Güiquipedia extwiki https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Mediu Especial Caraba Usuario Usuario caraba Güiquipedia Güiquipedia caraba Archivu Archivu caraba MediaWiki MediaWiki caraba Prantilla Prantilla caraba Ayua Ayua caraba Categoría Categoría caraba TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Prantilla:Control de autoridades 10 9995 145055 121617 2026-11-10T11:52:36Z Acuxhinu 3347 control d'utoridá 145055 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Control d'utoridá|authorityControl}}<noinclude>{{documentación}}</noinclude> i2kufppp15xlka7zdxcwgw01fanwrmj 145056 145055 2026-11-10T11:56:32Z Acuxhinu 3347 control de autoridades 145056 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Control de autoridades|authorityControl}}<noinclude>{{documentación}}</noinclude> gaeqwnmt81zyokzn7sh0r25tr6ur72c Coltura d'Estremaúra 0 10771 145054 144889 2026-11-10T03:02:54Z Continentalm 20048 /* */ 145054 wikitext text/x-wiki {{destacau}} [[Archivu:Localización de Extremadura.svg|200px|miniaturadeimagen|derecha|Estremaúra está assitiá en España, peru tien arrayu con [[Portugal]] i á acebíu enfrugencias lionesas, castellanas i portuguesas.]] La '''coltura''' u '''escoltura d'Estremaúra''', o '''coltura''' u '''escoltura estremeña''' es la coltura dessenroá ena agora [[Estremaúra|Comunidá Utónoma d'Estremaúra]]. Esta coltura tien las sus raízis ena enfrugencia delos destintus puebrus qu'án passau por essas tierras. == Arti == === Arquitetura === ==== Estoria ==== [[Archivu:Bridge Alcantara.JPG|197px|miniaturadeimagen|derecha|La puenti d'Alcántara, de costrución romana.]] Estremaúra sufrió una romaniçación compreta i los romanus dexarun la su huélliga nesta tierra con numberosus exemprus arquitetónicus comu'l [[Teatru romanu de Méria|teatru]], i l'[[Anfiteatru de Méria|anfiteatru]], [[Carçá romana|calçás]], puentis comu la [[puenti d'Alcántara]] i aguadutus comu los de [[Aguadutu de Cornalvu|Cornalvu]], [[Aguadutu de San Lázaro|San Lázaro]] i los [[Aguadutu delos Milagrus|Milagrus]].<ref>[https://www.saboraextremadura.es/ruinas-y-monumentos-romanos-para-visitar-en-extremadura/ Ruinas y monumentos romanos para visitar en Extremadura]</ref> Dela presencia islámica en Estremaúra quean entavía restus comu las [[Alcaçaba|alcaçabas]] de [[Alcaçaba de Méria|Méria]],<ref name="recorrerextremadura">[https://recorrerextremadura.com/extremadura-islamica-i/ La Extremadura islámica I]</ref> [[Alcaçaba de Caçris|Caçris]], [[Alcaçaba de Trugillu|Trugillu]]<ref>[https://chdetrujillo.com/la-alcazaba-medieval-de-trujillo/ La alcazaba medieval de Trujillo]</ref> i [[Alcaçaba de Badajós|Badajós]],<ref name="recorrerextremadura" /> el [[castillu de Montemolín]]<ref name="recorrerextremadura"/> i el castillu dela sierra de Castellar.<ref name="recorrerextremadura" /> [[Archivu:Alcazaba de Merida Spain.jpg|197px|right|thumb|Alcaçaba de Méria.]] L'[[arti mudejal]] tien angunas representacionis ena comunidá, comu'l craustru del [[Monesteriu de Tentudía]],<ref>[https://www.arteguias.com/monasterio/tentudia.htm Monasterio de Tentudía (Nuestra Señora de Tentudía), Badajoz]</ref> las galerías porticás mudéjaris del [[santuariu dela Virgin de l'Ara]]<ref name="mudejarbadajoz">[https://www.arteguias.com/mudejar_badajoz.htm Arte Mudéjar en la provincia de Badajoz]</ref> o [[Ilésia de Nuestra Señora dela Conceción de Granja|l'Ilésia de Nuestra Señora dela Conceción de Granja]] de [[Torrehermosa]],<ref name="mudejarbadajoz" /> es un exempru de torri-fachá mudejal. Tamién ain torris-fachá mudéjaris enas parroquias de [[Santa Olalla]], en [[Puebra la Reina]] i de [[Santa María de Gracia]], en [[Palomas]].<ref>[http://caminosdecultura.blogspot.com/2015/11/vi-encuentro-de-blogueros-de.html VI Encuentro de Blogueros de Extremadura: "El mudéjar pacense en sus torres-fachada más destacadas"]</ref> [[Archivu:Claustro del Monasterio de Tentudía (33172548968).jpg|197px|miniaturadeimagen|izquierda|Castru mudéjal del Monesteriu de Tenudía, en Badajós.]] Debíu ala presencia los mosulmanis en Estremaúra, l'arti románicu no tien mucha representación ena comunidá, solu el [[tardurrománicu]],<ref name="educarex">[https://iesrdguezmonino.educarex.es/portfolio/arte/el_romnico_en_extremadura.html El románico en Extremadura]</ref> mayolmenti en zonas baxu control de l'[[Orden de Alcántara|''Orden de Alcántara'']]. [[Archivu:Basílica de Santa Eulalia. Portada.jpg|197px|miniaturadeimagen|derecha|Portá románica dela basílica de Santa Ulalia en Méria.]] El prencipal exempru de [[Arti Románicu|románicu]] en Estremaúra es la [[Catreal Vieja de Prasencia]],<ref name="educarex" /> que prencipió a costruil-si a caberus del [[Sigru XII|siegru XII]] u prencipius del [[Sigru XIII|XIII]] i hue acabijá nel [[Sigru XIV|siegru XIV]]. Sotrus templus románicus ena [[provincia de Caçris]] son las ilesias de [[Hoyus]] i [[Alcántara]] (ena provincia de Caçris). Ena [[provincia de Badajós]] s'asseñalan las ilesias de Santiagu i San Martín en [[Medellín]], la [[Basílica de Santa Ulalia (Méria)|basílica de Santa Ulalia]] en [[Méria]] i l'ilesia de [[Ilesia de Santa María del Castillu (Albuquerqui)|Santa María del Castillu]] en [[Abuquerqui]].<ref name="educarex" /> La [[Concatreal de Santa María (Caçris)|concatreal de Santa María]] de [[Caçris]] es un exempru de trasición entri el románicu i el góticu. Tien dos portás góticas, i bóvedas de crucería gótica.{{Halta cita}} [[Archivu:Concatedral de Caceres.JPG|197px|miniaturadeimagen|izquierda|Concatreal de Caçris.]] [[Archivu:Catedral de Coria. Cáceres.jpg|miniaturadeimagen|La Catreal de Coria es un exempru de góticu de trasición, con añidíus praterescus i barrocus (la torri-campanariu).]] Angunus exemprus del [[arti góticu]] en Estremaúra son la [[catreal nueva de Prasencia]], la de [[Catreal de Coria|Coria]] i la de [[Catreal de Badajós|Badajós]]. Otrus exemprus son los castillus d'[[Castillu d'Abuquerqui|Abuquerqu]]<nowiki/>i, [[Castillu de Granaílla|Granaílla]] i [[Castillu de Coria|Coria]], las portás delas ilesias de [[Villafranca delos Barrus]] i el craustru del [[monesteriu de Yusti]].<ref>[https://iesrdguezmonino.educarex.es/portfolio/arte/el_gtico_en_extremadura.html El Gótico en Extremadura]</ref> El góticu caberu estremeñu se desenroó entri los añus [[1490]] i [[1525]] con caraitiris acomparantis a sotrus qu'aparecin nel restu la península. Recebi enfrugencias del arti islámicu comu el gastu del ladrillu.<ref name="Sánchez Lomba">Sánchez Lomba, Francisco M. ''Arquitectura del Renacimiento en Extremadura'' ([https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/107393.pdf Atiju])</ref> Angunus exemprus d'arquitetura dela [[Renacimiencia]] son l'ilesia parroquial d'[[Azituna (monecipiu)|Azituna]], cona solución de piera ena capilla mayol.<ref name="Sánchez Lomba" /> En [[Orellana la Vieja]] se gasta el ladrillu comu material de costrución i en l'ilesia [[Logrossán]], [[Pedro de Ybarra]] gasta la piera pa'hazel una bóveda de demensionis menumentalis.<ref name="Sánchez Lomba" /> Sotrus exemprus son el templu parroquial de [[Guareña]], hechu por [[Rodrigo Gil de Hontañón]]; i el templu de Santa María de [[Broças]], con tripri navi.<ref name="Sánchez Lomba" /> Angunus exemplus d'[[arquitetura barroca]] estremeña son l'[[Ilesia de San Bartolomé (Jerez delos Caballerus)|Ilesia de San Bartolomé]] en [[Jerés delos Caballerus]], cona su torri d'estilu barrocu del [[siegru XVIII]], l'[[Ermita la Salú (Caçris)|Ermita la Salú]], en [[Caçris]], un exempru de Barrocu del [[Sigru XVIII|siegru XVIII]],<ref name="Barroco">[https://prezi.com/9dsvdi8bapd7/el-barroco-en-extremadura/?fallback=1 El Barroco en Extremadura]</ref> el [[Conventu de Santa María dela Parra]], l'[[Oratoriu de San Pedru Alcántara]] i l'Ilesia de San Bartolomé en [[Jerés delos Caballerus]], los tres decraraus Bienis d'Interés Coltural.<ref name="Barroco" /> D'estilu [[neocrássicu]] i academicista es l'ilesia parroquial de Santa Amalia, construyía entri [[1831]] i [[1837]].<ref name=doebicdeclaracion2014>{{Cita publicación|título=DECRETO 215/2014, de 16 de septiembre, por el que se declara la iglesia parroquial de Santa Amalia, en el término municipal de Santa Amalia, como Bien de Interés Cultural, con categoría de Monumento|publicación=[[Diario Oficial de Extremadura]] nº 181 de 19 de septiembre de 2014|formato=pdf|editor=[[Junta de Extremadura]]|url=http://doe.juntaex.es/pdfs/doe/2014/1810o/14040243.pdf|páginas=28090-28098}}</ref> D'estilu estoricista es el [[palaciu de Cijara]], assitiau en [[Herrera del Duqui]], i construyíu en [[1873]].<ref>[https://www.guiarepsol.com/es/fichas/monumento/palacio-cijara-181248/ Palacio Cijara]</ref> El [[Art Nouveau|moernismu]] allega tardi a Estremaúra. Un exempru es el [[Casinu de Prasencia]], proyetau a prencipius de [[1905]]. Ai qu'asperal ata [[1910]] pa vel sotrus exemprus, anque con sotra enfrugencias, i reduzíus a fachás comu la [[casa del Arrabal]] en [[Campanariu]].<ref name="elblogdechano">[https://elblogdechano.com/2018/11/18/muestras-de-la-arquitectura-modernista-en-badajoz/ Muestras de la arquitectura modernista en Badajoz]</ref> [[Archivu:Vegaviana 24.jpg|197px|miniaturadeimagen|derecha|[[Vegaviana]] es un exempru de puebru de colonización.]] En [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]] s'asseñala la [[Casa Álvarez (Badajós)|Casa Álvarez]], ena praça dela Soledá, prencipiá en [[1914]] i acabijá nel [[1915]], proyetá por [[Adel Pinna Casas]].<ref name="elblogdechano" /> Sotrus exemprus es el edificiu conocíu comu ''[[Las Tres Campanas (Badajós)|Las Tres Campanas]]'', encargau a Luis Ramallo en [[1899]]. Tamién s'asseñala el edificiu conocíu comu [[Garaje Pla (Badajós)|Garaje Pla]], ogañu el Colegiu Oficial d'Avogáus, obra d'[[Adel Pinna]] firmá en [[1921]] pol arquitetu [[Manuel Martínez]].<ref name="elblogdechano" /> Exemprus d'arquitetura novecentista son la [[Casa Celaya (Caçris)|Casa Celaya]], la [[Casa Higuero Viniegra (Caçris)|Casa Higuero Viniegra]] (ogañu Hotel Palacete Alameda), i la [[Casa Martín (Caçris)|Casa Martín]] (conocía comu Casa Mirón) en [[Caçris]].<ref>[https://www.elperiodicoextremadura.com/caceres-local/2006/12/17/delicias-cacerenas-pasado-siglo-45409961.html Delicias cacereñas del pasado siglo]</ref> En Estremaúra, alupués dela [[Guerra Cevil Española]], se puei palral tamién dela arquitetura de colonización, criá cola costrución de puebrus totalmenti nuevus (43 en Badajós,<ref>[https://www.hoy.es/20090603/badajoz/pueblos-colonizacion-mejores-urbanizaciones-20090603.html «Los pueblos de colonización son las mejores urbanizaciones para vivir»]</ref> 21 en Caçris<ref>{{Cita web |url=https://www.mapa.gob.es/es/ministerio/archivos-biblioteca-mediateca/mediateca/coloniz-extremadura-abujeta_tcm30-440811.pdf |título=Los pueblos de colonización de Extremadura. Evolución y estado, medio siglo después de su construcción |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100114/https://www.mapa.gob.es/es/ministerio/archivos-biblioteca-mediateca/mediateca/coloniz-extremadura-abujeta_tcm30-440811.pdf |dead-url=yes }}</ref>), promovía pol ''[[Instituto Nacional de Colonización]]'' (INC).<ref>Vera Carrasco, José María i José Maldonado Escribano (2020) ''Arquitectura escolar en los pueblos de colonización de Extremadura'', Servicio de Publicaciones de la Universidad de Extremadura, 474 pp ([https://www.dip-badajoz.es/cultura/ceex/reex_digital/reex_LXXVII/2021/T.%20LXXVII%20n.%201%202021%20en.-abr/00121876.pdf Atiju])</ref> <gallery> Archivu:Teatro de Mérida, España, 2017 18.jpg|[[Teatru romanu de Méria]] Archivu:Badajoz, Catedral 122-2.jpg|Catreal de Badajós Archivu:Fachada del Real Monasterio de Ntra. Sra. de Guadalupe, Cáceres.jpg|[[Real Monesteriu de Guadalupi]] Archivu:Monasterio de San Jerónimo (Cuacos de Yuste-Cáceres).jpg|Monesteriu de Yusti </gallery> ==== Arquitetura provincia ==== Ena arquitetura provincia atopamus [[Choçu|choçus]], i sotrus edificius comu [[Çahurda|çahurdas]] (pa guardal los guarrus) i las [[Torruca|torrucas]]. Al tentu delas ténicas, destaca la "piera seca", qu'era piera sobri piera.<ref>[https://ciudad-dormida.blogspot.com/2014/11/extremadura-arquitectura-tradicional-y.html Extremadura, arquitectura tradicional y paisajes culturales / Extremadura, traditional architecture and cultural landscapes (Spain)]</ref> Los [[Choçu|choçus]], mu emportantis pala vída pastoril son edificius sin adornus, de costrución rápida i baxu costi i con deferentis usus (permanenti u temporal, comu almacén o pensaeru).<ref name="arqueogestion">[https://arqueogestion.com/2020/01/03/una-breve-vision-de-la-arquitectura-rural-de-extremadura/ Una breve visión de la arquitectura rural de Extremadura]</ref> Son de pranta circulal i con poca altol, el su techau de falsa cúpula, tejas o cubierta vegetal.<ref name="arqueogestion" /> Sotra estrutura era la torruca, turruco o turruñu, que servía mayolmenti comu reselvu pa pastoris o pal ganau recién nacíu.<ref name="arqueogestion" /> === Escoltura === [[Archivu:Cáceres. Statue of San Pedro de Alcántara. Santa María square. Extremadura. Spain (4426258283).jpg|thumb|upright| Estatua de San Pedru d'Alcántara ena [[Concatreal de Santa María de Caçris|Concatreal de Santa María]] de [[Caçris]], obra d'[[Enrique Pérez Comendador]].]] Las primeras escolturas estremeñas qu'án llegau hata muestrus días son l'[[ídolu d'Estremaúra]], una escoltura celíndrica en alabastru del trecel mileniu e.C., i l'[[ídolu de Garrovillas]], del [[Calcolíticu]].<ref>[https://www.ecured.cu/%C3%8Ddolo_de_Garrovillas_(escultura) Ídolo de Garrovillas (escultura) en EcuRed]</ref> Dela epoca [[Imperiu romanu|romana]] án llegau muchas escolturas, comu la dela diosa [[Junu]], atopá en [[Regina Turdulorum|Regina]]<ref>[http://www.canalextremadura.es/noticias/provincia-de-badajoz/la-escultura-de-la-diosa-juno-encontrada-en-regina-ya-luce-en-el La escultura de la diosa Juno, encontrada en Regina, ya luce en el Museo Arqueológico de Badajoz]</ref> nel añu [[2010]]. Nel [[Barrocu]] destacan [[José de Churriguera]], pairi del estilu [[churriguerescu]] i [[Ginés López]] (1715-1717) es el utol del retablu mayol dela Catreal de Badajós. Nel [[Sigru XX|siegru XX]] destaca [[Enrique Pérez Comendador]], pertenecienti ala Escuela sevillana d'escoltura. <gallery> Archivu:Garrovillas de Alconétar-Idolo oculado de arenisca.jpg|Ídolu de Garrovillas Archivu:Museo Arqueológico Nacional - 20572 - Ídolo de Extremadura 01.jpg|Ídolu d'Estremaúra </gallery> === Pintura === [[Archivu:Francisco de Zurbarán autoportrait.jpg|197px|miniaturadeimagen|derecha|Utorretrat'l Francisco de Zurbarán.]] La pintura mural gótica más antiga, del [[Sigru XIV|siegru XIV]], está ena ermita de Nuestra Señora del Salor, entre [[Torrequemada]] i [[Torremocha]].<ref name="Garrido Santiago1995">Garrido Santiago, Manuel (1995) ''Aproximación a la pintura gótica en Extremadura'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 14-15, págs. 119-144</ref>x Sotrus exemprus de pintura gótica son el retablu de Santa María de Trugillu i el retablu la capilla ena Granja de Mirabel, en [[Guadalupi]]<ref name="Garrido Santiago1995"/>. La [[pintura barroca]] estremeña es la más destacá ena estoria d'esti arti en Estramaúra, ondi destacan los temas religiosus que se centran en partis i pressonagis del Nuevu Testamentu, comu la Virgin, Cristu i los Santus.<ref name="TerrónReynolds1994" >Terrón Reynolds, María Teresa (1994) ''Temas e iconografía de la pintura barroca en Extremadura'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 14-15, págs. 119-144</ref> Angunus pintoris destacaus son [[Luis de Morales]], pintol d'estilu [[Manierismu|manierista]] (1509-1586)<ref>[https://creadoresycriaturas.com/noticias/la-espiritualidad-de-luis-de-morales-ilumina-el-muba/ La espiritualidad de Luis de Morales ilumina el MUBA]</ref> i [[Francisco de Zurbarán]] (1598-1664), pintol del [[Siegru d'Oru]], destacó ena pintura religiosa. Nel [[Sigru XIX|siegru XIX]], destaca la familia Lucenqui<ref>Pizarro Gómez, Francisco Javier (1989) ''Pintura extremeña del siglo XIX: Los lucenqui'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 9, págs. 175-190</ref> Nel [[Sigru XX|siegru XX]] destacan [[Juan Galea Barjola]],<ref name="culturayarteextremadura>[http://culturayarteextremadura.blogspot.com/2012/01/pintores-extremenos.html Pintores extremeños]</ref> pretenecienti al [[espressionismu]] representativu, es unu los printoris de mayol emportancia ena segundera metá el siegru; [[Adelardo Covarsí Yustas]] (1885 – 1951)<ref name="culturayarteextremadura/>, cona su obra de temas costumbristas, ruralis i estremeñus, [[José Gordillo Sánchez]] (1888-1972)<ref name="culturayarteextremadura/>, pertenecienti ala escuela realista; [[Felipe Checa Delicado]], conocíu polos sus boegonis i [[Eugenio Hermoso Martínez]] (1883-1963)<ref name="culturayarteextremadura/>, que perteneció ala ''[[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]]''. Ena escuela del [[hiperrealismu pitóricu]] destaca [[Eduardo Naranjo]] (1944)<ref>{{Cita web |url=https://guarena.hoy.es/actualidad/2012-11-28/artistas-extremenos-presentan-hiperrealismo-pictorico-0156.html |título=Dos artistas extremeños presentan su hiperrealismo pictórico |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100114/https://guarena.hoy.es/actualidad/2012-11-28/artistas-extremenos-presentan-hiperrealismo-pictorico-0156.html |dead-url=yes }}</ref> === Retrataúra === Los primerus fotógrafus que retratarun Estremaúra huerun estrangerus, comu es el casu de [[Charles Glifford]], que prencipia acorrel España nel añu 1850, haziendu un álbum pala reina [[Sabel II d'España|Isabel II]]<ref name="lavozdeplasencia">[https://lavozdeplasencia.blogspot.com/2019/09/la-fotografia-social-en-la-alta.html La fotografía social en la alta Extremadura]</ref> i [[Jean Laurent]], que hazi una retrataúra de [[Trugillu (Caçris)|Trugillu]]. Dendi el añu 1903, el pedióricu ''[[El Cruzado Extremeño]]'', pubrica retrataúras ena su portá<ref name="lavozdeplasencia"/>. Angunus fotógrafus án síu [[Juan Ruiz de Luna]], que hizu retrataúras de [[Prasencia]] quandu hue a cial con [[Sorolla]], quien pintaría un quairu pala ''[[Hispanic Society of America]]''<ref name="lavozdeplasencia"/> i [[Ruth Matilda Anderson]]<ref name="lavozdeplasencia"/>, enfrugencia de [[Sorolla]] ena su obra ''Visiones de España'' i utora dela espossición ''Spanish Costume: Extremadura'' nel añu 1951.<ref>{{Cita web |url=https://issuu.com/bibliotecavirtualextremena/docs/spanish-costume-extremadura-en-espa_ol |título=''Spanish Costume: Extremadura''. New York, The Hispanic Society of America (1951). |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224222132/https://issuu.com/bibliotecavirtualextremena/docs/spanish-costume-extremadura-en-espa_ol |dead-url=yes }}</ref> == Música == {{AP|Música tradicional estremeña}} La música tradicional estremeña se caraitiriça pol predominui la [[çambomba]] i la [[gaita estremeña]]. El baili más típicu es la [[xota estremeña]]. Ca Virgin, Santu i puebru tién la su [[xota]].<ref name="musicaenextremadura">[http://iesnorba.com/documentos/DEPARTAMENTOS/MUSICA/Musica_en_Extremadura.pdf La música en Extremadura]</ref> Sotrus tipus de canti i baili son los [[Fandangu|fandangus]] (destaca el "[[Fandangu d'Estremaúra]]") i las rondeñas (comu la "Rondeña Cacereña").<ref name="musicaenextremadura" /> Sotrus estilus son: * el [[flamencu]], con artistas comu [[Porrina de Badajoz]] i ena quitarra [[Javier Conde]], [[Juan Manuel Moreno]] i [[Perico de la Paula]]. * el [[rock]], qu'allega enos añus 70, huendu el primer vinilu unu del grupu [[Los Riscos]].<ref name="musicaenextremadura" /> * el [[blues]], que prencipia enos añus 90 col grupu [[Inlavables]] i ya nel siegru XXI destacan los caçriñus [[Pronóstico Reservado]] i [[Susan Santos]].<ref name="musicaenextremadura" /> * exemprus d'artistas dedicaus ala copra son [[Carmen Flores]], gran cantora de cantu i [[rumba]]; [[Rosa Morena]] i [[Pilar Boyero]].<ref name="musicaenextremadura" /> Essisti el ''[[Festival Internacional De Música De Extremadura]]'', pencipiau en 2022.<ref>{{Cita web |url=https://www.fimextremadura.com/copia-de-fime |título=FIME - Festival Internacional de Música de Extremadura |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100114/https://www.fimextremadura.com/copia-de-fime |dead-url=yes }}</ref> === Estrumentus === [[Archivu:Chocalho.JPG|197px|right|thumb|Sonaja.]] * [[sonaja]] * [[gaita estremeña]] * [[tambol]] * [[tamboril]] === Grupus === * [[Acetre]] * [[Anhinojo Folk]] * [[Asina]] * [[El Arroyo los Cagaos]] * [[El Viaje de Rose]] * [[Extremoduro]] * [[Juéllega Estremeña]] * [[Planeta Suroeste]] * [[Quejío folk]] * [[Super 8]] === Bailis tradicionalis === La [[xota estremeña]] es el baili tradicional por escelencia. Es un baili destendíu por tola región, con vessionis propias de ca lugal, comu la [[xota de Coria]] u la [[xota serrana]]. La música vai acompañá de [[quitarra]], [[cordión]], [[gaita]] i [[çambomba]].<ref name="mariacano">[https://mariacano.es/blog/bailes-tipicos-de-extremadura/?expand_article=1 Descubre los bailes típicos de Extremadura en un recorrido cultural]</ref> Sotru baili típicu es el [[fandangu]], bailáu en acolleras i con música de [[quitarra]], [[tamboril]] i [[bandurria]].<ref name="mariacano" /> Tamien essitin sotrus bailis comu el [[Baili del paloteu|paloteu]], del [[Baili del cordón|cordón]], del [[Baili del pañuelu|pañuelu]], del [[Baili del panderu|panderu]] i [[Passacalli|passacallis]]. Destacan la [[Dança los Lançaoris]] de [[Frexenal|Frexenal dela Sierra]] i Las Italianas de [[Gaganta dela Olla]] i la [[Dança de Los Negritus]] de [[Montermosu]].<ref name="musicaenextremadura" /> Las [[Tamborá|tamborás]] son típicas d'angunas zonas d'Estremaúra, comu [[Almendraleju]] u [[Çafra]].<ref name="mariacano" /> Sotrus bailis son: * El [[Baili dela pata]] u la [[Xota La Patita]] d'[[Almendral]].<ref>[https://folkloreestremeno.wordpress.com/2009/11/10/jota-la-patita-de-almendral-badajoz/ Jota "La Patita" de Almendral (Badajoz)]</ref> * El perantón * El pindongu, típicu de Montermosu.<ref name="oscarfernandez">[https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/sobre-los-bailes-y-danzas-del-folklore-musical-en-espana/html/ Sobre los bailes y danzas del folklore musical en España]</ref> * El son brincau * El son llanu * [[La Zajarrona]] * El [[Quita i Pon]].<ref name="oscarfernandez"/> == Tragi típicu == {{AP|Tragi típicu estremeñu}} El tragi típicu estremeñu está atijau conas costumbris i crassis socialis dela genti que los gastava.<ref name="patrimonio">{{Cita web |url=https://patrimonioinmaterialextremadura.es/indumentaria-tradicional-pacense/ |título=Indumentaria tradicional pacense |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100116/https://patrimonioinmaterialextremadura.es/indumentaria-tradicional-pacense/ |dead-url=yes }}</ref> En general se puei devidil el tragi típicu estremeñu enas dos provincias dela comunidá: el caçriñu tien enfrugencias de [[Castilla i León|Castilla i Lión]], i el badajoceñu, de [[Castilla-La Mancha]] i [[Andaluzia]].<ref name="patrimonio" /> El tragi típicu de Badajós costava de jubón, de terciopelu negru i manga larga, mandil tamién prietu, medias de listas brancas i negras i çapatus negrus. El peinau eran dos trenças negras enrollás a ca lau la cabeça con raya nel mediu.<ref name="patrimonio"/> En [[Provincia de Caçris|Caçris]], la mugel gastava sombreru, hechu generalmenti con paja ("pajizu") o paja de centenu ("bálagu"), comu la gorra de [[Montermosu]]; la [[saya]] u manteu (''refajo'' en [[Caçris]], ''mantilla'' en [[Montermosu]]) puei sel fruncía o tableá i de coloris lisus verdi, amarillu o coloráu, a menúu decorá con bordaus ena parti baxa, de colol brancu, roxu u negru<ref name="museodecaceres">{{Cita web |url=http://museodecaceres.juntaex.es/web/view/portal/index/standardPage.php?id=54 |título=Museo de Cáceres. Sala 12. Organización social. Indumentaria. |fechaacceso=2023-11-29 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202101617/http://museodecaceres.juntaex.es/web/view/portal/index/standardPage.php?id=54 |dead-url=yes }}</ref> Los ombris tenían pajizus pal trebaju i sombrerus de fieltru negru pal tragi festivu, chaqueta negra i corta, de pañu, terciopelu o astracán (comu en Caçris).<ref name="museodecaceres" /> En [[Montermosu]] la solapa era adorná con bordau i antejuelas.<ref name="museodecaceres" /> Pa dil a trebajal tamién gastavan chambra con bolsillus d'agujal, destacandu el de [[Malpartía de Prasencia]], con quairus brancus i negrus.<ref name="museodecaceres" /> <gallery> Archivu:Hhhg.jpg|Tragi típicu d'[[Albalá]]. Archivu:Manton típico de albala.jpg|Mantón típicu d'Albalá. </gallery> == Teatru == [[Archivu:02.Teatro romano (49).JPG|miniaturadeimagen|alt=Teatru romanu de Méria|Teatru romanu de Méria]] L'estoria el teatru en Estremaúra puei remontal-si a l'epoca romana, con exemprus del teatru i l[[Anfiteatru de Méria|'anfiteatru]] en [[Méria]]. Ogañu se gasta el teatru romanu de Méria pa representacionis nel [[Festival Entrenacional de Teatru Crássicu de Méria]], hechu ca añu. Nel 1990 prencipió el [[Festival de Teatru Crássicu de Caçris]], que tien lugal ca mes de juñu.{{Halta cita}} Ain pocus datus sobri el teatru medieval en Estremaúra.<ref name="angelsuarezmuñoz"> Suárez Muñoz, Ángel (1996) ''El teatro en la ciudad de Badajoz en el siglo XIX (Los comienzos)'', en ''Revista de estudios extremeños'', ISSN 0210-2854, Vol. 52, Nº 1, págs. 33-50</ref> Nel [[Sigru XVI|siegru XVI]] ya essisti un ''[[Corral de Comedias]]'' en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]].<ref name="angelsuarezmuñoz" /> En 1926, s'inagura en [[Caçris]] el ''Gran Teatro'', ya que los localis de teatru, comu el ''Teatro de Variedades'', El ''Patio de Comedia'' i el ''[[Teatro Principal de Caçris|Teatro Principal]]'' ya havían síu cerraus.<ref>[https://www.granteatrocc.com/historia.php Consorcio Gran Teatro de Cáceres]</ref> Entri 1986 i 1992, permaneció afechau. Dendi aquel momentu, un Consorciu hormau pola [[Junta d'Estremaúra]], la [[Deputación Provincial de Caçris]], el [[Ayuntamientu de Caçris]] i l'''Entidad Caja Extremadura'' lo gestionan.<ref>{{Cita web |url=https://turismo.caceres.es/es/recurso-poi/gran-teatro-de-caceres |título=Gran Teatro de Cáceres |fechaacceso=2023-11-29 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20231202100115/https://turismo.caceres.es/es/recurso-poi/gran-teatro-de-caceres |fechaarchivo=2023-12-02 |dead-url=yes}}</ref> Ogañu essiti la ''Red de Teatros y otros espacios escénicos de Extremadura'', un pograma de ación coltural cordináu pola [[Junta d'Estremaúra|Junta]] pa promovel las artis escénicas ena región.<ref>[https://observaculturaextremadura.es/red-de-teatros/sobre-la-red Observatorio Extremeño de la Cultura]</ref> == Cini == Estremaúra a síu dendi el prencipiu del cini español, un lugal de rodagi. Angunus exemprus de penículas rodás ena región son ''[[Las Hurdes, país de leyenda]]'' (1922) i ''[[Coronación de la Santísima Virgen de Guadalupe patrona de Extremadura]]'' (1928).<ref>[https://www.vivirextremadura.es/extremadura-una-region-de-cine/ Extremadura: una región de cine]</ref> Peru la más conocía es la penícula de [[Luis Buñuel|Luís Buñuel]] de 1933, llamá ''[[Las Hurdes, tierra sin pan|Las Hurdes (Tierra sin pan)]]''. Destaca la penícula ''[[Territoriu de bandolerus]]'' (2013), por bel síu rodá en estremeñu. El ''[[Centro Extremeño de la Imagen]]'' hue criau en 1995, l'antecessol dela ''[[Filmoteca de Extremadura]]''. Dendi diziembri 2016, la ''Filmoteca'' prencipió el su proyeutu dela ''Filmoteca Itinerante'', con una proyeción mensual en tres ciáis de [[Provincia de Caçris|Caçris]] i tres de [[Provincia de Badajós|Badajós]].<ref>[http://filmotecaextremadura.juntaex.es/web/origen-e-historia Origen e Historia]</ref> La Filmoteca tien la su sedi en [[Caçris]], con tres espacius de proyeción en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], [[Méria]] i [[Prasencia]].{{Halta cita}} * ''[[Academia de Cine de Extremadura]]'' * ''[[Asociación Extremeña de Productoras de Cine]]'' === Atoris === {{lista de columnas|2| * Hermanos Calatrava * Juan Luis Galiardo * Antonio Gil Martínez * Paco Maestre * Joseán Moreno * Carolina Yuste * Agustín Jiménez * Arturo Marín * Ángela Moreno * Nico Romero }} === Penículas === Las siguientis penículas están ambientás en Estremaúra o an síu rodás ena región. {{lista de columnas|3| * ''[[Las Hurdes, tierra sin pan]]'' (1932) * ''[[La cera virgen]]'' (1972) * ''[[Los santos inocentes (película)|Los santos inocentes]]'' (1984) * ''[[El Lute: camina o revienta]]'' (1987) * ''[[Jarrapellejos]]'' (1988) * ''[[1492: La conquista del paraíso]]'' (1992) * ''[[El séptimo día]]'' (2004) * ''[[Teresa: el cuerpo de Cristo]]'' (2007) * ''[[El hombre de arena (película)|El hombre de arena]]'' (2007) * ''[[Un novio para Yasmina]]'' (2008) * ''[[Pájaros muertos]]'' (2009) * ''[[La esquina del tiempo]]'' (2009) * ''[[Planes para mañana]]'' (2010) * La serii ''[[Hispania, la leyenda]]'' (2010-2012) * La serii ''[[Isabel (serii de televisión española)|Isabel]]'' (2012-2014) * ''[[Territoriu de bandolerus]]'' (2013) primel penícula reliçá n'[[Lengua estremeña|estremeñu]] * [[Juego de tronos (serie de televisión)]] * [[La catedral del mar (serie de televisión)]] }} == Gastronomia == {{AP|Gastronomía d'Estremaúra}} La gastronomia d'Estremaúra es el conjuntu de pratus i tradicionis culinarias d'[[Estremaúra]]. Los pratus que ofreci son hundamentalmenti cárnicus i compuestus d'ortalizas diversas. Destacan los produtus derivaus del cerdu. Angunus pratus típicus son la [[Torta del Casal]], las [[migas]] i el [[morcón]].<ref>[https://www.bonviveur.es/lifestyle/platos-tradicionales-de-extremadura Los 5 platos más tradicionales de Extremadura]</ref> <gallery> Archivu:Jamon Iberico de Bellota served.jpg|Jamón serranu Archivu:Caceres-Migas-DavidDaguerro.jpg|Migas Archivu:Morcón.jpg|Morcón Archivu:Chanfaina.jpg|thumb|Chanfaina de [[Ceclavín]] Archivu:Torta del Casar.jpg|[[Torta del Casal]] </gallery> == Deporti == {{AP|Deporti d'Estremaúra}} El deporti más populal es el [[fubu]]. Entri los equipus de fubu estremeñus destacan el [[Club Deportivo Badajoz]] i el [[Mérida Asociación Deportiva]]. Sotrus son el [[Club Polideportivo Cacereño|''Club Polideportivo Cacereño'']], el [[Club Deportivo Don Benito|''Club Deportivo Don Benito'']], el [[Club Deportivo Coria|''Club Deportivo Coria'']], el [[Club de Fútbol Villanovense|''Club de Fútbol Villanovense'']], la [[Unión Deportiva Montijo|''Unión Deportiva Montijo'']] i el [[Club Deportivo Diocesano|''Club Deportivo Diocesano'']].<ref>[https://www.cuadernosdefutbol.com/2021/03/indice-de-equipos-1928-2021-xii-extremadura/ Índice de equipos 1928-2021. (XII: Extremadura)]</ref> Angunus de [[Baloncestu|balón-cestu]] son l'''Asociación de Baloncesto Pacense''‎, el ''[[Club Baloncesto Plasencia]]'', el ''[[Cáceres Ciudad del Baloncesto]]''‎ i el ''[[Cáceres Club Baloncesto]]''‎.{{Halta cita}} === Federacionis === L'''Asociación de Federaciones Deportivas Extremeñas'' hue aprensentá en 2022 pol entoncis diretol general de Deportis dela Junta d'Estremaúra, [[Dan de Sande Bayal]], i el alcaldi de [[Don Benitu]].<ref>{{Cita web |url=https://www.juntaex.es/w/fundacion-asociacion-federaciones-deportivas |título=El director general de Deportes, Dan de Sande Bayal, asiste a la presentación oficial de la Asociación de Federaciones Deportivas Extremeñas |fechaacceso=2023-12-02 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100028/https://www.juntaex.es/w/fundacion-asociacion-federaciones-deportivas |dead-url=yes }}</ref> <gallery> Archivu:Estadio principe felipe.jpg|Estadiu "Príncipe Felipe", del Club Polideportivo Cacereño Archivu:Francisco de la Hera.jpg|Estadiu "Francisco de la Hera", del Club Deportivo Extremadura 1924 Archivu:Nuevo vivero.jpg|Estadiu "Nuevo Vivero", del [[Club Deportivo Badajoz]] Archivu:Estadioromano.jpg|Estadiu Romanu "José Fouto", del A. D. Mérida </gallery> == Juegus traicionalis == La mayoria los juegus traicionalis son semilaris al restu España. Un exempru es el juegu conocíu comu ''rayuela'' en castellanu, con destintus nombris enos deferentis puebrus d'Estremaúra: ''El Calajanso'' ([[Alanhi]], [[Almendraleju]], [[Llerena]] i [[Méria]]), ''El Chinche'' ([[Villafranca delos Barrus]]), ''La Rul'' ([[Valencia d'Alcántara]]), ''La muñeca'' o el ''quadru'' ([[Caminu-Moriscu]]), ''Cáliz'' ([[Miajás]]), ''Calderón'' o ''quarteta'' ([[Alcántara]]), Pisarraya ([[Campanariu]]) i ''El Teje'' ([[Don Benitu]]).<ref>[https://joaquinsarrosilva.wordpress.com/about/juegos-populares/ Juegos populares]</ref> == Lenguas == [[Archivu:Idiomas de Extremadura.PNG|197px|miniaturadeimagen|derecha|Lenguas d'Estremaúra.]] {{AP|Estremeñu}}<br>{{AP|Castú (palra)}}<br>{{AP|A fala}}<br>{{AP|Purtugués oliventinu}} La lengua más palrá en Estremaúra es el [[castellanu]], ena su variedá estremeña, conocía comu [[Castú (palra)|castúu]]. Nel norti la comunidá se parla el [[Lengua estremeña|estremeñu]], una lengua del sugrupu [[Asturleonés (crassificación)|asturlionés]] delas lenguas romancis ocidentalis. [[A fala]] es una luenga romanci pretenecienti al sugrupu galaicu-purtugués palrá enos monicipius de [[San Martín de Trevehu]], [[Elhas]] i [[Valverdi el Fresnu]], nel [[Valli d'Hálama]], al noroesti la [[província e Caçris|provincia de Caçris]] (nel arrayu [[Portugal|portugués]]).<ref>[https://www.20minutos.es/noticia/5103605/0/lengua-extremadura-fala-valle-del-jalama-peligro-extincion/ Esta lengua solo se habla en tres localidades extremeñas y está en peligro de extinción]</ref><ref>[https://www.lavanguardia.com/participacion/lectores-corresponsales/20190608/462594080594/fala-lengua-viva-norte-extremadura.html La fala, una lengua viva del norte de Extremadura]</ref> Finalmenti, el [[purtugués oliventinu]] es un sudialeutu el [[Lengua portuguesa|portugués]] alentejanu palrau entovia enas localidais d'[[Olivença]] i [[Táliga]], frutu de bel holmau parti de [[Portugal]] duranti albondus siegrus. Angañu se alcuentra en vias d'estinción.{{Halta cita}} == Literatura == {{AP|Literatura estremeña}} La literatura estremeña es la escrevía pol estremeñus en qualquiera las lenguas d'Estremaúra. ==== Literatura en estremeñu ==== [[Archivu:José-María-Gabriel-y-Galán.jpg|197px|right|thumb|[[José María Gabriel y Galán]], unu delos más emportantis escrevioris en estremeñu.]] La lengua d'Estremaúra prencipia aparecel ena decumentación dendi el [[Sigru XIII|siegru XIII]]<ref name="grafias">Carmona García, Ismael (2022) ''Las grafías del extremeño I'', en Caramanchos N23, Don Benito, pp. 84-86</ref> Nel [[Sigru XVIII|siegru XVII]] aparecin testus en sudialeutu talaveranu (1638)<ref name="grafias"/>. L'estremeñu prencipia a tenel más presencia ena literatura con [[Vicente Barrantes Moreno|Vicente Barrantes]] i su ''[[Días sin sol]]'' de 1875<ref name="grafias"/>. [[José María Gabriel y Galán]] es unu los utoris más destacaus en estremeñu, con obras comu ''[[Estremeñas (1902)|Estremeñas]]'' (1902).<ref>[http://extremaduraxxisiglosdepoesia.educarex.es/index.php/investigacion/antologia-poetica-de-jose-maria-gabriel-y-galan Antología Poética de José María Gabriel y Galán]</ref> Ogañu, atopamus traducionis comu ''El Prencipinu'', hechu por [[Antonio Garrido Correas]];<ref>{{Cita web |url=https://principitoenidiomas.com/home/530-el-principito-extremeno-el-prencipinu-antonio-garrido-correas-9788412347920.html |título=El principito extremeño. El Prencipinu. Antonio Garrido Correas |fechaacceso=2023-12-16 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216113808/https://principitoenidiomas.com/home/530-el-principito-extremeno-el-prencipinu-antonio-garrido-correas-9788412347920.html |dead-url=yes }}</ref> novelas comu ''[[Requilorios]]'',<ref>[https://www.calameo.com/read/004677820f3494247be81 Requilorios]</ref> d'[[Alcón Olivera]], i poemas comu ''[[Las lavanderas del charco]]'' i ''[[Tío Escequiel y tio Silvestre]]'' d'[[Aniceto Garrido Retortillo]]. Ena literatura en estremeñu es de destacal el testu ''[[La nueva literatura en estremeñu]]'', una recopilación de testus escrevius en estremeñu presentá pola [[OSCEC]] en 2011.<ref>{{Cita web |url=https://oscecestremaura.files.wordpress.com/2018/07/oscec_-_la_nueva_literatura_en_estremeu.pdf |título=La nueva literatura en estremeñu |fechaacceso=2023-12-16 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216113806/https://oscecestremaura.files.wordpress.com/2018/07/oscec_-_la_nueva_literatura_en_estremeu.pdf |dead-url=yes }}</ref> ==== Literatura en castúu ==== Ena literatura en castúu destaca [[Luis Chamizo]], utol d'''[[El miajón de los castúos]]''.<ref>[https://dbe.rah.es/biografias/12058/luis-chamizo-triguero Luis Chamizo Triguero]</ref> ==== Literatura en castellanu ==== Nel [[Sigru XVI|siegru XVI]] puei vel-si una frorencia dela literatura en Estremaúra con dramaturgus comu [[Vasco Díaz Tanco]], [[Bartolomé Torres Naharro]] i poetas comu [[Francisco de Aldana]] (1537-1578). En gramática i retórica destaca [[Francisco Sánchez de las Brozas]] (1523–1600), conocíu comu El Brocense. Tamién destaca [[Benito Arias Montano]] (1527 -1598), que derigió l'edicion dela Biblia Políglota d'Amberes (conocía comu ''[[Biblia Regia]]'').<ref name="historiadelaliteraturaextremeña">[http://literaturaextremena.blogspot.com/2017/05/literatura-castellana-en-extremadura.html Historia de la literatura extremeña]</ref> El siegru XVII no tien ni muchus escrevioris ni de mucha calidá. Se podría destacal [[Antonio de Monroy]], realçau por [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] nel su ''[[Viaje del Parnaso]]'' i [[Alonso de Acevedo]], que pubricó el cantu épicu ''[[La creación del mundu]]''.<ref name="historiadelaliteraturaextremeña" /> Nel [[Sigru XVIII|siegru XVIII]] destacan [[Cristóbal de la Beña]] (1777-1833) i [[Juan Meléndez Valdés]] (1754-1817) en poesia, [[Vicente García de la Huerta de Zafra]] (1734-1787) en teatru i [[Francisco Gregorio de Salas]] ([[Xaraizeju]] 1729, [[Mairil]] 1808), utol dela ''[[Décima a Extremadura]]''.<ref name="historiadelaliteraturaextremeña" /> Nel [[Sigru XIX|siegru XIX]], nel [[Romanticismu]] destaca [[José de Espronceda]] (1808-1842) nacíu en Almendraleju, ondi tamién tuvu nacencia [[Carolina Coronado]] (1823-1811).{{Halta cita}} Nel [[Sigru XX|siegru XX]], destacan [[Antonio Reyes Huertas]] (1887-1952) conas sus ''[[Estampas campesinas]]'', [[Pedro Romero Mendoza]] (1896-1969), diretol dela revista ''[[Alcántara (revista)|Alcántara]]'' dela [[Deputación Provincial de Caçris]] duranti 20 añus; [[Jesús Delgado Valhondo]] (1909-1993) i [[Manuel Pacheco]] (1920-1998).<ref name="historiadelaliteraturaextremeña" /> == Religión == [[Archivu:Provincia eclesiástica de Mérida-Badajoz.svg|270px|thumb|{{legend|#e40000|Archidiócesi de Méria-Badajós|left}}{{legend|#ffd5d5|Sufragánias|left}}]] La religión dela mayoría los estremeñus es el [[Elésia católica|catolicismu]]. Esta religión tien influyíu enas tradicionis dela comunidá, comu enas fiestas i la gastronomía.<ref name="archidiocesis">[https://www.meridabadajoz.net/archidiocesis/historia/ Arzobispado de Mérida-Badajoz: Historia de la Archidiócesis]</ref> Estremáura es parti la provincia eclesiástica de Mérida-Badajós, devidía en:<ref name="archidiocesis"/> * Archidiócesi de Méria-Badajós * Provincias sufragánias ** Diócesi de Coria-Caçris ** Diócesi de Prasencia. La provincia tien al reol de 578 parroquias, apercocha unus 37.457 km² ondi abitan 1.127.560 pressonas, delas qualis el 98,03% son católicas.<ref name="archidiocesis"/> == Mitología == La mitología estremeña no a síu tan estudiá comu la mitología en otras zonas d'España. Tien angunu parecíus cona mitología de sotras zonas del país, comu la cántabra.<ref>Pedro Manuel López Rodríguez (2018) ''Introducción a la mitología extremeña. Un estado de la cuestión'', Almendralejo: Asociación Histórica de Almendralejo, pp. 279-290</ref> Angunus pressonagis dela mitología estremeña son: <gallery> Archivu:El Entiznáu.png|[[El Entiznáu]]<ref>[https://elmiajondeestremaura.wordpress.com/2015/06/19/el-entiznau-el-gigante-que-desata-las-tormentas-en-estremaura/ El Entiznáu, el gigante que desata las tormentas en Extremadura]</ref> Archivu:El Escornáu.png|[[El Escornáu]] Archivu:El Machu Lanú.png|[[El Machu Lanúu|El Machu Lanú]] Archivu:Genti de Muerti.png|[[Genti de Muerti]] </gallery> == Fiestas == [[Image:Jarramplas_en_el_campanario_de_Piornal.jpg|300px|right|thumb|El [[Harramplas]] es una fiesta e la localiá [[el Piornal]].]] {{AP|Fiestas d'Enterés Turísticu d'Estremaúra}} Estremaúra tien una gran variedá e fiestas, angunas d’enterés turísticu. Angunas fiestas emportantis d'Estremaúra son: * 16 d’Heneru, [[Carrera e San Antón-La Encamisá]] en [[Navalvillal de Pela]].{{Halta cita}} * 19 d’Heneru, [[Harramplas|El Harramplas]] en [[Piornal]].{{Halta cita}} * 20 d’Heneru, [[Las Carantoñas]] en [[Aceuchi]].{{Halta cita}} * 1 d'Hebreru, [[Las Candelas]] en [[Almendralehu]].{{Halta cita}} * 3 de'Hebreru, [[Los Negrinus de San Blas]] en [[Montilmosu]].{{Halta cita}} * (fecha variabri), [[Fiesta el Zerezu]] en [[Frol nel Valli del Xerti]] * (fecha variabri), [[Semana Santa de Badajós|Semana Santa]] de [[Badajós]] * (fecha variabri), [[Semana Santa de Caçris|Semana Santa]] de [[Caçris]] * (fecha variabri), [[La Chanfaina]] en [[Huenti e Cantus]] * 2,3 de Mayu, [[La Santa Crús en Féria|La Santa Crús]] en [[Féria]] * 16 de Mayu, [[La Batalla la Albuera|La Batalla]] la [[Albuera]] * 24 d’Agostu, [[La Enramá]] en [[Pinufranqueau]] * 12 d’Outubri, [[La Ispaniá]], [[Guadalupi]] * 1 de Noviembri, [[Día de Tossantus]], [[La Chaquetia]] en [[Tierra de Barrus]], [[Usagri]], [[Herrera el Duqui]], [[Çafra]] i algotrus * 7 de Diziembri, [[La Encamisá]] en [[Torrehoncillu]] * 7 de Diziembri, [[Los Escobaçus]] en [[Harandilla la Vera]] == Símbolus == {{AP|Bandera d'Estremaúra}}<br>{{AP|Escú d'Estremaúra}}<br>{{AP|Inu d'Estremaúra}} Los símbolus prencipalis d'Estremaúra son la [[Bandera d'Estremaúra|bandera]], l'[[Escú d'Estremaúra|escúu]] i l'[[Inu d'Estremaúra|inu]]. Están definíus nel artícalu quartu del su [[Estatutu d'autonomía d'Estremaúra|Estatutu d'utonomía]].<ref>[https://app.congreso.es/consti/estatutos/estatutos.jsp?com=72&tipo=2&ini=1&fin=5&ini_sub=1&fin_sub=1 Estatuto de Autonomía de Extremadura: Capítulo I. Disposiciones generales]</ref> <gallery> Archivu:Flag of Extremadura with COA.svg|Bandera Archivu:Escudo de Extremadura.svg|Escú </gallery> == Referencias == <references/> == Bibliografia == === Arti === * Cano-Cortés, Pilar Mogollón (1996) ''El mudéjar en Extremadura'', en ''El arte Mudéjar ''/ coord. por Gonzalo Máximo Borrás Gualis, ISBN 84-88793-67-7, págs. 83-95 * De la Cruz Solís, Antonio (1998) ''Historia de la Arquitectura en Extremadura'', Badajoz: Diputación de Badajoz * Garrido Santiago, Manuel (1995) ''Aproximación a la pintura gótica en Extremadura'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 14-15, págs. 119-144 * Lobato Cepeda, Blanca, Ignacio Ortega Bravo i Carlos Fernández Serrano (1982) ''La casa tipo extremeña en la arquitectura popular de la comarca de La Serena'', en Narria: Estudios de artes y costumbres populares 25-26 ([https://repositorio.uam.es/handle/10486/8123 Atiju]) * Martín Galindo, José Luis i Julián Miguel Orovengua (2008) ''Arquitectura tradicional en la provincia de Badajoz'', Badajoz: Diputación de Badajoz ([https://www.cervantesvirtual.com/obra/arquitectura-tradicional-en-la-provincia-de-badajoz--0/ Atiju]) * Méndez Hernán, Vicente (2016) ''La escultura barroca en Extremadura'', en ''Escultura barroca española: nuevas lecturas desde los siglos de oro a la sociedad del conocimiento'' / coord. por Antonio Rafael Fernández Paradas, Vol. 3, ISBN 978-84-16110-82-7, págs. 161-182 * Mira Caballos, Esteban i José María Faerna (2017) ''Historia y arte de Extremadura'', Madrid: Genérica * Muñoz Fajardo, Ricardo i Valentí Pons Toujous (2014) ''Extremadura. El modernismo y sus influencias'', Madrid: Libros Mabla * Muro Castillo, Matilde (2004) ''La fotografía en Extremadura 1847-1951'', Badajoz: Editora Regional de Extremadura * Muro Castillo, Matilde (2009) ''Fotografía en Extremadura hasta 1951'', Badajoz: Editora Regional de Extremadura * Pinero, Fénix (2020) ''La escultura medieval en Extremadura'', en ''MONOGRÁFICOS'' de ''La Mañana'', Viernis 4 diziembri ([https://web.archive.org/web/20231129083307/https://www.radiointerior.es/2020/12/04/la-escultura-medieval-en-extremadura/ Atiju]) * Pizarro Gómez, Francisco Javier (1989) ''Pintura extremeña del siglo XIX: Los lucenqui'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 9, págs. 175-190< * Ramos Rubio, José Antonio (2020) ''La escultura medieval en Extremadura: arte, pervivencias religiosas y antropológicas. Las representaciones marianas, los crucificados y los santos'', Cáceres: Tau Editores * Terrón Reynolds, María Teresa (1992) ''La pintura barroca en Extremadura'', en Boletín de la Real Academia de Extremadura de las Letras y las Artes, ISSN 1130-0612, ISSN 1130-0612, TOMO 3, 1, págs. 69-88 * Terrón Reynolds, María Teresa (1994) ''Temas e iconografía de la pintura barroca en Extremadura'', en Norba: Revista de arte, ISSN 0213-2214, Nº 14-15, págs. 119-144 === Gastronomia === * Chamorro Fernández, María Inés (2008) ''Tradiciones, alimentos y recetas de la cocina extremeña'', Somonte: Ediciones Trea, S.L. * Díaz Gómez, José Ignacio (2022) ''Sabor a Extremadura: Cocina tradicional Extremeña - Platos de cuchara - Carnes - Pescados - Tapas'' * Plasencia, Pedro i Teclo Villalón (2011) ''Cocina extremeña'', Madrid: Editorial Everest === Juegus === * Saco Porras, Manuel (coord.), Eusebio Acedo Gracia i Carolino Vicente Felipe (2001) ''Los Juegos Populares y Tradicionales. Una propuesta de aplicación'', Méria: Hunta d'Estremaúra ([https://web.archive.org/web/20231117135511/http://bam.educarex.es/gestion_contenidos/ficheros/341&#93;juegos%20populares.pdf Atiju]) === Lenguas === ==== Purtugués oliventinu ==== * Maria de Fátima de Rezende F. Matias: "Bilinguismo e níveis sociolinguísticos numa região luso-espanhola (concelhos de Alandroal, Campo Maior, Elvas e Olivença), Revista portuguesa de filologia, XVIII, 1980-1986. * Manuel Jesus Sánchez Fernández: "Apontamento para descrever o espanhol que se fala em Olivenza", Agália, 61, 2000, pp. 105-119. * Manuel Jesús Sánchez Fernández: "O português raiano. Exemplo: o de Olivença", eds. Jordi F. Fernández y Gorka Redondo, Llengües ignorades, Vic / Terrassa, 2006, pp. 67-83. === Literatura === * Pecellín Lancharro, Manuel (1980) ''Literatura en Extremadura'', Badajoz: Universitas editorial, 3 vols. === Mitología === * Flores del Manzano, Fernando (1998) ''Mitos y leyendas de tradición oral en la Alta Extremadura'', Mérida , Editora Regional de Extremadura, . * Hurtado, Publio (1902) ''Supersticiones extremeñas, anotaciones psico-fisiológicas'', Cáceres. * Barroso Gutiérrez, Félix (1993) ''Las Hurdes: visión interior''. Centro de Cultur5a Tradicional. Diputación de Salamanca. Salamanca. === Música === * Danzas y bailes de Extremadura. Extremadura y más. ([http://extremaduraymas.blogspot.com/2008/03/danzas-y-bailes-de-extremadura.html Atiju]) * El folclore extremeño (1995). Raíces: Tomo I. Badajoz: Hoy Diario de Extremadura. * El folclore extremeño (1995). Raíces: tomo II. Badajoz: Hoy Diario de Extremadura. === Tiatru === * Viola Morato, Manuel Simón (2016) ''Tendencias del teatro extremeño a fines del siglo XX'' en ''Revista de Estudios Extremeños'', Tomo LXXII, Número III, pp. 1639-1652 ([https://web.archive.org/web/20231129083301/https://www.dip-badajoz.es/cultura/ceex/reex_digital/reex_LXXII/2016/T.%20LXXII%20n.%203%202016%20sept.-dic/86817.pdf Atiju]) === Tragi típicu === * Valadés Sierra, Juan M. (2013) ''La indumentaria tradicional en la construcción de la identidad extremeña'', en ''Revista de Dialectología y Tradiciones Populares'',vol. LXVIII, n.o 2, pp. 331-358, julio-diciembre 2013,ISSN: 0034-7981, eISSN: 1988-8457,doi: 10.3989/rdtp.2013.02.014 == Atijus p'ahuera == * [https://observaculturaextremadura.es/ Observatorio Extremeño de la Cultura] * [https://www.agcex.org/ Asociación de Gestoras y Gestores Culturales de Extremadura] === Arti === * [https://web.archive.org/web/20231129083300/https://arquitecturaenextremadura.coade.org/page/la-web-arquitectura-de-extremadura Arquitectura de Extremadura] * [https://www.revistaad.es/lugares/articulos/arquitectura-extremadura-16-edificios-cual-eliges/27157 La ARQUITECTURA de Extremadura en 16 edificios, ¿cuál eliges?] * [https://ciudad-dormida.blogspot.com/2014/04/arquitectura-tradicional-de-extremadura.html Arquitectura tradicional de Extremadura, del olvido a recurso cultural y turístico] * [https://web.archive.org/web/20250225205856/https://iesunivlaboral.educarex.es/web/departamentos/latinygriego/RECURSOS/roma_extremadura.pdf El legado de Roma en Extremadura] * [https://chdetrujillo.com/tag/la-influencia-italiana-en-el-arte-renacentista-extremeno/ La influencia italiana en el Arte Renacentista extremeño] * [https://chdetrujillo.com/estudio-sociologico-del-arte-en-extremadura-desde-la-epoca-romana-2/?pdf=673 Estudio sociológico del Arte en Extremadura desde la época romana] === Cini === * [https://www.academiaextremaduracine.com/ Academia de Cine de Extremadura] * [http://filmotecaextremadura.juntaex.es/web/ Filmoteca de Extremadura] * [https://web.archive.org/web/20231129083304/https://www.cineextremadura.com/ Asociación Extremeña de Productoras de Cine] === Juegus === * [https://web.archive.org/web/20201127013914/https://iessanroque.educarex.es/departamentos/edufisica/juegosppopularesextremenos.html Juegos populares extremeños] === Fiestas === * [https://www.turismoextremadura.com/es/recursos-turisticos/fiestas-extremadura/index.html Fiestas de interés turístico de Extremadura] === Música === * [http://iesnorba.com/documentos/DEPARTAMENTOS/MUSICA/Musica_en_Extremadura.pdf La música en Extremadura] * [https://espanafascinante.com/cultura-espanola/instrumentos-musicales-en-extremadura/#:~:text=Adem%C3%A1s%20de%20aquellos%20instrumentos%20como,de%20la%20geograf%C3%ADa%20espa%C3%B1ola%2C%20Extremadura Instrumentos Musicales en Extremadura] * [https://web.archive.org/web/20231202100116/https://www.fimextremadura.com/ F I M E - Festival Internacional de Música de Extremadura] === Símbolus === * [https://web.archive.org/web/20231129083300/https://www.juntaex.es/nuestra-bandera Nuestros símbolos] === Tiatru === * [https://www.redescena.net/escenario/2731/red-de-teatros-de-extremadura/ Red de Teatros y otros espacios escénicos de Extremadura] {{Estremaúra}} [[Categoría:Coltura d'Estremaúra]] 7mlbhm7mt7nchb4syeiaacc0zstlutg María Sánchez Mena 0 12069 145050 145049 2026-11-09T12:02:56Z Acuxhinu 3347 Referencias 145050 wikitext text/x-wiki {{ficha de pressona}} '''María Sánchez Mena''' ([[Don Benitu]], [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], 1958-[[Barcelona]], 2026) hue una escrevienti, pediorista i gestora coltural [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeña]]. == Biografía == La su nacencia hue nel [[monicipiu]] pacensi de [[Don Benitu]], en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], nel [[1958]], enque vivió en [[Mairil]] dendi los deziseis añus i aondi se licenció en [[Céncia|Cencias]] dela [[Información|Inhormación]] pola [[Nuversidá Complutense de Mairil]].<ref name=":1">{{Cita web|url=https://asociaciontorreisunza.wordpress.com/maria-sanchez-mena/|título=María Sánchez Mena|fechaacceso=2026-10-30|fecha=2024-06-29|sitioweb=Asociación “Torre Isunza” para la Defensa del Patrimonio Histórico y Cultural de Don Benito|idioma=es}}</ref><ref name=":2" /> El su trebaju profissional hue sobri la comunicación, el ''marketing'', la promovición [[Coltura|coltural]] i la criación [[Literatura|literaria]]. Desenroó atividais relacionás col esparigil [[Coltura|coltural]] i participó en proyeutus de promovición dela [[Literatura|letratura]] i tamién del patrimoñu [[Coltura|coltural]] d'[[Estremaúra]]. Nel [[2003]] avió una casa vieja, que estava en ''Caracenilla'', en ''Cuenca'', pa hazel un hotel roal mentau comu ''La Casa del Canónigo''. Hue tamién vocal del Bandu d'Ación Local, ''GAL'', de ''CEDER'' ena ''Alcarria'' en ''Cuenca''.<ref name=":2">{{Cita web|url=https://alcarriaesmas.com/noticias.noticia.php?ID=909|título=alcarriaesmas.com-Portal informativo de la Alcarria conquense|fechaacceso=2026-10-30|sitioweb=alcarriaesmas.com}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://cadenaser.com/audio/1552569045_974584/|título=Rojo y romántico, así es el único hotel rural para adultos de Cuenca|fechaacceso=2026-11-09|apellido=Auñón|nombre=Paco|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.asajacuenca.com/noticias/agricultura/ref-1659317|título=Actualidad Agricultura, ASAJA Cuenca continúa representada en la Junta Directiva de CEDER Alcarria Conquense {{!}} ASAJA Cuenca|fechaacceso=2026-11-09|sitioweb=www.asajacuenca.com|idioma=es}}</ref> Nel añu [[2026]], espenó ena ciá de [[Barcelona]], diendu-si assina la escrevienti dombenitensi, que sempri llevó nel su coraçón el su puebru de [[Don Benitu]] ena [[provincia de Badajós]], ena [[comunidá utónoma]] d'[[Estremaúra]].<ref>{{Cita web|url=https://www.instagram.com/p/DVMktcogoFJ/|título=Ayel espenó la escrevienti María Sánchez Mena.|fechaacceso=01 de novembri del 2026|apellido=Torreisunza|año=2026|sitioweb=www.instagram.com}}</ref> === Correúra profissional === Assestió a talleris literarius con ''Clara Obligado'' en [[Mairil]], comu la Crassi d'Escrevientis i el tallel de ''Félix J.'' ''Palma'', assina comu a varias encontranças [[Literatura|literarias]].<ref name=":1" /> Escrevió i derigió obras de [[teatru]] pa zagalinas i zagalinus basau n'improvisacionis i obras, con angunus bandus endependientis en [[Mairil]].<ref name=":3">{{Cita web|url=https://cadenaser.com/extremadura/2023/04/13/la-escritora-dombenitense-maria-sanchez-presenta-la-mala-uva-ser-vegas-altas/|título=La escritora dombenitense María Sánchez presenta “La mala uva”|fechaacceso=2026-11-09|apellido=Capilla|nombre=José Luis|fecha=2023-04-13|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref> Tamién participó en presentacionis [[Literatura|literarias]], encontranças con pessonas letoras i atividais del'esparigil [[Coltura|coltural]] n'[[Estremaúra]], possimenti enos [[Monecipiu|monicipius]] i ciáis [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñas]] de [[Don Benitu]],<ref>{{Cita noticia|título=La dombenitense María Sánchez Mena presentará su libro, “La mala uva”, este jueves en el Museo Etnográfico - Ayto. Don Benito|url=https://www.donbenito.es/noticias/la-dombenitense-maria-sanchez-mena-presentara-su-libro-la-mala-uva-este-jueves-en-el-museo-etnografico/|periódico=Ayto. Don Benito|fecha=2023-04-13|fechaacceso=2026-11-09|idioma=es-ES}}</ref> [[Caçris|Cacris]],<ref name=":4" /> [[Los Santus de Maimona]]<ref>{{Cita web|url=https://www.hoy.es/prov-badajoz/lossantosdemaimona/maria-sanchez-mena-presentado-obra-mala-uva-20230417172142-nt.html|título=María Sánchez Mena ha presentado su obra 'La Mala Uva'|fechaacceso=2026-11-09|apellido=MAIMONA|nombre=REDACCIÓN HOY LOS SANTOS DE|fecha=2023-04-17|sitioweb=Hoy|idioma=es}}</ref> o [[Villanueva dela Serena]].<ref>{{Cita web|url=https://villanuevadelaserena.es/events/jueves-literario-presentacion-del-libro-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Juevis Literariu. Presentación del libru "La mala uva" de María Sánchez Mena.|fechaacceso=01 de novembri del 2026|sitioweb=Ayuntamiento de Villanueva de la Serena|idioma=es}}</ref> == Obra == * ''La mala uva'', hue la su primel novela. [[Libru|Librus]] i [[Literatura|Letratura]], nel [[2023]], ambientá nun marcu roal [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñu]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cita web|url=https://ateneodecaceres.es/presentacion-de-la-obra-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Presentación de la obra «La mala uva» de María Sánchez Mena – Ateneo de Cáceres|fechaacceso=2026-11-09|idioma=es}}</ref> * ''Carla, una excusa para equivocar el camino'', una novela sin pubrical i que hue finalista del premiu ''Sésamo de Novela Corta.''<ref name=":1" /> * ''Náufragos'', escrevió esta novela tamién sin pubrical, amás dun alaván de relatus.<ref name=":1" /> == Premius == Finalista de varius premius [[Literatura|literarius]], dentri ellus el premiu ''Sésamo de Novela Corta''.<ref name=":1" /> == Referencias == <references /> == Atijus p'ahuera == {{commonscat}} * [https://www.youtube.com/watch?v=64-lACYTQqw<nowiki/> Entri liñas] María Sánchez Mena. {{NF|1958|2026|Sánchez Mena, María}} [[Categoría:Mugeris]] [[Categoría:Escrebioris]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus en castellanu]] e39df3vkq5gbmvl3bjldljao6d9syby 145051 145050 2026-11-09T17:45:05Z Acuxhinu 3347 Referencias 145051 wikitext text/x-wiki {{ficha de pressona}} '''María Sánchez Mena''' ([[Don Benitu]], [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], 1958-[[Barcelona]], 2026) hue una escrevienti, pediorista i gestora coltural [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeña]]. == Biografía == La su nacencia hue nel [[monicipiu]] pacensi de [[Don Benitu]], en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], nel [[1958]], enque vivió en [[Mairil]] dendi los deziseis añus i aondi se licenció en [[Céncia|Cencias]] dela [[Información|Inhormación]] pola [[Nuversidá Complutense de Mairil]].<ref name=":1">{{Cita web|url=https://asociaciontorreisunza.wordpress.com/maria-sanchez-mena/|título=María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|fecha=29 de juñu del 2024|sitioweb=Asociación “Torre Isunza” para la Defensa del Patrimonio Histórico y Cultural de Don Benito|idioma=es|apellido=Torre Isunza}}</ref><ref name=":2" /> El su trebaju profissional hue sobri la comunicación, el ''marketing'', la promovición [[Coltura|coltural]] i la criación [[Literatura|literaria]]. Desenroó atividais relacionás col esparigil [[Coltura|coltural]] i participó en proyeutus de promovición dela [[Literatura|letratura]] i tamién del patrimoñu [[Coltura|coltural]] d'[[Estremaúra]]. Nel [[2003]] avió una casa vieja, que estava en ''Caracenilla'', en ''Cuenca'', pa hazel un hotel roal mentau comu ''La Casa del Canónigo''. Hue tamién vocal del Bandu d'Ación Local, ''GAL'', de ''CEDER'' ena ''Alcarria'' en ''Cuenca''.<ref name=":2">{{Cita web|url=https://alcarriaesmas.com/noticias.noticia.php?ID=909|título=Portal inhormativu dela Alcarria conquensi.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=alcarriaesmas.com|apellido=La Alcarria es mas i está en Cuenca|idioma=es|año=2014}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://cadenaser.com/audio/1552569045_974584/|título=Roxu i románticu, assina es el únicu hotel roal p'adultus de Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Auñón|nombre=Paco|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES|fecha=14 de marçu del 2019}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.asajacuenca.com/noticias/agricultura/ref-1659317|título=Atualidá Agricultura, ASAJA Cuenca acontina representá ena Junta Diretiva de CEDER Alcarria Conquensi. ASAJA Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=www.asajacuenca.com|idioma=es|fecha=05 d'abostu del 2019}}</ref> Nel añu [[2026]], espenó ena ciá de [[Barcelona]], diendu-si assina la escrevienti dombenitensi, que sempri llevó nel su coraçón el su puebru de [[Don Benitu]], ena [[provincia de Badajós]], ena [[comunidá utónoma]] d'[[Estremaúra]].<ref>{{Cita web|url=https://www.instagram.com/p/DVMktcogoFJ/|título=Ayel espenó la escrevienti dombenitensi María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Torre Isunza|año=2026|sitioweb=www.instagram.com}}</ref> === Correúra profissional === Assestió a talleris literarius con ''Clara Obligado'' en [[Mairil]], comu la Crassi d'Escrevientis i el tallel de ''Félix J.'' ''Palma'', assina comu a varias encontranças [[Literatura|literarias]].<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Escrevió i derigió obras de [[teatru]] pa zagalinas i zagalinus basau n'improvisacionis i obras, con angunus bandus endependientis en [[Mairil]].<ref name=":3">{{Cita web|url=https://cadenaser.com/extremadura/2023/04/13/la-escritora-dombenitense-maria-sanchez-presenta-la-mala-uva-ser-vegas-altas/|título=La escreviora dombenitensi María Sánchez Mena presenta “La mala uva”.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Capilla|nombre=José Luis|fecha=13 d'abril del 2023|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref> Tamién participó en presentacionis [[Literatura|literarias]], encontranças con pessonas letoras i atividais del'esparigil [[Coltura|coltural]] n'[[Estremaúra]], possimenti enos [[Monecipiu|monicipius]] i ciáis [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñas]] de [[Don Benitu]],<ref name=":5">{{Cita noticia|título=La dombenitensi María Sánchez Mena presentará'l su libru, “La mala uva”, esti juevis nel Museu Etnográficu.|url=https://www.donbenito.es/noticias/la-dombenitense-maria-sanchez-mena-presentara-su-libro-la-mala-uva-este-jueves-en-el-museo-etnografico/|periódico=Ayuntamientu de Don Benitu|fecha=13 d'abril del 2023|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es-ES|apellidos=Cadena Ser}}</ref> [[Caçris|Cacris]],<ref name=":4" /> [[Los Santus de Maimona]]<ref>{{Cita web|url=https://www.hoy.es/prov-badajoz/lossantosdemaimona/maria-sanchez-mena-presentado-obra-mala-uva-20230417172142-nt.html|título=María Sánchez Mena á presentau la su obra 'La Mala Uva' en Los Santus de Maimona.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Redación HOY|fecha=17 d'abrl del 2023|sitioweb=Hoy|idioma=es}}</ref> o [[Villanueva dela Serena]].<ref>{{Cita web|url=https://villanuevadelaserena.es/events/jueves-literario-presentacion-del-libro-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Juevis Literariu. Presentación del libru "La mala uva" de María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|idioma=es|apellido=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|fecha=2025}}</ref> == Obra == * ''La mala uva'', hue la su primel novela. [[Libru|Librus]] i [[Literatura|Letratura]], nel [[2023]], ambientá nun marcu roal [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñu]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cita web|url=https://ateneodecaceres.es/presentacion-de-la-obra-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Presentación dela obra «La mala uva» de María Sánchez Mena nel Ateneu de Caçris.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es|año=2023|apellido=Ateneu de Caçris}}</ref> * ''Carla, una excusa para equivocar el camino'', una novela sin pubrical i que hue finalista del premiu ''Sésamo de Novela Corta.''<ref name=":1" /><ref name=":5" /> * ''Náufragos'', escrevió esta novela tamién sin pubrical, amás dun alaván de relatus.<ref name=":1" /> == Premius == Finalista de varius premius [[Literatura|literarius]], dentri ellus el premiu ''Sésamo de Novela Corta''.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> == Referencias == <references /> == Atijus p'ahuera == {{commonscat}} * [https://www.youtube.com/watch?v=64-lACYTQqw<nowiki/> Entri liñas] María Sánchez Mena.https://www.youtube.com/watch?v=F5FFmLzUUfQ<nowiki/>{{NF|1958|2026|Sánchez Mena, María}} [[Categoría:Mugeris]] [[Categoría:Escrebioris]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus en castellanu]] 1nj6pw8psp0oefuxn7u11nuzsp9gm44 145052 145051 2026-11-09T17:55:25Z Acuxhinu 3347 Atijus p'ahuera 145052 wikitext text/x-wiki {{ficha de pressona}} '''María Sánchez Mena''' ([[Don Benitu]], [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], 1958-[[Barcelona]], 2026) hue una escrevienti, pediorista i gestora coltural [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeña]]. == Biografía == La su nacencia hue nel [[monicipiu]] pacensi de [[Don Benitu]], en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], nel [[1958]], enque vivió en [[Mairil]] dendi los deziseis añus i aondi se licenció en [[Céncia|Cencias]] dela [[Información|Inhormación]] pola [[Nuversidá Complutense de Mairil]].<ref name=":1">{{Cita web|url=https://asociaciontorreisunza.wordpress.com/maria-sanchez-mena/|título=María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|fecha=29 de juñu del 2024|sitioweb=Asociación “Torre Isunza” para la Defensa del Patrimonio Histórico y Cultural de Don Benito|idioma=es|apellido=Torre Isunza}}</ref><ref name=":2" /> El su trebaju profissional hue sobri la comunicación, el ''marketing'', la promovición [[Coltura|coltural]] i la criación [[Literatura|literaria]]. Desenroó atividais relacionás col esparigil [[Coltura|coltural]] i participó en proyeutus de promovición dela [[Literatura|letratura]] i tamién del patrimoñu [[Coltura|coltural]] d'[[Estremaúra]]. Nel [[2003]] avió una casa vieja, que estava en ''Caracenilla'', en ''Cuenca'', pa hazel un hotel roal mentau comu ''La Casa del Canónigo''. Hue tamién vocal del Bandu d'Ación Local, ''GAL'', de ''CEDER'' ena ''Alcarria'' en ''Cuenca''.<ref name=":2">{{Cita web|url=https://alcarriaesmas.com/noticias.noticia.php?ID=909|título=Portal inhormativu dela Alcarria conquensi.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=alcarriaesmas.com|apellido=La Alcarria es mas i está en Cuenca|idioma=es|año=2014}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://cadenaser.com/audio/1552569045_974584/|título=Roxu i románticu, assina es el únicu hotel roal p'adultus de Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Auñón|nombre=Paco|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES|fecha=14 de marçu del 2019}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.asajacuenca.com/noticias/agricultura/ref-1659317|título=Atualidá Agricultura, ASAJA Cuenca acontina representá ena Junta Diretiva de CEDER Alcarria Conquensi. ASAJA Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=www.asajacuenca.com|idioma=es|fecha=05 d'abostu del 2019}}</ref> Nel añu [[2026]], espenó ena ciá de [[Barcelona]], diendu-si assina la escrevienti dombenitensi, que sempri llevó nel su coraçón el su puebru de [[Don Benitu]], ena [[provincia de Badajós]], ena [[comunidá utónoma]] d'[[Estremaúra]].<ref>{{Cita web|url=https://www.instagram.com/p/DVMktcogoFJ/|título=Ayel espenó la escrevienti dombenitensi María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Torre Isunza|año=2026|sitioweb=www.instagram.com}}</ref> === Correúra profissional === Assestió a talleris literarius con ''Clara Obligado'' en [[Mairil]], comu la Crassi d'Escrevientis i el tallel de ''Félix J.'' ''Palma'', assina comu a varias encontranças [[Literatura|literarias]].<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Escrevió i derigió obras de [[teatru]] pa zagalinas i zagalinus basau n'improvisacionis i obras, con angunus bandus endependientis en [[Mairil]].<ref name=":3">{{Cita web|url=https://cadenaser.com/extremadura/2023/04/13/la-escritora-dombenitense-maria-sanchez-presenta-la-mala-uva-ser-vegas-altas/|título=La escreviora dombenitensi María Sánchez Mena presenta “La mala uva”.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Capilla|nombre=José Luis|fecha=13 d'abril del 2023|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref> Tamién participó en presentacionis [[Literatura|literarias]], encontranças con pessonas letoras i atividais del'esparigil [[Coltura|coltural]] n'[[Estremaúra]], possimenti enos [[Monecipiu|monicipius]] i ciáis [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñas]] de [[Don Benitu]],<ref name=":5">{{Cita noticia|título=La dombenitensi María Sánchez Mena presentará'l su libru, “La mala uva”, esti juevis nel Museu Etnográficu.|url=https://www.donbenito.es/noticias/la-dombenitense-maria-sanchez-mena-presentara-su-libro-la-mala-uva-este-jueves-en-el-museo-etnografico/|periódico=Ayuntamientu de Don Benitu|fecha=13 d'abril del 2023|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es-ES|apellidos=Cadena Ser}}</ref> [[Caçris|Cacris]],<ref name=":4" /> [[Los Santus de Maimona]]<ref>{{Cita web|url=https://www.hoy.es/prov-badajoz/lossantosdemaimona/maria-sanchez-mena-presentado-obra-mala-uva-20230417172142-nt.html|título=María Sánchez Mena á presentau la su obra 'La Mala Uva' en Los Santus de Maimona.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Redación HOY|fecha=17 d'abrl del 2023|sitioweb=Hoy|idioma=es}}</ref> o [[Villanueva dela Serena]].<ref>{{Cita web|url=https://villanuevadelaserena.es/events/jueves-literario-presentacion-del-libro-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Juevis Literariu. Presentación del libru "La mala uva" de María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|idioma=es|apellido=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|fecha=2025}}</ref> == Obras == * ''La mala uva'', hue la su primel novela. [[Libru|Librus]] i [[Literatura|Letratura]], nel [[2023]], ambientá nun marcu roal [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñu]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cita web|url=https://ateneodecaceres.es/presentacion-de-la-obra-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Presentación dela obra «La mala uva» de María Sánchez Mena nel Ateneu de Caçris.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es|año=2023|apellido=Ateneu de Caçris}}</ref> * ''Carla, una excusa para equivocar el camino'', una novela sin pubrical i que hue finalista del premiu ''Sésamo de Novela Corta.''<ref name=":1" /><ref name=":5" /> * ''Náufragos'', escrevió esta novela tamién sin pubrical, amás dun alaván de relatus.<ref name=":1" /> == Premius == Finalista de varius premius [[Literatura|literarius]], dentri ellus el premiu ''Sésamo de Novela Corta''.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> == Referencias == <references /> == Atijus p'ahuera == {{commonscat}} * [https://www.youtube.com/watch?v=64-lACYTQqw<nowiki/> Entri liñas] con María Sánchez Mena. * [https://www.youtube.com/watch?v=F5FFmLzUUfQ<nowiki/> La dombenitensi presenta'l su libru ''La mala uva''] por María Sánchez Mena. {{NF|1958|2026|Sánchez Mena, María}} [[Categoría:Mugeris]] [[Categoría:Escrebioris]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus en castellanu]] ac93b1m6ehtbez3wxcuv6d0kcem1ufl 145053 145052 2026-11-09T17:56:47Z Acuxhinu 3347 Atijus p'ahuera 145053 wikitext text/x-wiki {{ficha de pressona}} '''María Sánchez Mena''' ([[Don Benitu]], [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], 1958-[[Barcelona]], 2026) hue una escrevienti, pediorista i gestora coltural [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeña]]. == Biografía == La su nacencia hue nel [[monicipiu]] pacensi de [[Don Benitu]], en [[Badajós (Monicipiu)|Badajós]], nel [[1958]], enque vivió en [[Mairil]] dendi los deziseis añus i aondi se licenció en [[Céncia|Cencias]] dela [[Información|Inhormación]] pola [[Nuversidá Complutense de Mairil]].<ref name=":1">{{Cita web|url=https://asociaciontorreisunza.wordpress.com/maria-sanchez-mena/|título=María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|fecha=29 de juñu del 2024|sitioweb=Asociación “Torre Isunza” para la Defensa del Patrimonio Histórico y Cultural de Don Benito|idioma=es|apellido=Torre Isunza}}</ref><ref name=":2" /> El su trebaju profissional hue sobri la comunicación, el ''marketing'', la promovición [[Coltura|coltural]] i la criación [[Literatura|literaria]]. Desenroó atividais relacionás col esparigil [[Coltura|coltural]] i participó en proyeutus de promovición dela [[Literatura|letratura]] i tamién del patrimoñu [[Coltura|coltural]] d'[[Estremaúra]]. Nel [[2003]] avió una casa vieja, que estava en ''Caracenilla'', en ''Cuenca'', pa hazel un hotel roal mentau comu ''La Casa del Canónigo''. Hue tamién vocal del Bandu d'Ación Local, ''GAL'', de ''CEDER'' ena ''Alcarria'' en ''Cuenca''.<ref name=":2">{{Cita web|url=https://alcarriaesmas.com/noticias.noticia.php?ID=909|título=Portal inhormativu dela Alcarria conquensi.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=alcarriaesmas.com|apellido=La Alcarria es mas i está en Cuenca|idioma=es|año=2014}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://cadenaser.com/audio/1552569045_974584/|título=Roxu i románticu, assina es el únicu hotel roal p'adultus de Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Auñón|nombre=Paco|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES|fecha=14 de marçu del 2019}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.asajacuenca.com/noticias/agricultura/ref-1659317|título=Atualidá Agricultura, ASAJA Cuenca acontina representá ena Junta Diretiva de CEDER Alcarria Conquensi. ASAJA Cuenca.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=www.asajacuenca.com|idioma=es|fecha=05 d'abostu del 2019}}</ref> Nel añu [[2026]], espenó ena ciá de [[Barcelona]], diendu-si assina la escrevienti dombenitensi, que sempri llevó nel su coraçón el su puebru de [[Don Benitu]], ena [[provincia de Badajós]], ena [[comunidá utónoma]] d'[[Estremaúra]].<ref>{{Cita web|url=https://www.instagram.com/p/DVMktcogoFJ/|título=Ayel espenó la escrevienti dombenitensi María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Torre Isunza|año=2026|sitioweb=www.instagram.com}}</ref> === Correúra profissional === Assestió a talleris literarius con ''Clara Obligado'' en [[Mairil]], comu la Crassi d'Escrevientis i el tallel de ''Félix J.'' ''Palma'', assina comu a varias encontranças [[Literatura|literarias]].<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Escrevió i derigió obras de [[teatru]] pa zagalinas i zagalinus basau n'improvisacionis i obras, con angunus bandus endependientis en [[Mairil]].<ref name=":3">{{Cita web|url=https://cadenaser.com/extremadura/2023/04/13/la-escritora-dombenitense-maria-sanchez-presenta-la-mala-uva-ser-vegas-altas/|título=La escreviora dombenitensi María Sánchez Mena presenta “La mala uva”.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Capilla|nombre=José Luis|fecha=13 d'abril del 2023|sitioweb=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref> Tamién participó en presentacionis [[Literatura|literarias]], encontranças con pessonas letoras i atividais del'esparigil [[Coltura|coltural]] n'[[Estremaúra]], possimenti enos [[Monecipiu|monicipius]] i ciáis [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñas]] de [[Don Benitu]],<ref name=":5">{{Cita noticia|título=La dombenitensi María Sánchez Mena presentará'l su libru, “La mala uva”, esti juevis nel Museu Etnográficu.|url=https://www.donbenito.es/noticias/la-dombenitense-maria-sanchez-mena-presentara-su-libro-la-mala-uva-este-jueves-en-el-museo-etnografico/|periódico=Ayuntamientu de Don Benitu|fecha=13 d'abril del 2023|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es-ES|apellidos=Cadena Ser}}</ref> [[Caçris|Cacris]],<ref name=":4" /> [[Los Santus de Maimona]]<ref>{{Cita web|url=https://www.hoy.es/prov-badajoz/lossantosdemaimona/maria-sanchez-mena-presentado-obra-mala-uva-20230417172142-nt.html|título=María Sánchez Mena á presentau la su obra 'La Mala Uva' en Los Santus de Maimona.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|apellido=Redación HOY|fecha=17 d'abrl del 2023|sitioweb=Hoy|idioma=es}}</ref> o [[Villanueva dela Serena]].<ref>{{Cita web|url=https://villanuevadelaserena.es/events/jueves-literario-presentacion-del-libro-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Juevis Literariu. Presentación del libru "La mala uva" de María Sánchez Mena.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|sitioweb=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|idioma=es|apellido=Ayuntamientu de Villanueva dela Serena|fecha=2025}}</ref> == Obras == * ''La mala uva'', hue la su primel novela. [[Libru|Librus]] i [[Literatura|Letratura]], nel [[2023]], ambientá nun marcu roal [[Estremeñus (gentiliciu)|estremeñu]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cita web|url=https://ateneodecaceres.es/presentacion-de-la-obra-la-mala-uva-de-maria-sanchez-mena/|título=Presentación dela obra «La mala uva» de María Sánchez Mena nel Ateneu de Caçris.|fechaacceso=30 d'otubri del 2026|idioma=es|año=2023|apellido=Ateneu de Caçris}}</ref> * ''Carla, una excusa para equivocar el camino'', una novela sin pubrical i que hue finalista del premiu ''Sésamo de Novela Corta.''<ref name=":1" /><ref name=":5" /> * ''Náufragos'', escrevió esta novela tamién sin pubrical, amás dun alaván de relatus.<ref name=":1" /> == Premius == Finalista de varius premius [[Literatura|literarius]], dentri ellus el premiu ''Sésamo de Novela Corta''.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> == Referencias == <references /> == Atijus p'ahuera == {{commonscat}} * [https://www.youtube.com/watch?v=64-lACYTQqw<nowiki/> Entri liñas] con María Sánchez Mena. * [https://www.youtube.com/watch?v=F5FFmLzUUfQ<nowiki/> La dombenitensi presenta'l su libru ''La mala uva''] de María Sánchez Mena. {{NF|1958|2026|Sánchez Mena, María}} [[Categoría:Mugeris]] [[Categoría:Escrebioris]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus]] [[Categoría:Escrebioris estremeñus en castellanu]] cwwk78o9p3c9gj4k9iyr48k5oz40a86