarius dessi tiempu tamién estaban dispuestus a hazel algunus compromisus.
El extremismu del nuevu gobiernu úngaru, opuestu ala más mínima concesión al restu delas nacionalidais, hazi qu'estas se alíen con la corti reaccionaria.
Los noblis úngarus nu querían abolil la servidumbri i organizun un exército qu'atacó alas fuerças rumanas de Transilvania, mandás pol [[Avram Iancu]]. Iancu logró varias victorias<ref>enlace roto|1=http://www.defense.ro/gmr/Ultimul_nr/ciobanu-p.177-192.pdf Aspectus militaris dela revolución de 1848 en Transilvania] |2=[se quitó una URL no válida]</ref> i recibió promesas del emperaol austríacu [[Francisco José I]] de que las demandas rumanas de derechus serían satisfechas.
Mientris, el dirigenti úngaru [[Luis Kossuth]] estauta tribunalis revolucionarius que ejecutan, sin juiciu, a milis de supuestus opositoris del nuevu régimen. La su represión delos sajonis transilvanus es feros, aportal a disgustal a sus propius generalis.
Pa quandu, en huliu de 1849, el parlamentu, ya en [[Szeged]], sin posibiliá de aportal a acuerdu algunu col emperaol i ala espera dela entervención [[Russia|russa]] a favol desti, redacta una lei que concedi alas nacionalidais estensus derechus lingüísticus i religiosus, es demasiáu tardi: los magiaris nu cuentan cun créitu entri las mesmas i su participación ena guerra se vuelvi supérflua anti la presencia del ejército zarista del [[Imperio russu]].
;La reacción
[[Archivu:Austria Hungary ethnic ES.svg|thumb|250px|Transilvania dentru del Imperio Austrohúngaru: regionis con mayoría [[pueblo rumano|rumana]] en colol naranja, con mayoría [[Ungría|úngara]] en colol verdi (en 1910).]]
El gobiernu reacionariu que s'implantó tras el aplastamientu dela revolución entri 1849 i 1859 se bassó nel centralismu, el clericalismu i la germanización del Imperio, ignorandu las aspiracionis nacionalistas.
La vuelta al gobiernu costitucional endispués delas derrotas en [[Italia]] hazin resurgil la Dieta en 1861, ala que nu acudin los úngarus alegandu que la unión con Ungría de 1848 la hazi imposibri. Sajonis i rumanus quentan col poel pola primera vezi i aprueban una serii de medidas pa logral el reconocimientu dela nación [[pueblo rumano|rumana]], ek su idioma i de las sus ilesias en igualdá colas demás. En 1865 la Dieta regressa de [[Sibiu]] a Cluj i la modificación del censu vuelvi a asegural la mayoría magiar, ación motivá pola negociación entri el emperaol [[Franciscu José I|Franciscu José]] i la nobleza úngara. La nueva Dieta solicita el reconocimientu imperial dela unión con [[Ungría]], a pessal dela oposición rumana i la postura ambigua de los sajonis.
;Reunificación c'Ungría
Col [[Compromiso Austrohúngaro]] entri Franciscu José I i los noblis úngarus, Transilvania pasa definitivamenti a hazel parti d’Ungría. La unión, consumá pola Lei XLIII de 1868, aseguraba en teoría la igualdá delos ciudadanus, sin descriminación pol raça u religión, inque la prática nu fue tan igualitaria.
Mesmo assina, el censu llevau a cabu polas autoridais austrohúngaras en 1910 amostró que los [[pueblo rumano|rumanus]] eran la mayoría en el territoriu que endispués de 1918 pasó a hazel parti de Rumania.
=== Edá Contemporánea ===
[[Archivu:Catedrala "Sf. Treime".jpg|thumb|right|200px|Catedral ortodossa dela unificación rumana, Alba Iulia.]]
[[Archivu:Frati romani.jpg|right|200px|thumb|Manifestu de 1916 enviau a los rumanos de Transilvania]]
En diziembri de 1918, endispués dela vitória dela [[Triple Entente]] ena [[Primera Guerra Mundial]], la Gran Asamblea Nacional de Alba Iulia, que representaba a tolos rumanus de Transilvania, [[Banatu]] i [[Ţara Ungurească]] (el territoriu entri Transilvania i el [[Tisza|ríu Tisza]]), decretó la unión con Rumanía de tolos territorius con mayoría de puebración rumana. La Asamblea decidió tamién la criación dun Gran Conseju Nacional Rumanu pa represental alas tres provincias antis mencionás i defendel a la nación rumana «en qualquiel momentu i en qualquiel lugal, frenti a qualquiel nación del mundu».<ref>Wikisource|idioma=ro|Rezoluţiunea Adunării Naţionale de la Alba Iulia|''Rezoluțiunea Adunării Naționale de la Alba Iulia''.</ref>
La unión con [[Rumania]], apoyá tamién polos sajonis (alemanis) de Transilvania,<ref>https://www.britannica.com/EBchecked/topic/674719/Transylvanian-Saxons Artículu sobri los sajonis de Transilvania ena Britannica Online]</ref> obtuvo el reconocimientu delas potencias dela Triple Entente el 4 de juniu de 1920, con el [[Tratado de Trianon]], inque la lindi con Ungría quedó establecía más al esti que lo pedíu enicialmenti. Pa el momentu del tratau de Trianon, la puebración rumana en Transilvania alcanzaba el 55 %, la húngara el 31 % i la alemana el 10 %.
Según Elek Fényes, emportanti investigador úngaru ena [[estadística]] descriptiva, se puei afirmal que entri 1830-1840, un 62,3 % dela puebración dela Transilvania de ogañu era [[pueblo rumano|rumana]], mientris que el 23,3 % dela puebración tenía el [[idioma húngaro]] cumu luenga materna.<ref>Fényes, Elek ''El estau atual d’Ungría i de sus territorius ajuntus, dendi un puntu de vista estadísticu i demográficu'', Trattner-Károlyi, Pest (1839-1840)</ref> Se estima que, en el tiempu del censu de 1869, el 59 % dela puebración transilvana era rumana, mientris que el 24,9 % era húngara.<ref>Varga, Árpád E., «Evolución demográfica i la dinámica delas relacionis étnicas i confesionalis en el territoriu dela Transilvania contemporánea (1869-1920)», ''Erdélyi Múzeum'' 1-2, 1997 (LIX), págs. 40-87.</ref> Árpád Varga explica que la tasa de crecimientu de los [[húngaros]] en Transilvania fue el dobi frenti ala dela puebración global de Transilvania, debíu ala política de [[magiarización]] que se puso en prática entri la creación del dualismu [[Imperio austrohúngaro|austrohúngaru]] (1867) i la [[Primera Guerra Mundial]].<ref name="Erdely">Árpád Varga, http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erdang.htm «Erdély magyar népessége 1870—1995 között» ('Húngaros en Transilvania entri 1870 i 1995'), en Magyar Kisebbség 3-4, 1998 (Nuevas series, IV), pp. 331-407. Traducción al inglés pol Tamás Sályi. Edición de Rachel Orbell, Nándor Bárdi, László Diószegi i András Gyertyánfy, publicá en Budapest, Teleki László Foundation (Occasional Papers, 12), marçu de 1999.</ref>
[[Ungría]] mantuvu las sus reivindicacionis sobri el territoriu, i en 1940, duranti la [[II Guerra Mundial|Segunda Guerra Mundial]], el norti de Transilvania, cuna superfici de 44 030 km² i una puebración de 2 578 100 abitantis (según el censu úngaru de 1941) fue otorgau a [[Ungría]] pol [[Segundu arbitraje de Viena]] delas potencias del [[Potencias del Eji en la Segunda Guerra Mundial|Eji]] Roma-Berlín-Tokio, el 30 de abostu. Nel [[sur]] de Transilvania permaneçun más de 2 millonis de rumanus.<ref>[[Joseph Rothschild|Rothschild, Joseph]]. ''East Central Europe Between the Two World Wars: A History of East Central Europe''. University of Washington Press. p. 184 ISBN 978-0-295-95357-1</ref> El estoriaol Keith Hitchins resumió dela siguienti manera la situación creá pol Arbitrajiu en su libru ''Rumania: 1866-1947'', [[Oxford University Press]] (Oxford History of Modern Europe), 1994:
''Lejus de resolvel el asuntu, el Arbitrajiu de Viena solu consiguió empeoral las relacionis que a entri [[Rumania]] i [[Hungría]]. Nu consiguió separal a tolos rumanus de tolos húngarus. Entri 1 150 000 i 1 300 000 rumanus, mejol dichu, entri el 48 % i más del 50 % dela puebración del [[norte]] de Transilvania (dependiendu dela estadística que se tomi cumu referencia) se vierun incorporaus a Hungría, mientris que 500 000 húngarus siguierun vivendu en el [[sur]] de Transilvania, en Rumania.''
Tras la [[II Guerra Mundial]], el territoriu cedíu pol Eji fue devueltu a [[Rumania]]. Endispués dela caída del régimen de [[Nicolae Ceaușescu|Ceausescu]], Transilvania s'a convertíu ena región más dinámica del país dendi el puntu de vista conómicu, social i políticu. Ogañu, el 18 % dela puebración de Transilvania sigui pertencel a la etnia húngara, siendu mayoritarius enos distritus de Covasna i Harguita.
== Geografía ==
[[Archivu:Podisul Transilvaniei.jpg|300px|thumb|Meseta transilvana.]]
[[Archivu:Northern Transylvania yellow.png|thumb|Mapa de Rumania (1939), con el norti de Transilvania en amarillu.]]
La región es una meseta elevá, esta quasi totalmenti rodeá polas ramas Meridionalis (u Alpis de Transilvania), Orientalis i Occidentalis ([[Montes Apuseni]]) de los [[Montes Cárpatos]]. Las montañas rodean la región cumu una pael i en varius lugaris avançan hazia el interirol. Los prencipalis ríus (Muresh, Târnava, etc.) son afluentis del [[Tisza]].
Cabi destacal dos sectoris bien diferenciaus ena meseta: el sector norti, menus elevau, i conocíu cumu Llanura Transilvana, ondi abundan las lagunas, i el sur, más elevau, accidentau pol profundus vallis.
La meseta tini una artitú de 300–500 m sobri el nivel del mari.
Transilvania limita al norti con la región estórica de [[Maramureş]], al noresti con la de [[Bucovina]], al esti con la dela [[región de Moldavia (Rumania)|Moldavia rumana]], al sur con la de [[Muntenia]] i la de [[Oltenia]], i al oesti con la del [[Banato rumano]] i la de [[Crişana]].
== División alministrativa ==
[[Archivu:Sibiuphoto.jpg|thumb|right|La ciá medieval de [[Sibiu]].]]
L'ária total del estóricu [[voivodato]] es de 55 146 km².<ref>https://web.archive.org/web/20200228094241/http://romaniatraveltourism.com/node/326 Transilvania] {{Wayback|url=http://romaniatraveltourism.com/node/326 |date=20200228094241 }} at romaniatraveltourism.com</ref><ref>http://www.studylight.org/enc/bri/view.cgi?n=33198 Transylvania] at 1911 Encyclopedia Britannica</ref> Las regionis concedías a Rumania en 1920 cubrían 23 condaus encluyendu cerca de 102 200 km² (entri 102 787 i 103 093 km² según huentis húngaras i 102 200 km² en documentus rumanus contemporáneus). Ogañu, debíu alas diversas reorganizacionis alministrativas, el territoriu abarca 16 condaus (en rumanu: ''[[judeţ]]''), cun una superfici de 99 837 km², en el centru i el noroesti de Rumania.
Los 16 condaus son: [[Distritu de Alba|Alba]], [[Distritu de Arad|Arad]], [[Distritu de Bihor|Bihor]], [[Distritu de Bistrita-Năsăud|Bistrita-Năsăud]], [[Distritu de Braşov|Braşov]], [[Distritu de Caraş-Severin|Caraș-Severin]], [[Distritu de Cluj|Cluj]], [[Distritu de Covasna|Covasna]], [[Distritu de Harghita|Harghita]], [[Distritu de Hunedoara|Hunedoara]], [[Distritu de Maramureş|Maramureş]], [[Distritu de Mureș|Mureș]], [[Distritu de Sălaj|Sălaj]], [[Distritu de Satu Mare|Satu Mare]], [[Distritu de Sibiu|Sibiu]] i [[Distritu de Timiş|Timiş]].
Las ciais más puebrás, según el censu de 2011, son:<ref name="hotnews-census2011data">{{cita web |url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_31.xls |título = Population at 20 October 2011 |fecha = juliu de 2013 |fechaacceso = 2 de hebreru de 2014 |editorial = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]] |idioma = ro |fechaarchivo = 21 de diciembri de 2018 |urlarchivo = https://web.archive.org/web/20181221145251/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_31.xls |deadurl = yes }}</ref>
Transilvania:
* [[Cluj-Napoca]]
* [[Brașov]]
* [[Sibiu]]
* [[Târgu Mureș]]
Banatu:
* [[Timisoara|Timișoara]]
* [[Reșița]]
Crișana:
* [[Oradea]]
* [[Arad]]
Maramureș:
* [[Baia Mare]]
* [[Satu Mare]]
== Conomía ==
[[Archivu:Salina Turda 1.jpg|thumb|[[Salina Turda|Minas de sal de Turda]].]]
La Transilvania cumu núcleu del [[voivodato]] medieval tini una superfici de 57 000 km² aprosimadamenti, peru 99 837 km² encluyendu a Crişana, Maramureş i el Banato rumanu. Su suelu es adecuau pa el cultivu de frutas, cerealis i remolacha açucarera. Tamién se produci vinu i se cría ganau. Transilvania es rica en mineralis cumu el oru i la prata, así cumu la sal i el carbón.
Transilvania produci alreol del 35 % del [[Producto Interno Bruto|PIB]] de [[Rumanía]] i tini una [[renta per cápita]] de alreol de US$ 11 500, lo que suponi un 10 % más que el promediu del país.
== Demografía ==
Está abitá mayoritariamenti por rumanus (75 %). Tamién dessistin minorías de húngarus (20 %), gitanus (3,3 %) i alemanis (0,7 %).
El primer censu oficial de Transilvania nel que se hizu distinción entri nacionalidais (distinción hecha sobri la basi dela luenga materna) fue efectuau polas autoridais austrohúngaras en 1869. Pal periodu anterior a esti añu dessistin solu estimacionis delas proporcionis delas diversas etnias de Transilvania. Assina, Elek Fényes, estadísticu magiar del sigru XIX, estimaba en 1842 que la puebración de Transilvania delos añus 1830-1840 estaba compuesta nuna proporción de 62,3% rumanus i 23,3% magiaris.<ref>Elek Fényes, ''The statistics of Hungary'' (Títulu original: ''Magyarország statistikája''), Vol. 1, Trattner-Károlyi, Pest. VII, 1842</ref>
Los resultaus delos census oficialis efectuás dendi 1869 ata ogañu están presentaus en el tabuleru de más abaju.
Es de mencional que pa establecel la etnia, el censu del añu 1910 á tomau en consideración la luenga materna. Esta á modificau los porcentajis delas puebracionis magiara i alemana, dau el hechú de que dessistían tamién otras minorías étnicas palrantis de luenga magiara u alemana.<ref>Árpád, Varga E., ''[https://web.archive.org/web/20110907011219/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/studrom.htm Recensăminte ale populației pe teritoriul Transilvaniei, în perioada 1850-1910] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907011219/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/studrom.htm |date=2011-09-07 }}'' en ''El Censu de 1910 Transilvania.'', Traian Rotariu (coordinadol), Maria Semeniuc, Mezei Elemér.
București, 1999, Editura Staff. p. 693-712. (Estudius censualis Transsilvanica)</ref>
{| class="wikitable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="border-collapse:collapse;"
! Añu || Total || Rumanus || Magiaris || Alemanis
|- align="right"
|1869|| 4.224.436 ||59,0%||24,9%||11,9%
|- align="right"
|1880||4.032.851||57,0%||25,9%||12,5%
|- align="right"
|1890||4.429.564||56,0%||27,1%||12,5%
|- align="right"
|1900||4.840.722||55,2%||29,4%||11,9%
|- align="right"
|1910||5.262.495||53,8%||31,6%||10,7%
|- align="right"
|1919||5.259.918||57,1%||26,5%||9,8%
|- align="right"
|1920||5.208.345||57,3%||25,5%||10,6%
|- align="right"
|1930||5.114.214||58,3%||26,7%||9,7%
|- align="right"
|1941||5.548.363||55,9%||29,5%||9,0%
|- align="right"
|1948||5.761.127||65,1%||25,7%||5,8%
|- align="right"
|1956||6.232.312||65,5%||25,9%||6,0%
|- align="right"
|1966||6.736.046||68,0%||24,2%||5,6%
|- align="right"
|1977||7.500.229||69,4%||22,6%||4,6%
|- align="right"
|1992||7.723.313||75,3%||21,0%||1,2%
|- align="right"
|2002||7.221.733||74,7%||19,6%||0,7%
|- align="right"
|2011||6.789.250||70,6%||17,9%||0,4%
|} Huenti:<ref>Árpád Varga E., ''Húngarus en Transilvania entri 1870 i 1995'', Títulu original: ''Erdély magyar népessége 1870–1995 között'', Magyar Kisebbség 3–4, 1998 (Nuevas seriis IV), pp. 331–407. Traducción pol Tamás Sályi, Fundación Teleki László, Budapest, 1999</ref>
=== Religión ===
[[Archivu:Cizer.bis de lemn in muzeu Cluj.jpg|thumb|right|[[Ilesia de madera de Cizer]] nel Museu etnográficu de Transilvania en [[Cluj]].]]
El '''[[cristianismu]]''' es la religión predominanti en Transilvania. La mayoría delos cristianus son ortodossus, peru dessistin tamién comunidais emportantis de protestantis i católicus.
{| class="wikitable"
! Cultu / Religión
! 1930
! Porcentaji
! Númeru
! 2011
! Porcentaji
! Númeru
|-
| Ortodossus
! rowspan="9" |
| 34,85%
| 1.933.534
! rowspan="9" |
| 61,96%
| 4.475.066
|-
| Catolicismu (romanu-católicus i grecu-católicus)
| 42,01%
| 2.330.439
| 10,74%
| 775.810
|-
| Protestantismu Estóricu (calvinis, unitarius, luteranus)
| 18,72%
| 1.038.464
| 9,40%
| 679.714
|-
| Protestantismu Evangélicu
| 0,66%
| 37.061
| 4,70%
| 339.472
|-
| Altrus cristianus
| 0,1%
| 5.546
| 1,16%
| 84.062
|-
| Islam
| -
| -
| 0,04%
| 3.416
|-
| Judaísmu
| 3,45%
| 191.697
| 0,01%
| 1.178
|-
| Otra religión
| -
| -
| 0,21%
| 15.289
|-
| Ateísmu / Sin religión
| -
| -
| 0,27%
| 19.498
|}
Dessisti un númberu restrinhiu d'aadventistas]], [[Testigus de Jehová]] i otrus cultus (encaajaus ena categoría "''Otrus cristianus''").
''Los datus tinin en cuenta la Transilvania estendía (con Banat, Crișana i Maramureș).''
== Coltura ==
[[Archivu:Bran Castle.jpg|thumb|right|[[Castillu de Bran]], cerca de [[Braşov (ciá)|Braşov]].]]
La coltura de Transilvania es compleja, debíu a su variá estoria. La su coltura a estau ligá estóricamenti tantu a Uropa Central cumu a Uropa sudoriental, i tini emportantis [[Úngaros de Rumania|enfluencias úngaras]] i [[Inmigración alemana en Rumania|alemanas]].
Con respetu ala arquitetura, l'[[Arquitectura gótica|estilu góticu]] de Transilvania se conserva ata los muestrus días en monumentus cumu la [[Iglesia Negra (Brașov)|Ilesia Negra de Braşov]] (sigrus XIV i XV) i varias otras catedralis, así cumu el [[Castillo de Bran]] en el condau de Braşov XIV), el [[Castillo de Hunyad]] en Hunedoara XV).
Escritoris notabris cumu [[Emil Cioran]], [[Lucian Blaga]], [[George Coşbuc]], [[Octavian Goga]] i [[Liviu Rebreanu]] tuvierun nacencia en Transilvania. Esti úrtimu escrebió la novela Ion, que presenta al letol una descripción dela vida de los campesinus i enteleutualis de Transilvania a finalis del sigru XIX.
Adquirió especial notoriedá tras la publicación dela novela ''[[Drácula]]'' (1897), escrebía pol [[Bram Stoker]] i ambientá en esta región.
== Referencias ==
{{listaref}}
== Bibliografía ==
* Edouard Sayous, pag.25: [https://archive.org/details/histoiregnra00sayouoft/page/24/mode/2up Histoire générale des Hongrois]
* Giurescu, Constantin C., ''Transylvania in the history of Romania: an historical outline'', Londres, Garnstone, 1969.
* Grumeza, Ion, ''Dacia: land of Transylvania, cornerstone of ancient eastern Europe'', Lanham (Maryland), Hamilton Books, 2009. {{OCLC|297206879}}
* Károly, Nyárády R. et. al. [https://web.archive.org/web/20160303182601/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/emnyar.htm ''Erdély népességének etnikai és vallási tagolódása a magyar államalapítástól a dualizmus koráig''.] {{Wayback|url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/emnyar.htm |date=20160303182601 }} {{OCLC|714737361}}
* Lehrer, Milton G. y David Martin, ''Transylvania, history and reality'', Silver Spring (Maryland), Bartleby Press, 1986. {{OCLC|14271611}}
* {{Obra citada |enlaceautor=R. W. Seton-Watson |apellido=Seton-Watson |nombre=R. W. |título=Transylvania in the 19th century |editorial=The Slavonic Review |volumen=3, n.º 8 |año=1924 |páginas=304-319 |ubicación=Londres <!-- [http://www.mhra.org.uk/index.html Modern Humanities Research Association]. URL -->}} {{JSTOR|4201857}}
* Xenopol, Alexandru D., ''Histoire des Roumains de la Dacie trajane'', París, Leroux, 1896.
== Atijus p'ahuera ==
* [http://www.larumania.es/ciudades-y-regiones-de-rumania/transilvania Información turística y cultural de Transilvania]
== Guipal tamién ==
* [[Via Transilvanica]]
eqhj5slfbih4aqt81tixqh70fz0vy8y
Astaná
0
12045
144836
144808
2026-10-25T14:41:39Z
Olarcos
82
/* Lugaris d'interés */
144836
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
'''Astaná'''<ref name="DPD">{{cita DPD|Astaná}} designa el nombre de «Astaná» para la capital de Kazajistán</ref> ({{lang-kk|Астана}} {{Audio|Kk-astana.ogg|[ɑstɑˈnɑ]}}), conocía ata 1998 comu '''Akmolá''' i renombrá entre los añus 2019 i 2022 comu '''Nursultán''' ({{lang-kk|Нұр-Сұлтан}}; {{lang-ru|Нур-Султа́н}}),<ref>{{Cita web|url=https://publications.europa.eu/code/es/es-5000500.htm|título=Anexo A5 Lista de Estados, territorios y monedas |fecha=17.6.2020|sitioweb=Libro de estilo interinstitucional de la Oficina de Publicaciones de la Unión Europea}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.trt.net.tr/espanol/mundo/2019/03/25/la-capital-de-kazajistan-ahora-se-llama-nursultan-1170193|título=La capital de Kazajistán ahora se llama Nursultán|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=25 de marzo de 2020|sitioweb=TRT en español}}</ref><ref name=fundeu>{{cita web|título=Kazajistán y Nursultán, formas adecuadas|url=https://www.fundeu.es/recomendacion/kazajistan-kazajstan/|editorial=FundéuRAE|fecha=7 de enero de 2022|fechaacceso=16 de enero de 2022}}</ref> es la [[Capital (política)|capital]] de [[Cazastán]] dendi 1997. Está situá nel centru-norti del país i constituye una ciá con estatus federal drentu dela [[Provincia de Akmolá|provincia d’Akmolá]], políticamenti endependienti i cuya capital es la ciá de [[Kokshetau]].<ref>{{Cita web |url=http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |título=En esta página se informa del proyecto de remodelación de la ciudad así como de los nombres del alcalde de Astaná y el primer ministro de Kazajistán |fechaacceso=10 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=16 de julio de 2011 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110716060958/http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20110716060958/http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |fechaarchivo=2011-07-16}}</ref>
== Etimología ==
La palabra «Astaná» significa literalmenti «ciá capital» en [[Luenga kazaja|kazaju]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080917185936/http://www.kazakhembus.com/astana.html Astana - La nueva capital de Kazajistán]</ref> i deriva dela palabra [[Idioma persa|persa]] {{lang|fa|آستانه}} ''Āstāna'', que significa «umbral». Antañu tenía el nombri de ''Tselinogrado'' i endispués el d’''Akmolá'' ({{lang-kk|Ақмола|lit=tumba blanca|translit=Aqmola}}) ata 1998, añu nel que se convirtió ena nueva capital de Cazastán i adoptó el nombri d’''Astaná''.
El 20 de marçu de 2019, el nuevu presidenti de Kazajistán, Kassym-Jomart Tokayev, propussu duranti el su discursu inaugural, tras assumil el cargu, cambial el nombri d’Astaná pol de Nur-Sultán, n’onol al primel presidenti del país, Nursultán Nazarbáyev. La propuesta incluía la adición dun guión, dividiendu el nombri en dos términus d’origi árabi: ''nur'' ({{lang|ar|نور}}), que significa «lus», i ''sultan'' ({{lang|ar|سلطان}}), «gobernanti». El Parlamentu de Cazastán aprobó la iniciativa, i el 23 de marçu Tokayev firmó el decretu que oficializó el cambiu.<ref>{{Cita noticia|título=Kazajistán rebautiza su capital, Astaná, con el nombre de su expresidente|url=https://www.elpais.com/internacional/2019/03/20/actualidad/1553081726_764069.html|fecha=20 de marzo de 2019|fechaacceso=24 de octubre de 2019|periódico=[[El País]]}}</ref><ref name="Nov2008">[https://web.archive.org/web/20090306112524/http://www.astana.kz/capital-passport-astana.html Astana city official site]</ref> En 2008, la possibilidá de cambial el nombri dela ciá avía síu rechazá pol propiu Nazarbáyev, que consideró que aquella decisión devía queal en manus delas generacionis futuras.<ref>[https://web.archive.org/web/20080615151447/http://afp.google.com/article/ALeqM5jkEXEoJUlSl8KW96q0AVz2FeBHGg Don't name capital after me yet, says Kazakh president] AFP</ref> Nostanti, el nuevu jefi d’Estau hizu efetivu el cambiu,<ref>{{Cita web|url=https://www.dw.com/en/nursultan-not-astana-kazakhstan-renames-capital-to-honor-nazarbayev/a-47984590|título=Nursultan, not Astana — Kazakhstan renames capital to honor Nazarbayev|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=22 de marzo de 2019|sitioweb=Deutsche Welle}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.inform.kz/en/parliament-approved-renaming-of-astana-as-nursultan_a3509430|título=Parliament approved renaming of Astana as Nursultan.|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=20 de marzo de 2019}}</ref> que posteriormenti fue revertíu en 2022, anti la controversia generá i col propósitu de refuerçal la proyección enternacional duna imagin remuá del país.<ref>{{Cita libro|apellidos=Fatland|nombre=Erika|título=Sovietistán. Un viaje por las repúblicas de Asia Central|año=2019|editorial=Tusquets|url=https://www.casadellibro.com/libro-sovietistan/9788490666432/8933006|isbn=9788490666432|capítulo=Kazajistán}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.aa.com.tr/es/mundo/kazajist%C3%A1n-vuelve-a-llamar-su-capital-astan%C3%A1/2687839|título=Kazajistán vuelve a llamar su capital Astaná.|editor=Daniel Gallego|fechaacceso=11 de mayo de 2023|fecha=17 de septiembre de 2022}}</ref>
== Estoria ==
Una tropa de [[cosacus]] siberianus fundó una fortaleza enos altus del [[ríu Ishim]] en 1824. Posteriormenti creció i fue conocía comu ''Akmólinsk''. En 1961 fue renombrá comu ''Tselinogrado'' i se convirtió ena capital del krai de Tselinogrado (traducíu literalmenti comu ''Territoriu delas Tierras Vírginis''). Fue el centru dela Campaña delas Tierras Vírginis dirigía por [[Nikita Jrushchov]] ena década de 1950, col fin de convertil a la [[RSS de Kazajistán]] nun segundu produtol de granu pa la [[Unión Soviética]].
Endispués de que Kazajistán consiguiera la endependencia, la ciá i el óblast fuerun renombraus comu ''Aqmola'' (''Tumba Blanca''). En 1994 fue designá comu la futura capital del país. Quandu la capital fue trasladá dendi [[Alma Ata]] en 1997, prencipió a llamal-si col nombri atual, que significa ''capital'' en lengua kazaja.
La ciá á síu transformá por meyu dunus delos proyetus d'urbanización más grandis i carus del mundu, financiau col dineru del petróliu i la minería. El proyetu á síu impulsau pol presidenti [[Nursultán Nazarbáyev]].
Hai varias teorías alreol del trasladau dela capital. Se diz que fue pa controlal la región norti del país, de mayoría rusa, i pa evital una possibli secesión; otrus dizin que se trató d'alejal-la delas rayas, ya que [[Alma Ata]] está a unus 275 km de [[China]] i a 30 de [[Kirguistán]].<ref name="Schatz, 76">Schatz, 76.</ref>
== Geografía ==
La ciá está situá nel centru de [[Kazajistán]], nuna estepa semidesértica mui llana, regá pol ríu Ishim, que la dividi en dos barrius. La su situación, alejá dela costa i de grandis massas d'agua, provoca un cambiu drásticu de temperatura entre los mesis d'iviernu i vranu, con temperaturas estremas. L'altitú d'Astaná es de 347 m sobri el nivel del mari. Se topa nuna çona con vegetación d'estepa subdesértica o continental templá. Los barrius que fuerun construíus en primel lugal están situaus al norti del ríu, mentris que los moernus se topan al sur del mesmu.
=== Climi ===
Astaná es la segunda capital más fría del mundu (endispués de [[Ulán Bator]]), con temperaturas ivernalis que puein abaxal ata los −50 °C. La ciá tien un [[climi continental]], caracterizau por tenel iviernus estremadamenti fríus i vranus cálidus, áridus i semiáridus. La temperatura media anual d'Astaná es de 3 °C. Eneru es el mes más fríu, con una temperatura media de −15 °C. Juliu es el mes más cálidu, con una temperatura media de 22 °C.
{{Weather box
|metric first=yes
|single line=yes
|location = Astaná (1991-2020)
|Jan record high C = 5.0
|Feb record high C = 8.2
|Mar record high C = 22.1
|Apr record high C = 29.7
|May record high C = 36.1
|Jun record high C = 40.1
|Jul record high C = 41.6
|Aug record high C = 38.7
|Sep record high C = 36.2
|Oct record high C = 26.7
|Nov record high C = 18.5
|Dec record high C = 4.5
|year record high C = 41.6
|Jan high C = -10.3
|Feb high C = -8.8
|Mar high C = -1.5
|Apr high C = 12.2
|May high C = 20.9
|Jun high C = 25.8
|Jul high C = 26.6
|Aug high C = 25.5
|Sep high C = 18.9
|Oct high C = 10.4
|Nov high C = -1.3
|Dec high C = -8.0
|year high C =
|Jan mean C = -14.5
|Feb mean C = -13.6
|Mar mean C = -6.0
|Apr mean C = 6.5
|May mean C = 14.5
|Jun mean C = 19.6
|Jul mean C = 20.6
|Aug mean C = 19.1
|Sep mean C = 12.6
|Oct mean C = 5.0
|Nov mean C = -5.2
|Dec mean C = -12.0
|year mean C =
|Jan low C = -18.7
|Feb low C = -18.0
|Mar low C = -10.4
|Apr low C = 1.2
|May low C = 8.2
|Jun low C = 13.4
|Jul low C = 14.9
|Aug low C = 13.0
|Sep low C = 6.8
|Oct low C = 0.5
|Nov low C = -8.7
|Dec low C = -16.0
|year low C =
|Jan record low C = -51.6
|Feb record low C = -48.9
|Mar record low C = -37.2
|Apr record low C = -27.8
|May record low C = -10.8
|Jun record low C = -1.5
|Jul record low C = 2.3
|Aug record low C = -2.2
|Sep record low C = -8.2
|Oct record low C = -25.3
|Nov record low C = -39.2
|Dec record low C = -43.5
|year record low C = -51.6
|precipitation colour=green
|Jan precipitation mm = 18
|Feb precipitation mm = 17
|Mar precipitation mm = 20
|Apr precipitation mm = 22
|May precipitation mm = 33
|Jun precipitation mm = 40
|Jul precipitation mm = 56
|Aug precipitation mm = 31
|Sep precipitation mm = 21
|Oct precipitation mm = 26
|Nov precipitation mm = 29
|Dec precipitation mm = 25
|year precipitation mm =
|snow colour=green
|Jan snow cm = 19
|Feb snow cm = 23
|Mar snow cm = 19
|Apr snow cm = 1
|May snow cm = 0
|Jun snow cm = 0
|Jul snow cm = 0
|Aug snow cm = 0
|Sep snow cm = 0
|Oct snow cm = 0
|Nov snow cm = 4
|Dec snow cm = 13
|year snow cm =
|Jan rain days = 2
|Feb rain days = 2
|Mar rain days = 5
|Apr rain days = 9
|May rain days = 15
|Jun rain days = 13
|Jul rain days = 15
|Aug rain days = 13
|Sep rain days = 12
|Oct rain days = 10
|Nov rain days = 7
|Dec rain days = 3
|year rain days =
|Jan snow days = 25
|Feb snow days = 23
|Mar snow days = 19
|Apr snow days = 6
|May snow days = 1
|Jun snow days = 0.1
|Jul snow days = 0
|Aug snow days = 0
|Sep snow days = 1
|Oct snow days = 7
|Nov snow days = 18
|Dec snow days = 24
|year snow days =
|Jan precipitation days =
|Feb precipitation days =
|Mar precipitation days =
|Apr precipitation days =
|May precipitation days =
|Jun precipitation days =
|Jul precipitation days =
|Aug precipitation days =
|Sep precipitation days =
|Oct precipitation days =
|Nov precipitation days =
|Dec precipitation days =
|year precipitation days =
|Jan humidity= 78
|Feb humidity= 77
|Mar humidity= 79
|Apr humidity= 64
|May humidity= 54
|Jun humidity= 53
|Jul humidity= 59
|Aug humidity= 57
|Sep humidity= 59
|Oct humidity= 68
|Nov humidity= 80
|Dec humidity= 79
|year humidity=
|Jan sun = 103
|Feb sun = 147
|Mar sun = 192
|Apr sun = 238
|May sun = 301
|Jun sun = 336
|Jul sun = 336
|Aug sun = 294
|Sep sun = 230
|Oct sun = 136
|Nov sun = 100
|Dec sun = 94
|source 1 = Погода и климат<ref>{{cita web
| url = https://www.pogodaiklimat.ru/climate/35188.htm
| título = 平年値(年・月ごとの値) 主な要素
| editorial = Weather and Climate (Погода и климат)
| idioma = Ruso
| fechaacceso = 13 de noviembre de 2021}}</ref>
|source 2 = [[NOAA]] (oras de sol, 1961-1990)<ref name="NOAA">{{Cita web
| título=Akmola (Astana) Climate Normals 1961–1990
| url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| editorial=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| fechaacceso=13 de noviembre de 2021
| fechaArchivu=11 de octubre de 2017
| urlArchivu=https://wayback.archive-it.org/all/20171011222703/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| deadurl=yes
| urlarchivo=https://wayback.archive-it.org/all/20171011222703/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| fechaarchivo=2017-10-11
}}</ref>}}
== Demografía ==
{{Gráfico circular
|título = Composición étnica
|posición = right
|etiqueta1 = [[Kazajus|kazajus]] — 80.39%
|valor1 = 80.39
|color1 = #0CB7F2
|etiqueta2 = [[Etnia rusa|rusus]] — 11.83%
|valor2 = 11.83
|color2 = #FF0000
|etiqueta3 = [[Etnia ucraniana|ucranianus]] — 1.21%
|valor3 = 1.21
|color3 = #0000FF
|etiqueta4 = otrus — 6.57%
|valor4 = 6.57
|color4 = #5A0A2C
}}
{{Gráfica de evolución
|1945|69400|1989|281252|1992|298700|2000|381000|2010|649139|2020|1136008|anchura=400}}
La puebración dela ciá alreol de 2002 era de 277 000 abitantis, que llegó ata los 600 000 en 2007 i, sigún una estimación de noviembri de 2008, a 750 000 abitantis.<ref name="Nov2008"/>
Dantis de 2007, la puebración d'Astaná era mui inferior ala que se topa ogañu, i s'estima que rondará la cifra de 2 millonis alreol de 2030. El desenvolvimiento dela nueva capital á atraíu a migrantisis procedentis d'otras provincias de [[Kazajistán]] i d'estaus vecinus comu [[Uzbekistán]] i [[Kirguistán]], amás de sel un centru d'interés pa los jóvinis profesionalis. Estu produxu un cambiu ena demografía dela ciá, atrayendu a más kazajus étnicus a una ciá con puebración mayoritariamenti eslava. Dendi 1989, quandu representaba el 17%, la puebración d'origi kazaju aumentó ata allegar al 60%.<ref name="eurasianet.org">{{Cita web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |título=Kazakhstan's Capital Holds A Lavish Anniversary Celebration |fechaacceso=7 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=11 de octubre de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20171011222704/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20071013185417/http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |fechaarchivo=2007-10-13}}</ref> En 1999, Astaná tenía una puebración de 281 000 abitantis, con una mezcla étnica de kazajus, [[rusus]], [[ucranianus]] i [[alemanis del Volga]].<ref>[http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Astana/Astana.html www.angelfire.com Astana]</ref>
Sigún un recuentu realizau entre el 5 de noviembri i el 5 de diciembri, los resultaus indicaban que Astaná contaba con una puebración de 700 000 abitantis.<ref name="Count2007">[https://web.archive.org/web/20101108120842/http://www.astana.kz/rus/vlast/informationforsmi/vlastdocladi «Astana city population count preliminary results»] {{ru}}</ref>
La composición étnica dela ciá nel censu de 1999 era la siguiienti: el 40,5% dela puebración eran [[rusus]]; el 5,7%, [[ucranianus]]; un 3%, [[alemanis]]; el 2,6%, [[tártarus]]; el 1,8%, [[bielorrusus]], i el 0,8%, [[polacus]]. Anqui la puebración kazaja supera ala rusa con un 41,8%, los rusus forman el mayor grupu étnicu dela ciá, mentris que los [[Puebru ingusetiu|ingusetius]] i los [[coreanus]] cuentan ca unu con un 0,8% del total. Otras minorías destacabilis son los [[uzbekus]], con el 3,8% dela puebración.<ref name="etn">{{cita web |url=http://demoscope.ru/weekly/2002/071/analit03.php|título=Электронная версия бюллетеня Население и общество|editor=demoscope.ru|idioma=ru|fechaacceso=7 de diciembre de 2009}}</ref>
Pal añu 2021, la distribución étnica varió.<ref>{{Wayback|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|título=«Población de Kazajstán por grupos étnicos individuales a principios de 2021»|fecha=20210502165841}}</ref>
== Economía ==
Las políticas públicas i l'alministración del gobiernu son las atividais económicas prencipalis dela capital, que tamién forma una [[çona económica especial]]. Astaná es considerá unu delos proyetus de crecimientu urbanu más grandis del mundu, pos el dineru del «oru negru» ([[petróliu]]) á síu invertíu n'edificius del gobiernu, una residencia pal presidenti, una mezquita, parquis i numerosus monumentus. El propósitu del proyetu, amás de hazel dela ciá el centru de Kazajistán, es sel la capital de [[Asia Central]], anqui ata'l momentu [[Taskent]] sigui siendu la capital desta çona.
== Galería ==
{{Archivu:Central Downtown Astana pamorama.jpg|1000px|thumb|Centru d'Astaná}}
== Genti i coltura ==
=== Planificación urbana ===
[[Archivu:Astana-embankment-construction-7803.jpg|thumb|Puanti sobri el ríu Ishim]]
Se puei establecel una amplia división dela ciá en varias áreas diferenciás entre sí. Las çonas al norti dela línea de ferrocarril que atraviesa la ciá d'esti a oesti son industrialis, i hai áreas residencialis pobris. Entre la vía del ferrocarril i el [[ríu Ishim]] se topa el centru urbanu, ondi ogañu se está desenvolviendu una intensa atividá de construcción. Haza'l esti i l'oesti dela ciá hai áreas residencialis de mayor nivel, ondi s'án dexau espacius pa los parquis. Tamién está la nueva área gubernamental, al sur del [[ríu Ishim]], ondi s'están construyendu edificius de considerable altura i se están planificandu nuevus proyetus de gran envergadura. Entre los proyetus que s'están debatiendu figura la creación d'una gran área diplomática i munchus edificius gubernamentalis. Se crei que toas estas construccionis estarán acabás alreol del añu 2030.
Los planus originalis pa la creación dela nueva Astaná fuerun elaboraus pol arquitetu japonés [[Kishō Kurokawa]], que ya dantis avía diseñau el nuevu aeropuertu dela ciá. El concejal d'urbanismu desta ciá, [[Vladimir Laptev]], es partidariu de creal un [[Berlín]] d'estilu centroasiáticu, argumentandu que una capital puramenti alministrativa del estilu de [[Canberra]], en [[Australia]], no es unu delos sus propósitus.
=== Arquitetura ===
[[Archivu:Triumph-of-Astana-7804-rotated.jpg|thumb|''El triunfu d'Astaná'']]
En diciembri de 2006, el presidenti kazaju [[Nursultán Nazarbáyev]] presentó los planus pa construíl el [[Xan Şatırı]], una inmensa estructura cubierta transparenti sobri una gran parti dela ciá, de 150 metrus d'altura, construía pol arquitetu británicu [[Norman Foster]].<ref>{{cita web |url=http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |título=Foster + Partners |editorial=Fosterandpartners.com |fecha= |fechaacceso=11 de julio de 2009 |fechaArchivu=5 de julio de 2009 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090705035133/http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090705035133/http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |fechaarchivo=2009-07-05 |dead-url=yes}}</ref> Esta obra faraónica tardó más dun añu en construíl-si.<ref name="TENT">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6165267.stm Giant tent to be built in Astana] BBC News Online</ref> Norman Foster ya avía diseñau otrus dos edificius pa la ciá, entre los qualis está l'Auditoriu Nacional de Kazajistán.
=== Lugaris d'interés ===
L'Avenida dela Repúbrica es el centru principal d'atividá ena ciá, ondi ai tiendis, cafeterías, restaurantis i discotecas que merecin una visita.
* [[Bayterek]]: torri i monumentu símbolu dela nueva Astaná.
* [[Xan Şatırı]] (''Han Şatyr''): carpa giganti de 150 metrus d'altura con una basi elíptica de 200 metrus que cubri unus 140 000 metrus quadraus. Baxu la carpa hai un área que cubri una superficie equivalenti a diez campus de fúrbol i que es un parqui interior a escala urbana dedicau alas compras i al entretenimientu, con callis peatonalis i plaças, un ríu interior, un centru comercial, un espaciu pal minigolf i una playa cubierta.<ref name="agoda">[https://www.agoda.com/ca-es/hotels-near-khan-shatyr-entertainment-center/attractions/astana-kz.html Trobar hotels prop de Centre d'Oci Khan Shatyr a Nur-Sultan]</ref>
* Avenida dela Repúbrica: atua comu el centru principal dela atividá.
* ''Oceanarium''.
* Centru Islámicu.
* Catedral Católica.
* Mezquita de Nur-Astaná.
* [[Palaciu dela Pas i la Reconciliación]].
* Nuversidá Nazarbayev.
* [[Nuversidá Nacional d'Urasia]].
=== Centru islámicu ===
El centru islámicu, que llama poderosamenti l'atención, fue construíu en 2005 gracias al patrociniu del [[Anexu:Emiris de Catar|emir de Catar]]. Se componi d'una mezquita, una [[madrasa]] i una biblioteca. La mezquita tien quatru minaretis de 63 metrus d'altura ca unu i capacidá pa 5000 pressonas. L'altura dela su cúpula es de 43 metrus.<ref name="centrasia.ru">{{Cita web |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |título=4 минарета по 63 метра каждый... Катар достраивает в Астане Исламский культурный центр |fechaacceso=10 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=2 de febrero de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20170202020503/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170202020503/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |fechaarchivo=2017-02-02 }}</ref>
=== Museus ===
* Centru Presidencial dela Coltura
* Mausoleu de Kabanbay batır
* Complexu memorial éticu d'Atameken
* Museu S. Seyfullïn
* Museu del Presidenti dela Repúbrica de Kazajistán
=== Teatrus ===
* Teatru dramáticu rusu Gorky
* Teatru kazaju K. Qwanışbaev
* Ópera nacional de K. Baysetova
* [[Sala de conciertus central de Kazajistán]]
=== Monumentus ===
[[Archivu:Astana at the evening (cropped).jpg|thumb|Vista del centru d'Astaná]]
* [[Monumentu Otan Korgaushilar]]
* Monumentu n'homenagi alas vítimas dela represión política
* Monumentu n'homenagi alos kazajus muertus ena guerra d'[[Afganistán]]
* Plaça central
* Monumentu n'homenagi a Kenesarı khan
=== Monumentus arquitetónicus ===
* Ciá Buzok
* Ilesia de Konstantin i Jelena
* Edificius del {{siglo|XIX||s}}
* Mezquita verdi
* [[Mezquita de Nur-Astaná]]
== Educación ==
[[Archivu:Palace of Arts Shabyt.jpg|thumb|left|Nuversidá Nacional d'Artis de Kazajistán]]
Astaná cuenta con numerosas nuversidais i colegius nuversitarius. Nel cursu 2013/2014, un total de 53,561 estudiantis estaban matriculaus enas sus 14 institucionis d'educación superior, un aumentu del 10% con respetu al añu anterior. La [[Nuversidá Nacional d'Urasia]] es la mayor nuversidá d'Astaná, con 16.558 alumnus i 1.678 pressonas del personal académicu. Fue fundá comu resultau dela fusión del Institutu d'Ingeniería Civil d'Akmola col Institutu Pedagógicu d'Akmola el 23 de mayu de 1996. Peru la nuversidá más antigua d'Astaná es la Nuversidá Técnica Agro S. Seifullin Kazakh, fundá en 1957.
Otrus centrus d'educación superior son la [[Nuversidá Nazarbayev]], un [[Nuversidá d'Investigación|centru d'investigación]] autónomu, fundau en 2010 n'associación con algunas delas mejoris nuversidais del mundu; la [[Nuversidá d'Economía, Finanças i Comerciu Enternacional de Kazajistán]], especializá en finanças; el Institutu Kazaju d'Umanidais i Derechu, especializau en leis i fundau por iniciativa del Ministeriu de Justicia en 1994; la Nuversidá Médica d'Astaná, la única escuela de medicina que uvu n'Astaná ata l'apertura dela Escuela de Medicina ena Nuversidá Nazarbayev en 2014; i la Nuversidá Nacional d'Artis de Kazajistán, la principal [[escuela de música]], que proporciona a Astaná especialistisis profesionalis altamenti qualificaus nel campu delas Artis.
== Transportis ==
=== Aereu ===
El [[Aeropuertu Enternacional Nursultán Nazarbáyev]], diseñau pol arquitetu japonés [[Kishō Kurokawa]], se topa a 14 km dela ciá, es el segundu más importanti del país i es de tipu públicu.
=== Transporti públicu ===
[[Archivu:Велосипедная парковка "Astana Bike".jpg|thumb|La ciá tien un moernu [[sistema de becicletas compartías]], ''Astana Bike'']]
El [[transporti públicu]] n'Astaná consisti n'autobusis i taxisis compartíus. Más de 720 000 pressonas gastan el transporti públicu diariamenti. Hai más de 40 líneas d'autobusis atendías por más de 1000 vehículus, con más de 3000 pressonas trabayandu nesti setor. Al igual que los autobusis, los taxisis compartíus tienin las sus proprias rutas predefinías i funcionan de manera compartía. Hai nuevi rutas de taxi compartíu en total.
Está previstu construíl un sistema de tren ligeru, el ''Astana Light Metro''. Astaná tamién tien serviciu de taxi aereu i, amás, tien un moernu [[sistema de becicletas compartías]] llamau ''Astana Bike''.
Tamién está previstu construíl el [[Metru d'Astaná]] haza'l añu 2010. Es tamién parti del plan económicu de Kazajistán, ya que el país no cuenta con un sistema de funcionamientu del metru.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927074036/http://www.astana.kz/data/filedat/default/planustoichivogorazvitiyado2030.rar Plan para la reestructuración de Astaná antes del 2030]</ref>
=== Ferrocarril ===
[[Archivu:Talgo 200 Tulpar train, Astana rail terminal. Kazakhstan, 2009.JPG|miniaturadeimagen|El Tulpar Talgo es un tren esprés diariu a Almaty.]]
Astaná se topa nel centru del país, por lo que atua comu un nodu de transporti güenamenti situau drentu delas redis ferroviarias del país.
La ciá cuenta con dos estacionis ferroviarias: [[Estación de ferrocarril Nur-Sultán-1|Nur-sultán 1]] es la principal i más antigua, i atiendi a unas 7000 pressonas al día, mentris que [[Estación de Nur-Sultán-Nurly Jol|Nur-Sultán-Nurly Jol]] fue construía con motivu dela [[Expo 2017]]. Hai planis a cortu plaçu pa construíl una nueva estación de ferrocarril nel distritu industrial, i enas cercanías de CHPP-3 se construirá una nueva terminal pa vagones de carga.
La ciá cuenta con diferentis trenis alas ciais más importantis del país, comu [[Karagandá]], [[Pavlodar]], [[Kokshetau]] i [[Atbasar]]. Amás, [[Talgo (empresa)|Tulpar Talgo]] proporciona una conexión diaria cola antigua capital del país, [[Alma Ata]]. Por otra parti, Astaná tien diferentis conexionis por tren col estranjeru, con paísis comu [[Rusia]], [[Ucrania]], [[Kirguistán]] i [[Uzbekistán]], con una frecuencia aproximá dun tren semanal. Igualmenti, hai un tren semanal ala ciá d'[[Urumchi]], situá ena provincia china de [[Sinkiang]].<ref>[http://www.tutu.ru/poezda/rasp_d.php?nnst1=2708000&nnst2=3300020 Train Nº 054 Astana - Urumchi]</ref>
=== Autopistas ===
Las carreteras M-36 Cheliábinsk-Almaty i A-343 Astaná-Petropavlovsk atraviesan la ciá. La posición geográfica estratégica d'Astaná permiti que la ciá sirva comu centru de transporti i recarga pa los viaxis pol interior del país. La ciá tien tamién conexionis col estranjeru: cuenta cuna autopista que tien un primel tramu haza [[Kokshetau]] i [[Petropavlovsk]] (i endispués acontina haza [[Rusia]]) i un segundu tramu haza [[Temirtau|Termirtau]], [[Karagandá]], [[Baljash]] i [[Alma Ata]] (pa endispués acontinal haza [[China]]).
== Deportis ==
[[Archivu:Astana - Tour de Romandie 2009-2.jpg|thumb|Vista del pelotón del equipu ciclista que lleva el nombri dela ciá]]
Astaná tien una variedá d'equipus deportivus. El [[FC Astana]] es un equipu de fúrbol dela [[Super Liga de Kazajistán]], que ganó el campeonatu nacional en 2014, 2015 i 2016. La ciá es tamién la sedi delos Astana Tigers, un equipu de baloncestu que consiguió el títulu ena temporá 2004/2005, i que posteriormenti sería renombrau comu [[B.C. Astana]], assina comu del [[Barys Astana]] dela Liga de Jockey sobri Yelu de Kazajistán.
Amás, dendi 2006 el gobiernu kazaju prencipió a patrocinial un equipu ciclista con licencia del [[UCI ProTour]], el [[Astana (equipo ciclista)|Equipu Astana]]. Participó nel [[Tour de Francia 2007]] colos uniformis nacionalis azulis, peru fuerun escluíus duranti la carrera endispués dela condena d'[[Aleksandr Vinokúrov]] por dopagi, i no participó nel [[Tour de Francia 2008|2008]].<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=cycling&id=3243633 Tour de France organizers exclude Astana team; Alberto Contador may not defend title]</ref> Nel [[Tour de Francia 2009|Tour de Francia de 2009]] consiguió colocá a unu delos [[Alberto Contador|integrantis]] del [[Astana pro team]] nel puestu más altu del podiu ena clasificación final. Tamién nel añu 2014 el equipu ciclista [[Astana Qazaqstan Team|Astana]] ganó el [[Tour de Francia 2014|Tour de Francia]] col corredor italianu [[Vincenzo Nibali]]. S'á decidíu construíl un pabellón ena ciá pa acogel un equipu de [[bandy]] que sería conocíu col nombri de Dynamo d'Astaná.<ref>{{cita web|url=http://www.bandynet.ru/node/6077|título=Крытый стадион в Астане для "Динамо" | BANDYNET.RU|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090706191329/http://www.bandynet.ru/node/6077|fechaArchivu=6 de julio de 2009}}</ref>
== Ciais hermanás ==
{{lista de columnas|2|
* [[Valera]] (Venezuela)
* [[Ankara]] (Turquía)
* [[Amán]] (Jordania)
* [[Esmirna]] (Turquía)
* [[Gdansk]] (Polonia)<ref name="Gdańsk">{{cita web|url=http://www.gdansk.pl/samorzad,62,733.html|título=Pág web oficial de Gdansk: 'Miasta partnerskie'|editorial=[[copyright|©]] 2009 [http://www.gdansk.pl/ Ciudades hermanadas con Gdańsk]|idioma=Polaco|fechaacceso=11 de julio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html|fechaArchivu=23 de julio de 2013|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html|fechaarchivo=2013-07-23|dead-url=yes}}</ref>
* [[Kazán]] (Rusia)
* [[Manila]] (Filipinas)<ref name="manila1">{{cita web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|título=Ciudades hermanadas con Manila|editorial=Ciudad de Manila|fechaacceso=2 de septiembre de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090907055432/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|fechaArchivu=7 de septiembre de 2009}}</ref>
* [[Distrito Federal|Ciá de Méxicu]] (Méxicu)
* [[Caracas]] (Venezuela)
* [[Moscú]] (Rusia)
* [[Pekín]] (China)<ref name="Beijing">{{cita web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|título=Ciudades hermanadas con Pekín|editorial=Gobierno Municipal de Pekín|fechaacceso=23 de junio de 2009|fechaArchivu=17 de enero de 2010|urlArchivu=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|deadurl=yes|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20180820231110/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|fechaarchivo=2018-08-20}}</ref>
* [[Riga]] (Letonia)<ref name='"Riga">{{cita web|url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm|título=Ciudades hermanadas con Riga|editorial=Ayuntamiento de Riga|fechaacceso=27 de julio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090814223307/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm|fechaArchivu=14 de agosto de 2009}}</ref>
* [[San Petersburgo]] (Rusia)
* [[Seúl]] (Corea del Sur)
* [[Tiflis]] (Georgia)<ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cita web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|título=Portal Municipal de Tiflis - Ciudades hermanadas|editorial=© 2009 - Consistorio de Tbilisi|fechaacceso=16 de junio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110514061208/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|fechaArchivu=14 de mayo de 2011}}</ref>
* [[Varsovia]] (Polonia)}}
* [[Valencia (Venezuela)|Valencia]], [[Venezuela]]
== Referencias ==
{{listaref|2}}
== Enlazis esternus ==
{{Commonscat|Astana}}
* [https://web.archive.org/web/20090122214130/http://www.astana.kz/eng/startpage/ Sitiu oficial dela ciá d'Astaná]
i0bgzc66lif620qoxg1g60rudgrbhvc
144837
144836
2026-10-25T14:43:10Z
Olarcos
82
/* Lugaris d'interés */
144837
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de entidad subnacional}}
'''Astaná'''<ref name="DPD">{{cita DPD|Astaná}} designa el nombre de «Astaná» para la capital de Kazajistán</ref> ({{lang-kk|Астана}} {{Audio|Kk-astana.ogg|[ɑstɑˈnɑ]}}), conocía ata 1998 comu '''Akmolá''' i renombrá entre los añus 2019 i 2022 comu '''Nursultán''' ({{lang-kk|Нұр-Сұлтан}}; {{lang-ru|Нур-Султа́н}}),<ref>{{Cita web|url=https://publications.europa.eu/code/es/es-5000500.htm|título=Anexo A5 Lista de Estados, territorios y monedas |fecha=17.6.2020|sitioweb=Libro de estilo interinstitucional de la Oficina de Publicaciones de la Unión Europea}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.trt.net.tr/espanol/mundo/2019/03/25/la-capital-de-kazajistan-ahora-se-llama-nursultan-1170193|título=La capital de Kazajistán ahora se llama Nursultán|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=25 de marzo de 2020|sitioweb=TRT en español}}</ref><ref name=fundeu>{{cita web|título=Kazajistán y Nursultán, formas adecuadas|url=https://www.fundeu.es/recomendacion/kazajistan-kazajstan/|editorial=FundéuRAE|fecha=7 de enero de 2022|fechaacceso=16 de enero de 2022}}</ref> es la [[Capital (política)|capital]] de [[Cazastán]] dendi 1997. Está situá nel centru-norti del país i constituye una ciá con estatus federal drentu dela [[Provincia de Akmolá|provincia d’Akmolá]], políticamenti endependienti i cuya capital es la ciá de [[Kokshetau]].<ref>{{Cita web |url=http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |título=En esta página se informa del proyecto de remodelación de la ciudad así como de los nombres del alcalde de Astaná y el primer ministro de Kazajistán |fechaacceso=10 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=16 de julio de 2011 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110716060958/http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20110716060958/http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-inter/14989-astana-kazajistan-nueva-biblioteca-nacional.html |fechaarchivo=2011-07-16}}</ref>
== Etimología ==
La palabra «Astaná» significa literalmenti «ciá capital» en [[Luenga kazaja|kazaju]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080917185936/http://www.kazakhembus.com/astana.html Astana - La nueva capital de Kazajistán]</ref> i deriva dela palabra [[Idioma persa|persa]] {{lang|fa|آستانه}} ''Āstāna'', que significa «umbral». Antañu tenía el nombri de ''Tselinogrado'' i endispués el d’''Akmolá'' ({{lang-kk|Ақмола|lit=tumba blanca|translit=Aqmola}}) ata 1998, añu nel que se convirtió ena nueva capital de Cazastán i adoptó el nombri d’''Astaná''.
El 20 de marçu de 2019, el nuevu presidenti de Kazajistán, Kassym-Jomart Tokayev, propussu duranti el su discursu inaugural, tras assumil el cargu, cambial el nombri d’Astaná pol de Nur-Sultán, n’onol al primel presidenti del país, Nursultán Nazarbáyev. La propuesta incluía la adición dun guión, dividiendu el nombri en dos términus d’origi árabi: ''nur'' ({{lang|ar|نور}}), que significa «lus», i ''sultan'' ({{lang|ar|سلطان}}), «gobernanti». El Parlamentu de Cazastán aprobó la iniciativa, i el 23 de marçu Tokayev firmó el decretu que oficializó el cambiu.<ref>{{Cita noticia|título=Kazajistán rebautiza su capital, Astaná, con el nombre de su expresidente|url=https://www.elpais.com/internacional/2019/03/20/actualidad/1553081726_764069.html|fecha=20 de marzo de 2019|fechaacceso=24 de octubre de 2019|periódico=[[El País]]}}</ref><ref name="Nov2008">[https://web.archive.org/web/20090306112524/http://www.astana.kz/capital-passport-astana.html Astana city official site]</ref> En 2008, la possibilidá de cambial el nombri dela ciá avía síu rechazá pol propiu Nazarbáyev, que consideró que aquella decisión devía queal en manus delas generacionis futuras.<ref>[https://web.archive.org/web/20080615151447/http://afp.google.com/article/ALeqM5jkEXEoJUlSl8KW96q0AVz2FeBHGg Don't name capital after me yet, says Kazakh president] AFP</ref> Nostanti, el nuevu jefi d’Estau hizu efetivu el cambiu,<ref>{{Cita web|url=https://www.dw.com/en/nursultan-not-astana-kazakhstan-renames-capital-to-honor-nazarbayev/a-47984590|título=Nursultan, not Astana — Kazakhstan renames capital to honor Nazarbayev|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=22 de marzo de 2019|sitioweb=Deutsche Welle}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.inform.kz/en/parliament-approved-renaming-of-astana-as-nursultan_a3509430|título=Parliament approved renaming of Astana as Nursultan.|fechaacceso=1 de septiembre de 2020|fecha=20 de marzo de 2019}}</ref> que posteriormenti fue revertíu en 2022, anti la controversia generá i col propósitu de refuerçal la proyección enternacional duna imagin remuá del país.<ref>{{Cita libro|apellidos=Fatland|nombre=Erika|título=Sovietistán. Un viaje por las repúblicas de Asia Central|año=2019|editorial=Tusquets|url=https://www.casadellibro.com/libro-sovietistan/9788490666432/8933006|isbn=9788490666432|capítulo=Kazajistán}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.aa.com.tr/es/mundo/kazajist%C3%A1n-vuelve-a-llamar-su-capital-astan%C3%A1/2687839|título=Kazajistán vuelve a llamar su capital Astaná.|editor=Daniel Gallego|fechaacceso=11 de mayo de 2023|fecha=17 de septiembre de 2022}}</ref>
== Estoria ==
Una tropa de [[cosacus]] siberianus fundó una fortaleza enos altus del [[ríu Ishim]] en 1824. Posteriormenti creció i fue conocía comu ''Akmólinsk''. En 1961 fue renombrá comu ''Tselinogrado'' i se convirtió ena capital del krai de Tselinogrado (traducíu literalmenti comu ''Territoriu delas Tierras Vírginis''). Fue el centru dela Campaña delas Tierras Vírginis dirigía por [[Nikita Jrushchov]] ena década de 1950, col fin de convertil a la [[RSS de Kazajistán]] nun segundu produtol de granu pa la [[Unión Soviética]].
Endispués de que Kazajistán consiguiera la endependencia, la ciá i el óblast fuerun renombraus comu ''Aqmola'' (''Tumba Blanca''). En 1994 fue designá comu la futura capital del país. Quandu la capital fue trasladá dendi [[Alma Ata]] en 1997, prencipió a llamal-si col nombri atual, que significa ''capital'' en lengua kazaja.
La ciá á síu transformá por meyu dunus delos proyetus d'urbanización más grandis i carus del mundu, financiau col dineru del petróliu i la minería. El proyetu á síu impulsau pol presidenti [[Nursultán Nazarbáyev]].
Hai varias teorías alreol del trasladau dela capital. Se diz que fue pa controlal la región norti del país, de mayoría rusa, i pa evital una possibli secesión; otrus dizin que se trató d'alejal-la delas rayas, ya que [[Alma Ata]] está a unus 275 km de [[China]] i a 30 de [[Kirguistán]].<ref name="Schatz, 76">Schatz, 76.</ref>
== Geografía ==
La ciá está situá nel centru de [[Kazajistán]], nuna estepa semidesértica mui llana, regá pol ríu Ishim, que la dividi en dos barrius. La su situación, alejá dela costa i de grandis massas d'agua, provoca un cambiu drásticu de temperatura entre los mesis d'iviernu i vranu, con temperaturas estremas. L'altitú d'Astaná es de 347 m sobri el nivel del mari. Se topa nuna çona con vegetación d'estepa subdesértica o continental templá. Los barrius que fuerun construíus en primel lugal están situaus al norti del ríu, mentris que los moernus se topan al sur del mesmu.
=== Climi ===
Astaná es la segunda capital más fría del mundu (endispués de [[Ulán Bator]]), con temperaturas ivernalis que puein abaxal ata los −50 °C. La ciá tien un [[climi continental]], caracterizau por tenel iviernus estremadamenti fríus i vranus cálidus, áridus i semiáridus. La temperatura media anual d'Astaná es de 3 °C. Eneru es el mes más fríu, con una temperatura media de −15 °C. Juliu es el mes más cálidu, con una temperatura media de 22 °C.
{{Weather box
|metric first=yes
|single line=yes
|location = Astaná (1991-2020)
|Jan record high C = 5.0
|Feb record high C = 8.2
|Mar record high C = 22.1
|Apr record high C = 29.7
|May record high C = 36.1
|Jun record high C = 40.1
|Jul record high C = 41.6
|Aug record high C = 38.7
|Sep record high C = 36.2
|Oct record high C = 26.7
|Nov record high C = 18.5
|Dec record high C = 4.5
|year record high C = 41.6
|Jan high C = -10.3
|Feb high C = -8.8
|Mar high C = -1.5
|Apr high C = 12.2
|May high C = 20.9
|Jun high C = 25.8
|Jul high C = 26.6
|Aug high C = 25.5
|Sep high C = 18.9
|Oct high C = 10.4
|Nov high C = -1.3
|Dec high C = -8.0
|year high C =
|Jan mean C = -14.5
|Feb mean C = -13.6
|Mar mean C = -6.0
|Apr mean C = 6.5
|May mean C = 14.5
|Jun mean C = 19.6
|Jul mean C = 20.6
|Aug mean C = 19.1
|Sep mean C = 12.6
|Oct mean C = 5.0
|Nov mean C = -5.2
|Dec mean C = -12.0
|year mean C =
|Jan low C = -18.7
|Feb low C = -18.0
|Mar low C = -10.4
|Apr low C = 1.2
|May low C = 8.2
|Jun low C = 13.4
|Jul low C = 14.9
|Aug low C = 13.0
|Sep low C = 6.8
|Oct low C = 0.5
|Nov low C = -8.7
|Dec low C = -16.0
|year low C =
|Jan record low C = -51.6
|Feb record low C = -48.9
|Mar record low C = -37.2
|Apr record low C = -27.8
|May record low C = -10.8
|Jun record low C = -1.5
|Jul record low C = 2.3
|Aug record low C = -2.2
|Sep record low C = -8.2
|Oct record low C = -25.3
|Nov record low C = -39.2
|Dec record low C = -43.5
|year record low C = -51.6
|precipitation colour=green
|Jan precipitation mm = 18
|Feb precipitation mm = 17
|Mar precipitation mm = 20
|Apr precipitation mm = 22
|May precipitation mm = 33
|Jun precipitation mm = 40
|Jul precipitation mm = 56
|Aug precipitation mm = 31
|Sep precipitation mm = 21
|Oct precipitation mm = 26
|Nov precipitation mm = 29
|Dec precipitation mm = 25
|year precipitation mm =
|snow colour=green
|Jan snow cm = 19
|Feb snow cm = 23
|Mar snow cm = 19
|Apr snow cm = 1
|May snow cm = 0
|Jun snow cm = 0
|Jul snow cm = 0
|Aug snow cm = 0
|Sep snow cm = 0
|Oct snow cm = 0
|Nov snow cm = 4
|Dec snow cm = 13
|year snow cm =
|Jan rain days = 2
|Feb rain days = 2
|Mar rain days = 5
|Apr rain days = 9
|May rain days = 15
|Jun rain days = 13
|Jul rain days = 15
|Aug rain days = 13
|Sep rain days = 12
|Oct rain days = 10
|Nov rain days = 7
|Dec rain days = 3
|year rain days =
|Jan snow days = 25
|Feb snow days = 23
|Mar snow days = 19
|Apr snow days = 6
|May snow days = 1
|Jun snow days = 0.1
|Jul snow days = 0
|Aug snow days = 0
|Sep snow days = 1
|Oct snow days = 7
|Nov snow days = 18
|Dec snow days = 24
|year snow days =
|Jan precipitation days =
|Feb precipitation days =
|Mar precipitation days =
|Apr precipitation days =
|May precipitation days =
|Jun precipitation days =
|Jul precipitation days =
|Aug precipitation days =
|Sep precipitation days =
|Oct precipitation days =
|Nov precipitation days =
|Dec precipitation days =
|year precipitation days =
|Jan humidity= 78
|Feb humidity= 77
|Mar humidity= 79
|Apr humidity= 64
|May humidity= 54
|Jun humidity= 53
|Jul humidity= 59
|Aug humidity= 57
|Sep humidity= 59
|Oct humidity= 68
|Nov humidity= 80
|Dec humidity= 79
|year humidity=
|Jan sun = 103
|Feb sun = 147
|Mar sun = 192
|Apr sun = 238
|May sun = 301
|Jun sun = 336
|Jul sun = 336
|Aug sun = 294
|Sep sun = 230
|Oct sun = 136
|Nov sun = 100
|Dec sun = 94
|source 1 = Погода и климат<ref>{{cita web
| url = https://www.pogodaiklimat.ru/climate/35188.htm
| título = 平年値(年・月ごとの値) 主な要素
| editorial = Weather and Climate (Погода и климат)
| idioma = Ruso
| fechaacceso = 13 de noviembre de 2021}}</ref>
|source 2 = [[NOAA]] (oras de sol, 1961-1990)<ref name="NOAA">{{Cita web
| título=Akmola (Astana) Climate Normals 1961–1990
| url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| editorial=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| fechaacceso=13 de noviembre de 2021
| fechaArchivu=11 de octubre de 2017
| urlArchivu=https://wayback.archive-it.org/all/20171011222703/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| deadurl=yes
| urlarchivo=https://wayback.archive-it.org/all/20171011222703/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/KS/35188.TXT
| fechaarchivo=2017-10-11
}}</ref>}}
== Demografía ==
{{Gráfico circular
|título = Composición étnica
|posición = right
|etiqueta1 = [[Kazajus|kazajus]] — 80.39%
|valor1 = 80.39
|color1 = #0CB7F2
|etiqueta2 = [[Etnia rusa|rusus]] — 11.83%
|valor2 = 11.83
|color2 = #FF0000
|etiqueta3 = [[Etnia ucraniana|ucranianus]] — 1.21%
|valor3 = 1.21
|color3 = #0000FF
|etiqueta4 = otrus — 6.57%
|valor4 = 6.57
|color4 = #5A0A2C
}}
{{Gráfica de evolución
|1945|69400|1989|281252|1992|298700|2000|381000|2010|649139|2020|1136008|anchura=400}}
La puebración dela ciá alreol de 2002 era de 277 000 abitantis, que llegó ata los 600 000 en 2007 i, sigún una estimación de noviembri de 2008, a 750 000 abitantis.<ref name="Nov2008"/>
Dantis de 2007, la puebración d'Astaná era mui inferior ala que se topa ogañu, i s'estima que rondará la cifra de 2 millonis alreol de 2030. El desenvolvimiento dela nueva capital á atraíu a migrantisis procedentis d'otras provincias de [[Kazajistán]] i d'estaus vecinus comu [[Uzbekistán]] i [[Kirguistán]], amás de sel un centru d'interés pa los jóvinis profesionalis. Estu produxu un cambiu ena demografía dela ciá, atrayendu a más kazajus étnicus a una ciá con puebración mayoritariamenti eslava. Dendi 1989, quandu representaba el 17%, la puebración d'origi kazaju aumentó ata allegar al 60%.<ref name="eurasianet.org">{{Cita web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |título=Kazakhstan's Capital Holds A Lavish Anniversary Celebration |fechaacceso=7 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=11 de octubre de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20171011222704/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20071013185417/http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav070907.shtml |fechaarchivo=2007-10-13}}</ref> En 1999, Astaná tenía una puebración de 281 000 abitantis, con una mezcla étnica de kazajus, [[rusus]], [[ucranianus]] i [[alemanis del Volga]].<ref>[http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Astana/Astana.html www.angelfire.com Astana]</ref>
Sigún un recuentu realizau entre el 5 de noviembri i el 5 de diciembri, los resultaus indicaban que Astaná contaba con una puebración de 700 000 abitantis.<ref name="Count2007">[https://web.archive.org/web/20101108120842/http://www.astana.kz/rus/vlast/informationforsmi/vlastdocladi «Astana city population count preliminary results»] {{ru}}</ref>
La composición étnica dela ciá nel censu de 1999 era la siguiienti: el 40,5% dela puebración eran [[rusus]]; el 5,7%, [[ucranianus]]; un 3%, [[alemanis]]; el 2,6%, [[tártarus]]; el 1,8%, [[bielorrusus]], i el 0,8%, [[polacus]]. Anqui la puebración kazaja supera ala rusa con un 41,8%, los rusus forman el mayor grupu étnicu dela ciá, mentris que los [[Puebru ingusetiu|ingusetius]] i los [[coreanus]] cuentan ca unu con un 0,8% del total. Otras minorías destacabilis son los [[uzbekus]], con el 3,8% dela puebración.<ref name="etn">{{cita web |url=http://demoscope.ru/weekly/2002/071/analit03.php|título=Электронная версия бюллетеня Население и общество|editor=demoscope.ru|idioma=ru|fechaacceso=7 de diciembre de 2009}}</ref>
Pal añu 2021, la distribución étnica varió.<ref>{{Wayback|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|título=«Población de Kazajstán por grupos étnicos individuales a principios de 2021»|fecha=20210502165841}}</ref>
== Economía ==
Las políticas públicas i l'alministración del gobiernu son las atividais económicas prencipalis dela capital, que tamién forma una [[çona económica especial]]. Astaná es considerá unu delos proyetus de crecimientu urbanu más grandis del mundu, pos el dineru del «oru negru» ([[petróliu]]) á síu invertíu n'edificius del gobiernu, una residencia pal presidenti, una mezquita, parquis i numerosus monumentus. El propósitu del proyetu, amás de hazel dela ciá el centru de Kazajistán, es sel la capital de [[Asia Central]], anqui ata'l momentu [[Taskent]] sigui siendu la capital desta çona.
== Galería ==
{{Archivu:Central Downtown Astana pamorama.jpg|1000px|thumb|Centru d'Astaná}}
== Genti i coltura ==
=== Planificación urbana ===
[[Archivu:Astana-embankment-construction-7803.jpg|thumb|Puanti sobri el ríu Ishim]]
Se puei establecel una amplia división dela ciá en varias áreas diferenciás entre sí. Las çonas al norti dela línea de ferrocarril que atraviesa la ciá d'esti a oesti son industrialis, i hai áreas residencialis pobris. Entre la vía del ferrocarril i el [[ríu Ishim]] se topa el centru urbanu, ondi ogañu se está desenvolviendu una intensa atividá de construcción. Haza'l esti i l'oesti dela ciá hai áreas residencialis de mayor nivel, ondi s'án dexau espacius pa los parquis. Tamién está la nueva área gubernamental, al sur del [[ríu Ishim]], ondi s'están construyendu edificius de considerable altura i se están planificandu nuevus proyetus de gran envergadura. Entre los proyetus que s'están debatiendu figura la creación d'una gran área diplomática i munchus edificius gubernamentalis. Se crei que toas estas construccionis estarán acabás alreol del añu 2030.
Los planus originalis pa la creación dela nueva Astaná fuerun elaboraus pol arquitetu japonés [[Kishō Kurokawa]], que ya dantis avía diseñau el nuevu aeropuertu dela ciá. El concejal d'urbanismu desta ciá, [[Vladimir Laptev]], es partidariu de creal un [[Berlín]] d'estilu centroasiáticu, argumentandu que una capital puramenti alministrativa del estilu de [[Canberra]], en [[Australia]], no es unu delos sus propósitus.
=== Arquitetura ===
[[Archivu:Triumph-of-Astana-7804-rotated.jpg|thumb|''El triunfu d'Astaná'']]
En diciembri de 2006, el presidenti kazaju [[Nursultán Nazarbáyev]] presentó los planus pa construíl el [[Xan Şatırı]], una inmensa estructura cubierta transparenti sobri una gran parti dela ciá, de 150 metrus d'altura, construía pol arquitetu británicu [[Norman Foster]].<ref>{{cita web |url=http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |título=Foster + Partners |editorial=Fosterandpartners.com |fecha= |fechaacceso=11 de julio de 2009 |fechaArchivu=5 de julio de 2009 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090705035133/http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20090705035133/http://www.fosterandpartners.com/Projects/1438/Default.aspx |fechaarchivo=2009-07-05 |dead-url=yes}}</ref> Esta obra faraónica tardó más dun añu en construíl-si.<ref name="TENT">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6165267.stm Giant tent to be built in Astana] BBC News Online</ref> Norman Foster ya avía diseñau otrus dos edificius pa la ciá, entre los qualis está l'Auditoriu Nacional de Kazajistán.
=== Lugaris d'enterés ===
L'Avenida dela Repúbrica es el centru principal d'atividá ena ciá, ondi ai tiendis, cafeterías, restaurantis i discotecas que merecin una visita.
* [[Bayterek]]: torri i monumentu símbolu dela nueva Astaná.
* [[Xan Şatırı]] (''Han Şatyr''): carpa giganti de 150 metrus d'altura con una basi elíptica de 200 metrus que cubri unus 140 000 metrus quadraus. Baxu la carpa hai un área que cubri una superficie equivalenti a diez campus de fúrbol i que es un parqui interior a escala urbana dedicau alas compras i al entretenimientu, con callis peatonalis i plaças, un ríu interior, un centru comercial, un espaciu pal minigolf i una playa cubierta.<ref name="agoda">[https://www.agoda.com/ca-es/hotels-near-khan-shatyr-entertainment-center/attractions/astana-kz.html Trobar hotels prop de Centre d'Oci Khan Shatyr a Nur-Sultan]</ref>
* Avenida dela Repúbrica: atua comu el centru principal dela atividá.
* ''Oceanarium''.
* Centru Islámicu.
* Catedral Católica.
* Mezquita de Nur-Astaná.
* [[Palaciu dela Pas i la Reconciliación]].
* Nuversidá Nazarbayev.
* [[Nuversidá Nacional d'Urasia]].
=== Centru islámicu ===
El centru islámicu, que llama poderosamenti l'atención, fue construíu en 2005 gracias al patrociniu del [[Anexu:Emiris de Catar|emir de Catar]]. Se componi d'una mezquita, una [[madrasa]] i una biblioteca. La mezquita tien quatru minaretis de 63 metrus d'altura ca unu i capacidá pa 5000 pressonas. L'altura dela su cúpula es de 43 metrus.<ref name="centrasia.ru">{{Cita web |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |título=4 минарета по 63 метра каждый... Катар достраивает в Астане Исламский культурный центр |fechaacceso=10 de diciembre de 2009 |fechaArchivu=2 de febrero de 2017 |urlArchivu=https://web.archive.org/web/20170202020503/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |deadurl=yes |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20170202020503/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1061851740 |fechaarchivo=2017-02-02 }}</ref>
=== Museus ===
* Centru Presidencial dela Coltura
* Mausoleu de Kabanbay batır
* Complexu memorial éticu d'Atameken
* Museu S. Seyfullïn
* Museu del Presidenti dela Repúbrica de Kazajistán
=== Teatrus ===
* Teatru dramáticu rusu Gorky
* Teatru kazaju K. Qwanışbaev
* Ópera nacional de K. Baysetova
* [[Sala de conciertus central de Kazajistán]]
=== Monumentus ===
[[Archivu:Astana at the evening (cropped).jpg|thumb|Vista del centru d'Astaná]]
* [[Monumentu Otan Korgaushilar]]
* Monumentu n'homenagi alas vítimas dela represión política
* Monumentu n'homenagi alos kazajus muertus ena guerra d'[[Afganistán]]
* Plaça central
* Monumentu n'homenagi a Kenesarı khan
=== Monumentus arquitetónicus ===
* Ciá Buzok
* Ilesia de Konstantin i Jelena
* Edificius del {{siglo|XIX||s}}
* Mezquita verdi
* [[Mezquita de Nur-Astaná]]
== Educación ==
[[Archivu:Palace of Arts Shabyt.jpg|thumb|left|Nuversidá Nacional d'Artis de Kazajistán]]
Astaná cuenta con numerosas nuversidais i colegius nuversitarius. Nel cursu 2013/2014, un total de 53,561 estudiantis estaban matriculaus enas sus 14 institucionis d'educación superior, un aumentu del 10% con respetu al añu anterior. La [[Nuversidá Nacional d'Urasia]] es la mayor nuversidá d'Astaná, con 16.558 alumnus i 1.678 pressonas del personal académicu. Fue fundá comu resultau dela fusión del Institutu d'Ingeniería Civil d'Akmola col Institutu Pedagógicu d'Akmola el 23 de mayu de 1996. Peru la nuversidá más antigua d'Astaná es la Nuversidá Técnica Agro S. Seifullin Kazakh, fundá en 1957.
Otrus centrus d'educación superior son la [[Nuversidá Nazarbayev]], un [[Nuversidá d'Investigación|centru d'investigación]] autónomu, fundau en 2010 n'associación con algunas delas mejoris nuversidais del mundu; la [[Nuversidá d'Economía, Finanças i Comerciu Enternacional de Kazajistán]], especializá en finanças; el Institutu Kazaju d'Umanidais i Derechu, especializau en leis i fundau por iniciativa del Ministeriu de Justicia en 1994; la Nuversidá Médica d'Astaná, la única escuela de medicina que uvu n'Astaná ata l'apertura dela Escuela de Medicina ena Nuversidá Nazarbayev en 2014; i la Nuversidá Nacional d'Artis de Kazajistán, la principal [[escuela de música]], que proporciona a Astaná especialistisis profesionalis altamenti qualificaus nel campu delas Artis.
== Transportis ==
=== Aereu ===
El [[Aeropuertu Enternacional Nursultán Nazarbáyev]], diseñau pol arquitetu japonés [[Kishō Kurokawa]], se topa a 14 km dela ciá, es el segundu más importanti del país i es de tipu públicu.
=== Transporti públicu ===
[[Archivu:Велосипедная парковка "Astana Bike".jpg|thumb|La ciá tien un moernu [[sistema de becicletas compartías]], ''Astana Bike'']]
El [[transporti públicu]] n'Astaná consisti n'autobusis i taxisis compartíus. Más de 720 000 pressonas gastan el transporti públicu diariamenti. Hai más de 40 líneas d'autobusis atendías por más de 1000 vehículus, con más de 3000 pressonas trabayandu nesti setor. Al igual que los autobusis, los taxisis compartíus tienin las sus proprias rutas predefinías i funcionan de manera compartía. Hai nuevi rutas de taxi compartíu en total.
Está previstu construíl un sistema de tren ligeru, el ''Astana Light Metro''. Astaná tamién tien serviciu de taxi aereu i, amás, tien un moernu [[sistema de becicletas compartías]] llamau ''Astana Bike''.
Tamién está previstu construíl el [[Metru d'Astaná]] haza'l añu 2010. Es tamién parti del plan económicu de Kazajistán, ya que el país no cuenta con un sistema de funcionamientu del metru.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927074036/http://www.astana.kz/data/filedat/default/planustoichivogorazvitiyado2030.rar Plan para la reestructuración de Astaná antes del 2030]</ref>
=== Ferrocarril ===
[[Archivu:Talgo 200 Tulpar train, Astana rail terminal. Kazakhstan, 2009.JPG|miniaturadeimagen|El Tulpar Talgo es un tren esprés diariu a Almaty.]]
Astaná se topa nel centru del país, por lo que atua comu un nodu de transporti güenamenti situau drentu delas redis ferroviarias del país.
La ciá cuenta con dos estacionis ferroviarias: [[Estación de ferrocarril Nur-Sultán-1|Nur-sultán 1]] es la principal i más antigua, i atiendi a unas 7000 pressonas al día, mentris que [[Estación de Nur-Sultán-Nurly Jol|Nur-Sultán-Nurly Jol]] fue construía con motivu dela [[Expo 2017]]. Hai planis a cortu plaçu pa construíl una nueva estación de ferrocarril nel distritu industrial, i enas cercanías de CHPP-3 se construirá una nueva terminal pa vagones de carga.
La ciá cuenta con diferentis trenis alas ciais más importantis del país, comu [[Karagandá]], [[Pavlodar]], [[Kokshetau]] i [[Atbasar]]. Amás, [[Talgo (empresa)|Tulpar Talgo]] proporciona una conexión diaria cola antigua capital del país, [[Alma Ata]]. Por otra parti, Astaná tien diferentis conexionis por tren col estranjeru, con paísis comu [[Rusia]], [[Ucrania]], [[Kirguistán]] i [[Uzbekistán]], con una frecuencia aproximá dun tren semanal. Igualmenti, hai un tren semanal ala ciá d'[[Urumchi]], situá ena provincia china de [[Sinkiang]].<ref>[http://www.tutu.ru/poezda/rasp_d.php?nnst1=2708000&nnst2=3300020 Train Nº 054 Astana - Urumchi]</ref>
=== Autopistas ===
Las carreteras M-36 Cheliábinsk-Almaty i A-343 Astaná-Petropavlovsk atraviesan la ciá. La posición geográfica estratégica d'Astaná permiti que la ciá sirva comu centru de transporti i recarga pa los viaxis pol interior del país. La ciá tien tamién conexionis col estranjeru: cuenta cuna autopista que tien un primel tramu haza [[Kokshetau]] i [[Petropavlovsk]] (i endispués acontina haza [[Rusia]]) i un segundu tramu haza [[Temirtau|Termirtau]], [[Karagandá]], [[Baljash]] i [[Alma Ata]] (pa endispués acontinal haza [[China]]).
== Deportis ==
[[Archivu:Astana - Tour de Romandie 2009-2.jpg|thumb|Vista del pelotón del equipu ciclista que lleva el nombri dela ciá]]
Astaná tien una variedá d'equipus deportivus. El [[FC Astana]] es un equipu de fúrbol dela [[Super Liga de Kazajistán]], que ganó el campeonatu nacional en 2014, 2015 i 2016. La ciá es tamién la sedi delos Astana Tigers, un equipu de baloncestu que consiguió el títulu ena temporá 2004/2005, i que posteriormenti sería renombrau comu [[B.C. Astana]], assina comu del [[Barys Astana]] dela Liga de Jockey sobri Yelu de Kazajistán.
Amás, dendi 2006 el gobiernu kazaju prencipió a patrocinial un equipu ciclista con licencia del [[UCI ProTour]], el [[Astana (equipo ciclista)|Equipu Astana]]. Participó nel [[Tour de Francia 2007]] colos uniformis nacionalis azulis, peru fuerun escluíus duranti la carrera endispués dela condena d'[[Aleksandr Vinokúrov]] por dopagi, i no participó nel [[Tour de Francia 2008|2008]].<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/wire?section=cycling&id=3243633 Tour de France organizers exclude Astana team; Alberto Contador may not defend title]</ref> Nel [[Tour de Francia 2009|Tour de Francia de 2009]] consiguió colocá a unu delos [[Alberto Contador|integrantis]] del [[Astana pro team]] nel puestu más altu del podiu ena clasificación final. Tamién nel añu 2014 el equipu ciclista [[Astana Qazaqstan Team|Astana]] ganó el [[Tour de Francia 2014|Tour de Francia]] col corredor italianu [[Vincenzo Nibali]]. S'á decidíu construíl un pabellón ena ciá pa acogel un equipu de [[bandy]] que sería conocíu col nombri de Dynamo d'Astaná.<ref>{{cita web|url=http://www.bandynet.ru/node/6077|título=Крытый стадион в Астане для "Динамо" | BANDYNET.RU|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090706191329/http://www.bandynet.ru/node/6077|fechaArchivu=6 de julio de 2009}}</ref>
== Ciais hermanás ==
{{lista de columnas|2|
* [[Valera]] (Venezuela)
* [[Ankara]] (Turquía)
* [[Amán]] (Jordania)
* [[Esmirna]] (Turquía)
* [[Gdansk]] (Polonia)<ref name="Gdańsk">{{cita web|url=http://www.gdansk.pl/samorzad,62,733.html|título=Pág web oficial de Gdansk: 'Miasta partnerskie'|editorial=[[copyright|©]] 2009 [http://www.gdansk.pl/ Ciudades hermanadas con Gdańsk]|idioma=Polaco|fechaacceso=11 de julio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html|fechaArchivu=23 de julio de 2013|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html|fechaarchivo=2013-07-23|dead-url=yes}}</ref>
* [[Kazán]] (Rusia)
* [[Manila]] (Filipinas)<ref name="manila1">{{cita web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|título=Ciudades hermanadas con Manila|editorial=Ciudad de Manila|fechaacceso=2 de septiembre de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090907055432/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|fechaArchivu=7 de septiembre de 2009}}</ref>
* [[Distrito Federal|Ciá de Méxicu]] (Méxicu)
* [[Caracas]] (Venezuela)
* [[Moscú]] (Rusia)
* [[Pekín]] (China)<ref name="Beijing">{{cita web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|título=Ciudades hermanadas con Pekín|editorial=Gobierno Municipal de Pekín|fechaacceso=23 de junio de 2009|fechaArchivu=17 de enero de 2010|urlArchivu=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|deadurl=yes|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20180820231110/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|fechaarchivo=2018-08-20}}</ref>
* [[Riga]] (Letonia)<ref name='"Riga">{{cita web|url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm|título=Ciudades hermanadas con Riga|editorial=Ayuntamiento de Riga|fechaacceso=27 de julio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20090814223307/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm|fechaArchivu=14 de agosto de 2009}}</ref>
* [[San Petersburgo]] (Rusia)
* [[Seúl]] (Corea del Sur)
* [[Tiflis]] (Georgia)<ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cita web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|título=Portal Municipal de Tiflis - Ciudades hermanadas|editorial=© 2009 - Consistorio de Tbilisi|fechaacceso=16 de junio de 2009|urlArchivu=https://web.archive.org/web/20110514061208/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|fechaArchivu=14 de mayo de 2011}}</ref>
* [[Varsovia]] (Polonia)}}
* [[Valencia (Venezuela)|Valencia]], [[Venezuela]]
== Referencias ==
{{listaref|2}}
== Enlazis esternus ==
{{Commonscat|Astana}}
* [https://web.archive.org/web/20090122214130/http://www.astana.kz/eng/startpage/ Sitiu oficial dela ciá d'Astaná]
aiasot9fhwks7mw45o62xqck36t1z51
Kanye west
0
12046
144834
144805
2026-10-25T12:09:18Z
Olarcos
82
Páhina escambiá pol '{{delete|vandalism}}'
144834
wikitext
text/x-wiki
{{delete|vandalism}}
12exdgdfv89oqtfg2y8e8vpry3oikqv
Iñigo Gastañares
0
12047
144827
144749
2026-10-25T12:05:07Z
Olarcos
82
Páhina escambiá pol '{{esborral|no enciclopédico}}'
144827
wikitext
text/x-wiki
{{esborral|no enciclopédico}}
45dje2jsmoc93dyhhgb24jwdqtk63wh
Jon Gastañares
0
12050
144825
144791
2026-10-25T12:04:19Z
Olarcos
82
Esborrau el continiu la página
144825
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
144831
144825
2026-10-25T12:08:12Z
Olarcos
82
144831
wikitext
text/x-wiki
{{esborral|no enciclopédico}}
45dje2jsmoc93dyhhgb24jwdqtk63wh
Oier Sutil
0
12052
144832
144771
2026-10-25T12:08:36Z
Olarcos
82
Páhina escambiá pol '{{delete|vandalism}}'
144832
wikitext
text/x-wiki
{{delete|vandalism}}
12exdgdfv89oqtfg2y8e8vpry3oikqv
Heiko Lusarreta
0
12054
144824
144769
2026-10-25T12:03:31Z
Olarcos
82
Esborrau el continiu la página
144824
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
144830
144824
2026-10-25T12:07:56Z
Olarcos
82
144830
wikitext
text/x-wiki
{{esborral|no enciclopédico}}
45dje2jsmoc93dyhhgb24jwdqtk63wh
Wasim
0
12058
144826
144752
2026-10-25T12:04:39Z
Olarcos
82
Esborrau el continiu la página
144826
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
144833
144826
2026-10-25T12:08:56Z
Olarcos
82
144833
wikitext
text/x-wiki
{{delete|vandalism}}
12exdgdfv89oqtfg2y8e8vpry3oikqv
Adur Rodríguez
0
12060
144823
144800
2026-10-25T12:02:42Z
Olarcos
82
Esborrau el continiu la página
144823
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
144829
144823
2026-10-25T12:07:42Z
Olarcos
82
144829
wikitext
text/x-wiki
{{esborral|no enciclopédico}}
45dje2jsmoc93dyhhgb24jwdqtk63wh
Usuario caraba:Renamed user 8680818e658187e85e6195343e87741c
3
12062
144828
144822
2026-10-25T12:07:19Z
Olarcos
82
/* */ Contiesta
144828
wikitext
text/x-wiki
¿Se puede saber qué estás haciendo? Por qué estás creando esos artículos? ¿Crees que porque es la wikipedia en extremeño te puedes reir de los extremeños? [[Usuario:Olarcos|Olarcos]] ([[Usuario caraba:Olarcos|carava]]) 23:26 22 out 2026 (UTC)
:los articulos los creo un amigo y pues he tenido que seguir el rollo. borralos, tampoco quiero que busquen mi nombre y aparezca esa burrada.
:tampoco me quiero burlar de los extremeños pero si tengo oportunidad de tener un articulo intentare que cole. [[Usuario:Jon Gastañares|Jon Gastañares]] ([[Usuario caraba:Jon Gastañares|carava]]) 08:04 23 out 2026 (UTC)
::nigga [[Especial:Contribuciones/~2026-56902-11|~2026-56902-11]] ([[Usuario caraba:~2026-56902-11|discusión]]) 06:06 25 out 2026 (UTC)
::No hablas extremeño ni lo conoces. Simplemente has decicido entrar aquí a reirte de todos porque te ha parecido gracioso. No lo es. Creo que puedes dedicar tu tiempo a cosas que te den más beneficio y no a vandalizar wikis simplemente por que no te gusten o te creas superior. [[Usuario:Olarcos|Olarcos]] ([[Usuario caraba:Olarcos|carava]]) 12:07 25 out 2026 (UTC)
1hoeqb3krk9qlngbghsjbjss82r1x07
144835
144828
2026-10-25T13:24:12Z
Manchiu
20866
Manchiu trasladó la página [[Usuario caraba:Jon Gastañares]] a [[Usuario caraba:Renamed user 8680818e658187e85e6195343e87741c]] sin dejar una redirección: Página trasladada automáticamente al cambiar el nombre del usuario «[[Special:CentralAuth/Jon Gastañares|Jon Gastañares]]» a «[[Special:CentralAuth/Renamed user 8680818e658187e85e6195343e87741c|Renamed user 8680818e658187e85e6195343e87741c]]»
144828
wikitext
text/x-wiki
¿Se puede saber qué estás haciendo? Por qué estás creando esos artículos? ¿Crees que porque es la wikipedia en extremeño te puedes reir de los extremeños? [[Usuario:Olarcos|Olarcos]] ([[Usuario caraba:Olarcos|carava]]) 23:26 22 out 2026 (UTC)
:los articulos los creo un amigo y pues he tenido que seguir el rollo. borralos, tampoco quiero que busquen mi nombre y aparezca esa burrada.
:tampoco me quiero burlar de los extremeños pero si tengo oportunidad de tener un articulo intentare que cole. [[Usuario:Jon Gastañares|Jon Gastañares]] ([[Usuario caraba:Jon Gastañares|carava]]) 08:04 23 out 2026 (UTC)
::nigga [[Especial:Contribuciones/~2026-56902-11|~2026-56902-11]] ([[Usuario caraba:~2026-56902-11|discusión]]) 06:06 25 out 2026 (UTC)
::No hablas extremeño ni lo conoces. Simplemente has decicido entrar aquí a reirte de todos porque te ha parecido gracioso. No lo es. Creo que puedes dedicar tu tiempo a cosas que te den más beneficio y no a vandalizar wikis simplemente por que no te gusten o te creas superior. [[Usuario:Olarcos|Olarcos]] ([[Usuario caraba:Olarcos|carava]]) 12:07 25 out 2026 (UTC)
1hoeqb3krk9qlngbghsjbjss82r1x07