ویکی‌واژه
fawiktionary
https://fa.wiktionary.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
case-sensitive
مدیا
ویژه
بحث
کاربر
بحث کاربر
ویکی‌واژه
بحث ویکی‌واژه
پرونده
بحث پرونده
مدیاویکی
بحث مدیاویکی
الگو
بحث الگو
راهنما
بحث راهنما
رده
بحث رده
پیوست
بحث پیوست
TimedText
TimedText talk
پودمان
بحث پودمان
Event
Event talk
اعاجیب
0
30031
917231
902034
2026-10-29T10:22:30Z
The.shahab
17835
917231
wikitext
text/x-wiki
==فارسی==
===ریشه لغت===
===آوایش===
*/اَعاجِیب/
===[[file:Nuvola apps bookcase2.png|35px]] اسم مرکب===
'''اعاجیب'''
#چیزهای شگفت‌آور، عجیب. جمعِ [[اعجوبه]].
====منابع====
*فرهنگ بزرگ سخن/ فرهنگ لغت معین
[[رده:اسم‌های عربی]]
[[رده:اسم‌های معرب]]
bvhjajuotprrs5gi3mt11yxwgzucgju
بحث کاربر:Estoppel
3
212957
917233
893774
2026-10-29T11:01:07Z
Neriah
30264
Neriah صفحهٔ [[بحث کاربر:Bruhpedia]] را به [[بحث کاربر:Estoppel]] منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]» به «[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]» به طور خودکار منتقل شد
893774
wikitext
text/x-wiki
== خوش آمدید ==
[[ویکی‌واژه:تازه‌واردان، خوش آمدید|'''به ویکی‌واژه خوش‌آمدید''']]!<br />
امیدوارم حضوری طولانی مدت در ویکی‌واژه داشته باشید و بتوانیم با همکاری یکدیگر در جهت پیشرفت هر چه بیشتر این وبگاه گام برداریم. ویکی‌واژه منتظر نوشتارهای خوب شماست.<br />
این پیوندها می‌تواند سودمند باشد:
{|
|-
|[[پرونده:Noia 64 apps help index.png|30px|right|link=ویکی‌واژه:راهنما|راهنما]] || [[ویکی‌واژه:راهنما|راهنما]] برای راهنمایی گرفتن
|-
| [[پرونده:Nuvola apps ksig.png|30px|right|link=ویکی‌واژه:آموزش سریع|آموزش سریع]] || [[ویکی‌واژه:آموزش سریع|آموزش سریع]]
|-
|||[[راهنما:افزودن سرواژه نو|افزودن سرواژهٔ نو]] راهنمای افزودن سرواژهٔ نو
|-
|||[[ویکی‌واژه:شیوه‌نامه|شیوه‌نامه]] شیوه‌نامهٔ ویکی‌واژه
|-
|[[File:Bucket in the sand.svg|right|50px]]||[[ویکی‌واژه:صفحه تمرین|صفحه تمرین]] برای تمرین ویرایش
|-
| [[پرونده:Nuvola apps chat.png|30px|right|link=ویکی‌واژه:قهوه‌خانه|قهوه‌خانه]]||[[ویکی‌واژه:قهوه‌خانه|قهوه‌خانه]] برای گفتگو دربارهٔ مسائل فنی و سیاست‌ها.
|-
|[[پرونده:Farsi.svg|30px|right|link=ویکی‌واژه:فارسی‌نویسی|فارسی‌نویسی]]||[[ویکی‌واژه:فارسی‌نویسی|فارسی‌نویسی]]
|-
|[[پرونده:Nuvola apps agent.svg|30px|right|link=w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]||[[w:ویکی‌پدیا:خودآموز|آموزش پیشرفته]]
|-
|
|-
|
|-
|'''پروژه‌های دیگر بنیاد'''||[[پرونده:Wikipedia-logo.png|25px|link=w:صفحه_اصلی|ویکی‌پدیا]][[پرونده:HSWikimedia.svg|30px|link=m:Special:Recentchanges|فراویکی]] [[پرونده:HSCommons.svg|30px|link=commons:Special:Recentchanges|ویکی‌انبار]][[پرونده:HSWNews.svg|30px|link=n:ویژه:تغییرات اخیر|ویکی‌خبر]] [[پرونده:HSWBooks.svg|30px|link=b:صفحه_اصلی|ویکی‌نَسک]] [[پرونده:HSWVoyage.svg|30px|link=voy:صفحه_اصلی|ویکی‌سفر]][[پرونده:HSWQuote.svg|30px|link=q:صفحه_اصلی|ویکی‌گفتاورد]][[پرونده:HSWSource.svg|30px|link=s:صفحه_اصلی|ویکی‌نبشته]]
|}
امیدوارم از ''[[ویکی‌واژه:ویکی‌واژه نویسان|ویکی‌واژه نویس]]'' بودن لذت ببرید! لطفاً در صفحات گفتگو نام خود را با چهار علامت مدک امضا کنید، (~~~~)، با این کار نام شما و تاریخ به عنوان امضا درج خواهد شد. در صورتی که سوال داشتید، به صفحهٔ [[ویکی‌واژه:قهوه‌خانه|قهوه‌خانه]] بروید، یا اینکه از من در صفحهٔ بحثم بپرسید. باز هم خوش آمد می‌گویم! شاد باشید!
-- [[کاربر:Mardetanha|'''مرد تنها''']] ([[بحث کاربر:Mardetanha|بحث]]) ۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۱۰ (UTC)
efdb0gqatprkzygi2pneim1uqfjv7vd
делить
0
220366
917226
2026-10-28T12:58:58Z
NVS MHN
47119
делить
917226
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از پیشاسلاوی ''*děliti'' (تقسیم کردن، جدا کردن). هم‌ریشه با [[доля]] (بهر) و [[дело]] (کار).
=== آوایش ===
* {{آیپا|/dʲɪˈlʲitʲ/}}
** تلفظ روسی: {{audio|ru|Ru-делить.ogg}}
=== فعل ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''делить''' (''ناقص، گذرا''； ''مصدر کامل:'' [[разделить]] یا [[поделить]])
</div>
# [[تقسیم کردن]]، [[بخش کردن]]؛ چیزی را به بخش‌ها جدا کردن.
#: ''Делить яблоко на части.'' (سیب را به بخش‌ها تقسیم کردن.)
#: ''Делить наследство.'' (ارث را تقسیم کردن.)
# [[شریک بودن]]، [[با هم داشتن]]؛ چیزی را با دیگری قسمت کردن.
#: ''Делить хлеб с другом.'' (نان را با دوست قسمت کردن.)
#: ''Делить радость с кем-либо.'' (شادی را با کسی شریک شدن.)
# {{ریاضی}} [[تقسیم کردن]]؛ عمل تقسیم انجام دادن.
#: ''Делить двадцать на пять.'' (بیست را بر پنج تقسیم کردن.)
# {{مجاز}} [[جدا کردن]]، [[تفکیک کردن]]؛ میان چیزها مرز گذاشتن.
#: ''Делить людей на группы.'' (مردم را به گروه‌ها تقسیم کردن.)
# '''محاوره‌ای''': [[قسمت کردن]]، [[توزیع کردن]].
#: ''Делить деньги.'' (پول را قسمت کردن.)
==== صرف ====
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! colspan="2" | حال ساده
|-
| من || делю́
|-
| تو || де́лишь
|-
| او/آن || де́лит
|-
| ما || де́лим
|-
| شما || де́лите
|-
| آن‌ها || де́лят
|}
* گذشته: дели́л (مذکر)، дели́ла (مؤنث)، дели́ло (خنثی)، дели́ли (جمع)
* امر: дели́، дели́те
* اسم فاعل: деля́щий
* اسم مفعول: дели́мый
* قید: деля́
==== مترادف‌ها ====
* (تقسیم کردن): [[разделять]]، [[членить]]، [[дробить]]
* (شریک شدن): [[делиться]] (بازتابی)
* (توزیع کردن): [[распределять]]
==== متضادها ====
* [[соединять]] (پیوند دادن)
* [[объединять]] (متحد کردن)
* [[умножать]] (ضرب کردن؛ در ریاضی)
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[разделить]] (تقسیم کردن، کامل)
* [[поделить]] (قسمت کردن، کامل)
* [[делиться]] (بازتابی)
* [[деление]] (تقسیم)
* [[делитель]] (مقسوم‌علیه)
* [[делимое]] (مقسوم)
* [[отделить]] (جدا کردن)
* [[выделить]] (اختصاص دادن)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|تقسیم کردن}}
* {{ت|ar|قسم}}
* {{ت|de|teilen}}
* {{ت|en|divide}}
* {{ت|fa|تقسیم کردن}}
* {{ت|fr|diviser}}
{{بر-پایین}}
{{بر-بالا|شریک شدن}}
* {{ت|ar|شارک}}
* {{ت|de|teilen}}
* {{ت|en|share}}
* {{ت|fa|شریک شدن}}
* {{ت|fr|partager}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[разделить]] · [[делиться]] · [[деление]] · [[доля]] · [[умножать]]
</div>
==== منابع ====
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* ''Малый академический словарь'' (МАС)
* ''Этимологический словарь русского языка'' М. Фасмера
* [https://gramota.ru/poisk?query=делить&mode=slovari Грамота.ру: делить]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=делить Multitran: делить]
nnthymyvicemmle031vz7vg5tcl7h42
доли
0
220367
917227
2026-10-28T21:19:58Z
NVS MHN
47119
доли
917227
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از [[доля]] (بهر، سهم)؛ شکل صرفی این واژه در حالت اضافی مفرد و حالت‌های فاعلی و مفعولی جمع.
=== آوایش ===
* {{آیپا|/ˈdolʲɪ/}}
=== اسم ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''доли''' (''اشکال صرفی [[доля]]''， ''جنسیت: مؤنث، بی‌جان'')
</div>
# حالت اضافی مفرد [[доля]]؛ [[بهر]]، [[سهم]] (در نقش اضافی).
#: ''без доли'' (بدون سهم)
#: ''размер доли'' (اندازهٔ سهم)
# حالت فاعلی جمع [[доля]]؛ [[بهرها]]، [[سهم‌ها]] (در نقش فاعلی).
#: ''равные доли'' (سهم‌های برابر)
#: ''Доли наследства были разделены.'' (سهم‌های ارث تقسیم شدند.)
# حالت مفعولی جمع [[доля]]؛ [[بهرها]]، [[سهم‌ها]] (در نقش مفعولی).
#: ''Он получил свои доли.'' (او سهم‌های خود را دریافت کرد.)
# {{مجاز}} [[سرنوشت‌ها]]، [[بخت‌ها]]؛ در کاربرد ادبی یا کنایی.
#: ''тяжёлые доли'' (سرنوشت‌های دشوار)
==== صرف ====
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مفرد !! جمع
|-
| فاعلی || до́ля || style="background:#ffe;" | '''до́ли'''
|-
| اضافی || style="background:#ffe;" | '''до́ли''' || доле́й
|-
| برایی || до́ле || доля́м
|-
| مفعولی || до́лю || style="background:#ffe;" | '''до́ли'''
|-
| ابزاری || до́лей / до́лею || доля́ми
|-
| اضافی (پیشرویی) || до́ле || доля́х
|}
==== مترادف‌ها ====
* (سهم): [[части]]، [[паи]]
* (سرنوشت): [[судьбы]]، [[уделы]]
==== متضادها ====
* [[целое]] (کل)
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[доля]] (بهر، سهم)
* [[долевой]] (سهمی)
* [[долька]] (بخش کوچک)
* [[делить]] (تقسیم کردن)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|سهم (اضافی)}}
* {{ت|ar|نصيب}}
* {{ت|de|Anteil}}
* {{ت|en|share}}
* {{ت|fa|سهم}}
* {{ت|fr|part}}
{{بر-پایین}}
{{بر-بالا|سهم‌ها}}
* {{ت|ar|انصبة}}
* {{ت|de|Anteile}}
* {{ت|en|shares}}
* {{ت|fa|سهم‌ها}}
* {{ت|fr|parts}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[доля]] · [[долевой]] · [[долька]] · [[делить]] · [[часть]]
</div>
==== منابع ====
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* ''Малый академический словарь'' (МАС)
* [https://gramota.ru/poisk?query=доля&mode=slovari Грамота.ру: доля]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=доли Multitran: доли]
o5kpo6sste247ylx9lvbbeaw7yeim4c
долевой
0
220368
917228
2026-10-28T23:30:51Z
NVS MHN
47119
долевой
917228
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از [[доля]] (بهر، سهم) + [[-ев-]] (پسوند صفت‌ساز) + [[-ой]] (پایانهٔ صفت).
=== آوایش ===
* {{آیپا|/dəlʲɪˈvoj/}}
=== صفت ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''долевой''' (''مؤنث:'' [[долевая]]، ''خنثی:'' [[долевое]]، ''جمع:'' [[долевые]])
</div>
# [[سهمی]]، [[مربوط به سهم]]؛ ویژگی چیزی که بر پایهٔ [[بهر]] یا [[سهم]] تقسیم می‌شود.
#: [[долевая собственность]] (مالکیت سهمی، مالکیت مشاع)
#: [[долевое строительство]] (ساخت‌وساز مشارکتی)
#: [[долевая ответственность]] (مسئولیت سهمی)
# [[متناسب]]، [[نسبی]]؛ مربوط به نسبتِ بخش‌ها.
#: [[долевое распределение]] (توزیع سهمی)
# {{مجاز}} [[سهامی]]؛ در ترکیب‌های اقتصادی و مالی.
#: [[долевые ценные бумаги]] (اوراق بهادار سهمی)
<div style="background:#fff8e1; border-right:3px solid #f0c36d; padding:6px 10px; margin:8px 0; font-size:90%;">
'''نکته:''' پرکاربردترین ترکیب‌های این واژه در روسی امروز '''долевое строительство''' و '''долевая собственность''' هستند.
</div>
==== صرف ====
صفت نسبی است و شکل کوتاه و درجهٔ مقایسه ندارد.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مذکر !! خنثی !! مؤنث !! جمع
|-
| فاعلی || долевой || долевое || долевая || долевые
|-
| اضافی || долевого || долевого || долевой || долевых
|-
| برایی || долевому || долевому || долевой || долевым
|-
| مفعولی || долевого (جاندار) / долевой (بی‌جان) || долевое || долевую || долевых (جاندار) / долевые (بی‌جان)
|-
| ابزاری || долевым || долевым || долевой / долевою || долевыми
|-
| اضافی (پیشرویی) || долевом || долевом || долевой || долевых
|}
==== مترادف‌ها ====
* [[паевой]] (سهمی، سهامی)
* [[частичный]] (بخشی)
* [[пропорциональный]] (متناسب)
==== متضادها ====
* [[общий]] (مشترک، کلی)
* [[целый]] (کامل)
* [[солидарный]] (تضامنی، همبسته)
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[доля]] (بهر، سهم)
* [[долевая]] (سهمی، مؤنث)
* [[долевое]] (سهمی، خنثی)
* [[долевка]] (محاوره‌ای، ساخت‌وساز مشارکتی)
* [[долевое строительство]] (ساخت‌وساز مشارکتی)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|سهمی}}
* {{ت|ar|حصصی}}
* {{ت|de|anteilig}}
* {{ت|en|share (attributive)}}
* {{ت|fa|سهمی}}
* {{ت|fr|par parts}}
* {{ت|tr|hisseli}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[доля]] · [[паевой]] · [[долевая собственность]] · [[долевое строительство]] · [[солидарный]]
</div>
==== منابع ====
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* ''Малый академический словарь'' (МАС)
* [https://gramota.ru/poisk?query=долевой&mode=slovari Грамота.ру: долевой]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=долевой Multitran: долевой]
qrtb6vwrzk3ompo6lwru28ruuguq2ac
-ой
0
220369
917229
2026-10-28T23:54:22Z
NVS MHN
47119
-ой
917229
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از پیشاسلاوی ''*-ъjь''. پایانه‌ای است که در صفت‌های تکیه‌دار سخت‌پایان به کار می‌رود و گونهٔ تکیه‌دار [[-ый]] است.
=== آوایش ===
* {{آیپا|/-ˈoj/}}
=== پسوند ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''-ой'''
</div>
# پایانهٔ صفت‌های مذکر تکیه‌دار در حالت فاعلی مفرد.
#: [[простой]] (ساده)
#: [[большой]] (بزرگ)
#: [[молодой]] (جوان)
#: [[дорогой]] (گران، عزیز)
#: [[голубой]] (آبی روشن)
# {{زبان‌شناسی}} پایانهٔ برخی اسم‌های مذکر در حالت‌های صرفی و نیز پسوند صفت‌های نسبی.
#: [[городской]] (شهری) — پسوند [[-ской]]
#: [[морской]] (دریایی) — پسوند [[-ской]]
<div style="background:#fff8e1; border-right:3px solid #f0c36d; padding:6px 10px; margin:8px 0; font-size:90%;">
'''نکته:''' تفاوت '''-ый''' و '''-ой''' تنها در تکیه است؛ اگر تکیه روی پایانه باشد، '''-ой''' می‌آید. این قاعده در صفت‌های سخت‌پایان رعایت می‌شود.
</div>
==== صرف ====
این پایانه خود صرف نمی‌شود. صفت‌های مختوم به '''-ой''' مانند صفت‌های سخت‌پایان صرف می‌شوند. نمونه: [[большой]] (بزرگ).
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مذکر !! خنثی !! مؤنث !! جمع
|-
| فاعلی || большо́й || большо́е || больша́я || больши́е
|-
| اضافی || большо́го || большо́го || большо́й || больши́х
|-
| برایی || большо́му || большо́му || большо́й || больши́м
|-
| مفعولی || большо́го (جاندار) / большо́й (بی‌جان) || большо́е || большу́ю || больши́х (جاندار) / больши́е (بی‌جان)
|-
| ابزاری || больши́м || больши́м || большо́й / большо́ю || больши́ми
|-
| اضافی (پیشرویی) || большо́м || большо́м || большо́й || больши́х
|}
==== مترادف‌ها ====
* [[-ый]] (گونهٔ بدون تکیه)
* [[-ий]] (پس از ستاک نرم)
* [[-ской]] (در صفت‌های نسبی)
==== متضادها ====
* —
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[большой]] (بزرگ)
* [[простой]] (ساده)
* [[молодой]] (جوان)
* [[дорогой]] (گران)
* [[голубой]] (آبی روشن)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|پایانهٔ صفت}}
* {{ت|ar|ـ}}
* {{ت|de|-}}
* {{ت|en|-}}
* {{ت|fa|-}}
* {{ت|fr|-}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[-ый]] · [[-ий]] · [[-ской]] · [[большой]] · [[простой]]
</div>
==== منابع ====
* ''Русская грамматика'' (под ред. Н. Ю. Шведовой)
* ''Словообразовательный словарь русского языка'' А. Н. Тихонова
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* [https://gramota.ru/poisk?query=большой&mode=slovari Грамота.ру: большой]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=большой Multitran: большой]
6g65noi8p0jdftkoa6uudpm7ykhzuak
-ый
0
220370
917230
2026-10-29T10:00:45Z
NVS MHN
47119
-ый
917230
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از پیشاسلاوی ''*-ъjь''. پایانه‌ای است که در صفت‌های بدون تکیهٔ سخت‌پایان به کار می‌رود و گونهٔ بدون تکیهٔ [[-ой]] است.
=== آوایش ===
* {{آیپا|/-ɨj/}}
=== پسوند ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''-ый'''
</div>
# پایانهٔ صفت‌های مذکر بدون تکیه در حالت فاعلی مفرد.
#: [[новый]] (نو)
#: [[красный]] (سرخ)
#: [[добрый]] (مهربان)
#: [[умный]] (باهوش)
#: [[сильный]] (قوی)
# {{زبان‌شناسی}} پایانهٔ برخی اسم‌های مذکر و صفت‌های نسبی بدون تکیه.
#: [[рабочий]] (کارگری) — پایانهٔ [[-ий]]
#: [[русский]] (روسی) — پایانهٔ [[-ий]]
<div style="background:#fff8e1; border-right:3px solid #f0c36d; padding:6px 10px; margin:8px 0; font-size:90%;">
'''نکته:''' تفاوت '''-ый''' و '''-ой''' تنها در تکیه است؛ اگر تکیه روی پایانه باشد، '''-ой''' می‌آید. این قاعده در صفت‌های سخت‌پایان رعایت می‌شود.
</div>
==== صرف ====
این پایانه خود صرف نمی‌شود. صفت‌های مختوم به '''-ый''' مانند صفت‌های سخت‌پایان صرف می‌شوند. نمونه: [[новый]] (نو).
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مذکر !! خنثی !! مؤنث !! جمع
|-
| فاعلی || но́вый || но́вое || но́вая || но́вые
|-
| اضافی || но́вого || но́вого || но́вой || но́вых
|-
| برایی || но́вому || но́вому || но́вой || но́вым
|-
| مفعولی || но́вого (جاندار) / но́вый (بی‌جان) || но́вое || но́вую || но́вых (جاندار) / но́вые (بی‌جان)
|-
| ابزاری || но́вым || но́вым || но́вой / но́вою || но́выми
|-
| اضافی (پیشرویی) || но́вом || но́вом || но́вой || но́вых
|}
==== مترادف‌ها ====
* [[-ой]] (گونهٔ تکیه‌دار)
* [[-ий]] (پس از ستاک نرم)
* [[-ский]] (در صفت‌های نسبی)
==== متضادها ====
* —
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[новый]] (نو)
* [[красный]] (سرخ)
* [[добрый]] (مهربان)
* [[умный]] (باهوش)
* [[сильный]] (قوی)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|پایانهٔ صفت}}
* {{ت|ar|ـ}}
* {{ت|de|-}}
* {{ت|en|-}}
* {{ت|fa|-}}
* {{ت|fr|-}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[-ой]] · [[-ий]] · [[-ский]] · [[новый]] · [[красный]]
</div>
==== منابع ====
* ''Русская грамматика'' (под ред. Н. Ю. Шведовой)
* ''Словообразовательный словарь русского языка'' А. Н. Тихонова
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* [https://gramota.ru/poisk?query=новый&mode=slovari Грамота.ру: новый]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=новый Multitran: новый]
ltxfcx305v1s80ezit3j7eympzxbfm6
умный
0
220371
917232
2026-10-29T10:36:08Z
NVS MHN
47119
умный
917232
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از [[ум]] (عقل، خرد) + [[-ный]] (پسوند صفت‌ساز). هم‌ریشه با [[уметь]] (توانستن) و [[умение]] (مهارت).
=== آوایش ===
* {{آیپا|/ˈumnɨj/}}
** تلفظ روسی: {{audio|ru|Ru-умный.ogg}}
=== صفت ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''умный''' (''مؤنث:'' [[умная]]، ''خنثی:'' [[умное]]، ''جمع:'' [[умные]]； ''کوتاه:'' [[умён]]، [[умна]]، [[умно]]، [[умны]])
</div>
# [[باهوش]]، [[خردمند]]؛ دارای توانایی فهم و اندیشیدن.
#: ''умный человек'' (آدم باهوش)
#: ''Он очень умный.'' (او بسیار باهوش است.)
# {{مجاز}} [[هوشمند]]؛ (دربارهٔ چیز، طرح یا دستگاه) سنجیده و کارآمد.
#: ''умный дом'' (خانهٔ هوشمند)
#: ''умный телефон'' (تلفن هوشمند)
# [[عاقل]]، [[خردمند]]؛ کسی که درست تصمیم می‌گیرد.
#: ''Умный не скажет лишнего.'' (عاقل سخن اضافه نمی‌گوید.)
==== صرف ====
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مذکر !! خنثی !! مؤنث !! جمع
|-
| فاعلی || умный || умное || умная || умные
|-
| اضافی || умного || умного || умной || умных
|-
| برایی || умному || умному || умной || умным
|-
| مفعولی || умного (جاندار) / умный (بی‌جان) || умное || умную || умных (جاندار) / умные (بی‌جان)
|-
| ابزاری || умным || умным || умной / умною || умными
|-
| اضافی (پیشرویی) || умном || умном || умной || умных
|}
* تفضیلی: [[умнее]] / [[умней]]
* عالی: [[умнейший]] / [[самый умный]]
==== مترادف‌ها ====
* [[разумный]] (خردمند)
* [[толковый]] (فهمیده)
* [[смышлёный]] (زرنگ)
* [[мудрый]] (دانا)
==== متضادها ====
* [[глупый]] (احمق)
* [[неумный]] (نابخرد)
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[ум]] (عقل)
* [[умно]] (باهوشانه)
* [[умница]] (آدم باهوش)
* [[умнеть]] (باهوش‌تر شدن)
* [[поумнеть]] (عاقل شدن)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|باهوش}}
* {{ت|ar|ذكي}}
* {{ت|de|klug}}
* {{ت|en|smart}}
* {{ت|fa|باهوش}}
* {{ت|fr|intelligent}}
* {{ت|it|intelligente}}
* {{ت|tr|akıllı}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[ум]] · [[умница]] · [[мудрый]] · [[глупый]] · [[разумный]]
</div>
==== منابع ====
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* ''Малый академический словарь'' (МАС)
* ''Этимологический словарь русского языка'' М. Фасмера
* [https://gramota.ru/poisk?query=умный&mode=slovari Грамота.ру: умный]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=умный Multitran: умный]
k9qb981mq37ghj8brjofiyfp3it4u0j
بحث کاربر:Bruhpedia
3
220372
917234
2026-10-29T11:01:07Z
Neriah
30264
Neriah صفحهٔ [[بحث کاربر:Bruhpedia]] را به [[بحث کاربر:Estoppel]] منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]» به «[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]» به طور خودکار منتقل شد
917234
wikitext
text/x-wiki
#تغییر_مسیر [[بحث کاربر:Estoppel]]
mouedktm7kwb9rqr1et3hu618w0isna
ум
0
220373
917235
2026-10-29T11:38:47Z
NVS MHN
47119
ум
917235
wikitext
text/x-wiki
== روسی ==
=== ریشه‌شناسی ===
از پیشاسلاوی ''*umъ''، از ریشهٔ هندواروپایی ''*aw-'' (ادراک کردن، فهمیدن). هم‌ریشه با [[уметь]] (توانستن) و [[умение]] (مهارت).
=== آوایش ===
* {{آیپا|/um/}}
** تلفظ روسی: {{audio|ru|Ru-ум.ogg}}
=== اسم ===
<div style="background:#f5f5f5; border-right:3px solid #999; padding:8px 12px; margin:8px 0;">
'''ум''' (''جنسیت: مذکر، بی‌جان''， ''اضافه:'' [[ума]]， ''جمع:'' [[умы]])
</div>
# [[عقل]]، [[خرد]]، [[ذهن]]؛ توانایی اندیشیدن و فهمیدن.
#: ''У него светлый ум.'' (او ذهن روشنی دارد.)
#: ''Ум — это великая сила.'' (خرد نیرویی بزرگ است.)
# {{مجاز}} [[هوش]]، [[فراست]]؛ در تعبیرهای کنایی.
#: ''Ум за разум заходит.'' (عقل از سر می‌پرد.)
#: ''Сойти с ума.'' (دیوانه شدن.)
# '''محاوره‌ای''': [[عقل]]، [[مغز]]؛ به‌عنوان اندام تفکر.
#: ''Держать в уме.'' (در ذهن نگه داشتن.)
#: ''Быть в уме.'' (عاقل بودن.)
# {{مجاز}} [[انسان خردمند]]؛ در تعبیر ادبی.
#: ''Лучшие умы человечества.'' (بهترین خردهای بشریت.)
<div style="background:#fff8e1; border-right:3px solid #f0c36d; padding:6px 10px; margin:8px 0; font-size:90%;">
'''نکته:''' ترکیب‌های اصطلاحی با '''ум''' بسیار پرکاربردند: '''сойти с ума''' (دیوانه شدن)، '''ум за разум заходит''' (عقل از سر می‌پرد)، '''держать в уме''' (در ذهن داشتن)، '''прийти в ум''' (به عقل آمدن).
</div>
==== صرف ====
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! حالت !! مفرد !! جمع
|-
| فاعلی || ум || умы́
|-
| اضافی || ума́ || умо́в
|-
| برایی || уму́ || ума́м
|-
| مفعولی || ум || умы́
|-
| ابزاری || умо́м || ума́ми
|-
| اضافی (پیشرویی) || уме́ || ума́х
|}
==== مترادف‌ها ====
* [[разум]] (خرد)
* [[интеллект]] (هوش)
* [[рассудок]] (عقل)
* [[голова]] (سر، محاوره‌ای)
==== متضادها ====
* [[глупость]] (نادانی)
* [[безумие]] (دیوانگی)
==== واژه‌های مشتق‌شده ====
* [[умный]] (باهوش)
* [[умница]] (آدم باهوش)
* [[умение]] (مهارت)
* [[уметь]] (توانستن)
* [[умственный]] (ذهنی)
* [[безумный]] (دیوانه)
* [[сумасшедший]] (دیوانه)
==== برگردان‌ها ====
{{بر-بالا|عقل}}
* {{ت|ar|عقل}}
* {{ت|de|Verstand}}
* {{ت|en|mind}}
* {{ت|fa|عقل}}
* {{ت|fr|esprit}}
* {{ت|it|mente}}
* {{ت|tr|akıl}}
{{بر-پایین}}
----
<div style="font-size:90%; color:#555;">
'''جستارهای وابسته:''' [[разум]] · [[умный]] · [[умение]] · [[безумный]] · [[сойти с ума]]
</div>
==== منابع ====
* ''Толковый словарь русского языка'' (С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова)
* ''Малый академический словарь'' (МАС)
* ''Этимологический словарь русского языка'' М. Фасмера
* [https://gramota.ru/poisk?query=ум&mode=slovari Грамота.ру: ум]
* [https://www.multitran.com/m.exe?l1=2&l2=1&s=ум Multitran: ум]
81ljbjgn6bf9ou7d2bggv5u3cxfp48z