Güiquipedia extwiki https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1 MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Mediu Especial Caraba Usuario Usuario caraba Güiquipedia Güiquipedia caraba Archivu Archivu caraba MediaWiki MediaWiki caraba Prantilla Prantilla caraba Ayua Ayua caraba Categoría Categoría caraba TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Francés 0 1050 145065 145064 2026-11-11T15:26:15Z ~2026-59863-91 20944 Páhina escambiá pol 'ARRIBA ESPAÑA' 145065 wikitext text/x-wiki ARRIBA ESPAÑA 4dnrh6jlowaox90d9577n0kaes4sswd 145066 145065 2026-11-11T19:56:07Z ~2026-59591-33 20946 Eshazel revisión [[Special:Diff/145065|145065]] de [[Special:Contributions/~2026-59863-91|~2026-59863-91]] ([[User talk:~2026-59863-91|Caraba]]) 145066 wikitext text/x-wiki '''Francés''' es una parabra que puei sinifical: * cualisquiá pressona u chascu orihináriu de '''[[Fráncia]]'''; * la '''[[luenga francesa]]'''. {{Desambiguáncia}} mrwluyffb1caqimce7o44nrtn5cesqh Idrógenu 0 8145 145067 144840 2026-11-11T22:56:38Z HelpMyUnbelief 19127 Hydrogen Spectrum Test "en ingrés" 145067 wikitext text/x-wiki [[File:atomo hidrogeno.gif|miniatura|260px|Representación animá d'un [[átomu]] de [[deuteriu]], unu los [[isótopu]]s del idrógenu.]] El '''idrógenu''' (en [[griegu antigu|griegu]], de ὕδωρ ''hýdōr'', [[genitivu]] ὑδρός ''hydrós'', y γένος ''génos'' «que genera o produci áugua») es el [[elementu químicu]] de [[númeru atómicu]] '''1,''' representau pol [[símbolu químicu|símbolu]] '''H'''. Con una [[massa atómica]] de 1,00797<ref>=Christen, Hans Rudolf. "Química general". https://books.google.es/books?id=CrMTtgiB2wcC&pg=PA15&dq=masa+atomica+hidrogeno+1,007&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiov6au4trcAhWkyIUKHZzPApQQ6AEIJzAA#v=onepage&q=masa%20atomica%20hidrogeno%201,007&f=false</ref>, es el más ligeru la tabra los elementus. Polo general, se presenta en la su forma [[idrógenu molecular|molecular]], formandu el [[gas]] diatómicu H<sub>2</sub> en [[condicionis normalis de presión y temperatura|condicionis normalis]]. Esti gas es [[Combustión|inflamabli]], [[colol|incoloru]], [[olor|inodoru]], [[no metal|no metálicu]] e insolubli en [[áugua]].<ref>=Murphy, Ana Carolina. (2009). http://www.revistagalileu.globo.com/Revista/Common/0,,EMI112846-17774,00-HIDROGENIO+E+O+FUTURO.html Hidrogênio é o Futuro</ref> [[Archivu:Emissions Spectra.webm|miniaturadeimagen|Hydrogen Spectrum Test (''en ingrés'')]] Debíu a las sus distintas propiedáis, el idrógenu no se puei encuadral claramenti en ningún grupu la [[Tabra periúdica e los elementus|tabra periúdica]], manqui una hartá vezis se sitúa en el grupu 1 (o familia 1A) por poseel un solu electrón en la [[capa de valencia]] o capa superior. El idrógenu es el elementu químicu [[Abundancia los elementus químicus|más abundanti]], al constituil aproximadamenti el 75% la matéria visibli del [[universu]].<ref>Palmer, David. (1997). https://web.archive.org/web/20141029152908/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/971113i.html "Hydrogen in the Universe"</ref><ref group=nota>Sin embargu, la mayor parti la massa del universu no está en la forma de [[barion]]is o elementus químicus. Guípesi [[matéria oscura]] y [[nirgía oscura]].</ref> En la su [[secuencia prencipal]], las estrellas están compuestas prencipalmenti por idrógenu en estau de [[plasma (estau la matéria)|plasma]]. El idrógenu elemental es relativamenti raru en la [[Tierra]] y es producíu industrialmenti a partil de [[hidrocarburu]]s comu, por ejemplu, el [[metanu]]. La mayor parti del [[idrógenu nacienti|hidrógeni elemental]] s'obtieni ''in situ'', es izil, en el lugar y en el momentu en que se necesita. Los mayoris mercaus del mundu disfrutan de la utilización del idrógenu pal mejoramientu de [[combustibli fósil|combustiblis fósilis]] (en el procesu de [[Craqueu|hidrocraqueu]]) y en la produción d'[[almoniacu]] (prencipalmenti pal mercau de fertilizantis). El idrógenu puei obtenelsu a partii del [[áugua]] por un procesu d'[[electrólisis]], pero resulta un métodu una hartá más caru que l'obtención a partil del [[gas natural]].<ref>Staff. (2009). https://web.archive.org/web/20080218210526/http://www.fsec.ucf.edu/en/consumer/hydrogen/basics/production.htm "Hydrogen Basics&nbsp;— Production"</ref> El [[isótopu]] del idrógenu más común es el [[protiu]], cuyu núcleu está formau por un únicu [[protón]] y ningún [[neutrón]]. En los [[compuestu iónicu|compuestus iónicus]], puei tenel una [[carga eléctrica|carga]] positiva (convirtiéndosi en un [[catión]] llamau [[hidrón]], H<sup>+</sup>, compuestu únicamenti por un [[protón]], a vezis en presencia de 1 o 2 [[neutrón|neutronis]]); o carga negativa (convirtiéndosi en un [[anión]] conocíu comu [[hidruru]], H<sup>-</sup>). Tamién se puein formal otrus isótopus, comu'l [[deuteriu]], con un neutrón, y el [[tritiu]], con dos neutronis. En [[2001]], hue criau en laboratoriu el isótopu <sup>4</sup>H y, a partil de [[2003]], se sintetizun los isótopus <sup>5</sup>H hata <sup>7</sup>H.<ref>Gurov, Y. B., Aleshkin, D. V., Berh, M. N., Lapushkin, S. V., Morokhov, P. V., Pechkurov, V. A., Poroshin, N. O., Sandukovsky, V. G., Tel'kushev, M. V., Chernyshev, B. A., Tschurenkova, T. D. (2004). «Spectroscopy of superheavy hydrogen isotopes in stopped-pion absorption by nuclei.» ''Physics of Atomic Nuclei'' 68(3):491-497.</ref><ref>Korsheninnikov, A. A. ''et al.'' (2003). «Experimental Evidence for the Existence of 7H and for a Specific Structure of 8He.» ''Phys Rev Lett'' 90, 082501.</ref> El idrógenu forma compuestus con la mayoría los [[elementu químicu|elementus]] y está presenti en el áugua y en la mayoría los compuestus orgánicus. Tié un papel particularmenti importanti en la química [[aceu-basi]], en la que una hartá reacionis implican el intercambiu de protonis (ionis idrógenu, H<sup>+</sup>) entri moléculas solublis. Puestu qu'es el únicu átomu neutru pal que se puei resolvel analíticamenti l'[[ecuación de Schrödinger]], el estudiu la [[nirgía]] y del [[Enlaci químicu|enlaci]] del átomu d'idrógenu á síu hundamental hata el puntu d'avel desempeñau un papel prencipal en el desarrollu la [[mecánica cuántica]]. Las características d'esti elemento y la su [[solubilidá]] en diversus metalis son mu importantis en la [[metalurgia]], puestu qu'una hartá metalis puein sufril fragilidá en la su presencia,<ref>Rogers, H. C. "Hydrogen Embrittlement of Metals". Science. (1999). volumen 159, número 3819, páginas 1057-1064</ref> y en el desarrollu de formas seguras d'almacenaglu pal su usu comu combustibli.<ref>Christensen, C. H.; Nørskov, J. K.; Johannessen, T. "Making society independent of fossil fuels&nbsp;— Danish researchers reveal new technology". Technical University of Denmark. http://www.dtu.dk/English/About_DTU/News.aspx?guid=%7BE6FF7D39-1EDD-41A4-BC9A-20455C2CF1A7%7D</ref> Es artamenti solubli en diversus compuestus que posein [[tierras raras]] y [[metal de transición|metalis de transición]],<ref name="Takeshita">Takeshita, T.; Wallace, W. E.; Craig, R. S. "Hydrogen solubility in 1:5 compounds between yttrium or thorium and nickel or cobalt. Inorganic Chemistry. (1974). volumen 13, número 9, páginas 2282-2283</ref> y puei sel disueltu tantu en metalis [[cristal]]inus comu [[Sólidu amorfu|amorfus]].<ref name="Kirchheim1">Kirchheim, R.; Mutschele, T.; Kieninger, W. "Hydrogen in amorphous and nanocrystalline metals". Materials Science and Engineering. (1988). volumen 99, páginas 457-462</ref> La solubilidá del idrógenu en los metalis está influenciá polas distorsionis localis o impurezas en la estructura cristalina del metal.<ref name="Kirchheim2">Kirchheim, R. "Hydrogen solubility and diffusivity in defective and amorphous metals". Progress in Materials Science. (1988). volumen 32, número 4, páginas 262-325</ref> == Guípesi tamién == * [[Bomba atómica|Bomba d'idrógenu]] * [[Deuteriu]] * [[Tritio]] * [[Electrólisis]] == Nota == <references group=nota/> == Huentis == === Referéncias === {{Listaref|2}} === Bibliografía === * Cotton, F. A.; Wilkinson, G. ''Advanced Inorganic Chemistry: a comprehensive text'', fourth edition. John Wiley & Sons. 1980. ISBN 0-471-02775-8 * Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. ''Chemistry of the Elements'', second edition. Butterworth - Heinemann. 1997 ISBN 0-7506-3365-4 * [[Enrique Gutiérrez Ríos|Gutiérrez Ríos, E.]] ''Química Inorgánica''. Reverté. 1994. ISBN 84-291-7215-7 * Shriver, D. F.; Atkins, P. W.; Langford, C. H. ''Química Inorgánica'', Vol. 1 Segunda edición. Reverté. 1997 ISBN 84-291-7004-9 == Atijus == * [https://web.archive.org/web/20060612225336/http://www.physics.drexel.edu/~tim/open/hydrofin/ Cálculus Básicus d'idrógenu en la Mecánica Cuántica] * [https://web.archive.org/web/20090312191026/http://www.hydrogenassociation.org/ Asociación Nacional d'idrógenu] * [https://web.archive.org/web/20160325024838/http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_es.html Imágenis del Átomu d'idrógenu] * [http://www.interempresas.net/Energia/Articulos/57200-El-hidrogeno-el-combustible-del-futuro.html El idrógeno, el combustibli del huturu] [[Categoría:Idrógenu| ]] 75h74co23z0c8hixmjewyiune1u4nyh Monti Everest 0 9402 145068 113843 2026-11-11T23:37:04Z Cmglee 20947 JPEG → SVG 145068 wikitext text/x-wiki [[Archivu:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|miniaturadeimagen|295x295px|El Monti Everest, avistau dendi largu.]] [[Archivu:everest_3d_map.svg|miniaturadeimagen|294x294px|Mapa 3D del Monti Everest.]] L''''Everest''', tamién llamau '''Monti Everest''', es la montaña más alta'l mundu, con 8848 m. Está assitiau nel arrayu entri'l [[Nepal]] i el [[Tibet]] ([[Repúbrica Populal China|China]]), endrentu la sierra'l [[Imalaya]]. En [[nepalí]] se llama '''Sagarmatha''' (सगरमाथा, ''la cara'l cielu''), i en [[tibetanu]] '''Chomolungma''' o '''Qomolangma''' (''la mairi del univessu''), del que dimana'l [[Luenga china|mandarín]] 珠穆朗玛峰 (trascrevíu al [[pinyín]]: Zhūmùlǎngmǎ Fēng). El nombri '''Everest''' le hue dau pol topógrafu ingrés [[Andrew Waugh]], en onol al su maestru [[George Everest]]. En pesal de sel una delas montañas más peligrosas del mundu, dendi qu'esmiençó'l vestigaeru ocidental della una milenta d'andurrerus ain tentau llegal ala cumbri, en aviendu-si cuentau ata 2006 lo siguienti: 2.062 pressonas ain concedíu llegal ala cimota dun total de 3.050 ententus, hallandu la muerti nel subieru pocu más de 200 dellus. La huerça delos cuerpus delos muertus se quean echaus ena montaña, dau qu'es mu compricau i arrigau tental d'arrecuperá-lus. Enos añus caberus, por mé'l ceviqui social del vesitaeru, de ca ves son más i más las pressonas que tentan subil el Everest hasta arribota, en provocandu veramenti un nuevu pobrema social que precupa a muchus espertus dela montaña i a otrus pocus d'afiaoris delos derechus delos puebrus que vivin cerca. eytymhku4d0zpcy1b0ro6p78t8djmwu