برگه:The Blind Owl.pdf/۹۸

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fa">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌نبشته</sitename>
    <dbname>fawikisource</dbname>
    <base>https://fa.wikisource.org/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ویژه</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کاربر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">بحث کاربر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌نبشته</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">بحث ویکی‌نبشته</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">بحث پرونده</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">بحث مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">الگو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">بحث الگو</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">راهنما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">بحث راهنما</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رده</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بحث رده</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">درگاه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">بحث درگاه</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پدیدآورنده</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">بحث پدیدآورنده</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">برگه</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">گفتگوی برگه</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">فهرست</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">گفتگوی فهرست</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">پودمان</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">بحث پودمان</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>برگه:The Blind Owl.pdf/۹۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>46744</id>
    <revision>
      <id>305560</id>
      <parentid>299287</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>6444</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */</comment>
      <origin>305560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="3w5w6c8lvo5md51pkcq36lohynofxp4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{سرصفحه‌مستمر|۹۸||}}&lt;/noinclude&gt;زورکی لبخند زد - جلو من بازی درمیاوردند، همه جلو من بازی درمیاوردند، آنهم چقدر ناشی! بخیالشان من خودم نمیدانستم. ولی چرا این زن بمن اظهار علاقه میکرد؟ چرا خودش را شریک درد من میدانست؟ یکروز باو پول داده بودند و پستانهای ورچروکیده سیاهش را مثل {{w|دولچه}} توی لپ من چپانده بود - کاش خوره به پستانهایش افتاده بود - حالا که پستانهایش را میدیدم، عقم &lt;!-- ? --&gt;می‌نشست که آنوقت با اشتهای هر چه تمامتر شیره زندگی او را می‌مکیده‌ام و حرارت تنمان در هم داخل میشده، او بتمام تن دستمالی میکرده و برای همین بود که حالا هم با جسارت مخصوصی که ممکن است یک زن بی شوهر داشته باشد نسبت بمن رفتار میکرد - بهمان چشم بچگی بمن نگاه میکرد، چون یکوقتی مرا لب چاهک سرپا میگرفته. کی میداند شاید با من طبق هم میزده - مثل خواهرخوانده‌ای که زنها برای خودشان انتخاب میکنند و حالا هم با چه کنجکاوی و دقتی مرا زیر و رو و بقول خودش «تر و خشک» میکرد! - اگر زنم، آن لکاته بمن رسیدگی میکرد، من هرگز ننجون را بخودم راه نمیدادم، چون پیش خودم گمان میکردم دایره فکر و حس زیبائی زنم بیش از دایه‌ام بود و یا اینکه فقط شهوت این حس شرم و حیا را برای من تولید کرده بود. از اینجهت پیش دایه‌ام کمتر&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3w5w6c8lvo5md51pkcq36lohynofxp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305561</id>
      <parentid>305560</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>6444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>305561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1902" sha1="76qsq7a7dzysdexgzrb2xoelq44gf6i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{سرصفحه‌مستمر|۹۸||}}&lt;/noinclude&gt;زورکی لبخند زد - جلو من بازی درمیاوردند، همه جلو من بازی درمیاوردند، آنهم چقدر ناشی! بخیالشان من خودم نمیدانستم. ولی چرا این زن بمن اظهار علاقه میکرد؟ چرا خودش را شریک درد من میدانست؟ یکروز باو پول داده بودند و پستانهای ورچروکیده سیاهش را مثل {{w|دولچه}} توی لپ من چپانده بود - کاش خوره به پستانهایش افتاده بود - حالا که پستانهایش را میدیدم، عقم &lt;!-- ? --&gt;می‌نشست که آنوقت با اشتهای هر چه تمامتر شیره زندگی او را می‌مکیده‌ام و حرارت تنمان در هم داخل میشده، او بتمام تن دستمالی میکرده و برای همین بود که حالا هم با جسارت مخصوصی که ممکن است یک زن بی شوهر داشته باشد نسبت بمن رفتار میکرد - بهمان چشم بچگی بمن نگاه میکرد، چون یکوقتی مرا لب چاهک سرپا میگرفته. کی میداند شاید با من طبق هم میزده - مثل خواهرخوانده‌ای که زنها برای خودشان انتخاب میکنند و حالا هم با چه کنجکاوی و دقتی مرا زیر و رو و بقول خودش «تر و خشک» میکرد! - اگر زنم، آن لکاته بمن رسیدگی میکرد، من هرگز ننجون را بخودم راه نمیدادم، چون پیش خودم گمان میکردم دایره فکر و حس زیبائی زنم بیش از دایه‌ام بود و یا اینکه فقط شهوت این حس شرم و حیا را برایم تولید کرده بود. از اینجهت پیش دایه‌ام کمتر&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76qsq7a7dzysdexgzrb2xoelq44gf6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:The Blind Owl.pdf/۹۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>46745</id>
    <revision>
      <id>305591</id>
      <parentid>299288</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>6444</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */</comment>
      <origin>305591</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="ts9s6nlbow2rb3t0ymrc6zn3lzumxno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{سرصفحه‌مستمر|۹۹||}}&lt;/noinclude&gt;رودرواسی داشتم و فقط او بود که بمن رسیدگی میکرد - لابد دایه‌ام معتقد بود که تقدیر اینطور بوده، ستاره‌اش این بوده، بعلاوه او از ناخوشی من استفاده میکرد و همه درددلهای خانوادگی، تفریحات، جنگ و جدالها و روح ساده، موذی و گدامنش خودش را برای من شرح میداد و دل پری که از عروسش داشت مثل اینکه هووی اوست و از عشق و شهوت پسرش نسبت باو دزدیده بود با چه کینه‌ای نقل میکرد! - باید عروسش خوشگل باشد، من از دریچه رو به حیاط او را دیده‌ام، چشمهای میشی، موی بور و دماغ کوچک قلمی داشت.

«دایه‌ام گاهی از معجزات انبیاء برایم صحبت میکرد، بخیال خودش میخواست مرا باین وسیله تسلیت بدهد، ولی من بفکر پست و حماقت او حسرت میبردم، گاهی برایم خبرچینی میکرد مثلاً چند روز پیش بمن گفت که دخترم (یعنی آن لکاته) بساعت خوب پیرهن قیامت برای بچه میدوخت، برای بچه خودش، بعد مثل اینکه او هم میدانست، بمن دلداری داد. گاهی میرود برایم از در و همسایه‌ها دوا درمان میاورد. پیش جادوگر، فالگیر و جام زن میرود، سر کتاب باز میکند و راجع بمن با آنها مشورت میکند. چهارشنبه آخر سال رفته بود فالگوش یک کاسه&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts9s6nlbow2rb3t0ymrc6zn3lzumxno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98227</id>
    <revision>
      <id>305500</id>
      <parentid>305301</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="rtw3c9zfj2fhub479rgbxpftjumm8en" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵{{پایان}}

{{وب۲|سهم تبریز در رونق اقتصادی دوران ایلخانان با تکیه بر تجارت جواهرات}}

فاطمه پوربختیاری&lt;ref&gt;. دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز f.pourbakhtiari93@Gmail.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

علی بحرانی‌پور&lt;ref&gt;. دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Bahranipour@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۴/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۸/۲/۹۵{{پایان}}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''چکیده:'''&lt;/div&gt;
شهر تبریز در ایالت عراق عجم از آبادترین و پر جمعیت‌ترین شهرهای آذربایجان بوده است. اهمیت تجاری و صنعتی شهر تبریز در تمام دوران‌های تاریخ ایران در خور توجه بوده است که اوج این رونق اقتصادی در زمان استقرار ایلخانان در ایران و برگزیده شدن تبریز به عنوان پایتخت توسط اباقا خان تحقق یافت.

این شهر دارای کارخانه‌های متعدد جهت پرداختن به صنایع مختلف بوده و اکثر ساکنان آن بازرگان و کارخانه دار بودند. موقعیت ترانزیتی تبریز به قدری بود که بازرگانان از نقاط مختلف مانند بغداد و موصل و هرمز و هندوستان برای خرید و فروش به آنجا رفته و بهترین سنگ‌های قیمتی و مرواریدهای اعلا در بازارهای آن به فروش می‌رسید.

اوج شکوه اقتصادی تبریز در تمام زمینه‌های تجاری از جمله جواهرات به دوران حکمرانی غازان خان بازمی‌گردد. رونق تجارت جواهرات در بازارهای داخلی به خارجی به حدی بود که بازاری تحت عنوان بازار جوهریان، در کنار سایر حرف، وجود داشت، که در آن انواع جواهرات به وفور به فروش می‌رسید. در این زمان به دلیل نزدیکی ایلخانان با کشورهای آسیای مرکزی، شهر تبریز&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rtw3c9zfj2fhub479rgbxpftjumm8en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305544</id>
      <parentid>305500</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="4cav8dkzuc2nsksrtaqfn7tewto51ug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵{{پایان}}

{{وب۲|سهم تبریز در رونق اقتصادی دوران ایلخانان با تکیه بر تجارت جواهرات}}

فاطمه پوربختیاری&lt;ref&gt;. دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز f.pourbakhtiari93@Gmail.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

علی بحرانی‌پور&lt;ref&gt;. دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Bahranipour@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۴/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۸/۲/۹۵{{پایان}}
'''چکیده:'''
شهر تبریز در ایالت عراق عجم از آبادترین و پر جمعیت‌ترین شهرهای آذربایجان بوده است. اهمیت تجاری و صنعتی شهر تبریز در تمام دوران‌های تاریخ ایران در خور توجه بوده است که اوج این رونق اقتصادی در زمان استقرار ایلخانان در ایران و برگزیده شدن تبریز به عنوان پایتخت توسط اباقا خان تحقق یافت.

این شهر دارای کارخانه‌های متعدد جهت پرداختن به صنایع مختلف بوده و اکثر ساکنان آن بازرگان و کارخانه دار بودند. موقعیت ترانزیتی تبریز به قدری بود که بازرگانان از نقاط مختلف مانند بغداد و موصل و هرمز و هندوستان برای خرید و فروش به آنجا رفته و بهترین سنگ‌های قیمتی و مرواریدهای اعلا در بازارهای آن به فروش می‌رسید.

اوج شکوه اقتصادی تبریز در تمام زمینه‌های تجاری از جمله جواهرات به دوران حکمرانی غازان خان بازمی‌گردد. رونق تجارت جواهرات در بازارهای داخلی به خارجی به حدی بود که بازاری تحت عنوان بازار جوهریان، در کنار سایر حرف، وجود داشت، که در آن انواع جواهرات به وفور به فروش می‌رسید. در این زمان به دلیل نزدیکی ایلخانان با کشورهای آسیای مرکزی، شهر تبریز&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4cav8dkzuc2nsksrtaqfn7tewto51ug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305545</id>
      <parentid>305544</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="2w0q3e7iqdl580kuixk22dy6zry90p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵{{پایان}}

{{وب۲|سهم تبریز در رونق اقتصادی دوران ایلخانان با تکیه بر تجارت جواهرات}}

فاطمه پوربختیاری&lt;ref&gt;. دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز f.pourbakhtiari93@Gmail.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

علی بحرانی‌پور&lt;ref&gt;. دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Bahranipour@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۴/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۸/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

شهر تبریز در ایالت عراق عجم از آبادترین و پر جمعیت‌ترین شهرهای آذربایجان بوده است. اهمیت تجاری و صنعتی شهر تبریز در تمام دوران‌های تاریخ ایران در خور توجه بوده است که اوج این رونق اقتصادی در زمان استقرار ایلخانان در ایران و برگزیده شدن تبریز به عنوان پایتخت توسط اباقا خان تحقق یافت.

این شهر دارای کارخانه‌های متعدد جهت پرداختن به صنایع مختلف بوده و اکثر ساکنان آن بازرگان و کارخانه دار بودند. موقعیت ترانزیتی تبریز به قدری بود که بازرگانان از نقاط مختلف مانند بغداد و موصل و هرمز و هندوستان برای خرید و فروش به آنجا رفته و بهترین سنگ‌های قیمتی و مرواریدهای اعلا در بازارهای آن به فروش می‌رسید.

اوج شکوه اقتصادی تبریز در تمام زمینه‌های تجاری از جمله جواهرات به دوران حکمرانی غازان خان بازمی‌گردد. رونق تجارت جواهرات در بازارهای داخلی به خارجی به حدی بود که بازاری تحت عنوان بازار جوهریان، در کنار سایر حرف، وجود داشت، که در آن انواع جواهرات به وفور به فروش می‌رسید. در این زمان به دلیل نزدیکی ایلخانان با کشورهای آسیای مرکزی، شهر تبریز&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2w0q3e7iqdl580kuixk22dy6zry90p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98259</id>
    <revision>
      <id>305403</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دوره هم با فتح آذربایجان توجه ایلخانان به تبریز به عنوان قلب تپندهٔ این ولایت جلب شده و به آبادانی و توسعهٔ این شهر همت گمارده شد.  در این دوران با توجه به امنیت سیاسی و اصطلاحات گمرکی خانات مغول در مسیر راه ها دو دسته از شهرها رونق یافته بودند....» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="h9q9po2y47ug183sdklx0hnyc8z7j5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دوره هم با فتح آذربایجان توجه ایلخانان به تبریز به عنوان قلب تپندهٔ این ولایت جلب شده و به آبادانی و توسعهٔ این شهر همت گمارده شد.

در این دوران با توجه به امنیت سیاسی و اصطلاحات گمرکی خانات مغول در مسیر راه ها دو دسته از شهرها رونق یافته بودند. یکی شهرهایی مانند یزد و کاشان که دارای بازارهای محلی کوچک بودند و دیگری شهرهایی که در مسیر شاه راههای تجاری قرار داشتند و دارای انبارهای بزرگ و بازارهای گسترده بودند از جمله تبریز، شیراز، هرمز و مراغه.&lt;ref&gt;پطروشفسکی و دیگران، تاریخ اجتماعی قتصادی ایران در دورهٔ مغول، ص۲۲.&lt;/ref&gt;

پس از سقوط خلافت عباسی بغداد به عنوان پایگاه اسلام و شهری تجاری سیاسی رونق خود را از دست داد و تبریز به عنوان شهر ترانزیتی از مراکز مهم تجاری جهان شد. همچنین در این زمان فتوحات مغولان باعث نزدیکی سیاسی ایران و کشورهای آسیای مرکزی گردید، به همین دلیل شهرهای تجاری واسطهٔ برقراری ارتباط بازرگانی بین شرق و غرب شده و تبریز به عنوان پایتخت این حاکمیت گسترده که ار رود جیحون تا مصر گسترده شده بود، به عنوان دروازهٔ اروپا و هندو چنین مرکز توجه قرار گرفت و «سکه های طلا و نقره و کیل و گز برابر با واحد تبریز تنظیم گردید»&lt;ref&gt;همدانی، جامع التواریخ، ج۲، ص ۲۸۹.&lt;/ref&gt; درخصوص موقعیت جغرافیایی این شهر باید گفت که مارکوپولو آن را از شهرهای آباد عراق عجم ذکر کرده است که شغل عمدهٔ ساکنین آن بازرگانی و کارخانه داری است.&lt;ref&gt;مارکوپولو، سفرنامهٔ مارکوپولو، ص۳۱.&lt;/ref&gt; شهر تبریز دارای مزایای مهمی بوده است. این شهر با موقعیتی بسیار نیکو در دشتی پهناور و در جهت مشرق قرار دارد. هوای این شهر چنان مطبوع بوده که بازرگانان از شهرهای مختلف مانند کاشان، یزد و بغداد همچون دیگر تجار در کاروانسراهای آن اقامت داشته اند.&lt;ref&gt;سفرنامه های ونیزیان در ایران، ص ۳۸۳-۳۸۴.&lt;/ref&gt;

تبریز بدلیل موقعیت ممتازش مرکز استان حاصلخیز آذربایجان بوده و جز تفلیس، تهران، اصفهان و بغداد که از همین قبیل بشمار می روند، هیچ شهری به پای آن نمی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9q9po2y47ug183sdklx0hnyc8z7j5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98260</id>
    <revision>
      <id>305404</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «رسد.&lt;ref&gt;مینورسکی، تاریخ تبریز، ص۳.&lt;/ref&gt; اشپولر نیز تبریز را از حیث بازرگانی داخلی ستایش کرده است و از این شهر به عنوان غنی ترین شهرها از نظر جنس نام برده است.&lt;ref&gt;اشپولر، تاریخ مغول در ایران، سیاست ، حکومت و فرهنگ دورهٔ ایلخانان، ص.۴۳۳&lt;/ref&gt;  گفتار مور...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="rflg1cti3958ksdkdytzzowx8srbius" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;رسد.&lt;ref&gt;مینورسکی، تاریخ تبریز، ص۳.&lt;/ref&gt; اشپولر نیز تبریز را از حیث بازرگانی داخلی ستایش کرده است و از این شهر به عنوان غنی ترین شهرها از نظر جنس نام برده است.&lt;ref&gt;اشپولر، تاریخ مغول در ایران، سیاست ، حکومت و فرهنگ دورهٔ ایلخانان، ص.۴۳۳&lt;/ref&gt;

گفتار مورخان نشان می دهد که تبریز از لحاظ جغرافیایی اقتصادی موقعیت مطلوبی را دارا بوده است و بازرگانان مختلف برای تجارت در کاروان سراهای آن اقامت داشته اند. بنابراین موقعیت جغرافیایی به عنوان یکی از عوامل موثر در رونق اقتصادی تجارت جواهرات در خصوص شهر تبریز بطور کامل مصداق داشته است.

'''۵-بازارهای تبریز:'''

کلاویخو ضمن توصیف شهر تبریز از نظر موقعیت جغرافیایی از خیابان‌ها و بازارهای تبریز که در آن همه نوع کالا فروخته می شود سخن می گوید: «در بازارهای شهر پارچه های ابریشمی و پنبه و تافته و ابریشم خام و جواهرات و همه گونه ظروف می توان یافت».&lt;ref&gt;کلاویخو، همان، ص۵۷.&lt;/ref&gt; همچنین شاردن نیز در قرن بعدی تبریز را توصیف کرده و همچنان از پایداری بازارهای آن سخن می گوید: تبریز یکی از بزرگ ترین شهرهای ایران چه ار حیث عظمت و چه از حیث تجارت بوده است و «بازارهای آن از سایر بلاد آبادتر و باروهای آن بلندتر است» و بازارهایی بنام قیصریه داشته که مثمن یا به شکل هشت ضلعی بوده و «محل جواهریان است»&lt;ref&gt;شاردن، سفرنامهٔ شاردن، ص۵۹.&lt;/ref&gt; از گزارشات کلاویخو و شاردن بر می آید که تجارت و صنعت در شهر تبریز بسیار رونق داشته است. همچنین مشخص است که رونق جواهرات به قدری بوده است که در کنار دیگر حرفه ها بازاری بنام قیصریه برای جواهریان وجود داشته است. جواهریان یا جوهریان آن دسته از صنعت گرانی بودند که به کار حکاکی، طلاکاری و خرید و فروش جواهرات مشغول بودند. این شهر با قرار گرفتن بر سر راههای تجاری، شرایط جغرافیایی صرف را به یک موقعیت اقتصادی ویژه تبدیل کرده‌است.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rflg1cti3958ksdkdytzzowx8srbius</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305432</id>
      <parentid>305404</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="p1cg3xdslgulhub1wnokred2prpmzli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;رسد.&lt;ref&gt;مینورسکی، تاریخ تبریز، ص۳.&lt;/ref&gt; اشپولر نیز تبریز را از حیث بازرگانی داخلی ستایش کرده است و از این شهر به عنوان غنی ترین شهرها از نظر جنس نام برده است.&lt;ref&gt;اشپولر، تاریخ مغول در ایران، سیاست ، حکومت و فرهنگ دورهٔ ایلخانان، ص.۴۳۳&lt;/ref&gt;

گفتار مورخان نشان می دهد که تبریز از لحاظ جغرافیایی اقتصادی موقعیت مطلوبی را دارا بوده است و بازرگانان مختلف برای تجارت در کاروان سراهای آن اقامت داشته اند. بنابراین موقعیت جغرافیایی به عنوان یکی از عوامل موثر در رونق اقتصادی تجارت جواهرات در خصوص شهر تبریز بطور کامل مصداق داشته است.

'''۵-بازارهای تبریز:'''

کلاویخو ضمن توصیف شهر تبریز از نظر موقعیت جغرافیایی از خیابان‌ها و بازارهای تبریز که در آن همه نوع کالا فروخته می شود سخن می گوید: «در بازارهای شهر پارچه های ابریشمی و پنبه و تافته و ابریشم خام و جواهرات و همه گونه ظروف می توان یافت».&lt;ref&gt;کلاویخو، همان، ص۵۷.&lt;/ref&gt; همچنین شاردن نیز در قرن بعدی تبریز را توصیف کرده و همچنان از پایداری بازارهای آن سخن می گوید: تبریز یکی از بزرگ ترین شهرهای ایران چه ار حیث عظمت و چه از حیث تجارت بوده است و «بازارهای آن از سایر بلاد آبادتر و باروهای آن بلندتر است» و بازارهایی بنام قیصریه داشته که مثمن یا به شکل هشت ضلعی بوده و «محل جواهریان است»&lt;ref&gt;شاردن، سفرنامهٔ شاردن، ص۵۹.&lt;/ref&gt; از گزارشات کلاویخو و شاردن بر می آید که تجارت و صنعت در شهر تبریز بسیار رونق داشته است. همچنین مشخص است که رونق جواهرات به قدری بوده است که در کنار دیگر حرفه ها بازاری بنام قیصریه برای جواهریان وجود داشته است. جواهریان یا جوهریان آن دسته از صنعت گرانی بودند که به کار حکاکی، طلاکاری و خرید و فروش جواهرات مشغول بودند. این شهر با قرار گرفتن بر سر راههای تجاری، شرایط جغرافیایی صرف را به یک موقعیت اقتصادی ویژه تبدیل کرده‌است.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1cg3xdslgulhub1wnokred2prpmzli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98261</id>
    <revision>
      <id>305405</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۶-معادن سنگ های قیمتی اطراف تبریز:'''  در این بخش لازم است از کوه‌های اطراف تبریز که دارای معادن سنگ ها و فلزات گران بها هستند ذکری داشته باشیم. از همین معادن بود که مقادیر بسیار زیادی از جواهرات استخراج و برای پرداختن به «دارالصنایع» دکان ها و...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="ogzvf3hvi0tkpoqfrj53k74s4rho9yf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۶-معادن سنگ های قیمتی اطراف تبریز:'''

در این بخش لازم است از کوه‌های اطراف تبریز که دارای معادن سنگ ها و فلزات گران بها هستند ذکری داشته باشیم. از همین معادن بود که مقادیر بسیار زیادی از جواهرات استخراج و برای پرداختن به «دارالصنایع» دکان ها و کارگاه های جواهرسازی تبریز فرستاده می شده و در نهایت این شهر را به یکی از بزرگترین مراکز تولید و تجارت جواهرات در دوران ایلخانان مبدل ساخت.

در قرن هفت و هشت گزارشاتی از منابع این دوره در خصوص وجود معادن جواهرات اطراف تبریز شده است. کوههای « سرخاب» و «لیان کوه » که در شمال تبریز واقع شده و در یک فرسخی آن قرار داشته اند. از معادن این کوه ها فلزات طلا و نقره استخراج شده و برای جلاکاری و پردازش به شهرهای اطراف آن مانند تبریز و مراغه انتقال داده می‌شد.&lt;ref&gt;مستوفی، نزهه القلوب، ص ۱۹۷.&lt;/ref&gt; همچنین معدن نوعی سنگ قیمتی به نام «جمس» در کوه های «سراب» در نزدیکی تبریز وجود داشته است. این سنگ نوعی از جواهرات نیمه قیمتی محسوب می شد که مانند بلور شفاف بوده و رنگ آن متمایل به سرخی داشته است. در گذشته از این سنگ برای تولید زیورآلات استفاده می‌کردند.&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص۱۲۳.&lt;/ref&gt;

علاوه بر این معادن مرمر سفید که در چند مکان از کوه های اطراف تبریز قرار داشتند، شاردن می گوید: « مرمر یکی از آن معادن آنقدر شفاف است که ضخامت آن هرچه زیاد باشد روشنایی از آن نفوذ می کند.» گفته شده است که این مرمر آب چشمه ای است که بعد از بیرون آمدن از چشمه منجمدشده و تبدیل به مرمر می شود.&lt;ref&gt;شاردن، همان، ص۵۹.&lt;/ref&gt; معدن مرمر دیگری در جنوب تبریز در ناحیهٔ دهخوارقان قرار دارد که سنگ های مرمر آن به تبریز حمل شده و در معرض فروش قرار می گرفته اند.&lt;ref&gt;نادرمیرزا، همان، ص۸۶-۸۷.&lt;/ref&gt; دو معدن دیگر در کوه های اطراف تبریز وجود داشتند که یکی طلا و دیگری نمک بوده اند. اما بدلیل برابر بودن دخل و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogzvf3hvi0tkpoqfrj53k74s4rho9yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98262</id>
    <revision>
      <id>305406</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خرج معدن طلای آن، عایدات خاصی نصیب نمی‎شده است. بنابراین معدن کاران به استخراج نمی‌پرداختند، چون به صرفه نبوده است.&lt;ref&gt;شاردن، همان، ص ۵۹.&lt;/ref&gt;  '''۷-نمونه‌هایی از کاربرد جواهرات:'''  از بناهای زیبای این شهر که مرصع به جواهرات می باشد، یکی دژ زیبایی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="tkxh2zo9c0u2vb39b1ng57dtdl8qbwl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خرج معدن طلای آن، عایدات خاصی نصیب نمی‎شده است. بنابراین معدن کاران به استخراج نمی‌پرداختند، چون به صرفه نبوده است.&lt;ref&gt;شاردن، همان، ص ۵۹.&lt;/ref&gt;

'''۷-نمونه‌هایی از کاربرد جواهرات:'''

از بناهای زیبای این شهر که مرصع به جواهرات می باشد، یکی دژ زیبایی است که در شرق تبریز واقع شده است که سر ستون های آن آکنده از کنده کاری بوده وساروجی که به کار برده اند، مخروطی شبیه یشم بوده و تمام اتاق های این دژ بوسیلهٔ لاجورد و آب طلا تزئین شده‌اند.&lt;ref&gt;سفرنامه ونیزیان در ایران، همان ، ص ۳۸۳-۳۸۴.&lt;/ref&gt;

همچنین بناهای زیبایی مثل شنب غازان و مساجد عالی و مدارس باشکوه شهر تبریز که علاوه بر سایر جواهرات بوسیلهٔ سنگ های مرمری که معدن آن نزدیک تبریز بود، زینت یافته‌اند.&lt;ref&gt;نادرمیرزا، تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، ص۸۷.&lt;/ref&gt;

بنابراین باید گفت که یک همبستگی عمیقی بین جغرافیای اقتصادی شهر تبریز و رونق تجاری و صنعتی آن در حرفه های مختلف از جمله جواهرسازی به عنوان کالایی تجملی و هنری وجود داشته است که این همبستگی ذاتی باعث شکوفایی تجاری دوران ایلخانیان شده است.

'''۸-تولید و صنعت جواهرسازی:'''

توجه به پرداختن جواهرات نیز مانند دانش گوهرشناسی از دیرباز محل توجه سلاطین و حکما و بزرگان بوده است. به همین منظور صنعتی تحت عنوان جواهرسازی بوجود آمد که حجاری (کار بر روی سنگ های قیمتی)، حکاکی، طلاکاری و ... از زیرشاخه های این هنر هستند. باید گفت که این صنعت بدلیل کاربردهای زینتی آن به نوعی هنر و فرهنگ ایرانی تبدیل شده بود که بسته به شرایط دولت ها و اهمیت به آن، پررنگ و کم رنگ شده است. همانطور که عباس اقبال می‌گوید: «با نمایش قطعات جواهر و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkxh2zo9c0u2vb39b1ng57dtdl8qbwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98263</id>
    <revision>
      <id>305407</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «آلات سمینه و زرینه ای که بدست هنرمندان خودساخته و پرداخته و اثر و نقش و استعداد و هنرمندی آنها نمودار می شود و آوردن آن ها در معرض انظار دیگران می تواند به هنر صنعت گرانی که آنها را بوجود آورده اند ببالد».&lt;ref&gt;اقبال، تاریخ مغول از حملهٔ چنگیز تا ت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="ozepy4as7vc47svtvcme32fvh29sale" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آلات سمینه و زرینه ای که بدست هنرمندان خودساخته و پرداخته و اثر و نقش و استعداد و هنرمندی آنها نمودار می شود و آوردن آن ها در معرض انظار دیگران می تواند به هنر صنعت گرانی که آنها را بوجود آورده اند ببالد».&lt;ref&gt;اقبال، تاریخ مغول از حملهٔ چنگیز تا تشکیل دولت تیموری، ص۷&lt;/ref&gt;

صنعت جواهرسازی از ابتدایی ترین شکل آن یعنی سوراخ کردن جواهرات و قراردادن آنها در نخ و بند برای تزئینات تا شکل امروزی آن یعنی استفاده از ماشین‌آلات برای پرداختن به این هنر و جایگاه خود را در تاریخ زندگی بشر حفظ کرده است. واستفاده از جواهرات به اندازهٔ زندگی بشر قدمت دارد. در دوران باستان (هزارهٔ چهارم ق م) استفاده از سنگ هایی مثل عقیق و فیروزه با رنگ هایی درخشان متداول شده بود.&lt;ref&gt;گریشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ص ۱۴.&lt;/ref&gt; و یا اینکه از آثار خرابه های شوش سنجاقی مسی که روی آن با لاجورد تزئین شده بود، یافت شده است.&lt;ref&gt;ویلسن، تاریخ صنایع ایران، ص ۵۸.&lt;/ref&gt;

همچنین با شروع خلافت اسلامی در ایران و شکل گیری حکومتهار متقارن کاربرد جواهرات به عنوان تزیینات و تجارت آن به عنوان کالایی تجملی به روال خود ادامه داد در قرن چهارم و پنجم تولید و تجارت فلزات گرانبها مثل طلا ، نقره &lt;ref&gt;بیرونی، الجماهرفی المعرفه الجواهر، ص ۳۸۵.&lt;/ref&gt;وسنگ های قیمتی مثل فیروزه و لاجورد&lt;ref&gt;همان، ص۱۵۷.&lt;/ref&gt; در مناطق جواهرخیز ایران به وفور وجود داشته است. همچنین در قرن ششم بنابر ششم طبق جواهرنامهٔ نظامی، تولید و تجارت عمده ای از انواع سنگ ها و فلزات قیمتی و کاربرد آنها به عنوان جواهر صورت می‌گرفته است. برای مثال فیروزهٔ نیشابور از معادنی مثل «ابو اسحاقی» ، «ازهری»، و «عبدالمجید» استخراج می‌شده است و سپس به وسیله چرخ حکاکی جلا میافته و پس از ترصیع و تبدیل به نگین های مربع و مدور و مضرابی به نقاط مختلف برای فروش صادر می‌شده است.&lt;ref&gt;جوهری نیشابوری، جواهرنامهٔ نظامی، ص۱۲۸-۱۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozepy4as7vc47svtvcme32fvh29sale</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305447</id>
      <parentid>305407</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="e59qtgvqms85myhd6vz7obftp6n52sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آلات سمینه و زرینه ای که بدست هنرمندان خودساخته و پرداخته و اثر و نقش و استعداد و هنرمندی آنها نمودار می شود و آوردن آن ها در معرض انظار دیگران می تواند به هنر صنعت گرانی که آنها را بوجود آورده اند ببالد».&lt;ref&gt;اقبال، تاریخ مغول از حملهٔ چنگیز تا تشکیل دولت تیموری، ص۷&lt;/ref&gt;

صنعت جواهرسازی از ابتدایی ترین شکل آن یعنی سوراخ کردن جواهرات و قراردادن آنها در نخ و بند برای تزئینات تا شکل امروزی آن یعنی استفاده از ماشین‌آلات برای پرداختن به این هنر و جایگاه خود را در تاریخ زندگی بشر حفظ کرده است. واستفاده از جواهرات به اندازهٔ زندگی بشر قدمت دارد. در دوران باستان (هزارهٔ چهارم ق م) استفاده از سنگ هایی مثل عقیق و فیروزه با رنگ هایی درخشان متداول شده بود.&lt;ref&gt;گریشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ص ۱۴.&lt;/ref&gt; و یا اینکه از آثار خرابه های شوش سنجاقی مسی که روی آن با لاجورد تزئین شده بود، یافت شده است.&lt;ref&gt;ویلسن، تاریخ صنایع ایران، ص ۵۸.&lt;/ref&gt;

همچنین با شروع خلافت اسلامی در ایران و شکل گیری حکومتهار متقارن کاربرد جواهرات به عنوان تزیینات و تجارت آن به عنوان کالایی تجملی به روال خود ادامه داد در قرن چهارم و پنجم تولید و تجارت فلزات گرانبها مثل طلا ، نقره &lt;ref&gt;بیرونی، الجماهرفی المعرفه الجواهر، ص ۳۸۵.&lt;/ref&gt;وسنگ های قیمتی مثل فیروزه و لاجورد&lt;ref&gt;همان، ص۱۵۷.&lt;/ref&gt; در مناطق جواهرخیز ایران به وفور وجود داشته است. همچنین در قرن ششم بنابر ششم طبق جواهرنامهٔ نظامی، تولید و تجارت عمده ای از انواع سنگ ها و فلزات قیمتی و کاربرد آنها به عنوان جواهر صورت می‌گرفته است. برای مثال فیروزهٔ نیشابور از معادنی مثل «ابو اسحاقی» ، «ازهری»، و «عبدالمجید» استخراج می‌شده است و سپس به وسیله چرخ حکاکی جلا میافته و پس از ترصیع و تبدیل به نگین های مربع و مدور و مضرابی به نقاط مختلف برای فروش صادر می‌شده است.&lt;ref&gt;جوهری نیشابوری، جواهرنامهٔ نظامی، ص۱۲۸-۱۳۵.&lt;/ref&gt;
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e59qtgvqms85myhd6vz7obftp6n52sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98264</id>
    <revision>
      <id>305408</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «کاربرد جواهرات در امور گوناگون چه زیورآلات چه تزئین بناها و ظروف و چه تجارت آن ها به صورت طبیعی آنها چندان خوش آیند نبوده است. البته این امر به مرور زمان پیشرفت کرده است. از سوی دیگر باید گفت که برای تجارت جواهرات همواره شکل تراش خورده و صیقل یا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="tvydqiw68a1zazyftipx18fmowwqrqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کاربرد جواهرات در امور گوناگون چه زیورآلات چه تزئین بناها و ظروف و چه تجارت آن ها به صورت طبیعی آنها چندان خوش آیند نبوده است. البته این امر به مرور زمان پیشرفت کرده است. از سوی دیگر باید گفت که برای تجارت جواهرات همواره شکل تراش خورده و صیقل یافتهٔ آن موردتوجه بوده است و خام فروشی در صورت ضرورت انجام می شده است. فروش جواهرات به صورت جلاکاری شده از سویی نمایاینگر جلوه ای از فرهنگ ایران بوده است و هم ارزش بیشتری از لحاظ قیمتی داشته است. به طوری که به قول خواجه نصیرالدین طوسی« اگر ممسوح باشد بهای آن دو برابر شود.»&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص۴۶.&lt;/ref&gt; این گفته بدان معنی است که اگر جواهرات حجاری شده و صیقل یافته باشند قیمت آن افزایش میافته است. درنتیجه توجه به صنعت جواهرسازی از اهمیت بالایی برخوردار بوده است.

بنابراین دلایل، گونه هایی از تراش ابتدا به وسیلهٔ سنتی و بعد به صورت ابزارهای صنعتی بوجود آمد که در دوره های موردنظر ما، شکل سنتی آن موردنظر است. در دوران ایخانان پس از استحکام استقرار سیاسی، کار پرداختن به حرفه ها و صنایع در شهرهای مختلف ایران که دارای ظرفیت های مناسب تولید و تجارت بودند، فزونی یافت. شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، تبریز و بنادری مانند هرمز و جزایری مثل قشم و کیش محل تولید و تجارت جواهرات شدند.

در تبریز قرن هفت و هشت نیز بنابر آنچه در بخش های پیشین یعنی جغرافیای اقتصادی این شهر گفته شد، توجه به تولید جواهرات و صنعت جواهرسازی به عنوان یکی از صنایع مهم حیاتی برای رونق تجارت این کالای گرانقدر افزایش یافت. برای مثال سنگ های مرمری که از کوه های نواحی اطراف تبریز استخراج می شد را برای پرداختن و فروش به شهر تبریز می آوردند. استخراج این سنگ ها به گونه ای بوده است که ابتدا مکان هایی که در آنجا احتمال وجود مرمر داده می شد، شناسایی می کردند سپس این مکان ها توسط کارگران معدن حفر می شدند و گودال ها را خالی می کردند تا به سنگ برسند.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvydqiw68a1zazyftipx18fmowwqrqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98265</id>
    <revision>
      <id>305409</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دراین مرحله کار تخصصی می شود و معدن شناسان با دیدن نوع و مشخصات سنگها اطمینان حاصل می کردند که این سنگ مرمر می باشد و پس آن را از خاک بیرون می کشند و بوسیلهٔ شتر به تبریز حمل می کرند.&lt;ref&gt;نادرمیرزا، همان، ص ۸۷.&lt;/ref&gt;  این امر درخصوص سایر جواهراتی که از...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="bzj1iolchkr5lshb6xy3m0uwy56jvx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دراین مرحله کار تخصصی می شود و معدن شناسان با دیدن نوع و مشخصات سنگها اطمینان حاصل می کردند که این سنگ مرمر می باشد و پس آن را از خاک بیرون می کشند و بوسیلهٔ شتر به تبریز حمل می کرند.&lt;ref&gt;نادرمیرزا، همان، ص ۸۷.&lt;/ref&gt;

این امر درخصوص سایر جواهراتی که از کوه های اطراف تبریز به این شهر آورده می‌شد نیز همین گونه بوده است. هر کدام بسته به نوع جوهر، توسط معدن شناسان و جواهرکاران استخراج می شدند که بدلیل زیاد بودن جواهرات از عهدهٔ این بحث خارج است.

صنعت پرداختن به جواهرات به صورت تراش کاری و جلاکاری و صیقل دادن آنها صورت میگرفت. که با توجه به جنس و شکل و نوع جواهرات متفاوت بوده است. برای مثال در شکل سنتی پرداخت، در دوران حکومت ایلخانان برای تراشیدن و جلادادن سنگ یاقوت آن را به یک سر چوب می بستند و به چرخ حکاکی می سائیدند تا صاف شود. و بعد آن را بوسیلهٔ سمباده می سائیدند تا خشونت و زبری آن گرفته شود. سپس آن نگین را بر صفحهٔ مس می مالیدند و سایش می دادند تا جلا یافته و نرم شود، سپس آن را از سر چوب باز می کردند و در آب گرم می گذاردند تا رنگ سیاهی که بدلیل سوزن روی آن بوجود آمده است پاکیزه شود&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص۴۳-۴۴.&lt;/ref&gt; و سپس آن را توسط ماده ای محلول در آب معروف به جوهر جلا، زیبا و درخشنده می‌کردند.&lt;ref&gt;ذکاء، گوهرها، ص۱۳&lt;/ref&gt; در تراش نوع سنتی ابزارهای مخصوص تراش و صیقل شامل چرخ حکاکی، چوب حکاکی ( چوبی که جواهر را بر آن می‌بستند تا جایگاه محکمی داشته باشد و تکان نخورد زیرا لغزش باعث آسیب دیدن جواهر می شد). سمباده که به عنوان نوعی سوهان کاربرد داشته است و صفحهٔ مسی که بوسیلهٔ آن سنگ را جلا می دادند، بوده است.

در برخی از کارگاه های دیگر، تراش کار سنگ ها را بوسیلهٔ دستگاهی با تیغهٔ الماس به تکه های کوچک تقسیم می‌کرد و سپس آنها را بوسیلهٔ چرخ حکاکی و تیغهٔ الماس&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzj1iolchkr5lshb6xy3m0uwy56jvx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98266</id>
    <revision>
      <id>305410</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «شکل می‌داد و قسمت های اضافی آن را حذف می‌کرد. در برخی از کارگاه ها نیز جواهر به صورت چوب بسته نمی‌شد بلکه بوسیلهٔ چسب کندر (که نوعی شیرهٔ درختی است) به چوب وصل می‌شد.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳&lt;/ref&gt;  به طور کلی کار تراش و صیقل جواهرات در شکل سنتی آن تفاوت چندانی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2811" sha1="m2xg65soutmaqkw61e75e7uk7uxzuus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شکل می‌داد و قسمت های اضافی آن را حذف می‌کرد. در برخی از کارگاه ها نیز جواهر به صورت چوب بسته نمی‌شد بلکه بوسیلهٔ چسب کندر (که نوعی شیرهٔ درختی است) به چوب وصل می‌شد.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳&lt;/ref&gt;

به طور کلی کار تراش و صیقل جواهرات در شکل سنتی آن تفاوت چندانی با یکدیگر نداشته است و شاید تنها در به کاربردن ابزارهای جزئی در کارگاه ها تفاوت های وجود داشته است. برای مثال زمرد را نیز مانند یاقوت به چرخ مسی می‌بستند و پس از بین بردن قسمت های اضافی، درشتی های آن را با سنگ محک جلا می دادند وبه اصطلاح آن را نرم می‌کردند.&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص۵۹&lt;/ref&gt; همچنین برای تراش فیروزه از چرخی که از سمباده و صمغ مخلوط تشکیل شده بود استفاده می‌کردند. به این صورت که صنعت کار با دست راست به وسیلهٔ کمان و زه چرخ را می‌گرداند و فیروزه را با دست چپ بر روی چرخ می‌گذارند و برای جلوگیری از ساییده شدن دست از قطعهٔ چرمی یا چوبی استفاده می‌کرد. در پایان نیز آن را جلا داده و برای تزئینات به کار می‌بردند.&lt;ref&gt;ذکاء، همان، ص ۹۱.&lt;/ref&gt; مشخص است که به طور کل تراشیدن و کار بر روی جواهرات به یک صورت انجام می‌شده است و تفاوت های اندکی در استفاده از قطعهٔ چوبی و چرمی برای جلوگیری از ساییدگی است و یا مادهٔ جلا برای استفاده نمودن جواهرات وجود داشته است.

گاهی نیز جواهراتی مانند بلور را بعد از تبدیل به قطعات کوچک تر رنگ می‌کردند.&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص.۱۲۶&lt;/ref&gt; این امر احتمالاً برای زیباکردن جواهرات صورت می‌گرفته است.

گاهی نیز جلا دادن و پرداختن به جواهرات در این دوره برای تمایز بین سنگ های قیمتی و یا تفاوت بین انواع جواهراتی که شبیه به یکدیگر بودند انجام می‌شد. حکاکان برای امتحان مینا و زمرد آن ها را جلا می‌دادند. همچنین برای تمایز بین لعل سبز و یشم سبز و زمرد آن ها را جلاکاری می‌کردند.&lt;ref&gt;همان، ص۵۸-۵۹.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2xg65soutmaqkw61e75e7uk7uxzuus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98267</id>
    <revision>
      <id>305411</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «گاهی نیز برای تقویت، خوش رنگ کردن و استحکام جواهرات آن ها را جلا می‌دادند. جلادادن نگین فیروزه باعث پررنگ شدن آن می‌شده است.&lt;ref&gt;ادیب، جهان جواهرات، ص ۳۱۳.&lt;/ref&gt;  باید گفت در این دوره زرگران مهارت های زیادی داشتند و جواهرتراشان ایرانی در تراشیدن س...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="o3fgt4okjqa39tamwqd7u6nakfant4j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;گاهی نیز برای تقویت، خوش رنگ کردن و استحکام جواهرات آن ها را جلا می‌دادند. جلادادن نگین فیروزه باعث پررنگ شدن آن می‌شده است.&lt;ref&gt;ادیب، جهان جواهرات، ص ۳۱۳.&lt;/ref&gt;

باید گفت در این دوره زرگران مهارت های زیادی داشتند و جواهرتراشان ایرانی در تراشیدن سنگ های قیمتی استاد بودند و برجسته کاری و حکاکی را بسیار خوب انجام می دادند. زرگران و نقره کاران مانند سایر صنعت گران بودند و برای کار به هر جایی می رفتند.&lt;ref&gt;شاردن، همان، ص۳۲۴-۳۲۵.&lt;/ref&gt; این امر از سویی مهارت جواهرسازان ایرانی را نشان می‌دهد و از سوی دیگر با رفتن جواهرسازان ایرانی به کشورهای دیگر انتقال و هنر جواهرسازی ایرانی را در پی داشت که باعث ترغیب خرید جواهرات ایرانی می شده است و تبریز به عنوان پایتخت ایلخانان به عنوان مرکز این رستاخیز صنعتی و تجاری در حرفهٔ جواهرسازی ابراز وجود کرده است.

'''۹-تجارت جواهرات:'''

تجارت به عنوان یکی از شریان های حیاتی زندگی بشر برای رونق اقتصادی ایران تأثیرفراوانی داشته است. ایران بدلیل موقعیت مناسب جغرافیایی بر سر راه ترانزیتی ویژه ای قرار داشت که در هر دوره بسته به شرایط سیاسی دولت های حاکم این موقعیت ترانزیتی تقویت شده و یا تنزل یافته است. ایران در دوران حکومت ایخانان با توجه به پیشینه و علاقه و اهمیت آنها به تجارت، دوران بس شگفتی را سپری کرده است. گرچه نابسامانی های ناشی از تهاجمات مغول و موج دوم حمله به ایران تا مدت ها آثار سوء خود را برجای داشت، تجارت جواهرات به عنوان یکی از کالاهای مورد نظر اغنیا و در کنار دیگر صنایع به رونق حیات خود ادامه داد. در این دوره نوعی پیشرفت چشمگیر درخصوص رابطهٔ تجاری خارجی جواهرات به شکل گسترده با کشورهایی مثل چین و هند و به صورت کم رنگ تر با برخی از کشورهای دیگر مانند مصر و ترکستان صورت می‌گرفته است که سهم تبریز در این شکوفایی اقتصاد به عنوان پایگاه صنعتی&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o3fgt4okjqa39tamwqd7u6nakfant4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98268</id>
    <revision>
      <id>305412</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تولید جواهرات در این دوره بسیار حائز اهمیت است. همین سهم تولیدی و تجاری باعث شد که بازرگانان داخلی و خارجی برای تجارت با بازرگانان ایرانی به تبریز رفت و آمد داشته باشند.  اودریک در سفرنامهٔ خود وضعیت تبریز این دوره را به تصویر می کشد:« هیچ نوع ک...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="hd68qm9ucnliom5c817s6ia3fztpvo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تولید جواهرات در این دوره بسیار حائز اهمیت است. همین سهم تولیدی و تجاری باعث شد که بازرگانان داخلی و خارجی برای تجارت با بازرگانان ایرانی به تبریز رفت و آمد داشته باشند.

اودریک در سفرنامهٔ خود وضعیت تبریز این دوره را به تصویر می کشد:« هیچ نوع کالا بر روی زمین نیست که انبارهای بزرگی از آن در تبریز یافت نشود. موقعیت شهر بسیار خوب است، زیرا از تمام جهان برای داد و ستد به آنجه می‌آیند.»&lt;ref&gt;جوادی، ایران از دید سیاحان اروپایی در دورهٔ ایلخانان، ص۱۳۵&lt;/ref&gt;

در دوران حکمرانی ایلخانان مغول با ایجاد امنیت نسبی و لزوم تجارت جواهرات، به سبب علاقه و سود رسانی، بارزگانی این نوع کالا ادامه داشت. علاقه و اهمیت این نوع تجارت را می توان در توصیف ابن بطوطه از بازار تبریز دریافت : «از دروازهٔ بغداد به شهر تبریز وارد شدیم و به بازار بزرگی که بازار غازان نامیده می‌شد، رسیدیم و آن از بهترین بازارهایی بود که در همهٔ شهرهای دنیا دیده ام. هر یک از اصناف و پیشه وران در این بازار محل مخصوص دارند و من به بازار جواهریان که رفتم، بس که از انواع جواهرات دیدم، چشمم خیره گشت. غلامان خوشگل با جامه های فاخر، دستمال های ابریشمین بر کمر بسته، پیش خواجگان ایستاده بودند و جواهرات را به زنان ترک نشان می‌دادند. این زنان در خرید جواهرات به هم سبقت می جستند و زیاد می‌خریدند...»&lt;ref&gt;ابن بطوطه، رحلهٔ ابن بطوطه، ج ۱، ص۲۵۳&lt;/ref&gt; خاتون ها به دلایل مختلف از جمله گرایش به زینت ها و تمایل رسیدن به کمال زیبایی همواره در تهیه جواهرات بر یکدیگر سبقت می‌جسته اند. جدا از این، جواهرات به عنوان پول های راکد همواره نقش پشتوانهٔ مالی را برای خاتون ها ایفا می‌کرده است.

در سایهٔ امنیت نسبی که از دوران اباقاخان (۶۶۳) و احمد تکودار (۶۸۳) برقرار شد و در دوران حکمرانی ارغون وگیخاتو استحکام یافت، تجارت جواهرات با شهر با شهرهای داخلی و کشورهای خارجی راه خود را ادامه داد. این انجام وظیفه در زمان حکومت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd68qm9ucnliom5c817s6ia3fztpvo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98269</id>
    <revision>
      <id>305413</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «غازان خان و اولجایتو به نهایت شکوفایی رسید و توجه به قوانین امنیتی و گمرکی سبب رونق بیش از پیش تجارت جواهرات شد.&lt;ref&gt;همدانی، همان، ج۲، ص ۹۵۴.&lt;/ref&gt;  در دوران گیخاتو (۶۹۰ ه ق) با خالی شدن خزانه که ناشی از بذل و بخشش های نابه جا و عدم تدبیر وی و کارگزاران...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3146" sha1="kp7pp2413pjatdecdx9e1snm1gkb6dh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;غازان خان و اولجایتو به نهایت شکوفایی رسید و توجه به قوانین امنیتی و گمرکی سبب رونق بیش از پیش تجارت جواهرات شد.&lt;ref&gt;همدانی، همان، ج۲، ص ۹۵۴.&lt;/ref&gt;

در دوران گیخاتو (۶۹۰ ه ق) با خالی شدن خزانه که ناشی از بذل و بخشش های نابه جا و عدم تدبیر وی و کارگزارانش بود، اسکناس چاپ و به عنوان راه حلی برای جبران این نابسامانی مالی پیشنهاد شد. ایلخان حکم کرد که در تمام مملکت به زر و سیم معامله نکنند و پارچه های زربفت به جز آنچه که مخصوص پادشاه و بزرگان است نبافند. همچنین از ساختن ظروف طلا و نقره اجتناب کنند و به طور کلی «هر حرفه ای که باعث از بین رفتن زر و سیم است، تعطیل گردد. »&lt;ref&gt;مستوفی، تاریخ گزیده، ص۶۰۱.&lt;/ref&gt; بنابراین در این زمان دو رویداد مهم و جدید اتفاق افتاد. یکی اینکه تمام جواهرات از جمله و نقره و سنگ های قیمتی که ابزارهای تجارت بودند و خزانهٔ مملکتی باز می‌گشتند. زیرا با توجه به قوانین جدید، کاربردی نداشتند. دوم اینکه حرفه هایی مثل جواهرسازی و تمام آنچه با جواهرات سرو کار داشته است درمعرض تعطیلی بود. این امر می‌توانست خسارت های جبران ناپذیری هم از نظر اقتصادی و هم از نظر صنعتی به تولید و تجارت جواهرات وارد آورد.

همانطور که صاف نیزگزارش می دهد از سال ۶۹۳ که چاو وارد تبریز شد، پس از سه روز تبریز از بازرگانان خالی و تجارت مسدود شد.&lt;ref&gt;آیتی ، تحریرتاریخ وصاف، ص۱۶۶.&lt;/ref&gt; در نهایت به دلیل نارضایتی ها و عدم شناخت اسکناس چاو و مخالفت هایی که صورت گرفت، اسکناس چاو ابطال شده و تجارت به روال پیشین خود خود ادامه یافت.&lt;ref&gt;مستوفی، همان، ص۶۰۱ و آیتی، همان، ص۱۶۵.&lt;/ref&gt;

علی رغم تلاش خانات مغول نابسامانی های امنیتی توسط ایلچیان باعث نارضایتی تجارت شده بود. با شروع حکومت غازان خان (۶۹۴هق) از عمده ترین دستورهای وی ایجاد امنیت راه های تجاری بود: «کار به مرتبه ای انجامید که تجار رونده و آینده از ناایمنی راه ها از تردد بازمانده بودند». غازان خان دستور داد تا خواجه صدرالدین ترتیبی داده تا امنیت راهها تامین گردد، »چون از تغلب و تسلط ایلچیان و زیادتی کردن به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp7pp2413pjatdecdx9e1snm1gkb6dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98270</id>
    <revision>
      <id>305414</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اقصی الغایه رسیده بود.»&lt;ref&gt;مستوفی، تاریخ گزیده، ص۶۰۳-۶۰۴.&lt;/ref&gt; همچنین در این زمان تعرفه های گمرکی در تبریز معمول بوده است، به طوری که در این شهر هر چه می خواستند خریداری کنند قیمت آن را بر حسب طبقه بندی کالاها پرداخت می‌کردند و تمام وجوه توسط تیو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3155" sha1="mr2f6fl5nyzrdwjuj0y2o0kjimo1zx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اقصی الغایه رسیده بود.»&lt;ref&gt;مستوفی، تاریخ گزیده، ص۶۰۳-۶۰۴.&lt;/ref&gt; همچنین در این زمان تعرفه های گمرکی در تبریز معمول بوده است، به طوری که در این شهر هر چه می خواستند خریداری کنند قیمت آن را بر حسب طبقه بندی کالاها پرداخت می‌کردند و تمام وجوه توسط تیول داران دریافت می‌شد. همهٔ کالاها را وزن می‌کردند و به نسبت معین عوارض گمرکی دریافت می‌کردند.&lt;ref&gt;سفرنامهٔ ونیزیان در ایران، همان، ص۸۸.&lt;/ref&gt; علاوه بر این ها غازان خان خود علاقهٔ بسیاری به جواهرات داشت و یکی از علومی که وی آموخته بود، علم معدن بوده است. آگاهی او از دانش معادن و جواهرات به اندازه ای بود که اگر در مکانی معدنی را می‌دید می‌دانست که معدن کدام جواهر است و نحوهٔ استخراج انواع جواهرات و صیقل دادن تراش کاری و جلادادن آنها را می‌دانست و خود نیز آن را تجربه کرده بود.&lt;ref&gt;همدانی، همان، ج۲، ص۹۷۲.&lt;/ref&gt; این امر گرایش غازان خان به تجارت جواهرات و تلاش برای ایجاد امنیت و تعرفه گمرکی برای رونق داد و ستد این نوع کالا را نشان می‌دهد. چه اینکه غازان در تبریز حضور داشته و صنعت و تجارت جواهرات را در این شهر نظاره گر بوده است.

اولجایتو (۷۰۳هق) جانشین غازان خان تمهیدات بازرگانی و سیاسی پیش از خود را ادامه داد و تبریز در زمان حکمرانی وی همچنان یکی از شکوه مندترین شهرها از لحاظ تولید و صنعت جواهرسازی و هم از نظر تجارت جواهرات بوده است. کاشانی در توصیف تبریز در زمان حکومت اولجایتو پس ازتوصیف معماری کلی شهر به توصیف بازار آن می‌پردازد: «در او افزودن از ده هزار دکان معمور، موفور به رزمه های زیبای چین چون ریاحین و بارگاه خانات ترک آراسته به خوانین نازنین. دکان های شهر مشحون به حقاق و فسادیق و کاسات و اباریق و نظامی و جواهر و عرایس اوانس به غرایب مرصعات و تنسوقات آکنده. .. و اهل حرفت مشتهر و بزازان و تجار معتبرند.»&lt;ref&gt;کاشانی، تاریخ اولجایتو، ص۴۵-۴۶.&lt;/ref&gt;

با توجه به این توصیفات می توان پی برد که اولجایتو از ارزش اقتصادی و فرهنگی تجارت جواهرات به خوبی آگاه بوده است. همچنین میتوان به میزان اهمیت تجارت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mr2f6fl5nyzrdwjuj0y2o0kjimo1zx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۲۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98271</id>
    <revision>
      <id>305415</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «جواهرات در دوران ایلخانان و نقش تبریز به عنوان یکی از پایگاه های مهم این تجارت جهانی پی برد.  '''۱۰-تجارت داخلی جواهرات:'''  همانطور که پیش از این هم ذکر شد موقعیت صنعتی و آباد شهر تبریز در قرن هفتم هجری باعث آمد و شد بازرگانان مختلف داخلی به این شه...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="dvooi0yj4gcf8rocpuzs2tp72iy0w06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;جواهرات در دوران ایلخانان و نقش تبریز به عنوان یکی از پایگاه های مهم این تجارت جهانی پی برد.

'''۱۰-تجارت داخلی جواهرات:'''

همانطور که پیش از این هم ذکر شد موقعیت صنعتی و آباد شهر تبریز در قرن هفتم هجری باعث آمد و شد بازرگانان مختلف داخلی به این شهر برای خرید و فروش و یا اقامت برای امور بازرگانی، انواع کالاها از جمله جواهرات بوده است. بازرگانان داخلی از شهرهای مختلف از جمله بغداد و هرمز و موصل برای خرید و فروش به آنجا می‌رفتند و بهترین سنگ های قیمتی و مروارید های اصلی را می‌توانستند در این شهر بدست آورند.&lt;ref&gt;مارکوپولو، سفرنامهٔ مارکوپولو، ص۳۱.&lt;/ref&gt; همچنین ابن بطوطه در سفرنامه اش از شهاب الدین کازرونی به عنوان تاجری که از تبریز به دربار سلطان هند آمده و دارای هدایایی از سلطان گردید، نام می‌برد.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۲، ص۵۸۹.&lt;/ref&gt; این توصیف نمایانگر این امر است که تجار داخلی از شهرهایی مثل کازرون برای تجارت به شهر تبریز آمده و در آنجا اقامت می‌گزیدند.

بازرگانان داخلی شهرهای بزرگ تجاری که بر سر راه های تجاری عمده قرار داشتند برای تجارت جواهرات به این شهر آمد و شد کرده و یا مانند شهرهای کوچکتر که دارای بازارهای محلی بودند از جمله کاشان و یزد، در کاروانسراهای این شهر برای بازرگانی انواع کالاها اقامت داشتند.&lt;ref&gt;سفرنامهٔ ونیزیان در ایران، همان، ص۳۸۵.&lt;/ref&gt; در این شهر صنعتی سکه از هر نوع و رنگ ، مشک و لاجورد و انواع مرواریدهای بندر هرمز و پارچه های بسیار زیبا یافت می‌شد.»&lt;ref&gt;همان، ص۳۸۷.&lt;/ref&gt; بنابراین جواهرات از جمله سنگ های قیمتی مثل لاجورد و مـرواریدهایی که در بندر هرمز صید می شد به تبریز صادر شده و در این شهر مورد داد و ستد قرار می‌گرفت.

همچنین خرید جواهرات شهرهای مختلف از جمله بندرگاهها برای تجار تبریزی حائز اهمیت بوده است. بازرگانان تبریز برای خرید مرواریدهای جزایر بندر هرمز از جمله قشم&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvooi0yj4gcf8rocpuzs2tp72iy0w06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98272</id>
    <revision>
      <id>305416</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «و کیش و سنگ های قیمتی و جواهراتی که از کشورهای مختلف به این بندرگاه وارد می شد، رفت و آمد می‌کردند.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۱، ص۳۰۰-۳۰۱.&lt;/ref&gt;  '''۱۱-تجارت خارجی جواهرات:'''  در دوران حکومت ایلخانان در قرن هفتم و هشتم هجری تجارت خارجی جواهرات متناسب با رو...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2622" sha1="bi79bxuq9jbgiuhmp1an0o02u0r42gi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;و کیش و سنگ های قیمتی و جواهراتی که از کشورهای مختلف به این بندرگاه وارد می شد، رفت و آمد می‌کردند.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۱، ص۳۰۰-۳۰۱.&lt;/ref&gt;

'''۱۱-تجارت خارجی جواهرات:'''

در دوران حکومت ایلخانان در قرن هفتم و هشتم هجری تجارت خارجی جواهرات متناسب با روابط سیاسی رونق داشته است. جدا ازینکه ایلخانان همواره سعی داشتند که روابط تجاری را از شرایط سیاسی تفکیک کنند. مارکوپولو در سفرنامه اش عنوان میکند که بازرگانان تبریزی که با خارج داد و ستد می‌کنند، زود متمول می‌شوند.&lt;ref&gt;مارکوپولو، همان، ص۴۸.&lt;/ref&gt; تجارت جواهرات با بنادر هند و تمام بلاد شرق و چین و مصر و شام و عثمانی رونق داشته است. همهٔ این کشورها « هر آنچه از نفایس و ظرایف که ماه و آفتاب و فیض سحاب آن را آب و تاب آورده و بر روی دریا می توان آورد به ایران آوردند».&lt;ref&gt;آیتی ، همان، ص۸۸&lt;/ref&gt;

'''۱۲-تجارت جواهرات با هندوستان:'''

تجارت با هندوستان و بنادر آن در این زمان بسیار اهمیت داشته است. از هندوستان هل و ادویه و جواهر، مروارید و پارچه های زربفت و اجناس دیگر از راه هرمز و قیس ( کیش ) که در تجارت با هندوستان دارای اهمیت خاص بودند به ایران وارد می‌شدند.&lt;ref&gt;اشپولر، همان، ص ۴۳۳.&lt;/ref&gt; تجار هرمز و کیش این جواهرات را در سفرهای تجاری به تبریز برده و در آنجا یا توسط صنعت کاران تبریزی پردازش شده و یا در بازارهای جواهریان تبریز به فروش می‌رسیدند.

از جمله جواهراتی که از هند به ایران وارد یاقوت هندی بوده است. « بهرمان » از پایتخت های منطقهٔ سیلان هند بوده است که دارای معادن و خورهای یاقوت می باشد. یاقوتی که از هند به ایران وارد می‌شده، احتمالاً از همین منطقه بوده است.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۲، ص۶۹۴.&lt;/ref&gt; از «سرندیب» هند&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bi79bxuq9jbgiuhmp1an0o02u0r42gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98273</id>
    <revision>
      <id>305417</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نیز که یکی از بهترین و شاید به روایت مسترفی بهترین نوع الماس را داشته است، الماس به ایران وارد می‌شده است.&lt;ref&gt;مستوفی، نزهه القلوب، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt;  تجارت عمدهٔ هند با ایران از طریق بندر هرمز بوده است و یکی از عوامل اقتدار و قدرت سیاسی ایران هرمز نیز هم...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="nzmgehcw85l7ebkrva69ts4a4v0yqcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نیز که یکی از بهترین و شاید به روایت مسترفی بهترین نوع الماس را داشته است، الماس به ایران وارد می‌شده است.&lt;ref&gt;مستوفی، نزهه القلوب، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt;

تجارت عمدهٔ هند با ایران از طریق بندر هرمز بوده است و یکی از عوامل اقتدار و قدرت سیاسی ایران هرمز نیز همین امر محسوب می‌شده است. از سوی دیگر بندرگاه مهم ارتباطی هند که به مثابهٔ کلید هند محسوب می‌شده و تقریباً تمام اجناسی که از هند به اقصی نقاط جهان صادر می‌شده است، از این بندر عبور می‌کرده است، بندر «معبر» بوده است.&lt;ref&gt;آیتی، همان، ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; صادرات ایران به هند نیز عمدتاً از طرایق همین بندر انجام می‌شده است.« از عهد آدم تا به امروز از خاور باختر و شمال و جنوب زر و سیم و سایر طرائف به آنجا می‌بردند.»&lt;ref&gt;آیتی، همان، ص۱۸۴.&lt;/ref&gt;

در این زمان بخصوص در زمان حکمرانی غازان خان (۶۹۴ هق) و پس از اصطلاحات پولی وی مقادیر بسیار زیادی از طلای ایران به هندوستان صادر می شده است. طلا از ایران و آسیای مرکزی به سوی هند سرازیر می شده است.&lt;ref&gt;همدانی، همان، ص۲۲۸و پطروشفسکی، همان، ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; صادرات طلا به هند به حدی بوده است که طلا در ایران نایاب شده است و دلیل این امر این بود که مسکوکات طلا ذاتاً کالایی محسوب می‌شده که براساس وزنش مورد معامله قرار می گرفته و تجارت عموماً با سکه های نقره انجام می‌شده است.&lt;ref&gt;پطروشفسکی، همان، ص۱۲۸.&lt;/ref&gt; مشخص نیست که سیاست نابه جای اقتصادی به چه دلیل انجام می‌شده است زیراکه ایلخانان خود بازرگان زاده بودند. اما صادرات طلا و نقره به هند باعث خروج پول درگردش دولت به کشور هند می‌شده است. دولت برای جبران این کسری، انتشار اسکناس چاو را چاره کرد که که به دلایل مطرح شده، شورش بلوای تجار داخلی و عدم تمایل بازرگانان خارجی را درپی داشت. این امر از سویی باعث ایجاد تورم شده و و از سوی دیگر سقوط ارزش پولی را نیز سبب&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzmgehcw85l7ebkrva69ts4a4v0yqcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98274</id>
    <revision>
      <id>305418</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «می‌شده است. زیرا نبود پول درحال گردش عدم توان تجاری شده و در مواقعی نیز تغییر و انتقال مراکز تجاری را به همراه داشته است.  '''۱۳-تجارت جواهرات با چین:'''  روابط بازرگانی با مملکت چین در این دوره در قرن هفتم و هشتم به سبب ارتباط خاص ایلخانان با خاقان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="tburgzev9jv2d74hjk8kmys0x419qrb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌شده است. زیرا نبود پول درحال گردش عدم توان تجاری شده و در مواقعی نیز تغییر و انتقال مراکز تجاری را به همراه داشته است.

'''۱۳-تجارت جواهرات با چین:'''

روابط بازرگانی با مملکت چین در این دوره در قرن هفتم و هشتم به سبب ارتباط خاص ایلخانان با خاقان آن سامان وضع به خصوصی داشته است. عمده صادرات جواهرات چین به ایران از طریق بنادری مثل «چین چین» و یا «کانتون» انجام می شد. ابن بطوطه وفور تجار مسلمان و ایرانی را در آنجا گزارش می‌دهد. شرف الدین تبریزی بازرگانی از تبریز که بدلیل امور تجاری در چین حضور داشته است.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۲، ص۷۴.&lt;/ref&gt; ارتباط تجاری با چین هم اکثراً از طریق بندر هرمز انجام می‌شده است.&lt;ref&gt;اشپولر، همان، ص۴۰۳.&lt;/ref&gt;

یکی از انواع جواهراتی که بوسیلهٔ ایران و چین مورد معاملهٔ عمده قرار می گرفته است، سنگ یشم بوده است. سنگ یشب که آن را یشم نیز می‌گفتند از سرزمینهای ختن و طغماج به ایران وارد می‌شده است.&lt;ref&gt;طوسی، همان، ص۱۲۱.&lt;/ref&gt; همچنین مارکوپولو از تجارت سنگ یشم از ایالت « پین» که از ایالات چین بوده است، سخن می گوید. طبق توصیفات مارکوپولو از وسط این محل رودخانه ای می‌گذرد که در بستر آن سنـگ یشم یـافت می‌شده است.&lt;ref&gt;مارکوپولو، همان، ص۶۷.&lt;/ref&gt; به نظر میرسد این سنگ بدلیل علاقهٔ خاص ایلخانان به ان و ازدیاد معادن آن در چین به ایران وارد می‌شده است.

همچنین از دیگر جواهراتی که از چین و از طریق بنادر آن از جمله زیتون به ایران صادر می‌شده است. طلا و نقره بوده است. چین کشور طلا و نقرهٔ فراوان بوده است که وجود بازرگانان ایرانی همچون برهان الدین کازرونی در آن نشان از تجارت عمدهٔ جواهرات طلا و نقره با ایران بوده است.&lt;ref&gt;ابن بطوطه، همان، ج۲، ص۷۸.&lt;/ref&gt; در مقابل واردات سنگ یشم به ایران، صادرات مرواریدهای&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tburgzev9jv2d74hjk8kmys0x419qrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98275</id>
    <revision>
      <id>305419</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اعلی ایرانی که توسط جواهرسازان تبریزی جلاکاری و سوراخ می شده است، به چین صورت می‌گرفته است.&lt;ref&gt;آیتی ، همان، ص۱۷۰ و سفرنامهٔ ونیزیان درایران، همان، ص۳۸۴.&lt;/ref&gt;  بنابراین توصیفات تجارت باچین باعث ورود طلا و نقره ، به عنوان پول درحال گردش، به کشور م...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="ct1r2oe3dtnw10s8dlsff6rhtlns400" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اعلی ایرانی که توسط جواهرسازان تبریزی جلاکاری و سوراخ می شده است، به چین صورت می‌گرفته است.&lt;ref&gt;آیتی ، همان، ص۱۷۰ و سفرنامهٔ ونیزیان درایران، همان، ص۳۸۴.&lt;/ref&gt;

بنابراین توصیفات تجارت باچین باعث ورود طلا و نقره ، به عنوان پول درحال گردش، به کشور می‌شده است. به نظر میرسد این واردات- با توجه به ازدیاد معادن آن در چین- به عنوان جبرانی برای صادرات مروارید از ایران بوده است. در ازای مرواریدی که از طریق بنادر ایران همچون هرمز به چین صادر میشد، طلا و نقره به ایران وارد شده و به خزانهٔ تبریز انتقال می‌یافته است.

'''۱۴-تجارت خارجی با سایر ممالک:'''

تجارت با عثمانی نیز از طریق تبریز صورت می گرفته است. از تبریز حریرهای سرخ به حلب و عثمانی صادر شده و در مقابل قماش و نقره به تبریز وارد می شده است.&lt;ref&gt;سفرنامه های ونیزیان درایران، همان، ص۳۸۸.&lt;/ref&gt; علاوه بر ادویه، یاقوت و زمرد از مصر، سیام و سیلان به ایران وارد می‌شده است و برای تزئینات شخصی ارزش زیادی داشت.&lt;ref&gt;شاردن، همان، ص۳۱۲.&lt;/ref&gt; همچنین از ترکستان انواع پوست، مشک به همراه سنگ یشم و اسب و برده به ایران وارد می‌شده است.&lt;ref&gt;اشپولر، همان، ص۴۳۳ .&lt;/ref&gt; ارزش سنگ های قیمتی از لحاظ اقتصادی به اندازه ای بود که در کنار انواع کالاهای دیگر به وفور مورد معامله قرار می‌گرفت. باز هم تأکید بر این است که تمام جواهرات در کارگاه های صنعتی شهرهایی مثل تبریز صنعت کاری شده و در بازارهای آباد این شهر که محل آمد و شد فراوان بازرگانان مختلف بوده است، مورد معامله قرار می‌گرفته است. ورود این جواهرات به کشور از سویی خزانهٔ مملکتی را سرشار می‌کرده است و از سویی با ورود به چرخهٔ اقتصاد کشور بالندگی تجاری را به همراه داشته است.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ct1r2oe3dtnw10s8dlsff6rhtlns400</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98276</id>
    <revision>
      <id>305420</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''نتیجه:'''  مغولان از دیرباز اهمیت بسیاری برای تجارت و بازرگانی قائل بودند. ابتدای نشستن آنان بر سریر حکم رانی ایران با ویرانی و عدم همگونی سیاسی و اجتماعی و در نتیجه نابسامانی اقتصادی ودر پی آن رکود تجاری و بازرگانی به همراه بود. با انسجام سیاس...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="gu8w6s36z5sablyqp27g1zvb0x8szmn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

مغولان از دیرباز اهمیت بسیاری برای تجارت و بازرگانی قائل بودند. ابتدای نشستن آنان بر سریر حکم رانی ایران با ویرانی و عدم همگونی سیاسی و اجتماعی و در نتیجه نابسامانی اقتصادی ودر پی آن رکود تجاری و بازرگانی به همراه بود. با انسجام سیاسی حکومت ایلخانی در ایران ، صلح و امنیت نسبی همگام با نیاز اقتصادی دولت و گرایش شدید به تجارت و آبادانی شهرها موجبات از سرگیری مجدد بازرگانی از جمله تجارت جواهرات به عنوان کالای مورد نظر اغنیا را فراهم کرد. بنابراین در راستای تایید فرضیهٔ این پژوهش باید گفت که امپراطوری بزرگ ایلخانان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژهٔ ایران به عمده راه های شرق و غرب از جمله جاده ابریشم تسلط یافت. همین امر باعث شد پایتخت این حکومت یعنی تبریز به عنوان مرکزی برای صنعت جواهر سازی و بازارهایی تحت عنوان بازار جوهریان یا جواهریان، همواره به عنوان پایگاهی برای تجارت داخلی مروارید خلیج فارس و فیروزهٔ نیشابور و بازرگانانی خارجی زمرد و یشم و مروارید با هندوستان و چین مبدل گردد. این امر سبب شد که تبریز با درخشندگی عظیم در عرصهٔ صنعتی و تجاری جواهرات سهم بسزایی در رونق اقصادی دوران ایلخانان داشته باشد. این شهر با وجود کاروان سراها و بازار های عمدهٔ تجاری جواهرات علاوه بر پایتخت سیاسی خانات مغول به عنوان پایگاه تجاری این دوره نیز محسوب می‌شده است.همین رونق و شکوفایی باعث حضور بازرگانان داخلی و خارجی جواهرات در این شهر شده که هم بر اهمیت تجاری شهر می افزود و هم جایگاه تبریز و جواهرات آن را به عنوان یک دستاورد فرهنگی-اقصادی به جهانیان خاطر نشان می‌کرد. از سوی دیگر توجه به این نوع تجارت باعث ورود جواهرات باارزش به خزانهٔ دولت به عنوان پشتوانهٔ مالی دولت می‌گردید. باید افزود که مجموعه ای ازعوامل دست در دست هم نهاد تا تبریز توانایی بلقوهٔ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را در دوران ایلخانان به نمایش بگذارد.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gu8w6s36z5sablyqp27g1zvb0x8szmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305479</id>
      <parentid>305420</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="o1d8z2ino0xyewyk7p24m223oc517o0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

مغولان از دیرباز اهمیت بسیاری برای تجارت و بازرگانی قائل بودند. ابتدای نشستن آنان بر سریر حکم رانی ایران با ویرانی و عدم همگونی سیاسی و اجتماعی و در نتیجه نابسامانی اقتصادی ودر پی آن رکود تجاری و بازرگانی به همراه بود. با انسجام سیاسی حکومت ایلخانی در ایران ، صلح و امنیت نسبی همگام با نیاز اقتصادی دولت و گرایش شدید به تجارت و آبادانی شهرها موجبات از سرگیری مجدد بازرگانی از جمله تجارت جواهرات به عنوان کالای مورد نظر اغنیا را فراهم کرد. بنابراین در راستای تایید فرضیهٔ این پژوهش باید گفت که امپراطوری بزرگ ایلخانان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژهٔ ایران به عمده راه های شرق و غرب از جمله جاده ابریشم تسلط یافت. همین امر باعث شد پایتخت این حکومت یعنی تبریز به عنوان مرکزی برای صنعت جواهر سازی و بازارهایی تحت عنوان بازار جوهریان یا جواهریان، همواره به عنوان پایگاهی برای تجارت داخلی مروارید خلیج فارس و فیروزهٔ نیشابور و بازرگانانی خارجی زمرد و یشم و مروارید با هندوستان و چین مبدل گردد. این امر سبب شد که تبریز با درخشندگی عظیم در عرصهٔ صنعتی و تجاری جواهرات سهم بسزایی در رونق اقصادی دوران ایلخانان داشته باشد. این شهر با وجود کاروان سراها و بازار های عمدهٔ تجاری جواهرات علاوه بر پایتخت سیاسی خانات مغول به عنوان پایگاه تجاری این دوره نیز محسوب می‌شده است.همین رونق و شکوفایی باعث حضور بازرگانان داخلی و خارجی جواهرات در این شهر شده که هم بر اهمیت تجاری شهر می افزود و هم جایگاه تبریز و جواهرات آن را به عنوان یک دستاورد فرهنگی-اقصادی به جهانیان خاطر نشان می‌کرد. از سوی دیگر توجه به این نوع تجارت باعث ورود جواهرات باارزش به خزانهٔ دولت به عنوان پشتوانهٔ مالی دولت می‌گردید. باید افزود که مجموعه ای ازعوامل دست در دست هم نهاد تا تبریز توانایی بلقوهٔ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را در دوران ایلخانان به نمایش بگذارد.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1d8z2ino0xyewyk7p24m223oc517o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98277</id>
    <revision>
      <id>305421</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''منابع و مآخذ:'''  آیتی، عبدالمحمد، تحریر تاریخ وصاف، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.  ادیب، داریوش، جهان جواهرات، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.  اشپولر، برتولد، تاریخ مغول در ایران، سیاست، حکومت و فرهنگ د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="5yhr1n9t8gcqb5grv3h2dbff8tvw2mc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

آیتی، عبدالمحمد، تحریر تاریخ وصاف، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.

ادیب، داریوش، جهان جواهرات، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.

اشپولر، برتولد، تاریخ مغول در ایران، سیاست، حکومت و فرهنگ دورهٔ ایلخانان، ترجمهٔ محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

البیرونی، ابوریحان محمدبن احمد، الجماهرفی المعرفه الجواهر، به تحقیق یوسف الهادی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۷۳.

اقبال، عباس، تاریخ مغول از حملهٔ چنگیز تا تشکیل دولت تیموری، تهران ، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمدبن ابی طالب، نخبه الدهر فی العجایب البروالبحر، به اهتمام حمید طیب بیان، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲.

ابن بطوطه، رحلهٔ ابن بطوطه، ۲ج ، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷

پروشفسکی، ا.ب، کارل یان، جان ماسون اسمیت، تاریخ اجنماعی اقتصادی ایران در دورهٔ مغول، ترجمهٔ یعقوب آژند، تهران، بی جا، ۱۳۶۶.

جوادی، حسن، ایران از دید سیاحان اروپایی در دورهٔ ایلخانان، بررسی های تاریخ، شماره۱۵۱.

جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات، جواهرنامه نظامی، به اهتمام ایرج افشارو محمدرسول دریاگشت، تهران،

انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۶.

ذکاء، یحیی، گوهرها، تهران، موسسهٔ کتابهای جیبی، ۱۳۴۶.

سفرنامه های ونیزیان در ایران(شش سفرنامه)، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران ، بی نا، ۱۳۴۹.

طوسی، خواجه نصیرالدین، تنسوخ نامهٔ ایلخانی، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸.

شاردن، فرید، راند دبلیو، سفرنامهٔ شاردن در ایران، ترجمهٔ حسین هژبریان، تهران ، انتشارات فروزان، ۱۳۸۴.

کاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح میهن همبلی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۴۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yhr1n9t8gcqb5grv3h2dbff8tvw2mc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305531</id>
      <parentid>305421</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="tixcaqaojqlfhaqef8dzj6ckg1ynndt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

آیتی، عبدالمحمد، '''''تحریر تاریخ وصاف'''''، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.

ادیب، داریوش، '''''جهان جواهرات'''''، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.

اشپولر، برتولد، '''''تاریخ مغول در ایران'''''، '''''سیاست'''''، حک'''''ومت و فرهنگ دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، ترجمهٔ محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

البیرونی، ابوریحان محمدبن احمد، '''''الجماهرفی المعرفه الجواهر'''''، به تحقیق یوسف الهادی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۷۳.

اقبال، عباس، '''''تاریخ مغول از حمل'''''هٔ '''''چنگیز تا تش'''''ک'''''یل دولت تیموری'''''، تهران ، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمدبن ابی طالب، '''''نخبه الدهر فی العجایب البروالبحر'''''، به اهتمام حمید طیب بیان، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲.

'''''ابن بطوطه'''''، '''''رحل'''''هٔ ابن بطوطه، ۲ج ، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷

پروشفسکی، ا.ب، کارل یان، جان ماسون اسمیت، '''''تاریخ اجنماعی اقتصادی ایران در دور'''''هٔ '''''مغول'''''، ترجمهٔ یعقوب آژند، تهران، بی جا، ۱۳۶۶.

جوادی، حسن، '''''ایران از دید سیاحان اروپایی در دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، بررسی های تاریخ، شماره۱۵۱.

جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات، '''''جواهرنامه نظامی'''''، به اهتمام ایرج افشارو محمدرسول دریاگشت، تهران،

انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۶.

ذکاء، یحیی، '''''گوهرها'''''، تهران، موسسهٔ کتابهای جیبی، ۱۳۴۶.

'''''سفرنامه های ونیزیان در ایران(شش سفرنامه)'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران ، بی نا، ۱۳۴۹.

طوسی، خواجه نصیرالدین، '''''تنسوخ نام'''''هٔ '''''ایلخانی'''''، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸.

شاردن، فرید، راند دبلیو، '''''سفرنام'''''هٔ '''''شاردن در ایران'''''، ترجمهٔ حسین هژبریان، تهران ، انتشارات فروزان، ۱۳۸۴.

کاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح میهن همبلی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۴۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tixcaqaojqlfhaqef8dzj6ckg1ynndt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305546</id>
      <parentid>305531</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="k4stfxxzouef8oogh9dajy4atupk3ji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

آیتی، عبدالمحمد، ''''''''''تحریر تاریخ وصاف''''''''''، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.

ادیب، داریوش، ''''''''''جهان جواهرات''''''''''، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.

اشپولر، برتولد، '''''تاریخ مغول در ایران'''''، '''''سیاست'''''، حک'''''ومت و فرهنگ دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، ترجمهٔ محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

البیرونی، ابوریحان محمدبن احمد، ''''''''''الجماهرفی المعرفه الجواهر''''''''''، به تحقیق یوسف الهادی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۷۳.

اقبال، عباس، '''''تاریخ مغول از حمل'''''هٔ '''''چنگیز تا تش'''''ک'''''یل دولت تیموری'''''، تهران ، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمدبن ابی طالب، ''''''''''نخبه الدهر فی العجایب البروالبحر''''''''''، به اهتمام حمید طیب بیان، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲.

'''''ابن بطوطه'''''، '''''رحل'''''هٔ ابن بطوطه، ۲ج ، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷

پروشفسکی، ا.ب، کارل یان، جان ماسون اسمیت، '''''تاریخ اجنماعی اقتصادی ایران در دور'''''هٔ '''''مغول'''''، ترجمهٔ یعقوب آژند، تهران، بی جا، ۱۳۶۶.

جوادی، حسن، '''''ایران از دید سیاحان اروپایی در دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، بررسی های تاریخ، شماره۱۵۱.

جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات، ''''''''''جواهرنامه نظامی''''''''''، به اهتمام ایرج افشارو محمدرسول دریاگشت، تهران،

انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۶.

ذکاء، یحیی، ''''''''''گوهرها''''''''''، تهران، موسسهٔ کتابهای جیبی، ۱۳۴۶.

'''''سفرنامه های ونیزیان در ایران(شش سفرنامه)'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران ، بی نا، ۱۳۴۹.

طوسی، خواجه نصیرالدین، '''''تنسوخ نام'''''هٔ '''''ایلخانی'''''، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸.

شاردن، فرید، راند دبلیو، '''''سفرنام'''''هٔ '''''شاردن در ایران'''''، ترجمهٔ حسین هژبریان، تهران ، انتشارات فروزان، ۱۳۸۴.

کاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح میهن همبلی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۴۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4stfxxzouef8oogh9dajy4atupk3ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305549</id>
      <parentid>305546</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="tixcaqaojqlfhaqef8dzj6ckg1ynndt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

آیتی، عبدالمحمد، '''''تحریر تاریخ وصاف'''''، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.

ادیب، داریوش، '''''جهان جواهرات'''''، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.

اشپولر، برتولد، '''''تاریخ مغول در ایران'''''، '''''سیاست'''''، حک'''''ومت و فرهنگ دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، ترجمهٔ محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

البیرونی، ابوریحان محمدبن احمد، '''''الجماهرفی المعرفه الجواهر'''''، به تحقیق یوسف الهادی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۷۳.

اقبال، عباس، '''''تاریخ مغول از حمل'''''هٔ '''''چنگیز تا تش'''''ک'''''یل دولت تیموری'''''، تهران ، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمدبن ابی طالب، '''''نخبه الدهر فی العجایب البروالبحر'''''، به اهتمام حمید طیب بیان، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲.

'''''ابن بطوطه'''''، '''''رحل'''''هٔ ابن بطوطه، ۲ج ، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷

پروشفسکی، ا.ب، کارل یان، جان ماسون اسمیت، '''''تاریخ اجنماعی اقتصادی ایران در دور'''''هٔ '''''مغول'''''، ترجمهٔ یعقوب آژند، تهران، بی جا، ۱۳۶۶.

جوادی، حسن، '''''ایران از دید سیاحان اروپایی در دور'''''هٔ '''''ایلخانان'''''، بررسی های تاریخ، شماره۱۵۱.

جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات، '''''جواهرنامه نظامی'''''، به اهتمام ایرج افشارو محمدرسول دریاگشت، تهران،

انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۶.

ذکاء، یحیی، '''''گوهرها'''''، تهران، موسسهٔ کتابهای جیبی، ۱۳۴۶.

'''''سفرنامه های ونیزیان در ایران(شش سفرنامه)'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران ، بی نا، ۱۳۴۹.

طوسی، خواجه نصیرالدین، '''''تنسوخ نام'''''هٔ '''''ایلخانی'''''، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸.

شاردن، فرید، راند دبلیو، '''''سفرنام'''''هٔ '''''شاردن در ایران'''''، ترجمهٔ حسین هژبریان، تهران ، انتشارات فروزان، ۱۳۸۴.

کاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح میهن همبلی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۴۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tixcaqaojqlfhaqef8dzj6ckg1ynndt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305550</id>
      <parentid>305549</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="a7xol35rxpnl2z5fg3c6b4c2g2ssec0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''منابع و مآخذ:'''

آیتی، عبدالمحمد، '''''تحریر تاریخ وصاف'''''، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳.

ادیب، داریوش، '''''جهان جواهرات'''''، تهران، انتشارات یادوارهٔ کتاب، ۱۳۶۹.

اشپولر، برتولد، '''''تاریخ مغول در ایران، سیاست، حکومت و فرهنگ دورهٔ ایلخانان'''''، ترجمهٔ محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵.

البیرونی، ابوریحان محمدبن احمد، '''''الجماهرفی المعرفه الجواهر'''''، به تحقیق یوسف الهادی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۷۳.

اقبال، عباس، '''''تاریخ مغول از حملهٔ چنگیز تا تشکیل دولت تیموری'''''، تهران ، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمدبن ابی طالب، '''''نخبه الدهر فی العجایب البروالبحر'''''، به اهتمام حمید طیب بیان، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲.

ابن بطوطه، '''''رحلهٔ ابن بطوطه'''''، ۲ج ، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۷

پروشفسکی، ا.ب، کارل یان، جان ماسون اسمیت، '''''تاریخ اجنماعی اقتصادی ایران در دورهٔ مغول'''''، ترجمهٔ یعقوب آژند، تهران، بی جا، ۱۳۶۶.

جوادی، حسن، '''''ایران از دید سیاحان اروپایی در دورهٔ ایلخانان'''''، بررسی های تاریخ، شماره۱۵۱.

جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات، '''''جواهرنامه نظامی'''''، به اهتمام ایرج افشارو محمدرسول دریاگشت، تهران،

انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۶.

ذکاء، یحیی، '''''گوهرها'''''، تهران، موسسهٔ کتابهای جیبی، ۱۳۴۶.

'''''سفرنامه های ونیزیان در ایران(شش سفرنامه)'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران ، بی نا، ۱۳۴۹.

طوسی، خواجه نصیرالدین، '''''تنسوخ نامهٔ ایلخانی'''''، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸.

شاردن، فرید، راند دبلیو، '''''سفرنامهٔ شاردن در ایران'''''، ترجمهٔ حسین هژبریان، تهران ، انتشارات فروزان، ۱۳۸۴.

کاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد، تاریخ اولجایتو، تصحیح میهن همبلی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۴۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7xol35rxpnl2z5fg3c6b4c2g2ssec0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98278</id>
    <revision>
      <id>305422</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.  گریشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.  مارکوپولو، سفرنامهٔ مارکوپولو، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی،...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="iayb398v09vdcqbay5l0k6wjckji5lg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.

گریشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.

مارکوپولو، سفرنامهٔ مارکوپولو، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۳.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، نزهه اللوب(مقاله سوم)، به کشش محمود دبیرسیاقی، تهران، انتشارات طهوری، ۱۳۶۶.

معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۵.

مینورسکی، و، تاریخ تبریز، ترجمه و تحشیهٔ عبدالعلی کارنگ، تهران، انتشارات کتابفروشی، ۱۳۷۷.

نادرمیرزا، تاریخ وجغرافی دارالسلطنهه تبریز، به اهتمام محمد مشیری، تهران، انتشارات اقبال، ۱۳۰۳.

همدانی، رشیدالدین فضل الله، جامع التواریخ، ج۲، تهران، انتشارات اقبال، بی تا.

ویلسن، کریستین جی، تاریخ صنایع ایران، ترجمهٔ عبدالله فریار، تهران، انتشارات ساولی، ۱۳۶۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iayb398v09vdcqbay5l0k6wjckji5lg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305532</id>
      <parentid>305422</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="fzk78twivzpnlk6r83vz0onxf5csynk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.

گریشمن، رومن، '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.

'''''مار'''''ک'''''وپولو'''''، '''''سفرنام'''''هٔ مارکوپولو، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''تاریخ گزیده'''''، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۳.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''نزهه اللوب(مقاله سوم)'''''، به کشش محمود دبیرسیاقی، تهران، انتشارات طهوری، ۱۳۶۶.

معین، محمد، '''''فرهنگ فارسی'''''، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۵.

مینورسکی، و، '''''تاریخ تبریز'''''، ترجمه و تحشیهٔ عبدالعلی کارنگ، تهران، انتشارات کتابفروشی، ۱۳۷۷.

نادرمیرزا، '''''تاریخ وجغرافی دارالسلطنهه تبریز'''''، به اهتمام محمد مشیری، تهران، انتشارات اقبال، ۱۳۰۳.

همدانی، رشیدالدین فضل الله، '''''جامع التواریخ'''''، ج۲، تهران، انتشارات اقبال، بی تا.

ویلسن، کریستین جی، '''''تاریخ صنایع ایران'''''، ترجمهٔ عبدالله فریار، تهران، انتشارات ساولی، ۱۳۶۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzk78twivzpnlk6r83vz0onxf5csynk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305547</id>
      <parentid>305532</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1837" sha1="562ps0gxy5fsbwjptmypp2eamt6nb4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.

گریشمن، رومن، ''''''''''ایران از آغاز تا اسلام''''''''''، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.

'''''مار'''''ک'''''وپولو'''''، '''''سفرنام'''''هٔ مارکوپولو، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، ''''''''''تاریخ گزیده''''''''''، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۳.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، ''''''''''نزهه اللوب(مقاله سوم''''')'''''، به کشش محمود دبیرسیاقی، تهران، انتشارات طهوری، ۱۳۶۶.

معین، محمد، ''''''''''فرهنگ فارسی''''''''''، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۵.

مینورسکی، و، ''''''''''تاریخ تبریز''''''''''، ترجمه و تحشیهٔ عبدالعلی کارنگ، تهران، انتشارات کتابفروشی، ۱۳۷۷.

نادرمیرزا، ''''''''''تاریخ وجغرافی دارالسلطنهه تبریز''''''''''، به اهتمام محمد مشیری، تهران، انتشارات اقبال، ۱۳۰۳.

همدانی، رشیدالدین فضل الله، ''''''''''جامع التواریخ''''''''''، ج۲، تهران، انتشارات اقبال، بی تا.

ویلسن، کریستین جی، ''''''''''تاریخ صنایع ایران''''''''''، ترجمهٔ عبدالله فریار، تهران، انتشارات ساولی، ۱۳۶۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>562ps0gxy5fsbwjptmypp2eamt6nb4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305548</id>
      <parentid>305547</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="fzk78twivzpnlk6r83vz0onxf5csynk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.

گریشمن، رومن، '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.

'''''مار'''''ک'''''وپولو'''''، '''''سفرنام'''''هٔ مارکوپولو، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''تاریخ گزیده'''''، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۳.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''نزهه اللوب(مقاله سوم)'''''، به کشش محمود دبیرسیاقی، تهران، انتشارات طهوری، ۱۳۶۶.

معین، محمد، '''''فرهنگ فارسی'''''، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۵.

مینورسکی، و، '''''تاریخ تبریز'''''، ترجمه و تحشیهٔ عبدالعلی کارنگ، تهران، انتشارات کتابفروشی، ۱۳۷۷.

نادرمیرزا، '''''تاریخ وجغرافی دارالسلطنهه تبریز'''''، به اهتمام محمد مشیری، تهران، انتشارات اقبال، ۱۳۰۳.

همدانی، رشیدالدین فضل الله، '''''جامع التواریخ'''''، ج۲، تهران، انتشارات اقبال، بی تا.

ویلسن، کریستین جی، '''''تاریخ صنایع ایران'''''، ترجمهٔ عبدالله فریار، تهران، انتشارات ساولی، ۱۳۶۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzk78twivzpnlk6r83vz0onxf5csynk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305551</id>
      <parentid>305548</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="tvs7pb8v0yzfz2a2forq7hxvpwao2zr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کلاویخو، روی گونسانس، سفرنامهٔ کلاویخو، ترجمهٔ مسعود رجب نیا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.

گریشمن، رومن، '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''، ترجمهٔ محمد معین، تهران، انتشارات معین، ۱۳۸۸.

مارکوپولو، '''''سفرنامهٔ مارکوپولو'''''، ترجمهٔ حبیب الله صحیحی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''تاریخ گزیده'''''، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۳.

مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، '''''نزهه اللوب(مقاله سوم)'''''، به کشش محمود دبیرسیاقی، تهران، انتشارات طهوری، ۱۳۶۶.

معین، محمد، '''''فرهنگ فارسی'''''، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۵.

مینورسکی، و، '''''تاریخ تبریز'''''، ترجمه و تحشیهٔ عبدالعلی کارنگ، تهران، انتشارات کتابفروشی، ۱۳۷۷.

نادرمیرزا، '''''تاریخ وجغرافی دارالسلطنهه تبریز'''''، به اهتمام محمد مشیری، تهران، انتشارات اقبال، ۱۳۰۳.

همدانی، رشیدالدین فضل الله، '''''جامع التواریخ'''''، ج۲، تهران، انتشارات اقبال، بی تا.

ویلسن، کریستین جی، '''''تاریخ صنایع ایران'''''، ترجمهٔ عبدالله فریار، تهران، انتشارات ساولی، ۱۳۶۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvs7pb8v0yzfz2a2forq7hxvpwao2zr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98279</id>
    <revision>
      <id>305423</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز  سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵  '''جایگاه علم و هنر در دربار امیر تیمور گورکانی'''  سکینه دنیاری (نویسندهٔ مسئول)&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید چمران اهواز sakinedonyari@yahoo.com&lt;/ref&gt;  هاد...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="1t34y516tcez6hoiusqmn6p4o0lmxss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

'''جایگاه علم و هنر در دربار امیر تیمور گورکانی'''

سکینه دنیاری (نویسندهٔ مسئول)&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید چمران اهواز sakinedonyari@yahoo.com&lt;/ref&gt;

هادی دل‌آشوب&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران hadidlashob@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۸/۱/۹۵

تاریخ پذیرش: ۲۹/۲/۹۵

'''چکیده:'''

در فاصلهٔ مرگ ابوسعید ایلخانی (در سیزدهم ربیع‌الاول ۷۳۶ ه‍.ق / سی نوامبر ۱۳۳۵) تا ظهور تیمور(۷۸۱ ه‍.ق) اوضاع ایران آشفته و قدرت‌ها و سلسله‌های کوچک و بزرگ و امرای محلی در شهرهای مختلف به قدرت رسیدند، با استفاده از همین اوضاع آشفته تیمور توانست قدرت را به دست بگیرد و طی لشکرکشی‌های بعدی بنیان حکمومت تیموریان را در ایران بنا نهد. با توجه به اینکه بیشتر اوقات تیمور صرف لشکرکشی به سرزمین‌های مختلف می‌شد، اما وی دوست‌دار علما و دانشمندان بود و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در دربار او و تبدیل شدن سمرقند به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی قدرت‌یابی حکومت تیمور پرداخته و جایگاه هنرمندان و دانشمندان را در دربار مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم این جنگ‌ها و یورش‌های تیمور که از او در تاریخ مانده وی به هنرمندان و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد و در دربار او از ارج و قرب زیادی برخوردار بودند.

واژگان کلیدی: تیمور، سمرقند، هنر، الوس جغتای.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1t34y516tcez6hoiusqmn6p4o0lmxss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305495</id>
      <parentid>305423</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="0fmq0d18decvckgptr0a271y0bu8xf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;جایگاه علم و هنر در دربار امیر تیمور گورکانی&lt;/div&gt;

سکینه دنیاری (نویسندهٔ مسئول)&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید چمران اهواز sakinedonyari@yahoo.com&lt;/ref&gt;

هادی دل‌آشوب&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران hadidlashob@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۸/۱/۹۵

تاریخ پذیرش: ۲۹/۲/۹۵

'''چکیده:'''

در فاصلهٔ مرگ ابوسعید ایلخانی (در سیزدهم ربیع‌الاول ۷۳۶ ه‍.ق / سی نوامبر ۱۳۳۵) تا ظهور تیمور(۷۸۱ ه‍.ق) اوضاع ایران آشفته و قدرت‌ها و سلسله‌های کوچک و بزرگ و امرای محلی در شهرهای مختلف به قدرت رسیدند، با استفاده از همین اوضاع آشفته تیمور توانست قدرت را به دست بگیرد و طی لشکرکشی‌های بعدی بنیان حکمومت تیموریان را در ایران بنا نهد. با توجه به اینکه بیشتر اوقات تیمور صرف لشکرکشی به سرزمین‌های مختلف می‌شد، اما وی دوست‌دار علما و دانشمندان بود و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در دربار او و تبدیل شدن سمرقند به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی قدرت‌یابی حکومت تیمور پرداخته و جایگاه هنرمندان و دانشمندان را در دربار مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم این جنگ‌ها و یورش‌های تیمور که از او در تاریخ مانده وی به هنرمندان و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد و در دربار او از ارج و قرب زیادی برخوردار بودند.

واژگان کلیدی: تیمور، سمرقند، هنر، الوس جغتای.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fmq0d18decvckgptr0a271y0bu8xf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305501</id>
      <parentid>305495</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="pmvmjkeuw5waqb276bxuwtlegdlwhkl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;جایگاه علم و هنر در دربار امیر تیمور گورکانی&lt;/div&gt;

سکینه دنیاری (نویسندهٔ مسئول)&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید چمران اهواز sakinedonyari@yahoo.com&lt;/ref&gt;

هادی دل‌آشوب&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران hadidlashob@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۸/۱/۹۵

تاریخ پذیرش: ۲۹/۲/۹۵
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''چکیده:'''&lt;/div&gt;
در فاصلهٔ مرگ ابوسعید ایلخانی (در سیزدهم ربیع‌الاول ۷۳۶ ه‍.ق / سی نوامبر ۱۳۳۵) تا ظهور تیمور(۷۸۱ ه‍.ق) اوضاع ایران آشفته و قدرت‌ها و سلسله‌های کوچک و بزرگ و امرای محلی در شهرهای مختلف به قدرت رسیدند، با استفاده از همین اوضاع آشفته تیمور توانست قدرت را به دست بگیرد و طی لشکرکشی‌های بعدی بنیان حکمومت تیموریان را در ایران بنا نهد. با توجه به اینکه بیشتر اوقات تیمور صرف لشکرکشی به سرزمین‌های مختلف می‌شد، اما وی دوست‌دار علما و دانشمندان بود و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در دربار او و تبدیل شدن سمرقند به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی قدرت‌یابی حکومت تیمور پرداخته و جایگاه هنرمندان و دانشمندان را در دربار مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم این جنگ‌ها و یورش‌های تیمور که از او در تاریخ مانده وی به هنرمندان و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد و در دربار او از ارج و قرب زیادی برخوردار بودند.

واژگان کلیدی: تیمور، سمرقند، هنر، الوس جغتای.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmvmjkeuw5waqb276bxuwtlegdlwhkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305504</id>
      <parentid>305501</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/305501|305501]] از [[Special:Contributions/Darafsh|Darafsh]] ([[User talk:Darafsh|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>305504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="lln9mlpqhusr1bhlt7nod90mwq1u152" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|جایگاه علم و هنر در دربار امیر تیمور گورکانی}}

سکینه دنیاری (نویسندهٔ مسئول)&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید چمران اهواز sakinedonyari@yahoo.com&lt;/ref&gt;

هادی دل‌آشوب&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران hadidlashob@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۸/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲۹/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

در فاصلهٔ مرگ ابوسعید ایلخانی (در سیزدهم ربیع‌الاول ۷۳۶ ه‍.ق / سی نوامبر ۱۳۳۵) تا ظهور تیمور(۷۸۱ ه‍.ق) اوضاع ایران آشفته و قدرت‌ها و سلسله‌های کوچک و بزرگ و امرای محلی در شهرهای مختلف به قدرت رسیدند، با استفاده از همین اوضاع آشفته تیمور توانست قدرت را به دست بگیرد و طی لشکرکشی‌های بعدی بنیان حکمومت تیموریان را در ایران بنا نهد. با توجه به اینکه بیشتر اوقات تیمور صرف لشکرکشی به سرزمین‌های مختلف می‌شد، اما وی دوست‌دار علما و دانشمندان بود و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در دربار او و تبدیل شدن سمرقند به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی قدرت‌یابی حکومت تیمور پرداخته و جایگاه هنرمندان و دانشمندان را در دربار مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم این جنگ‌ها و یورش‌های تیمور که از او در تاریخ مانده وی به هنرمندان و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد و در دربار او از ارج و قرب زیادی برخوردار بودند.

واژگان کلیدی: تیمور، سمرقند، هنر، الوس جغتای.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lln9mlpqhusr1bhlt7nod90mwq1u152</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98280</id>
    <revision>
      <id>305424</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-مقدمه:'''  تیمور در سال ۷۳۶ هجری در شهری به نام کش به دنیا آمد، در زمان تولد او، سلطان ابوسعید آخرین ایلخان قدرتمند مغول از جهان رفت و مرگ او نشانه آشکار پایان عصر ایلخانان بود. وقتی تیمور به دنیا آمد در قسمت غربی اردوی جغتائیان فردی به نام قزا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="e4fuhr9gf79cuhdsfwlq3cy243ci7jj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

تیمور در سال ۷۳۶ هجری در شهری به نام کش به دنیا آمد، در زمان تولد او، سلطان ابوسعید آخرین ایلخان قدرتمند مغول از جهان رفت و مرگ او نشانه آشکار پایان عصر ایلخانان بود. وقتی تیمور به دنیا آمد در قسمت غربی اردوی جغتائیان فردی به نام قزان سلطان حکومت می‌کرد. یکی از امیران به نام امیر قَرغن شورش کرد و حکومت را به دست گرفت. آشفتگی، ضعف و از هم‌پاشیدگی سیاسی سرزمین‌های اسلامی، نبودن حکومتی مقتدر و متمرکز، رشد حکومت‌های محلی ضعیف و بی‌دوام، در چنین زمانه ای می‌شد تصور کرد که اگر کسی اراده آهنین داشته باشد و در او کاردانی هوش و لیاقتی هم پیدا شود می‌تواند به سرعت پیشرفت کند. پدر تیمور امیر ترغای مرد ثروتمندی نبود ولی در میان ایل برلاس، احترام زیادی داشت؛ تیمور دوران کودکی و به احتمال زیاد دوران جوانی خود را در شهر کش گذراند. او مثل بقیه جوانان قبیله‌اش در جوانی مهارت‌هایی را آموخت که برای جنگیدن لازم است، یعنی سوارکاری و تیراندازی را فرا گرفت. گذشته از زبان مادری‌اش، زبان ترکی و فارسی هم فرا گرفت، هر چند خواندن و نوشتن به زبان فارسی را نمی‌دانست. به هر حال برای آنکه کار تیمور بالا بگیرد و نامش بر سر زبان‌ها بیفتد اول باید ثروتی به دست می‌آورد و مهمتر از آن، کسانی را پیدا می‌کرد که از او فرمان ببرند و در خدمتش باشند؛ او در این کار موفق بود. حتی در نخستین سالهای جوانی، تیمور در میان جوانهای قبیله‌اش به شهرت رسید و بعضی از آنها با او پیمان وفاداری بستند و او را به عنوان رهبر خود پذیرفتند. به تدریج تیمور به جایی رسید که نامش در دسته‌بندیهای منطقه‌ای و کشاکش‌های محلی به میان آمد و این اوج ترقی به حدی رسید که تیمور جهانگشای جهانی نام گرفت. بررسی و شناخت شخصیت تیمور نقش بسیار مهم در شناخت اهداف و اقدامات او دارد. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی به بررسی قدرت‌یابی حکومت تیمور پرداخته و جایگاه هنرمندان و صنعتگران و دانشمندان را در دربار مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم این جنگ‌ها ی تیمور که از او در&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e4fuhr9gf79cuhdsfwlq3cy243ci7jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۳۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98281</id>
    <revision>
      <id>305425</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تاریخ مانده وی به هنرمندان و صنعتگران و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد.  '''۲-بررسی اوضاع الوس جغتای مقارن ظهور تیمور:'''  در فاصله مرگ ابوسعید بهادر ایلخانی تا ظهور تیمور کشور ایران دچار تحولات فراوا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="rbltzuzd5bl3ampxhsf7bc56apjbz55" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تاریخ مانده وی به هنرمندان و صنعتگران و دانشمندان علاقه‌مند و بسیاری از آنان را به دلیل مهارت آنان به سمرقند کوچ داد.

'''۲-بررسی اوضاع الوس جغتای مقارن ظهور تیمور:'''

در فاصله مرگ ابوسعید بهادر ایلخانی تا ظهور تیمور کشور ایران دچار تحولات فراوان بود. امرای محلی که در سراسر ایران پراکنده بودند مثل آل جلایر در آذربایجان و عراق عرب و آل مبارز در فارس و اصفهان و کرمان، آل کرت و سربداران در خراسان به طمع جاه طلبی و حرص فراوان در جمع مال و توسعه قلمرو حکومتی دائماً با یکدیگر در مبارزه بودند و حتی افراد هر سلسله به قصد جان یکدیگر قیام می‌کردند.&lt;ref&gt;نوایی، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران (از تیمور تا شاه اسماعیل)، ص ۱۸-۱۷.&lt;/ref&gt; برای بررسی زندگی تیمور شناخت اوضاع الوس جغتای اهمیت عمده دارد. تیمور از دل همین الوس به قدرت رسید. ساختار و رویه‌های سیاسی همین الوس عصر تیمور را از پیش از بدست گرفتن رهبری قبیله ای تا آخرین لشکرکشی او به چین شکل داد. ابتدا به شرحی از مسائل ماوراء النهر می‌پردازیم، در تقسیم‌بندی نهایی سرزمین‌های فتح شده توسط چنگیز خان و جانشینان او ماورالنهر با همه وسعت خود تا مرزهای خراسان نصیب فرزندان جغتای دومین فرزند چنگیز شد که از آن به عنوان الوس جغتای یاد می‌شود. الوس تقریباً به معنای کشور با تأکید بر نوعی سامان اتحادیه ای قبایل است.&lt;ref&gt;جعفریان، (از یورش مغول تا زوال ترکمانان از قرن ۷تا۹هجری)، ص ۲۶۷.&lt;/ref&gt; اولاد جغتای که سلسله ایشان را خانان جغتای می‌گویند مدت ۱۳۶ سال از (۶۲۴تا۷۶۰)بر ماورالنهر و قسمتی از خوارزم و کاشغر و غیره حکومت داشتند و سلسله ایشان در سال ۷۶۰ هجری دستخوش هرج و مرج گردید و بالاخره امیر تیمور در سال ۷۷۱ هجری آن را به کلی برانداخت. خانان الوس جغتای قریب سی نفر بودند و از ایشان دو نفر از خاندان اکتای هستند که به خانی الوس جغتای رسیده‌اند، این الوس سنت گراترین بخش امپراتوری مغول بود و به دلیل نزدیکی به مغولستان به شدت تحت تأثیر تحولات آن&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rbltzuzd5bl3ampxhsf7bc56apjbz55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98282</id>
    <revision>
      <id>305426</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «قرار داشت و این خود دلیلی بر اینکه فرمانروایان الوس بتوانند سنت‌های صحراگردی خود را حفظ کنند.&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، ص ۵۸۱.&lt;/ref&gt; برخی قبایل یا گروه‌های شبه قبیله ای که نامشان در این مقطع از تاریخ منطقه یاد شده، عبا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="r5pbpv6zsx8pb7nuh435h6j3u237q4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;قرار داشت و این خود دلیلی بر اینکه فرمانروایان الوس بتوانند سنت‌های صحراگردی خود را حفظ کنند.&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، ص ۵۸۱.&lt;/ref&gt; برخی قبایل یا گروه‌های شبه قبیله ای که نامشان در این مقطع از تاریخ منطقه یاد شده، عبارتند از برلاس، ارلات، سلدوز، جلایر، یساوری و اپاردی. قابل ذکر است که چهار طایفه نخست از موقعیت برتری برخوردار بودند. تیمور نیز از طایفه برلاس بودند و بنا به برخی منابع مدعی آن بود که جد پنجم وی امیر قراچار نویان برلاس است که دستیار نزدیک جغتای پسر چنگیز است.&lt;ref&gt;جعفریان، (از یورش مغول تا زوال ترکمانان از قرن ۷تا۹هجری)، ص ۲۷۰.&lt;/ref&gt; در عهد خانی قزان سلطان خان (خازان خان) که درسال ۷۳۳ هجری سه سال قبل از فوت سلطان ابوسعید بهادر خان به کرسی خانی الوس جغتای رسید.&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، ص ۵۸۳.&lt;/ref&gt; پایتخت ماورالنهر شهر قرشی بود و خازان خان پسر یساوور در آنجا سلطنت می‌کرد و شرف الدین علی یزدی او را پادشاهی سفاک و خونریز معرفی می‌کند.&lt;ref&gt;گروسه ، امپراطوری صحرانوردان، ص ۵۵۸.&lt;/ref&gt; در این دوره از خانی قزان سلطان امیری از طایفه برلاس به نام امیر قزغن بر علیه وی شورش کرد. امیر قزغن در نزدیکی شهر قرشی در سال ۷۴۷ هجری، قزان را کشت.&lt;ref&gt;همان، ص۵۵۹.&lt;/ref&gt; امیر قزغن چون صاحب واقعی ماورالنهر شد به مشروع بودن و به رسمیت شناختن خاندان جغتایی خاتمه داد و تخت پادشاهی ماورالنهر را به یکی از احفاد اوکتای قاآن به نام دانشمندیه داد ولی بعد از چندی همین امیر قزغن دانشمندیه را کشت و نوهٔ دوواخان به نام بیان قلی را به عنوان خانی به قدرت رساند و صاحب ظفرنامه شامی بیان قلی را یک فرد مطیع و یک عنصر فرمانبرداری در دست امیر قزغن نام برده‌است. حکومت قزغن از ۷۴۶ تا ۷۵۹ هجری طول کشید. امیر قزغن در سال ۷۶۰توسط دامادش قتلغ تیمور بورالدای به قتل رسید.&lt;ref&gt;گروسه، امپراطوری صحرانوردان ، ص ۵۶۰-۵۵۹.&lt;/ref&gt; بعد از قزغن پسرش امیر عبدالله به قدرت رسید، عبدالله، بیان قلی را به طمع دست یافتن به همسرش به قتل رساند و این عمل&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r5pbpv6zsx8pb7nuh435h6j3u237q4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98283</id>
    <revision>
      <id>305427</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «زشت او باعث تنفر عموم امرا و اشراف ماورالنهر شد. به خصوص این دشمنی امیر بیان سلدوز و حاجی برلاس عموی امیر تیمور را که امیر کش (شهر سبز امروزی) بود خیلی تحریک کرد.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۹.&lt;/ref&gt; پس از چندی عبدالله فراری شد و بعد از...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="pm2dzbiezj0e8eehmaijrsdqx4pqlgn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;زشت او باعث تنفر عموم امرا و اشراف ماورالنهر شد. به خصوص این دشمنی امیر بیان سلدوز و حاجی برلاس عموی امیر تیمور را که امیر کش (شهر سبز امروزی) بود خیلی تحریک کرد.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۹.&lt;/ref&gt; پس از چندی عبدالله فراری شد و بعد از مدتی درگذشت و بیان سلدوز امیر الوس شد.&lt;ref&gt;فوربز منز، برآمدن و فرمانروایی تیمور، ص۶۰&lt;/ref&gt; امیر بیان سلدوز به زودی غالب سرزمین‌های ماورالنهر را تحت امر خود درآورد و در حقیقت مقام خانان الوس جغتای را گرفت اما چون مردی سلیم النفس و بی‌آزار بود و غالب ایام خود را در عیش و نوش گذراند، امرای سرکش ماورالنهر و توران هر یکی در ناحیه ای سر به طغیان برداشتند و اختلال کلی در کارهای این قسمت از ممالک چنگیزی افتاد از آن جمله امیر حاجی برلاس در ناحیه کش، امیر بایزید جلایر در خجند، امیر حسین پسر امیر مسلای برادرزاده امیر عبدالله و نواده امیر قزغن و امیر خضر یسُوری، نیز با لشکریان خود پیوسته به تعرض این سرزمین‌ها (بلاد مختلفه) می‌پرداختند.&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، ص ۵۸۴.&lt;/ref&gt; آوازه پیشامد این انقلابات و اختلافات که از بعد از قتل امیر قزغن روی کرده بود به تدریج به اطراف رسید و تغلق تیمور پادشاه مغول الوس جغتای در مشرق توران یعنی حدود کاشغر نیز شروع به شورش هایی کرد، تغلق تیمور در سال ۷۶۳ هجری به ماورالنهر لشکر کشید و امیر بیان سلدوز و امیر بایزید جلایر را کشت و الیاس خواجه پسر خویش را به ماورالنهر حکومت داد.&lt;ref&gt;همانجا&lt;/ref&gt; تیمور در این زمان از تغلق تیمور اطاعت کرد و به حکمرانی شهر سبز رسید. در واقع فعالیت های تیمور که منجر به جهانگشایی های بعدی او شد از همین زمان آغاز میشود و شاید تیمور به این دلیل به تغلق تیمور پیوست که نیروهای نظامی تغلق برتر از نیروهای او بوده و به این طریق و با جلب رضایت و اطاعت از تغلق تیمور حکمرانی شهر سبز را بدست آورده و بعد در فرصتی مناسب قدرت را خود بتواند به دست بگیرد و همین امر نیز اتفاق می افتد. بعد از شکست الیاس خواجه از امیر تیمور و امیر حسین ، بین ایشان نیز درگیری هایی اتفاق&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm2dzbiezj0e8eehmaijrsdqx4pqlgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98284</id>
    <revision>
      <id>305428</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «افتاد که منجر به پیروزی تیمور شد.بعد ها تیمور با خواهر امیر حسین که&quot; اولجای ترکان آغا &quot; نام داشت ازدواج کرد و از این بعد است که به تیمور گورکان&lt;ref&gt;گورکان در زبان ترکی به معنای داماد میباشد.&lt;/ref&gt; ملقب شد.چون میدان سیاست در ماورالنهر بلامنازع باقیمان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="iaa964onuki3xxb0x1sipbntd23goks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;افتاد که منجر به پیروزی تیمور شد.بعد ها تیمور با خواهر امیر حسین که&quot; اولجای ترکان آغا &quot; نام داشت ازدواج کرد و از این بعد است که به تیمور گورکان&lt;ref&gt;گورکان در زبان ترکی به معنای داماد میباشد.&lt;/ref&gt; ملقب شد.چون میدان سیاست در ماورالنهر بلامنازع باقیماند، امیر تیمور و امیر حسین برای کسب قدرت کامل رو در روی یکدیگر قرار گرفتند در حالیکه سپاه امیر حسین سه برابر سپاه امیر تیمور بود.در این جنگ ابتدا تیمور شهر و قلعه مستحکم قرشی&lt;ref&gt;در توضیح قرشی لازم به ذکر است پس از آمدن مغولها در قرن هفتم کپک خان در دو فرسخی شهر کهنه نخشب قصری برای خود ساخت و چون درزبان مغولی قصر را قرشی گویند ربضی را که در پیرامون این قصر بود نبز قرشی گفتند و این امکان جای نخشب کهنه را گرفت.(لیسترنج، جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، ج۱، ص۵۰۰.)در کتاب زبده التواریخ حافظ ابرو نیز در ارنباط با قرشی آمده است : &quot; از موضع قرشی سنگ قاش را که پادشاهان قدیم ختای آورده بودند و حضرت امیر صاحب قران انار الله برهانه.در آن وقت که لشکر به مغولستان برده بود بدانجا رسید و خواستآن سنگ را به ماورالنهر نقل کند، امیر جهانشاه را با چند هزار مرد آنجا گذاشت که آن سنگ را به سمرقند رسانند.&quot; (حافظ ابرو، زبده التواریخ ، ج۲، ص۸۹۲.)&lt;/ref&gt; را که از قلاع امیر حسین بود به تصرف درآورد و امیر حسین شکست خورد و تیمور در روز ۹ رمضان سال ۷۷۱هـ.ق در ۳۴ سالگی در بلخ به تخت سلطنت جلوس کرد. برخی منابع دیگر ذکر کرده اند که در تاریخ چهارشنبه دوازدهم رمضان ۷۷۱ در بلخ از امرا و بزرگان و علما قوریلتایی تشکیل داد و رسما به سلطنت ماورالنهر منصوب شد.&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، ص ۵۹۴؛ بلخی، روضه الصفا، ج ۴-۵-۶، ص ۱۱۲۶.&lt;/ref&gt; تیمور همواره درصدد بود که مملکت وسیع چین را به تصرف خود درآورد. بعد از آنکه تیمور سپاه عظیمی فراهم آورد به سمت چین حرکت کرد، زمانیکه وی به منطقه اترار رسید در شعبان سال ۸۰۷ هجری گرفتار تب شدیدی شد و در هفدهم آن ماه پس از ۳۶ سال فرمانروایی درگذشت.&lt;ref&gt;جعفریان، (از یورش مغول تا زوال ترکمانان از قرن ۷تا۹هجری)، ص ۲۸۳. ، ماده تاریخ تولد و خروج و فوت امیر تیمور:سلطان تمر آنکه مثل او شاه نبود     در هفتصدو سی و شش آمد بوجوددر هفتصد و هفتاد و یک کرد خروج    در هشتصد و هفت کرد عالم بدرود (قانعی، تیمور لنگ گورکانی، ص ۳۹.)همچنین در ارتباط با تاریخ مرگ تیمور و محل آن ر.ک : (طاهری، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران از مرگ تیمورتا مرگ شاه عباس، ص ۵.)&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iaa964onuki3xxb0x1sipbntd23goks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98285</id>
    <revision>
      <id>305429</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۳-ذکر نام، زادگاه، تولد و القاب و نسب تیمور:'''  ابن عربشاه در عجائب المقدور ذکر میکند که نام او تیمور است (بکسر اول و سکون ثانی)، چون لغات فارسی در زبان عربی به صورت‌های گوناگون تغییر شکل می‌دهند، لذا نام تیمور را در کتب عربی گاه به شکل «تمور»...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="bwvej0wuxl21caa3vfzfw8j6gxuukfa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۳-ذکر نام، زادگاه، تولد و القاب و نسب تیمور:'''

ابن عربشاه در عجائب المقدور ذکر میکند که نام او تیمور است (بکسر اول و سکون ثانی)، چون لغات فارسی در زبان عربی به صورت‌های گوناگون تغییر شکل می‌دهند، لذا نام تیمور را در کتب عربی گاه به شکل «تمور» وگاه به صورت «تمرلنگ» گفته‌اند.&lt;ref&gt;این عربشاه، زندگانی شگفت انگیز تیمور(عجائب المقدور فی اخبار تیمور)، ص ۴.&lt;/ref&gt; معنی لغوی تیمور به معنای آهن در ترکی است.&lt;ref&gt;صدیق، تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا زمان حاضر، ص ۱۹۸.&lt;/ref&gt; نام بسیار رایج تیمور میان ترک‌ها و مغول‌ها را عثمانی‌ها دمیر به معنای آهن به کار برده‌اند.&lt;ref&gt;بوات، ، تاریخ مغول&quot; تیموریان&quot;، ص ۲۸.&lt;/ref&gt; تیمور لنگ که اروپائیان به تحریف او را تمرلان گفته‌اند به سال (۷۳۶هـ/۱۳۳۶م) در دیار ماورالنهر زاده شد.&lt;ref&gt;حتی، تاریخ عرب، ج۲، ص۸۸۱.&lt;/ref&gt; تامرلان در زبان ترکی غالباً به نام تیمور مشهور است، تامرلان تلفظ غربی نام تیمور از نامگذاری فارسی او یعنی تیمور لنگ گرفته شده‌است.&lt;ref&gt;فوربز منز، برآمدن و فرمانروایی تیمور، ص ۱.&lt;/ref&gt; تیمور از میان طایفه‌ای از مغولان ترک مآب شده به نام برلاس برخاست. طایفه برلاس شاخه‌ای از قراوناس&lt;ref&gt;مغولانی که در اراضی غربی الوس جغتای، هفت آب، ترکستان، ماورالنهر استقرار یافته بودند به مرور زمان خود را با فرهنگ و سنن ترکی تطبیق داده و آیین اسلام را پذیرفته و این طوایف از ترک و مغول بودند که با نام عمومی قراوناس شناخته میشدند.(خزاعلی، تاریخ جهان اسلام از قرن ۷تا۱۰ هجری، ص ۶۶.)&lt;/ref&gt; ماورالنهر بود که در دره کشکه دریا استقرار داشت.&lt;ref&gt;خزاعلی، تاریخ جهان اسلام از قرن ۷تا۱۰ هجری، ص ۶۶.&lt;/ref&gt; زادگاه او شهر کش (امروز به نام شهر سبز معروف است) واقع در جنوب سمرقند در ماورالنهر.&lt;ref&gt;گروسه، امپراطوری صحرانوردان، ص۶۶۸.&lt;/ref&gt;

یکی از القاب تیمور، گورکان (کورکن) است. گورکان در لغت مغول به معنی «داماد» است. تیمور در جوانی به دامادی سلطان جغتایی ماورالنهر درآمده و به گورکان (داماد) ملقب شد.&lt;ref&gt;سیدی، تاریخ مشهد از آغاز تا مشروطه، ص ۵۷.&lt;/ref&gt; برخی دیگر از منابع اشاره کرده‌اند که تیمور بعدها یعنی زمانی ملقب به گورکان شد که پس از قتل امیر حسین چهار تن از زنان حرمسرای وی را به عقد خود&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwvej0wuxl21caa3vfzfw8j6gxuukfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98286</id>
    <revision>
      <id>305430</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «درآورد، یکی از این زنان حرمسرا دختر غازان خان مغول (سرای ملک خانم) بود. به علت وجود همین سرای ملک خانم بود که تیمور از طرف مغولان ملقب به گورکان گردید و به همین لقب سکه زد.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به عبارتی این اصطلاح اشار...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="1ro8nce9vwibquullwzzn5hx254sztf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;درآورد، یکی از این زنان حرمسرا دختر غازان خان مغول (سرای ملک خانم) بود. به علت وجود همین سرای ملک خانم بود که تیمور از طرف مغولان ملقب به گورکان گردید و به همین لقب سکه زد.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به عبارتی این اصطلاح اشاره به پیوند زناشویی تیمور با چنگیزیان دارد.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۵۳.&lt;/ref&gt; تیمور پسر امیر ترغای بود. در منابعی دیگر نام پدر تیمور را طراغای از طایفه برلاس و نام مادرش را تکینه خاتون ذکر کرده‌اند.&lt;ref&gt;میرجعفری ، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۱۰.&lt;/ref&gt; برخی منابع دیگر معتقدند نام پدر وی تیراگائی بود و ریاست قبیله برلاس ترک را عهده‌دار بود.&lt;ref&gt;دانی، میراث تیمور، ص۲۲.&lt;/ref&gt; کلاویخو سفیر اسپانیا در زمان تیمور؛ پدر وی را اینگونه معرفی می‌کند: «پدر تیمور مردی از خاندان بزرگ و والاتباری بود از خون جغتائیان، وی از بزرگان کم ثروت بود که فقط ۳ یا ۴ سوار به همراه داشت که ملازم او بودند در دهی که چندان از شهر کش مسافتی نداشت مقیم بود زیرا اصولاً بزرگان و نجبای همانند او روستا را بر شهر برتری می‌دادند».&lt;ref&gt;کلاویخو، سفرنامه کلاویخو، ص ۲۱۵.&lt;/ref&gt; در ارتباط با اصل و نسب تیمور اختلافات نظری زیادی در منابع دیده می‌شود. خواندمیر در ارتباط با نسب تیمور چنین ذکر می‌کند: «نسب پادشاه کامران امیر تیمور گورکان به موجبی که در کتب مشهور و مسطور است بقراجار نویان که در زمان پادشاه عالم ستان چنگیز خان سرور، قبیله شده، مدت یکصد و چهل و دو سال دولت و اقبال در دودمان او بود».&lt;ref&gt;خواندمیر، دستور الوزراء شامل احوال وزرای اسلام تا انقراض تیموریان۹۱۴، صص ۳۳۹-۳۳۸.&lt;/ref&gt; در چند جای ظفرنامه هاتفی اشاره به خویشی و از یک دودمان بودن چنگیزیان و تیموریان شده و آثار اهتمام به اثبات منظور سلاطین تیموری که مایل بودند حکومت تیموری را دنباله امپراتوری مغول و خود را ادامه دهنده سلطنت چنگیز قلمداد کنند، دیده می‌شود.&lt;ref&gt;مرتضوی، مسائل عصر ایلخانان، ص۵۷۳.&lt;/ref&gt; اما مورخین تیموری او را از احفاد یکی از همکاران چنگیز می‌دانند و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ro8nce9vwibquullwzzn5hx254sztf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98287</id>
    <revision>
      <id>305431</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بعضی از آنها حتی او را به خاندان چنگیزخان منسوب می‌نمایند ولی در حقیقت تیمور اصلاً مغول نبوده و عنصری است ترک.&lt;ref&gt;گروسه، امپراطوری صحرانوردان، ص۶۶۸.&lt;/ref&gt;  '''۴-مقایسهٔ خصوصیات و شخصیت چنگیز با تیمور:'''  در ارتباط با خصوصیات و صفات تیمور منابع این د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2870" sha1="1fr6jw8i1yfpqxi8s08o79smh534luo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بعضی از آنها حتی او را به خاندان چنگیزخان منسوب می‌نمایند ولی در حقیقت تیمور اصلاً مغول نبوده و عنصری است ترک.&lt;ref&gt;گروسه، امپراطوری صحرانوردان، ص۶۶۸.&lt;/ref&gt;

'''۴-مقایسهٔ خصوصیات و شخصیت چنگیز با تیمور:'''

در ارتباط با خصوصیات و صفات تیمور منابع این دوره مطالبی به‌طور مفصل ذکر کرده‌اند. سمرقندی در این ارتباط می‌نویسد: «حضرت صاحب قرانی پادشاهی بود عالی همت کیوان رفعت. هر جزوی از ذات مکرمش عقلی مصور و هر موئی بر عنصر معظمش سپاهی زره ور. هنگام شجاعت چون شیر ژیان همه دل و زمان سخاوت چون ابر نیسان. در ترتیب امور دیوانی و تحصیل وجوه سلطانی قاعده‌ها نهاد که تا انقراض عالم دستور وزرای کامل عقل و منشور حکام صاحب تجربه تواند بود و کوکب دولت او به درجه ای بود که به سواری دیاری می‌گرفت و به حکایتی ولایتی می‌گشود».&lt;ref&gt;سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج۱، صص۱۰۵-۱۰۴.&lt;/ref&gt; حسینی تربتی در تزوکات تیموری خصوصیات وی و تدبیرش در امور سلطنت را اینگونه توصیف می‌کند: «تیمور در امور سلطنت چهار امر را بدست بگیرد یعنی کنکاش و مشورت و حزم و احتیاط که هر سلطنتی که از کنکاش و مشورت خالی باشد چون شخصیتی است جاهل که آنچه کند و گوید همه غلط باشد و گفتار و کردارش سر به پشیمانی و ندامت بار آورد».&lt;ref&gt;حسینی تربتی، تزوکات تیموری، ص ۴.&lt;/ref&gt; روملو در ارتباط با توجه تیمور به هنرمندان و ارباب فضل چنین می‌نویسد: «آن پادشاهی بود صاحب شکوه و شهریاری حکمت پژوه، بنابر اقتضای عادت جبلی بلکه به مقتضای سعادت لم یزلی همیشه ارباب فضل و هنر و هنروران فضیلت گستر را مشمول عواطف بی‌کران ساختی و به تدارک ارباب فطانت بر، وجه اتم و اکمل پرداختی».&lt;ref&gt;روملو، احسن التواریخ، صص۵۰۳-۵۰۲.&lt;/ref&gt; جاه طلبی و ماجرا جویی دو صفت بارز تیمور بود، از سرگذشت او پیداست که به زندگی ساده قانع نبوده و همواره برای کسب پیروزی خود را در کام خطرات بزرگ&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fr6jw8i1yfpqxi8s08o79smh534luo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98288</id>
    <revision>
      <id>305433</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «می‌انداخته‌است. صفات دیگر شجاعت و تهور ودیگر تدبیر و مکر موجب پیشرفت و توفیق تیمور شده بود. تیمور بی هیچ هراسی از دشمن و با تهور تمام به استقبال جنگهای دشوار می‌رفت.&lt;ref&gt;میرجعفری، ص۵۱.&lt;/ref&gt; از دیگر ویژگی شخصیتی تیمور، زیرکی فوق‌العاده او بود. هر...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="6c4r0jvukuh663fql5p2r9uir7elvz9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;می‌انداخته‌است. صفات دیگر شجاعت و تهور ودیگر تدبیر و مکر موجب پیشرفت و توفیق تیمور شده بود. تیمور بی هیچ هراسی از دشمن و با تهور تمام به استقبال جنگهای دشوار می‌رفت.&lt;ref&gt;میرجعفری، ص۵۱.&lt;/ref&gt; از دیگر ویژگی شخصیتی تیمور، زیرکی فوق‌العاده او بود. هر چند او خواندن و نوشتن نمی‌دانست اما از دانش دیگران بهره می‌برد و از زبان ترکی و فارسی به خوبی بهره داشت.&lt;ref&gt;فوربز منز، ص۲۲.&lt;/ref&gt; در برخی منابع دیگر نیز ذکر شده که تیمور حافظه‌ای بسیار قوی داشت.&lt;ref&gt;برایوان، منم تیمور جهانگشا، ص ۶۴۰.&lt;/ref&gt; پزشکان و ستاره شناسان را مقرب می‌داشت و سخنانشان را به گوش می‌گفت. او خود نوشتن و خواندن نمی‌دانست، از عربی چیزی نمی‌دانست، لغت‌های پارسی و ترکی و مغولی را در سخنش به کار می‌برد، و معتقد به یاسای چنگیزی بود.&lt;ref&gt;اسماعیلی، تیمور جهانگشا، ص۱۷۹.&lt;/ref&gt; تیمور نسبت به همه، جز کسانی که نافرمانی می‌کردند مهربان وباسخاوت بود، وی نافرمانان را به سختی مجازات می‌کرد. تیمور عدالت‌خواه بود و ظالمان را به سختی مجازات می‌کرد، علماء را گرامی می‌داشت، علم را و هنرهای زیبا را ترویج می‌نمود.&lt;ref&gt;لمب، تیمور لنگ، ص ۲۹۶.&lt;/ref&gt; چنگیز خان با خصوصیات و صفاتی که به وی نسبت داده شده، نقش پیامبر گونه ای در میان مغول داشته‌است ولی چون مغولان بنا به طرز تفکر خاص مذهب شمنی، امکان تصور وجود پیامبر را نداشته‌اند، او را در زمره ایزدان قرار داده‌اند.&lt;ref&gt;بیانی ، مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، ص ۱۶.&lt;/ref&gt; چنگیز مردی عاقل خطیب و از حیث نظامی پر ارزش بود. شهرت او به زودی زبانزد عموم قرار گرفت.&lt;ref&gt;مارکوپولو، سفرنامه مارکوپولو، ص ۸۲.&lt;/ref&gt; میرخواند در ارتباط با خصوصیات چنگیز اشاراتی دارد. اینکه وی در سن طفولیت برای رسیدن به قدرت در پی تلاش بود تا اینکه با درایت توانست بسیاری ار کشورها را تحت قلمرو خود درآورد و سلاطین نامدار را مقهور خود سازد و بعد از وی جانشینانش بر&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c4r0jvukuh663fql5p2r9uir7elvz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98289</id>
    <revision>
      <id>305434</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «سریر قدرت جای گرفتند.&lt;ref&gt;میرخواند، تاریخ روضه الصفا، ج۵، ص۳۴.&lt;/ref&gt; تفاوت‌ها و شباهت‌هایی بین شخصیت چنگیز و تیمور وجود دارد. چنگیز که بر آیین مغولان معتقد بود توانست به سلسله سلطنتی خوارزم موجودیت ببخشد، در حالیکه تیمور مسلمان، وحدت ایران تجزیه...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="guvpfjwtzkxci10sl5ym8fsvt96bid5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;سریر قدرت جای گرفتند.&lt;ref&gt;میرخواند، تاریخ روضه الصفا، ج۵، ص۳۴.&lt;/ref&gt; تفاوت‌ها و شباهت‌هایی بین شخصیت چنگیز و تیمور وجود دارد. چنگیز که بر آیین مغولان معتقد بود توانست به سلسله سلطنتی خوارزم موجودیت ببخشد، در حالیکه تیمور مسلمان، وحدت ایران تجزیه شده را طی سده‌ها به وجود آورد، تیمور با همان سخت دلی و سنگ دلی چنگیز، مؤمنی مصلحتی بود و همواره سعی در توجیه اعمال و رفتار خویش داشت. گفت و گوهای مذهبی و علوم دینی را دوست داشت و از مجالست و شرکت در جلسات علما لذت می‌برد.&lt;ref&gt;بوات، تاریخ مغول&quot; تیموریان&quot;، ص۲۳.&lt;/ref&gt; هم تیمور و هم چنگیز روحیه جهانگشایی داشته‌اند و با متحد کردن اقوام حکومت را بدست گرفتند. بعد از مرگ چنگیز امپراتوری وی توسط جانشینانش هر چند که باکفایت و کاردان و مانند وی نبودند ادامه پیدا کرد در حالیکه تیمور از داشتن فرزندان و نوادگان مطیع مانند چنگیز نبود و بعد از مرگ وی به سرعت قلمرو تیموری در نزاع بین جانشینان وی رو به تحلیل و نابودی رفت.

'''۵-جایگاه دانشمندان، شاعران و هنرمندان در دربار امیر تیمور:'''

'''۱-۵-جایگاه علما، دانشمندان و شاعران:'''

امیر تیمور دوستدار علما و دانشمندان بود و از آنان حمایت می‌کرد. معروفتر از همه ارتباط او با ابن خلدون دانشمند مغربی (مراکش) بود، مذاکرات و مباحثات بسیاری بین این دو، برقرار شد. به احتمال زیاد دلیل این مسئله را باید در جلوه جذاب و فراست و بلاغت ابن خلدون جست و جو کرد که بی درنگ توانست دل تیمور را بلرزاند.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، صص۹۷-۹۶.&lt;/ref&gt; تیمور شمار زیادی از قاریان قرآن و وعاظ و خطبا و خوشنویسان و ستاره شناسان و سایر هنرمندان دیگر را به سمرقند کوچ داد.&lt;ref&gt;پناهی، تاریخ هنر اسلامی، ص ۶۸.ر.ک : دانشدوست، هنر معماری ایران در دوره تیموریان، ص۹۲.&lt;/ref&gt; انتخاب شهر سمرقند برای پایتختی توسط تیمور بی‌دلیل نبوده‌است. سمرقند شهری زیبا بود که در سفرنامه‌ها از آن به نیکی یاد شده‌است.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guvpfjwtzkxci10sl5ym8fsvt96bid5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98290</id>
    <revision>
      <id>305435</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «از جمله اصطخری می‌نویسد: «هوا، خاک و زمین سمرقند، از نیکوترین هوا و خشک‌ترین آن مواضع است، و اهل آن پیوسته بر اکتساب فضل، علم وادب مشغول و بر اظهار مروت مشعوف می‌باشند. در دیار ماوراءالنهر، خاکی درست‌تر از خاک سمرقند نیست».&lt;ref&gt;اصطخری، ممالک و...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="dr8sb5g9ko5g7jt5zz8ym76mehh9nvl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;از جمله اصطخری می‌نویسد: «هوا، خاک و زمین سمرقند، از نیکوترین هوا و خشک‌ترین آن مواضع است، و اهل آن پیوسته بر اکتساب فضل، علم وادب مشغول و بر اظهار مروت مشعوف می‌باشند. در دیار ماوراءالنهر، خاکی درست‌تر از خاک سمرقند نیست».&lt;ref&gt;اصطخری، ممالک و مسالک، ص۳۴۰.&lt;/ref&gt; در علم قرائت قرآن از این دوران دانشمندان بزرگی برنخاست. مگر عالمی غیرایرانی به نام ابوالخیر محمد بن محمد الجزری (۷۵۱–۸۳۳) که تیمور در سال ۸۰۵هـ، او را در یورش به جزیره و شام چون دیگر غنایم، با خود به سمرقند برد و وی از آن پس تا پایان عمر در بلاد ماوراءالنهر و خراسان و فارس سرگردان بود و اواخر عمر را در شیراز گذراند و در آن شهر دارالقرآنی تأسیس کرد.&lt;ref&gt;میر جعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص ۱۳۹.&lt;/ref&gt;

در میان دانشمندانی که تیمور از سایر بلاد به سمرقند فرستاد دو تن از همه معروفترند. یکی سعدالدین تفتازانی و دیگری میر سید شریف جرجانی. تیمور اولی را از سرخس و دومی را از شیراز به سمرقند برد. دانش سعدالدین تفتازانی در موضوعاتی چون منطق، صرف ونحو عربی، فلسفه، کلام و تفسیر و فقه بوده‌است. میر سید شریف جرجانی نیز رساله معروفی در صرف عربی دارد، موسوم به صرف میر و رساله ای در منطق، که به الکبری فی المنطق موسوم است.&lt;ref&gt;همان، ص ۶۸.&lt;/ref&gt; اوبن در مجموعه تراجم احوال شاه نعمت‌الله ولی کرمانی می‌نویسد: «نقل است که حضرت صاحبقرانی کسی را که به صفات ولایت و عزلت و ریاضت یا فتوی و تقوی و علم و زهادت متصف بوده در وقت معانقه ملاحظه می‌کرده که دل او از ترس می‌طپیده یا نه».&lt;ref&gt;اوبن، مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمت الله ولی کرمانی، ص ۴۳.&lt;/ref&gt; تیمور در بین علوم بیش از همه به تاریخ علاقه داشت. همین موقعیت مناسبی را جهت خلق آثار تاریخی پدیدآورده بود. جانشینان او نیز چنین بودند چنان‌که تنها مورخان حسین بایقرا را بیش از ۲۰۰ تن ذکر کرده‌اند. این آثار بیشتر به ذکر جزئیات زندگی سلطان و فرزندانش پرداخته‌اند از جملهٔ این آثار می‌توان&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dr8sb5g9ko5g7jt5zz8ym76mehh9nvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۴۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98291</id>
    <revision>
      <id>305436</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «به ظفرنامه شامی اثر نظام الدین شامی&lt;ref&gt;نظام الدین شنب غازانی معروف به نظام الدین شامی، معاصر تیمور بود.او ظفرنامه را به دستور تیمور نوشت.ظفرنامه اثر مطولی است که به اسلوب پیچیده و متکلف نوشته شده است. (آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵،...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="mu4umfutsg7417tm67oyhdwzh70htx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به ظفرنامه شامی اثر نظام الدین شامی&lt;ref&gt;نظام الدین شنب غازانی معروف به نظام الدین شامی، معاصر تیمور بود.او ظفرنامه را به دستور تیمور نوشت.ظفرنامه اثر مطولی است که به اسلوب پیچیده و متکلف نوشته شده است. (آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۴۲۳.)&lt;/ref&gt; اشاره کرد که به فرمان تیمور و مشتمل بر شرح فتوحات و نبردهای او را در سال ۸۰۴ آغاز کرد و در حیات تیمور آن را به پایان برد. البته خالی از لطف نیست به عجایب العقدور از ابن عربشاه (۷۹۱ تا ۸۵۴ ق) نیز اشاره کرد که در آن با دید منفی به زندگی تیمور می‌پردازد وچون در دربار تیمور نبوده‌است آزادانه از وی انتقاد کرده‌است. خواندمیر در ذکر بعضی از سادات و مشایخ وعلما و اکابر که با تیمور معاصر بودند می‌نویسد: «مولانا عبدالله بن مولانا لسان الدین محمد افضل حکماء زمان و اعلم منجمان دوران بود و احکام نجومی او مانند قضا و قدر تخلف نمی‌نمود بیت همه زیج فلک جدول بجدول باسطرلاب حکمت کرده و صاحبقران خورشید محل نسبت بآن فاضل بی بدل التفات بسیار داشت و آنجناب نیز همواره بسان بخت و دولت در ملازمت بود و رقم اخلاص بر صحیفه ضمیر می‌نگاشت».&lt;ref&gt;خواند میر، تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، ج۳، صص ۵۴۷ و ۵۴۲.&lt;/ref&gt; وی همچنین در ادامه به معرفی مولانا حسام‌الدین ابراهیم شاه کرمانی که در علم طب مهارت داشت و مولانا صفی‌الدین ختلانی که در سلک فضلاء ماورالنهر انتظام داشت، می‌پردازد. هر دو آنها مورد توجه و احترام تیمور بودند.&lt;ref&gt;همان، صص ۵۵۱ و ۵۴۹.&lt;/ref&gt;

در مورد جایگاه شعرا نیز تیمور هم می‌توان گفت که آنها از اعتباری خاص نزد تیمور برخوردار بودند. در شعبان سال ۸۹۷هجری تیمور از دشت قبچاق بازگشت و سیزده روز در شهر سلطانیه ماند و سپس به جانب همدان رفت و ملک الطاهر را با احترام فراوان بدان شهر خواند. ملک الطاهر که قبلاً یکسالی در زندان به سر برده بود و به لطف ملکه کبری (یکی از همسران تیمور) به رهایی رسیده بود با خوش‌رویی بر وی فرود آمدتیمور نیز بر او محبت بسیار کرد و تحفه‌های فراوان بخشید.&lt;ref&gt;اسماعیلی، تیمور جهانگشا، ص ۱۸۳.&lt;/ref&gt; زبان شعری در دوره تیموری&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mu4umfutsg7417tm67oyhdwzh70htx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98292</id>
    <revision>
      <id>305437</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نسبت به ایام گذشته هر چه بیشتر به زبان مردمی و محاوره ای نزدیک شد. دلیل این تحول را باید در این مسئله جست که شعر در این دوره خاص دربار نبود و به درون مردم کوچه و بازار کشیده شده بود. عرفان هنوز موضوع محبوبی برای شعر بود. بخصوص تبیینهای تصوف در غزل...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="52xlnxjhc721cq9pw8zxksdhy79kfxg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نسبت به ایام گذشته هر چه بیشتر به زبان مردمی و محاوره ای نزدیک شد. دلیل این تحول را باید در این مسئله جست که شعر در این دوره خاص دربار نبود و به درون مردم کوچه و بازار کشیده شده بود. عرفان هنوز موضوع محبوبی برای شعر بود. بخصوص تبیینهای تصوف در غزل کاربرد عمومی داشت. در این ایام شاعرانی چون شاه نعمت‌الله ولی، قاسم انوار و جامی شعرهای فراوانی با خصوصیت‌های عرفانی سرودند. در میان قالبهای مختلف شعری دوره تیموری، غزل از توجه و عنایت خاصی برخوردار شد. افکار بکر و صناعت ادبی در اواخر دوره تیموری به‌طور روزافزونی وارد غزل گردید. دلیل عمده این تحول شاید در این امر باشد که ایرانیان به سبب تهاجم مغولان و قتل‌عام‌ها و غارتهای سده هفتم-نهم/سیزدهم-پانزدهم، از دنیای مادی رویگردان شدند و به مسائل معنوی روی آوردند.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۴۱۹-۴۱۸.&lt;/ref&gt;

در میان حکام و شاهزادگان تیموری که از هنر و ادب این دوران حمایت می‌کردند می‌توان از شاهرخ، بایسنقر میرزا، الغ بیگ، ابوسعید و به خصوص سلطان حسین بایقرا و وزیر او امیرعلیشیرنوایی نام برد. از جمله شاعران در دوره حکومت تیموریان می‌توان به کمال الدین بن مسعود (متوفی۸۰۸/هـ۶–۱۴۰۵م) است که در فاصله بین ایلخانان مغول و تیموریان زندگی می‌کرد و باتخلص کمال به کمال خجندی شهرت داشت و در قالب غزل استاد بود. یکی از معاصران کمال، ملامحمد شیرین مغربی تبریزی (متوفی ۸۰۹/هـ۷–۱۴۰۶م) بود. غزلیات وی دربردارنده اشاراتی به عقاید و الهامات عرفان اسلامی است. سید نعمت‌الله ولی کرمانی (متوفی۲۲رجب۸۳۴هـ/۴آوریل ۱۴۳۱م) نیز از شاعران قرن نهم/پانزدهم بود. او عارفی بزرگ و مؤسس طریقت دراویش نعمت اللهیه است. اشعار عرفانی او مشتمل بر غزلیات، قصاید و مثنوی‌ها بود.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۴۲۱-۴۲۰.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52xlnxjhc721cq9pw8zxksdhy79kfxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98293</id>
    <revision>
      <id>305438</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۲-۵-جایگاه هنر در دربار تیمور :'''  تیمور به هنرهای مختلف توجه داشت. هنگامیکه هنرمندان شهرهای گشوده خویش را از شیراز و بغداد و جاهای دیگر به سمرقندآورد، شاید هیچ نظری به مقاشی‌های باریک و ظریفی که میان صفحات کتابها پنهان می‌ماند، نداشت و بیشت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3090" sha1="dwejptvjdu7rrq2b0e1i2idwrzzbkq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۲-۵-جایگاه هنر در دربار تیمور :'''

تیمور به هنرهای مختلف توجه داشت. هنگامیکه هنرمندان شهرهای گشوده خویش را از شیراز و بغداد و جاهای دیگر به سمرقندآورد، شاید هیچ نظری به مقاشی‌های باریک و ظریفی که میان صفحات کتابها پنهان می‌ماند، نداشت و بیشتر ایشان را به کار پرداختن پرده‌های بزرگ از پیکارها و کارزارهای خود گماشت.&lt;ref&gt;پرایس، تاریخ هنر اسلامی، ص ۱۲۶.&lt;/ref&gt; هنر دوره ایلخانان در قرن ۱۴م به خروج امیر تیمور و فتوح و خونریزی‌های او، از دهلی تا سرزمین شام مواجه گردید. با وجودیکه تیمور طبعاً خشن و قهار بود، ولی تربیت او در محیط دانش و هنر و تصوف، از خشونت چنگیزی او می‌کاست و در صدد آن برآمد که سمرقند را مجمع دانشمندان و هنرمندان گرداند، وی مولانا نظام الدین شامی را در سال ۸۰۲ هجری در حلب و مولانا شهاب الدین عبدالله لسان را در سال ۸۰۴ هجری و شیخ قطب الدین بن شیخ محمود زنگی را درسنه ۸۰۶ هجری به حضور خود پذیرفت و خواجه عبدالحی مصور را از عراق به سمرقند آورد.&lt;ref&gt;حبیبی، هنر عهد تیموریان و متفرعات آن، صص ۳۲-۳۱.&lt;/ref&gt; او در پی لشکرکشی‌های خود بافندگان و کمان‌سازان دمشق را و زره‌سازان و شیشه‌گران و چینی‌سازان آن سرزمین را با خود به سمرقند برد و از عثمانی نیز تفنگ‌سازان و اهل حرف مثل زرگر و بنا را به سمرقند آورد.&lt;ref&gt;امیرخانی، تیموریان، ص۳.&lt;/ref&gt;

مبادی هنر مکتب تیموریان از دربار سلاطین گذشته به دربار تیمور انتقال یافته و نقاشی نیز رواج داشت. چنانچه تیمور بعد از فتوح هفت ساله روم (کشور عثمانی) در دو فرسنگی سمرقند، مجلس بزرگ جشن پیروزی را زیر خیمه عظیم منقش و ملون و مذهّب به طلا و لاجورد که ده هزار کس در سایه آن نشستند ترتیب داد و مورخان در توصیف نقش و نگار این خیمه رنگین منقش بزرگ رطب اللسانند.&lt;ref&gt;حبیبی، هنر عهد تیموریان و متفرعات آن، صص ۳۲-۳۱.&lt;/ref&gt; این سبک حدود (۸۰۸ هجری) و (۷۹۳ هجری) زیر نظر شخص تیمور به وجود آمد. برای اینکه نوآوری آن را دریابیم تعیین نقطه آغاز آن اساسی است. آرامگاه شاد ملک یک نمونه بسیار زیبا&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwejptvjdu7rrq2b0e1i2idwrzzbkq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98294</id>
    <revision>
      <id>305439</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «از نوع معماری پرتجمل، پیش از آمیختگی نخستین سبک اصیل تیموری است.&lt;ref&gt;ویلبرد، و دیگران، معماری تیموری در ایران و توران، صص ۲۵۴-۲۵۳.&lt;/ref&gt; با وجود ترس و وحشتی که همواره با سلطنت تیمور همراه بود، اهل هنر و نقاشان و نویسندگان دست از کار خود نکشیدند. بعض...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="k8ydbvgysdm8zanjzizcql4by3wr12z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;از نوع معماری پرتجمل، پیش از آمیختگی نخستین سبک اصیل تیموری است.&lt;ref&gt;ویلبرد، و دیگران، معماری تیموری در ایران و توران، صص ۲۵۴-۲۵۳.&lt;/ref&gt; با وجود ترس و وحشتی که همواره با سلطنت تیمور همراه بود، اهل هنر و نقاشان و نویسندگان دست از کار خود نکشیدند. بعضی از آثار آنها از آسیب آن دوره آشفته محفوظ و باقیمانده‌اند از جمله شاهنامه موجود، در قاهره که تاریخ ۹۴–۱۴۹۳م، را دارد کلیله و دمنه، که در کتابخانه پاریس نگهداری می‌شود و بعضی از نسخ از آثار خواجوی کرمانی که یکی از آنها مجموعه قصائدی است که در سال ۷۹۸هجری در بغداد توسط خوشنویس معروف میرعلی تبریزی استنساخ شده و اکنون در موزه لندن موجود است.&lt;ref&gt;دستوم، تاریخ جهانگشایی تیمور، ص ۲۴۷.&lt;/ref&gt;

در ارتباط با تاریخ نقاشی نگارگری در این دوره، علی‌رغم اینکه تیمور از شهرهای مفتوحه ایران هنرمندان و صنعتگران زبده را به پایتخت جدید خود سمرقند منتقل کرد نظیر خوشنویس سرشناس معین الدین و نقاش نام‌آور عبدالحی ولی سراغ نداریم در زمان حیات تیمور یک نسخه خطی زیبا در سمرقند تولید شده باشد. خوشنویسان و مذهّبان می‌بایست در طراحی و تزیین شماری از بناهای باشکوه که تیمور با شتاب تمام در پی ایجاد آنها بود، پیوسته و موقت به کار مشغول شده باشند. تقریباً همه کاتبان معروف این روزگار نیز در طراحی کتیبه‌های بناهای عمومی دست داشتند و شواهدی دربارهٔ نقاشی‌های دیواری کوشکهای باغها و گلدوزی پیکره ای چادرها – که اقامتگاه مطلوب و محبوب تیمور بود در دست است. از این رو سبک نقاشی نگارگری تیموری نه در سمرقند بلکه در پایتخت‌های متزلزل آخرین حاکم جلایری سلطان احمد توسعه یافت. این سبک پس از مرگ تیمور به وسیله جانشینان او اقتباس شد، ولی این اخذ و اقتباس با ترمیمها و اصلاحاتی بویژه با فعالیت و توان مضاعف همراه بود.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۳۸۲.&lt;/ref&gt; شیشه سازی هم در دوره مورد بحث رونق فراوانی داشت و هنرمندان روزگار تیموری در آبگینه سازی و میناکاری مهارت و شهرتی بسزا داشتند. تیمور گروهی از شیشه گران را در سمرقند گرد آورده بود و به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8ydbvgysdm8zanjzizcql4by3wr12z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98295</id>
    <revision>
      <id>305440</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دنبال این کار، شیشه سازی در آن ناحیه رونق یافته بود. پاره ای از شیشه گران از مردم سوریه بودند که در سمرقند سکونت داده شده بودند. آمدن شیشه گران سوری به ایران، بعدها موجب انتقال شیشه‌گری از ایران به مناطق دیگر می‌شد. برای مثال همین هنرمندان، هن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="6nnnec0lntmtvgljiqyk3vt091xjihm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دنبال این کار، شیشه سازی در آن ناحیه رونق یافته بود. پاره ای از شیشه گران از مردم سوریه بودند که در سمرقند سکونت داده شده بودند. آمدن شیشه گران سوری به ایران، بعدها موجب انتقال شیشه‌گری از ایران به مناطق دیگر می‌شد. برای مثال همین هنرمندان، هنر میناکاری بر روی چراغ و قندیل مساجد را از ایران به نواحی مختلف از جمله حلب و دمشق انتقال دادند. بیشتر ظروف شیشه ای، بلورین و میناکاری شده بازمانده از این دوره، شامل چراغ، قندیل و ظروف و جامهای آبخوری است.&lt;ref&gt;امامی، فرهنگ و میراث فرهنگی، نگاهی به هنرهای اسلامی دوره تیموریان، ص۱۵۵.&lt;/ref&gt;

با اینکه اکثر اوقات تیمور و سپاهیانش در سفر سپری می‌شد، لیکن چه زمانی که تیمور در سمرقند بود و چه زمانی که در مسافرت، همواره با ترتیب جشن و سرور و مجالس شادی اوقات خود را پر می‌کرد. از بزرگترین موسیقیدانان عصر تیموری می‌توان از خواجه عبدالقادر مراغی نام برد. او آهنگسازی دانشمند و نوازنده ای بزرگ بود که نه تنها در علم موسیقی استادی را به حد اعلا رسانده بود، بلکه در علم قرائت و شعر و خط بغایت ماهر بود. در اوایل حال در بغداد در مصاحبت سلطان احمد جلایر به سرمی برد. بعد از غلبه تیمور بر بغداد و فرار سلطان احمد، خواجه عبدالقادر جزء ملازمان میرانشاه شد. بعد از مرگ تیمور، وی در خدمت شاهرخ به تقرب تمام در هرات ماند تا اینکه در سال ۸۳۸هـ درگذشت.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ص۱۴۵-۱۴۴.&lt;/ref&gt; در منابع عصر تیموری از نقاشان برجسته ای مانند سیدی احمد نقاش، خواجه علی مصور، درویش محمد خراسانی، مولانا امیر خلیل، خواجه غیاث‌الدین، امیر روح‌الله مشهور به میرک نقاش و مولانا حاجی محمد، استاد قاسم علی چهره گشا و چگونگی کار آنها بحث شده‌است. اما بزرگترین نقاش عصر تیموری کمال الدین بهزاد بود که در سال ۸۵۴هـ در شهر هرات به دنیا آمد.&lt;ref&gt;همان ، ص ۱۲۱.&lt;/ref&gt;

بعد از اینکه تیمور سمرقند را به عنوان پایتخت خود انتخاب، وی و خانواده او موجب حرکت‌های جدید معماری گردیدند. آثار عمده معماری این دوره به ده سال پسین&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6nnnec0lntmtvgljiqyk3vt091xjihm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98296</id>
    <revision>
      <id>305441</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «حکومت تیمور تعلق دارد.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۳۲۳.&lt;/ref&gt; از بناهای ساخته شده در دورهٔ تیمور می‌توان به بناهای زیر اشاره کرد: بنای ازبکستان شاه زند: مجموعه‌ای متشکل از ۱۶ بنا در شمال سمرقند بود هدف تیمور از تأسیس این بنا احد...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="qqzar0mnrdl13h5t75vp8qgj4rxj46h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;حکومت تیمور تعلق دارد.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، ص۳۲۳.&lt;/ref&gt; از بناهای ساخته شده در دورهٔ تیمور می‌توان به بناهای زیر اشاره کرد: بنای ازبکستان شاه زند: مجموعه‌ای متشکل از ۱۶ بنا در شمال سمرقند بود هدف تیمور از تأسیس این بنا احداث آرامگاه برای اعضای خانواده اش بود؛ مقبرهٔ احمد یسوی: عارف قرن ۶ که مقبره اش شامل مسجد، کتابخانه، خانقاه و آشپزخانه می‌شده‌است؛ مسجد جامع: بزرگ‌ترین بنای ساخته شده به فرمان تیمور در سمرقند در سال ۸۰۱ هـ است که به مسجد بی بی خانم معروف است. &lt;ref&gt;امیرخانی، تیموریان، ص ۷۸ و ۷۹.&lt;/ref&gt; تلاشهای نخستین تیمور در یادبود اعضای درگذشته خانواده اش متمرکز شد و برای این منظور آرامگاه‌هایی را در مجموعه معروف شاه زند برپاداشت. این مجموعه مرکب از حدود شانزده عمارت است که در دو سمت راه باریکه ای که در سینه تپه ای در بخش شمال شرقی سمرقند جای گرفته‌است، قرار دارد. نام این مجموعه یعنی «شاه زند» از نام پسرعموی پیامر، قاسم بن عباس گرفته شده که آرامگاه او از مدتها پیش زیارتگاه عمده شهر سمرقند بوده‌است.&lt;ref&gt;آژند، همان، ص۳۲۳.&lt;/ref&gt; آرامگاه‌های تیمور دو نوع است: ساختمان مکعبی گنبددار با یک نمای پیشین مسلط، و یک ساختمان چند ضلعی با گنبدی که بر روی ساقه بلند گنبد قرار گرفته و در دو یا سه نمای آن یک درب ورودی وجود دارد. قدیمترین آرامگاهی که در مجتمع شاه زند ساخته شده و از آن دوره تیمور است به نوع نخستین تعلق دارد. این مقبره –تکمیل در سال ۷۷۳هـ/۲–۱۳۷۱م، آرامگاه شادملک خواهرزاده تیمور است که ترکان آقا- خواهر تیمور برای دختر خود ساخته‌است. خشت موزاییک برای نخستین بار در آرامگاه شیرین بیکه آقا خواهر دیگر تیمور در سمرقند ظاهر شد. این آرامگاه در سال ۷۸۷هـ/۶–۱۳۸۵م، ساخته شد. نوع دوم، آرامگاه‌ها (یعنی ساختمان چند ضلعی به شکل مربع یا هشت ضلعی همراه با یک ورودی در دو یا چند نمای آن و یک گنبد همراه با ساقه گنبد استوانه ای بلند) آشکارا بنای جداگانه و مستقلی بود که از دو یا چند جانب&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqzar0mnrdl13h5t75vp8qgj4rxj46h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98297</id>
    <revision>
      <id>305442</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «به چشم می‌خورد. نمونه‌هایی از این نوع را می‌توان در مجموعه شاه زند مشاهده کرد ولی معروفترین آن در سمرقند گورمیر است که مقبره‌های تیمور و سایر اعضای خاندان سلطنتی را در خود جای داده‌است. گورمیر در میانه سالهای ۱۴۰۳م؛ و ۱۴۰۴م. به وسیله تیمور س...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="3j1ah0tywfmft3wfuy52oztp13au4p3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به چشم می‌خورد. نمونه‌هایی از این نوع را می‌توان در مجموعه شاه زند مشاهده کرد ولی معروفترین آن در سمرقند گورمیر است که مقبره‌های تیمور و سایر اعضای خاندان سلطنتی را در خود جای داده‌است. گورمیر در میانه سالهای ۱۴۰۳م؛ و ۱۴۰۴م. به وسیله تیمور ساخته شد تا خاطره نوه خود میرزا محمد سلطان بن محمد جهانگیر که در سال ۸۰۵هـ/۱۴۰۳م. درگذشت، زنده نگهدارد. این بنا به مجموعه بناهای موجود که محمد سلطان در اواخر قرن هشتم/چهاردهم برپا کرد افزوده شد. در شمال شرق و شمال غرب گورمیر یک مدرسه و یک خانقاه موجود است که صحنی مربع شکل آنها را جدا کرده‌است.&lt;ref&gt;آژند، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، صص۳۲۷-۳۲۳.&lt;/ref&gt; یکی از نمونه بناهای تدفینی که اجرایی بس عالی داشت، مزار احمد یسوی در شهر ترکستان به سال ۷۹۹هـ/۷–۱۳۹۶م. بود. این مزار مجتمع کاملی از بناهایی بودکه احتیاجات مختلف متولیان مزار را برآورد می‌کرد و شامل یک مسجد، کتابخانه و حجره‌های خانقاه و یک مطبخ بود. تیمور همچنین کاخ بزرگی به نام آق سرای در سال ۱۳۸۴م. در شهر کش زادگاه خود بنا کرد. از دیگر بناها مسجد جامعی بود که درسال ۸۰۱هـ/۱۳۹۹م. به فرمان تیمور در سمرقند ساخته شد. این مسجد، مسجد جامع سمرقند بود و به نظر می‌رسد که نام آن «مسجد بی بی خانم» از مدرسه ای گرفته شده که تیمور به نام همسرش ایجاد کرده‌است. مسجد و مدرسه هر دو دردرون دیوارهای شهر در نزدیکی دروازه آهنین قرار داشت.&lt;ref&gt;همان، صص۳۳۱-۳۲۷.&lt;/ref&gt; از زمان تیمور مدرسه ای باقی نمانده‌است؛ ولی مدرسه الغ بیک در سمرقند ساخته شده بین سالهای ۱۴۱۷م؛ و ۱۴۲۰م. چگونگی کاربست سبک جدید را در این نوع ساختمانها نشان می‌دهد. از آنجا که وظیفه اصلی مدرسه تعلیم بوده، لذا قسمت‌های ضروری آن حجره‌ها برای زندگی، اتاقهای مباحثه و صحبت و نمازخانه بوده‌است. در مدرسه الغ بیک، صحن با پلان چهارایوانی ساخته شده‌است. حجره‌های زیستی در دو طبقه بین ایوانها تعبیه شده ولی طبقه بالا امروزه از بین رفته‌است. در چهار زاویه مدرسه تالارگنبدی، جلسه درس و مباحثه وجود داشته و&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3j1ah0tywfmft3wfuy52oztp13au4p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98298</id>
    <revision>
      <id>305443</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «در جانب جلویی مدخل ورودی و پشت ایوان برای برگزاری نماز و عبادت سرسرای درازی با محور اصلی موازی با دیوار ایجاد شده بود.&lt;ref&gt;همان، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt; همه بناهای زیبایی که در عصر تیموریان در سمرقند ایجاد شد و دیگر بناهای برجای مانده از اولاد و احفاد تیمور، حا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="2rju3mr5yc8180ogqsal93evarkjvjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;در جانب جلویی مدخل ورودی و پشت ایوان برای برگزاری نماز و عبادت سرسرای درازی با محور اصلی موازی با دیوار ایجاد شده بود.&lt;ref&gt;همان، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt; همه بناهای زیبایی که در عصر تیموریان در سمرقند ایجاد شد و دیگر بناهای برجای مانده از اولاد و احفاد تیمور، حاصل دسترنج معماران هنرمند ایرانی است. چون تیمور در سال ۷۹۵هـ برای بار دوم شیراز را تسخیر کرد، قریب یک ماه در باغ تخت، اقامت نمود. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد تیمور باغهای معروف شیراز را دیده و شیفته این باغها و نیز شاید بناهای شهر شده‌است. همه این زیبایی‌ها برای او به صورت الگویی از یک شهر زیبا درآمد. به همین دلیل برخی از باغهایی را که در سمرقند ایجاد کرد به نام باغهای موجود در شیراز نامید که باغ دلگشا و باغ جهان‌نما از آن جمله اند. تیمور همواره در پی ایجاد ساختمانهای مرتفع و باشکوه بود که باید با سرعت زیاد ساخته می‌شدند.&lt;ref&gt;میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، صص۱۲۹-۱۲۸.&lt;/ref&gt;

با توجه به مطالب ذکر شده به این نتیجه خواهیم رسید که تیمور علاوه بر لشکرکشی‌های نظامی به فعالیت‌های هنری علاقه‌مند بوده و ارتباط خوبی با فضلا و علماء و دانشمندان داشته‌است به طوریکه ویلبرد تیمور را بنیانگذار در سبک هنری (سبک امپراتوری تیموری) می‌داند که زیر نظر او به وجود آمد. تیمور در جریان فتوحات خود هنرمندان و معماران زیادی را برای آباد کردن سمرقند به این منطقه کوچ داد و از مهارت آنها برای آباد کردن این شهر استفاده می‌کرد. این هنرمندان زیر نظر تیمور به ایجاد بناهای متعددی اقدام کردند و به زودی سمرقند را که در آن زمان از شهرهای مشهور و معتبر ماوراءالنهر بود به یکی از زیباترین شهرهای جهان تبدیل کرد.

'''نتیجه:'''

تیمور در ۷۷۱ هجری بر ماورالنهر حاکم شد و ده سال بعد به ایران لشکر کشید. او در طول مدت لشکرکشی‌ها و فتوحات خود، همواره دوست دار علما و دانشمندان بود. از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rju3mr5yc8180ogqsal93evarkjvjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98299</id>
    <revision>
      <id>305444</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تمامی منابع تیموری چنین استنباط می‌شود که تیمور پس از فتح و غلبه بر هرشهری علما و دانشمندان و هنرمندان آنجا را جمع می‌کرد و به سمرقند می‌فرستاد. او به آبادانی وساخت بناهای باشکوه علاقهٔ فراوانی داشت. به ویژه به توسعهٔ سمرقند توجه بسیاری داشت...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="iaxjw5rah23ugubpol61pwke1g5l7il" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تمامی منابع تیموری چنین استنباط می‌شود که تیمور پس از فتح و غلبه بر هرشهری علما و دانشمندان و هنرمندان آنجا را جمع می‌کرد و به سمرقند می‌فرستاد. او به آبادانی وساخت بناهای باشکوه علاقهٔ فراوانی داشت. به ویژه به توسعهٔ سمرقند توجه بسیاری داشت. این شهر تا آغاز قرن هفتم بسیار آباد بود اما با هجوم مغول‌ها و خود تیمور مثل سایر نقاط ایران از آن خرابه‌ای بیش باقی نماند بود. تااینکه در اواخر قرن ۸ هجری که تیمور شهر سمرقند را برای پایتختی خود برگزید در عمران و آبادانی آن کوشش بسیار کرد و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در این شهر و تبدیل شدن این شهر به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. عهد حاکمیت تیموریان از چشمگیرترین جنبه‌های تمدنی ایران دروهٔ پس از مغول به‌شمار می‌آید در عهد سلسهٔ تیموری ایران از جنبه‌های گوناگون به پیشرفت‌های چشمگیری دست یافت، گونه‌های متنوعی از قبیل ادبیات، تاریخ‌نگاری، هنر خوش نویسی، معماری از این دوره به جا مانده‌است. گرچه این تنوع متون در بیشتر موارد متأثر از دورهٔ پیشین و عهد حاکمیت ایلخانان است. اما بی تردید در این روزگار هر یک در نوع خود به سطح بالایی از شکوفایی و انسجام دست یافته و نیز در پرتو حمایت‌های حاکمان تیمور، آثار بزرگی در زمینه‌های مختلف خلق گردید. در واقع در دوران حاکمیت تیموریان هنرهایی چون کتاب سازی، نقاشی، خطاطی، هنرهای تصویری، فلزکاری، سالفگری و نیز هنر معماری رونق یافت به طوریکه در دوران تیمور به ساختن بناها و مقبره‌ها توجه زیادی می‌شد و سمرقند پایتخت تیمور به شهری تبدیل شد که سرشار از آثار و باغ‌ها و مقبره‌ها و بناهایی که توسط هنرمندان ساخته شده بود.

'''منابع و مآخذ:'''

ابن عربشاه، زندگانی شگفت انگیز تیمور(عجائب المقدور فی اخبار تیمور)، ترجمه محمد علی نجاتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۹۷۷.

اسماعیلی، امیر، تیمور جهانگشا، چ۱، تهران، شقایق، ۱۳۶۳.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iaxjw5rah23ugubpol61pwke1g5l7il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305533</id>
      <parentid>305444</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2951" sha1="hmqat02h080n1j577jnpkyt5drc4y1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تمامی منابع تیموری چنین استنباط می‌شود که تیمور پس از فتح و غلبه بر هرشهری علما و دانشمندان و هنرمندان آنجا را جمع می‌کرد و به سمرقند می‌فرستاد. او به آبادانی وساخت بناهای باشکوه علاقهٔ فراوانی داشت. به ویژه به توسعهٔ سمرقند توجه بسیاری داشت. این شهر تا آغاز قرن هفتم بسیار آباد بود اما با هجوم مغول‌ها و خود تیمور مثل سایر نقاط ایران از آن خرابه‌ای بیش باقی نماند بود. تااینکه در اواخر قرن ۸ هجری که تیمور شهر سمرقند را برای پایتختی خود برگزید در عمران و آبادانی آن کوشش بسیار کرد و نتیجهٔ آن اجتماع بسیاری از دانشمندان در این شهر و تبدیل شدن این شهر به مرکزی علمی و مذهبی مشرق زمین بود. عهد حاکمیت تیموریان از چشمگیرترین جنبه‌های تمدنی ایران دروهٔ پس از مغول به‌شمار می‌آید در عهد سلسهٔ تیموری ایران از جنبه‌های گوناگون به پیشرفت‌های چشمگیری دست یافت، گونه‌های متنوعی از قبیل ادبیات، تاریخ‌نگاری، هنر خوش نویسی، معماری از این دوره به جا مانده‌است. گرچه این تنوع متون در بیشتر موارد متأثر از دورهٔ پیشین و عهد حاکمیت ایلخانان است. اما بی تردید در این روزگار هر یک در نوع خود به سطح بالایی از شکوفایی و انسجام دست یافته و نیز در پرتو حمایت‌های حاکمان تیمور، آثار بزرگی در زمینه‌های مختلف خلق گردید. در واقع در دوران حاکمیت تیموریان هنرهایی چون کتاب سازی، نقاشی، خطاطی، هنرهای تصویری، فلزکاری، سالفگری و نیز هنر معماری رونق یافت به طوریکه در دوران تیمور به ساختن بناها و مقبره‌ها توجه زیادی می‌شد و سمرقند پایتخت تیمور به شهری تبدیل شد که سرشار از آثار و باغ‌ها و مقبره‌ها و بناهایی که توسط هنرمندان ساخته شده بود.

'''منابع و مآخذ:'''

ابن عربشاه، '''''زندگانی شگفت انگیز تیمور(عجائب المقدور فی اخبار تیمور)'''''، ترجمه محمد علی نجاتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۹۷۷.

اسماعیلی، امیر، '''''تیمور جهانگشا'''''، چ۱، تهران، شقایق، ۱۳۶۳.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hmqat02h080n1j577jnpkyt5drc4y1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98300</id>
    <revision>
      <id>305445</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، ممالک و مسالک، ترجمه محمد بن اسعد بن عبدالله تستری، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۷۳.  اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، تهران، نامک، ۱۳۷۶.  امامی، نصرالله، «فرهنگ و میراث فرهنگی، ن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="80snze6c8ugt5lwi3roh3j1alvc0655" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، ممالک و مسالک، ترجمه محمد بن اسعد بن عبدالله تستری، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۷۳.

اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، ج۲، تهران، نامک، ۱۳۷۶.

امامی، نصرالله، «فرهنگ و میراث فرهنگی، نگاهی به هنرهای اسلامی دوره تیموری»، مشکوه، شماره ۵۳، زمستان ۱۳۷۵، صص۱۶۷-۱۴۵

امیرخانی، غلامرضا، تیموریان، تهران، پژوهش های فرهنگی,۱۳۸۳.

اوبن، اوژن، مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمت الله ولی کرمانی، تهران، زبان و فرهنگ ایرانی (انجمن ایران شناسی فرانسه در تهران)، ۱۳۶۱.

آژند، یعقوب، تاریخ تیموریان به روایت کمبریج، ج۵، چ۵، تهران، جامی، ۱۳۷۸.

برایوان، مارسل، منم تیمور جهانگشا، ترجمه ذبیح الله منصوری، تهران، انتشارات بهزاد، ۱۳۸۵.

بلخی، محمد بن خاوندشاه، روضه الصفا، تهذیب و تلخیص دکتر عباس زریاب، تهران، انتشارت علمی، چ ۷۳، ج ۴-۵-۶.

بوات، لوسین، تاریخ مغول&quot; تیموریان&quot;، ترجمه بهفرورزی، تهران، نشر آزاد مهر،. ۱۳۸۳.

بیانی، شیرین، مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی(دانشگاهها –سمت)، ۱۳۷۹.

پرایس، کریستن، تاریخ هنر اسلامی، ترجمه مسعود رجب نیا، چ۱، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷.

پناهی، محمد احمد، تیمور لنگ(چهره هراس انگیز تاریخ)، چ۱، تهران، کتابفروشی حافظ، ۱۳۶۳.

جعفریان، رسول، از یورش مغول تا زوال ترکمانان از قرن ۷تا۹هجری)، چ۵، تهران، کانون اندیشه جوان، ۱۳۸۶.

حافظ ابرو، زبده التواریخ، تصحیح سید جوادی، ج۲، تهران، نشر نی، ۱۳۷۲.

حبیبی، عبدالحی، هنر عهد تیموریان و متفرعات آن، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۵.

حتی، فیلیپ ، تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۲، تبریز، کتابفروشی حقیقت ، ۱۳۴۴.

حسینی تربتی، ابوطالب، تزوکات تیموری، طهران، انتشارات کتابفروشی سعدی، ۱۳۴۲.

خزاعلی، محمود، تاریخ جهان اسلام از قرن ۷تا۱۰ هجری ، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۵۸.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80snze6c8ugt5lwi3roh3j1alvc0655</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305534</id>
      <parentid>305445</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="erecu3gngtvpeutqa9hdx0t9o1sosiq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، ممالک و مسالک، ترجمه محمد بن اسعد بن عبدالله تستری، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۷۳.

اقبال آشتیانی، عباس، '''''تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری'''''، ج۲، تهران، نامک، ۱۳۷۶.

امامی، نصرالله، «فرهنگ و میراث فرهنگی، نگاهی به هنرهای اسلامی دوره تیموری»، '''''مشکوه'''''، شماره ۵۳، زمستان ۱۳۷۵، صص۱۶۷-۱۴۵

امیرخانی، غلامرضا، '''''تیموریان'''''، تهران، پژوهش های فرهنگی,۱۳۸۳.

اوبن، اوژن، '''''مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمت الله ولی کرمانی'''''، تهران، زبان و فرهنگ ایرانی (انجمن ایران شناسی فرانسه در تهران)، ۱۳۶۱.

آژند، یعقوب، '''''تاریخ تیموریان به روایت کمبریج'''''، ج۵، چ۵، تهران، جامی، ۱۳۷۸.

برایوان، مارسل، '''''منم تیمور جهانگشا'''''، ترجمه ذبیح الله منصوری، تهران، انتشارات بهزاد، ۱۳۸۵.

بلخی، محمد بن خاوندشاه، '''''روضه الصفا'''''، تهذیب و تلخیص دکتر عباس زریاب، تهران، انتشارت علمی، چ ۷۳، ج ۴-۵-۶.

بوات، لوسین، '''''تاریخ مغول&quot; تیموریان&quot;'''''، ترجمه بهفرورزی، تهران، نشر آزاد مهر،. ۱۳۸۳.

بیانی، شیرین، '''''مغولان و حکومت ایلخانی در ایران'''''، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی(دانشگاهها –سمت)، ۱۳۷۹.

پرایس، کریستن، '''''تاریخ هنر اسلامی'''''، ترجمه مسعود رجب نیا، چ۱، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷.

پناهی، محمد احمد، '''''تیمور لنگ(چهره هراس انگیز تاریخ)'''''، چ۱، تهران، کتابفروشی حافظ، ۱۳۶۳.

جعفریان، رسول، '''''از یورش مغول تا زوال ترکمانان از قرن ۷تا۹هجری)'''''، چ۵، تهران، کانون اندیشه جوان، ۱۳۸۶.

حافظ ابرو، '''''زبده التواریخ'''''، تصحیح سید جوادی، ج۲، تهران، نشر نی، ۱۳۷۲.

حبیبی، عبدالحی، '''''هنر عهد تیموریان و متفرعات آن'''''، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۵.

حتی، فیلیپ ، '''''تاریخ عرب'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۲، تبریز، کتابفروشی حقیقت ، ۱۳۴۴.

حسینی تربتی، ابوطالب، '''''تزوکات تیموری'''''، طهران، انتشارات کتابفروشی سعدی، ۱۳۴۲.

خزاعلی، محمود، '''''تاریخ جهان اسلام از قرن ۷تا۱۰ هجری''''' ، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۵۸.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erecu3gngtvpeutqa9hdx0t9o1sosiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۵۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98301</id>
    <revision>
      <id>305446</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «خواندمیر، غیاث الدین همام الدین حسینی، دستور الوزراء شامل احوال وزرای اسلام تا انقراض تیموریان۹۱۴، تصحیح سعید نفیسی، تهران، اقبال، ۱۳۵۵.  __________________؛تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تصحیح محمد دبیر سیاقی، ج۳، چ۳، تهران، خیام، ۱۳۶۲.  دانش...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2655" sha1="1ildywywtujw89kg6mpd4jprt37uruy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خواندمیر، غیاث الدین همام الدین حسینی، دستور الوزراء شامل احوال وزرای اسلام تا انقراض تیموریان۹۱۴، تصحیح سعید نفیسی، تهران، اقبال، ۱۳۵۵.

__________________؛تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تصحیح محمد دبیر سیاقی، ج۳، چ۳، تهران، خیام، ۱۳۶۲.

دانشدوست، یعقوب، «هنر معماری ایران دردوره تیموریان»، اثر، شماره ۱، بهار ۱۳۵۹، صص۱۰۲-۹۱.

دانی، احمد حسن، میراث تیمور، مترجم محمد مهدی توسلی، چ۱، کتابخانه ملی پاکستان، ۱۳۷۸.

دستوم، حسین، تاریخ جهانگشایی تیمور، تهران، نشر پونه، ۱۳۷۴.

روملو، حسن، احسن التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، بابک، ۱۳۵۷.

سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق، مطلع سعدین و مجمع بحرین، اهتمام عبدالحسین نوایی، ج۱، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۳.

سیدی، مهدی، تاریخ مشهد از آغاز تا مشروطه، مشهد ، جامی ، ۱۳۷۸.

صدیق، عیسی، تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا زمان حاضر، چ۵، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۹.

طاهری، ابوالقاسم، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران از مرگ تیمور تا مرگ شاه عباس، تهران، موسسه انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۹.

فوربزمنز، بئاتریس، برآمدن و فرمانروایی تیمور، ترجمه منصور صفت گل، چ۱ ، موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۷.

قانعی، سعید، تیمور لنگ گورکانی، چ۱، تهران، انتشارات ساحل، ۱۳۸۷.

کلاویخو، روی گونزاس، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجب نیا، چ۳، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴.

گروسه، رنه، امپراطوری صحرانوردان، ترجمه عبدالحسین میکده، چ۱، تهران، توس، ۱۳۵۳.

لمب، هارولد، تیمور لنگ، ترجمه علی جواهر کلام، قم، نیلوفرانه، ۱۳۸۹.

لیسترانج، گای، جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، ج۱، چ۲، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ildywywtujw89kg6mpd4jprt37uruy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305535</id>
      <parentid>305446</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="sv3npm97ftohjjhuyzlp4urbrvk167g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;خواندمیر، غیاث الدین همام الدین حسینی، دستور الوزراء شامل احوال وزرای اسلام تا انقراض تیموریان۹۱۴، تصحیح سعید نفیسی، تهران، اقبال، ۱۳۵۵.

__________________؛'''''تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر'''''، تصحیح محمد دبیر سیاقی، ج۳، چ۳، تهران، خیام، ۱۳۶۲.

دانشدوست، یعقوب، «هنر معماری ایران دردوره تیموریان»، '''''اثر'''''، شماره ۱، بهار ۱۳۵۹، صص۱۰۲-۹۱.

دانی، احمد حسن، '''''میراث تیمور'''''، مترجم محمد مهدی توسلی، چ۱، کتابخانه ملی پاکستان، ۱۳۷۸.

دستوم، حسین، '''''تاریخ جهانگشایی تیمور'''''، تهران، نشر پونه، ۱۳۷۴.

روملو، حسن، '''''احسن التواریخ'''''، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، بابک، ۱۳۵۷.

سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق، '''''مطلع سعدین و مجمع بحرین'''''، اهتمام عبدالحسین نوایی، ج۱، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۳.

سیدی، مهدی، '''''تاریخ مشهد از آغاز تا مشروطه'''''، مشهد ، جامی ، ۱۳۷۸.

صدیق، عیسی، '''''تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا زمان حاضر'''''، چ۵، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۹.

طاهری، ابوالقاسم، '''''تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران از مرگ تیمور تا مرگ شاه عباس'''''، تهران، موسسه انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۹.

فوربزمنز، بئاتریس، '''''برآمدن و فرمانروایی تیمور'''''، ترجمه منصور صفت گل، چ۱ ، موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۷.

قانعی، سعید، '''''تیمور لنگ گورکانی'''''، چ۱، تهران، انتشارات ساحل، ۱۳۸۷.

کلاویخو، روی گونزاس، '''''سفرنامه کلاویخو'''''، ترجمه مسعود رجب نیا، چ۳، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴.

گروسه، رنه، '''''امپراطوری صحرانوردان'''''، ترجمه عبدالحسین میکده، چ۱، تهران، توس، ۱۳۵۳.

لمب، هارولد، '''''تیمور لنگ'''''، ترجمه علی جواهر کلام، قم، نیلوفرانه، ۱۳۸۹.

لیسترانج، گای، '''''جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی'''''، ترجمه محمود عرفان، ج۱، چ۲، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sv3npm97ftohjjhuyzlp4urbrvk167g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98302</id>
    <revision>
      <id>305448</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مارکوپولو ، سفرنامه مارکوپولو، ترجمه حبیب الله صحیحی ، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.  مرتضوی، منوچهر، مسائل عصر ایلخانان ، چ۱، تبریز، موسسه تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۵۸.  میر جعفری، حسین، تاریخ تیموریان و ترکمانان، چ۵، تهران، انتشارات دا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1413" sha1="ap4uhufhcrc9gswkoichgdnahnm6mvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مارکوپولو ، سفرنامه مارکوپولو، ترجمه حبیب الله صحیحی ، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مرتضوی، منوچهر، مسائل عصر ایلخانان ، چ۱، تبریز، موسسه تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۵۸.

میر جعفری، حسین، تاریخ تیموریان و ترکمانان، چ۵، تهران، انتشارات دانشگاه اصفهان(سازمان مطالعه و تدوین-سمت)، ۱۳۸۵.

میرخواند، میر سید محمد بن سید برهان الدین خواوند شاه، تاریخ روضه الصفا، ج۵، تهران، کتابخانه خیام، ۱۳۳۹.

نوایی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران (از تیمور تا شاه اسماعیل)، تهران، بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۹۷۷.

ویلبرد، دونالد و دیگران، معماری تیموری در ایران و توران، ترجمه کرامت الله افسر، محمد یوسف کیانی، ج۱و۲، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴.

یزدی، مولانا شرف الدین علی، ظفرنامه(تاریخ عمومی مفصل ایران در دوره تیموریان)، به تصحیح محمد عباسی، ج۱، تهران، امیر کبیر ، ۱۳۳۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ap4uhufhcrc9gswkoichgdnahnm6mvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305536</id>
      <parentid>305448</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="a6gje2q46ns53lf5ucy77gu8dzxklz9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مارکوپولو ، سفرنامه مارکوپولو، ترجمه حبیب الله صحیحی ، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰.

مرتضوی، منوچهر، '''''مسائل عصر ایلخانان''''' ، چ۱، تبریز، موسسه تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۵۸.

میر جعفری، حسین، '''''تاریخ تیموریان و ترکمانان'''''، چ۵، تهران، انتشارات دانشگاه اصفهان(سازمان مطالعه و تدوین-سمت)، ۱۳۸۵.

میرخواند، میر سید محمد بن سید برهان الدین خواوند شاه، '''''تاریخ روضه الصفا'''''، ج۵، تهران، کتابخانه خیام، ۱۳۳۹.

نوایی، عبدالحسین، '''''اسناد و مکاتبات تاریخی ایران (از تیمور تا شاه اسماعیل)'''''، تهران، بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۹۷۷.

ویلبرد، دونالد و دیگران، '''''معماری تیموری در ایران و توران'''''، ترجمه کرامت الله افسر، محمد یوسف کیانی، ج۱و۲، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴.

یزدی، مولانا شرف الدین علی، '''''ظفرنامه(تاریخ عمومی مفصل ایران در دوره تیموریان)'''''، به تصحیح محمد عباسی، ج۱، تهران، امیر کبیر ، ۱۳۳۶.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6gje2q46ns53lf5ucy77gu8dzxklz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98303</id>
    <revision>
      <id>305449</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز  سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵  '''هم‌نشینی اسکندر و ارسطو در روایات ایرانی'''  بهرام روشن‌ضمیر&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران   roshan.zamir@ut.ac.ir&lt;/ref&gt;  تاریخ دریافت: ۲۱/۱۲/۹۴...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="6aeswb5b520uekt2fseyhrhg1wxqy0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

'''هم‌نشینی اسکندر و ارسطو در روایات ایرانی'''

بهرام روشن‌ضمیر&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران   roshan.zamir@ut.ac.ir&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۲۱/۱۲/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۴/۲/۹۵

'''چکیده:'''

دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین پیوندهای مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است. چه نه سیاستمداری بزرگتر از اسکندر در تاریخ دیرین جهان به این اندازه از نامداری رسیده و نه امروز کسی را بلندمرتبه‌تر از ارسطو در دانش عهد باستان می‌شمارند. تا آنجا که گاه او را نخستین دانشمند راستین (Genuine Scientist) می‌دانند. اگرچه آن دو تنها سه سال در کنار یکدیگر بودند، تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفته بوده است. اسکندر و ارسطو هر دو در ایران، نه به اتفاق که در میان برخی از گرایشها، ستوده شده‌اند. این پژوهش پس از بررسی روندِ ایرانی‌مآبی اسکندر و ارسطو در سپهر فرهنگ و ادب ایرانی، تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد که آیا ستودگی این‌دو و برجستگیِ هم‌نشینی آنان بر اساس ویژگی‌های ذاتی آنان بوده و یا بیش از آنکه به آنان مرتبط باشد، به خودِ ایرانیان برمی‌گردد؟

واژگان کلیدی: رمانِ اسکندر، معلم اول، اسکندرنامه، شاهنامه، نظامی، آرمانشهر، ادبیات فارسی.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6aeswb5b520uekt2fseyhrhg1wxqy0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305496</id>
      <parentid>305449</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="2cvwk8iuib1woskmb9mmjr4d5i7t6gz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;هم‌نشینی اسکندر و ارسطو در روایات ایرانی&lt;/div&gt;

بهرام روشن‌ضمیر&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران   roshan.zamir@ut.ac.ir&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۲۱/۱۲/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۴/۲/۹۵

'''چکیده:'''

دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین پیوندهای مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است. چه نه سیاستمداری بزرگتر از اسکندر در تاریخ دیرین جهان به این اندازه از نامداری رسیده و نه امروز کسی را بلندمرتبه‌تر از ارسطو در دانش عهد باستان می‌شمارند. تا آنجا که گاه او را نخستین دانشمند راستین (Genuine Scientist) می‌دانند. اگرچه آن دو تنها سه سال در کنار یکدیگر بودند، تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفته بوده است. اسکندر و ارسطو هر دو در ایران، نه به اتفاق که در میان برخی از گرایشها، ستوده شده‌اند. این پژوهش پس از بررسی روندِ ایرانی‌مآبی اسکندر و ارسطو در سپهر فرهنگ و ادب ایرانی، تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد که آیا ستودگی این‌دو و برجستگیِ هم‌نشینی آنان بر اساس ویژگی‌های ذاتی آنان بوده و یا بیش از آنکه به آنان مرتبط باشد، به خودِ ایرانیان برمی‌گردد؟

واژگان کلیدی: رمانِ اسکندر، معلم اول، اسکندرنامه، شاهنامه، نظامی، آرمانشهر، ادبیات فارسی.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cvwk8iuib1woskmb9mmjr4d5i7t6gz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305502</id>
      <parentid>305496</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="39hxgr0dpy7slsfsol3uo6nxr1kveu4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;هم‌نشینی اسکندر و ارسطو در روایات ایرانی&lt;/div&gt;

بهرام روشن‌ضمیر&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران   roshan.zamir@ut.ac.ir&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۲۱/۱۲/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۴/۲/۹۵
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''چکیده:'''&lt;/div&gt;
دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین پیوندهای مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است. چه نه سیاستمداری بزرگتر از اسکندر در تاریخ دیرین جهان به این اندازه از نامداری رسیده و نه امروز کسی را بلندمرتبه‌تر از ارسطو در دانش عهد باستان می‌شمارند. تا آنجا که گاه او را نخستین دانشمند راستین (Genuine Scientist) می‌دانند. اگرچه آن دو تنها سه سال در کنار یکدیگر بودند، تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفته بوده است. اسکندر و ارسطو هر دو در ایران، نه به اتفاق که در میان برخی از گرایشها، ستوده شده‌اند. این پژوهش پس از بررسی روندِ ایرانی‌مآبی اسکندر و ارسطو در سپهر فرهنگ و ادب ایرانی، تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد که آیا ستودگی این‌دو و برجستگیِ هم‌نشینی آنان بر اساس ویژگی‌های ذاتی آنان بوده و یا بیش از آنکه به آنان مرتبط باشد، به خودِ ایرانیان برمی‌گردد؟

واژگان کلیدی: رمانِ اسکندر، معلم اول، اسکندرنامه، شاهنامه، نظامی، آرمانشهر، ادبیات فارسی.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39hxgr0dpy7slsfsol3uo6nxr1kveu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305505</id>
      <parentid>305502</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="ly2cf09fb6twemfyvsbf3krfvzuy9n0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|هم‌نشینی اسکندر و ارسطو در روایات ایرانی}}

بهرام روشن‌ضمیر&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران   roshan.zamir@ut.ac.ir&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۲۱/۱۲/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۴/۲/۹۵{{پایان}}
'''چکیده:'''
دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین پیوندهای مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است. چه نه سیاستمداری بزرگتر از اسکندر در تاریخ دیرین جهان به این اندازه از نامداری رسیده و نه امروز کسی را بلندمرتبه‌تر از ارسطو در دانش عهد باستان می‌شمارند. تا آنجا که گاه او را نخستین دانشمند راستین (Genuine Scientist) می‌دانند. اگرچه آن دو تنها سه سال در کنار یکدیگر بودند، تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفته بوده است. اسکندر و ارسطو هر دو در ایران، نه به اتفاق که در میان برخی از گرایشها، ستوده شده‌اند. این پژوهش پس از بررسی روندِ ایرانی‌مآبی اسکندر و ارسطو در سپهر فرهنگ و ادب ایرانی، تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد که آیا ستودگی این‌دو و برجستگیِ هم‌نشینی آنان بر اساس ویژگی‌های ذاتی آنان بوده و یا بیش از آنکه به آنان مرتبط باشد، به خودِ ایرانیان برمی‌گردد؟

واژگان کلیدی: رمانِ اسکندر، معلم اول، اسکندرنامه، شاهنامه، نظامی، آرمانشهر، ادبیات فارسی.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ly2cf09fb6twemfyvsbf3krfvzuy9n0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98304</id>
    <revision>
      <id>305450</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-پیش‌درآمد:'''  اسکندر مقدونی، یا اسکندر بزرگ، پسر فیلیپ دوم، شاه مقدونیه در ۳۵۶ پ.م زاده شد و پس از مرگ مشکوک پدرش که خود را آمادهٔ یورش به آسیا می‌کرد، بر تخت پادشاهی مقدونیه نشست. او چیرگی‌اش بر دولت – شهرهای یونانی را تکمیل کرد و با میزان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="19oa11k22q7luark52l2bopwywyx0ax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-پیش‌درآمد:'''

اسکندر مقدونی، یا اسکندر بزرگ، پسر فیلیپ دوم، شاه مقدونیه در ۳۵۶ پ.م زاده شد و پس از مرگ مشکوک پدرش که خود را آمادهٔ یورش به آسیا می‌کرد، بر تخت پادشاهی مقدونیه نشست. او چیرگی‌اش بر دولت – شهرهای یونانی را تکمیل کرد و با میزان نه چندان زیادی از مشروعیت در یونان، نخستین یورش غرب به شرق را در تاریخ آغازید.&lt;ref&gt;بادیان، &quot;اسکندر در ایران&quot;، صص ۵۰۲-۵۰۴.&lt;/ref&gt; اسکندر پس از چند جنگ کوچک و بزرگ، نیمی از بدنهٔ شاهنشاهیِ بزرگِ هخامنشی را ستاند و پس از استراحتی کوتاه، با پیروزی در نبرد تاریخی گئوگامل در ۳۳۱ پ.م به بابل راه یافت. در ادامه داریوش سوم یا همان دارا در داستان‌های ایرانی، واپسین شهریار هخامنشی، به دست بِسوس کشته شد تا اسکندر خود را جانشین و حتی خون‌خواه دارا و میراث‌دار هخامنشیان بنامد. او سپس به شرق ایران در مسیری که بیشتر ماجراجویانه و اکتشافی بود تا جهانگشایی، به راه افتاد و با تحمل هزینه‌های هنگفت به بابل بازگشت و همانجا در ۳۲۳ پ.م به مرگی رازآمیز درگذشت.&lt;ref&gt;Briant, &quot;Alexander the Great&quot;, EnI, Online Edition,&lt;/ref&gt;

اسکندر، از سیزده سالگی به خواست پدر به شاگردی ارسطو، فیلسوف سرشناس یونانی درآمد. ارسطو شاگرد افلاطون در سال ۳۸۴ پ.م در استاگیرا در خالکیدیس زاده شد و در ۳۴۳ به درخواست فیلیپ پادشاه مقدونیه، به آنجا -که اکنون بخشی از یونان مدرن است- رفت و در دهکدهٔ میه‌زا در نزدیکی پلا، به تدریس به اسکندر و دیگر نجیب‌زادگان مقدونی پرداخت.&lt;ref&gt;Mark, &quot;Aristotle&quot;, Anciend History encyclopedia.&lt;/ref&gt; پس از لشکرکشی اسکندر به آسیا، ارسطو در پناه آنتی‌پاتر، جانشین اسکندر در اروپا قرار گرفت. ولی با درگذشت اسکندر، کینهٔ یونانیان نسبت به مقدونیان اشغالگر و ارسطوی پشتیبان دشمنان، فرصت بروز یافت. بدو تهمت خیانت زدند و آزارش را بجایی رساندند که حکیم یونانی، با گفتن این جمله‌ «نمی‌گذارم&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19oa11k22q7luark52l2bopwywyx0ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98305</id>
    <revision>
      <id>305451</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «آتن دومین گناهش را نسبت به فلسفه مرتکب شود» (اشاره به اعدام سقراط) از آتن گریخت و به میهن خویش رفت و در انزوا و بدنامی درگذشت.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;  دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات شرق و غرب، گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در وا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="do9b958w94fvsv5zd45mnfz16o3a4al" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آتن دومین گناهش را نسبت به فلسفه مرتکب شود» (اشاره به اعدام سقراط) از آتن گریخت و به میهن خویش رفت و در انزوا و بدنامی درگذشت.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات شرق و غرب، گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین هم‌نشینی‌های مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است.

ارتباط استاد و شاگرد از ۳۴۳ پ.م که ارسطو به مقدونیه آمد تا زمان مرگ امپراتور مقدونی در ۳۲۲ برجای بوده و سپس تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفت.&lt;ref&gt;Mark, &quot;Aristotle&quot;, Anciend History encyclopedia.&lt;/ref&gt;

'''۲-ویژگی‌های اسکندر و ارسطو:'''

پیوند این دو را همچون رخدادی بی‌همتا باید نگریست و البته که این به ویژگی‌های هر دو برمی‌گردد. اسکندر، بسی بیش از دیگر امپراتوران پیش و پس از خود، شیفتهٔ دانستن بود و شوق او برای فتح جهان هرگز از ذوق‌اش برای فتح قلمروهای انتزاعی نمی‌کاست. او دلدادهٔ داستان‌های هومری بود. تا آنجا که گویند نسخه‌ای از ایلیاد که شخص سقراط ویراسته بود را به زیر بالش داشت.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, ۸:۲.&lt;/ref&gt; او پس از جای گرفتن در ایران، دستور داد نسخه‌هایی از نمایشنامه‌های تثلیت نمایشی یونان عصر کلاسیک (آیسخلوس، اوریپیدِس و سوفوکلِس) را برایش بفرستند.&lt;ref&gt;Ibid, ۸.۳.&lt;/ref&gt; پس حتما نمایشنامهٔ پارسیان را هم خوانده بود و از اخبار و احوال داریوش بزرگ و خشایارشا باخبر بود. دور نیست که تواریخ هرودوت و کورش‌نامهٔ کسِنفون را هم خوانده باشد. دستکم آنچه تاریخنگاران یونانی از رفتار و گفتار او در تخت جمشید و پاسارگاد بازگو می‌کنند، بیانگر این مهم است. همچنین ردپای تاکتیک‌های جنگی کورش کوچک در نبرد کوناکسا که در آناباسیس&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>do9b958w94fvsv5zd45mnfz16o3a4al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305513</id>
      <parentid>305451</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="mrbrj7l6veyotvsggio1fnk533wmwun" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;آتن دومین گناهش را نسبت به فلسفه مرتکب شود» (اشاره به اعدام سقراط) از آتن گریخت و به میهن خویش رفت و در انزوا و بدنامی درگذشت.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

دربارهٔ پیوند اسکندر و ارسطو در تاریخ و ادبیات شرق و غرب، گزارش‌ها و روایت‌ها و افسانه‌هایی وجود دارد. در واقع این پیوند، یکی از مهمترین هم‌نشینی‌های مثبت میان فرزانگان و سیاستمداران است.

ارتباط استاد و شاگرد از ۳۴۳ پ.م که ارسطو به مقدونیه آمد تا زمان مرگ امپراتور مقدونی در ۳۲۲ برجای بوده و سپس تا پایان عمر اسکندر، نامه‌نگاری جای درس و مشق مکتبی را گرفت.&lt;ref&gt;Mark, &quot;Aristotle&quot;, Anciend History encyclopedia.&lt;/ref&gt;

'''۲-ویژگی‌های اسکندر و ارسطو:'''

پیوند این دو را همچون رخدادی بی‌همتا باید نگریست و البته که این به ویژگی‌های هر دو برمی‌گردد. اسکندر، بسی بیش از دیگر امپراتوران پیش و پس از خود، شیفتهٔ دانستن بود و شوق او برای فتح جهان هرگز از ذوق‌اش برای فتح قلمروهای انتزاعی نمی‌کاست. او دلدادهٔ داستان‌های هومری بود. تا آنجا که گویند نسخه‌ای از ایلیاد که شخص سقراط ویراسته بود را به زیر بالش داشت.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, 8:2.&lt;/ref&gt; او پس از جای گرفتن در ایران، دستور داد نسخه‌هایی از نمایشنامه‌های تثلیت نمایشی یونان عصر کلاسیک (آیسخلوس، اوریپیدِس و سوفوکلِس) را برایش بفرستند.&lt;ref&gt;Ibid, 8.3.&lt;/ref&gt; پس حتما نمایشنامهٔ پارسیان را هم خوانده بود و از اخبار و احوال داریوش بزرگ و خشایارشا باخبر بود. دور نیست که تواریخ هرودوت و کورش‌نامهٔ کسِنفون را هم خوانده باشد. دستکم آنچه تاریخنگاران یونانی از رفتار و گفتار او در تخت جمشید و پاسارگاد بازگو می‌کنند، بیانگر این مهم است. همچنین ردپای تاکتیک‌های جنگی کورش کوچک در نبرد کوناکسا که در آناباسیس&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrbrj7l6veyotvsggio1fnk533wmwun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98306</id>
    <revision>
      <id>305452</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «کسِنفون آمده را در نبردهای اسکندر با هخامنشیان می‌توان دید.&lt;ref&gt;Wilcken, &quot;Alexander the Great&quot;, p۱۴۶.&lt;/ref&gt; پس باید گفت اسکندر در مقام یک یونان‌شناس، بر تخت نشست و توجه کنیم که یونان‌شناسی در آنزمان ایران‌شناسی را هم شامل می‌شد.&lt;ref&gt;کورت و سانسیسی وردنبورخ، تار...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="abiruzrxwjf1ro4augai2p1lgmjxj6j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کسِنفون آمده را در نبردهای اسکندر با هخامنشیان می‌توان دید.&lt;ref&gt;Wilcken, &quot;Alexander the Great&quot;, p۱۴۶.&lt;/ref&gt; پس باید گفت اسکندر در مقام یک یونان‌شناس، بر تخت نشست و توجه کنیم که یونان‌شناسی در آنزمان ایران‌شناسی را هم شامل می‌شد.&lt;ref&gt;کورت و سانسیسی وردنبورخ، تاریخ هخامنشیان، ج۲، صص ۹-۱۰.&lt;/ref&gt; چه، ایران در آثار ادبی و فلسفی و تاریخی یونان عصر کلاسیک، جایگاه مهمی داشت.&lt;ref&gt;Starr, &quot;Greeks and Persians in the fourth century BC. A study of cultural contacts before Alexander&quot;, part ۱, pp۳۹-۹۹&lt;/ref&gt;

اسکندر وارون پدرش فیلیپ -که احتمالا به غارت ایران و نه چیز دیگری می‌اندیشید- در اندیشهٔ آن بود که بر اریکهٔ پادشاهی کورش و داریوش و خشایارشا تکه زند، و آرمان‌های یونانی را با بهره‌گیری از ابزار ایرانی استوار گرداند. و برای این منظور، نه تنها تا واپسین روز حضورش در مقدونیه، آموزگار محبوبش را در کنار داشت، بلکه پس از آن نیز تا زمان مرگ از یاد او غافل نماند. چراکه ارزشِ آن فرهیخته‌ترین انسان آن دوره را نیک می‌دانست.

از سوی دیگر ارسطو، وارون استادش افلاطون، آرمانشهر خود را آن اندازه دور و تخیلی و دست نیافتنی نمی‌یافت که نشود در زمان زندگی، بدان دست یازید. اگرچه بسیاری چون توماس‌ کیس و ورنر جیگر آرمانهایی تدریس شده در لوکئونِ ارسطو را ضد آموزه‌های بیان شده در آکادمیِ افلاطون می‌دانند، هستند کسانی چون اوون و مک‌اینتایر که کتاب سیاست ارسطو را نسخهٔ زمینی و واقع‌گرایانهٔ کتاب جمهوری افلاطون می‌دانند.&lt;ref&gt;شهریاری، فلسفه‌ی‌ اخلاق‌ و سیاست‌ ارسطو و افلاطون‌ از نگاه‌ السدیر مک‌اینتایر. صص۱۷۸-۱۷۹.&lt;/ref&gt;

ارسطو در آغاز مدافع سرسخت نظام دولت – شهری یونانی بود، ولی با دیدن پادشاهی متمرکز و اتوکراتیک فیلیپ به آن امید بست و بی‌گمان در همهٔ آن سالها که با اشتیاق، اسکندر نوجوان را درس می‌داد، چشم به روزی داشت که آموزه‌های او به عنوان نمایندهٔ مکتب یونانی، بر جهان متمدن فرمان براند. جمله‌هایی چون «یونانیان باید بر جهان&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>abiruzrxwjf1ro4augai2p1lgmjxj6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305514</id>
      <parentid>305452</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="a1zacw94ev9uzwzx853nrkasg0m0xz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;کسِنفون آمده را در نبردهای اسکندر با هخامنشیان می‌توان دید.&lt;ref&gt;Wilcken, &quot;Alexander the Great&quot;, p146.&lt;/ref&gt; پس باید گفت اسکندر در مقام یک یونان‌شناس، بر تخت نشست و توجه کنیم که یونان‌شناسی در آنزمان ایران‌شناسی را هم شامل می‌شد.&lt;ref&gt;کورت و سانسیسی وردنبورخ، تاریخ هخامنشیان، ج۲، صص ۹-۱۰.&lt;/ref&gt; چه، ایران در آثار ادبی و فلسفی و تاریخی یونان عصر کلاسیک، جایگاه مهمی داشت.&lt;ref&gt;Starr, &quot;Greeks and Persians in the fourth century BC. A study of cultural contacts before Alexander&quot;, part 1, pp39-99&lt;/ref&gt;

اسکندر وارون پدرش فیلیپ -که احتمالا به غارت ایران و نه چیز دیگری می‌اندیشید- در اندیشهٔ آن بود که بر اریکهٔ پادشاهی کورش و داریوش و خشایارشا تکه زند، و آرمان‌های یونانی را با بهره‌گیری از ابزار ایرانی استوار گرداند. و برای این منظور، نه تنها تا واپسین روز حضورش در مقدونیه، آموزگار محبوبش را در کنار داشت، بلکه پس از آن نیز تا زمان مرگ از یاد او غافل نماند. چراکه ارزشِ آن فرهیخته‌ترین انسان آن دوره را نیک می‌دانست.

از سوی دیگر ارسطو، وارون استادش افلاطون، آرمانشهر خود را آن اندازه دور و تخیلی و دست نیافتنی نمی‌یافت که نشود در زمان زندگی، بدان دست یازید. اگرچه بسیاری چون توماس‌ کیس و ورنر جیگر آرمانهایی تدریس شده در لوکئونِ ارسطو را ضد آموزه‌های بیان شده در آکادمیِ افلاطون می‌دانند، هستند کسانی چون اوون و مک‌اینتایر که کتاب سیاست ارسطو را نسخهٔ زمینی و واقع‌گرایانهٔ کتاب جمهوری افلاطون می‌دانند.&lt;ref&gt;شهریاری، فلسفه‌ی‌ اخلاق‌ و سیاست‌ ارسطو و افلاطون‌ از نگاه‌ السدیر مک‌اینتایر. صص۱۷۸-۱۷۹.&lt;/ref&gt;

ارسطو در آغاز مدافع سرسخت نظام دولت – شهری یونانی بود، ولی با دیدن پادشاهی متمرکز و اتوکراتیک فیلیپ به آن امید بست و بی‌گمان در همهٔ آن سالها که با اشتیاق، اسکندر نوجوان را درس می‌داد، چشم به روزی داشت که آموزه‌های او به عنوان نمایندهٔ مکتب یونانی، بر جهان متمدن فرمان براند. جمله‌هایی چون «یونانیان باید بر جهان&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1zacw94ev9uzwzx853nrkasg0m0xz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98307</id>
    <revision>
      <id>305453</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فرمان برانند»، &lt;ref&gt;ارسطو، سیاست، ص۳.&lt;/ref&gt; و «اسکندر بکوشد برای یونانیان رهبر (هژمون) باشد و برای بربرها، جبار (دیسپوت)»&lt;ref&gt;Newman, Politics of Aristotle, p۴۶۹.&lt;/ref&gt; را باید در همین راستا تفسیر کرد. پس شاید بتوان گفت اگر افلاطون به دنبال «حاکمِ حکیم» یا «حکیمِ حاکم...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="1zya1aic3ru6fzp1vr2lxw8yl5s9uwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فرمان برانند»، &lt;ref&gt;ارسطو، سیاست، ص۳.&lt;/ref&gt; و «اسکندر بکوشد برای یونانیان رهبر (هژمون) باشد و برای بربرها، جبار (دیسپوت)»&lt;ref&gt;Newman, Politics of Aristotle, p۴۶۹.&lt;/ref&gt; را باید در همین راستا تفسیر کرد. پس شاید بتوان گفت اگر افلاطون به دنبال «حاکمِ حکیم» یا «حکیمِ حاکم» بود، شاگردش ارسطو سرآن داشت که به عنوان یک حکیم، درکنارِ یک حاکم، جای بگیرد.

امروزه برخی به پیروی از پلوتارک، اسکندر را مدیون آموزه‌های استادش ارسطو می‌دانند.&lt;ref&gt;محمود‌آبادی، &quot;نقدی بر اندیشه تاریخنگاری عهد اسکندر مقدونی در ایران باستان&quot;. صص۳۰۰-۳۰۱.&lt;/ref&gt; ولی ویل دورانت می‌نویسد: اسکندر، ارسطو را دانشمندترین مرد تاریخ ساخت.&lt;ref&gt;دورانت، لذات فلسفه، ص۱.&lt;/ref&gt;

پس از آمدن اسکندر به ایران، ارسطو، یا به دلیل احساس خطر مبنی بر از دست رفتن حقوق مولفِ نظریه‌هایش و یا احساس ناامیدی از اسکندر که آرمان‌های ارسطویی را فراموش کرده بود، به چاپ آرای خود اقدام کرد. چیزی که واکنش اسکندر را در پی داشت. او در یکی از نامه‌هایش به استاد با زبانی رک و بی‌پرده گفت که این کار (چاپ رساله‌ها)، بایسته نبود. چه، اگر منظور راهنمایی کردن پادشاه است، او خود بهتر از همه می‌داند که چه چیز درست است و در معرض دید همگانی قرار دادن این نظریه‌ها، شایسته نیست. اسکندر همچنین در آن نامه اشاره می‌کند که این نظریات در پی هم‌اندیشی او و ارسطو شکل گرفته و طبعا حقوق آن منحصر به ارسطو نیست.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, ۷:۷.&lt;/ref&gt;

'''۳-رمانِ اسکندر:'''

ماه‌عسلِ اسکندر و ارسطو البته به محض ورود اسکندر به بابل با رخ‌دادن آنچه «ایرانی‌مآبی اسکندر» می‌خوانند،&lt;ref&gt;ده‌پهلوان و دیگران، از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین، ص۷۲.&lt;/ref&gt; به پایان رسید. حتی روایت می‌کنند که دوستان و هم‌شاگردی‌های اسکندر در مکتب‌خانهٔ ارسطو هم به او یادآوری کردند که قرار بود،&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zya1aic3ru6fzp1vr2lxw8yl5s9uwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305515</id>
      <parentid>305453</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="scer31qez2dgi2qa7s1lwefo9b0q7ta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فرمان برانند»، &lt;ref&gt;ارسطو، سیاست، ص۳.&lt;/ref&gt; و «اسکندر بکوشد برای یونانیان رهبر (هژمون) باشد و برای بربرها، جبار (دیسپوت)»&lt;ref&gt;Newman, Politics of Aristotle, p469.&lt;/ref&gt; را باید در همین راستا تفسیر کرد. پس شاید بتوان گفت اگر افلاطون به دنبال «حاکمِ حکیم» یا «حکیمِ حاکم» بود، شاگردش ارسطو سرآن داشت که به عنوان یک حکیم، درکنارِ یک حاکم، جای بگیرد.

امروزه برخی به پیروی از پلوتارک، اسکندر را مدیون آموزه‌های استادش ارسطو می‌دانند.&lt;ref&gt;محمود‌آبادی، &quot;نقدی بر اندیشه تاریخنگاری عهد اسکندر مقدونی در ایران باستان&quot;. صص۳۰۰-۳۰۱.&lt;/ref&gt; ولی ویل دورانت می‌نویسد: اسکندر، ارسطو را دانشمندترین مرد تاریخ ساخت.&lt;ref&gt;دورانت، لذات فلسفه، ص۱.&lt;/ref&gt;

پس از آمدن اسکندر به ایران، ارسطو، یا به دلیل احساس خطر مبنی بر از دست رفتن حقوق مولفِ نظریه‌هایش و یا احساس ناامیدی از اسکندر که آرمان‌های ارسطویی را فراموش کرده بود، به چاپ آرای خود اقدام کرد. چیزی که واکنش اسکندر را در پی داشت. او در یکی از نامه‌هایش به استاد با زبانی رک و بی‌پرده گفت که این کار (چاپ رساله‌ها)، بایسته نبود. چه، اگر منظور راهنمایی کردن پادشاه است، او خود بهتر از همه می‌داند که چه چیز درست است و در معرض دید همگانی قرار دادن این نظریه‌ها، شایسته نیست. اسکندر همچنین در آن نامه اشاره می‌کند که این نظریات در پی هم‌اندیشی او و ارسطو شکل گرفته و طبعا حقوق آن منحصر به ارسطو نیست.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, 7:7.&lt;/ref&gt;

'''۳-رمانِ اسکندر:'''

ماه‌عسلِ اسکندر و ارسطو البته به محض ورود اسکندر به بابل با رخ‌دادن آنچه «ایرانی‌مآبی اسکندر» می‌خوانند،&lt;ref&gt;ده‌پهلوان و دیگران، از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین، ص۷۲.&lt;/ref&gt; به پایان رسید. حتی روایت می‌کنند که دوستان و هم‌شاگردی‌های اسکندر در مکتب‌خانهٔ ارسطو هم به او یادآوری کردند که قرار بود،&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>scer31qez2dgi2qa7s1lwefo9b0q7ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98308</id>
    <revision>
      <id>305454</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «شرق، یونانی شود و نه آنکه ما شرقی شویم. ولی باور اسکندر نسبت به حقانیت گفتارهای ارسطو، تغییر کرده بود.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, ۸:۴.&lt;/ref&gt; در این باره می‌توان گفت که اسکندر از غرب به شرق آمد ولی هیچگاه بازنگشت.  تاریخ کلاسیک غرب مملو است از بازتاب روایاتی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="qwmnvxv1sdk0ozsowkqpwn4v671mxvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شرق، یونانی شود و نه آنکه ما شرقی شویم. ولی باور اسکندر نسبت به حقانیت گفتارهای ارسطو، تغییر کرده بود.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, ۸:۴.&lt;/ref&gt; در این باره می‌توان گفت که اسکندر از غرب به شرق آمد ولی هیچگاه بازنگشت.

تاریخ کلاسیک غرب مملو است از بازتاب روایاتی مبنی بر رفتارهای شرق‌گرایانه اسکندر چون احترام گذاردن به پیکر داریوش سوم و حضور او در پاسارگاد، پوشیدن لباسی ایرانی و زناشویی با شاهزادگان و بزرگ‌زادگان ایرانی و شاید از همه مهمتر، دستورش مبنی بر ازدواج سپاهیان مقدونی - یونانی‌اش با دخترانی ایرانی و ساماندهی فرزندان دورگهٔ زاده شده از این زناشویی‌ها.&lt;ref&gt;صفایی، &quot;کورش غربی، اسکندر شرقی&quot;، صص ۴-۵.&lt;/ref&gt; که این آخری دو چیز را در تاریخ شرق بنیاد گذاشت. یکی شاهنشاهی دورگهٔ سلوکی که سپس به شاهنشاهی ایرانی خالص ولی یوناندوست اشکانی تبدیل شد. و دیگری پتانسیلی برای برساخته شدن اسطورهٔ «اسکندرِ ایرانی».

همین مورد دقیقا در مصر هم رخ داد.&lt;ref&gt;امیدسالار، &quot;اسکندر از هجوم تا جذب&quot;، ص۴۶.&lt;/ref&gt; او را از نسل خدایان و همچنین از سوی مادر مصری، قلمداد کردند و نام شهر بزرگی که او فرمان ساختش را داده بود را تا امروز نگه داشتند.&lt;ref&gt;رابینسون، چارلز، تاریخ باستان، ص۳۶۶.&lt;/ref&gt; اکنون می‌دانیم که حدودا در سده سوم میلادی در مصر، اسکندرنامه‌ای به زبان یونانی برای کالیستِنِس یار اسکندر جعل شد که امروز نویسنده‌اش را کالیستِنِس دروغین می‌نامند.&lt;ref&gt;Hanaway, &quot;Eskandar-nama&quot;. EnI, Online Version.&lt;/ref&gt; کالیستنس راستین، خود همشاگردی اسکندر در مکتب‌خانهٔ ارسطو و خویشاوند استاد بود. پس از لشکرکشی سردار مقدونی به ایران، او کار رویدادنویسی را انجام می‌داد ولی با دیدن انحراف اسکندر از آموزه‌های فیلسوفانهٔ استادشان، بر او خرده گرفت و جان بر سر زبانش نهاد.&lt;ref&gt;see Haight, The Life of Alexander of Macedon by PseudoCallisthenes.&lt;/ref&gt;

پرسش اینجاست که آیا دلیل اسطوره‌شدن اسکندر در شرق، آبشخورهای فلسفیِ ارسطوییِ او بوده است؟&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwmnvxv1sdk0ozsowkqpwn4v671mxvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305516</id>
      <parentid>305454</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="oraoy2ttvg9k2v3mve1pil56kgi15iz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شرق، یونانی شود و نه آنکه ما شرقی شویم. ولی باور اسکندر نسبت به حقانیت گفتارهای ارسطو، تغییر کرده بود.&lt;ref&gt;Plutarch, Life of Alexander, 8:4.&lt;/ref&gt; در این باره می‌توان گفت که اسکندر از غرب به شرق آمد ولی هیچگاه بازنگشت.

تاریخ کلاسیک غرب مملو است از بازتاب روایاتی مبنی بر رفتارهای شرق‌گرایانه اسکندر چون احترام گذاردن به پیکر داریوش سوم و حضور او در پاسارگاد، پوشیدن لباسی ایرانی و زناشویی با شاهزادگان و بزرگ‌زادگان ایرانی و شاید از همه مهمتر، دستورش مبنی بر ازدواج سپاهیان مقدونی - یونانی‌اش با دخترانی ایرانی و ساماندهی فرزندان دورگهٔ زاده شده از این زناشویی‌ها.&lt;ref&gt;صفایی، &quot;کورش غربی، اسکندر شرقی&quot;، صص ۴-۵.&lt;/ref&gt; که این آخری دو چیز را در تاریخ شرق بنیاد گذاشت. یکی شاهنشاهی دورگهٔ سلوکی که سپس به شاهنشاهی ایرانی خالص ولی یوناندوست اشکانی تبدیل شد. و دیگری پتانسیلی برای برساخته شدن اسطورهٔ «اسکندرِ ایرانی».

همین مورد دقیقا در مصر هم رخ داد.&lt;ref&gt;امیدسالار، &quot;اسکندر از هجوم تا جذب&quot;، ص۴۶.&lt;/ref&gt; او را از نسل خدایان و همچنین از سوی مادر مصری، قلمداد کردند و نام شهر بزرگی که او فرمان ساختش را داده بود را تا امروز نگه داشتند.&lt;ref&gt;رابینسون، چارلز، تاریخ باستان، ص۳۶۶.&lt;/ref&gt; اکنون می‌دانیم که حدودا در سده سوم میلادی در مصر، اسکندرنامه‌ای به زبان یونانی برای کالیستِنِس یار اسکندر جعل شد که امروز نویسنده‌اش را کالیستِنِس دروغین می‌نامند.&lt;ref&gt;Hanaway, &quot;Eskandar-nama&quot;. EnI, Online Version.&lt;/ref&gt; کالیستنس راستین، خود همشاگردی اسکندر در مکتب‌خانهٔ ارسطو و خویشاوند استاد بود. پس از لشکرکشی سردار مقدونی به ایران، او کار رویدادنویسی را انجام می‌داد ولی با دیدن انحراف اسکندر از آموزه‌های فیلسوفانهٔ استادشان، بر او خرده گرفت و جان بر سر زبانش نهاد.&lt;ref&gt;see Haight, The Life of Alexander of Macedon by PseudoCallisthenes.&lt;/ref&gt;

پرسش اینجاست که آیا دلیل اسطوره‌شدن اسکندر در شرق، آبشخورهای فلسفیِ ارسطوییِ او بوده است؟&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oraoy2ttvg9k2v3mve1pil56kgi15iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98309</id>
    <revision>
      <id>305455</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «از آنجا که می‌دانیم پس از پایان کار اسکندر، هم خودِ ارسطو و هم اندیشه‌هایش به حاشیه رفت و در عصر هلنی در اسکندریه و سپس در کلامِ مسیحی قرون وسطی این اندیشه‌های افلاطونی و نوافلاطونی بود که مورد اقبال فیلسوفان و متکلمان قرار گرفت، &lt;ref&gt;سعادتی‌...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="m8zyr9xid3o7luc12vltr2psif0x6b1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;از آنجا که می‌دانیم پس از پایان کار اسکندر، هم خودِ ارسطو و هم اندیشه‌هایش به حاشیه رفت و در عصر هلنی در اسکندریه و سپس در کلامِ مسیحی قرون وسطی این اندیشه‌های افلاطونی و نوافلاطونی بود که مورد اقبال فیلسوفان و متکلمان قرار گرفت، &lt;ref&gt;سعادتی‌فر، &quot;اسکندر مقدونی و پیامد یورش‌های او&quot;، ص۱۸۳.&lt;/ref&gt; پس می‌توان این پیش‌فرض را کنار نهاد.

در این میان هستند کسانی که دلیل اسطوره‌شدن اسکندر در ایران و نگاه مثبت به او در داستان‌های شرقی را رفتارهای خوب او می‌دانند. این پژوهشگران، اسکندرسِتایی در ایران را اصیل دانسته و گویند او در میان بخشی از ایرانیان باستان جایگاه بلندی ‌می‌داشت. محمود امیدسالار با مطرح کردن این نظر می‌گوید با سرنگونی ساسانیان، تریبون دست‌به‌دست گشته و گروه مخالف ساسانی، مجال تبلیغات یافته‌اند.&lt;ref&gt;امیدسالار، &quot;اسکندر از هجوم تا جذب&quot;، ص۴۷.&lt;/ref&gt; فارغ از تعدیل شدن چهرهٔ کاملا سازنده و مترقی پیشین اسکندر در غرب در پژوهش‌های اخیر، &lt;ref&gt;Briant, &quot;Alexander the Great&quot;, EnI, Online Version.&lt;/ref&gt; اگر اسکندر یگانه اشغال‌گرِ محبوب ایران بود، می‌توانستیم این انگاره را بپذیریم. ولی اسکندر اگر هم محبوب‌ترین اشغالگر ایران باشد، تنها اشغالگر محبوب نبوده‌است. در ۲۳۰۰ سال گذشته، تقریبا همهٔ فاتحان ایران اثری مثبت در خاطرات جمعی ایرانی برجای گذاشته و گاه ستوده‌شده و نامشان بر فرزندان ایرانی گذاشته شده، پس شاید بهتر باشد مسئله را در رفتار «ایرانیان مغلوب» جستجو کرد و نه در رفتار «فاتحان در ایران».

جدا از این تحلیل، داده‌های هواداران نظریه محبوبیت اسکندر در ایران باستان هم کامل نیست. اگرچه حضور چشم‌نواز و پیامبرگونهٔ اسکندر را در آثار نظامی، عطار نیشابوری (منطق‌الطیر)، جامی (خردنامهٔ اسکندری) و بسیاری دیگر می‌بینیم. نمی‌توان دیگر آثار ایرانی را با برچسب تبلیغات ساسانی، به سادگی کنار زد.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8zyr9xid3o7luc12vltr2psif0x6b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98310</id>
    <revision>
      <id>305456</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «افزون بر آثار پهلوی چون کارنامه اردشیر بابکان&lt;ref&gt;کارنامه اردشیر بابکان، بند۱ و ۱۱.&lt;/ref&gt;، بندهش&lt;ref&gt;بندهش، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt;، دینکرد&lt;ref&gt;دینکرد، کتاب سوم: بند ۲۴۰، کتاب چهارم: بند۱۶. به نقل از مینوی. نامه تنسر به گشنسب. صص ۶ و ۷.&lt;/ref&gt;، ارداویراف‌نامه&lt;ref&gt;ارداویرا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="k8f6q4hsjzlnuwg5u3ub2hivavtoofi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;افزون بر آثار پهلوی چون کارنامه اردشیر بابکان&lt;ref&gt;کارنامه اردشیر بابکان، بند۱ و ۱۱.&lt;/ref&gt;، بندهش&lt;ref&gt;بندهش، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt;، دینکرد&lt;ref&gt;دینکرد، کتاب سوم: بند ۲۴۰، کتاب چهارم: بند۱۶. به نقل از مینوی. نامه تنسر به گشنسب. صص ۶ و ۷.&lt;/ref&gt;، ارداویراف‌نامه&lt;ref&gt;ارداویرافنامه، فصل یک۱، بند۲.&lt;/ref&gt; و شهرستان‌های ایرانشهر&lt;ref&gt;شهرستانهای ایرانشهر، بند ۴ و ۵.&lt;/ref&gt; که اسکندر را فرستادهٔ اهریمن می‌دانند که مرزبان ایران را کشت و اوستا را سوخت، آثار عربی (تاریخ طبری و سنی ملوک الارض و الانبیا اثر حمزه اصفهانی)، و یک اثر فارسی به نام نامه ‌تنسر&lt;ref&gt;مینوی. نامه تنسر به گنشسب. صص۴۵-۴۸.&lt;/ref&gt; هم گزارش‌های پهلوی را تایید می‌کنند. پس باید در آثار فارسی که سردار مقدونیِ سوزانندهٔ تخت جمشید را «پیامبر»&lt;ref&gt;بنگرید به نظامی، شرف‌نامه.&lt;/ref&gt; و دُژپادشاهِ قاتل موبدان و هیربدان را «شاه دین» می‌خوانند&lt;ref&gt;بنگرید به عطار، منطق الطیر.&lt;/ref&gt;، تامل پیشه کرد، نه برعکس. برای نمونه، نظامی، ارسطو را نه استاد اسکندر که هم‌شاگردی او در مکتب نیکوماخوس، پدر ارسطو می‌داند.&lt;ref&gt;بنگرید به اکبری گندمانی؛ تندباد تشنه (تلخیص و بازنویسی شرفنامه نظامی گنجوی).&lt;/ref&gt; این به خوبی نشان می‌دهد که منابع بسیار آشفته و متناقضی در اختیار نویسندگان ایرانی پس از اسلام قرار گرفته که در این میان، کژتاب‌ترین منبع از آن نظامی بوده‌است. چه، می‌دانیم که پدر ارسطو مکتب‌خانه نداشته و اسکندر و ارسطو هم‌سن نبودند.

برای ردِ ادعای اصالتِ محبوبیت اسکندر مقدونی در ایران، آثاری در نظمِ پارسی هم وجود دارد. فرخی سیستانی شاعر پیش از نظامی، چنین می‌سراید:

فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر/سخن نوآر که نو را حلاوتی است دگر

فسانه‌ای کهن و کارنامه‌ای به دروغ/به کار ناید رو در دروغ رنج مبر&lt;ref&gt;ده‌پهلوان، ص۷۵.&lt;/ref&gt;

گویا هر دوی این آبشخورهای متناقض در اختیار نویسندهٔ مجمل‌التواریخ والقصص بود که پس از ذکر روایت‌هایی از آبادگری‌های شاگرد سدساز و شهرساز ارسطو، می‌نویسد:&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8f6q4hsjzlnuwg5u3ub2hivavtoofi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۶۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98311</id>
    <revision>
      <id>305457</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی ««و پارسیان ساختن شهرهایی را به فرمان اسکندر منکرند و گویند مَرد بیرانی کرد، نه آبادانی».&lt;ref&gt;مجمل التواریخ، ص۵۷.&lt;/ref&gt; او به اسکندر لقب «ویران‌کره» یا همان ویرانکار می‌دهد.&lt;ref&gt;همان، ص۴۱۸.&lt;/ref&gt; همچنین است دارابنامه طرسوسی که اشاراتی به کشتارهای فرا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="evk60ng2jdrnis4pvk7el7xzk1eqynq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;«و پارسیان ساختن شهرهایی را به فرمان اسکندر منکرند و گویند مَرد بیرانی کرد، نه آبادانی».&lt;ref&gt;مجمل التواریخ، ص۵۷.&lt;/ref&gt; او به اسکندر لقب «ویران‌کره» یا همان ویرانکار می‌دهد.&lt;ref&gt;همان، ص۴۱۸.&lt;/ref&gt; همچنین است دارابنامه طرسوسی که اشاراتی به کشتارهای فراوان اسکندر از ایرانیان می‌کند و او را «برناحق» می‌خواند.&lt;ref&gt;طرسوسی، دارابنامه، ج۱، ص۵۴۵.&lt;/ref&gt; چنانکه ایرج افشار نشان داده نسخه‌ سریانی و ارمنی این رمان خیلی دیر به ایران آمد و پس از اسلام به عربی و فارسی ترجمه شد.&lt;ref&gt;بنگرید به افشار، اسکندرنامه (روایت فارسی کالیستنس دروغین).&lt;/ref&gt; نویسنده مجمل‌التواریخ هم می‌دانست که اسکندرنامه منشا عربی (نه فارسی) دارد و از این راه به فردوسی رسیده و منظوم شده است.&lt;ref&gt;مجمل‌التواریخ، ص۵۸.&lt;/ref&gt;

چنین نگاههای متضادی نسبت به اسکندر به عنوان یک چهره تاریخی گاه باعث تولید فرضیاتی غریبی چون وجود دو اسکندر یکی ایرانی به نام «سکندر» و یکی مقدونی به نام «الکساندر» شده است.&lt;ref&gt;برای آشنایی با این فرضیه بنگرید به غفاری، قصه سکندر و دارا.&lt;/ref&gt; جدا از اینکه در متون ایرانی اتفاقا هر دو نامِ «سکندر»&lt;ref&gt;شهرستانهای ایرانشهر، بند ۴ و ۵.&lt;/ref&gt; و «الکساندر»&lt;ref&gt;ارداویرافنامه، فصل۱، بند۳.&lt;/ref&gt; آمده و ویران‌گریها به هر دو نسبت داده شده، این نظرگاه از دید این‌قلم چندان شایسته توجه نیست، چه اسکندر تنها در ادب پارسی چنین جایگاهی نیافته‌است. او پیش از آنکه ایرانی شود، مصری شده و سپس عناصر اساطیری سومری-بابلی چون گیلگمش را هم جذب کرده بود.&lt;ref&gt;ده‌پهلوان، ص۷۳.&lt;/ref&gt; و این اسطوره تا دوره معاصر در اروپا هم پویایی داشت.&lt;ref&gt;بنگرید به چاپِک، نامه اسکندر مقدونی به ارسطو.&lt;/ref&gt; از سوی دیگر، در ایران هم ما با یک سنتِ پیوسته برای نسبت دادن فاتحِ نوین&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evk60ng2jdrnis4pvk7el7xzk1eqynq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98312</id>
    <revision>
      <id>305458</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «به دودمانِ فرمانروای پیشین- از کورش تا دوره اسلامی- برای توجیه فرهٔ کیانی و مشروعیت پادشاهی روبروییم.&lt;ref&gt;صفوی، اسکندر و ادبیات ایران، ص۳۹-۴۰.&lt;/ref&gt;  دور نیست بلکه دورگه‌های ایرانی- مقدونی که حاصل ازدواج‌های آن دوره بودند، در عصر سلوکی که شاهان آن...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3078" sha1="9559uses4h5wytc6smpxatu7vpyvdk5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به دودمانِ فرمانروای پیشین- از کورش تا دوره اسلامی- برای توجیه فرهٔ کیانی و مشروعیت پادشاهی روبروییم.&lt;ref&gt;صفوی، اسکندر و ادبیات ایران، ص۳۹-۴۰.&lt;/ref&gt;

دور نیست بلکه دورگه‌های ایرانی- مقدونی که حاصل ازدواج‌های آن دوره بودند، در عصر سلوکی که شاهان آن هم دو‌رگه ایرانی- مقدونی بودند، داستان برادر بودن اسکندر با دارا را برساختند تا بدین ترتیب اسکندر، واپسین شاهنشاه هخامنشی دانسته شود.&lt;ref&gt;امیدسالار، &quot;اسکندر از هجوم تا جذب&quot;، ص۴۶.&lt;/ref&gt; ولی شاید همان‌زمان در دوره سلوکی - اشکانی، در ایالت پارس که چونان جزیره‌ای منزوی زبان و دین و فرهنگ ایرانی را سفت و سخت نگه داشته بود، روایت تندی بر ضد «رومی مصرنشین، پتیاره بدبخت اشموغ دُروند برکردار»&lt;ref&gt;ارداویرافنامه، ص۴۲.&lt;/ref&gt; ساخته شد که در زمان ساسانیان رسمیت یافت.

در پیِ این بحث، می‌توان احتمال داد که نه خوشنامی و سازندگیِ اسکندر و نه بن‌مایه‌های ادعایی فلسفه ارسطویی، که در واقع نامِ ارسطو به عنوان هم‌نشین اسکندر بوده که انگیزه‌ای برای برجستگی او و پیوندهایش با آموزگار خود، در ادبیات دوره‌های بعد برساخته است. اگرچه ارسطو چونان اسکندر به ایران نیامد، ولی دست‌در‌دست جهانگیر مقدونی به قلمرو فرهنگ ایران راه یافت. ارسطو یا ارسطاطالیس بی‌درنگ پس از اسلام در نوشتارهای عربی ایرانیان چون نهایةالارب فی اخبار الفرس و العرب&lt;ref&gt;بنگرید به یاحقی و دیگران. بررسی روایت داستان اسکندر و دارا در دو گزارش ابن مقفع و فردوسی.&lt;/ref&gt; در مقام حکیمی اندرزگر جلوه کرد که با اسکندر، نامه‌نگاری داشته است. همچنین آثاری چون «وصیت ارسطوطالیس به اسکندر»، «اندرز ارسطو به اسکندر» یا «رساله ارسطاطالیس به اسکندر در سیاست» در سده‌های نخستین اسلامی به عربی ساخته و پرداخته شدند.&lt;ref&gt;زنجانی، &quot;اندرز اسکندر به ارسطو&quot;، صص۳۰۰-۳۰۱.&lt;/ref&gt; با خواندن این آثار تردید نخواهیم کرد که نویسنده، نه ارسطو و نه هیچ یونانی عصر باستانی دیگری است. چه، خداپرستی توحیدی در این آثار موج می‌زند که اگر کار&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9559uses4h5wytc6smpxatu7vpyvdk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98313</id>
    <revision>
      <id>305459</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «مسلمانان نباشد، کار مسیحیان یا زرتشتیان است. حال به راستی کدام گروه دینی ارسطو را توحیدی کرده‌ و آنرا به فردوسی رسانده‌اند؟  اگر فرضِ نولدکه را مبنی بر وجود یک اسکندرنامهٔ پهلوی که در اواخر دوره ساسانی از سریانی برگشته باشد، &lt;ref&gt;نولدکه، حماسه...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="30p29frv1kiip1oc1pm3mbnr6xx4lgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مسلمانان نباشد، کار مسیحیان یا زرتشتیان است. حال به راستی کدام گروه دینی ارسطو را توحیدی کرده‌ و آنرا به فردوسی رسانده‌اند؟

اگر فرضِ نولدکه را مبنی بر وجود یک اسکندرنامهٔ پهلوی که در اواخر دوره ساسانی از سریانی برگشته باشد، &lt;ref&gt;نولدکه، حماسه ملی ایران، ص۳۲.&lt;/ref&gt; جدی بگیریم باید سرآغاز این تحولات را از ایرانیان بدانیم. بسیاری از ایرانیان چون احمد تفضلی با این نظر همراه بوده‌اند.&lt;ref&gt;تفضلی، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، صص۳۰۴-۳۰۵.&lt;/ref&gt; ولی ریچارد فرای با استواری چنین فرضیه‌ای را انکار کرده و نشان داده که رمانِ اسکندر پس از اسلام از سریانی به عربی و فارسی برگشته و هرگز به زبان پهلوی نرفته بود.&lt;ref&gt;Frye, “Two Iranian Notes,” pp. ۱۸۵-۸۸.&lt;/ref&gt; یعنی این داستان‌ها پس از اسلام با دست‌کاری همان رمان سریانی و فرستادن «اسکندرِ خاج‌پرست» به سفر حج، شکل گرفته‌اند. چراکه ایرانیان مسلمان خوش‌داشتند، ذوالقرنین قرآن را اسکندر بدانند.&lt;ref&gt;بنگرید به نظامی: اسکندرنامه. همچنین مجمل التواریخ.&lt;/ref&gt; هرچه هست، به نظر می‌رسد چنانکه خالقی مطلق به پیروی از نولدکه می‌نویسد، اسکندرنامه در خدای‌نامه ساسانی جایی نداشته و از منبع دیگری –خواه پهلوی، خواه عربی- به شاهنامه رسیده، &lt;ref&gt;خالقی مطلق، &quot;از شاهنامه تا خداینامه&quot;. ص۲۹-۳۱.&lt;/ref&gt; و بیشتر آن در بستری پسااسلامی قوام یافته است. مشکل دیگر تناقض اسکندرنامه شاهنامه با دیگر بخشهای شاهکارِ حکیم توس است. برخی توجه کرده‌اند که جز از بخش اسکندر، فردوسی به پیروی از زرتشتیان، از جنگاور مقدونی به بدی یاد کرده است. آنهم با فروزه‌هایی چون «بدگمان»، «بی‌دانش» یا «کینه‌ور پیرگرگ».&lt;ref&gt;صفا، &quot;ملاحظاتی درباره داستان اسکندر مقدونی و اسکندرنامه‌های فردوسی و نظامی&quot;، ص۴۸۰.&lt;/ref&gt;

در شاهنامه ارسطاطالیس رخ می‌نماید و اوست که در نامه‌ای به اسکندر، ساختار سیاسی - اجتماعی ملوک‌الطوایفی را برای ایران تجویز می‌کند. ساختاری که ویژگی اصلی دورهٔ دراز سلوکی – اشکانی بود و باعث بدنامی آن دوره در نگاه تمرگزگرایانهٔ ساسانی شد. در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>30p29frv1kiip1oc1pm3mbnr6xx4lgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305517</id>
      <parentid>305459</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="4m2p3s89306jmbtbbdfwue61pwftdr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;مسلمانان نباشد، کار مسیحیان یا زرتشتیان است. حال به راستی کدام گروه دینی ارسطو را توحیدی کرده‌ و آنرا به فردوسی رسانده‌اند؟

اگر فرضِ نولدکه را مبنی بر وجود یک اسکندرنامهٔ پهلوی که در اواخر دوره ساسانی از سریانی برگشته باشد، &lt;ref&gt;نولدکه، حماسه ملی ایران، ص۳۲.&lt;/ref&gt; جدی بگیریم باید سرآغاز این تحولات را از ایرانیان بدانیم. بسیاری از ایرانیان چون احمد تفضلی با این نظر همراه بوده‌اند.&lt;ref&gt;تفضلی، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، صص۳۰۴-۳۰۵.&lt;/ref&gt; ولی ریچارد فرای با استواری چنین فرضیه‌ای را انکار کرده و نشان داده که رمانِ اسکندر پس از اسلام از سریانی به عربی و فارسی برگشته و هرگز به زبان پهلوی نرفته بود.&lt;ref&gt;Frye, “Two Iranian Notes,” pp. 185-88.&lt;/ref&gt; یعنی این داستان‌ها پس از اسلام با دست‌کاری همان رمان سریانی و فرستادن «اسکندرِ خاج‌پرست» به سفر حج، شکل گرفته‌اند. چراکه ایرانیان مسلمان خوش‌داشتند، ذوالقرنین قرآن را اسکندر بدانند.&lt;ref&gt;بنگرید به نظامی: اسکندرنامه. همچنین مجمل التواریخ.&lt;/ref&gt; هرچه هست، به نظر می‌رسد چنانکه خالقی مطلق به پیروی از نولدکه می‌نویسد، اسکندرنامه در خدای‌نامه ساسانی جایی نداشته و از منبع دیگری –خواه پهلوی، خواه عربی- به شاهنامه رسیده، &lt;ref&gt;خالقی مطلق، &quot;از شاهنامه تا خداینامه&quot;. ص۲۹-۳۱.&lt;/ref&gt; و بیشتر آن در بستری پسااسلامی قوام یافته است. مشکل دیگر تناقض اسکندرنامه شاهنامه با دیگر بخشهای شاهکارِ حکیم توس است. برخی توجه کرده‌اند که جز از بخش اسکندر، فردوسی به پیروی از زرتشتیان، از جنگاور مقدونی به بدی یاد کرده است. آنهم با فروزه‌هایی چون «بدگمان»، «بی‌دانش» یا «کینه‌ور پیرگرگ».&lt;ref&gt;صفا، &quot;ملاحظاتی درباره داستان اسکندر مقدونی و اسکندرنامه‌های فردوسی و نظامی&quot;، ص۴۸۰.&lt;/ref&gt;

در شاهنامه ارسطاطالیس رخ می‌نماید و اوست که در نامه‌ای به اسکندر، ساختار سیاسی - اجتماعی ملوک‌الطوایفی را برای ایران تجویز می‌کند. ساختاری که ویژگی اصلی دورهٔ دراز سلوکی – اشکانی بود و باعث بدنامی آن دوره در نگاه تمرگزگرایانهٔ ساسانی شد. در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4m2p3s89306jmbtbbdfwue61pwftdr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98314</id>
    <revision>
      <id>305460</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «سدهٔ پنجم هجری در فارسنامه ابن بلخی، پیچیدن نسخهٔ فدرالیسم برای ایران از سوی ارسطاطالیس در نامه‌اش به اسکندر، تکرار می‌شود و سپس نوبت به تاریخ طبرستان ابن‌اسفندیار، بخش نامهٔ تنسر می‌رسد که همین مضمون را دارد&lt;ref&gt;مینوی. نامه تنسر به گشنسب. ص...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="tplc9aruiqwd2iuo0xl00swayl7m148" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;سدهٔ پنجم هجری در فارسنامه ابن بلخی، پیچیدن نسخهٔ فدرالیسم برای ایران از سوی ارسطاطالیس در نامه‌اش به اسکندر، تکرار می‌شود و سپس نوبت به تاریخ طبرستان ابن‌اسفندیار، بخش نامهٔ تنسر می‌رسد که همین مضمون را دارد&lt;ref&gt;مینوی. نامه تنسر به گشنسب. صص۴۵-۴۸.&lt;/ref&gt; و آنگاه در سیاستنامهٔ نظام‌الملک توسی اشاره‌ای کوتاه به نامهٔ ارسطو به اسکندر می‌رود.&lt;ref&gt;کرون، تاریخ اندیشه‌های سیاسی در اسلام. صص ۶۵-۴۱۲&lt;/ref&gt;

همین نشان می‌دهد که در آثار فارسی و عربی و یونانی، ارسطو از شخصیت داستانی اسکندر جداشدنی نیست. به گونه‌ای که گاه ارسطو، وزیر و دستور پادشاه نامیده می‌شود.

نظامی می‌سراید:

ارسطا که دستور درگاه بود/ به هر نیک و بد محرم شاه بود

سکندر به تدبیر دانا وزیر/ به کم روزگاری شد آفاق گیر

وزیری چنین، شهریاری چنان/ جهان چون نگیرد قراری چنان؟

'''۴-ارسطو؛ معلم اولِ مسلمانان:'''

اما تنها اسکندر نبود که ایرانی شد، ارسطو که برخلاف استادش افلاطون چندان علاقه‌ای به ایران نداشت، هم از ایرانی‌شدن در گذر زمان در امان نماند. نخستین بار در زمان خسرو انوشیروان بود که یک ایرانی، رساله‌ای به نامِ «منطق ارسطو» برای پادشاه نوشت.&lt;ref&gt;بنگرید به پاول پارسی، گویایی ارسطو.&lt;/ref&gt; پس از اسلام، آثار فلسفه یونان به عربی درآمد و ایرانیان سرآمد ترجمه و سپس تفسیر و بازاندیشی در آن بودند که در این میان اتفاقا ارسطو به دلایلی بیش از دیگران دلخواه فیلسوفان نامدار ایرانی چون ابن‌سینا افتاد. تا آنجا که او را «معلم اول»، خواندند. مقامی که خود یونانیان به ارسطو نداده بودند. مسلمانان، فارابی، که نخستین فیلسوف مسلمان با تعریف ارسطویی از فلسفه بود را «معلم ثانی» دانستند، حال آنکه همزمان با دورهٔ ساسانی و اسلامی (پیش از سده ۱۲ میلادی) فلسفه در غرب اتفاقا در چیرگی افلاطونی‌ها&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tplc9aruiqwd2iuo0xl00swayl7m148</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98315</id>
    <revision>
      <id>305461</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بود نه ارسطویی‌ها.&lt;ref&gt;Gilson, History of Christian Philosophy in the Middle Ages. p۱۴۴.&lt;/ref&gt; همچنانکه در ایران پیش از اسلام هم گویی در زمان کوچِ فیلسوفان نوافلاطونی مدرسه آتن به تیسفون و پرسش و پاسخِ پریسکیانوس و خسرو انوشیروان، این اندیشه افلاطونی بود که حکمت ایرانی از آ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="5l8golfxh1gsuqwj1k3e7b9p4e6nwq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بود نه ارسطویی‌ها.&lt;ref&gt;Gilson, History of Christian Philosophy in the Middle Ages. p۱۴۴.&lt;/ref&gt; همچنانکه در ایران پیش از اسلام هم گویی در زمان کوچِ فیلسوفان نوافلاطونی مدرسه آتن به تیسفون و پرسش و پاسخِ پریسکیانوس و خسرو انوشیروان، این اندیشه افلاطونی بود که حکمت ایرانی از آن تاثیر می‌گرفت.&lt;ref&gt;see Priscian of Lydia, ۲۰۱۶.&lt;/ref&gt;

'''نتیجه:'''

بر اساس این پژوهش اسکندر فرمانروایی بسیار علاقه‌مند به فلسفه و فرهنگ و ارسطو دانشمندی بسیار علاقه‌مند به سیاست شناخته شدند. با این‌حال کم‌نبودنِ رفتارهای ناشایست و نابهنجار اسکندر و تعدیل در نگاه کاملا مثبت و سازنده به او در پی تحقیقات جدی‌تر سالهای اخیر چه در غرب و چه در ایران، نشان می‌دهد که ایرانیان، مصریان و اروپاییان نه در زمان اسکندر که سده‌ها بعد، از بختِ هم‌زمانی یک شاهِ فلسفه‌دوست و یک فیلسوف سیاسی و وجود داستانهایی از پیوند میان این دو، کمال بهره را جسته و به برجسته‌تر کردن رابطه و درخشان کردن سیمای آن دو پرداخته‌اند که این عمل در ایران و در مورد اسکندر بیشتر انجام گرفته است. چنین به نظر می‌رسد که پیوند میان شاه و فیلسوف، حتا اگر واقعا به آن شکلی که انتظار داریم میان اسکندر و ارسطو نبوده باشد، دستمایه‌ای برای دانشمندان و شاعران و عارفان بوده تا اندیشه‌های آرمانشهری و نظریات فلسفی، سیاسی و اخلاقی خود را در قالب این داستان تاریخی تئوریزه یا مطرح کنند. چنین رویکردی را کسنفون نسبت به کورش بزرگ می‌داشت و در اروپا پلوتارک و ماکیاولی و درویزن و چایِک از عصر باستان تا سده ۲۰ از داستان اسکندر چنین بهره‌هایی بردند. پس نباید شگفت بنماید که اندیشمندان ایران دوره اسلامی هم به همین راه رفته باشند. همچنین در حاشیه این پژوهش نگاه‌های متضاد نسبت به موضوع محبوبیت اسکندر در ایران باستان و آبشخورهای ایرانی یا خارجیِ اسکندرنامه‌های دوره اسلامی بررسی شد و این‌قلم تلاش کرد نشان دهد، نظریه ایرانی‌بودنِ بن‌مایه‌های اسکندرنامه و در نتیجه محبوبیت این «دُژپادشاه» در ایران باستان بعید است. و اسکندر و ارسطو به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l8golfxh1gsuqwj1k3e7b9p4e6nwq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305518</id>
      <parentid>305461</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="bz7z40hyqaayw84cteb6vjmew3ycm2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بود نه ارسطویی‌ها.&lt;ref&gt;Gilson, History of Christian Philosophy in the Middle Ages. p144.&lt;/ref&gt; همچنانکه در ایران پیش از اسلام هم گویی در زمان کوچِ فیلسوفان نوافلاطونی مدرسه آتن به تیسفون و پرسش و پاسخِ پریسکیانوس و خسرو انوشیروان، این اندیشه افلاطونی بود که حکمت ایرانی از آن تاثیر می‌گرفت.&lt;ref&gt;see Priscian of Lydia, 2016.&lt;/ref&gt;

'''نتیجه:'''

بر اساس این پژوهش اسکندر فرمانروایی بسیار علاقه‌مند به فلسفه و فرهنگ و ارسطو دانشمندی بسیار علاقه‌مند به سیاست شناخته شدند. با این‌حال کم‌نبودنِ رفتارهای ناشایست و نابهنجار اسکندر و تعدیل در نگاه کاملا مثبت و سازنده به او در پی تحقیقات جدی‌تر سالهای اخیر چه در غرب و چه در ایران، نشان می‌دهد که ایرانیان، مصریان و اروپاییان نه در زمان اسکندر که سده‌ها بعد، از بختِ هم‌زمانی یک شاهِ فلسفه‌دوست و یک فیلسوف سیاسی و وجود داستانهایی از پیوند میان این دو، کمال بهره را جسته و به برجسته‌تر کردن رابطه و درخشان کردن سیمای آن دو پرداخته‌اند که این عمل در ایران و در مورد اسکندر بیشتر انجام گرفته است. چنین به نظر می‌رسد که پیوند میان شاه و فیلسوف، حتا اگر واقعا به آن شکلی که انتظار داریم میان اسکندر و ارسطو نبوده باشد، دستمایه‌ای برای دانشمندان و شاعران و عارفان بوده تا اندیشه‌های آرمانشهری و نظریات فلسفی، سیاسی و اخلاقی خود را در قالب این داستان تاریخی تئوریزه یا مطرح کنند. چنین رویکردی را کسنفون نسبت به کورش بزرگ می‌داشت و در اروپا پلوتارک و ماکیاولی و درویزن و چایِک از عصر باستان تا سده ۲۰ از داستان اسکندر چنین بهره‌هایی بردند. پس نباید شگفت بنماید که اندیشمندان ایران دوره اسلامی هم به همین راه رفته باشند. همچنین در حاشیه این پژوهش نگاه‌های متضاد نسبت به موضوع محبوبیت اسکندر در ایران باستان و آبشخورهای ایرانی یا خارجیِ اسکندرنامه‌های دوره اسلامی بررسی شد و این‌قلم تلاش کرد نشان دهد، نظریه ایرانی‌بودنِ بن‌مایه‌های اسکندرنامه و در نتیجه محبوبیت این «دُژپادشاه» در ایران باستان بعید است. و اسکندر و ارسطو به&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bz7z40hyqaayw84cteb6vjmew3ycm2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98316</id>
    <revision>
      <id>305462</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «دلیل هم‌زمانی و پیوند با یکدیگر، پتانسیلی برای اندیشمندان، به ویژه در ایران فراهم ساخته‌اند تا به مدل‌سازی‌ بپردازند و این کار باعث ایجاد داستانهایی اساطیری و غیرواقعی گشت که در مجموع تاریخ اسکندر را مخدوش و مبهم گرداند.  '''منابع و مآخذ:'''...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="gnodlrxj4j83vxjufbhrp7r2d4o7fh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دلیل هم‌زمانی و پیوند با یکدیگر، پتانسیلی برای اندیشمندان، به ویژه در ایران فراهم ساخته‌اند تا به مدل‌سازی‌ بپردازند و این کار باعث ایجاد داستانهایی اساطیری و غیرواقعی گشت که در مجموع تاریخ اسکندر را مخدوش و مبهم گرداند.

'''منابع و مآخذ:'''

اکبری گندمانی، هیبت‌الله. تندباد تشنه (تلخیص و بازنویسی شرفنامه نظامی گنجوی). شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۸۹

افشار، ایرج. اسکندرنامه (روایت فارسی کالیستنس دروغین). تهران: چشمه، ۱۳۸۹.

ارداویراف. ارداویرافنامه. فیلیپ ژینیو. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: معین. ۱۳۹۴.

ارسطو. سیاست. ترجمه حمید عنایت. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۴۹.

امیدسالار، محمود. «اسکندر از هجوم تا جذب». جستارهای ادبی، سال۴۴. شماره.۱۷۴، ۱۳۹۰. صص۳۹-۶۳.

بادیان، ا. «اسکندر در ایران». در تاریخ ایران کمبریج، جلد.۱، قسمت اول، ویرایش ایلیا گرشویچ. ترجمه تیمور قادری. تهران: مهتاب، ۱۳۹۰. صص۴۹۹-۶۰۶.

بی‌نا. شهرستانهای ایرانشهر. تصحیح تورج دریایی. ترجمه شهرام جلیلیان. تهران: توس، ۱۳۸۸.

بی‌نا. کارنامه اردشیر بابکان. ترجمه بهرام فره‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۶.

بی‌نا. مجمل‌التواریخ. تصحیح محمدتقی بهار. تهران: اساطیر، ۱۳۸۹.

پاول پارسی. گویایی ارسطو. ترجمه بزرگمهر لقمان. تهران: شورآفرین. ۱۳۹۵.

تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به کوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن، ۱۳۷۷.

چاپِک، کارل. «نامه اسکندر مقدونی به ارسطو». ترجمه محمود عبادیان، چیستا، شماره.۴۱، شهریور ۱۳۶۶. صص ۲۴-۲۷.

خالقی مطلق، جلال. «از شاهنامه تا خداینامه». نامه ایران باستان. سال۷. شماره. ۱و ۲، ۱۳۸۶. صص ۳ -۱۱۹.

دورانت، ویل. لذات فلسفه. ترجمه عباس زریاب خویی. تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gnodlrxj4j83vxjufbhrp7r2d4o7fh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305537</id>
      <parentid>305462</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="r6l0lqc3kscb53hggqm4r7exs60c9ac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دلیل هم‌زمانی و پیوند با یکدیگر، پتانسیلی برای اندیشمندان، به ویژه در ایران فراهم ساخته‌اند تا به مدل‌سازی‌ بپردازند و این کار باعث ایجاد داستانهایی اساطیری و غیرواقعی گشت که در مجموع تاریخ اسکندر را مخدوش و مبهم گرداند.

'''منابع و مآخذ:'''

اکبری گندمانی، هیبت‌الله. '''''تندباد تشنه (تلخیص و بازنویسی شرفنامه نظامی گنجوی)'''''. شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۸۹

افشار، ایرج. اسک'''''ندرنامه (روایت فارسی''''' ک'''''الیستنس دروغین)'''''. تهران: چشمه، ۱۳۸۹.

ارداویراف. ارداویرافنامه. فیلیپ ژینیو. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: معین. ۱۳۹۴.

ارسطو. سیاست. ترجمه حمید عنایت. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۴۹.

امیدسالار، محمود. «اسکندر از هجوم تا جذب». '''''جستارهای ادبی'''''، سال۴۴. شماره.۱۷۴، ۱۳۹۰. صص۳۹-۶۳.

بادیان، ا. «اسکندر در ایران». در '''''تاریخ ایران''''' ک'''''مبریج'''''، جلد.۱، قسمت اول، ویرایش ایلیا گرشویچ. ترجمه تیمور قادری. تهران: مهتاب، ۱۳۹۰. صص۴۹۹-۶۰۶.

بی‌نا. شهرستانهای ایرانشهر. تصحیح تورج دریایی. ترجمه شهرام جلیلیان. تهران: توس، ۱۳۸۸.

بی‌نا. کارنامه اردشیر بابکان. ترجمه بهرام فره‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۶.

بی‌نا. مجمل‌التواریخ. تصحیح محمدتقی بهار. تهران: اساطیر، ۱۳۸۹.

پاول پارسی. گویایی ارسطو. ترجمه بزرگمهر لقمان. تهران: شورآفرین. ۱۳۹۵.

تفضلی، احمد. '''''تار'''''ی'''''خ ادب'''''ی'''''ات ا'''''ی'''''ران پ'''''ی'''''ش از اسلام'''''. به کوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن، ۱۳۷۷.

چاپِک، کارل. «نامه اسکندر مقدونی به ارسطو». ترجمه محمود عبادیان، '''''چیستا'''''، شماره.۴۱، شهریور ۱۳۶۶. صص ۲۴-۲۷.

خالقی مطلق، جلال. «از شاهنامه تا خداینامه». '''''نامه ا'''''ی'''''ران باستان'''''. سال۷. شماره. ۱و ۲، ۱۳۸۶. صص ۳ -۱۱۹.

دورانت، ویل. '''''لذات فلسفه'''''. ترجمه عباس زریاب خویی. تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6l0lqc3kscb53hggqm4r7exs60c9ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305552</id>
      <parentid>305537</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="m6mqx31xmdv2pzn9128s09f98nz8g86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;دلیل هم‌زمانی و پیوند با یکدیگر، پتانسیلی برای اندیشمندان، به ویژه در ایران فراهم ساخته‌اند تا به مدل‌سازی‌ بپردازند و این کار باعث ایجاد داستانهایی اساطیری و غیرواقعی گشت که در مجموع تاریخ اسکندر را مخدوش و مبهم گرداند.

'''منابع و مآخذ:'''

اکبری گندمانی، هیبت‌الله. '''''تندباد تشنه (تلخیص و بازنویسی شرفنامه نظامی گنجوی)'''''. شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۸۹

افشار، ایرج. '''''اسکندرنامه (روایت فارسی کالیستنس دروغین)'''''. تهران: چشمه، ۱۳۸۹.

ارداویراف. ارداویرافنامه. فیلیپ ژینیو. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: معین. ۱۳۹۴.

ارسطو. سیاست. ترجمه حمید عنایت. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۴۹.

امیدسالار، محمود. «اسکندر از هجوم تا جذب». '''''جستارهای ادبی'''''، سال۴۴. شماره.۱۷۴، ۱۳۹۰. صص۳۹-۶۳.

بادیان، ا. «اسکندر در ایران». در '''''تاریخ ایران کمبریج'''''، جلد.۱، قسمت اول، ویرایش ایلیا گرشویچ. ترجمه تیمور قادری. تهران: مهتاب، ۱۳۹۰. صص۴۹۹-۶۰۶.

بی‌نا. شهرستانهای ایرانشهر. تصحیح تورج دریایی. ترجمه شهرام جلیلیان. تهران: توس، ۱۳۸۸.

بی‌نا. کارنامه اردشیر بابکان. ترجمه بهرام فره‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۶.

بی‌نا. مجمل‌التواریخ. تصحیح محمدتقی بهار. تهران: اساطیر، ۱۳۸۹.

پاول پارسی. گویایی ارسطو. ترجمه بزرگمهر لقمان. تهران: شورآفرین. ۱۳۹۵.

تفضلی، احمد. '''''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام'''''. به کوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن، ۱۳۷۷.

چاپِک، کارل. «نامه اسکندر مقدونی به ارسطو». ترجمه محمود عبادیان، '''''چیستا'''''، شماره.۴۱، شهریور ۱۳۶۶. صص ۲۴-۲۷.

خالقی مطلق، جلال. «از شاهنامه تا خداینامه». '''''نامه ایران باستان'''''. سال۷. شماره. ۱و ۲، ۱۳۸۶. صص ۳ -۱۱۹.

دورانت، ویل. '''''لذات فلسفه'''''. ترجمه عباس زریاب خویی. تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m6mqx31xmdv2pzn9128s09f98nz8g86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98317</id>
    <revision>
      <id>305463</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ده‌پهلوان، مصطفی، بهمن فیروزمندی شیره‌جینی و مهدی رهبر. «از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین (ارزیابی و تحلیل آشفتگی منابع تاریخی اسکندر مقدونی) بخش دوم». پژوهشهای ایرانشناسی. دوره. ۳. شماره. ۱، تابستان و پاییز ۱۳۹۲، ص ۶۵-۸۴.  رابینسون، چارلز...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="ghlsrcy8mo63ao4ldp9xj6s6mzm5lk4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ده‌پهلوان، مصطفی، بهمن فیروزمندی شیره‌جینی و مهدی رهبر. «از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین (ارزیابی و تحلیل آشفتگی منابع تاریخی اسکندر مقدونی) بخش دوم». پژوهشهای ایرانشناسی. دوره. ۳. شماره. ۱، تابستان و پاییز ۱۳۹۲، ص ۶۵-۸۴.

رابینسون، چارلز الگزاندر. تاریخ باستان، از دوران پیش از تاریخ تا مرگ یوستینیانوس. ترجمه اسماعیل دولتشاهی. تهران: آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۰.

زنجانی، ابوعبدالله، «اندرز ارسطو به اسکندر»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شماره.۷۲ و ۷۳، تیر ۱۳۴۹. صص۲۸۸-۳۱۰.

سعادتی‌فر، زهرا. «اسکندر مقدونی و پیامد یورش‌های او». مجله فقه و تاریخ و تمدن ملل اسلامی. شماره.۲۲، زمستان ۱۳۸۸. ص۱۸۳-۲۰۱.

شهریاری، حمید. «فلسفه‌‌ اخلاق‌ و سیاست‌ ارسطو و افلاطون‌ از نگاه‌ السدیر مک‌اینتایر». مجله کتاب نقد، شماره.۳۰، بهار ۱۳۸۳. صص۱۷۱-۱۹۰.

صفا، ذبیح‌الله. «ملاحظاتی درباره داستان اسکندر مقدونی و اسکندرنامه‌های فردوسی و نظامی». مجله ایرانشناسی. شماره.۱۱، پاییز ۱۳۷۰. ص۴۶۹-۴۸۱.

صفایی، یزدان. «کورش غربی، اسکندر شرقی». مجله فرهنگ و دیدار، سال ۱. پیش شماره، زمستان ۱۳۹۲، ص۳-۷.

صفوی، سید حسن. اسکندر و ادبیات ایران و شخصیت مذهبی اسکندر. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۴.

طرسوسی، موسی. دارابنامه. ترجمه ذبیح‌الله صفا. ج۱. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۶.

عطار، محمد بن ابراهیم. منطق‌الطیر. به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن. ۱۳۹۳.

کورت، آملی و هلن سانسیسی وردنبورخ. تاریخ هخامنشیان. ج.۲: منابع یونانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: توس، ۱۳۸۸.

فرنبغ‌دادگی. بندهش. تصحیح مهرداد بهار. تهران: توس، ۱۳۹۰.

محمود‌آبادی، اصغر. «نقدی بر اندیشه تاریخنگاری عهد اسکندر مقدونی در ایران باستان». مجله ایرانشناسی. شماره.۵۸، تابستان ۱۳۸۲. صص ۲۹۷-۳۱۹.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghlsrcy8mo63ao4ldp9xj6s6mzm5lk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305538</id>
      <parentid>305463</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="g26vfspedtrw43i7y1r29p2vbik64bk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ده‌پهلوان، مصطفی، بهمن فیروزمندی شیره‌جینی و مهدی رهبر. «از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین (ارزیابی و تحلیل آشفتگی منابع تاریخی اسکندر مقدونی) بخش دوم». پژوهشهای ایرانشناسی. دوره. ۳. شماره. ۱، تابستان و پاییز ۱۳۹۲، ص ۶۵-۸۴.

رابینسون، چارلز الگزاندر. '''''تاریخ باستان'''''، '''''از دوران پیش از تاریخ تا مرگ یوستینیانوس'''''. ترجمه اسماعیل دولتشاهی. تهران: آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۰.

زنجانی، ابوعبدالله، «اندرز ارسطو به اسکندر»، '''''مجله دانش'''''ک'''''ده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه''''' تهران. شماره.۷۲ و ۷۳، تیر ۱۳۴۹. صص۲۸۸-۳۱۰.

سعادتی‌فر، زهرا. «اسکندر مقدونی و پیامد یورش‌های او». '''''مجله فقه و تاریخ و تمدن ملل اسلامی'''''. شماره.۲۲، زمستان ۱۳۸۸. ص۱۸۳-۲۰۱.

شهریاری، حمید. «فلسفه‌‌ اخلاق‌ و سیاست‌ ارسطو و افلاطون‌ از نگاه‌ السدیر مک‌اینتایر'''''». مجله''''' ک'''''تاب نقد'''''، شماره.۳۰، بهار ۱۳۸۳. صص۱۷۱-۱۹۰.

صفا، ذبیح‌الله. «ملاحظاتی درباره داستان اسکندر مقدونی و اسکندرنامه‌های فردوسی و نظامی'''''». مجله ایرانشناسی'''''. شماره.۱۱، پاییز ۱۳۷۰. ص۴۶۹-۴۸۱.

صفایی، یزدان. «کورش غربی، اسکندر شرقی». '''''مجله فرهنگ و دیدار'''''، سال ۱. پیش شماره، زمستان ۱۳۹۲، ص۳-۷.

صفوی، سید حسن. اسک''''''''''ندر''''' و ادبیات ایران و شخصیت مذهبی اس'''''کندر. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۴.

طرسوسی، موسی'''''. دارابنامه'''''. ترجمه ذبیح‌الله صفا. ج۱. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۶.

عطار، محمد بن ابراهیم. منطق‌الطیر. به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن. ۱۳۹۳.

کورت، آملی و هلن سانسیسی وردنبورخ. '''''تاریخ هخامنشیان'''''. ج.۲: منابع یونانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: توس، ۱۳۸۸.

فرنبغ‌دادگی. بندهش. تصحیح مهرداد بهار. تهران: توس، ۱۳۹۰.

محمود‌آبادی، اصغر. «نقدی بر اندیشه تاریخنگاری عهد اسکندر مقدونی در ایران باستان». '''''مجله ایرانشناسی'''''. شماره.۵۸، تابستان ۱۳۸۲. صص ۲۹۷-۳۱۹.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g26vfspedtrw43i7y1r29p2vbik64bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305553</id>
      <parentid>305538</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="2mqay7h04aq4sceoltfakezcln2c3g8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ده‌پهلوان، مصطفی، بهمن فیروزمندی شیره‌جینی و مهدی رهبر. «از اسکندر گجستک تا اسکندر ذوالقرنین (ارزیابی و تحلیل آشفتگی منابع تاریخی اسکندر مقدونی) بخش دوم». پژوهشهای ایرانشناسی. دوره. ۳. شماره. ۱، تابستان و پاییز ۱۳۹۲، ص ۶۵-۸۴.

رابینسون، چارلز الگزاندر. '''''تاریخ باستان، از دوران پیش از تاریخ تا مرگ یوستینیانوس'''''. ترجمه اسماعیل دولتشاهی. تهران: آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۰.

زنجانی، ابوعبدالله، «اندرز ارسطو به اسکندر»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه''''' تهران. شماره.۷۲ و ۷۳، تیر ۱۳۴۹. صص۲۸۸-۳۱۰.

سعادتی‌فر، زهرا. «اسکندر مقدونی و پیامد یورش‌های او». '''''مجله فقه و تاریخ و تمدن ملل اسلامی'''''. شماره.۲۲، زمستان ۱۳۸۸. ص۱۸۳-۲۰۱.

شهریاری، حمید. «فلسفه‌‌ اخلاق‌ و سیاست‌ ارسطو و افلاطون‌ از نگاه‌ السدیر مک‌اینتایر'''''». مجله کتاب نقد'''''، شماره.۳۰، بهار ۱۳۸۳. صص۱۷۱-۱۹۰.

صفا، ذبیح‌الله. «ملاحظاتی درباره داستان اسکندر مقدونی و اسکندرنامه‌های فردوسی و نظامی'''''». مجله ایرانشناسی'''''. شماره.۱۱، پاییز ۱۳۷۰. ص۴۶۹-۴۸۱.

صفایی، یزدان. «کورش غربی، اسکندر شرقی». '''''مجله فرهنگ و دیدار'''''، سال ۱. پیش شماره، زمستان ۱۳۹۲، ص۳-۷.

صفوی، سید حسن. '''''اسکندر و ادبیات ایران و شخصیت مذهبی اسکندر'''''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۴.

طرسوسی، موسی. '''''دارابنامه'''''. ترجمه ذبیح‌الله صفا. ج۱. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۶.

عطار، محمد بن ابراهیم. منطق‌الطیر. به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن. ۱۳۹۳.

کورت، آملی و هلن سانسیسی وردنبورخ. '''''تاریخ هخامنشیان'''''. ج.۲: منابع یونانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: توس، ۱۳۸۸.

فرنبغ‌دادگی. بندهش. تصحیح مهرداد بهار. تهران: توس، ۱۳۹۰.

محمود‌آبادی، اصغر. «نقدی بر اندیشه تاریخنگاری عهد اسکندر مقدونی در ایران باستان». '''''مجله ایرانشناسی'''''. شماره.۵۸، تابستان ۱۳۸۲. صص ۲۹۷-۳۱۹.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mqay7h04aq4sceoltfakezcln2c3g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98318</id>
    <revision>
      <id>305464</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «نخجوانی، حسین. «پندنامه ارسطاطالیس به اسکندر». مجله یغما، شماره.۴۶، فروردین ۱۳۳۱. صص۳۱ – ۳۴.  نولدکه، تئودور. حماسه ملی ایران. ترجمه بزرگ علوی. تهران. مرکز نشر سپهر، ۲۵۳۷.  یاحقی، محمدجعفر و دیگران. «بررسی روایت داستان اسکندر و دارا در دو گزارش...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1699" sha1="ivm4zeolsgepj2ls46io52e2pu02zps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نخجوانی، حسین. «پندنامه ارسطاطالیس به اسکندر». مجله یغما، شماره.۴۶، فروردین ۱۳۳۱. صص۳۱ – ۳۴.

نولدکه، تئودور. حماسه ملی ایران. ترجمه بزرگ علوی. تهران. مرکز نشر سپهر، ۲۵۳۷.

یاحقی، محمدجعفر و دیگران. «بررسی روایت داستان اسکندر و دارا در دو گزارش ابن مقفع و فردوسی». جستارهای ادبی. دوره ۴۵. شماره.۱، بهار ۱۳۹۱. صص۱ -۳۵.

Briant, Pierre. &quot;Alexander the Great&quot;. in EnI. Online Version, ۱۹۸۵.

Frye, Richard. N. “Two Iranian Notes”. in Papers in Honour of Professor Mary

Gilson, Étienne. History of Christian Philosophy in the Middle Ages. New York: Random House, ۱۹۵۵.

Haight, E. A. The Life of Alexander of Macedon by PseudoCallisthenes. New York: Longmans, ۱۹۵۵.

Hanaway, William L. &quot;Eskandar-nama&quot;. in Encyclopaedia Iranica, Online Version, ۲۰۱۲.

Newman, W. L. Politics of Aristotle With an Introduction, Two Prefatory Essays and Notes Critical and Explanatory. Cambridge University Press, ۲۰۱۰.

Plutarch. Parallel lives. Translator Bernadotte Perrin, ۱۹۲۳. http://penelope.uchicago.edu/ Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives

Priscian of Lydia. Answers to King Khosroes of Persia. London ; New York : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, ۲۰۱۶.

Starr, Chester, G. &quot;Greeks and Persians in the fourth century BC. A study of cultural contacts before Alexander&quot;. part ۱. Iranica Antiqua. XI, ۱۹۷۵.

Wilcken, Ulrich. Alexander the great. New York: W. W. Norton &amp; Company, ۱۹۶۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivm4zeolsgepj2ls46io52e2pu02zps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305539</id>
      <parentid>305464</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="ia684qbfeqmzfwtrbs8jjahb8n61oyl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;نخجوانی، حسین. «پندنامه ارسطاطالیس به اسکندر». مجله یغما، شماره.۴۶، فروردین ۱۳۳۱. صص۳۱ – ۳۴.

نولدکه، تئودور. '''''حماسه ملی ایران'''''. ترجمه بزرگ علوی. تهران. مرکز نشر سپهر، ۲۵۳۷.

یاحقی، محمدجعفر و دیگران. «بررسی روایت داستان اسکندر و دارا در دو گزارش ابن مقفع و فردوسی». ج'''''ستارهای ادبی'''''. دوره ۴۵. شماره.۱، بهار ۱۳۹۱. صص۱ -۳۵.

Briant, Pierre. &quot;Alexander the Great&quot;. in EnI. Online Version, ۱۹۸۵.

Frye, Richard. N. “Two Iranian Notes”. in Papers in Honour of Professor Mary

Gilson, Étienne. History of Christian Philosophy in the Middle Ages. New York: Random House, ۱۹۵۵.

Haight, E. A. The Life of Alexander of Macedon by PseudoCallisthenes. New York: Longmans, ۱۹۵۵.

Hanaway, William L. &quot;Eskandar-nama&quot;. in Encyclopaedia Iranica, Online Version, ۲۰۱۲.

Newman, W. L. Politics of Aristotle With an Introduction, Two Prefatory Essays and Notes Critical and Explanatory. Cambridge University Press, ۲۰۱۰.

Plutarch. Parallel lives. Translator Bernadotte Perrin, ۱۹۲۳. http://penelope.uchicago.edu/ Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives

Priscian of Lydia. Answers to King Khosroes of Persia. London ; New York : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, ۲۰۱۶.

Starr, Chester, G. &quot;Greeks and Persians in the fourth century BC. A study of cultural contacts before Alexander&quot;. part ۱. Iranica Antiqua. XI, ۱۹۷۵.

Wilcken, Ulrich. Alexander the great. New York: W. W. Norton &amp; Company, ۱۹۶۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ia684qbfeqmzfwtrbs8jjahb8n61oyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98319</id>
    <revision>
      <id>305465</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز  سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵  '''تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار'''  بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;  طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="14vx61vxm88ax17azen8fce5e9avbb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

'''تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار'''

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   sohrabitayebe@yahoo.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

صفیه ساکی مفرد&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   s.sakimofrad@yahoo.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۳/۱۱/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲۱/۲/۹۵

'''چکیده:'''

بنادر و جزایر سواحل شمال خلیج فارس مرکز مبادلات تجاری مروارید خلیج فارس بوده است، بطوریکه همواره دولت‌های اروپایی برای تجارت صدف مروارید به این بنادر می‌آمدند وبا صادر کردن مروارید سود سرشاری به دست می‌آوردند. در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت. در سال ۱۲۷۵ق(۱۸۵۹ م) شرکت تجاری رابرت وانکهوس نماینده تجاری خودرابه بندر لنگه فرستاد وتوانستند تجارت مروارید رادراین منطقه بدست بگیرند و مقدار فراوانی از مروارید این ناحیه را به هامبورگ فرستادند. پس از آلمانی‌ها، انگلیسی‌ها بودند که به تدریج به منطقه خلیج فارس توجه نشان دادند.

نگارندگان می‌کوشند روند تجارت مروارید را در دوران قاجار بازگو نمایند و نیز درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال‌اند که تجارت مروارید چه نقشی در اقتصاد سواحل شمالی خلیج فارس داشته است؟

فرضیه: صید صدف مروارید نه تنها عامل تجارت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس با دیگر مناطق، بلکه منبع امرار معاش بوده است.

واژگان کلیدی: خلیج فارس، مروارید، تجارت، اقتصاد، قاجار.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14vx61vxm88ax17azen8fce5e9avbb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305497</id>
      <parentid>305465</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="nwa1jguvudvd1o5zyjkde74adsgkygl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار&lt;/div&gt;

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   sohrabitayebe@yahoo.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

صفیه ساکی مفرد&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   s.sakimofrad@yahoo.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۳/۱۱/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲۱/۲/۹۵

'''چکیده:'''

بنادر و جزایر سواحل شمال خلیج فارس مرکز مبادلات تجاری مروارید خلیج فارس بوده است، بطوریکه همواره دولت‌های اروپایی برای تجارت صدف مروارید به این بنادر می‌آمدند وبا صادر کردن مروارید سود سرشاری به دست می‌آوردند. در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت. در سال ۱۲۷۵ق(۱۸۵۹ م) شرکت تجاری رابرت وانکهوس نماینده تجاری خودرابه بندر لنگه فرستاد وتوانستند تجارت مروارید رادراین منطقه بدست بگیرند و مقدار فراوانی از مروارید این ناحیه را به هامبورگ فرستادند. پس از آلمانی‌ها، انگلیسی‌ها بودند که به تدریج به منطقه خلیج فارس توجه نشان دادند.

نگارندگان می‌کوشند روند تجارت مروارید را در دوران قاجار بازگو نمایند و نیز درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال‌اند که تجارت مروارید چه نقشی در اقتصاد سواحل شمالی خلیج فارس داشته است؟

فرضیه: صید صدف مروارید نه تنها عامل تجارت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس با دیگر مناطق، بلکه منبع امرار معاش بوده است.

واژگان کلیدی: خلیج فارس، مروارید، تجارت، اقتصاد، قاجار.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwa1jguvudvd1o5zyjkde74adsgkygl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305503</id>
      <parentid>305497</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="g4o3lc6d5shvqbx46v3pw6vyqdn32sw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار&lt;/div&gt;

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   sohrabitayebe@yahoo.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

صفیه ساکی مفرد&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   s.sakimofrad@yahoo.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۳/۱۱/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲۱/۲/۹۵
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''چکیده:'''&lt;/div&gt;
بنادر و جزایر سواحل شمال خلیج فارس مرکز مبادلات تجاری مروارید خلیج فارس بوده است، بطوریکه همواره دولت‌های اروپایی برای تجارت صدف مروارید به این بنادر می‌آمدند وبا صادر کردن مروارید سود سرشاری به دست می‌آوردند. در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت. در سال ۱۲۷۵ق(۱۸۵۹ م) شرکت تجاری رابرت وانکهوس نماینده تجاری خودرابه بندر لنگه فرستاد وتوانستند تجارت مروارید رادراین منطقه بدست بگیرند و مقدار فراوانی از مروارید این ناحیه را به هامبورگ فرستادند. پس از آلمانی‌ها، انگلیسی‌ها بودند که به تدریج به منطقه خلیج فارس توجه نشان دادند.

نگارندگان می‌کوشند روند تجارت مروارید را در دوران قاجار بازگو نمایند و نیز درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال‌اند که تجارت مروارید چه نقشی در اقتصاد سواحل شمالی خلیج فارس داشته است؟

فرضیه: صید صدف مروارید نه تنها عامل تجارت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس با دیگر مناطق، بلکه منبع امرار معاش بوده است.

واژگان کلیدی: خلیج فارس، مروارید، تجارت، اقتصاد، قاجار.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4o3lc6d5shvqbx46v3pw6vyqdn32sw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305506</id>
      <parentid>305503</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2673" sha1="786srgd617zc5r85p7s3ayveownaq58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار}}

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   sohrabitayebe@yahoo.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

صفیه ساکی مفرد&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   s.sakimofrad@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۳/۱۱/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲۱/۲/۹۵{{پایان}}
'''چکیده:'''
بنادر و جزایر سواحل شمال خلیج فارس مرکز مبادلات تجاری مروارید خلیج فارس بوده است، بطوریکه همواره دولت‌های اروپایی برای تجارت صدف مروارید به این بنادر می‌آمدند وبا صادر کردن مروارید سود سرشاری به دست می‌آوردند. در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت. در سال ۱۲۷۵ق(۱۸۵۹ م) شرکت تجاری رابرت وانکهوس نماینده تجاری خودرابه بندر لنگه فرستاد وتوانستند تجارت مروارید رادراین منطقه بدست بگیرند و مقدار فراوانی از مروارید این ناحیه را به هامبورگ فرستادند. پس از آلمانی‌ها، انگلیسی‌ها بودند که به تدریج به منطقه خلیج فارس توجه نشان دادند.

نگارندگان می‌کوشند روند تجارت مروارید را در دوران قاجار بازگو نمایند و نیز درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال‌اند که تجارت مروارید چه نقشی در اقتصاد سواحل شمالی خلیج فارس داشته است؟

فرضیه: صید صدف مروارید نه تنها عامل تجارت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس با دیگر مناطق، بلکه منبع امرار معاش بوده است.

واژگان کلیدی: خلیج فارس، مروارید، تجارت، اقتصاد، قاجار.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>786srgd617zc5r85p7s3ayveownaq58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305509</id>
      <parentid>305506</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="92vv55ckfff9wwwz9mn4bh466g7fg40" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|تجارت مروارید درسواحل شمالی خلیج فارس دوران قاجار}}

بهادر قیم&lt;ref&gt;دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز     ghayem.b@scu.ac.ir&lt;/ref&gt;

طیبه سهرابی&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   sohrabitayebe@yahoo.com&lt;/ref&gt; (نویسندهٔ مسئول)

صفیه ساکی مفرد&lt;ref&gt;کارشناس ارشد تاریخ خلیج فارس از دانشگاه شهید چمران اهواز   s.sakimofrad@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۳/۱۱/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲۱/۲/۹۵{{پایان}}
'''چکیده:'''
بنادر و جزایر سواحل شمال خلیج فارس مرکز مبادلات تجاری مروارید خلیج فارس بوده است، بطوریکه همواره دولت‌های اروپایی برای تجارت صدف مروارید به این بنادر می‌آمدند وبا صادر کردن مروارید سود سرشاری به دست می‌آوردند. در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت. در سال ۱۲۷۵ق(۱۸۵۹ م) شرکت تجاری رابرت وانکهوس نماینده تجاری خودرابه بندر لنگه فرستاد وتوانستند تجارت مروارید رادراین منطقه بدست بگیرند و مقدار فراوانی از مروارید این ناحیه را به هامبورگ فرستادند. پس از آلمانی‌ها، انگلیسی‌ها بودند که به تدریج به منطقه خلیج فارس توجه نشان دادند.

نگارندگان می‌کوشند روند تجارت مروارید را در دوران قاجار بازگو نمایند و نیز درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال‌اند که تجارت مروارید چه نقشی در اقتصاد سواحل شمالی خلیج فارس داشته است؟

فرضیه: صید صدف مروارید نه تنها عامل تجارت ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس با دیگر مناطق، بلکه منبع امرار معاش بوده است.

واژگان کلیدی: خلیج فارس، مروارید، تجارت، اقتصاد، قاجار.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92vv55ckfff9wwwz9mn4bh466g7fg40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98320</id>
    <revision>
      <id>305466</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۱-مقدمه:'''  مرواریدهای خلیج فارس شهرت و جذابیت خاص داشته و بنادر بزرگ قدیم خلیج فارس و جزایر آن بازار مروارید دنیای قدیم مشرق زمین بوده است. در ایران پیش از هخامنشیان صید مروارید از لحاظ تجارتی اهمیت بالایی داشته است. صدف هایی که ساکنان سیلک (ع...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="icwmnofd4h1n5lg4q889fy7mmqlpasy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۱-مقدمه:'''

مرواریدهای خلیج فارس شهرت و جذابیت خاص داشته و بنادر بزرگ قدیم خلیج فارس و جزایر آن بازار مروارید دنیای قدیم مشرق زمین بوده است. در ایران پیش از هخامنشیان صید مروارید از لحاظ تجارتی اهمیت بالایی داشته است. صدف هایی که ساکنان سیلک (عهد اول سیلک پیش از هزاره ۴ ق.م ) استفاده می‌کردند متعلق به انواعی است که فقط در خلیج فارس یافته می شد.در ویرانه های معبد چغازنبیل بر سطح دیواره های معبد اصلی زیگورات بقایای مروارید رنگین یافته‌اند که با مخلوطی از رنگ آن را برای شب‌تابی و روشنایی دروازهٔ کاخ معبد الهه (کی ری ریشتا) ایزد بانوی بزرگ شهر ایلامی دور انتاش بوده به کار رفته است.در زمان پادشاهی ساسانیان و حتی پس از سقوط آن مروارید خلیج فارس به هندوستان صادر می شدو صدف ازروزگار صفویان به اروپا برده شد. در دوران قاجار تجارت مروارید بین کشورهای اروپایی وسواحل ایرانی بوده است. جمعیت کم منطقه و گستردگی فعالیت های مرتبط باصید مروارید ودرآمد سرشار حاصل ازآن واهمیت این صنعت در زندگی ساکنین خلیج فارس کشورهای اروپایی را ترغیب به تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس می نمود.دراین زمان بندر لنگه به یکی از مراکز اصلی خریدوفروش مروارید تبدیل شد و بواسطه تجارت مروارید یکی از زیباترین و آبادترین بنادر خلیج فارس بشمار می‌آمد.

'''۲-تجارت مروارید در دوران قاجار:'''

تاریخ صید مروارید و تجارت آن به دوران هخامنشیان برمی گردد.در فاصله سالهای ۱۱۵۳ تا ۱۲۰۵ ه.ق (۱۷۴۰ تا ۱۷۹۰ م) مروارید یکی از برجسته ترین عوامل تعیین کننده سیاست اقتصادی ایران در برابر کشورهای اروپایی و قبایل ساکن کرانه های جنوبی خلیج فارس و شبه جزیرۀ عربستان بود&lt;ref&gt;طاهری، از مروارید تا نفت، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;.در سال ۱۲۰۵ ه. ق (۱۷۹۰ م) حجم صادرات مروارید خلیج فارس به انگلیس بیش از پنجاه هزار پوند بوده است که بیانگر اهمیت مروارید در&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>icwmnofd4h1n5lg4q889fy7mmqlpasy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۷۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98321</id>
    <revision>
      <id>305467</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «زندگی ساحل نشینان خلیج فارس بوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;طی نیمه قرن هیجدهم م / دوازدهم ه. ق، یک غواص مبلغ ۵۰ تا ۶۰ روپیه و مردانی که در کشتی فعالیت می کردند ۲۵ تا سی روپیه دریافت می کردند.همچنین طی سالهای ۱۷۳۶ تا ۱۷۴۷ م (۱۱۴۹ تا ۱۱۶۰ ه.ق) درآمد سالیا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="9ij7ajz25ju5hqn4d6ozy4091ep65k0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;زندگی ساحل نشینان خلیج فارس بوده است.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;طی نیمه قرن هیجدهم م / دوازدهم ه. ق، یک غواص مبلغ ۵۰ تا ۶۰ روپیه و مردانی که در کشتی فعالیت می کردند ۲۵ تا سی روپیه دریافت می کردند.همچنین طی سالهای ۱۷۳۶ تا ۱۷۴۷ م (۱۱۴۹ تا ۱۱۶۰ ه.ق) درآمد سالیانه از صید مروارید بحرین و دیگر مناطق بالغ بر ۰۰۰/۲۴۰ روپیه بود.این درآمد طی قرن نوزدهم م/ سیزدهم ه.ق در یک فصل به حدود ۴ میلیون روپیه رسید.&lt;ref&gt;همان، ص ۴۰۶.&lt;/ref&gt;

در دوران قاجار تجارت مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس بین کشورهای اروپایی و سواحل ایران وجود داشت، به گونه ای که در شهر لیون فرانسه و در بندرمارسی دو شعبه تجارت خانه مروارید با نام (الکرمستکی) وجود دارد و نام آن از تجارت خانه مروارید از نام روستای کرمسته یا کرمستج گرفته شده است که بین لار و بندر لنگه واقع است و از زمان ناصرالدین شاه قاجار افراد خانواده کرمستجی در آن دو شهر از وارد کنندگان مرواریدهای گرم یا خلیج فارس از بندرلنگه بوده اند.&lt;ref&gt;اقتداری، از دریای پارس تا دریای چین، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;چون بیشتر مهاجرین بحرینی بندر لنگه غواص یا تاجر مروارید بودند&lt;ref&gt;وثوقی، محمخلیج فارس وممالک همجوار، ص۴۳۹.&lt;/ref&gt;بندر لنگه به مرکز اصلی خرید و فروش مروارید تبدیل شد.&lt;ref&gt;حبیبی و وثوقی، بررسی تاریخ سیاسی و اجتماعی اسناد بندر عباس، ص ۷۹.&lt;/ref&gt; از طرف دیگر اهالی جنوبی خلیج فارس در ساحل عمانات&lt;ref&gt;عمان و امارات متحده عربی.&lt;/ref&gt; متصالح بخش عمده ای از مایحتاج خود را از بندر لنگه تأمین می کردندو به این ترتیب بازار تبادلات منطقه ای در نیمه دوم قرن سیزدهم در این منطقه شکل گرفت.&lt;ref&gt;وثوقی، خلیج فارس وممالک همجوار، ص ۴۳۹.&lt;/ref&gt; علاوه بر اینان، بازرگان هندی نیز به لنگه می آمدند و مرواریدها را مانند مرواریدهای بحرین می خریدند.&lt;ref&gt;گزارش هیئت بازرگانی هند بریتانیا اعزامی به جنوب شرقی، ص۲۳۱.&lt;/ref&gt;

هنگام صیدمروارید تجارودلالهای مرواریدکه به بندرلنگه می آمدند بازار مکاره راتشکیل می دادند که قریب نیم میلیون لیره در سال دادوستد می کردند&lt;ref&gt;کرزن، ایران ومسئله ایران، ص۱۵۳.&lt;/ref&gt;.و به این ترتیب بندر&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ij7ajz25ju5hqn4d6ozy4091ep65k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98322</id>
    <revision>
      <id>305468</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «لنگه به سبب صدور مروارید به کشورهای حاشیه جنوبی عمانات متصالح ورونق بازار مرواریداز زیباترین وآبادترین بنادر خلیج فارس بوده است.مرواریدهایی که ازخلیج فارس استخراج می شد وارد بندر لنگه می شدوعمده منافع تجارت مروارید عاید این بندر می شد، بهمی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="ekdsqc2ru80s2zakoc7mv5m0m0r58jj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;لنگه به سبب صدور مروارید به کشورهای حاشیه جنوبی عمانات متصالح ورونق بازار مرواریداز زیباترین وآبادترین بنادر خلیج فارس بوده است.مرواریدهایی که ازخلیج فارس استخراج می شد وارد بندر لنگه می شدوعمده منافع تجارت مروارید عاید این بندر می شد، بهمین خاطر مردم بندر لنگه نسبت به دیگر بنادر ثروتمندتر بوده اند&lt;ref&gt;مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، ص۸۴.&lt;/ref&gt;.در مرکز صادرات ایران یعنی بندر لنگه که طایفه آل بوسمیط برآن حکومت داشتند، هیچ مالیاتی به دولت ایران پرداخت نمی شد.براساس گزارش سدیدالسلطنه در سال ۱۸۱۱م/۱۱۹۰ ش انگلستان معادل ۰۰۰/۴۱۰ پوند مروارید را از بندر لنگه صادر کرده بود. میانگین صادرات مرواریداز این بندر در این سال ۰۰۰/۵۰۰/۳ روپیه بوده است باید در نظر داشت که نیمی از صادرات عمان متصالحه از بندر لنگه انجام می گرفته است.&lt;ref&gt;مستوفی، صید و تجارت مروارید خلیج فارس در قرن نوزدهم م، ص۱۳.&lt;/ref&gt;مالیات دیوانی و گمرک بندر لنگه در کتابچه دیوانی یازده هزار و پانصد تومان بود.&lt;ref&gt;افشار، دفترتاریخ مجموعه اسناد و منابع تاریخی، ص ۴۴۲.&lt;/ref&gt;

در سال ۱۸۹۶م /۱۲۷۵ ش /۱۳۱۴ق یک نفر از آلمانی ها به نمایندگی از شرکت رابرت وانکهوس در بندر لنگه تجارت خانه تاسیس کرد و در آن بندر به تجارت مروارید پرداخت، و از طریق بندرلنگه صدف مروارید به هامبورگ می فرستاد&lt;ref&gt;۳. سدیدالسلطنه، بندرعباس و خلیج فارس(اعلام الناس فی احوال بندرعباس)، ص ۶۵۵.&lt;/ref&gt; و در مقابل ۵۰ ریال برای هرکشتی صدف به صاحبان آن پرداخت می کرد.&lt;ref&gt;زاده بوشهری، فلات قاره وجزایرآن، ، ص۱۳۶ .&lt;/ref&gt; واز این راه با جلب نظر تجار و طواشان (بازرگانان) مروارید موفقیت زیادی به دست آورد&lt;ref&gt;تجلی پور، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، ص۱۲۳.&lt;/ref&gt; که توانست در تمام بنادر خلیج فارس مانند بندرعباس، بحرین، بوشهر، خرمشهرو بصره نمایندگی هایی دایر کند.&lt;ref&gt;رامی، تاریخچه اهمیت صید مروارید در خلیج فارس، ص ۳۴۹.&lt;/ref&gt; در سال ۱۹۰۴م/۱۲۸۳ ش/۱۳۲۳ه ق آلمانی ها توجه خود را به جزیره ابوموسی افکندند و در آن زمان این جزیره به شیخ شارجه تعلق داشته است و این جزیره دارای مغاص مروارید&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ekdsqc2ru80s2zakoc7mv5m0m0r58jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98323</id>
    <revision>
      <id>305469</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بود. شیخ حاکم در جزیره ، ابوموسی را به سه نفر از عرب ها اجاره داد و دو نفر از آنها حقوق خود را به شرکت وانکهوس واگذار کردند.&lt;ref&gt;سدیدالسلطنه ، همان، ص ۶۵۷.&lt;/ref&gt;  نفوذ انگلیس در خلیج فارس، مشکلات داخلی و خارجی ایران در اواخر قرن ۱۸ م و اوایل قرن ۱۹ م و ظ...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="p4anlqd6otsfoegbxuphmh1px6qv28c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بود. شیخ حاکم در جزیره ، ابوموسی را به سه نفر از عرب ها اجاره داد و دو نفر از آنها حقوق خود را به شرکت وانکهوس واگذار کردند.&lt;ref&gt;سدیدالسلطنه ، همان، ص ۶۵۷.&lt;/ref&gt;

نفوذ انگلیس در خلیج فارس، مشکلات داخلی و خارجی ایران در اواخر قرن ۱۸ م و اوایل قرن ۱۹ م و ظهور سلسله قاجار در ایران به قدرت های دیگر فرصت داد تا به توسعه قدرت خود در خلیج فارس بپردازند&lt;ref&gt;مستوفی، همان، ص ۱۵.&lt;/ref&gt;.جمعیت کم منطقه و گستردگی فعالیت های مرتبط با صید مروارید و درآمد سرشار حاصل از آن و اهمیت این صنعت در زندگی ساکنین خلیج فارس حضور و رقابت کشورهای استعماری را در خلیج فارس به سادگی توجیه پذیر می کند.&lt;ref&gt;مستوفی، همان، ص۷.&lt;/ref&gt; قاجارها در زمان آغا محمد خان سال ۱۲۰۹ ق/ ۱۷۹۴م بندر عباس، هرمز و قشم را به مدت ۷۵ سال در ازای ۶ هزار تومان به سید سلطان امام مسقط اجاره داده بودند&lt;ref&gt;حبیبی ووثوقی، همان، ص ۱۸۳.&lt;/ref&gt; و از درآمد سرشار مروارید فقط به همین مقدار ناچیز کفایت کرده بودند.انگلستان بعد از خروج هلندی ها از خارک و بصره و تسخیر شبه قاره هند با استفاده از ضغف و فساد دستگاه سلطنتی قاجار با استقرار در بوشهر به قدرت برتر نظامی و اقتصادی خلیج فارس تبدیل شده بودند&lt;ref&gt;مستوفی، همان، ص۱۵.&lt;/ref&gt;.کشتی های این کشور رفت و آمد هر کشتی خارجی را در بنادر جنوبی و شمالی خلیج فارس زیر نظر داشتند و در اصطلاح امروزی هر وقت صلاح می دیدند آن ها را بازرسی می کردند.این بازرسی ها نتیجه معاهداتی بود که انگلیسی ها با شیوخ متعدد بحرین امضاء کرده بودند اما در باطن نقشه انگلیسی ها برای تبدیل خلیج فارس به یک &quot;دریای بسته&quot;closed sea یا دریاچۀ انگلیسی بود تا جلوی دست‌اندازی دیگر خارجیان به صید گاه های جنوب خلیج فارس به ویژه بحرین را بگیرد&lt;ref&gt;همان، ص۱۵.&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4anlqd6otsfoegbxuphmh1px6qv28c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98324</id>
    <revision>
      <id>305470</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «با دخالت انگلستان مراکز تجارت دریایی و مروارید از بوشهر و لنگه به هند و بمبئی ، دوبی، بحرین و قطیف انتقال یافت&lt;ref&gt;همان، ص۷.&lt;/ref&gt;.  در سال ۱۸۲۰ م/۱۱۹۹ ه ش انگلستان عقد قرارداد با شیخ نشینهای خلیج فارس از جمله شیخ بحرین ( عیسی بن آل خلیفه)راآغاز کردود...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="t4xqp446aenvdfk4pqro8bmy4gzyd2a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;با دخالت انگلستان مراکز تجارت دریایی و مروارید از بوشهر و لنگه به هند و بمبئی ، دوبی، بحرین و قطیف انتقال یافت&lt;ref&gt;همان، ص۷.&lt;/ref&gt;.

در سال ۱۸۲۰ م/۱۱۹۹ ه ش انگلستان عقد قرارداد با شیخ نشینهای خلیج فارس از جمله شیخ بحرین ( عیسی بن آل خلیفه)راآغاز کردودر سال ۱۸۴۸ م/۱۲۲۷ ه ش قرارداد دیگر باشیخ بحرین بسته شد که طی آن کشتی های انگلیسی اجازه یافتند تا همه ی کشتی های متعلق به شیخ بحرین و یا مردم آن جزایر را تفتیش کنند.با این وصف تا مدت ها حقوق دولت ایران را مبنی بر مالکیت بحرین را صورت ظاهر رعایت

می کردند.در یکی از موارد در یکی از فصول صید یک کشتی تمام انگلیسی بنام جانستون کستل بدون داشتن مجوز وارد صیدگاه های مروارید ایران در بحرین شد، سه نفر از اروپائیان این کشتی در بحرین مستقر شد و با استفاده از یک بغله و استخدام چند نفر محلی وارد صید گاه های ایران در بحرین شده بودند.کشتی مزبور به طرف بوشهر حرکت کرد و در ماه ژوئیه به بوشهر رسیده بود.کشتی در اجاره شخصی بنام پلونکت بود که با سرگرد دیزبرو قائم مقام نماینده سیاسی انگلیس در بوشهر به مذاکره پرداخت تا موافقت وی را برای بهره برداری در آب های ایران جلب کند که پس از مذاکرات مقامات انگلیسی و ایرانی یک کشتی دولتی ایرانی عازم بحرین شد تا از کار صید مروارید توسط اروپائیان در صیدگاه های بحرین جلوگیری کند.ایرانی ها بغله را توقیف کردند و به بوشهر آوردند. پس از ورود بغله به بوشهر مشخص شد که قایق به یک تبعه عثمانی متعلق بوده و این که یک انگلیسی با اجاره قایق ترک مخفیانه وارد آب های ایران شد موضوع را دچار پیچیدگی زیادی کرد ، در نهایت انگلیسی ها این کشتی را بازرسی کردند و پس از کشف تنها ۲۳ عدد مروارید آن را تحویل مقامات ایرانی کردند&lt;ref&gt;مستوفی، همان، ص۱۶.&lt;/ref&gt;در دسامبر ۱۸۹۱ م /۱۲۷۰ ه ش شیخ بحرین( عیسی بن آل خلیفه) انحصار صادرات پوسته صدف مروارید بحرین را به یک شرکت انگلیسی در بوشهر وا گذار کرد. بازرگانان بحرینی دست به اعتراض شدید&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t4xqp446aenvdfk4pqro8bmy4gzyd2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98325</id>
    <revision>
      <id>305471</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «زدند شیخ بحرین امتیاز را لغو کرد و به جای آن عوارض گمرکی بالایی بر این کالا وضع کرد تا حدی صادرات این کالا در بحرین متوقف شد و به جای آن مقادیر فراوانی از پوسته صدف نا مرغوب از سواحل ایران در فاصله ۱۸۹۳-۱۸۹۲ م/۱۲۷۲-۱۲۷۱ ش به اروپا صادر شد.کیفیت نا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="949myw4uv6h5b0u8sblkiai0qdeewwm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;زدند شیخ بحرین امتیاز را لغو کرد و به جای آن عوارض گمرکی بالایی بر این کالا وضع کرد تا حدی صادرات این کالا در بحرین متوقف شد و به جای آن مقادیر فراوانی از پوسته صدف نا مرغوب از سواحل ایران در فاصله ۱۸۹۳-۱۸۹۲ م/۱۲۷۲-۱۲۷۱ ش به اروپا صادر شد.کیفیت نازل این صدف های صادراتی باعث شد تا تقاضا در اروپا به نحو چشمگیری کاهش پیدا کند و صنایع دکمه سازی و سایر صنایع وابسته به این محصول به دنبال بازار های دیگری بروند.بازرگانان ایرانی و بحرین در گیر با این محصول به شدت آسیب دیده و ورشکست شدند&lt;ref&gt;مستوفی، همان ، ص۱۷.&lt;/ref&gt;بار دیگر در سال ۱۳۰۰ ه ق/۱۹۲۱م یک نفر انگلیسی با کسب اجازه از دولت ایران برای صید مروارید و صدف با لوازم کار خود بخارک رفت.&lt;ref&gt;میریان، جغرافیای تاریخی خلیج و دریای پارس، ص۴۵۶.&lt;/ref&gt; چون مرحوم خانعلی حیات داوودی ضابط(بخشدار) بندر ریگ که خود از عایدات فروش مروارید و صدف استفاده می نمود، از این قضیه مطلع گردید&lt;ref&gt;زاده بوشهری، همان، ص۱۳۶.&lt;/ref&gt;مردم خارک را تحریک کرد تا مخازن مروارید و هیارات اطراف جزیره را به غواصان شرکت مذکور نشان ندهند.در نتیجه غواصان شرکت انگلیسی –هندی مجبور شدند از نقاط عمیق تر بهره برداری کنند، با وجودی که ده کشتی از صدف محار(صدف مروارید)پرکردند، ولی فقط ۵۰ مثقال خاکه مروارید به دست آوردند که بعلت بازدهی ناچیز شرکت مذکور و دولت ایران از ادامه کار منصرف شدند.&lt;ref&gt;تجلی پور ، همان، همان ، ص ۹۱.&lt;/ref&gt;

'''۳-درآمد دولت قاجار از صادرات مراورید:'''

در دوران قاجار هند در قبال کالا هایی که وارد می کرد فقط شمش طلا، مسکوکات و مروارید دریافت می نمود&lt;ref&gt;عیسوی، تاریخ اقتصادی ایران ، ص ۱۳۵.&lt;/ref&gt;.تا جنگ جهانی اول تجارت مروارید در خلیج فارس به دست اعراب و هندیها بود.از ایرانیها تنها مردم لنگه و جزیره کیش درتجارت مروارید وارد بودند، بعد از جنگ تجار بندر لنگه و بحرین به بازارهای اروپا راه یافته ومروارید خلیج فارس از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>949myw4uv6h5b0u8sblkiai0qdeewwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98326</id>
    <revision>
      <id>305472</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «راه هندوستان به پاریس برده اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۲۳.&lt;/ref&gt;در سال ۱۲۹۴-۱۲۹۳ هجری(۱۹۱۴-۱۹۱۵ م) کشورآلمان معادل ۱۱۳۰ لیره صدف مروارید از خلیج فارس خریداری کرده است.خان بندرریک در دهه اول قرن چهاردهم هجری از محل مالیات فروش صدف مروارید سالیانه چهار هزار توم...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="cxtw943kvf02riwktee2sul9andil5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;راه هندوستان به پاریس برده اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۲۳.&lt;/ref&gt;در سال ۱۲۹۴-۱۲۹۳ هجری(۱۹۱۴-۱۹۱۵ م) کشورآلمان معادل ۱۱۳۰ لیره صدف مروارید از خلیج فارس خریداری کرده است.خان بندرریک در دهه اول قرن چهاردهم هجری از محل مالیات فروش صدف مروارید سالیانه چهار هزار تومان درآمد داشت.&lt;ref&gt;تجلی پور، همان، ص ۱۲۴-۱۲۵.&lt;/ref&gt;

طبق برآورد گمرک بندرلنگه در سال ۱۲۹۷ هجری (۱۹۱۸م) ارزش مرواریدهای خارج شده از کشور به شرح زیراست:&lt;ref&gt;همان، ص۱۲۴.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| صادرات صدف مرواریداز بندرلنگه
| ۱۲۹۷
| ۱۲۹۸
| ۱۲۹۹
| ۱۳۰۰
|-
| هندوستان/روپیه
| ۵۶۵۰۰۰
| ۲۶۸۰۲۰
| ۲۲۰۸۵۰۰
| ۱۲۳۱۵۰
|-
| عراق/روپیه
| -
| -
| ۱۱۰۰۰
| ۳۳۶۰
|-
| عمان /روپیه
| ۸۰۰۰
| ۱۲۰۰۰
| -
| ۲۸۰۰۰
|-
| انگلیس
| -
| -
| -
| ۶۰۰۰
|-
| فرانسه
| -
| -
| -
| ۱۱۰۰۰
|}

جدول صادرات مروارید از سال ۱۲۹۷ ش تا۱۳۰۰ه ش (۱۹۱۸تا۱۹۲۱م)

برطبق جدول بالا مرواریدهایی که به مقصد هندوستان صادرشد در سال ۱۲۹۷ ه ش/۱۹۱۸ م بالغ بر پانصد و شصت و پنج هزار روپیه انگلیسی معادل یک میلیون و صد و سیزده هزار تومان و مرواریدهای صادره به عمان بالغ برهشت هزار روپیه معادل شانزده هزار تومان بود که جمع صادرات در این سال به دو کشور هند وعمان بالغ بر پانصد و هفتاد و سه هزار روییه معادل یک میلیون صد وچهل وسه هزار تومان بوده&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxtw943kvf02riwktee2sul9andil5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98327</id>
    <revision>
      <id>305473</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «است و در سال ۱۲۹۸ ه ش /۱۹۱۹ م مرواریدهای صادره به هندوستان بالغ بر دویست و شصت و هشت هزار و بیست روپیه و به کشور عمان دوازده هزار روپیه بود که جمع صادره به کشور هندوستان و عراق در این سال دویست و هشتاد هزار روپیه یعنی معادل پانصد و شصت هزار تومان...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="kqdzg7qy31sno4z7goknnreb9iyaeql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;است و در سال ۱۲۹۸ ه ش /۱۹۱۹ م مرواریدهای صادره به هندوستان بالغ بر دویست و شصت و هشت هزار و بیست روپیه و به کشور عمان دوازده هزار روپیه بود که جمع صادره به کشور هندوستان و عراق در این سال دویست و هشتاد هزار روپیه یعنی معادل پانصد و شصت هزار تومان شد و در سال ۱۲۹۹ ه ش /۱۹۲۰ م صادرات مروارید بندر لنگه به هندوستان بالغ بر دو میلیون و دویست و هشت هزار و پانصد روپیه&lt;ref&gt;سدید السلطنه، صید مروارید، ص ۵۶۱.&lt;/ref&gt; و به کشور عراق یازده هزار روپیه بود که جمع صادرات مروارید به کشورهای هند و عراق در این سال بالغ بر دو میلیون دویست و نوزده هزار و پانصد روپیه معادل چهار میلیون تومان بود&lt;ref&gt;تجلی‌پور، همان، ص ۱۲۵-۱۲۴.&lt;/ref&gt; و در سال ۱۳۰۰ ه ش/ ۱۲۹۹ صادرات مروارید به هندوستان بالغ بر یکصد و بیست وسه هزار و یکصد و پنجاه روپیه و به کشور عمان بالغ بر بیست و هشت هزار روپیه و به کشور عراق سال بالغ برسه هزار و سیص دو شصت روپیه و به کشور انگلستان بالغ برشش هزار روپیه و نیز به کشور فرانسه بالغ بر یازده هزار روپیه بوده است که جمع صادرات مروارید در سال۱۳۰۰ هجری(۱۹۲۱م) به پنج کشور بالغ بر یکصد و هفتاد و یک هزار و پانصد روپیه معادل نه میلیون و چهارصد و سی هزار و پنجاه تومان می شود. حقیقت مروارید خارج شده خواه در لنگه و خواه در بحرین معلوم نمی شود چون که بیشتر بصورت قاچاق برای تفاوت حقوق گمرکی و کرایه کشتی با خود به هندوستان می بردند و آنچه وارد اداره گمرکی می نمودند به دلخواه قیمت می‌گذاشتند.&lt;ref&gt;سدید السلطنه، صید مروارید(المناص فی احوال غوص)، ص ۵۴.&lt;/ref&gt;

پیش از جنگ جهانی اول صادرات صدف در نقطه اوج بود.از صدف بمبئی در معیار وسیعی به هندوستان حمل می شد و بر آن نظارت و گمرکی نداشت.&lt;ref&gt;همان، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; مجموعاً از خلیج فارس ۶۰ الی ۷۰ میلیون روپیه مروارید به دست می آمد که از این مبلغ فقط ۵/۱ میلیون روپیه تعلق به ایران داشت.&lt;ref&gt;خیراندیش، گذر از اقتصاد مروارید به نفت، ص ۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqdzg7qy31sno4z7goknnreb9iyaeql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98328</id>
    <revision>
      <id>305474</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''۴-صنعت دکمه‌سازی از صدف:'''  صدف مروارید بیش از هر صدف دیگر برای دکمه سازی مصرف می شد.دکمه های صدفی به واسطه استحکام کافی و مقاومت در مقابل شستشوهای متوالی بیش از دکمه های چوبی به کار می رفتند.اگر چه ارزانی و فراوانی دکمه های مصنوعی بازار استفا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="62lq3u99tug94c7ywk6xzc5yhqq8uk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''۴-صنعت دکمه‌سازی از صدف:'''

صدف مروارید بیش از هر صدف دیگر برای دکمه سازی مصرف می شد.دکمه های صدفی به واسطه استحکام کافی و مقاومت در مقابل شستشوهای متوالی بیش از دکمه های چوبی به کار می رفتند.اگر چه ارزانی و فراوانی دکمه های مصنوعی بازار استفاده از دکمه های صدفی را از رونق انداخته بود، ولی باز در کشورهای صنعتی و نیمه صنعتی برای لباسهای گران قیمت از دکمه های صدفی استفاده می کردند و از صدف های ضخیم و محکم برای دکمه پالتو و روپوش استفاده می نمودند که در سال ۱۲۸۰ هجری مقدار/۲۶۸۰-۲۵۲۰ تن صدف مروارید برای تولید دکمه از خلیج فارس به دیگر نقاط دنیا صادرشده است.&lt;ref&gt;تجلی پور، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، ص۱۱۲.&lt;/ref&gt;

صدف‌های مروارید سواحل و جزایر ایران به علت شفافی و زیبایی و نقش و نگار بر دیگر صدفهای خلیج فارس امتیاز داشتند&lt;ref&gt;همان، ص۱۱۳-۱۱۲.&lt;/ref&gt;. در کناره برخی از جزایر مانند خارک، شعیب ، فرور، ابوموسی و تنب صدف های ممتازی صید می کردند که برای ساختن دکمه و سایر اشیاء زینتی به خارج حمل می شد.&lt;ref&gt;همان، ص۱۱۳.&lt;/ref&gt; سه نوع صدف مروارید خلیج فارس را در دسته های صدتائی بسته بندی می کردند و به اروپا به ویژه اطریش صادر می نمودند و در آنجا دکمه های صدفی می ساختند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۱۲.&lt;/ref&gt; صدف لب سیاه، ضخیم برای ساختن دکمه‌های درشت بسیارمناسب بود.بزرگترین نمونه این صدف به پهنای سی سانتی متر و به وزن ده کیلوگرم است که در سال ۱۲۸۰ هجری از این صدف ۱۵۰-۱۲۰ تن به خارج صادر شد.صدف بندر لنگه با ضخامت متوسط برای دکمه های کوچک و ظریف متناسب بود که در سال ۱۲۸۰ هجری بیش از دو هزارتن از این صدف به خارج صادر شد. از صدف بمبئی در سال ۱۲۸۰ هجری مقدار۵۰۰-۴۰۰ تن از به هند صادر شد.&lt;ref&gt;تجلی پور، همان، ص۱۱۳.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62lq3u99tug94c7ywk6xzc5yhqq8uk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98329</id>
    <revision>
      <id>305475</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «'''نتیجه:'''  نتیجه‌ای که از این مقاله حاصل می شود این است که در دوران قاجار مبادلات تجاری مروارید میان ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس وکشورهای خارجی بویژه انگلستان، هند، عمان، عراق و فرانسه رواج داشته است.نقاط صیدگاه مروارید در دوران قاجار جزیره...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="njm6jeaqsnerm5ex078brhol6h27mbb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

نتیجه‌ای که از این مقاله حاصل می شود این است که در دوران قاجار مبادلات تجاری مروارید میان ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس وکشورهای خارجی بویژه انگلستان، هند، عمان، عراق و فرانسه رواج داشته است.نقاط صیدگاه مروارید در دوران قاجار جزیره خارک که در تصرف بندر ریگ، اختر&lt;ref&gt;- اختر ناحیه ای در کنگان (یکی از بنادر بوشهر)&lt;/ref&gt; که در تصرف شیخ خاتم نسوزی، جزیره شیخ شعیب (لاوان) درتصرف علاق حمادی&lt;ref&gt;- خانواده مشایخ بندر مقام را حمادی می نامند.&lt;/ref&gt; و جزیره کیش که در تصرف شیخ بندر چارک &lt;ref&gt;- مشایخ بندر چارک از خانواده آل علی بوده اند و بازماندگانش همین نام را حفظ کردند.&lt;/ref&gt;و بندر لنگه بوده است.

هند در قبال کالاهای وادراتی خود به ایران مروارید دریافت می کرد.در بندر لنگه بازار تبادلات منطقه ای رونق بسیاری یافت واین بندر یکی از آبادترین و مهم ترین لنگر گاه خلیج فارس در نیمه دوم قرن سیزدهم ه.ق در آمد و به سبب مبادلات مروارید در این منطقه از این بندر بعنوان زیباترین بندر خلیج فارس یاد شده است.

نه تنها صید مروارید دراین دوران یکی از منابع درآمدو اشتغال ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس بوده است، بلکه بعنوان با ارزش ترین منبع اقتصادی و هم چنین بزرگ ترین ثروت منطقه می توان از آن یاد کرد.

با وجود اینکه آمار دقیقی به دلیل قاچاق مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس در دست نیست اما حجم مبادلات تجاری دراین نواحی بسیار بالا بوده است ، بطوریکه سهم سواحل شمالی را در مبادلات مروارید مبلغ ۵/۱ میلیون روپیه برآورد کرده‌اند.

منابع ومآخذ:

اقتداری، احمد، از دریای پارس تا دریای چین، بی جا، بی نا، چاپ اول. ۱۳۶۴.

افشار، ایرج، دفترتاریخ مجموعه اسناد و منابع تاریخی، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، چاپ اول، ۱۳۸۰.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>njm6jeaqsnerm5ex078brhol6h27mbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305540</id>
      <parentid>305475</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="jlnevbnm64ixmfchd815sjgqgv9wwpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

نتیجه‌ای که از این مقاله حاصل می شود این است که در دوران قاجار مبادلات تجاری مروارید میان ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس وکشورهای خارجی بویژه انگلستان، هند، عمان، عراق و فرانسه رواج داشته است.نقاط صیدگاه مروارید در دوران قاجار جزیره خارک که در تصرف بندر ریگ، اختر&lt;ref&gt;- اختر ناحیه ای در کنگان (یکی از بنادر بوشهر)&lt;/ref&gt; که در تصرف شیخ خاتم نسوزی، جزیره شیخ شعیب (لاوان) درتصرف علاق حمادی&lt;ref&gt;- خانواده مشایخ بندر مقام را حمادی می نامند.&lt;/ref&gt; و جزیره کیش که در تصرف شیخ بندر چارک &lt;ref&gt;- مشایخ بندر چارک از خانواده آل علی بوده اند و بازماندگانش همین نام را حفظ کردند.&lt;/ref&gt;و بندر لنگه بوده است.

هند در قبال کالاهای وادراتی خود به ایران مروارید دریافت می کرد.در بندر لنگه بازار تبادلات منطقه ای رونق بسیاری یافت واین بندر یکی از آبادترین و مهم ترین لنگر گاه خلیج فارس در نیمه دوم قرن سیزدهم ه.ق در آمد و به سبب مبادلات مروارید در این منطقه از این بندر بعنوان زیباترین بندر خلیج فارس یاد شده است.

نه تنها صید مروارید دراین دوران یکی از منابع درآمدو اشتغال ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس بوده است، بلکه بعنوان با ارزش ترین منبع اقتصادی و هم چنین بزرگ ترین ثروت منطقه می توان از آن یاد کرد.

با وجود اینکه آمار دقیقی به دلیل قاچاق مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس در دست نیست اما حجم مبادلات تجاری دراین نواحی بسیار بالا بوده است ، بطوریکه سهم سواحل شمالی را در مبادلات مروارید مبلغ ۵/۱ میلیون روپیه برآورد کرده‌اند.

منابع ومآخذ:

اقتداری، احمد، از '''''دریای''''' '''''پارس''''' تا دریای '''''چین'''''، بی جا، بی نا، چاپ اول. ۱۳۶۴.

افشار، ایرج، '''''دفترتاریخ''''' '''''مجموعه''''' '''''اسناد''''' و '''''منابع''''' '''''تاریخی'''''، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، چاپ اول، ۱۳۸۰.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlnevbnm64ixmfchd815sjgqgv9wwpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305554</id>
      <parentid>305540</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="bqqqjqlkmyeb4l5z5th2vrhbqk4k2xn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''نتیجه:'''

نتیجه‌ای که از این مقاله حاصل می شود این است که در دوران قاجار مبادلات تجاری مروارید میان ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس وکشورهای خارجی بویژه انگلستان، هند، عمان، عراق و فرانسه رواج داشته است.نقاط صیدگاه مروارید در دوران قاجار جزیره خارک که در تصرف بندر ریگ، اختر&lt;ref&gt;- اختر ناحیه ای در کنگان (یکی از بنادر بوشهر)&lt;/ref&gt; که در تصرف شیخ خاتم نسوزی، جزیره شیخ شعیب (لاوان) درتصرف علاق حمادی&lt;ref&gt;- خانواده مشایخ بندر مقام را حمادی می نامند.&lt;/ref&gt; و جزیره کیش که در تصرف شیخ بندر چارک &lt;ref&gt;- مشایخ بندر چارک از خانواده آل علی بوده اند و بازماندگانش همین نام را حفظ کردند.&lt;/ref&gt;و بندر لنگه بوده است.

هند در قبال کالاهای وادراتی خود به ایران مروارید دریافت می کرد.در بندر لنگه بازار تبادلات منطقه ای رونق بسیاری یافت واین بندر یکی از آبادترین و مهم ترین لنگر گاه خلیج فارس در نیمه دوم قرن سیزدهم ه.ق در آمد و به سبب مبادلات مروارید در این منطقه از این بندر بعنوان زیباترین بندر خلیج فارس یاد شده است.

نه تنها صید مروارید دراین دوران یکی از منابع درآمدو اشتغال ساکنان سواحل شمالی خلیج فارس بوده است، بلکه بعنوان با ارزش ترین منبع اقتصادی و هم چنین بزرگ ترین ثروت منطقه می توان از آن یاد کرد.

با وجود اینکه آمار دقیقی به دلیل قاچاق مروارید در سواحل شمالی خلیج فارس در دست نیست اما حجم مبادلات تجاری دراین نواحی بسیار بالا بوده است ، بطوریکه سهم سواحل شمالی را در مبادلات مروارید مبلغ ۵/۱ میلیون روپیه برآورد کرده‌اند.

منابع ومآخذ:

اقتداری، احمد، '''''از دریای پارس تا دریای چین'''''، بی جا، بی نا، چاپ اول. ۱۳۶۴.

افشار، ایرج، '''''دفترتاریخ''''' '''''مجموعه''''' '''''اسناد''''' و '''''منابع''''' '''''تاریخی'''''، بی جا، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، چاپ اول، ۱۳۸۰.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bqqqjqlkmyeb4l5z5th2vrhbqk4k2xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98330</id>
    <revision>
      <id>305476</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «تجلی پور، مهدی، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۲.  حبیبی، حسن و محمدباقر وثوقی، بررسی تاریخ سیاسی و اجتماعی اسناد بندر عباس، بی جا، بنیاد ایران‌شناسی، چاپ اول، ۱۳۸۷.  خیراندیش، عبدالرسول، م«گذر از ا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="68ns7rj6p8jt7m016nqhx7mdqrj3s1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تجلی پور، مهدی، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۲.

حبیبی، حسن و محمدباقر وثوقی، بررسی تاریخ سیاسی و اجتماعی اسناد بندر عباس، بی جا، بنیاد ایران‌شناسی، چاپ اول، ۱۳۸۷.

خیراندیش، عبدالرسول، م«گذر از اقتصادمروارید به نفت»، بی جا، کتاب ماه تاریخ وجغرافیا. شماره ۷۲٬۱۳۸۲.

زاده بوشهری، اسماعیل، فلات قاره وجزایر آن، بی جا، بی. نا، بی تا.

سدیدالسلطنه، محمدعلی، بندرعباس و خلیج فارس (اعلام الناس فی احوال بندرعباس)، تصحیح احمداقتداری، کوشش علی ستایش، تهران، کتابخانه سینا ، ۱۳۴۲.

سدید السلطنه، محمدعلی، صید مروارید (المناص فی احوال غوص)، تهران، انتشارات میراث فرهنگی کشور، چاپ دوم، ۱۳۸۱.

سدید السلطنه، محمدعلی، تاریخ مسقط و عمان و بحرین و قطر و روابط آنها با ایران، تصحیح احمد اقتداری، بی جا، انتشارات دنیای کتاب، چاپ اول، ۱۳۷۰.

طاهری، رضا، از مروارید تا نفت:تاریخ خلیج فارس، شیراز، داستان سرا، چاپ اول، ۱۳۸۰.

عیسوی، چارلز، تاریخ اقتصادی ایران، تهران، نشر گستره، چاپ دوم، ۱۳۶۹.

کرزن، لرد، ایران و قضیهٔ ایران، ترجمه علی جواهر کلام، بی جا، انتشارات ابن سینا چاپ سوم، ۱۳۴۷.

گزارش هیئت بازرگانی هند بریتانیا اعزامی به جنوب شرقی(۱۹۰۴–۱۹۰۵/۱۲۸۳–۱۲۸۴ ش)، اوضاع اقتصادی ایران در آغاز قرن بیستم، ترجمه معصومه جمشیدی-محمدتقی حروف چین، بی جا، بی نا، چاپ اول، ۱۳۷۶.

وثوقی، محمد باقر، خلیج فارس وممالک همجوار، تهران، سازمان مطالعه وتدوین کتب علو انسانی (سمت)، ۱۳۸۴.

میریان، عباس، جغرافیای تاریخی خلیج و دریای پارس، بی جا، بی نا، بی تا.

مستوفی، فرخ، «صید وتجارت مروارید در خلیج فارس در قرن نوزدهم میلادی»، بررسی‌های نوین تاریخی، بی تا، شماره ۴ و ۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68ns7rj6p8jt7m016nqhx7mdqrj3s1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305541</id>
      <parentid>305476</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="72kdxzccqw5opvs6ap50b3zfaoi30ws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تجلی پور، مهدی، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۲.

حبیبی، حسن و محمدباقر وثوقی، '''''بررسی''''' '''''تاریخ''''' '''''سیاسی''''' و '''''اجتماعی''''' '''''اسناد''''' '''''بندر''''' '''''عباس'''''، بی جا، بنیاد ایران‌شناسی، چاپ اول، ۱۳۸۷.

خیراندیش، عبدالرسول، م«گذر از اقتصادمروارید به نفت»، بی جا، '''''کتاب''''' '''''ماه''''' '''''تاریخ''''' '''''وجغرافیا'''''. شماره ۷۲٬۱۳۸۲.

زاده بوشهری، اسماعیل، '''''فلات''''' '''''قاره''''' '''''وجزایر آن'''''، بی جا، بی. نا، بی تا.

سدیدالسلطنه، محمدعلی، '''''بندرعباس''''' '''''و خلیج''''' '''''فارس''''' ('''''اعلام''''' '''''الناس''''' فی '''''احوال''''' بندرعباس)، تصحیح احمداقتداری، کوشش علی ستایش، تهران، کتابخانه سینا ، ۱۳۴۲.

سدید السلطنه، محمدعلی، '''''صید''''' '''''مروارید''''' ('''''المناص''''' فی '''''احوال''''' '''''غوص''''')، تهران، انتشارات میراث فرهنگی کشور، چاپ دوم، ۱۳۸۱.

سدید السلطنه، محمدعلی، '''''تاریخ''''' '''''مسقط''''' و '''''عمان''''' و '''''بحرین''''' و '''''قطر''''' و '''''روابط''''' '''''آنها''''' با '''''ایران'''''، تصحیح احمد اقتداری، بی جا، انتشارات دنیای کتاب، چاپ اول، ۱۳۷۰.

طاهری، رضا، از '''''مروارید''''' تا '''''نفت''''':'''''تاریخ''''' '''''خلیج''''' '''''فارس'''''، شیراز، داستان سرا، چاپ اول، ۱۳۸۰.

عیسوی، چارلز، '''''تاریخ''''' '''''اقتصادی''''' '''''ایران'''''، تهران، نشر گستره، چاپ دوم، ۱۳۶۹.

کرزن، لرد، '''''ایران''''' '''''و قضیهٔ ایران'''''، ترجمه علی جواهر کلام، بی جا، انتشارات ابن سینا چاپ سوم، ۱۳۴۷.

'''''گزارش''''' '''''هیئت''''' '''''بازرگانی''''' '''''هند''''' '''''بریتانیا''''' '''''اعزامی''''' به '''''جنوب''''' '''''شرقی''''''''''(۱۹۰۴'''''–'''''۱۹۰۵'''''/'''''۱۲۸۳'''''–'''''۱۲۸۴''''' ش)، اوضاع اقتصادی ایران در آغاز قرن بیستم، ترجمه معصومه جمشیدی-محمدتقی حروف چین، بی جا، بی نا، چاپ اول، ۱۳۷۶.

وثوقی، محمد باقر، '''''خلیج''''' '''''فارس''''' '''''وممالک''''' '''''همجوار'''''، تهران، سازمان مطالعه وتدوین کتب علو انسانی (سمت)، ۱۳۸۴.

میریان، عباس، '''''جغرافیای''''' '''''تاریخی''''' '''''خلیج''''' و '''''دریای''''' '''''پارس'''''، بی جا، بی نا، بی تا.

مستوفی، فرخ، «صید وتجارت مروارید در خلیج فارس در قرن نوزدهم میلادی»، '''''بررسی‌های''''' '''''نوین''''' '''''تاریخی'''''، بی تا، شماره ۴ و ۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72kdxzccqw5opvs6ap50b3zfaoi30ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305555</id>
      <parentid>305541</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="tiik8gne4zeyj07t1sbu8b241ns02wu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;تجلی پور، مهدی، نرم تنان مروارید ساز خلیج فارس، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۲.

حبیبی، حسن و محمدباقر وثوقی، '''''بررسی تاریخ سیاسی و اجتماعی اسناد بندر عباس'''''، بی جا، بنیاد ایران‌شناسی، چاپ اول، ۱۳۸۷.

خیراندیش، عبدالرسول، م«گذر از اقتصادمروارید به نفت»، بی جا، '''''کتاب ماه تاریخ وجغرافیا'''''. شماره ۷۲٬۱۳۸۲.

زاده بوشهری، اسماعیل، '''''فلات قاره وجزایر آن'''''، بی جا، بی. نا، بی تا.

سدیدالسلطنه، محمدعلی، '''''بندرعباس و خلیج فارس (اعلام الناس فی احوال بندرعباس)'''''، تصحیح احمداقتداری، کوشش علی ستایش، تهران، کتابخانه سینا ، ۱۳۴۲.

سدید السلطنه، محمدعلی، '''''صید مروارید (المناص فی احوال غوص)'''''، تهران، انتشارات میراث فرهنگی کشور، چاپ دوم، ۱۳۸۱.

سدید السلطنه، محمدعلی، '''''تاریخ مسقط و عمان و بحرین و قطر و روابط آنها با ایران'''''، تصحیح احمد اقتداری، بی جا، انتشارات دنیای کتاب، چاپ اول، ۱۳۷۰.

طاهری، رضا، '''''از مروارید تا نفت:تاریخ خلیج''''' فارس، شیراز، داستان سرا، چاپ اول، ۱۳۸۰.

عیسوی، چارلز، '''''تاریخ اقتصادی ایران'''''، تهران، نشر گستره، چاپ دوم، ۱۳۶۹.

کرزن، لرد، '''''ایران و قضیهٔ ایران'''''، ترجمه علی جواهر کلام، بی جا، انتشارات ابن سینا چاپ سوم، ۱۳۴۷.

'''''گزارش''''' '''''هیئت''''' '''''بازرگانی''''' '''''هند''''' '''''بریتانیا''''' '''''اعزامی''''' به '''''جنوب''''' '''''شرقی''''''''''(۱۹۰۴'''''–'''''۱۹۰۵'''''/'''''۱۲۸۳'''''–'''''۱۲۸۴''''' ش)، اوضاع اقتصادی ایران در آغاز قرن بیستم، ترجمه معصومه جمشیدی-محمدتقی حروف چین، بی جا، بی نا، چاپ اول، ۱۳۷۶.

وثوقی، محمد باقر، '''''خلیج فارس وممالک همجوار'''''، تهران، سازمان مطالعه وتدوین کتب علو انسانی (سمت)، ۱۳۸۴.

میریان، عباس، '''''جغرافیای تاریخی خلیج و دریای پارس'''''، بی جا، بی نا، بی تا.

مستوفی، فرخ، «صید وتجارت مروارید در خلیج فارس در قرن نوزدهم میلادی»، '''''بررسی‌های نوین تاریخی'''''، بی تا، شماره ۴ و ۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tiik8gne4zeyj07t1sbu8b241ns02wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۸۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98331</id>
    <revision>
      <id>305477</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «رامی، مرجان، تاریخچهٔ اهمیت صید مروارید در خلیج فارس، مجموعه مقالات همایش خلیج فارس در گستره تاریخ، اصغر منتظم القائم، اصفهان، نشر دانشگاه اصفهان، ج ۲، شماره ۳ و۴ خرداد، ۱۳۸۴.  - مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، بی جا، مؤسسه تحقیقات کامپیوتر...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="h0jxy4l65yiulq91b4psbknt465a9n1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;رامی، مرجان، تاریخچهٔ اهمیت صید مروارید در خلیج فارس، مجموعه مقالات همایش خلیج فارس در گستره تاریخ، اصغر منتظم القائم، اصفهان، نشر دانشگاه اصفهان، ج ۲، شماره ۳ و۴ خرداد، ۱۳۸۴.

- مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، بی جا، مؤسسه تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی، نسخه دوم، دوره ۷ مجلس ملی هشتم اسفند ۱۳۰۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h0jxy4l65yiulq91b4psbknt465a9n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305542</id>
      <parentid>305477</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="9l9s7lmas60w5jpanlyl4ts7gg8hg8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;رامی، مرجان، تاریخچهٔ اهمیت صید مروارید در خلیج فارس، مجموعه مقالات همایش خلیج فارس در گستره تاریخ، اصغر منتظم القائم، اصفهان، نشر دانشگاه اصفهان، ج ۲، شماره ۳ و۴ خرداد، ۱۳۸۴.

- '''''مشروح''''' '''''مذاکرات''''' '''''مجلس''''' '''''شورای''''' '''''اسلامی'''''، بی جا، مؤسسه تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی، نسخه دوم، دوره ۷ مجلس ملی هشتم اسفند ۱۳۰۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l9s7lmas60w5jpanlyl4ts7gg8hg8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305543</id>
      <parentid>305542</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="t9xqry884uc4ybihr9cv1hahaxzfwa1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;رامی، مرجان، '''''تاریخچهٔ اهمیت صید مروارید در خلیج فارس'''''، مجموعه مقالات همایش خلیج فارس در گستره تاریخ، اصغر منتظم القائم، اصفهان، نشر دانشگاه اصفهان، ج ۲، شماره ۳ و۴ خرداد، ۱۳۸۴.

- '''''مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی'''''، بی جا، مؤسسه تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی، نسخه دوم، دوره ۷ مجلس ملی هشتم اسفند ۱۳۰۷.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9xqry884uc4ybihr9cv1hahaxzfwa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98332</id>
    <revision>
      <id>305478</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز  سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵  دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:“On the epithets of two Sasanian kings in the Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas,” in Ferdowsi, the Mongols and the History of Iran, Studies i...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="avl2wceccx8k34ucc2tekg6caoygwa9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:“On the epithets of two Sasanian kings in the Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas,” in Ferdowsi, the Mongols and the History of Iran, Studies in Honour of Charles Melville, eds. R. Hillenbrand et. al., I.B. Tauris, ۲۰۱۳, pp. ۱۱-۱۴.&lt;/ref&gt;

تورج دریایی&lt;ref&gt;استاد تاریخ ایران دانشگاه کالیفرنیا، ارواین  Tdaryaee@uci.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمد حیدرزاده&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Mamad_Heidarzadeh@hotmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۸/۱۲/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۱/۲/۹۵

مجمل‌التواریخ و القصص کتابی‌ست به‌زبان فارسی و متعلق به سال ۵۲۰ هجری قمری (۱۱۲۶ میلادی) که از برخی جهات بی‌همتاست.&lt;ref&gt;For a discussion of this text, See J.S. Meisami, Persian Historiography to the End of the Twelfth Century, (Edinburgh, ۱۹۹۹), pp. ۱۸۸-۲۰۹.&lt;/ref&gt; بحث دربارهٔ متن و اهمیت آن توسط علامه قزوینی در مقدمهٔ نسخه‌ای که توسط ملک‌الشعرای بهار در نیمهٔ اول قرن بیستم منتشر شد، آمده‌است.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, ed, M.T. Bahar (Tehran, ۱۳۳۴(.&lt;/ref&gt; این نسخه بر پایهٔ نسخه‌ای دست‌نویس متعلق به‌سال ۱۴۱۹ میلادی که در کتابخانهٔ ملی فرانسه در پاریس نگهداری می‌شود، نوشته‌شده بود. در سال ۲۰۰۱ میلادی، نسخهٔ دست‌نویس کهن‌تری متعلق به سدهٔ ۱۴ میلادی که در کتابخانهٔ دولتی برلین نگهداری می‌شود، توسط امیدسالار و افشار به‌صورت رونوشت تصویری از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avl2wceccx8k34ucc2tekg6caoygwa9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305498</id>
      <parentid>305478</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="9ssvf3rwyw4n5537lwtb6uhxcz5ch4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص&lt;/div&gt;&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای است از:“On the epithets of two Sasanian kings in the Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas,” in Ferdowsi, the Mongols and the History of Iran, Studies in Honour of Charles Melville, eds. R. Hillenbrand et. al., I.B. Tauris, ۲۰۱۳, pp. ۱۱-۱۴.&lt;/ref&gt;

تورج دریایی&lt;ref&gt;استاد تاریخ ایران دانشگاه کالیفرنیا، ارواین  Tdaryaee@uci.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمد حیدرزاده&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Mamad_Heidarzadeh@hotmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۱۸/۱۲/۹۴

تاریخ پذیرش: ۱۱/۲/۹۵

مجمل‌التواریخ و القصص کتابی‌ست به‌زبان فارسی و متعلق به سال ۵۲۰ هجری قمری (۱۱۲۶ میلادی) که از برخی جهات بی‌همتاست.&lt;ref&gt;For a discussion of this text, See J.S. Meisami, Persian Historiography to the End of the Twelfth Century, (Edinburgh, ۱۹۹۹), pp. ۱۸۸-۲۰۹.&lt;/ref&gt; بحث دربارهٔ متن و اهمیت آن توسط علامه قزوینی در مقدمهٔ نسخه‌ای که توسط ملک‌الشعرای بهار در نیمهٔ اول قرن بیستم منتشر شد، آمده‌است.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, ed, M.T. Bahar (Tehran, ۱۳۳۴(.&lt;/ref&gt; این نسخه بر پایهٔ نسخه‌ای دست‌نویس متعلق به‌سال ۱۴۱۹ میلادی که در کتابخانهٔ ملی فرانسه در پاریس نگهداری می‌شود، نوشته‌شده بود. در سال ۲۰۰۱ میلادی، نسخهٔ دست‌نویس کهن‌تری متعلق به سدهٔ ۱۴ میلادی که در کتابخانهٔ دولتی برلین نگهداری می‌شود، توسط امیدسالار و افشار به‌صورت رونوشت تصویری از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ssvf3rwyw4n5537lwtb6uhxcz5ch4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305507</id>
      <parentid>305498</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="obr0p1jn140x5q97gcxjhk2mlqz27gs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص}}

تورج دریایی&lt;ref&gt;استاد تاریخ ایران دانشگاه کالیفرنیا، ارواین  Tdaryaee@uci.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمد حیدرزاده&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Mamad_Heidarzadeh@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱۲/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۱/۲/۹۵{{پایان}}

مجمل‌التواریخ و القصص کتابی‌ست به‌زبان فارسی و متعلق به سال ۵۲۰ هجری قمری (۱۱۲۶ میلادی) که از برخی جهات بی‌همتاست.&lt;ref&gt;For a discussion of this text, See J.S. Meisami, Persian Historiography to the End of the Twelfth Century, (Edinburgh, ۱۹۹۹), pp. ۱۸۸-۲۰۹.&lt;/ref&gt; بحث دربارهٔ متن و اهمیت آن توسط علامه قزوینی در مقدمهٔ نسخه‌ای که توسط ملک‌الشعرای بهار در نیمهٔ اول قرن بیستم منتشر شد، آمده‌است.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, ed, M.T. Bahar (Tehran, ۱۳۳۴(.&lt;/ref&gt; این نسخه بر پایهٔ نسخه‌ای دست‌نویس متعلق به‌سال ۱۴۱۹ میلادی که در کتابخانهٔ ملی فرانسه در پاریس نگهداری می‌شود، نوشته‌شده بود. در سال ۲۰۰۱ میلادی، نسخهٔ دست‌نویس کهن‌تری متعلق به سدهٔ ۱۴ میلادی که در کتابخانهٔ دولتی برلین نگهداری می‌شود، توسط امیدسالار و افشار به‌صورت رونوشت تصویری از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obr0p1jn140x5q97gcxjhk2mlqz27gs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305510</id>
      <parentid>305507</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2018" sha1="9gk3677tha62n6megn6drtp0w180iuf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص}}

تورج دریایی&lt;ref&gt;استاد تاریخ ایران دانشگاه کالیفرنیا، ارواین  Tdaryaee@uci.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمد حیدرزاده&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Mamad_Heidarzadeh@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱۲/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۱/۲/۹۵{{پایان}}

مجمل‌التواریخ و القصص کتابی‌ست به‌زبان فارسی و متعلق به سال ۵۲۰ هجری قمری (۱۱۲۶ میلادی) که از برخی جهات بی‌همتاست.&lt;ref&gt;For a discussion of this text, See J.S. Meisami, Persian Historiography to the End of the Twelfth Century, (Edinburgh, ۱۹۹۹), pp. ۱۸۸-۲۰۹.&lt;/ref&gt; بحث دربارهٔ متن و اهمیت آن توسط علامه قزوینی در مقدمهٔ نسخه‌ای که توسط ملک‌الشعرای بهار در نیمهٔ اول قرن بیستم منتشر شد، آمده‌است.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, ed, M.T. Bahar (Tehran, ۱۳۳۴(.&lt;/ref&gt; این نسخه بر پایهٔ نسخه‌ای دست‌نویس متعلق به‌سال ۱۴۱۹ میلادی که در کتابخانهٔ ملی فرانسه در پاریس نگهداری می‌شود، نوشته‌شده بود. در سال ۲۰۰۱ میلادی، نسخهٔ دست‌نویس کهن‌تری متعلق به سدهٔ ۱۴ میلادی که در کتابخانهٔ دولتی برلین نگهداری می‌شود، توسط امیدسالار و افشار به‌صورت رونوشت تصویری از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gk3677tha62n6megn6drtp0w180iuf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305519</id>
      <parentid>305510</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="0sdj90q7i0r741kvhfz45palcir9zno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص}}

تورج دریایی&lt;ref&gt;استاد تاریخ ایران دانشگاه کالیفرنیا، ارواین  Tdaryaee@uci.edu&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ محمد حیدرزاده&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز  Mamad_Heidarzadeh@hotmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱۲/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۱/۲/۹۵{{پایان}}

مجمل‌التواریخ و القصص کتابی‌ست به‌زبان فارسی و متعلق به سال ۵۲۰ هجری قمری (۱۱۲۶ میلادی) که از برخی جهات بی‌همتاست.&lt;ref&gt;For a discussion of this text, See J.S. Meisami, Persian Historiography to the End of the Twelfth Century, (Edinburgh, 1999), pp. 188-209.&lt;/ref&gt; بحث دربارهٔ متن و اهمیت آن توسط علامه قزوینی در مقدمهٔ نسخه‌ای که توسط ملک‌الشعرای بهار در نیمهٔ اول قرن بیستم منتشر شد، آمده‌است.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, ed, M.T. Bahar (Tehran, 1334(.&lt;/ref&gt; این نسخه بر پایهٔ نسخه‌ای دست‌نویس متعلق به‌سال ۱۴۱۹ میلادی که در کتابخانهٔ ملی فرانسه در پاریس نگهداری می‌شود، نوشته‌شده بود. در سال ۲۰۰۱ میلادی، نسخهٔ دست‌نویس کهن‌تری متعلق به سدهٔ ۱۴ میلادی که در کتابخانهٔ دولتی برلین نگهداری می‌شود، توسط امیدسالار و افشار به‌صورت رونوشت تصویری از&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0sdj90q7i0r741kvhfz45palcir9zno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98333</id>
    <revision>
      <id>305480</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «متن اصلی چاپ شد.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, eds O. Omidsalar and I. Afshar, Persian Manuscripts in Facsimile no ۱ (Tehran, ۲۰۰۱(.&lt;/ref&gt; این نسخهٔ چاپ‌شدهٔ جدید، براساس متنی کهن‌تر بود و برای درک بهتر برخی از مشکلات متن قدیمی، یاری‌دهنده است.  نویسندهٔ مجمل‌التواریخ و القصص نامشخص است، &lt;...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="5j8163n7lcmcelsdhgr8bmfx4wgbg0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;متن اصلی چاپ شد.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, eds O. Omidsalar and I. Afshar, Persian Manuscripts in Facsimile no ۱ (Tehran, ۲۰۰۱(.&lt;/ref&gt; این نسخهٔ چاپ‌شدهٔ جدید، براساس متنی کهن‌تر بود و برای درک بهتر برخی از مشکلات متن قدیمی، یاری‌دهنده است.

نویسندهٔ مجمل‌التواریخ و القصص نامشخص است، &lt;ref&gt;The author mentions that the ancestor of the author was named Muhallab b. Muhammad b. Shadi.&lt;/ref&gt; اما به نظر می‌رسد که او تاریخ‌نگاری قابل اعتماد بوده‌است زیرا از همهٔ آثار پیش از خود که در دسترسش بوده، استفاده کرده و به بررسی و داوری دربارهٔ آن‌ها نیز پرداخته است. این مورخ ناشناس در مقدمهٔ کتابش، فهرست همهٔ آثاری که از آن‌ها استفاده کرده را آورده‌است، برخی از این کتاب‌ها در گذر زمان از بین رفته‌اند و ما بدان‌ها دسترسی نداریم. به‌نظر می‌رسد محتوای این متونی که در مجمل‌التواریخ فراهم آمده‌اند را نمی‌توان از منابع دیگر فارسی و عربی مربوط به سده‌های میانه به‌دست‌آورد.

در این مقاله، دربارهٔ دو لقب شاهان ساسانی که در مجمل‌التواریخ و القصص به آن‌ها اشاره‌شده، بحث خواهم کرد و برای بازسازی شکل پهلوی آن نام‌ها و کشف معنی‌شان کوشش خواهم نمود. این کار، با دسترسی و استفاده از متن تصحیح‌شده توسط بهار و نسخهٔ جدیدتر ویراستهٔ امیدسالار و افشار امکان‌پذیر بوده‌است. فهرست شاهان ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص حاوی نام‌های شخصی شاهان و شهبانوها، القاب و سمت‌های مهم است. برخی از آن‌ها چنین‌اند:

شاپور پسر هرمز: ذوالاکتاف

اردشیر پسر هرمز بن نرسی: نکوکار/ نرم

یزدجرد پسر بهرام: بزه‌گر/ ذفر

قباد پسر فیروز: بریزاین ریش

برخی دیگر از شاهان ساسانی، نام مکان فرمانروایی‌شان پیش از به شاهی رسیدن را نیز با خود داشتند یا لقب‌شان متأثر از مکان تولدشان بود:&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5j8163n7lcmcelsdhgr8bmfx4wgbg0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305520</id>
      <parentid>305480</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="ker8dshk5fceo861j0by3df8nsxh6px" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;متن اصلی چاپ شد.&lt;ref&gt;Mujmal al-tawarikh wa-l-qisas, eds O. Omidsalar and I. Afshar, Persian Manuscripts in Facsimile no 1 (Tehran, 2001(.&lt;/ref&gt; این نسخهٔ چاپ‌شدهٔ جدید، براساس متنی کهن‌تر بود و برای درک بهتر برخی از مشکلات متن قدیمی، یاری‌دهنده است.

نویسندهٔ مجمل‌التواریخ و القصص نامشخص است، &lt;ref&gt;The author mentions that the ancestor of the author was named Muhallab b. Muhammad b. Shadi.&lt;/ref&gt; اما به نظر می‌رسد که او تاریخ‌نگاری قابل اعتماد بوده‌است زیرا از همهٔ آثار پیش از خود که در دسترسش بوده، استفاده کرده و به بررسی و داوری دربارهٔ آن‌ها نیز پرداخته است. این مورخ ناشناس در مقدمهٔ کتابش، فهرست همهٔ آثاری که از آن‌ها استفاده کرده را آورده‌است، برخی از این کتاب‌ها در گذر زمان از بین رفته‌اند و ما بدان‌ها دسترسی نداریم. به‌نظر می‌رسد محتوای این متونی که در مجمل‌التواریخ فراهم آمده‌اند را نمی‌توان از منابع دیگر فارسی و عربی مربوط به سده‌های میانه به‌دست‌آورد.

در این مقاله، دربارهٔ دو لقب شاهان ساسانی که در مجمل‌التواریخ و القصص به آن‌ها اشاره‌شده، بحث خواهم کرد و برای بازسازی شکل پهلوی آن نام‌ها و کشف معنی‌شان کوشش خواهم نمود. این کار، با دسترسی و استفاده از متن تصحیح‌شده توسط بهار و نسخهٔ جدیدتر ویراستهٔ امیدسالار و افشار امکان‌پذیر بوده‌است. فهرست شاهان ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص حاوی نام‌های شخصی شاهان و شهبانوها، القاب و سمت‌های مهم است. برخی از آن‌ها چنین‌اند:

شاپور پسر هرمز: ذوالاکتاف

اردشیر پسر هرمز بن نرسی: نکوکار/ نرم

یزدجرد پسر بهرام: بزه‌گر/ ذفر

قباد پسر فیروز: بریزاین ریش

برخی دیگر از شاهان ساسانی، نام مکان فرمانروایی‌شان پیش از به شاهی رسیدن را نیز با خود داشتند یا لقب‌شان متأثر از مکان تولدشان بود:&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ker8dshk5fceo861j0by3df8nsxh6px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98334</id>
    <revision>
      <id>305481</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بهرام بن شاپور: کرمان‌شاه  کسری نوشروان: ف؟دشخوارگرشاه  بالأخره، در اواخر دورهٔ ساسانی با دو نام جالب شخصی برای شهبانوها مواجه هستیم که در کنار نام رسمی آن‌ها ذکر شده‌اند:  بوران‌دخت: هجیر  آزرمیدخت: خورشید  در حالی که بسیاری از این القاب برا...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="0y2pkkc68pk1kfboazj4zze4o7j8br8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بهرام بن شاپور: کرمان‌شاه

کسری نوشروان: ف؟دشخوارگرشاه

بالأخره، در اواخر دورهٔ ساسانی با دو نام جالب شخصی برای شهبانوها مواجه هستیم که در کنار نام رسمی آن‌ها ذکر شده‌اند:

بوران‌دخت: هجیر

آزرمیدخت: خورشید

در حالی که بسیاری از این القاب برای شاهان ساسانی شناخته شده‌اند، اما دو لقب وضعیت متفاوتی دارند. به‌نظر می‌رسد که این دو لقب پهلوی‌اند و با خط عربی نوشته شده‌اند. تفسیر و بررسی القاب یزدگرد یکم (۳۹۹-۴۲۰) که دارای دو لقب است، آسان‌تر است. نخستین لقب وی «ذفر» نام دارد که مطمئناً همان واژهٔ «دبر» در فارسی میانه است که در متون پهلوی نیز این لقب به او داده شده‌است (شهرستان‌های ایران ۲۶):&lt;ref&gt;T. Daryaee, Šahrestānīhā I Ērānšāhr: A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic, and History (Costa Mesa, CA, ۲۰۰۲(.&lt;/ref&gt;

šahrestān ī hamadān *yazdgird ī šābuhrān kard kē-šān *yazdgird ī dabr xwānēnd.

«شهر همدان به‌دست یزدگرد، فرزند شاپور ساخته شده بود، کسی که به یزدگرد خشن مشهور بود.»

یوزف مارکوارت، لقب یزدگرد را «گناهکار»&lt;ref&gt;J. Markwart, A Catalogue of the Provincial Capitals of Ērānshahr, Pahlavi text, version and commentary. Edited by G. Messina. (Rome, ۱۹۳۱), p.۱۴, n.۲۶.&lt;/ref&gt; ترجمه کرده‌است که این ترجمه با لقب «الاثم» (به‌معنای گناهکار) که طبری آورده‌است، همخوانی دارد.&lt;ref&gt;The History of Al-Tabari: The Sasanids, the Lakhmids, and Yemen. trans, C.E. Bosworth (Albany, NY. ۱۹۹۹), p.۷۰.&lt;/ref&gt; اما پیش از این، تئودور نولدکه «دبز»&lt;ref&gt;Th. Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden (Leiden, ۱۸۷۹), p.۷۲.&lt;/ref&gt; را به‌درستی «خشن» و «زبر» تفسیر کرده بود. طبری در هنگام شرح دوران سلطنت بهرام پنجم، پدر او را «الخشن»&lt;ref&gt;History of Al-Tabari, trans. Bosworth, p.۸۲.&lt;/ref&gt; می‌نامد. واژهٔ فارسی «زبر» در بسیاری از متون&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0y2pkkc68pk1kfboazj4zze4o7j8br8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305521</id>
      <parentid>305481</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="gfbuwazqgpqdfirwxr8b5atbbzha4ah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بهرام بن شاپور: کرمان‌شاه

کسری نوشروان: ف؟دشخوارگرشاه

بالأخره، در اواخر دورهٔ ساسانی با دو نام جالب شخصی برای شهبانوها مواجه هستیم که در کنار نام رسمی آن‌ها ذکر شده‌اند:

بوران‌دخت: هجیر

آزرمیدخت: خورشید

در حالی که بسیاری از این القاب برای شاهان ساسانی شناخته شده‌اند، اما دو لقب وضعیت متفاوتی دارند. به‌نظر می‌رسد که این دو لقب پهلوی‌اند و با خط عربی نوشته شده‌اند. تفسیر و بررسی القاب یزدگرد یکم (۳۹۹-۴۲۰) که دارای دو لقب است، آسان‌تر است. نخستین لقب وی «ذفر» نام دارد که مطمئناً همان واژهٔ «دبر» در فارسی میانه است که در متون پهلوی نیز این لقب به او داده شده‌است (شهرستان‌های ایران ۲۶):&lt;ref&gt;T. Daryaee, Šahrestānīhā I Ērānšāhr: A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic, and History (Costa Mesa, CA, 2002(.&lt;/ref&gt;

šahrestān ī hamadān *yazdgird ī šābuhrān kard kē-šān *yazdgird ī dabr xwānēnd.

«شهر همدان به‌دست یزدگرد، فرزند شاپور ساخته شده بود، کسی که به یزدگرد خشن مشهور بود.»

یوزف مارکوارت، لقب یزدگرد را «گناهکار»&lt;ref&gt;J. Markwart, A Catalogue of the Provincial Capitals of Ērānshahr, Pahlavi text, version and commentary. Edited by G. Messina. (Rome, 1931), p.14, n.26.&lt;/ref&gt; ترجمه کرده‌است که این ترجمه با لقب «الاثم» (به‌معنای گناهکار) که طبری آورده‌است، همخوانی دارد.&lt;ref&gt;The History of Al-Tabari: The Sasanids, the Lakhmids, and Yemen. trans, C.E. Bosworth (Albany, NY. 1999), p.70.&lt;/ref&gt; اما پیش از این، تئودور نولدکه «دبز»&lt;ref&gt;Th. Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden (Leiden, 1879), p.72.&lt;/ref&gt; را به‌درستی «خشن» و «زبر» تفسیر کرده بود. طبری در هنگام شرح دوران سلطنت بهرام پنجم، پدر او را «الخشن»&lt;ref&gt;History of Al-Tabari, trans. Bosworth, p.82.&lt;/ref&gt; می‌نامد. واژهٔ فارسی «زبر» در بسیاری از متون&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfbuwazqgpqdfirwxr8b5atbbzha4ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98335</id>
    <revision>
      <id>305482</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فارسی-عربی از جمله مجمل‌التواریخ و القصص، به‌عنوان لقب یزدگرد یکم وجود دارد.&lt;ref&gt;Tafazzoli, &quot;Notes Pehlevies&quot;, Journal Asiatique, Fasc, ۳ &amp; ۴ (۱۹۷۲), pp.۲۷۰-۳.&lt;/ref&gt; «دبر» شکل فارسی میانهٔ «ذفر» بوده و مک‌کنزی آن را «گناهکار»&lt;ref&gt;D.N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary (Oxford, ۱۹۸۶), p.۲۳.&lt;/ref&gt; تر...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="p25k72cpgo1y4yh9q4xio3ajtgwhege" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فارسی-عربی از جمله مجمل‌التواریخ و القصص، به‌عنوان لقب یزدگرد یکم وجود دارد.&lt;ref&gt;Tafazzoli, &quot;Notes Pehlevies&quot;, Journal Asiatique, Fasc, ۳ &amp; ۴ (۱۹۷۲), pp.۲۷۰-۳.&lt;/ref&gt; «دبر» شکل فارسی میانهٔ «ذفر» بوده و مک‌کنزی آن را «گناهکار»&lt;ref&gt;D.N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary (Oxford, ۱۹۸۶), p.۲۳.&lt;/ref&gt; ترجمه کرده‌است اما باید به‌معنای «خشن» باشد همانطور که «زبر» در زبان فارسی، برگرفته از «دَبرا» در زبان ایرانی باستان است.&lt;ref&gt;H,S. Nyberg, A Manual Of Pahlavi Part II: Glossary (Wiesbaden, ۱۹۷۴), p.۶۱.&lt;/ref&gt; با این حال، باید توجه داشت، در حالی که «زبر» مطمئناً معنای «خشن» می‌دهد، ترکیب «زبر و زرنگ» و همچنین «زبرزرنگ» به‌معنای «باهوش» است. این نکته بدین دلیل مهم است که بنا بر گزارش طبری، یکی از بزرگ‌ترین گناهان یزدگرد یکم چنین بوده‌است:

« هوشیاری و ادب و اقسام دانش را که آموخته بود و در آن مهارت یافته بود آنجا که نباید به‌کار می‌برد و پیوسته به چیزهای زیان‌آور متمایل بود و همهٔ بصیرت خویش را به فتنه‌گری و مکاری صرف می‌کرد و به شر دلبسته بود و فریفتهٔ اینگونه رفتار خویش بود.»&lt;ref&gt;History of Al-Tabari, trans. Bosworth, p.۷۰.&lt;/ref&gt;

بنابراین ما با دستکم دو یا سه لقب مختلف برای یزدگرد یکم روبه‌رو هستیم. در حالی که یزدگرد، به‌دلیل از بین بردن قدرت اشراف و روحانیون زرتشتی (به‌گفتهٔ Socrares Scholasticus ۸.۷.۹) و اجازه‌دادن به مسیحیان برای تأسیس کلیسای مسیحیان ایران، «گناهکار» خوانده می‌شد، از جانب منابعی که مبتنی بر نوشته‌های عهد ساسانی بودند، لقب «الاثم» عربی یا «بزهکار» فارسی را دریافت کرد.&lt;ref&gt;T. Daryaee, 'History, Epic, and Numismatics: On the Title of Yazdgerd I (ramsahr)', American Journal of Numismatics, Second Series ۱۴, The American Numismatic Society, New York (۲۰۰۲), p. ۹۱.&lt;/ref&gt; اما پس از آن است که واژهٔ فارسی میانهٔ «دبر» (در فارسی «زبر») که به‌معنای «خشن» است، به خودی خود به‌معنای حاکمی که خشن است تبدیل می‌شود: قطعاً یزدگرد با طبقهٔ اشراف جامعه که مخالف او بودند، رفتاری خشن داشت. اما جالب‌تر این است که او نیز مردی زیرک و باهوش بود که بنا&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p25k72cpgo1y4yh9q4xio3ajtgwhege</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305522</id>
      <parentid>305482</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="mstn09ndpslt2spqdwot2hdpwpafaf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فارسی-عربی از جمله مجمل‌التواریخ و القصص، به‌عنوان لقب یزدگرد یکم وجود دارد.&lt;ref&gt;Tafazzoli, &quot;Notes Pehlevies&quot;, Journal Asiatique, Fasc, 3 &amp; 4 (1972), pp.270-3.&lt;/ref&gt; «دبر» شکل فارسی میانهٔ «ذفر» بوده و مک‌کنزی آن را «گناهکار»&lt;ref&gt;D.N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary (Oxford, 1986), p.23.&lt;/ref&gt; ترجمه کرده‌است اما باید به‌معنای «خشن» باشد همانطور که «زبر» در زبان فارسی، برگرفته از «دَبرا» در زبان ایرانی باستان است.&lt;ref&gt;H,S. Nyberg, A Manual Of Pahlavi Part II: Glossary (Wiesbaden, 1974), p.61.&lt;/ref&gt; با این حال، باید توجه داشت، در حالی که «زبر» مطمئناً معنای «خشن» می‌دهد، ترکیب «زبر و زرنگ» و همچنین «زبرزرنگ» به‌معنای «باهوش» است. این نکته بدین دلیل مهم است که بنا بر گزارش طبری، یکی از بزرگ‌ترین گناهان یزدگرد یکم چنین بوده‌است:

« هوشیاری و ادب و اقسام دانش را که آموخته بود و در آن مهارت یافته بود آنجا که نباید به‌کار می‌برد و پیوسته به چیزهای زیان‌آور متمایل بود و همهٔ بصیرت خویش را به فتنه‌گری و مکاری صرف می‌کرد و به شر دلبسته بود و فریفتهٔ اینگونه رفتار خویش بود.»&lt;ref&gt;History of Al-Tabari, trans. Bosworth, p.70.&lt;/ref&gt;

بنابراین ما با دستکم دو یا سه لقب مختلف برای یزدگرد یکم روبه‌رو هستیم. در حالی که یزدگرد، به‌دلیل از بین بردن قدرت اشراف و روحانیون زرتشتی (به‌گفتهٔ Socrares Scholasticus ۸.۷.۹) و اجازه‌دادن به مسیحیان برای تأسیس کلیسای مسیحیان ایران، «گناهکار» خوانده می‌شد، از جانب منابعی که مبتنی بر نوشته‌های عهد ساسانی بودند، لقب «الاثم» عربی یا «بزهکار» فارسی را دریافت کرد.&lt;ref&gt;T. Daryaee, 'History, Epic, and Numismatics: On the Title of Yazdgerd I (ramsahr)', American Journal of Numismatics, Second Series 14, The American Numismatic Society, New York (2002), p. 91.&lt;/ref&gt; اما پس از آن است که واژهٔ فارسی میانهٔ «دبر» (در فارسی «زبر») که به‌معنای «خشن» است، به خودی خود به‌معنای حاکمی که خشن است تبدیل می‌شود: قطعاً یزدگرد با طبقهٔ اشراف جامعه که مخالف او بودند، رفتاری خشن داشت. اما جالب‌تر این است که او نیز مردی زیرک و باهوش بود که بنا&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mstn09ndpslt2spqdwot2hdpwpafaf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98336</id>
    <revision>
      <id>305483</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «به گفته‌های طبری و دیگر مدارک مبتنی بر منابع ساسانی، هوش و ذکاوت (زبر و زرنگی) خود را برای فرمانروایی بر شاهنشاهی ساسانی با استفاده از راه‌های شر و بد صرف می‌کرد.  دومین لقب که از زبان پهلوی به فارسی مشتق‌شده، متعلق به قباد یکم (۴۸۸-۴۹۶ و ۴۹۹-۵...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="n9u7r0yythiutqbohujs2ew2tlwql97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به گفته‌های طبری و دیگر مدارک مبتنی بر منابع ساسانی، هوش و ذکاوت (زبر و زرنگی) خود را برای فرمانروایی بر شاهنشاهی ساسانی با استفاده از راه‌های شر و بد صرف می‌کرد.

دومین لقب که از زبان پهلوی به فارسی مشتق‌شده، متعلق به قباد یکم (۴۸۸-۴۹۶ و ۴۹۹-۵۳۱) است. لقب او در نسخهٔ ویراستهٔ بهار از مجمل‌التواریخ و القصص، «بریزاین‌ریش» آمده که ناخواناست. با این حال، نسخهٔ جدیدتری که توسط امیدسالار و افشار ویرایش‌شده، نشان می‌دهد که بخش ابتدایی این لقب، «بریز» یا «پریز» و قسمت پایانی آن، «دیش» بوده‌است. ملک‌الشعرای بهار، با کمک کتاب حمزهٔ اصفهانی، این لقب را «کسی که پیش‌تر دینی شیطانی داشت» ترجمه کرد. می‌خواهم نشان دهم که این لقب می‌تواند به شکل فارسی میانهٔ آن، «پبریز ایوان-دوش» (pabrēz ī ēwēn-dush) یا «دوش-ایوان پبریز» (dush-ēwēn-pabrēz) به‌معنای «مدافع رسوم شیطانی» خوانده‌شود. منظور از «رسوم شیطانی»، بدون شک به آموزه‌های مزدک اشاره دارد که مورد حمایت قباد بود.&lt;ref&gt;For the latest study on Kawad, Mazdak and the pro-Roman and Pro-Easter/Hephtalite faction, see J. Wiesehöfer, 'Kawad, Khusro I and the Mazdakites: a new proposal', in Ph. Gignoux et al. (eds), Trésors d'Orient, Melanges offerts à Rika Gyselen. Cahiers de Studia Iranica ۴۲ (Paris, ۲۰۰۹), pp. ۳۹۱-۴۰۹.&lt;/ref&gt; در بندهشن (۳۳.۱۸) اقدامات قباد به‌شرح زیر توصیف شده‌است:

andar xwadāyīh kawād mazdag ī bāmdādān ō paydagīh mad ud dād ī mazdagīh nibād un kawād frēft un wiyābān kard zan ud frazand ud xwāstag pad hamih ud hambāyīh abāyēd dāshtan framūd

«در ]دوران[ شاهی قباد، مزدک بامدادان به پیدایی آمد. آیین مزدکی نهاد. قباد را فریفت و گمراه کرد که زن و فرزند و خواسته به هَمی و اَنبازی باید داشت.»

این گفته، به‌روشنی بیان می‌کند که قباد از «آموزه‌ها» یا «دادی» که مزدک، پسر بامدادان ایجاد کرده‌بود، حمایت کرد. البته محدودهٔ معنایی «ایوین» قرابت زیادی با داد دارد. در زبور، «ادوینی» برای ترجمهٔ واژهٔ سریانی «ناموسا» استفاده شده‌است که به‌معنای «قانون&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9u7r0yythiutqbohujs2ew2tlwql97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305523</id>
      <parentid>305483</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="l2hoq9ame3e05fbt8r4m61tv8817e2c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;به گفته‌های طبری و دیگر مدارک مبتنی بر منابع ساسانی، هوش و ذکاوت (زبر و زرنگی) خود را برای فرمانروایی بر شاهنشاهی ساسانی با استفاده از راه‌های شر و بد صرف می‌کرد.

دومین لقب که از زبان پهلوی به فارسی مشتق‌شده، متعلق به قباد یکم (۴۸۸-۴۹۶ و ۴۹۹-۵۳۱) است. لقب او در نسخهٔ ویراستهٔ بهار از مجمل‌التواریخ و القصص، «بریزاین‌ریش» آمده که ناخواناست. با این حال، نسخهٔ جدیدتری که توسط امیدسالار و افشار ویرایش‌شده، نشان می‌دهد که بخش ابتدایی این لقب، «بریز» یا «پریز» و قسمت پایانی آن، «دیش» بوده‌است. ملک‌الشعرای بهار، با کمک کتاب حمزهٔ اصفهانی، این لقب را «کسی که پیش‌تر دینی شیطانی داشت» ترجمه کرد. می‌خواهم نشان دهم که این لقب می‌تواند به شکل فارسی میانهٔ آن، «پبریز ایوان-دوش» (pabrēz ī ēwēn-dush) یا «دوش-ایوان پبریز» (dush-ēwēn-pabrēz) به‌معنای «مدافع رسوم شیطانی» خوانده‌شود. منظور از «رسوم شیطانی»، بدون شک به آموزه‌های مزدک اشاره دارد که مورد حمایت قباد بود.&lt;ref&gt;For the latest study on Kawad, Mazdak and the pro-Roman and Pro-Easter/Hephtalite faction, see J. Wiesehöfer, 'Kawad, Khusro I and the Mazdakites: a new proposal', in Ph. Gignoux et al. (eds), Trésors d'Orient, Melanges offerts à Rika Gyselen. Cahiers de Studia Iranica 42 (Paris, 2009), pp. 391-409.&lt;/ref&gt; در بندهشن (۳۳.۱۸) اقدامات قباد به‌شرح زیر توصیف شده‌است:

andar xwadāyīh kawād mazdag ī bāmdādān ō paydagīh mad ud dād ī mazdagīh nibād un kawād frēft un wiyābān kard zan ud frazand ud xwāstag pad hamih ud hambāyīh abāyēd dāshtan framūd

«در ]دوران[ شاهی قباد، مزدک بامدادان به پیدایی آمد. آیین مزدکی نهاد. قباد را فریفت و گمراه کرد که زن و فرزند و خواسته به هَمی و اَنبازی باید داشت.»

این گفته، به‌روشنی بیان می‌کند که قباد از «آموزه‌ها» یا «دادی» که مزدک، پسر بامدادان ایجاد کرده‌بود، حمایت کرد. البته محدودهٔ معنایی «ایوین» قرابت زیادی با داد دارد. در زبور، «ادوینی» برای ترجمهٔ واژهٔ سریانی «ناموسا» استفاده شده‌است که به‌معنای «قانون&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2hoq9ame3e05fbt8r4m61tv8817e2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98337</id>
    <revision>
      <id>305484</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «موسایی» است.&lt;ref&gt;Nyberg, Manual. Part II, p.۱۲.&lt;/ref&gt; همچنین، ایوین به‌صورت وام‌واژهٔ «اورنک» (awrenk) وارد زبان ارمنی شده‌است و معنای «قانون» می‌دهد اما همچنان «روش معمول زندگی»&lt;ref&gt;Elishe, History of Vardan and the Armenian War, trans, R. Thomson (Cambridge, MA, ۱۹۸۲), p. ۱۲.&lt;/ref&gt; نیز معنا می‌دهد که...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2357" sha1="mjj2jxayhotepxcdwne43e10xt7q72q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;موسایی» است.&lt;ref&gt;Nyberg, Manual. Part II, p.۱۲.&lt;/ref&gt; همچنین، ایوین به‌صورت وام‌واژهٔ «اورنک» (awrenk) وارد زبان ارمنی شده‌است و معنای «قانون» می‌دهد اما همچنان «روش معمول زندگی»&lt;ref&gt;Elishe, History of Vardan and the Armenian War, trans, R. Thomson (Cambridge, MA, ۱۹۸۲), p. ۱۲.&lt;/ref&gt; نیز معنا می‌دهد که با معنای آن در زبان فارسی میانه و فارسی نو مطابقت دارد. این نکته بسیار با خوانش ما از لقب داده‌شده به قباد به خاطر اختیار کردن قانون شیطانی یا سنت مزدک و بدنام شدن او به خاطر آن، جور در می‌آید. بر پایهٔ نسخهٔ دست‌نویس جدیدتر، به‌راحتی می‌توان «دیش» را همانند «دوش» (شیطان) در فارسی میانه خواند که آن هم در ترکیب با «دین»، «دوش-دین» (دین شیطانی) را تشکیل می‌دهد. افزون بر این، در نسخهٔ جدیدتر، اولین کلمهٔ این ترکیب، «پریز» آمده‌است که باعث می‌شود تا بتوانیم آن را واژهٔ «پهریز» در فارسی میانه، یکسان فرض کنیم، که این نکته برخلاف آن چیزی‌ست که در نسخهٔ بهار آمده‌‌است.

دربارهٔ اهمیت منابع فارسی همچون مجمل‌التواریخ و القصص در توضیح جزئیات تاریخ و سنت‌های جهان ایرانی، بیش از این می‌توان بحث کرد. مطالعهٔ پیش‌رو دربارهٔ دو لقب ذکرشده، نمونه‌ای‌ست از آنچه می‌توان از این متون به‌دست آورد. قطعاً این منابع ارزش آن را دارند که بخشی از وقت‌مان را به آن‌ها اختصاص دهیم زیرا برخی از این منابع از کتاب‌های قدیمی‌تری استفاده کرده‌اند که اکنون در دسترس ما نیستند و بنابراین، می‌توانند برای روشن‌کردن تاریکی‌های تاریخ گذشته سودمند باشند.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjj2jxayhotepxcdwne43e10xt7q72q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305524</id>
      <parentid>305484</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="b021snqenvfo026jgjx1vmnncdw2ual" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;موسایی» است.&lt;ref&gt;Nyberg, Manual. Part II, p.12.&lt;/ref&gt; همچنین، ایوین به‌صورت وام‌واژهٔ «اورنک» (awrenk) وارد زبان ارمنی شده‌است و معنای «قانون» می‌دهد اما همچنان «روش معمول زندگی»&lt;ref&gt;Elishe, History of Vardan and the Armenian War, trans, R. Thomson (Cambridge, MA, 1982), p. 12.&lt;/ref&gt; نیز معنا می‌دهد که با معنای آن در زبان فارسی میانه و فارسی نو مطابقت دارد. این نکته بسیار با خوانش ما از لقب داده‌شده به قباد به خاطر اختیار کردن قانون شیطانی یا سنت مزدک و بدنام شدن او به خاطر آن، جور در می‌آید. بر پایهٔ نسخهٔ دست‌نویس جدیدتر، به‌راحتی می‌توان «دیش» را همانند «دوش» (شیطان) در فارسی میانه خواند که آن هم در ترکیب با «دین»، «دوش-دین» (دین شیطانی) را تشکیل می‌دهد. افزون بر این، در نسخهٔ جدیدتر، اولین کلمهٔ این ترکیب، «پریز» آمده‌است که باعث می‌شود تا بتوانیم آن را واژهٔ «پهریز» در فارسی میانه، یکسان فرض کنیم، که این نکته برخلاف آن چیزی‌ست که در نسخهٔ بهار آمده‌‌است.

دربارهٔ اهمیت منابع فارسی همچون مجمل‌التواریخ و القصص در توضیح جزئیات تاریخ و سنت‌های جهان ایرانی، بیش از این می‌توان بحث کرد. مطالعهٔ پیش‌رو دربارهٔ دو لقب ذکرشده، نمونه‌ای‌ست از آنچه می‌توان از این متون به‌دست آورد. قطعاً این منابع ارزش آن را دارند که بخشی از وقت‌مان را به آن‌ها اختصاص دهیم زیرا برخی از این منابع از کتاب‌های قدیمی‌تری استفاده کرده‌اند که اکنون در دسترس ما نیستند و بنابراین، می‌توانند برای روشن‌کردن تاریکی‌های تاریخ گذشته سودمند باشند.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b021snqenvfo026jgjx1vmnncdw2ual</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۶</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98338</id>
    <revision>
      <id>305485</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز  سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵  ساسانیان و اعراب&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای hsj از:Daniel T. Potts, “ARABIA ii. The Sasanians and Arabia,” Encyclopædia Iranica, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arabia-ii-sasanians-and-arabia&lt;/ref&gt;  دانیل پاتس&lt;ref&gt;است...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="elsx4aygyf5vnh2mnsv9ronvq602wwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

ساسانیان و اعراب&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای hsj از:Daniel T. Potts, “ARABIA ii. The Sasanians and Arabia,” Encyclopædia Iranica, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arabia-ii-sasanians-and-arabia&lt;/ref&gt;

دانیل پاتس&lt;ref&gt;استاد باستان‌شناسی خاورمیانه در دانشگاه سیدنی&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز  zahraberisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۳۰/۱۰/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲/۳/۹۵

چندین سال پس از آغاز برنامهٔ کشورگشایی اردشیر یکم (حدود سال ۲۴۲-۲۲۴ میلادی)، ساسانیان نبردهای نظامی را در دو منطقهٔ شمال شرق عربستان و عمان به عهده گرفتند. در اواخر دورهٔ ساسانیان، آن‌ها شهر عدن را در یمن فتح کردند. با این وجود، به طور کلی به نظر می‌رسد که ساسانیان کنترل سیاسی را توسط موکلان عرب خود در عربستان اعمال می‌کرده‌اند.

براساس مستندات موجود در کتاب طبری و ابن‌الثیر که به تقلید از آن دست زده است، اردشیر تقریباً در سال ۲۴۰ میلادی در بحرین؛&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, p. ۸۲۰; tr., p. ۱۵; Ebn al-Aṯir, I, p. ۳۸۴.&lt;/ref&gt; در عمان، بحرین و یمامه؛&lt;ref&gt;Dinavari, p. ۴۵; tr., p. ۶۹.&lt;/ref&gt; یا «در کشوری که میان عمان، بحرین، یمامه و هجر» قرار می‌گرفت، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; جنگید. حریفان وی ساناتروق، پادشاه در بحرین، &lt;ref&gt;Ṭabari, Dinavari, Nehāyat al-erab.&lt;/ref&gt; و عمر بن واقد حمیری، پادشاه عمان، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; نام داشتند. در صفحات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elsx4aygyf5vnh2mnsv9ronvq602wwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305499</id>
      <parentid>305485</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="bcdgccyum0gwmjcl1ytqa0yo00dtlkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin:2.5em auto 1.5em; font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;ساسانیان و اعراب&lt;/div&gt;&lt;ref&gt;این مقاله، ترجمه‌ای hsj از:Daniel T. Potts, “ARABIA ii. The Sasanians and Arabia,” Encyclopædia Iranica, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arabia-ii-sasanians-and-arabia&lt;/ref&gt;

دانیل پاتس&lt;ref&gt;استاد باستان‌شناسی خاورمیانه در دانشگاه سیدنی&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز  zahraberisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

تاریخ دریافت: ۳۰/۱۰/۹۴

تاریخ پذیرش: ۲/۳/۹۵

چندین سال پس از آغاز برنامهٔ کشورگشایی اردشیر یکم (حدود سال ۲۴۲-۲۲۴ میلادی)، ساسانیان نبردهای نظامی را در دو منطقهٔ شمال شرق عربستان و عمان به عهده گرفتند. در اواخر دورهٔ ساسانیان، آن‌ها شهر عدن را در یمن فتح کردند. با این وجود، به طور کلی به نظر می‌رسد که ساسانیان کنترل سیاسی را توسط موکلان عرب خود در عربستان اعمال می‌کرده‌اند.

براساس مستندات موجود در کتاب طبری و ابن‌الثیر که به تقلید از آن دست زده است، اردشیر تقریباً در سال ۲۴۰ میلادی در بحرین؛&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, p. ۸۲۰; tr., p. ۱۵; Ebn al-Aṯir, I, p. ۳۸۴.&lt;/ref&gt; در عمان، بحرین و یمامه؛&lt;ref&gt;Dinavari, p. ۴۵; tr., p. ۶۹.&lt;/ref&gt; یا «در کشوری که میان عمان، بحرین، یمامه و هجر» قرار می‌گرفت، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; جنگید. حریفان وی ساناتروق، پادشاه در بحرین، &lt;ref&gt;Ṭabari, Dinavari, Nehāyat al-erab.&lt;/ref&gt; و عمر بن واقد حمیری، پادشاه عمان، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; نام داشتند. در صفحات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bcdgccyum0gwmjcl1ytqa0yo00dtlkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305508</id>
      <parentid>305499</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="eyldbdhs94tpr3y92vs74fi1sd0jrjs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|ساسانیان و اعراب}}

دانیل پاتس&lt;ref&gt;استاد باستان‌شناسی خاورمیانه در دانشگاه سیدنی&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز  zahraberisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۳۰/۱۰/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲/۳/۹۵{{پایان}}

چندین سال پس از آغاز برنامهٔ کشورگشایی اردشیر یکم (حدود سال ۲۴۲-۲۲۴ میلادی)، ساسانیان نبردهای نظامی را در دو منطقهٔ شمال شرق عربستان و عمان به عهده گرفتند. در اواخر دورهٔ ساسانیان، آن‌ها شهر عدن را در یمن فتح کردند. با این وجود، به طور کلی به نظر می‌رسد که ساسانیان کنترل سیاسی را توسط موکلان عرب خود در عربستان اعمال می‌کرده‌اند.

براساس مستندات موجود در کتاب طبری و ابن‌الثیر که به تقلید از آن دست زده است، اردشیر تقریباً در سال ۲۴۰ میلادی در بحرین؛&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, p. ۸۲۰; tr., p. ۱۵; Ebn al-Aṯir, I, p. ۳۸۴.&lt;/ref&gt; در عمان، بحرین و یمامه؛&lt;ref&gt;Dinavari, p. ۴۵; tr., p. ۶۹.&lt;/ref&gt; یا «در کشوری که میان عمان، بحرین، یمامه و هجر» قرار می‌گرفت، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; جنگید. حریفان وی ساناتروق، پادشاه در بحرین، &lt;ref&gt;Ṭabari, Dinavari, Nehāyat al-erab.&lt;/ref&gt; و عمر بن واقد حمیری، پادشاه عمان، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; نام داشتند. در صفحات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyldbdhs94tpr3y92vs74fi1sd0jrjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305511</id>
      <parentid>305508</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="tup1cg81gn6ldh9xcdnef47ga5va0qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|ساسانیان و اعراب}}

دانیل پاتس&lt;ref&gt;استاد باستان‌شناسی خاورمیانه در دانشگاه سیدنی&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز  zahraberisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۳۰/۱۰/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲/۳/۹۵{{پایان}}

چندین سال پس از آغاز برنامهٔ کشورگشایی اردشیر یکم (حدود سال ۲۴۲-۲۲۴ میلادی)، ساسانیان نبردهای نظامی را در دو منطقهٔ شمال شرق عربستان و عمان به عهده گرفتند. در اواخر دورهٔ ساسانیان، آن‌ها شهر عدن را در یمن فتح کردند. با این وجود، به طور کلی به نظر می‌رسد که ساسانیان کنترل سیاسی را توسط موکلان عرب خود در عربستان اعمال می‌کرده‌اند.

براساس مستندات موجود در کتاب طبری و ابن‌الثیر که به تقلید از آن دست زده است، اردشیر تقریباً در سال ۲۴۰ میلادی در بحرین؛&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, p. ۸۲۰; tr., p. ۱۵; Ebn al-Aṯir, I, p. ۳۸۴.&lt;/ref&gt; در عمان، بحرین و یمامه؛&lt;ref&gt;Dinavari, p. ۴۵; tr., p. ۶۹.&lt;/ref&gt; یا «در کشوری که میان عمان، بحرین، یمامه و هجر» قرار می‌گرفت، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; جنگید. حریفان وی ساناتروق، پادشاه در بحرین، &lt;ref&gt;Ṭabari, Dinavari, Nehāyat al-erab.&lt;/ref&gt; و عمر بن واقد حمیری، پادشاه عمان، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; نام داشتند. در صفحات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tup1cg81gn6ldh9xcdnef47ga5va0qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305512</id>
      <parentid>305511</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>عدد انگلیسی، اصلاح ارقام</comment>
      <origin>305512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="9s5z7kpwe8bgmo0rzfniffe0jgss5ke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|ساسانیان و اعراب}}

دانیل پاتس&lt;ref&gt;استاد باستان‌شناسی خاورمیانه در دانشگاه سیدنی&lt;/ref&gt;

ترجمهٔ زهرا بریسم&lt;ref&gt;دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورهٔ اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز  zahraberisam1989@gmail.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۳۰/۱۰/۹۴{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۲/۳/۹۵{{پایان}}

چندین سال پس از آغاز برنامهٔ کشورگشایی اردشیر یکم (حدود سال ۲۴۲-۲۲۴ میلادی)، ساسانیان نبردهای نظامی را در دو منطقهٔ شمال شرق عربستان و عمان به عهده گرفتند. در اواخر دورهٔ ساسانیان، آن‌ها شهر عدن را در یمن فتح کردند. با این وجود، به طور کلی به نظر می‌رسد که ساسانیان کنترل سیاسی را توسط موکلان عرب خود در عربستان اعمال می‌کرده‌اند.

براساس مستندات موجود در کتاب طبری و ابن‌الثیر که به تقلید از آن دست زده است، اردشیر تقریباً در سال ۲۴۰ میلادی در بحرین؛&lt;ref&gt;Ṭabari, I/2, p. 820; tr., p. 15; Ebn al-Aṯir, I, p. 384.&lt;/ref&gt; در عمان، بحرین و یمامه؛&lt;ref&gt;Dinavari, p. 45; tr., p. 69.&lt;/ref&gt; یا «در کشوری که میان عمان، بحرین، یمامه و هجر» قرار می‌گرفت، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. 92b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; جنگید. حریفان وی ساناتروق، پادشاه در بحرین، &lt;ref&gt;Ṭabari, Dinavari, Nehāyat al-erab.&lt;/ref&gt; و عمر بن واقد حمیری، پادشاه عمان، &lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. 92b, apud Widengren.&lt;/ref&gt; نام داشتند. در صفحات&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s5z7kpwe8bgmo0rzfniffe0jgss5ke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۷</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98339</id>
    <revision>
      <id>305486</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «بعدی نهایةالارب آمده است که پادشاهان عربستان که نام آنها ذکر نشده است، به اسد بن عمر، پادشاه یمن، نامه‌ای می‌نویسند و وی را از حملهٔ اردشیر مطلع می‌سازند، سپس وی (اسد بن عمر) با ارتشی ۱۰۰ هزار نفره متشکل از ساکنین شهر تهامه و پادشاهان ساکن در...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="tadcdgf6v6q9v9umtjtvijxwfyxmo2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بعدی نهایةالارب آمده است که پادشاهان عربستان که نام آنها ذکر نشده است، به اسد بن عمر، پادشاه یمن، نامه‌ای می‌نویسند و وی را از حملهٔ اردشیر مطلع می‌سازند، سپس وی (اسد بن عمر) با ارتشی ۱۰۰ هزار نفره متشکل از ساکنین شهر تهامه و پادشاهان ساکن در آن، که از نوادگان نزار بن معد، فهر بن مالک و قلاماس بن عمر بن ضارب&lt;ref&gt;tr. Piacentini, ۱۹۸۵, p. ۶۳.&lt;/ref&gt; بودند، لشکرکشی کرد. اردشیر پس از کشتن پادشاهان بحرین و عمان در میدان نبرد، پیامی به اسد بن عمر فرستاد و به وی پیشنهاد صلح و تأیید تداوم حکومتش را در یمن داد، وی همچنین با پادشاهان حجاز (شمال غرب عربستان) و تهامه (سواحل جنوب غرب عربستان) پیمان بست. گفته می‌شود که اردشیر پس از این کار به شهر اصطخر بازگشت.&lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. ۹۲b, apud Widengren.&lt;/ref&gt;

تاریخ هر نبرد برجستهٔ اردشیر علیه بحرین، &lt;ref&gt;به عنوان سرزمین اصلی شمال شرق عربستان شناخته شده است تا جزیره‌ای به این نام؛ بنگرید به Wüstenfeld, pp. ۱۷۵-۹۷.&lt;/ref&gt; یا یک منطقهٔ گسترده‌تر که در تمام منطقهٔ میان عمان و هفوف اواسیس کنونی (هجر) قرار می‌گرفت، از سال ۱۸۷۹ میلادی، زمانی که تئودور نولدکه ترجمهٔ خود از بخشی از کتاب تاریخ طبری که به تاریخ ساسانیان و اعراب می‌پردازد را به چاپ رساند، توسط محققان مورد بحث قرار گرفته است. در حالی که برخی از پژوهشگران&lt;ref&gt;e.g., Altheim and Stiehl; Widengren, p. ۷۵۵.&lt;/ref&gt; این موضوع را بدلیل اشتباه گرفتن آن با فتح هترا توسط اردشیر در شمال عراق رد کرده‌اند (براساس شباهت جغرافیایی میان هترا در سوریه و هاتا، نام باریکهٔ ساحلی واقع در شمال شرقی عربستان)، اگرچه در بخشی از داستان روایت شده در مورد نزار بن معد، فهر بن مالک و قلاماس بن عمر بن زارب در کتاب نهایةالارب، تعمداً شاخ و برگ‌های افسانه‌ای و لحن حماسی گنجانده شده‌است، &lt;ref&gt;Piacentini, ۱۹۸۵, p. ۶۶.&lt;/ref&gt; برخی دیگر از محققان&lt;ref&gt;e.g., Piacentini, ۱۹۸۴; idem, ۱۹۸۵, pp. ۶۴ ff.; Potts, ۱۹۸۵, p. ۸۹; Daryaee, in Šahrestānīhā ī Ērānšahr, p. ۵۴.&lt;/ref&gt; فتح شرق عربستان و عمان را پذیرفته‌اند.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tadcdgf6v6q9v9umtjtvijxwfyxmo2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305525</id>
      <parentid>305486</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="evs426jkuqc58igsmifmj9znfe2v58g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;بعدی نهایةالارب آمده است که پادشاهان عربستان که نام آنها ذکر نشده است، به اسد بن عمر، پادشاه یمن، نامه‌ای می‌نویسند و وی را از حملهٔ اردشیر مطلع می‌سازند، سپس وی (اسد بن عمر) با ارتشی ۱۰۰ هزار نفره متشکل از ساکنین شهر تهامه و پادشاهان ساکن در آن، که از نوادگان نزار بن معد، فهر بن مالک و قلاماس بن عمر بن ضارب&lt;ref&gt;tr. Piacentini, 1985, p. 63.&lt;/ref&gt; بودند، لشکرکشی کرد. اردشیر پس از کشتن پادشاهان بحرین و عمان در میدان نبرد، پیامی به اسد بن عمر فرستاد و به وی پیشنهاد صلح و تأیید تداوم حکومتش را در یمن داد، وی همچنین با پادشاهان حجاز (شمال غرب عربستان) و تهامه (سواحل جنوب غرب عربستان) پیمان بست. گفته می‌شود که اردشیر پس از این کار به شهر اصطخر بازگشت.&lt;ref&gt;Nehāyat al-erab, fol. 92b, apud Widengren.&lt;/ref&gt;

تاریخ هر نبرد برجستهٔ اردشیر علیه بحرین، &lt;ref&gt;به عنوان سرزمین اصلی شمال شرق عربستان شناخته شده است تا جزیره‌ای به این نام؛ بنگرید به Wüstenfeld, pp. 175-97.&lt;/ref&gt; یا یک منطقهٔ گسترده‌تر که در تمام منطقهٔ میان عمان و هفوف اواسیس کنونی (هجر) قرار می‌گرفت، از سال ۱۸۷۹ میلادی، زمانی که تئودور نولدکه ترجمهٔ خود از بخشی از کتاب تاریخ طبری که به تاریخ ساسانیان و اعراب می‌پردازد را به چاپ رساند، توسط محققان مورد بحث قرار گرفته است. در حالی که برخی از پژوهشگران&lt;ref&gt;e.g., Altheim and Stiehl; Widengren, p. 755.&lt;/ref&gt; این موضوع را بدلیل اشتباه گرفتن آن با فتح هترا توسط اردشیر در شمال عراق رد کرده‌اند (براساس شباهت جغرافیایی میان هترا در سوریه و هاتا، نام باریکهٔ ساحلی واقع در شمال شرقی عربستان)، اگرچه در بخشی از داستان روایت شده در مورد نزار بن معد، فهر بن مالک و قلاماس بن عمر بن زارب در کتاب نهایةالارب، تعمداً شاخ و برگ‌های افسانه‌ای و لحن حماسی گنجانده شده‌است، &lt;ref&gt;Piacentini, 1985, p. 66.&lt;/ref&gt; برخی دیگر از محققان&lt;ref&gt;e.g., Piacentini, 1984; idem, 1985, pp. 64 ff.; Potts, 1985, p. 89; Daryaee, in Šahrestānīhā ī Ērānšahr, p. 54.&lt;/ref&gt; فتح شرق عربستان و عمان را پذیرفته‌اند.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evs426jkuqc58igsmifmj9znfe2v58g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۸</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98340</id>
    <revision>
      <id>305487</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «ممکن است که انگیزه‌ای که احتمالاً اردشیر برای حمله به شرق عربستان داشته است تعجب‌برانگیز باشد. شاید پاسخ این موضوع در بحثی که اغلب در مورد حضور مداوم و برابر اشکانیان یا خاراسن&lt;ref&gt;Potts, ۱۹۸۵, p. ۸۹; idem, ۱۹۸۸; idem, ۱۹۹۷.&lt;/ref&gt; در شرق عربستان و احتمالاً د...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="hfk4wuvh3kubgyy1dci9ii6ie8d3ik7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ممکن است که انگیزه‌ای که احتمالاً اردشیر برای حمله به شرق عربستان داشته است تعجب‌برانگیز باشد. شاید پاسخ این موضوع در بحثی که اغلب در مورد حضور مداوم و برابر اشکانیان یا خاراسن&lt;ref&gt;Potts, ۱۹۸۵, p. ۸۹; idem, ۱۹۸۸; idem, ۱۹۹۷.&lt;/ref&gt; در شرق عربستان و احتمالاً در درگیری اظهار شده اعراب (تازیان) و مردم اهل مازون (مازونیان) که ساکن ساحل خلیج فارس واقع در عربستان بودند و طبق مستندات کارنامهٔ اردشیر بابکان&lt;ref&gt;sec. ۷.۱۲; Asha, p. ۳۳;باسورث متذکر می‌شود که «این نام احتمالاً ترجمهٔ نادرستی از واژهٔ هخامنشی برای منطقه اجرایی بوده است که به بخشی جزئی از یک استان دلالت داشته است»؛ بنگرید به Ṭabari, tr., p. ۱۰, n. ۳۲.&lt;/ref&gt; در ارتش هفتنبوکت به رهبری اردشیر در فارس ساحلی مبارزه کردند، وجود داشته‌باشد. در هر صورت، یک نشانه از اینکه جنگ عربستان رخ داده است در کتاب شهرستانهای ایرانشهر (بخش ۵۲) متعلق به قرن هشتم آورده شده است، طبق آن، اردشیر، اشاگ اهل شهر هگر را به عنوان مرزبان شهرهای دوسر و برجیل، نزدیک مرز عربستان، منصوب کرد.&lt;ref&gt;Daryaee, in Šahrestānīhā, p. ۲۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این، در تاریخ طبری نیز ذکر شده‌است که اردشیر در بحرین، شهر جدیدی به نام فسا اردشیر یا «شهر الکوت» بنا نهاد.&lt;ref&gt;cf. Syriac Ḥaṭṭā, noted above; Ṭabari, p. ۸۲۰; tr, p. ۱۶, n. ۶۴; Nöldeke, ۱۸۷۹, p. ۲۰; Frye, ۱۹۸۳, p. ۱۶۷ and note ۳, suggesting instead Pērōz Ardašir, i.e., “victorious [is] Ardašir”.&lt;/ref&gt;

طبق اظهارات یاقوت، &lt;ref&gt;V, p. ۱۲۲, apud Lammens.&lt;/ref&gt; اردشیر قبیلهٔ ازد، یک گروه مهم قبیله‌ای در عمان، را در شهر شحر واقع در سواحل هادراموت تأسیس کرد.&lt;ref&gt;Lammens, p. ۳۹۸; Potts, ۲۰۰۸, p. ۱۹۸.&lt;/ref&gt; کتیبهٔ شاپور اول در کعبهٔ زرتشت در نقش رستم، نزدیک تخت جمشید که یکی از استان‌های آن محسوب می‌شد (بخش ۳.۱۷)، به طور غیرمستقیم تسلط ساسانیان بر مازون را در قلمرو اردشیر تأیید می‌کند. با در نظر گرفتن این موضوع که شاپور هیچ وقت در مورد پیکار در این منطقه صحبت نکرده است، احتمال اینکه این شهر از فتح قبلی اردشیر به وی به ارث رسیده باشد، بسیار قوی است.&lt;ref&gt;Potts, ۲۰۰۸, p. ۲۰۰.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfk4wuvh3kubgyy1dci9ii6ie8d3ik7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305526</id>
      <parentid>305487</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="tj6cnfsqbxun0bh8nebx1zhaxb53a8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ممکن است که انگیزه‌ای که احتمالاً اردشیر برای حمله به شرق عربستان داشته است تعجب‌برانگیز باشد. شاید پاسخ این موضوع در بحثی که اغلب در مورد حضور مداوم و برابر اشکانیان یا خاراسن&lt;ref&gt;Potts, 1985, p. 89; idem, 1988; idem, 1997.&lt;/ref&gt; در شرق عربستان و احتمالاً در درگیری اظهار شده اعراب (تازیان) و مردم اهل مازون (مازونیان) که ساکن ساحل خلیج فارس واقع در عربستان بودند و طبق مستندات کارنامهٔ اردشیر بابکان&lt;ref&gt;sec. 7.12; Asha, p. 33;باسورث متذکر می‌شود که «این نام احتمالاً ترجمهٔ نادرستی از واژهٔ هخامنشی برای منطقه اجرایی بوده است که به بخشی جزئی از یک استان دلالت داشته است»؛ بنگرید به Ṭabari, tr., p. 10, n. 32.&lt;/ref&gt; در ارتش هفتنبوکت به رهبری اردشیر در فارس ساحلی مبارزه کردند، وجود داشته‌باشد. در هر صورت، یک نشانه از اینکه جنگ عربستان رخ داده است در کتاب شهرستانهای ایرانشهر (بخش ۵۲) متعلق به قرن هشتم آورده شده است، طبق آن، اردشیر، اشاگ اهل شهر هگر را به عنوان مرزبان شهرهای دوسر و برجیل، نزدیک مرز عربستان، منصوب کرد.&lt;ref&gt;Daryaee, in Šahrestānīhā, p. 20.&lt;/ref&gt; علاوه بر این، در تاریخ طبری نیز ذکر شده‌است که اردشیر در بحرین، شهر جدیدی به نام فسا اردشیر یا «شهر الکوت» بنا نهاد.&lt;ref&gt;cf. Syriac Ḥaṭṭā, noted above; Ṭabari, p. 820; tr, p. 16, n. 64; Nöldeke, 1879, p. 20; Frye, 1983, p. 167 and note 3, suggesting instead Pērōz Ardašir, i.e., “victorious [is] Ardašir”.&lt;/ref&gt;

طبق اظهارات یاقوت، &lt;ref&gt;V, p. 122, apud Lammens.&lt;/ref&gt; اردشیر قبیلهٔ ازد، یک گروه مهم قبیله‌ای در عمان، را در شهر شحر واقع در سواحل هادراموت تأسیس کرد.&lt;ref&gt;Lammens, p. 398; Potts, 2008, p. 198.&lt;/ref&gt; کتیبهٔ شاپور اول در کعبهٔ زرتشت در نقش رستم، نزدیک تخت جمشید که یکی از استان‌های آن محسوب می‌شد (بخش ۳.۱۷)، به طور غیرمستقیم تسلط ساسانیان بر مازون را در قلمرو اردشیر تأیید می‌کند. با در نظر گرفتن این موضوع که شاپور هیچ وقت در مورد پیکار در این منطقه صحبت نکرده است، احتمال اینکه این شهر از فتح قبلی اردشیر به وی به ارث رسیده باشد، بسیار قوی است.&lt;ref&gt;Potts, 2008, p. 200.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tj6cnfsqbxun0bh8nebx1zhaxb53a8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۹۹</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98341</id>
    <revision>
      <id>305488</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «طبق اظهارات موجود در کتاب شهرستانهای ایرانشهر (بخش ۲۵)، حیره، نزدیک کوفه، توسط شاپور اول بنا نهاده شده است و برخی از محققان آن را حاکی از این موضوع می‌دانند که سلسلهٔ لخمیون که بعدها به‌عنوان دست‌نشانده‌های ساسانیان مأمور بودند که از ساکنی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="4ysunludxudbw3girbje8ksywbe1lca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;طبق اظهارات موجود در کتاب شهرستانهای ایرانشهر (بخش ۲۵)، حیره، نزدیک کوفه، توسط شاپور اول بنا نهاده شده است و برخی از محققان آن را حاکی از این موضوع می‌دانند که سلسلهٔ لخمیون که بعدها به‌عنوان دست‌نشانده‌های ساسانیان مأمور بودند که از ساکنین عرب شمال عربستان پاسبانی کنند، در این زمان و مکان تأسیس شده‌است.&lt;ref&gt;e.g., Rothstein p. ۴۴; Retsö, p. ۴۸۱.&lt;/ref&gt; پس از آن، لخمیون به مانند غسانیان که در شمال غرب عربستان به دولت بیزانس خدمت می‌کردند،&lt;ref&gt;Nöldeke, ۱۸۸۸; Shahid, pp. ۳-۴۶.&lt;/ref&gt; نقش خود را ایفا نمودند.

حضور ساسانیان در مرزهای هادراموت می‌تواند انگیزه‌ای پشت فرستادن گروه اعزامی در اوایل قرن چهارم، و احتمالاً در زمان تولد شاپور دوم&lt;ref&gt;Potts, ۲۰۰۸, p. ۲۰۲.&lt;/ref&gt; توسط شامار یوحاریس، پادشاه سبأ، ذو رایدان، هادراموت و یمنات به تیسفون باشد. اگر این فرضیه درست باشد، این نشانه‌ای سیاسی از یک موفقیت برای زمانی است که شاپور دوم در سال ۳۲۵ به‌شدت به شمال عربستان حمله کرد. به‌گفتهٔ ثعالبی، شاپور دوم تا یمن پیشروی نکرده‌است «زیرا پادشاهان این کشور موکلان وی بودند».&lt;ref&gt;Widengren, p. ۷۳۱.&lt;/ref&gt; طبق اظهارات موجود در کتاب تاریخ طبری، انگیزهٔ جنگ، مجموعه‌ای از حملات اعراب شمال شرق عربستان بود که «به فارس به‌عنوان چراگاه خود می‌نگریستند».&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, pp. ۸۳۸-۳۹; tr., pp. ۵۴-۵۵; Nöldeke, ۱۸۷۹, p. ۵۳.&lt;/ref&gt; این حملات سبب شدند که شاپور دوم از خلیج فارس به شهر هاتا رود، از طریق بحرین و هجر پیشروی کند و قبایل بسیاری (تمیم، بکر بن وائل و عبدالقیس) را بر سر راه خود قتل‌عام نماید؛ چاه‌ها را در یمامه نابود سازد و تا مدینه پیشروی کند. شاپور برخی از مردمان قبیلهٔ تمیم را به کرمان و اهواز تبعید کرد، &lt;ref&gt;Nöldeke, ۱۸۷۹, p. ۲۳۳.&lt;/ref&gt; استخوان شانهٔ آنها را سوراخ کرد و آنها را بست. طبق گفتهٔ چندین نویسندهٔ عرب، به همین خاطر وی را ذوالاکتاف به معنای «ارباب شانه‌ها» نامیده‌اند.&lt;ref&gt;Ḥamza, pp. ۵۱-۵۲; tr. pp. ۴۹-۵۰; Ḵᵛārazmi, pp. ۱۰۲-۳; tr., p. ۱۰۲; Nöldeke, ۱۸۷۹, p. ۵۷, n. ۲; Christensen, p. ۲۳۵, n.۲.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ysunludxudbw3girbje8ksywbe1lca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305527</id>
      <parentid>305488</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3011" sha1="kvwjosj1yjvnle4rube0o57tjunwtip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;طبق اظهارات موجود در کتاب شهرستانهای ایرانشهر (بخش ۲۵)، حیره، نزدیک کوفه، توسط شاپور اول بنا نهاده شده است و برخی از محققان آن را حاکی از این موضوع می‌دانند که سلسلهٔ لخمیون که بعدها به‌عنوان دست‌نشانده‌های ساسانیان مأمور بودند که از ساکنین عرب شمال عربستان پاسبانی کنند، در این زمان و مکان تأسیس شده‌است.&lt;ref&gt;e.g., Rothstein p. 44; Retsö, p. 481.&lt;/ref&gt; پس از آن، لخمیون به مانند غسانیان که در شمال غرب عربستان به دولت بیزانس خدمت می‌کردند،&lt;ref&gt;Nöldeke, 1888; Shahid, pp. 3-46.&lt;/ref&gt; نقش خود را ایفا نمودند.

حضور ساسانیان در مرزهای هادراموت می‌تواند انگیزه‌ای پشت فرستادن گروه اعزامی در اوایل قرن چهارم، و احتمالاً در زمان تولد شاپور دوم&lt;ref&gt;Potts, 2008, p. 202.&lt;/ref&gt; توسط شامار یوحاریس، پادشاه سبأ، ذو رایدان، هادراموت و یمنات به تیسفون باشد. اگر این فرضیه درست باشد، این نشانه‌ای سیاسی از یک موفقیت برای زمانی است که شاپور دوم در سال ۳۲۵ به‌شدت به شمال عربستان حمله کرد. به‌گفتهٔ ثعالبی، شاپور دوم تا یمن پیشروی نکرده‌است «زیرا پادشاهان این کشور موکلان وی بودند».&lt;ref&gt;Widengren, p. 731.&lt;/ref&gt; طبق اظهارات موجود در کتاب تاریخ طبری، انگیزهٔ جنگ، مجموعه‌ای از حملات اعراب شمال شرق عربستان بود که «به فارس به‌عنوان چراگاه خود می‌نگریستند».&lt;ref&gt;Ṭabari, I/2, pp. 838-39; tr., pp. 54-55; Nöldeke, 1879, p. 53.&lt;/ref&gt; این حملات سبب شدند که شاپور دوم از خلیج فارس به شهر هاتا رود، از طریق بحرین و هجر پیشروی کند و قبایل بسیاری (تمیم، بکر بن وائل و عبدالقیس) را بر سر راه خود قتل‌عام نماید؛ چاه‌ها را در یمامه نابود سازد و تا مدینه پیشروی کند. شاپور برخی از مردمان قبیلهٔ تمیم را به کرمان و اهواز تبعید کرد، &lt;ref&gt;Nöldeke, 1879, p. 233.&lt;/ref&gt; استخوان شانهٔ آنها را سوراخ کرد و آنها را بست. طبق گفتهٔ چندین نویسندهٔ عرب، به همین خاطر وی را ذوالاکتاف به معنای «ارباب شانه‌ها» نامیده‌اند.&lt;ref&gt;Ḥamza, pp. 51-52; tr. pp. 49-50; Ḵᵛārazmi, pp. 102-3; tr., p. 102; Nöldeke, 1879, p. 57, n. 2; Christensen, p. 235, n.2.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvwjosj1yjvnle4rube0o57tjunwtip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۰</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98342</id>
    <revision>
      <id>305489</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «علاوه بر برهم‌کنش‌های ساسانیان با دست‌نشانده‌های لخمیونی خود، متعاقباً تا حکومت خسرو انوشیروان اول (سال‌های ۷۹-۵۳۱) شواهد کمی از درگیری مستقیم ساسانیان در عربستان وجود دارد. طبق اطلاعات موجود در کتاب تاریخ طبری، در طول دوران سلطنت یوستین...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="gj9xppnvwuwjkj5fedufy9j80o7ce37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;علاوه بر برهم‌کنش‌های ساسانیان با دست‌نشانده‌های لخمیونی خود، متعاقباً تا حکومت خسرو انوشیروان اول (سال‌های ۷۹-۵۳۱) شواهد کمی از درگیری مستقیم ساسانیان در عربستان وجود دارد. طبق اطلاعات موجود در کتاب تاریخ طبری، در طول دوران سلطنت یوستین دوم (سال های ۷۸-۵۶۵)، سیف بن ذی یزن حمیری برای بیرون راندن نیروی حبشی از یمن به دنبال کمک بیزانس بود، &lt;ref&gt;cf. the discussion in Rubin, pp. ۱۹۲ ff.&lt;/ref&gt; اما زمانی که وی پس زده شد، او در عوض به نومن بن منذر فرمانروای سلسلهٔ لخمیون، خسرو حاکم حیره و سرانجام خسرو پناه برد. در یک کتاب آمده است که یک نیروی اعزامی متشکل از ۸۰۰ زندانی که منتظر اجرای حکم اعدام بودند تحت فرماندهی وهرز&lt;ref&gt;a title: cf. Procopius, De Bello Persico ۱.۱۲.۱۰; Dinavari, p. ۶۵, tr. p. ۹۲: Vahrez, son of Kāmjār; his real name may have been something like Ḵozrad Narsis, according to Omani oral tradition recorded by Miles, pp. ۴۲۳-۲۴; see also Justi, p. ۳۴۰; Nöldeke, ۱۸۷۹, p. ۲۲۳, n. ۲.&lt;/ref&gt; برای فتح فرستاده شدند.&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, pp. ۹۴۵-۴۹; tr., pp. ۲۳۵-۴۱ and n. ۵۹۱; Balʿami, pp. ۱۰۲۱-۳۴; Dinavari, pp. ۶۵-۶۶; tr., pp. ۹۱-۹۳; Maqdesi, III, pp. ۱۸۸-۹۴; tr., III, pp. ۵۳۲-۳۶; Nöldeke, ۱۸۷۹, pp. ۲۲۰ ff..&lt;/ref&gt; همچنین طبری در توضیحات قبلی خود اظهار می‌دارد که خسرو ارتشی از دیلمیان که «آبیسینیان مسروق را در یمن به قتل رسانده و در آنجا ماندند»&lt;ref&gt;I/۲, p. ۸۹۹, tr., p. ۱۶۰.&lt;/ref&gt; را نیز فرستاد. تئوفانس از منطقهٔ بیزانتیوم توضیح کاملاً متفاوتی ارائه می‌دهد. طبق اظهارات وی، جنگ ساسانیان توسط ژنرالی با نام میرانز&lt;ref&gt;i.e., Mehrān, see Müller, p. ۲۷۱; cf. Gignoux et al., pp. ۹۹-۱۰۰.&lt;/ref&gt; علیه پادشاهی حبشی به نام ساناتروکس هدایت شد.&lt;ref&gt;Rubin, p. ۱۹۰;در اینجا شواهد گیج‌کنند‌ای با ساناتروق پادشاه بحرین که با اردشیر جنگید، وجود دارد.&lt;/ref&gt; چندین منبع ضد و نقیض، تاریخ مرگ مسروق را سال سی‌ام بعثت پیامبر (یعنی ۵۸۲ میلادی، بنابراین همزه، صفحهٔ ۱۳۶) یا سال چهل و پنجم عمر خسرو یعنی سال ۷۶-۵۷۵ میلادی &lt;ref&gt;Masʿudi, sec. ۱۰۱۹; Ḥāji Ḵalifa, apud Fell, p. ۴۶.&lt;/ref&gt;تعیین کرده‌اند. یائوم المشقر کمین کردن قبایل عرب کاروانی را که توسط وهرز نزد خسرو اول فرستاده شدند را شرح می‌دهد، و احتمالاً رسم و رسوم نقل‌شده توسط طبری درمورد ره‌آورد عظیمی که آن‌ها در زمان ورود ارتش به صنعا به غارت برده بودند&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gj9xppnvwuwjkj5fedufy9j80o7ce37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305528</id>
      <parentid>305489</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="ky84zhztuj8or7sivhimju2tq6km3nk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;علاوه بر برهم‌کنش‌های ساسانیان با دست‌نشانده‌های لخمیونی خود، متعاقباً تا حکومت خسرو انوشیروان اول (سال‌های ۷۹-۵۳۱) شواهد کمی از درگیری مستقیم ساسانیان در عربستان وجود دارد. طبق اطلاعات موجود در کتاب تاریخ طبری، در طول دوران سلطنت یوستین دوم (سال های ۷۸-۵۶۵)، سیف بن ذی یزن حمیری برای بیرون راندن نیروی حبشی از یمن به دنبال کمک بیزانس بود، &lt;ref&gt;cf. the discussion in Rubin, pp. 192 ff.&lt;/ref&gt; اما زمانی که وی پس زده شد، او در عوض به نومن بن منذر فرمانروای سلسلهٔ لخمیون، خسرو حاکم حیره و سرانجام خسرو پناه برد. در یک کتاب آمده است که یک نیروی اعزامی متشکل از ۸۰۰ زندانی که منتظر اجرای حکم اعدام بودند تحت فرماندهی وهرز&lt;ref&gt;a title: cf. Procopius, De Bello Persico 1.12.10; Dinavari, p. 65, tr. p. 92: Vahrez, son of Kāmjār; his real name may have been something like Ḵozrad Narsis, according to Omani oral tradition recorded by Miles, pp. 423-24; see also Justi, p. 340; Nöldeke, 1879, p. 223, n. 2.&lt;/ref&gt; برای فتح فرستاده شدند.&lt;ref&gt;Ṭabari, I/2, pp. 945-49; tr., pp. 235-41 and n. 591; Balʿami, pp. 1021-34; Dinavari, pp. 65-66; tr., pp. 91-93; Maqdesi, III, pp. 188-94; tr., III, pp. 532-36; Nöldeke, 1879, pp. 220 ff..&lt;/ref&gt; همچنین طبری در توضیحات قبلی خود اظهار می‌دارد که خسرو ارتشی از دیلمیان که «آبیسینیان مسروق را در یمن به قتل رسانده و در آنجا ماندند»&lt;ref&gt;I/2, p. 899, tr., p. 160.&lt;/ref&gt; را نیز فرستاد. تئوفانس از منطقهٔ بیزانتیوم توضیح کاملاً متفاوتی ارائه می‌دهد. طبق اظهارات وی، جنگ ساسانیان توسط ژنرالی با نام میرانز&lt;ref&gt;i.e., Mehrān, see Müller, p. 271; cf. Gignoux et al., pp. 99-100.&lt;/ref&gt; علیه پادشاهی حبشی به نام ساناتروکس هدایت شد.&lt;ref&gt;Rubin, p. 190;در اینجا شواهد گیج‌کنند‌ای با ساناتروق پادشاه بحرین که با اردشیر جنگید، وجود دارد.&lt;/ref&gt; چندین منبع ضد و نقیض، تاریخ مرگ مسروق را سال سی‌ام بعثت پیامبر (یعنی ۵۸۲ میلادی، بنابراین همزه، صفحهٔ ۱۳۶) یا سال چهل و پنجم عمر خسرو یعنی سال ۷۶-۵۷۵ میلادی &lt;ref&gt;Masʿudi, sec. 1019; Ḥāji Ḵalifa, apud Fell, p. 46.&lt;/ref&gt;تعیین کرده‌اند. یائوم المشقر کمین کردن قبایل عرب کاروانی را که توسط وهرز نزد خسرو اول فرستاده شدند را شرح می‌دهد، و احتمالاً رسم و رسوم نقل‌شده توسط طبری درمورد ره‌آورد عظیمی که آن‌ها در زمان ورود ارتش به صنعا به غارت برده بودند&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ky84zhztuj8or7sivhimju2tq6km3nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۱</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98343</id>
    <revision>
      <id>305490</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «و به پادشاه ساسانی تقدیم داشتند را بازتاب می‌دهد.&lt;ref&gt;Potts, ۲۰۰۸, p. ۲۰۷.&lt;/ref&gt; طبری همچنین بازگشت وهرز نزد خسرو را روایت می‌کند. وهرز پیش از انتصاب موکل ساسانی که یکی از آنها سیف بن دی یزن بود، مأمور شده بود که به منظور جمع‌آوری مالیات‌های سالیانه ب...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="6scb9z2y985l98nqfnkqlqkdcormdzs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;و به پادشاه ساسانی تقدیم داشتند را بازتاب می‌دهد.&lt;ref&gt;Potts, ۲۰۰۸, p. ۲۰۷.&lt;/ref&gt; طبری همچنین بازگشت وهرز نزد خسرو را روایت می‌کند. وهرز پیش از انتصاب موکل ساسانی که یکی از آنها سیف بن دی یزن بود، مأمور شده بود که به منظور جمع‌آوری مالیات‌های سالیانه به کسرا رود و مبالغ ثابتی را دریافت کند.&lt;ref&gt;I/۲, pp. ۹۴۹-۵۰, tr. pp. ۲۴۱-۴۲.&lt;/ref&gt;

در نسخهٔ دیگری از این روایت، سیف به قتل رسید و دوباره آبیسینیان به قدرت رسیدند و وهرز به منظور هدایت گروه اعزامی دوم و فتح دوبارهٔ یمن، جایی که او به‌عنوان نایب‌السلطنه در آن سکنی گزید، برانگیخته شد. جایگاه وهرز تا زمان انتصاب بادان به عنوان حاکم، در اختیار پسرش مرزبان، نوه و نتیجه‌اش بود. گفته می‌شود که بادان تا زمان ظهور اسلام حکمرانی کرده است.&lt;ref&gt;Ṭabari, I/۲, pp. ۹۵۷-۵۸; tr., pp. ۲۵۱-۵۲; Nöldeke, ۱۸۷۹, pp. ۲۳۶-۳۷.&lt;/ref&gt; با این وجود به نظر می‌رسد که این روایت‌ها، گروه‌های اعزامی فرستاده‌شده توسط خسرو اول (فتح اصلی) و خسرو پرویز دوم (فتح بعدی) را تلفیق کرده‌اند. احتمالاً بنا نهادن دژ در روستاق در درون مرز عمان (با روستاگ یک اصطلاح فارسی میانه که برای تقسیمات اجرایی استفاده می‌شد، مقایسه کنید)، معروف به برج کسر بن شروان و آداب و رسوم تقویت‌شده در تاریخ عمانی معروف به کشف الغمه که «پادشاهان ایرانی از آن به منظور فرستادن افرادی که موجب ناخشنودی آنها می‌شدند و یا کسانی که از آنها در ارتش خود در عمان واهمه داشتند» &lt;ref&gt;Ross, p. ۱۱۸.&lt;/ref&gt;با جنگ اول مرتبط هستند.

فرمانروایان جولاندای عمان همانند لخمیون در شمال به عنوان دست‌نشانده‌های ساسانیان عمل می‌کردند.&lt;ref&gt;Wilkinson, ۱۹۷۵.&lt;/ref&gt; با این وجود، علی‌رغم چهار قرن برهم‌کنش، شواهد باستان‌شناختی نسبتاً کمی از حضور ساسانیان در مناطق شرق عربستان یافت شده‌است.&lt;ref&gt;coins: Potts and Cribb; Potts, ۲۰۱۰; metalwork: Potts, ۱۹۹۳; weaponry: Potts, ۱۹۹۷b; ceramics: Kennet.&lt;/ref&gt; نمونه‌های بسیار کمی از جام‌های ساسانی با تزئینات بریدگی و صیقلی در یمن یافت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6scb9z2y985l98nqfnkqlqkdcormdzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305529</id>
      <parentid>305490</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="6xhwze9key9ro0wl1sbrylb6vnbml8i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;و به پادشاه ساسانی تقدیم داشتند را بازتاب می‌دهد.&lt;ref&gt;Potts, 2008, p. 207.&lt;/ref&gt; طبری همچنین بازگشت وهرز نزد خسرو را روایت می‌کند. وهرز پیش از انتصاب موکل ساسانی که یکی از آنها سیف بن دی یزن بود، مأمور شده بود که به منظور جمع‌آوری مالیات‌های سالیانه به کسرا رود و مبالغ ثابتی را دریافت کند.&lt;ref&gt;I/2, pp. 949-50, tr. pp. 241-42.&lt;/ref&gt;

در نسخهٔ دیگری از این روایت، سیف به قتل رسید و دوباره آبیسینیان به قدرت رسیدند و وهرز به منظور هدایت گروه اعزامی دوم و فتح دوبارهٔ یمن، جایی که او به‌عنوان نایب‌السلطنه در آن سکنی گزید، برانگیخته شد. جایگاه وهرز تا زمان انتصاب بادان به عنوان حاکم، در اختیار پسرش مرزبان، نوه و نتیجه‌اش بود. گفته می‌شود که بادان تا زمان ظهور اسلام حکمرانی کرده است.&lt;ref&gt;Ṭabari, I/2, pp. 957-58; tr., pp. 251-52; Nöldeke, 1879, pp. 236-37.&lt;/ref&gt; با این وجود به نظر می‌رسد که این روایت‌ها، گروه‌های اعزامی فرستاده‌شده توسط خسرو اول (فتح اصلی) و خسرو پرویز دوم (فتح بعدی) را تلفیق کرده‌اند. احتمالاً بنا نهادن دژ در روستاق در درون مرز عمان (با روستاگ یک اصطلاح فارسی میانه که برای تقسیمات اجرایی استفاده می‌شد، مقایسه کنید)، معروف به برج کسر بن شروان و آداب و رسوم تقویت‌شده در تاریخ عمانی معروف به کشف الغمه که «پادشاهان ایرانی از آن به منظور فرستادن افرادی که موجب ناخشنودی آنها می‌شدند و یا کسانی که از آنها در ارتش خود در عمان واهمه داشتند» &lt;ref&gt;Ross, p. 118.&lt;/ref&gt;با جنگ اول مرتبط هستند.

فرمانروایان جولاندای عمان همانند لخمیون در شمال به عنوان دست‌نشانده‌های ساسانیان عمل می‌کردند.&lt;ref&gt;Wilkinson, 1975.&lt;/ref&gt; با این وجود، علی‌رغم چهار قرن برهم‌کنش، شواهد باستان‌شناختی نسبتاً کمی از حضور ساسانیان در مناطق شرق عربستان یافت شده‌است.&lt;ref&gt;coins: Potts and Cribb; Potts, 2010; metalwork: Potts, 1993; weaponry: Potts, 1997b; ceramics: Kennet.&lt;/ref&gt; نمونه‌های بسیار کمی از جام‌های ساسانی با تزئینات بریدگی و صیقلی در یمن یافت&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xhwze9key9ro0wl1sbrylb6vnbml8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98344</id>
    <revision>
      <id>305491</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «شده‌است.&lt;ref&gt;Whitehouse, p. ۱۱, citing examples illustrated in Roux, p. ۲۰۹.&lt;/ref&gt; یک سرستون کنده‌کاری‌شده متعلق به هادراموت با تزئینات معماری ساسانی شباهت داشته‌است.&lt;ref&gt;Keall, ۱۹۹۸.&lt;/ref&gt;  '''منابع و مآخذ:'''  Franz Altheim and Ruth Stiehl, Die Araber in der Alten Welt II, Berlin, ۱۹۶۵.  R. Asha, The Book of the Acts of Ardašir S...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="4zkgc453hynbvcwq7kk9iziipwm6czx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شده‌است.&lt;ref&gt;Whitehouse, p. ۱۱, citing examples illustrated in Roux, p. ۲۰۹.&lt;/ref&gt; یک سرستون کنده‌کاری‌شده متعلق به هادراموت با تزئینات معماری ساسانی شباهت داشته‌است.&lt;ref&gt;Keall, ۱۹۹۸.&lt;/ref&gt;

'''منابع و مآخذ:'''

Franz Altheim and Ruth Stiehl, Die Araber in der Alten Welt II, Berlin, ۱۹۶۵.

R. Asha, The Book of the Acts of Ardašir Son of Pābag: kārnāmag ī ardašir ī pābagān, Paris, ۱۹۹۹.

Abu ʿAli Moḥammad Amirak Balʿami, Tāriḵ-e Balʿami, ed. Moḥammad-Taqi Bahār, Tehran, ۱۹۶۲.

Clifford E. Bosworth, “Iran and the Arabs before Islam,” in The Cambridge History of Iran III/۱: The Selucid, Parthian and Sasanian Periods, ed. Ehsan Yarshater, Cambridge, ۱۹۸۳, pp. ۵۹۳-۶۱۲.

Arthur Christensen, L'Iran sous les Sassanides, Copenhagen and Paris, ۱۹۳۶; tr. Ḡolām-Reżā Rašid Yāsami, as Irān dar zamān-e Sāsāniān, ۳rd. ed., Tehran, ۱۹۶۶.

Abu Ḥanifa Dinavari, Aḵbār al-ṭewāl, ed. Vladimir Guirgass, Leiden, ۱۹۱۲; tr. Maḥmud Mahdawi Dāmḡāni, ۲nd ed., Tehran, ۱۹۸۷.

Winand Fell, “Die Christenverfolgung in Südarabien und die himjarisch-äthiopischen Kriege nach abessinischer Ueberlieferung,” ZDMG ۳۵, ۱۸۸۱, pp. ۱-۷۴.

Richard N. Frye, “Bahrain under the Sasanians,” in Daniel T. Potts, ed., Dilmun: New Studies in the Archaeology and Early History of Bahrain, Berlin, ۱۹۸۳, pp. ۱۶۷-۷۰.

Philippe Gignoux, Christelle Jullien, and Florence Jullien, Noms propres syriaques d’origine iranienne, Vienna, ۲۰۰۹.

Abu’l-Ḥasan Ḥamza Eṣfahāni, Ketāb taʾriḵ senni moluk al-arż wa’l-anbiāʾ, ed. and Latin tr. J. M. E. Gottwaldt, ۲ vols., St. Petersburg and Leipzig, ۱۸۴۴-۴۸; tr. Jaʿfar Šeʿār, as Tāriḵ-e payāmbarān wa šāhān, Tehran, ۱۹۶۷.

Ferdinand Justi, Iranische Namenbuch, Hildesheim, ۱۹۶۳.

Abu ʿAbd-Allāh Moḥammad Ḵᵛārazmi, Mafātiḥ al-ʿolum, ed. G. van Vloten, Leiden, ۱۸۹۵; tr. Ḥosayn Ḵadiv-Jam, as Tarjama-ye Mafātiḥ al-ʿolum, Tehran, ۱۹۶۸.

E. J. Keall, “Carved Stone from the Hadramawt in Yemen: Is it Sasanian?” in Vesta S. Curtis, Robert Hillenbrand, and J. M. Rogers, eds., The Art and archaeology&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zkgc453hynbvcwq7kk9iziipwm6czx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305530</id>
      <parentid>305491</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="0nav2tp22o8o0lv9fx1y89v7zqxw56b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;شده‌است.&lt;ref&gt;Whitehouse, p. 11, citing examples illustrated in Roux, p. 209.&lt;/ref&gt; یک سرستون کنده‌کاری‌شده متعلق به هادراموت با تزئینات معماری ساسانی شباهت داشته‌است.&lt;ref&gt;Keall, 1998.&lt;/ref&gt;

'''منابع و مآخذ:'''

Franz Altheim and Ruth Stiehl, Die Araber in der Alten Welt II, Berlin, ۱۹۶۵.

R. Asha, The Book of the Acts of Ardašir Son of Pābag: kārnāmag ī ardašir ī pābagān, Paris, ۱۹۹۹.

Abu ʿAli Moḥammad Amirak Balʿami, Tāriḵ-e Balʿami, ed. Moḥammad-Taqi Bahār, Tehran, ۱۹۶۲.

Clifford E. Bosworth, “Iran and the Arabs before Islam,” in The Cambridge History of Iran III/۱: The Selucid, Parthian and Sasanian Periods, ed. Ehsan Yarshater, Cambridge, ۱۹۸۳, pp. ۵۹۳-۶۱۲.

Arthur Christensen, L'Iran sous les Sassanides, Copenhagen and Paris, ۱۹۳۶; tr. Ḡolām-Reżā Rašid Yāsami, as Irān dar zamān-e Sāsāniān, ۳rd. ed., Tehran, ۱۹۶۶.

Abu Ḥanifa Dinavari, Aḵbār al-ṭewāl, ed. Vladimir Guirgass, Leiden, ۱۹۱۲; tr. Maḥmud Mahdawi Dāmḡāni, ۲nd ed., Tehran, ۱۹۸۷.

Winand Fell, “Die Christenverfolgung in Südarabien und die himjarisch-äthiopischen Kriege nach abessinischer Ueberlieferung,” ZDMG ۳۵, ۱۸۸۱, pp. ۱-۷۴.

Richard N. Frye, “Bahrain under the Sasanians,” in Daniel T. Potts, ed., Dilmun: New Studies in the Archaeology and Early History of Bahrain, Berlin, ۱۹۸۳, pp. ۱۶۷-۷۰.

Philippe Gignoux, Christelle Jullien, and Florence Jullien, Noms propres syriaques d’origine iranienne, Vienna, ۲۰۰۹.

Abu’l-Ḥasan Ḥamza Eṣfahāni, Ketāb taʾriḵ senni moluk al-arż wa’l-anbiāʾ, ed. and Latin tr. J. M. E. Gottwaldt, ۲ vols., St. Petersburg and Leipzig, ۱۸۴۴-۴۸; tr. Jaʿfar Šeʿār, as Tāriḵ-e payāmbarān wa šāhān, Tehran, ۱۹۶۷.

Ferdinand Justi, Iranische Namenbuch, Hildesheim, ۱۹۶۳.

Abu ʿAbd-Allāh Moḥammad Ḵᵛārazmi, Mafātiḥ al-ʿolum, ed. G. van Vloten, Leiden, ۱۸۹۵; tr. Ḥosayn Ḵadiv-Jam, as Tarjama-ye Mafātiḥ al-ʿolum, Tehran, ۱۹۶۸.

E. J. Keall, “Carved Stone from the Hadramawt in Yemen: Is it Sasanian?” in Vesta S. Curtis, Robert Hillenbrand, and J. M. Rogers, eds., The Art and archaeology&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0nav2tp22o8o0lv9fx1y89v7zqxw56b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۳</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98345</id>
    <revision>
      <id>305492</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «of Ancient Persia: New Light on the Parthian and Sasanian Empires, London and New York, ۱۹۹۸, pp. ۱۴۱-۴۹.  D. Kennet, “The Decline of Eastern Arabia in the Sasanian Period,” Arabian Archaeology and Epigraphy ۱۸, ۲۰۰۷, pp. ۸۶-۱۲۲.  Moṭahhar b. Ṭāher Maqdesi, Ketāb al-badʾ wa’l-taʾriḵ, ed. Clément Huart, ۶ vols., Paris, ۱۸۹۹-۱۹۱۹; tr. Moḥammad-Reżā Šafiʿi Kadkani, as Āfarineš wa tāri...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2290" sha1="41b4xy54in117in1oepbyav5iu6thuj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;of Ancient Persia: New Light on the Parthian and Sasanian Empires, London and New York, ۱۹۹۸, pp. ۱۴۱-۴۹.

D. Kennet, “The Decline of Eastern Arabia in the Sasanian Period,” Arabian Archaeology and Epigraphy ۱۸, ۲۰۰۷, pp. ۸۶-۱۲۲.

Moṭahhar b. Ṭāher Maqdesi, Ketāb al-badʾ wa’l-taʾriḵ, ed. Clément Huart, ۶ vols., Paris, ۱۸۹۹-۱۹۱۹; tr. Moḥammad-Reżā Šafiʿi Kadkani, as Āfarineš wa tāriḵ, ۲ vols., Tehran, ۱۹۹۵.

H. Lammens, “Maronites, ΜΑΣΟΝΙΤΑΙ et Mazoun du ‘Oman,” Mélanges de la Faculté orientale, Université Saint-Joseph ۲, ۱۹۰۷, pp. ۳۹۷-۴۰۷.

Abu’l-Ḥasan ʿAli Masʿudi, Moruj al-ḏahab wa maʿāden al-jawhar, ed. Barbier de Meynard and Pavet de Courteille, rev. new ed. by Charles Pellat, ۷ vols., Beirut, ۱۹۶۶-۷۹; tr. Barbier de Meynard and Pavet de Courteille as Les Prairies d’or, revised and corrected by Charles Pellat, ۳ vols., Paris, ۱۹۶۲-۷۱.

S. B. Miles, “On the Border of the Great Desert: A Journey in Oman,” The Geographical Journal ۳۶, ۱۹۱۰, pp. ۱۵۹-۷۸, ۴۰۵-۲۵.

Karl O. Müller and Theodor Müller, Fragmenta historicorum graecorum IV, Berlin, ۱۸۴۱.

Nehāyat al-erab fi aḵbār al-fors wa’l-ʿarab, see Widengren.

Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden, Leiden, ۱۸۷۹.

Idem, “Die Ghassânischen Fürsten aus dem Hause Gafna’s,” Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin aus dem Jahre ۱۸۸۷, ۱۸۸۸, pp. ۲-۶۲.

V. Piacentini, “La presa di potere sassanide sul Golfo Persico tra leggenda e realtà,” Clio ۳۰, ۱۹۸۴, pp. ۱۷۳-۲۱۰.

Idem, “Ardashīr i Pāpakān and the Wars against the Arabs: Working Hypothesis on the Sasanian Hold of the Gulf,” Proceedings of the Seminar for Arabian Studies ۱۵, ۱۹۸۵, pp. ۵۷-۷۷.

Daniel T. Potts, “From Qadê to Mazûn: Four Notes on Oman, c. ۷۰۰ BC to ۷۰۰ AD,” Journal of Oman Studies ۸/۱, ۱۹۸۵, pp. ۸۱-۹۵.

Idem, “Arabia and the Kingdom of Characene,” in idem, ed., Araby the Blest: Studies in Arabian archaeology, Copenhagen, ۱۹۸۸, pp. ۱۳۶-۶۷.

Idem, “A Sasanian Lead Horse from Northeastern Arabia,” Iranica Antiqua ۲۸, ۱۹۹۳, pp. ۱۹۳-۹۹.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41b4xy54in117in1oepbyav5iu6thuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۴</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98346</id>
    <revision>
      <id>305493</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «Idem, “The Roman Relationship with the Persicus Sinus from the Rise of Spasinou Charax (۱۲۷ BC) to the Reign of Shapur II (AD ۳۰۹-۳۷۹),” in S. E. Alcock, ed., The Early Roman Empire in the East, Oxford, ۱۹۹۷a, pp. ۸۹-۱۰۷.  Idem, “Late Sasanian Armament from Southern Arabia,” Electrum ۱, ۱۹۹۷b, pp. ۱۲۷-۳۷.  Idem, “The Sasanian Relationship with South Arabia: Literary, Epigraphic and Oral Historical...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="8a0s1o8syaxb73cdieoyz9ybs2shga9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Idem, “The Roman Relationship with the Persicus Sinus from the Rise of Spasinou Charax (۱۲۷ BC) to the Reign of Shapur II (AD ۳۰۹-۳۷۹),” in S. E. Alcock, ed., The Early Roman Empire in the East, Oxford, ۱۹۹۷a, pp. ۸۹-۱۰۷.

Idem, “Late Sasanian Armament from Southern Arabia,” Electrum ۱, ۱۹۹۷b, pp. ۱۲۷-۳۷.

Idem, “The Sasanian Relationship with South Arabia: Literary, Epigraphic and Oral Historical Perspectives,” Studia Iranica ۳۷, ۲۰۰۸, pp. ۱۹۷-۲۱۳.

Idem, “The Circulation of Foreign Coins within Arabia and of Arabian Coins outside the Peninsula in the Pre-Islamic Era,” in Martin Huth and Peter G. Van Alfen, eds., Coinage of the Caravan Kingdoms: Studies in Ancient Arabian Monetization, New York, ۲۰۱۰, pp. ۶۵-۸۲.

Daniel T. Potts and J. Cribb, “Sasanian and Arab-Sasanian Coins from Eastern Arabia,” Iranica Antiqua ۳۰, ۱۹۹۵, pp. ۱۲۳-۳۷.

Jan Retsö, The Arabs in Antiquity: Their History from the Assyrians to the Umayyads, London and New York, ۲۰۰۳.

E. C. Ross, “Annals of ‘Omán, from Early Times to the Year ۱۷۲۸ A.D., from an Arabic MS. by Sheykh Sirha’n bin Saʿid bin Sirha’n bin Muhammad, of the Benú ‘Ali Tribe of ‘Omán, translated and annotated,” JASB ۴۳, ۱۸۷۴, pp. ۱۱۱-۹۶.

Gustav Rothstein, Die Dynastie der Laḫmiden in al-Ḥîra: Ein Versuch zur arabisch-persischen Geschichte zur Zeit der Sasaniden, Berlin ۱۸۹۹.

J.-C. Roux, “Le monde des morts,” in Yémen, au pays de la reine de Saba: exposition présentée á l'Institut du monde arabe du ۲۵ octobre ۱۹۹۷ au ۲۸ février ۱۹۹۸, Paris, ۱۹۹۷, pp. ۲۰۵-۱۴.

Z. Rubin, “Islamic Traditions on the Sāsānian Conquest of the Ḥimyarite Realm,” Der Islam ۸۴, ۲۰۰۸, pp. ۱۸۵-۹۹.

Šahrestānīhā ī Ērānšahr, tr. Touraj Daryaee, with commentaries, as Šahrestānīhā ī Ērānšahr: A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic, and History, Costa Mesa, ۲۰۰۲.

Irfan Shahid, Byzantium and the Arabs in the Sixth Century II/۲: Economic, Social, and Cultural History, Washington, D.C., ۲۰۰۹.

Moḥammad b. Jarir Ṭabari, Taʾriḵ al-rosol wa’l-moluk, ed. Michaël Jan De Goeje et al., ۱۵ vols., repr. Leiden, ۱۹۶۴; tr. by various scholars as The History of al-Ṭabari, ۴۰ vols., Albany, New York, ۱۹۸۵-۲۰۰۷, V, tr. Clifford E. Bosworth, as The Sāsānids, the Byzantines, the Lakmids, and Yemen, Albany, ۱۹۹۹.

David Whitehouse and Robert H. Brill, Sasanian and Post-Sasanian Glass in the Corning Museum of Glass, Corning, N.Y., ۲۰۰۵.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8a0s1o8syaxb73cdieoyz9ybs2shga9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 5.pdf/۱۰۵</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98347</id>
    <revision>
      <id>305494</id>
      <timestamp>2026-10-29T13:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */ صفحه‌ای تازه حاوی «Geo Widengren, “The Establishment of the Sasanian Dynasty in the Light of New Evidence,” in Atti del Convegno internazionale sul tema: La Persia nel Medioevo. (Roma, ۳۱ marzo-۵ aprile l۹۷۰), Rome, ۱۹۷۱, pp. ۷۱۱-۸۴.  J. Wilkinson, “The Julanda of Oman,” Journal of Oman Studies ۱, ۱۹۷۵, pp. ۹۷-۱۰۸.  F. Wüstenfeld, “Baḥrein und Jemâma, nach arabischen Geographen beschrieben,” Abhandlungen der Köni...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="537" sha1="g2pca6bq9lenjtur5q50jt563ncgy37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Geo Widengren, “The Establishment of the Sasanian Dynasty in the Light of New Evidence,” in Atti del Convegno internazionale sul tema: La Persia nel Medioevo. (Roma, ۳۱ marzo-۵ aprile l۹۷۰), Rome, ۱۹۷۱, pp. ۷۱۱-۸۴.

J. Wilkinson, “The Julanda of Oman,” Journal of Oman Studies ۱, ۱۹۷۵, pp. ۹۷-۱۰۸.

F. Wüstenfeld, “Baḥrein und Jemâma, nach arabischen Geographen beschrieben,” Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen ۱۹, ۱۸۷۴, pp. ۱۷۳-۲۲۲.

{{ته}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2pca6bq9lenjtur5q50jt563ncgy37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برگه:Jondi Shapour Magazine, no. 6.pdf/۱۲</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98348</id>
    <revision>
      <id>305556</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* نمونه‌خوانی‌نشده */ صفحه‌ای تازه حاوی « {{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}  {{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۶، تابستان ۱۳۹۵'''{{پایان}}  {{وب۲|مقدمه‌ای بر شناخت نخبگان خوزستان در عصر آل بویه}}  مهدی بیگدلی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی...» ایجاد کرد</comment>
      <origin>305556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="etr7gj8swkhy2jz9siyso5qrbb6uo5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۶، تابستان ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|مقدمه‌ای بر شناخت نخبگان خوزستان در عصر آل بویه}}

مهدی بیگدلی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران   BigdeliMehdi73@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۹/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

در این مقاله ضمن بررسی مختصر جغرافیای تاریخی خوزستان در عصر آل بویه اشاره‌ای به نخبگان سیاسی، علمی و فرهنگی خوزستان در آن دوره شده است از میان این نخبگان اندیشمندانی چون این خلاد رامهرمزی، بختیشوع فرزند یوحنا، علی بن عباس مجوسی اهوازی؛ ابو یعقوب اهوازی، ناخدا بزرگ پور شهریار، ابوالحسن اهوازی، در تحولات علمی و فرهنگی و سیاسی نقش مؤثری داشتند. علی بن عباس اهوازی نویسنده کتاب مشهور الملکی یا کامل الصناعه فی الطب است که کتاب وی مدت‌ها در اروپا مورد توجه پزشکان و دانشمندان بود و تنها پس از آشنایی با کتاب قانون ابن سینا بوده که به جای الملکی از کتاب قانون استفاده گردید.

افزون بر این کوشش پزشکان و نخبگان سیاسی، اجتماعی، علمی در بهبود اوضاع اجتماعی و سلامت جامعه و بهتر شدن اوضاع معیشتی مردم تأثیر عمیقی گذاشته و زمینه‌های مناسبی برای تحول در جامعه فراهم نموده است و همان طوری که می‌دانیم عصر مورد بحث بخشی از دوران طلایی تمدن و فرهنگ ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود.

 این جستار تنها مقدمه ایست برای آشنایی با اندیشمندان خوزستانی عصر آل بویه و بررسی نقش هر کدام از این نخبگان نیاز به تحقیق گسترده‌تری دارد تا احوال و آثار هر یک مورد بررسی قرار گرفته شود.

واژگان کلیدی: نخبگان، آل بویه، خوزستان، ایران، شیعه.&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etr7gj8swkhy2jz9siyso5qrbb6uo5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305557</id>
      <parentid>305556</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* نمونه‌خوانی‌شده */</comment>
      <origin>305557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="54401rqm8k9g7jd9c1drrc31fgnjy9b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۶، تابستان ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|مقدمه‌ای بر شناخت نخبگان خوزستان در عصر آل بویه}}

مهدی بیگدلی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران   BigdeliMehdi73@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۹/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

در این مقاله ضمن بررسی مختصر جغرافیای تاریخی خوزستان در عصر آل بویه اشاره‌ای به نخبگان سیاسی، علمی و فرهنگی خوزستان در آن دوره شده است از میان این نخبگان اندیشمندانی چون این خلاد رامهرمزی، بختیشوع فرزند یوحنا، علی بن عباس مجوسی اهوازی؛ ابو یعقوب اهوازی، ناخدا بزرگ پور شهریار، ابوالحسن اهوازی، در تحولات علمی و فرهنگی و سیاسی نقش مؤثری داشتند. علی بن عباس اهوازی نویسنده کتاب مشهور الملکی یا کامل الصناعه فی الطب است که کتاب وی مدت‌ها در اروپا مورد توجه پزشکان و دانشمندان بود و تنها پس از آشنایی با کتاب قانون ابن سینا بوده که به جای الملکی از کتاب قانون استفاده گردید.

افزون بر این کوشش پزشکان و نخبگان سیاسی، اجتماعی، علمی در بهبود اوضاع اجتماعی و سلامت جامعه و بهتر شدن اوضاع معیشتی مردم تأثیر عمیقی گذاشته و زمینه‌های مناسبی برای تحول در جامعه فراهم نموده است و همان طوری که می‌دانیم عصر مورد بحث بخشی از دوران طلایی تمدن و فرهنگ ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود.

این جستار تنها مقدمه ایست برای آشنایی با اندیشمندان خوزستانی عصر آل بویه و بررسی نقش هر کدام از این نخبگان نیاز به تحقیق گسترده‌تری دارد تا احوال و آثار هر یک مورد بررسی قرار گرفته شود.

واژگان کلیدی: نخبگان، آل بویه، خوزستان، ایران، شیعه.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54401rqm8k9g7jd9c1drrc31fgnjy9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305558</id>
      <parentid>305557</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <origin>305558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="ozgqw2r7ayl4cqfte6hiv3qx957bzh2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۶، تابستان ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|مقدمه‌ای بر شناخت نخبگان خوزستان در عصر آل بویه}}

مهدی بیگدلی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران   BigdeliMehdi73@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۹/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

در این مقاله ضمن بررسی مختصر جغرافیای تاریخی خوزستان در عصر آل بویه اشاره‌ای به نخبگان سیاسی، علمی و فرهنگی خوزستان در آن دوره شده است از میان این نخبگان اندیشمندانی چون این خلاد رامهرمزی، بختیشوع فرزند یوحنا، علی بن عباس مجوسی اهوازی؛ ابو یعقوب اهوازی، ناخدا بزرگ پور شهریار، ابوالحسن اهوازی، در تحولات علمی و فرهنگی و سیاسی نقش مؤثری داشتند. علی بن عباس اهوازی نویسنده کتاب مشهور الملکی یا کامل الصناعه فی الطب است که کتاب وی مدت‌ها در اروپا مورد توجه پزشکان و دانشمندان بود و تنها پس از آشنایی با کتاب قانون ابن سینا بوده که به جای الملکی از کتاب قانون استفاده گردید.

افزون بر این کوشش پزشکان و نخبگان سیاسی، اجتماعی، علمی در بهبود اوضاع اجتماعی و سلامت جامعه و بهتر شدن اوضاع معیشتی مردم تأثیر عمیقی گذاشته و زمینه‌های مناسبی برای تحول در جامعه فراهم نموده است و همان طوری که می‌دانیم عصر مورد بحث بخشی از دوران طلایی تمدن و فرهنگ ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود.

این جستار تنها مقدمه ایست برای آشنایی با اندیشمندان خوزستانی عصر آل بویه و بررسی نقش هر کدام از این نخبگان نیاز به تحقیق گسترده‌تری دارد تا احوال و آثار هر یک مورد بررسی قرار گرفته شود.

'''واژگان کلیدی''': نخبگان، آل بویه، خوزستان، ایران، شیعه.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozgqw2r7ayl4cqfte6hiv3qx957bzh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>305559</id>
      <parentid>305558</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darafsh</username>
        <id>3597</id>
      </contributor>
      <comment>/* هم‌سنجی‌شده */</comment>
      <origin>305559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="mqjzsudr6vckcgx8lxids6v86fuxcma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Darafsh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چپ‌چین}}'''فصل‌نامهٔ جُندی‌شاپور، دانشگاه شهید چمران اهواز'''{{پایان}}

{{چپ‌چین}}'''سال دوم، شمارهٔ ۶، تابستان ۱۳۹۵'''{{پایان}}

{{وب۲|مقدمه‌ای بر شناخت نخبگان خوزستان در عصر آل بویه}}

مهدی بیگدلی&lt;ref&gt;دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران   BigdeliMehdi73@yahoo.com&lt;/ref&gt;

{{چپ‌چین}}تاریخ دریافت: ۱۸/۱/۹۵{{پایان}}

{{چپ‌چین}}تاریخ پذیرش: ۱۹/۲/۹۵{{پایان}}

'''چکیده:'''

در این مقاله ضمن بررسی مختصر جغرافیای تاریخی خوزستان در عصر آل بویه اشاره‌ای به نخبگان سیاسی، علمی و فرهنگی خوزستان در آن دوره شده است از میان این نخبگان اندیشمندانی چون این خلاد رامهرمزی، بختیشوع فرزند یوحنا، علی بن عباس مجوسی اهوازی؛ ابو یعقوب اهوازی، ناخدا بزرگ پور شهریار، ابوالحسن اهوازی، در تحولات علمی و فرهنگی و سیاسی نقش مؤثری داشتند. علی بن عباس اهوازی نویسنده کتاب مشهور الملکی یا کامل الصناعه فی الطب است که کتاب وی مدت‌ها در اروپا مورد توجه پزشکان و دانشمندان بود و تنها پس از آشنایی با کتاب قانون ابن سینا بوده که به جای الملکی از کتاب قانون استفاده گردید.

افزون بر این کوشش پزشکان و نخبگان سیاسی، اجتماعی، علمی در بهبود اوضاع اجتماعی و سلامت جامعه و بهتر شدن اوضاع معیشتی مردم تأثیر عمیقی گذاشته و زمینه‌های مناسبی برای تحول در جامعه فراهم نموده است و همان طوری که می‌دانیم عصر مورد بحث بخشی از دوران طلایی تمدن و فرهنگ ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود.

این جستار تنها مقدمه ایست برای آشنایی با اندیشمندان خوزستانی عصر آل بویه و بررسی نقش هر کدام از این نخبگان نیاز به تحقیق گسترده‌تری دارد تا احوال و آثار هر یک مورد بررسی قرار گرفته شود.

'''واژگان کلیدی''': نخبگان، آل بویه، خوزستان، ایران، شیعه.
{{ته}}&lt;noinclude&gt;{{خطکش|40%|align=right}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqjzsudr6vckcgx8lxids6v86fuxcma</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>