Vouiquipèdia
frpwiki
https://frp.wikipedia.org/wiki/Vouiquip%C3%A8dia:Re%C3%A7ua_princip%C3%A2la
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Mèdia
Spèciâl
Discussion
Utilisator
Discussion utilisator
Vouiquipèdia
Discussion Vouiquipèdia
Fichiér
Discussion fichiér
MediaWiki
Discussion MediaWiki
Modèlo
Discussion modèlo
Éde
Discussion éde
Catègorie
Discussion catègorie
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Biôjolês
0
1390
231795
231686
2026-07-12T14:37:34Z
ChrisPtDe
22
rv
231795
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}{{Enfocajon Règion naturâla
| nom = Biôjolês
| émâge = Paysage_beaujolais.jpg
| lègenda = Un ''payisâjo biôjolês'' de [[Forél|printemps]].
| blâson desot émâge = ouè
| blâson = Blason_ville_fr_Beaujeu_(Rhône).svg
| lègenda blâson = [[#Hèraldica|Blâson]]
| genro = ms
| mapa = Carte beaujolais.png
| mapa talye = 250
| mapa lègenda = Mapa de les principâles comenes du Biôjolês.
| latitude = 45.859
| longitude = 4.669
| gentilyiço = Biôjolês, Biôjolêsa{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]]'''</small>}}
| color titro = ffffff
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia1 = Bôzholè{{retrèt|<small>'''(dens l’[[Arbanês]])'''</small>}}
| lengoua nom2 = [[francês]]
| nom2 = Beaujolais
| lengoua nom3 = [[occitan]]
| nom3 = Baujolés
| règion culturâla = {{Arpetania}}
| payis = {{France}}
| lim règion = Règion francêsa
| règion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| lim dèpartament = Dèpartament francês
| dèpartament = [[Rôno (dèpartament)|Rôno]]
| km² =
| veles = ; [[#Hiôt-Biôjolês|Hiôt-Biôjolês]]
*[[Amplopouéts]]
*[[Bèlavela]]
*[[Biôjor]]
*[[Moncéls (Biôjolês)|Moncéls]]
*[[La Mura (Biôjolês)|La Mura]]
*[[Tisié-los-Bôrgs]]<br /><br />
; [[#Bâs-Biôjolês|Bâs-Biôjolês]]
*[[Ansa]]
*[[Gllésié]]
*[[Tarâro]]
*[[Vâr-d’Yueng]]
*[[Velafranche]]
| capitâla = [[Biôjor]] <small>'''(historica)'''</small><br />[[Velafranche]] <small>'''(èconomica)'''</small>
| geologia = [[Granit|Roches de granit]]
| relièf =
| populacion =
| dâta pop =
| nbcomenes =
| lengoues = [[Francês]] <small>'''(oficièla)'''</small>,<br />[[Arpetan|arpetan biôjolês]]
| égoua = [[Ardiére]]<br />[[Asèrga]]<br />[[Sona]]
| produccion = [[Vin]]s
| règions vesenes = [[Mâconês]]<br />[[Brêsse]]<br />[[Franc-Liyonês]]<br />[[Domba]]<br />[[Liyonês (payis)|Liyonês]]<br />[[Forês]]<br />[[Rouanês]]<br />[[Brionês]]<br />[[Matôrn|Règion de Matôrn]]
| èspâços liyês = [[Arrondissement de Velafranche]]
| vouèbe = [http://www.destination-beaujolais.com/ destination-beaujolais.com]
}}
Lo '''Biôjolês''' {{AFE|[bjo.dzɔ.ˈla]}} (''{{lengoua|fr|Beaujolais}}'' en [[francês]]) est na [[Règion naturèla de France|règion naturèla]] et pués [[Règion historica|historica]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetana]], que sè trôve surtot a [[bise]] du [[Rôno (dèpartament)|Rôno]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]], entre-mié [[Liyon]] et [[Mâcon]]. Il est divisâ en doves sot-règions : lo [[#Lo Hiôt-Biôjolês|Hiôt-Biôjolês]] et lo [[#Lo Bâs-Biôjolês|Bâs-Biôjolês]].
La capitâla historica du Biôjolês ére lo velâjo de [[Biôjor]], que l’at balyê son nom. La capitâla d’ora et pués èconomica est la vela de [[Velafranche]], qu’est lo chèf-luè de l’[[Arrondissement de Velafranche|arrondissement de mémo nom]].
Los habitents de la règion [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Biôjolês'' {{AFE|[lu bjo.dzɔ.ˈla]}} et ''les Biôjolêses'' {{AFE|[le bjo.dzɔ.ˈlaː.zə]}}.
== Geografia ==
=== Limites du Biôjolês ===
==== Hiôt-Biôjolês ====
==== Bâs-Biôjolês ====
=== Geologia et relièf ===
[[Fichiér:Vignoble_du_Beaujolais.jpg|figura|gôche|300px|Lo ''[[vegnôblo du Biôjolês]]'' d’ôton.]]
=== Cllimat ===
=== Fôna et fllora ===
==== Fôna ====
==== Fllora ====
== Toponimia ==
== Histouère ==
=== Hèraldica ===
{| class="wikitable"
|-
| [[Émâge:Blason_ville_fr_Beaujeu_(Rhône).svg|150px|L’armoueria du Biôjolês]] || L’armoueria du ''Biôjolês'' sè [[Blâsonament|blâsonont]] d’ense :
''D’or u lion de sabla armâ et lampassâ de goles, èbrecâ d’un lambél de cinq pendents du mémo brochent sus lo lion''.
|}
=== Repèros historicos ===
==== Prèhistouère ====
==== Protohistouère ====
==== Antiquitât ====
==== Moyen Âjo ====
==== Temps modèrnos ====
==== Noutron temps ====
== Administracion ==
=== Principâles veles ===
[[Fichiér:Bagnols_2016.jpg|figura|300px|Lo ''plâtro principâl'' de [[Bagnôls (Biôjolês)|Bagnôls]].]]
Les principâles veles sont :
* Dens lo Hiôt-Biôjolês :
** [[Amplopouéts]]
** [[Bèlavela]]
** [[Biôjor]]
** [[Moncéls (Biôjolês)|Moncéls]]
** [[La Mura (Biôjolês)|La Mura]]
** [[Tisié-los-Bôrgs]]
* Dens lo Bâs-Biôjolês :
** [[Ansa]]
** [[Gllésié]]
** [[Tarâro]]
** [[Vâr-d’Yueng]]
** [[Velafranche]]
== Populacion ==
Los habitents de la règion [[gentilyico|sont apelâs]] los ''Biôjolês'' et les ''Biôjolêses'' (''Beaujolais'' et ''Beaujolaises'' en [[francês]]).
=== Dèmografia ===
=== Lengoues ===
== Èconomia ==
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Patrimouèno culturâl ===
=== Pèrsonalitâts liyêes a la règion ===
=== Bôna-chiéra ===
=== Èvènaments ===
== Galerie d’émâges ==
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Beaujolais|lo Biôjolês}}
=== Bibliografia ===
=== Articllos liyês ===
=== Lims de defôr ===
* {{fr}} [http://www.destination-beaujolais.com/ Seto oficièl du tourismo en Biôjolês].
{{Palèta Arpetania}}
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:Biôjolês|*]]
[[Catègorie:Règ·ion naturèla de France]]
[[Catègorie:Payis arpetans]]
[[Catègorie:Vielye province de France]]
gr2rvb4b91c8wgopp4wb0nhc1ulgcdv
Alzace
0
1439
231806
231707
2026-07-12T14:55:19Z
ChrisPtDe
22
corrèccion
231806
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Ôcês}}
{{Grafia RèfB}}{{Enfocajon Alzace}}{{Confusion|Ôçês}}
L’'''Alzace''' {{AFE|[al.ˈzas]}} ou ben l’'''Ôcês'''<ref group="Nota">D’aprés son nom en [[Friborgês|viely friborgês]] : l’'''''Auczai''''', l’'''''Auczay''''', l’'''''Autzai''''' ou ben l’'''''Auczays'''''.</ref> {{AFE|[o.ˈsɛ]}} (''{{lengoua|fr|Alsace}}'' {{AFE|[al.zas]}} en [[francês]], ''{{lengoua|gsw|’s Elsàss}}'' {{AFE|[s el.ˈsɔs]}} en [[alzacien]]) est na [[Règ·ion historica|règ·ion historica et culturâla]] du levant de la [[France]] a la frontiére avouéc les [[Alemagnes]] et la [[Suisse]]. El est constituâye des [[Dèpartament francês|dèpartaments]] du [[Rin-d’Avâl]] et du [[Rin-d’Amont]]. La capitâla historica ére la vela d’[[Estrâbôrg]].
Los habitents de la règ·ion [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los [[Alzaciens]]'' {{AFE|[luz al.za.ˈʃɛ̃]}} et ''les Alzaciènes'' {{AFE|[lez al.za.ˈʃeːn]}}<ref group="Nota">Prononçont avouéc {{AFE|[lez al.za.ˈʃeː.nə]}} ou ben ''les Alzaciènnes'' {{AFE|[lez al.za.ˈʃɛ̃.nə]}} (les variantes avouéc : {{AFE|[luz al.za.ˈsjɛ̃]}}, ...) en ôtros [[Arpetan|patouès arpetans]].</ref>.
G·eograficament sè trôve entre-mié lo [[massis de les Vôges]] et lo [[Rin]]. Règ·ion de l’[[Eropa rènana]], l’Alzace est u coralyon de la « [[Mègalopola eropèèna|banana blua]] »<ref>Dens un concèpto concurrent, sè trôve avouéc u coralyon du [[Pentagono (veles eropèènes)|pentagono Londro-Paris-Milan-Munique-Hambôrg]]</ref>.
Dês [[1982]] tant qu’a [[2015]], la [[Alzace (vielye règ·ion administrativa)|règ·ion Alzace]] ére étot na [[Règ·ion francêsa|règ·ion administrativa]] francêsa, composâye des doux dèpartaments du Rin, qu’at fusionâ lo {{Dâta-|1|janviér|2016}} avouéc les règ·ions de [[Champagne-Ardèna]] et de [[Lorrêna (vielye règ·ion administrativa)|Lorrêna]] por formar la règ·ion [[Grant Levant]]. Portant, na [[Projèt de colèctivitât tèrritoriâla d’Alzace|novèla colèctivitât tèrritoriâla]] apelâye « colèctivitât eropèèna d’Alzace » vèrrat lo jorn lo {{1ér}} de janviér 2021.
== G·eografia ==
[[Fichiér:Lac_Blanc_Rocher_Hans.jpg|figura|gôche|350px|Viua du [[Lèc Blanc (massis de les Vôges)|''lèc Blanc'']] avouéc lo ''rochiér Hans'' dedens les [[Massis de les Vôges|''Vôges'']].]]
=== Localisacion ===
=== G·eologia et relièf ===
=== Cllimat ===
=== Payisâjos et enveronance ===
== Toponimia ==
== Histouère ==
== Politica et administracion ==
== Populacion et sociètât ==
Los habitents de la règ·ion [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los Alzaciens'' {{AFE|[luz al.za.ˈʃɛ̃]}} et ''les Alzaciènes'' {{AFE|[lez al.za.ˈʃeːn]}} (''les Alsaciens'' et ''les Alsaciennes'' en [[francês]]).
=== Dèmografia ===
=== Lengoues ===
=== Religions ===
=== Èducacion ===
=== Santât ===
=== Mèdiâs ===
== Èconomia ==
== Transpôrts ==
== Cultura et patrimouèno ==
[[Fichiér:Marche-noel-mulhouse.jpg|figura|350px|Lo ''[[marchiê de Chalendes]]'' a [[Mulouse]], en [[2008]].]]
=== Endrêts et monuments ===
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:BlasonAlsace ancien.svg|figura|gôche|100px|Lo blâson de l’Alzace.]]
=== Bôna-chiéra ===
=== Sports ===
== Alzaciens ben cognus ==
== Galerie d’émâges ==
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Alsace|l’Alzace}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Règ·ions de France}}
[[Catègorie:Alzace|*]]
[[Catègorie:Vielye règ·ion administrativa en France]]
pbmc1jiluy1n1792cbtnusrdtctkssp
Chamôni
0
2185
231808
227609
2026-07-12T23:22:03Z
ChrisPtDe
22
corrèccion
231808
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Chamoniârd en ORB sarrâ}}{{Vêre homonimos|Chamôni (homonimia){{!}}Chamôni}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Chamôni
| prononciacion = [θa.mu.ˈni, θam.ˈni]
| émâge = France Chamonix.jpg
| lègenda = Lo ''plâtro Sôçura'' a Chamôni.
| blâson = Blason ville fr Chamonix-Mont-Blanc (Haute-Savoie).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia1 = '''Shamouni''', '''Shamni'''{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}'''Shamoni''' {{AFE|[θa.mɔ.ˈni]}}<br /><br />'''Stamouni''' {{AFE|[sta.mu.ˈni]}}<br /><br />'''Chamoni''' {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Campum mūnītum
| nomFrancês = Chamonix-Mont-Blanc<br /><br />{{AFE|[ʃa.mɔ.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês|francês estandârd]]'''</small>}}<br />{{AFE|[ʃa.mo.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês de France|francês de payis]]'''</small>}}
| lengouaLocâla1 = [[étalien]]
| nomLocâl1 = Sciamonì {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(dens lo [[Fôcegni (province)|Hiôt-Fôcegni]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Amont]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Bônavela|Bônavela]]
| canton = [[Canton du Mont-Blanc]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de la Savouè-d’Amont|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 74056
| cp = 74400
| sendeco = {{NomFrp|Èric Forniér|Éric Fournier}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 en Savouè-d’Amont|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comones de la valê de Chamôni-Mont-Blanc]]<br><small>([[Siéta sociâla|siéta]])</small>
| longitude = 6.86972222222
| latitude = 45.9230555556
| hôt mini = 995
| hôt maxi = 4806
| supèrficie = 116.53
| tipo = Velèta
| unitât urbèna = Chamôni<br><small>([[Dedens-les-muralyes|vela-centro]])</small>
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Chamôni|Chamôni]]<br><small>(comona-centro)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| populacion agllomèracion = {{Populacion Unitât urbèna de Chamôni}}
| an_pop agllomèracion = {{Populacion de France/dèrriér_an}}
| gentilyiço = Chamoniârd, Chamoniârda{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB lârge]]'''</small>}}<br>Shamonyâr, Shamony<u>â</u>rda{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}<br>
----
Chamoniard, Chamoniarde{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.chamonix.fr/ chamonix.fr]
| geoloc-dèpartament = Savouè-d’Amont/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Chamôni'''<ref group="N">Ècrisont asse-ben « '''Shamouni''' » ou ben « '''Shamni''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Quârques côps, s’emplèye la fôrma francèyenta {{copa|que dêt étre èludâ}} '''''Chamônix''''' d’aprés lo nom oficièlo en [[francês]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌkɑː.ke.ˈkɔ]}} de « '''des côps''' » ''loc adv''.<br />« '''èludâ''' » {{AFE|[e.ly.ˈdɑ]}} ''pp f'' z-est lo mot chamoniârd por « '''èvitâye''' » ''pp f''.</ref> {{AFE|[θa.mu.ˈni, θam.ˈni]}}<ref group="N">Prononçont asse-ben {{AFE|[θa.mɔ.ˈni]}} ('''Shamoni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Arbanês|patouès de l’Arbanês]], {{AFE|[sta.mu.ˈni]}} ('''Stamouni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Vâl d’Arli|patouès du vâl d’Arli]] et {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}} ('''Chamoni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Alyon-le-Joueno|patouès d’Alyon-le-Joueno]].<br />Lo '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per lo '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Chamonix-Mont-Blanc}}'' {{AFE|[ʃa.mɔ.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}<ref group="N">En [[Francês de France|francês de payis]], prononçont plutout {{AFE|[ʃa.mo.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ply.ˈtu]}} de « '''pletout''' » ''adv''.</ref>{{,}}<ref name="PronLocFrancês">{{fr}} [http://prononcerlieux.canalblog.com/archives/2020/03/26/38136617.html ''Prononciation des noms de lieux, BASE DE DONNEES''], sus lo seto ''prononcerlieux.canalblog.com'', 26 de mârs 2020 (viu lo {{1ér}} d’octobro 2024).</ref> en [[francês]]) est unna<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈɔ̃.na]}} de « '''na''' » ou ben « '''una''' » ''art endèf f''.</ref> [[Comena (France)|comona]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈkmɔ.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[aʀ.pə.ˈtã.na]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> de montagne du [[Fôcegni (province)|Hiôt-Fôcegni]] en [[Savouè]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartamuent]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[de.paʀ.ta.ˈmwɛ̃]}} de « '''dèpartament''' » ''m''.</ref> de la [[Savouè-d’Amont]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la sa.ˌwe.d‿a.ˈmu]}} <small>ou</small> {{AFE|[la sa.ˌvwe.d‿a.ˈmu]}} (la ''{{lengoua|fr|Haute-Savoie}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Chamôni entre dens l’histouère en [[1091]], quand lo comto [[Èmon Iér de Geneva|{{nobr|Èmon {{Iér}}}}]] de [[Lista des comtos de Geneva|Geneva]] fât dotacion de la valê<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[va.ˈle]}} de « '''valâ''' » ''f'' ou ben « '''comba''' » ''f''.</ref> a l’[[abayie Sant-Mechiél-de-la-Cllusa]], en [[Piemont]]. De mouénos s’enstâlont sus la riva drêta d’[[Ârva]]. O est<ref group="V">Prononciê {{AFE|[j‿ɛ]}} en patouès chamoniârd.</ref> la nèssence du [[priorât de Chamôni]]. La comona z-est un tèrritouèro du [[duchiê de Savouè]] qu’est dens los [[Ètats de Savouè]], lyors-mémos<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ʎø.ˈmeː.mo]}} ('''lyœrs-mémos''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sérrâ]]) de « '''lors-mémos''' » ''pron pèrs mpl''.</ref> fêts rentrar aprés côp u [[Reyômo de Sardègne (1720-1861)|reyômo de Sardègne]]. Pués-cen desot la [[Rèvolucion francêsa]] et lo [[Premiér Empiro|Prumiér Empiro]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[pʀy.ˈmiː]}} de « '''premiér''' » ''a m''.</ref>, vint un tèrritouèro francês. Lo {{dâta-|24 mârs 1860}}, per lo [[Trètâ de Turin (1860)|trètâ de Turin]], lo duchiê de Savouè z-est cèdâ a la France. Lo {{dâta-|4 avril 1860}}, la comona de Chamôni vint adonc por de bon francêsa. Prend lo nom oficièlo<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɔ.fi.ˈʃeː.lo]}} de « '''oficièl''' » ''a m''.</ref> de ''Chamonix-Mont-Blanc'' en [[francês]] lo {{dâta-|21 novembro 1921}}.
Ensérrâ<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɛ̃.si.ˈʀɑ]}} de « '''ensarrâye''' » ''pp f''.</ref> entre-mié los massis de montagnes de les [[agouelyes Roges]] et du [[Massis du Mont-Blanc|mont Blanc]], Chamôni partâge avouéc [[Sant-Gèrvês]] et [[Sant-Veran (Dârfénât)|Sant-Veran]] (Hiôtes-Ârpes) lo recôrd de la comona qu’at l’hôtior la plus<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ply]}} de « '''ples''' » ''adv''.</ref> hiôta de France et d’[[Eropa du Cuchient]] (cél pouent fât la chousa d’unna discussion transfrontaliére avouéc l’Italie. O est tojorn qu’il est pas règllâ sus lo plan du drêt entèrnacionâlo<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɛ̃.tɛʀ.na.ʃɔ.ˈnaː.lo]}} de « '''entèrnacionâl''' » ''a m''.</ref>). Lo dêt a la presence sus son tèrritouèro du sonjon lo plus hiôt de les [[Ârpes]] : lo [[mont Blanc]] que monte a {{unitât|4806|mètros de hiôt}}. La comona z-est brâvamuent<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[bʀɑ.va.ˈmwɛ̃]}} de « '''brâvament''' » ''adv''.</ref> prisiê d’amators d’arpinismo et de sports de montagne en gènèrâl. L’atrèt touristico du mont Blanc balye un vesâjo franc [[Cosmopolitismo|cosmopolito]] a la velèta.
Los habitents de la velèta [[gentilyiço|ant nom]] ''los Chamoniârds'' {{AFE|[lu θa.mɔ.ˈɲɑːʀ]}} et ''les Chamoniârdes'' {{AFE|[le θa.mɔ.ˈɲɑːʀ.de]}}<ref group="N">Ècrisont asse-ben « ''lou Shamonyâr'' » et « ''lé Shamony<u>â</u>rde'' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>.
== Geografia ==
Lo bôrg de la comona sè trôve a {{unitât|1060|m}} de hiôt u franc méten de la [[valê de Chamôni]] sus les doves rives d’[[Ârva]] dedens les [[Ârpes]] u sud-èste du [[Fôcegni (province)|Fôcegni]] en [[Savouè|Savouè de Bisa]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈbiː.za]}} de « '''bise''' » ''f'' ou ben « '''nord''' » ''m''.</ref>, prôcho du [[Tripouent|pouent de brâvo acôrd de frontiére]] de la France, la [[Suisse]] et l’[[Italie]], et pués u pied du [[massis du Mont-Blanc]].
=== Endrêts et cârros (a complètar) ===
La comona de Chamôni rassemble dês la bisa tant qu’u lât du vuent<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌlɑː.dø.ˈvwɛ̃]}} de « '''lât du vent''' » ''loc nom m'' — cen vôt dére « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> sège<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈsɛ.də]}} de « '''sèze''' » ''a num env''.</ref> velâjos<ref group="V">« '''velâjos''' » {{AFE|[ˈvlɑː.ðo]}} ''mpl'' z-est lo mot chamoniârd por « '''velârs''' » ''mpl''.</ref> :
* '''''[[Lo Tof]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.ˈtø]}} (''{{lengoua|fr|Le Tour}}'' {{AFE|[lə.tuʁ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Tœf''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sérrâ]] ('''''Lo Teû''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[tof]]'' u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLeTour">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoT1.html#tour0 ''Theux, Thouvière, ..., Toffière, ..., Tour, ..., Tu, ..., Tuf, ..., Tufs''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1465|m}} de hiôt sus les doves rives d’[[Ârva]] u fin fond de la valê de Chamôni
* '''''[[Mont-Roc]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[mu.ˈʀɔ]}} (''{{lengoua|fr|Montroc}}'' {{AFE|[mɔ̃.ʁɔk]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Mouro''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom est composâ de mots [[arpetan]]s ''[[Montagne|mont]]'' et ''[[Roche|roc]]''.<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[mu.ˈrɔ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌɑː.tʀo.ˈkɔ]}} de « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref>{{,}}<ref name="SuterMontroc">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoM2.html#montroc ''Montroc''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1388|m}} de hiôt a riva drêta d’[[Ârva]] u fond de la valê de Chamôni
* '''''Lo Planèt'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.pla.ˈne]}} (''{{lengoua|fr|Le Planet}}'' {{AFE|[lə.pla.nɛ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Plané''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du [[Latin|latin populèro]] *<small>PLĀNĒTUM</small> (« petiôda [[Plana|planna]] ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈptʃjuː.da]}} de « '''petiôta''' » ''a f''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈplã.na]}} de « '''plana''' » ou ben « '''plagne''' » ''f''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLePlanet">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoP2.html#planet0 ''Piain, Pialet, ..., Plagne, ..., Plan, Plana, ..., Planet, ..., Pléno''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> sus un plan a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''[[Argentiére]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[aʀ.ðɛ̃.ˈtiː.ʀe]}} (''{{lengoua|fr|Argentière}}'' {{AFE|[aʁ.ʒɑ̃.tjɛʁ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Arzhint<u>î</u>re''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint de sûr d’unna mina d’[[argent]] que sè trovâve per-cé, ou ben de la presence d’un [[Gllaciér d’Argentiére|gllaciér]].<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[ar.ðɛ̃.ˈtiː.re]}}.<br />Sos habitents [[gentilyiço|ant nom]] ''los Argenterôds'' {{AFE|[lu.z‿aʀ.ðɛ̃t.ˈʀo]}} et ''les Argenterôdes'' {{AFE|[le.z‿aʀ.ðɛ̃t.ˈʀoː.de]}} (''louz Arzhintrô'' et ''léz Arzhintr<u>ô</u>de'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[lu.z‿ar.ðɛ̃t.ˈro]}} et {{AFE|[le.z‿ar.ðɛ̃t.ˈroː.de]}}.</ref>{{,}}<ref>{{fr}} {{Ôvra|ôtor1=M.T. Bourrit|titro=Description des glaciaires du duché de Savoye|endrêt=Geneva|èditor=Imprimerie de Bonnand|an=1773|pâges totâles=136|passâjo=118|liére en legne=https://www.google.com.uy/books/edition/Description_des_glaci%C3%A8res_glaciers_et_a/N047AAAAcAAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=inauthor:%22Marc-Th%C3%A9odore+Bourrit%22&printsec=frontcover}}.</ref>{{,}}<ref name="SuterArgentière">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoA2.html#argentiere ''Ardzintaire, Argence, Argent, Argentenas, Argentier, Argentière, Argentières, Argentine''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1245|m}} de hiôt sus les doves rives d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Chosalèts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ʃo.za.ˈle]}} (''{{lengoua|fr|Les Chosalets}}'' {{AFE|[le.ʃo.za.lɛ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Chôzalé''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du diminutifo du mot [[savoyârd]] ''[[Chesâl|chosâl]]'' (« petiôd groupo de mêsons, surtot mêsons dèrôches que réste solamuent de pants ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[di.mi.ny.ˈtiː.fə]}} de « '''diminutif''' » ''m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ʃo.ˈzɑ]}} de « '''chesâl''' » ''m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ptʃju]}} de « '''petiôt''' » ''a m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[sɔ.la.ˈmwɛ̃]}} de « '''solament''' » ''adv'' ou ben « '''ren que''' » ''loc adv''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesChosalets">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoC1.html#chosalets ''Chasal, Chasau, ..., Chesal, ..., Chosal, Chosalet, Chosalets ..., Chozeau''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1206|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''La Jor'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la.ˈðɔ]}} (''{{lengoua|fr|La Joux}}'' {{AFE|[la.ʒu]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''La Zhò''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[jor]]'' (« (joueno) bouesc de montagne ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLaJoux">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoJ0.html#joux ''Jaux, Jeur, ..., Jor, Jora, ..., Joux, Jur, ..., Juret''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> sus unna couta a riva drêta d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Lo Lavenchiér'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.la.vã.ˈθiː]}} (''{{lengoua|fr|Le Lavancher}}'' {{AFE|[lə.la.vɑ̃.ʃe]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Lavanshî''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Lavenche|lavenchiér]]'' (« colior de lavenche, endrêt yô qu’y at guélyârd de lavenches ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''guélyârd de''' » {{AFE|[ɡi.ˈjɑ d‿]}} <small>ou</small> {{AFE|[ɡɛ.ˈʎɑ d‿]}} ''a endèf env'' z-est lo parlamuent chamoniârd por « '''un mouél de''' », « '''brâvament de''' » ou ben « '''prod de''' » ''a endèf env''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[paʀ.la.ˈmwɛ̃]}} de « '''parlament''' » ''m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLeLavancher">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoL0.html#lavancher ''Lavachet, Lavanche, ..., Lavancher, ..., Lavanchier, ..., Lavencher, ..., Lavintser, ..., Lévanchy''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1209|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Les Tenes'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[le.ˈtne]}} (''{{lengoua|fr|Les Tines}}'' {{AFE|[le.tin]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lé Tne''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[tena]]'' (« crot en fôrma de cuvèta crosâ per l’èrosion d’un nant ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[kʀɔ.ˈzɑ]}} de « '''crosâye''' » ''pp f''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesTines">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoT0.html#tines ''Tena, Téna, ..., Tenaz, Ténaz, ..., Tine, Tines, ..., Tyné''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref>{{,}}<ref name="Trèsor1">{{frp}} [http://arpitan.eu/Tresor/VereTot/23683 ''tena, tenes''], dedens ''Lo [[Trèsor de la lengoua arpetana|Trèsor Arpetan]]'' (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1089|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Bouescs'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ˈbwɛ]}} (''{{lengoua|fr|Les Bois}}'' {{AFE|[le.bwɑ]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.bwa]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Bwè''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[bouesc]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesBois">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoB3.html#bois ''Bo, Boe, ..., Boex, Bois, ..., Bouec, Bouet, ..., But''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1085|m}} de hiôt a riva drêta de l’[[Arvêron]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Prâts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ˈpʀɑː]}} (''{{lengoua|fr|Les Praz de Chamonix}}'' {{AFE|[le.pʁa.də.ʃa.mɔ.ni]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.pʁa.də.ʃa.mo.ni]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Prâ''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Diont plutout '''''Los Prâts de Chamôni''''' {{AFE|[lo.ˌpʀɑː.d‿θa.mɔ.ˈni]}} ('''''Lô Prâ d’Shamoni''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Arbanês|patouès de l’Arbanês]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Pâquiér (agricultura)|prât]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[lu.ˈprɑː]}} et {{AFE|[lo.ˌprɑː.d‿θa.mɔ.ˈni]}}.<br />Il est composâ de doves parties :<br />• '''''Prât d’Amont''''' {{AFE|[ˌpʀɑː.d‿a.ˈmu]}} ('''''Prâ damou''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]])<br />• '''''Prât d’Avâl''''' {{AFE|[ˌpʀɑː.d‿a.ˈva]}} ('''''Prâ davà''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]])<br />Sos habitents [[gentilyiço|ant nom]] ''los Prâyiérs'' {{AFE|[lu pʀɑ.ˈjiː]}} et ''les Prâyiéres'' {{AFE|[le pʀɑ.ˈjiː.ʀe]}} (''lou Prâyî'' et ''lé Prây<u>î</u>re'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[ˌprɑː.d‿a.ˈmu]}} et {{AFE|[ˌprɑː.d‿a.ˈva]}}, et pués {{AFE|[lu prɑ.ˈjiː]}} et {{AFE|[le prɑ.ˈjiː.re]}}.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesPraz">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoP3.html#praz ''Pra, Prâ, ..., Pras, ..., Pratz, ..., Praz, ..., Pré, ..., Proz''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref>{{,}}<ref name="Trèsor2">{{frp}} [http://arpitan.eu/Tresor/VereTot/21497 ''prât, prâts''], dedens ''Lo [[Trèsor de la lengoua arpetana|Trèsor Arpetan]]'' (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1060|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Les Molyes'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[le.ˈmu.je]}} (''{{lengoua|fr|Les Mouilles}}'' {{AFE|[le.muj]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lé Mouye''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Marès|molye]]'' (« tèrren, endrêt molyassèt ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[mɔ.ja.ˈsɛ]}} de « '''molyachu''' » ou ben « '''molyê''' » ''a m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesMouilles">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoM2.html#mouilles ''Moëllé, Moillarquet, ..., Moille, ..., Moilles, ..., Mouille, Mouilles, ..., Moye''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Bârrâts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.bɑ.ˈʀɑ]}} (''{{lengoua|fr|Les Barrats}}'' {{AFE|[le.bɑ.ʁa]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.ba.ʁa]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Bârâ''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du nom de mêson [[savoyârd]] ''[[Barrât|Bârrât]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[lu.bɑ.ˈrɑ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[bɑ.ˈʀɑ]}} du nom de mêson « '''Barrât''' » ''m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesBarrats">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoB0.html#barrats ''Barra, Barral, ..., Barras, Barrat, Barrats, Barre, ..., Berry''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Pècllos''''' (''{{lengoua|fr|Les Pècles}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1052|m}} d’hiôt
* '''''Los Pèlerins''''' (''{{lengoua|fr|Les Pélerins}}'' en [[francês]])
* '''''Los Galyands''''' (''{{lengoua|fr|Les Gaillands}}'' en [[francês]])
* '''''Los Bouessons'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu bɔ.ˈsõ]}}, qu’ècrivont « '''Lou Boson''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref> (''{{lengoua|fr|Les Bossons}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1057|m}} d’hiôt
== Toponimia (a complètar) ==
Lo nom de la comona est mencionâ come<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[kme]}} de « '''coment''' » ''prèp''.</ref> <small>CAMPUM MUNITUM</small> vers 1091, fôrma latina fantèsista du [[Moyen Âjo]], pués ''Chamonis'' en 1283, ''Chamouny'' en 1581, ''Chamony'' en 1652, ''Chamouni'' en 1786, ''Chamonix'' (en [[francês]]) est atèstâ dês 1793, ''Chamouny'' u {{s-|XIX}} et enfin ''Chamonix-Mont-Blanc'' (asse-ben en [[francês]]) en 1921.
Lo « '''''-x''''' » finâl des fôrmes francêses sè prononce pas. En [[arpetan]], lo nom de la comena est ''{{Lengoua|frp|Chamôni}}'' (que s’ècrit avouéc ''{{Lengoua|frp|Shamouni}}'' ou ''{{Lengoua|frp|Shamni}}'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]]), et sè prononce {{AFE|[θa.mu.ˈni]}} ou {{AFE|[θam.ˈni]}} d’aprés los [[Savoyârd|patouesants chamoniârds]]. Por los noms multisilabicos, « '''''-x''''' » rensègne l’accentuacion sus la dèrriére silaba que lo difèrencie avouéc lo « '''''-z''''' » finâl que sèrvét a marcar lo [[paroxiton]]ismo et devrêt pas étre prononciê.
<u>Por los velâjos principâls, los noms trôvont lors origines en arpetan et ant sovent étâ francèyê. Vê-ce les ètimologies:</u>
Los Pècllos de ''« pècllo »'' ''(grôssa piérra, roche d'èboulâ)'', Buessons de ''« bosson »'' (''alâgnérs'')...
== Cultura locâla et patrimouèno (a complètar) ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Chamonix-Mont-Blanc (Haute-Savoie).svg|figura|gôche|100px|Lo ''blâson de Chamôni''.]]
== Vér asse-ben ==
{{Commons|Category:Chamonix-Mont-Blanc|''Chamôni''}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
* [http://www.chamonix.fr/ Lo seto de la comona de Chamôni]
=== Articllos liyês ===
* lo [[mont Blanc]]
* la [[tèlècabina Panoramic Mont-Blanc]]
* [[Musê arpenc de Chamôni]]
* [[Mechiél Crox]]
* [[Maria Paradis]]
* lo [[tunèl du Mont-Blanc]]
* [[Léô Slemèt]]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et somèro ====
# Varianta chamoniârda {{AFE|[vi]}} de « '''vêre''' » ''v''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[savoyârd]] du pouent « '''''967. [[Chamôni]]''''' » de l’[[Atlâs lengouistico de la France|ALF]] [[Transcripcion fonètica|retranscrita]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{pp.}}802-803 [→ '''''<span style="color:red;">Shamouni, Shamni</span>''''' et '''''<span style="color:red;">Shamonyâr, -da, -de</span>'''''].
# {{fr}} [[M. Claret|M. Cllarèt]], ''Le Patois de Chamonix'', Chamôni, chiéz l’ôtor, 1987.
# {{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, {{p.}}511.
# {{fr}} [[Domenico Stich]], ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'', Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}163 et 395 [→ '''''Chamôni''''' sen la lètra '''''-<span style="color:orange;">x</span>''''' qu’est pas du tot ètimologica !].
# {{fr}} ''Histoire des communes savoyardes. Haute-Savoie. Tome II. Le Faucigny'', Rouana, Horvath, 1981, {{pp.}}140-202.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume II. Formations non-romanes ; formations dialectales'', Geneva, Droz, 1991, {{p.}}1306, {{n°}}24279.
# {{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoC1.html#chamonix ''Chamonix''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo {{1ér}} d’octobro 2024).
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{DEFAULTSORT:Chamoni}}
[[Catègorie:Chamôni|*]]
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Amont]]
[[Catègorie:Velèta arpetana]]
[[Catègorie:Comena du Fôcegni]]
8fe8xeubblplkzurgst578fu5lolaf3
231810
231808
2026-07-12T23:28:13Z
ChrisPtDe
22
corrèccion
231810
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Chamoniârd en ORB sarrâ}}{{Vêre homonimos|Chamôni (homonimia){{!}}Chamôni}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Chamôni
| prononciacion = [θa.mu.ˈni], [θam.ˈni]
| émâge = France Chamonix.jpg
| lègenda = Lo ''plâtro Sôçura'' a Chamôni.
| blâson = Blason ville fr Chamonix-Mont-Blanc (Haute-Savoie).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia1 = '''Shamouni''', '''Shamni'''{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}'''Shamoni''' {{AFE|[θa.mɔ.ˈni]}}<br /><br />'''Stamouni''' {{AFE|[sta.mu.ˈni]}}<br /><br />'''Chamoni''' {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Campum mūnītum
| nomFrancês = Chamonix-Mont-Blanc<br /><br />{{AFE|[ʃa.mɔ.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês|francês estandârd]]'''</small>}}<br />{{AFE|[ʃa.mo.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês de France|francês de payis]]'''</small>}}
| lengouaLocâla1 = [[étalien]]
| nomLocâl1 = Sciamonì {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(dens lo [[Fôcegni (province)|Hiôt-Fôcegni]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Amont]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Bônavela|Bônavela]]
| canton = [[Canton du Mont-Blanc]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de la Savouè-d’Amont|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 74056
| cp = 74400
| sendeco = {{NomFrp|Èric Forniér|Éric Fournier}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 en Savouè-d’Amont|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comones de la valê de Chamôni-Mont-Blanc]]<br><small>([[Siéta sociâla|siéta]])</small>
| longitude = 6.86972222222
| latitude = 45.9230555556
| hôt mini = 995
| hôt maxi = 4806
| supèrficie = 116.53
| tipo = Velèta
| unitât urbèna = Chamôni<br><small>([[Dedens-les-muralyes|vela-centro]])</small>
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Chamôni|Chamôni]]<br><small>(comona-centro)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| populacion agllomèracion = {{Populacion Unitât urbèna de Chamôni}}
| an_pop agllomèracion = {{Populacion de France/dèrriér_an}}
| gentilyiço = Chamoniârd, Chamoniârda{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB lârge]]'''</small>}}<br>Shamonyâr, Shamony<u>â</u>rda{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}<br>
----
Chamoniard, Chamoniarde{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.chamonix.fr/ chamonix.fr]
| geoloc-dèpartament = Savouè-d’Amont/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Chamôni'''<ref group="N">Ècrisont asse-ben « '''Shamouni''' » ou ben « '''Shamni''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Quârques côps, s’emplèye la fôrma francèyenta {{copa|que dêt étre èludâ}} '''''Chamônix''''' d’aprés lo nom oficièlo en [[francês]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌkɑː.ke.ˈkɔ]}} de « '''des côps''' » ''loc adv''.<br />« '''èludâ''' » {{AFE|[e.ly.ˈdɑ]}} ''pp f'' z-est lo mot chamoniârd por « '''èvitâye''' » ''pp f''.</ref> {{AFE|[θa.mu.ˈni]}} <small>ou</small> {{AFE|[θam.ˈni]}}<ref group="N">Prononçont asse-ben {{AFE|[θa.mɔ.ˈni]}} ('''Shamoni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Arbanês|patouès de l’Arbanês]], {{AFE|[sta.mu.ˈni]}} ('''Stamouni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Vâl d’Arli|patouès du vâl d’Arli]] et {{AFE|[ʃa.mɔ.ˈni]}} ('''Chamoni''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Alyon-le-Joueno|patouès d’Alyon-le-Joueno]].<br />Lo '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per lo '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Chamonix-Mont-Blanc}}'' {{AFE|[ʃa.mɔ.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}<ref group="N">En [[Francês de France|francês de payis]], prononçont plutout {{AFE|[ʃa.mo.ni.mɔ̃.blɑ̃]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ply.ˈtu]}} de « '''pletout''' » ''adv''.</ref>{{,}}<ref name="PronLocFrancês">{{fr}} [http://prononcerlieux.canalblog.com/archives/2020/03/26/38136617.html ''Prononciation des noms de lieux, BASE DE DONNEES''], sus lo seto ''prononcerlieux.canalblog.com'', 26 de mârs 2020 (viu lo {{1ér}} d’octobro 2024).</ref> en [[francês]]) est unna<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈɔ̃.na]}} de « '''na''' » ou ben « '''una''' » ''art endèf f''.</ref> [[Comena (France)|comona]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈkmɔ.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[aʀ.pə.ˈtã.na]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> de montagne du [[Fôcegni (province)|Hiôt-Fôcegni]] en [[Savouè]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartamuent]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[de.paʀ.ta.ˈmwɛ̃]}} de « '''dèpartament''' » ''m''.</ref> de la [[Savouè-d’Amont]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la sa.ˌwe.d‿a.ˈmu]}} <small>ou</small> {{AFE|[la sa.ˌvwe.d‿a.ˈmu]}} (la ''{{lengoua|fr|Haute-Savoie}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Chamôni entre dens l’histouère en [[1091]], quand lo comto [[Èmon Iér de Geneva|{{nobr|Èmon {{Iér}}}}]] de [[Lista des comtos de Geneva|Geneva]] fât dotacion de la valê<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[va.ˈle]}} de « '''valâ''' » ''f'' ou ben « '''comba''' » ''f''.</ref> a l’[[abayie Sant-Mechiél-de-la-Cllusa]], en [[Piemont]]. De mouénos s’enstâlont sus la riva drêta d’[[Ârva]]. O est<ref group="V">Prononciê {{AFE|[j‿ɛ]}} en patouès chamoniârd.</ref> la nèssence du [[priorât de Chamôni]]. La comona z-est un tèrritouèro du [[duchiê de Savouè]] qu’est dens los [[Ètats de Savouè]], lyors-mémos<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ʎø.ˈmeː.mo]}} ('''lyœrs-mémos''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sérrâ]]) de « '''lors-mémos''' » ''pron pèrs mpl''.</ref> fêts rentrar aprés côp u [[Reyômo de Sardègne (1720-1861)|reyômo de Sardègne]]. Pués-cen desot la [[Rèvolucion francêsa]] et lo [[Premiér Empiro|Prumiér Empiro]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[pʀy.ˈmiː]}} de « '''premiér''' » ''a m''.</ref>, vint un tèrritouèro francês. Lo {{dâta-|24 mârs 1860}}, per lo [[Trètâ de Turin (1860)|trètâ de Turin]], lo duchiê de Savouè z-est cèdâ a la France. Lo {{dâta-|4 avril 1860}}, la comona de Chamôni vint adonc por de bon francêsa. Prend lo nom oficièlo<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɔ.fi.ˈʃeː.lo]}} de « '''oficièl''' » ''a m''.</ref> de ''Chamonix-Mont-Blanc'' en [[francês]] lo {{dâta-|21 novembro 1921}}.
Ensérrâ<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɛ̃.si.ˈʀɑ]}} de « '''ensarrâye''' » ''pp f''.</ref> entre-mié los massis de montagnes de les [[agouelyes Roges]] et du [[Massis du Mont-Blanc|mont Blanc]], Chamôni partâge avouéc [[Sant-Gèrvês]] et [[Sant-Veran (Dârfénât)|Sant-Veran]] (Hiôtes-Ârpes) lo recôrd de la comona qu’at l’hôtior la plus<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ply]}} de « '''ples''' » ''adv''.</ref> hiôta de France et d’[[Eropa du Cuchient]] (cél pouent fât la chousa d’unna discussion transfrontaliére avouéc l’Italie. O est tojorn qu’il est pas règllâ sus lo plan du drêt entèrnacionâlo<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ɛ̃.tɛʀ.na.ʃɔ.ˈnaː.lo]}} de « '''entèrnacionâl''' » ''a m''.</ref>). Lo dêt a la presence sus son tèrritouèro du sonjon lo plus hiôt de les [[Ârpes]] : lo [[mont Blanc]] que monte a {{unitât|4806|mètros de hiôt}}. La comona z-est brâvamuent<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[bʀɑ.va.ˈmwɛ̃]}} de « '''brâvament''' » ''adv''.</ref> prisiê d’amators d’arpinismo et de sports de montagne en gènèrâl. L’atrèt touristico du mont Blanc balye un vesâjo franc [[Cosmopolitismo|cosmopolito]] a la velèta.
Los habitents de la velèta [[gentilyiço|ant nom]] ''los Chamoniârds'' {{AFE|[lu θa.mɔ.ˈɲɑːʀ]}} et ''les Chamoniârdes'' {{AFE|[le θa.mɔ.ˈɲɑːʀ.de]}}<ref group="N">Ècrisont asse-ben « ''lou Shamonyâr'' » et « ''lé Shamony<u>â</u>rde'' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>.
== Geografia ==
Lo bôrg de la comona sè trôve a {{unitât|1060|m}} de hiôt u franc méten de la [[valê de Chamôni]] sus les doves rives d’[[Ârva]] dedens les [[Ârpes]] u sud-èste du [[Fôcegni (province)|Fôcegni]] en [[Savouè|Savouè de Bisa]]<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈbiː.za]}} de « '''bise''' » ''f'' ou ben « '''nord''' » ''m''.</ref>, prôcho du [[Tripouent|pouent de brâvo acôrd de frontiére]] de la France, la [[Suisse]] et l’[[Italie]], et pués u pied du [[massis du Mont-Blanc]].
=== Endrêts et cârros (a complètar) ===
La comona de Chamôni rassemble dês la bisa tant qu’u lât du vuent<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌlɑː.dø.ˈvwɛ̃]}} de « '''lât du vent''' » ''loc nom m'' — cen vôt dére « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> sège<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈsɛ.də]}} de « '''sèze''' » ''a num env''.</ref> velâjos<ref group="V">« '''velâjos''' » {{AFE|[ˈvlɑː.ðo]}} ''mpl'' z-est lo mot chamoniârd por « '''velârs''' » ''mpl''.</ref> :
* '''''[[Lo Tof]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.ˈtø]}} (''{{lengoua|fr|Le Tour}}'' {{AFE|[lə.tuʁ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Tœf''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sérrâ]] ('''''Lo Teû''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[tof]]'' u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLeTour">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoT1.html#tour0 ''Theux, Thouvière, ..., Toffière, ..., Tour, ..., Tu, ..., Tuf, ..., Tufs''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1465|m}} de hiôt sus les doves rives d’[[Ârva]] u fin fond de la valê de Chamôni
* '''''[[Mont-Roc]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[mu.ˈʀɔ]}} (''{{lengoua|fr|Montroc}}'' {{AFE|[mɔ̃.ʁɔk]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Mouro''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom est composâ de mots [[arpetan]]s ''[[Montagne|mont]]'' et ''[[Roche|roc]]''.<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[mu.ˈrɔ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˌɑː.tʀo.ˈkɔ]}} de « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref>{{,}}<ref name="SuterMontroc">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoM2.html#montroc ''Montroc''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1388|m}} de hiôt a riva drêta d’[[Ârva]] u fond de la valê de Chamôni
* '''''Lo Planèt'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.pla.ˈne]}} (''{{lengoua|fr|Le Planet}}'' {{AFE|[lə.pla.nɛ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Plané''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du [[Latin|latin populèro]] *<small>PLĀNĒTUM</small> (« petiôda [[Plana|planna]] ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈptʃjuː.da]}} de « '''petiôta''' » ''a f''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ˈplã.na]}} de « '''plana''' » ou ben « '''plagne''' » ''f''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLePlanet">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoP2.html#planet0 ''Piain, Pialet, ..., Plagne, ..., Plan, Plana, ..., Planet, ..., Pléno''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> sus un plan a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''[[Argentiére]]'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[aʀ.ðɛ̃.ˈtiː.ʀe]}} (''{{lengoua|fr|Argentière}}'' {{AFE|[aʁ.ʒɑ̃.tjɛʁ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Arzhint<u>î</u>re''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint de sûr d’unna mina d’[[argent]] que sè trovâve per-cé, ou ben de la presence d’un [[Gllaciér d’Argentiére|gllaciér]].<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[ar.ðɛ̃.ˈtiː.re]}}.<br />Sos habitents [[gentilyiço|ant nom]] ''los Argenterôds'' {{AFE|[lu.z‿aʀ.ðɛ̃t.ˈʀo]}} et ''les Argenterôdes'' {{AFE|[le.z‿aʀ.ðɛ̃t.ˈʀoː.de]}} (''louz Arzhintrô'' et ''léz Arzhintr<u>ô</u>de'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[lu.z‿ar.ðɛ̃t.ˈro]}} et {{AFE|[le.z‿ar.ðɛ̃t.ˈroː.de]}}.</ref>{{,}}<ref>{{fr}} {{Ôvra|ôtor1=M.T. Bourrit|titro=Description des glaciaires du duché de Savoye|endrêt=Geneva|èditor=Imprimerie de Bonnand|an=1773|pâges totâles=136|passâjo=118|liére en legne=https://www.google.com.uy/books/edition/Description_des_glaci%C3%A8res_glaciers_et_a/N047AAAAcAAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=inauthor:%22Marc-Th%C3%A9odore+Bourrit%22&printsec=frontcover}}.</ref>{{,}}<ref name="SuterArgentière">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoA2.html#argentiere ''Ardzintaire, Argence, Argent, Argentenas, Argentier, Argentière, Argentières, Argentine''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1245|m}} de hiôt sus les doves rives d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Chosalèts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ʃo.za.ˈle]}} (''{{lengoua|fr|Les Chosalets}}'' {{AFE|[le.ʃo.za.lɛ]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Chôzalé''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du diminutifo du mot [[savoyârd]] ''[[Chesâl|chosâl]]'' (« petiôd groupo de mêsons, surtot mêsons dèrôches que réste solamuent de pants ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[di.mi.ny.ˈtiː.fə]}} de « '''diminutif''' » ''m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ʃo.ˈzɑ]}} de « '''chesâl''' » ''m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[ptʃju]}} de « '''petiôt''' » ''a m''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[sɔ.la.ˈmwɛ̃]}} de « '''solament''' » ''adv'' ou ben « '''ren que''' » ''loc adv''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesChosalets">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoC1.html#chosalets ''Chasal, Chasau, ..., Chesal, ..., Chosal, Chosalet, Chosalets ..., Chozeau''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1206|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''La Jor'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la.ˈðɔ]}} (''{{lengoua|fr|La Joux}}'' {{AFE|[la.ʒu]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''La Zhò''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[jor]]'' (« (joueno) bouesc de montagne ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLaJoux">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoJ0.html#joux ''Jaux, Jeur, ..., Jor, Jora, ..., Joux, Jur, ..., Juret''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> sus unna couta a riva drêta d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Lo Lavenchiér'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo.la.vã.ˈθiː]}} (''{{lengoua|fr|Le Lavancher}}'' {{AFE|[lə.la.vɑ̃.ʃe]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lo Lavanshî''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Lavenche|lavenchiér]]'' (« colior de lavenche, endrêt yô qu’y at guélyârd de lavenches ») u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''guélyârd de''' » {{AFE|[ɡi.ˈjɑ d‿]}} <small>ou</small> {{AFE|[ɡɛ.ˈʎɑ d‿]}} ''a endèf env'' z-est lo parlamuent chamoniârd por « '''un mouél de''' », « '''brâvament de''' » ou ben « '''prod de''' » ''a endèf env''.<br />Varianta chamoniârda {{AFE|[paʀ.la.ˈmwɛ̃]}} de « '''parlament''' » ''m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLeLavancher">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoL0.html#lavancher ''Lavachet, Lavanche, ..., Lavancher, ..., Lavanchier, ..., Lavencher, ..., Lavintser, ..., Lévanchy''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 20 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1209|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Les Tenes'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[le.ˈtne]}} (''{{lengoua|fr|Les Tines}}'' {{AFE|[le.tin]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lé Tne''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[tena]]'' (« crot en fôrma de cuvèta crosâ per l’èrosion d’un nant ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[kʀɔ.ˈzɑ]}} de « '''crosâye''' » ''pp f''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesTines">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoT0.html#tines ''Tena, Téna, ..., Tenaz, Ténaz, ..., Tine, Tines, ..., Tyné''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref>{{,}}<ref name="Trèsor1">{{frp}} [http://arpitan.eu/Tresor/VereTot/23683 ''tena, tenes''], dedens ''Lo [[Trèsor de la lengoua arpetana|Trèsor Arpetan]]'' (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1089|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Bouescs'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ˈbwɛ]}} (''{{lengoua|fr|Les Bois}}'' {{AFE|[le.bwɑ]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.bwa]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Bwè''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[bouesc]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesBois">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoB3.html#bois ''Bo, Boe, ..., Boex, Bois, ..., Bouec, Bouet, ..., But''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1085|m}} de hiôt a riva drêta de l’[[Arvêron]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Prâts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.ˈpʀɑː]}} (''{{lengoua|fr|Les Praz de Chamonix}}'' {{AFE|[le.pʁa.də.ʃa.mɔ.ni]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.pʁa.də.ʃa.mo.ni]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Prâ''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Diont plutout '''''Los Prâts de Chamôni''''' {{AFE|[lo.ˌpʀɑː.d‿θa.mɔ.ˈni]}} ('''''Lô Prâ d’Shamoni''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) en [[Arbanês|patouès de l’Arbanês]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Pâquiér (agricultura)|prât]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[lu.ˈprɑː]}} et {{AFE|[lo.ˌprɑː.d‿θa.mɔ.ˈni]}}.<br />Il est composâ de doves parties :<br />• '''''Prât d’Amont''''' {{AFE|[ˌpʀɑː.d‿a.ˈmu]}} ('''''Prâ damou''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]])<br />• '''''Prât d’Avâl''''' {{AFE|[ˌpʀɑː.d‿a.ˈva]}} ('''''Prâ davà''''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]])<br />Sos habitents [[gentilyiço|ant nom]] ''los Prâyiérs'' {{AFE|[lu pʀɑ.ˈjiː]}} et ''les Prâyiéres'' {{AFE|[le pʀɑ.ˈjiː.ʀe]}} (''lou Prâyî'' et ''lé Prây<u>î</u>re'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]).<br />Ôtro côp la prononciacion tradicionèla ére {{AFE|[ˌprɑː.d‿a.ˈmu]}} et {{AFE|[ˌprɑː.d‿a.ˈva]}}, et pués {{AFE|[lu prɑ.ˈjiː]}} et {{AFE|[le prɑ.ˈjiː.re]}}.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesPraz">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoP3.html#praz ''Pra, Prâ, ..., Pras, ..., Pratz, ..., Praz, ..., Pré, ..., Proz''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 27 d’octobro 2024).</ref>{{,}}<ref name="Trèsor2">{{frp}} [http://arpitan.eu/Tresor/VereTot/21497 ''prât, prâts''], dedens ''Lo [[Trèsor de la lengoua arpetana|Trèsor Arpetan]]'' (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a {{unitât|1060|m}} de hiôt a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Les Molyes'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[le.ˈmu.je]}} (''{{lengoua|fr|Les Mouilles}}'' {{AFE|[le.muj]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lé Mouye''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du mot [[arpetan]] ''[[Marès|molye]]'' (« tèrren, endrêt molyassèt ») u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[mɔ.ja.ˈsɛ]}} de « '''molyachu''' » ou ben « '''molyê''' » ''a m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesMouilles">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoM2.html#mouilles ''Moëllé, Moillarquet, ..., Moille, ..., Moilles, ..., Mouille, Mouilles, ..., Moye''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Bârrâts'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu.bɑ.ˈʀɑ]}} (''{{lengoua|fr|Les Barrats}}'' {{AFE|[le.bɑ.ʁa]}} <small>ou</small> {{AFE|[le.ba.ʁa]}} en [[francês]]), qu’ècrisont asse-ben « '''''Lou Bârâ''''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Son nom vint du nom de mêson [[savoyârd]] ''[[Barrât|Bârrât]]'' u plurâl avouéc l’articllo dèfeni.<br />La prononciacion tradicionèla ére ôtro côp {{AFE|[lu.bɑ.ˈrɑ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[bɑ.ˈʀɑ]}} du nom de mêson « '''Barrât''' » ''m''.</ref>{{,}}<ref name="SuterLesBarrats">{{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoB0.html#barrats ''Barra, Barral, ..., Barras, Barrat, Barrats, Barre, ..., Berry''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 28 d’octobro 2024).</ref> a riva gôche d’[[Ârva]] dens la valê de Chamôni
* '''''Los Pècllos''''' (''{{lengoua|fr|Les Pècles}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1052|m}} d’hiôt
* '''''Los Pèlerins''''' (''{{lengoua|fr|Les Pélerins}}'' en [[francês]])
* '''''Los Galyands''''' (''{{lengoua|fr|Les Gaillands}}'' en [[francês]])
* '''''Los Bouessons'''''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lu bɔ.ˈsõ]}}, qu’ècrivont « '''Lou Boson''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref> (''{{lengoua|fr|Les Bossons}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1057|m}} d’hiôt
== Toponimia (a complètar) ==
Lo nom de la comona est mencionâ come<ref group="V">Varianta chamoniârda {{AFE|[kme]}} de « '''coment''' » ''prèp''.</ref> <small>CAMPUM MUNITUM</small> vers 1091, fôrma latina fantèsista du [[Moyen Âjo]], pués ''Chamonis'' en 1283, ''Chamouny'' en 1581, ''Chamony'' en 1652, ''Chamouni'' en 1786, ''Chamonix'' (en [[francês]]) est atèstâ dês 1793, ''Chamouny'' u {{s-|XIX}} et enfin ''Chamonix-Mont-Blanc'' (asse-ben en [[francês]]) en 1921.
Lo « '''''-x''''' » finâl des fôrmes francêses sè prononce pas. En [[arpetan]], lo nom de la comena est ''{{Lengoua|frp|Chamôni}}'' (que s’ècrit avouéc ''{{Lengoua|frp|Shamouni}}'' ou ''{{Lengoua|frp|Shamni}}'' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]]), et sè prononce {{AFE|[θa.mu.ˈni]}} ou {{AFE|[θam.ˈni]}} d’aprés los [[Savoyârd|patouesants chamoniârds]]. Por los noms multisilabicos, « '''''-x''''' » rensègne l’accentuacion sus la dèrriére silaba que lo difèrencie avouéc lo « '''''-z''''' » finâl que sèrvét a marcar lo [[paroxiton]]ismo et devrêt pas étre prononciê.
<u>Por los velâjos principâls, los noms trôvont lors origines en arpetan et ant sovent étâ francèyê. Vê-ce les ètimologies:</u>
Los Pècllos de ''« pècllo »'' ''(grôssa piérra, roche d'èboulâ)'', Buessons de ''« bosson »'' (''alâgnérs'')...
== Cultura locâla et patrimouèno (a complètar) ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Chamonix-Mont-Blanc (Haute-Savoie).svg|figura|gôche|100px|Lo ''blâson de Chamôni''.]]
== Vér asse-ben ==
{{Commons|Category:Chamonix-Mont-Blanc|''Chamôni''}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
* [http://www.chamonix.fr/ Lo seto de la comona de Chamôni]
=== Articllos liyês ===
* lo [[mont Blanc]]
* la [[tèlècabina Panoramic Mont-Blanc]]
* [[Musê arpenc de Chamôni]]
* [[Mechiél Crox]]
* [[Maria Paradis]]
* lo [[tunèl du Mont-Blanc]]
* [[Léô Slemèt]]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et somèro ====
# Varianta chamoniârda {{AFE|[vi]}} de « '''vêre''' » ''v''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[savoyârd]] du pouent « '''''967. [[Chamôni]]''''' » de l’[[Atlâs lengouistico de la France|ALF]] [[Transcripcion fonètica|retranscrita]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{pp.}}802-803 [→ '''''<span style="color:red;">Shamouni, Shamni</span>''''' et '''''<span style="color:red;">Shamonyâr, -da, -de</span>'''''].
# {{fr}} [[M. Claret|M. Cllarèt]], ''Le Patois de Chamonix'', Chamôni, chiéz l’ôtor, 1987.
# {{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, {{p.}}511.
# {{fr}} [[Domenico Stich]], ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'', Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}163 et 395 [→ '''''Chamôni''''' sen la lètra '''''-<span style="color:orange;">x</span>''''' qu’est pas du tot ètimologica !].
# {{fr}} ''Histoire des communes savoyardes. Haute-Savoie. Tome II. Le Faucigny'', Rouana, Horvath, 1981, {{pp.}}140-202.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume II. Formations non-romanes ; formations dialectales'', Geneva, Droz, 1991, {{p.}}1306, {{n°}}24279.
# {{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoC1.html#chamonix ''Chamonix''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo {{1ér}} d’octobro 2024).
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{DEFAULTSORT:Chamoni}}
[[Catègorie:Chamôni|*]]
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Amont]]
[[Catègorie:Velèta arpetana]]
[[Catègorie:Comena du Fôcegni]]
bwzjjvdvsz86sevxx3kg3ga0uivcokw
Lista de les comenes de la Savouè-d’Avâl
0
2417
231779
231727
2026-07-12T14:23:10Z
ChrisPtDe
22
rv
231779
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Savoyârd en ORB lârge}}{{Émâges
|émâge1=Savoie-Position.svg|
|lègenda1={{centrar|La Savouè-d’Avâl en France mètropolitana.}}
|émâge2=Blank Map of Savoie Department, France, with Communes.svg
|lègenda2={{centrar|Mapa de les comenes de la Savouè-d’Avâl.}}
|hôtior=150
}}
Cela pâge liste les {{nobr|273 '''[[comena (France)|comenes]]'''}} du [[dèpartament francês]] de la '''[[Savouè-d’Avâl]]''' u {{Dâta|1|1|2025}}.
== Lista de les comenes d’ora du dèpartement de la Savouè-d’Avâl ==
{| class="wikitable sortable alternance"
|-----
! style="background-color: #f6f3dd;" | Code Insee
! style="background-color: #f6f3dd;" | Code postâl
! style="background-color: #f6f3dd;" | Nom arpetan<br/>en ORB lârge
! style="background-color: #f6f3dd;" | Nom francês
|-----
| 73065 || 73000 || '''[[Chambèri]]'''<br /><small>(prèfèctura)</small> || Chambéry
|-----
| 73123 || 73590 || '''[[L’Agiéta]]''' || La Giettaz
|-----
| 73014 || 73200 || '''[[Alonda]]''' || Allondaz
|-----
| 73015 || 73550 || '''[[Los Aluès]]''' || Les Allues
|-----
| 73004 || 73340 || '''[[Alyon-le-Joueno]]''' || Aillon-le-Jeune
|-----
| 73005 || 73340 || '''[[Alyon-le-Viely]]''' || Aillon-le-Vieux
|-----
| 73017 || 73190 || '''[[Âpromont (Savouè)|Âpromont]]''' || Apremont
|-----
| 73011 || 73200 || '''[[Arbèrtvela]]''' || Albertville
|-----
| 73012 || 73300 || '''[[Arbié]]''' || Albiez-le-Jeune
|-----
| 73013 || 73300 || '''[[Arbié-lo-Vielyo]]''' || Albiez-Montrond
|-----
| 73018 || 73800 || '''[[Arbins]]''' || Arbin
|-----
| 73020 || 73340 || '''[[Arê]]''' || Arith
|-----
| 73019 || 73220 || '''[[Argentena]]''' || Argentine
|-----
| 73242 || 73530 || '''[[Arva]]''' || Saint-Jean-d’Arves
|-----
| 73021 || 73110 || '''[[Arvelâr]]''' || Arvillard
|-----
| 73022 || 73610 || '''[[Ategnê-Oncins]]''' || Attignat-Oncin
|-----
| 73304 || 73150 || '''[[L’Avâl]]''' || Val-d’Isère
|-----
| 73024 || 73260 || '''[[Los Avanchiérs]]''' || Les Avanchers-Valmorel
|-----
| 73025 || 73240 || '''[[Avèrciô]]''' || Avressieux
|-----
| 73026 || 73500 || '''[[Avriô]]''' || Avrieux
|-----
| 73027 || 73470 || '''[[Ayen]]''' || Ayn
|-----
| 73029 || 73000 || '''[[Barbèrâs]]''' || Barberaz
|-----
| 73030 || 73230 || '''[[Barbi]]''' || Barby
|-----
| 73028 || 73170 || '''[[La Bârma (Petiôt-Bugê)|La Bârma]]''' || La Balme
|-----
| 73031 || 73000 || '''[[Bassins (Savouè)|Bassins]]''' || Bassens
|-----
| 73032 || 73540 || '''[[La Bâtia]]''' || La Bâthie
|-----
| 73036 || 73340 || '''[[Bèlacomba (Bôges)|Bèlacomba]]''' || Bellecombe-en-Bauges
|-----
| 73186 || 73590 || '''[[Bèlacomba (Vâl d’Arli)|Bèlacomba]]''' || Notre-Dame-de-Bellecombe
|-----
| 73257 || 73440<br/>73600 || '''[[Les Bèlavela]]''' || Les Belleville
|-----
| 73042 || 73170 || '''[[Belyèma]]''' || Billième
|-----
| 73058 || 73520 || '''[[La Bèrduére]]''' || La Bridoire
|-----
| 73039 || 73330 || '''[[Bèrmont (Savouè)|Bèrmont]]''' || Belmont-Tramonet
|-----
| 73040 || 73480 || '''[[Bèssans]]''' || Bessans
|-----
| 73041 || 73390 || '''[[Les Betenes]]''' || Betton-Bettonet
|-----
| 73034 || 73270 || '''[[Biôfôrt (Savouè)|Biôfôrt]]''' || Beaufort
|-----
| 73043 || 73410 || '''[[La Biôla]]''' || La Biolle
|-----
| 73110 || 73540 || '''[[Blês (Savouè)|Blês]]''' || Esserts-Blay
|-----
| 73033 || 73360 || '''[[La Bôche]]''' || La Bauche
|-----
| 73047 || 73480 || '''[[Bônavâl (Môrièna)|Bônavâl]]''' || Bonneval-sur-Arc
|-----
| 73048 || 73460 || '''[[Bonvelâr (Savouè)|Bonvelâr]]''' || Bonvillard
|-----
| 73049 || 73220 || '''[[Bonvelarèt]]''' || Bonvillaret
|-----
| 73057 || 73570 || '''[[Bôrda]]''' || Brides-les-Bains
|-----
| 73050 || 73370 || '''[[Bordiô]]''' || Bourdeau
|-----
| 73054 || 73700 || '''[[Lo Bôrg (Savouè)|Lo Bôrg]]''' || Bourg-Saint-Maurice
|-----
| 73051 || 73370 || '''[[Le Borgèt]]''' || Le Bourget-du-Lac
|-----
| 73052 || 73110 || '''[[Le Borgèt-en-Agouelye]]''' || Bourget-en-Huile
|-----
| 73053 || 73390 || '''[[Bôrgnôvo]]''' || Bourgneuf
|-----
| 73055 || 73350 || '''[[Boséls]]''' || Bozel
|-----
| 73059 || 73100 || '''[[Bréson]]''' || Brison-Saint-Innocent
|-----
| 73064 || 73190 || '''[[Chales (Savouè)|Chales]]''' || Challes-les-Eaux
|-----
| 73067 || 73130 || '''[[La Chambra]]''' || La Chambre
|-----
| 73068 || 73390 || '''[[Chamossèt]]''' || Chamousset
|-----
| 73069 || 73390 || '''[[Chamous]]''' || Chamoux-sur-Gelon
|-----
| 73071 || 73350 || '''[[Champagni (Savouè)|Champagni]]''' || Champagny-en-Vanoise
|-----
| 73070 || 73240 || '''[[Champagniô]]''' || Champagneux
|-----
| 73072 || 73390 || '''[[Champlorent]]''' || Champ-Laurent
|-----
| 73073 || 73310 || '''[[Chânâs (Savouè)|Chânâs]]''' || Chanaz
|-----
| 73076 || 73370 || '''[[La Chapèla (Comba de Chambèri)|La Chapèla]]''' || La Chapelle-du-Mont-du-Chat
|-----
| 73074 || 73660 || '''[[La Chapèla (Môrièna)|La Chapèla]]''' || La Chapelle
|-----
| 73078 || 73170 || '''[[La Chapèla (Petiôt-Bugê)|La Chapèla]]''' || La Chapelle-Saint-Martin
|-----
| 73075 || 73110 || '''[[La Chapèla-Blanche]]''' || La Chapelle-Blanche
|-----
| 73077 || 73700 || '''[[Les Chapèles]]''' || Les Chapelles
|-----
| 73081 || 73630 || '''[[Le Châtelâr (Savouè)|Le Châtelâr]]''' || Le Châtelard
|-----
| 73079 || 73390 || '''[[Châtélnuef]]''' || Châteauneuf
|-----
| 73082 || 73800 || '''[[La Chavana]]''' || La Chavanne
|-----
| 73083 || 73660 || '''[[Les Chavanes]]''' || Les Chavannes-en-Maurienne
|-----
| 73084 || 73800 || '''[[Chegnins]]''' || Chignin
|-----
| 73061 || 73200 || '''[[Chesârches]]''' || Césarches
|-----
| 73245 || 73170 || '''[[Chevèlu]]''' || Saint-Jean-de-Chevelu
|-----
| 73154 || 73200 || '''[[Chevron]]''' || Mercury
|-----
| 73085 || 73310 || '''[[Chindriô]]''' || Chindrieux
|-----
| 73086 || 73460 || '''[[Cllèrié]]''' || Cléry
|-----
| 73087 || 73160 || '''[[Cognins]]''' || Cognin
|-----
| 73090 || 73630 || '''[[La Compôta]]''' || La Compôte
|-----
| 73091 || 73310 || '''[[Congiô]]''' || Conjux
|-----
| 73092 || 73160 || '''[[Corbél (Savouè)|Corbél]]''' || Corbel
|-----
| 73088 || 73400<br/>73590 || '''[[Le Couèno]]''' || Cohennoz
|-----
| 73089 || 73800 || '''[[Couèse (Savouè)|Couèse]]''' || Coise-Saint-Jean-Pied-Gauthier
|-----
| 73094 || 73590 || '''[[Le Crét-Volant]]''' || Crest-Voland
|-----
| 73097 || 73190 || '''[[Crouèna]]''' || Curienne
|-----
| 73096 || 73800 || '''[[Cruès]]''' || Cruet
|-----
| 73189 || 73130 || '''[[Le Cruès]]''' || Notre-Dame-du-Cruet
|-----
| 73231 || 73130 || '''[[Cuéna]]''' || Saint-Étienne-de-Cuines
|-----
| 73104 || 73610 || '''[[Delyins]]''' || Dullin
|-----
| 73098 || 73230 || '''[[Los Dèsèrts]]''' || Les Déserts
|-----
| 73099 || 73110 || '''[[Dètrês]]''' || Détrier
|-----
| 73101 || 73630 || '''[[Doci (Bôges)|Doci]]''' || Doucy-en-Bauges
|-----
| 73100 || 73330 || '''[[Domecins]]''' || Domessin
|-----
| 73103 || 73420 || '''[[Drumèta]]''' || Drumettaz-Clarafond
|-----
| 73146 || 73340 || '''[[L’Ècherêna]]''' || Lescheraines
|-----
| 73105 || 73360 || '''[[Les Èchiéles]]''' || Les Échelles
|-----
| 73227 || 73120 || '''[[Ecôrchevél (comena)|Ecôrchevél]]''' || Courchevel
|-----
| 73106 || 73630 || '''[[Ècoula (Savouè)|Ècoula]]''' || École
|-----
| 73001 || 73610 || '''[[Égouabelèta]]''' || Aiguebelette-le-Lac
|-----
| 73006 || 73210 || '''[[Èma-la-Plagne|Èma]]''' || Aime-la-Plagne
|-----
| 73010 || 73410 || '''[[Entrelècs]]''' || Entrelacs
|-----
| 73107 || 73670 || '''[[Entremont (Petiôt-Bugê)|Entremont]]''' || Entremont-le-Vieux
|-----
| 73109 || 73220 || '''[[Èpiérra]]''' || Épierre
|-----
| 73145 || 73610 || '''[[L’Èpin]]''' || Lépin-le-Lac
|-----
| 73008 || 73100 || '''[[Ès]]''' || Aix-les-Bains
|-----
| 73007 || 73220 || '''[[Èton]]''' || Aiton
|-----
| 73113 || 73350 || '''[[Fèsson]]''' || Feissons-sur-Salins
|-----
| 73114 || 73590 || '''[[Fllomèt]]''' || Flumet
|-----
| 73116 || 73300 || '''[[Fontcuvèrta]]''' || Fontcouverte-la-Toussuire
|-----
| 73117 || 73500 || '''[[Forniôs (Savouè)|Forniôs]]''' || Fourneaux
|-----
| 73119 || 73500 || '''[[Le Frènê]]''' || Freney
|-----
| 73120 || 73250 || '''[[Frètariva]]''' || Fréterive
|-----
| 73121 || 73460 || '''[[Frontenê]]''' || Frontenex
|-----
| 73124 || 73200 || '''[[Gelyé]]''' || Gilly-sur-Isère
|-----
| 73122 || 73470 || '''[[Gèrbês]]''' || Gerbaix
|-----
| 73320 || 73300 || '''[[La Gondran]]''' || Villargondran
|-----
| 73003 || 73260 || '''[[Grant-Égouablanche]]''' || Grand-Aigueblanche
|-----
| 73130 || 73200 || '''[[Gregnon]]''' || Grignon
|-----
| 73128 || 73100 || '''[[Grêsi (Comba de Chambèri)|Grêsi]]''' || Grésy-sur-Aix
|-----
| 73129 || 73460 || '''[[Grêsi (Comba de Savouè)|Grêsi]]''' || Grésy-sur-Isère
|-----
| 73132 || 73620 || '''[[Hôtaluce]]''' || Hauteluce
|-----
| 73133 || 73390 || '''[[Hôtavela (Comba de Savouè)|Hôtavela]]''' || Hauteville
|-----
| 73137 || 73000 || '''[[Jâcob]]''' || Jacob-Bellecombette
|-----
| 73138 || 73300 || '''[[Jarriér]]''' || Jarrier
|-----
| 73139 || 73630 || '''[[Jarzi]]''' || Jarsy
|-----
| 73140 || 73170 || '''[[Jongiô]]''' || Jongieux
|-----
| 73142 || 73210 || '''[[Landri]]''' || Landry
|-----
| 73187 || 73260 || '''[[La Léchiére]]''' || La Léchère
|-----
| 73147 || 73170 || '''[[Lêsiô]]''' || Loisieux
|-----
| 73141 || 73800 || '''[[Lèssôt]]''' || Laissaud
|-----
| 73149 || 73170 || '''[[Luècê]]''' || Lucey
|-----
| 73152 || 73470 || '''[[Marciô (Savouè)|Marciô]]''' || Marcieux
|-----
| 73153 || 73400 || '''[[Martôd]]''' || Marthod
|-----
| 73188 || 73460 || '''[[Les Melyéres]]''' || Notre-Dame-des-Millières
|-----
| 73155 || 73420 || '''[[Mêri]]''' || Méry
|-----
| 73156 || 73170 || '''[[Mèriô]]''' || Meyrieux-Trouet
|-----
| 73183 || 73800 || '''[[Mian]]''' || Myans
|-----
| 73157 || 73500 || '''[[Modâna]]''' || Modane
|-----
| 73159 || 73800 || '''[[Les Molètes]]''' || Les Mollettes
|-----
| 73164 || 73100 || '''[[Le Moncél]]''' || Montcel
|-----
| 73160 || 73000 || '''[[Montagnôla]]''' || Montagnole
|-----
| 73162 || 73460 || '''[[Montaliô (Savouè)|Montaliô]]''' || Montailleur
|-----
| 73166 || 73390 || '''[[Montandri]]''' || Montendry
|-----
| 73161 || 73350 || '''[[Montègni]]''' || Montagny
|-----
| 73168 || 73220 || '''[[Montgerôd (Môrièna)|Montgerôd]]''' || Montgilbert
|-----
| 73170 || 73200 || '''[[Montion]]''' || Monthion
|-----
| 73176 || 73700 || '''[[Montlèsan]]''' || Montvalezan
|-----
| 73171 || 73800 || '''[[Montmèlyan]]''' || Montmélian
|-----
| 73173 || 73870 || '''[[Montrechiér-Arbana]]''' || Montricher-Albanne
|-----
| 73175 || 73220 || '''[[Mont-Sapê]]''' || Montsapey
|-----
| 73177 || 73300 || '''[[Montvouarniér]]''' || Montvernier
|-----
| 73182 || 73100 || '''[[Môssi]]''' || Mouxy
|-----
| 73178 || 73340 || '''[[La Mota (Bôges)|La Mota]]''' || La Motte-en-Bauges
|-----
| 73181 || 73600 || '''[[Motiér (Savouè)|Motiér]]''' || Moûtiers
|-----
| 73179 || 73290 || '''[[La Mueta]]''' || La Motte-Servolex
|-----
| 73184 || 73470 || '''[[Nances]]''' || Nances
|-----
| 73193 || 73310 || '''[[Nontê]]''' || Ontex
|-----
| 73191 || 73470 || '''[[Novalêse (Savouè)|Novalêse]]''' || Novalaise
|-----
| 73192 || 73340 || '''[[Le Noyér]]''' || Le Noyer
|-----
| 73023 || 73500 || '''[[Ôçês|Ôcês]]''' || Aussois
|-----
| 73194 || 73140 || '''[[Orèla]]''' || Orelle
|-----
| 73196 || 73200 || '''[[Palud (Savouè)|Palud]]''' || Pallud
|-----
| 73197 || 73210 || '''[[Pèsê]]''' || Peisey-Nancroix
|-----
| 73150 || 73210 || '''[[La Plagne Tarentèsa]]''' || La Plagne Tarentaise
|-----
| 73202 || 73200 || '''[[Planchèrena]]''' || Plancherine
|-----
| 73200 || 73800 || '''[[Planêse (Savouè)|Planêse]]''' || Planaise
|-----
| 73201 || 73350 || '''[[Le Planèt]]''' || Planay
|-----
| 73204 || 73330 || '''[[Le Pont (Savouè)|Le Pont]]''' || Le Pont-de-Beauvoisin
|-----
| 73205 || 73110 || '''[[Le Pontèt]]''' || Le Pontet
|-----
| 73151 || 73800 || '''[[Pôrta-de-Savouè]]''' || Porte-de-Savoie
|-----
| 73208 || 73100 || '''[[Pouegni (Savouè)|Pouegni]]''' || Pugny-Chatenod
|-----
| 73206 || 73710 || '''[[Prât-Lognan]]''' || Pralognan-la-Vanoise
|-----
| 73207 || 73110 || '''[[Preèles (Savouè)|Preèles]]''' || Presle
|-----
| 73210 || 73190 || '''[[Puégrôs]]''' || Puygros
|-----
| 73211 || 73720 || '''[[Quèjo]]''' || Queige
|-----
| 73213 || 73490 || '''[[La Ravouèra]]''' || La Ravoire
|-----
| 73218 || 73310 || '''[[Refiô (Savouè)|Refiô]]''' || Ruffieux
|-----
| 73318 || 73300 || '''[[La Rembèrt]]''' || Villarembert
|-----
| 73063 || 73730 || '''[[La Roche (Comba de Savouè)|La Roche]]''' || Cevins
|-----
| 73214 || 73240 || '''[[Rochefôrt (Savouè)|Rochefôrt]]''' || Rochefort
|-----
| 73095 || 73110 || '''[[La Rochèta (Savouè)|La Rochèta]]''' || La Croix-de-la-Rochette
|-----
| 73216 || 73730 || '''[[Rognê]]''' || Rognaix
|-----
| 73217 || 73110 || '''[[Roterens]]''' || Rotherens
|-----
| 73284 || 73600 || '''[[Salins-Fontânes]]''' || Salins-Fontaine
|-----
| 73223 || 73500 || '''[[Sant-André (Môrièna)|Sant-André]]''' || Saint-André
|-----
| 73219 || 73610 || '''[[Sant-Arban (Savouè)|Sant-Arban]]''' || Saint-Alban-de-Montbel
|-----
| 73222 || 73230 || '''[[Sant-Arban-Lèsse]]''' || Saint-Alban-Leysse
|-----
| 73224 || 73130 || '''[[Sant-Âvro]]''' || Saint-Avre
|-----
| 73226 || 73520 || '''[[Sant-Beron]]''' || Saint-Béron
|-----
| 73233 || 73360 || '''[[Sant-Franc]]''' || Saint-Franc
|-----
| 73243 || 73230 || '''[[Sant-Jian (Comba de Chambèri)|Sant-Jian]]''' || Saint-Jean-d’Arvey
|-----
| 73247 || 73250 || '''[[Sant-Jian (Comba de Savouè)|Sant-Jian]]''' || Saint-Jean-de-la-Porte
|-----
| 73253 || 73600 || '''[[Sant-Marcél (Savouè)|Sant-Marcél]]''' || Saint-Marcel
|-----
| 73236 || 73240 || '''[[Sant-Nés-les-Velâjos]]''' || Saint-Genix-les-Villages
|-----
| 73262 || 73590 || '''[[Sant-Nicolâs (Vâl d’Arli)|Sant-Nicolâs]]''' || Saint-Nicolas-la-Chapelle
|-----
| 73263 || 73100 || '''[[Sant-Ofenjo]]''' || Saint-Offenge
|-----
| 73265 || 73410 || '''[[Sant-Ôrs]]''' || Saint-Ours
|-----
| 73274 || 73670 || '''[[Sant-Pierre (Savouè)|Sant-Pierre]]''' || Saint-Pierre-d’Entremont
|-----
| 73271 || 73170 || '''[[Sant-Pierro (Petiôt-Bugê)|Sant-Pierro]]''' || Saint-Pierre-d’Alvey
|-----
| 73275 || 73360 || '''[[Sant-Pierro-de-Genebrôs]]''' || Saint-Pierre-de-Genebroz
|-----
| 73276 || 73800 || '''[[Sant-Pierro-de-Soci]]''' || Saint-Pierre-de-Soucy
|-----
| 73269 || 73170 || '''[[Sant-Pol (Petiôt-Bugê)|Sant-Pol]]''' || Saint-Paul-sur-Yenne
|-----
| 73281 || 73160 || '''[[Sant-Surpicio]]''' || Saint-Sulpice
|-----
| 73286 || 73310 || '''[[Sarriéres (Savouè)|Sarriéres]]''' || Serrières-en-Chautagne
|-----
| 73232 || 73640 || '''[[Senta-Fê]]''' || Sainte-Foy-Tarentaise
|-----
| 73240 || 73800 || '''[[Sent’Alèna (Comba de Chambèri)|Sent’Alèna]]''' || Sainte-Hélène-du-Lac
|-----
| 73241 || 73460 || '''[[Sent’Alèna (Comba de Savouè)|Sent’Alèna]]''' || Sainte-Hélène-sur-Isère
|-----
| 73220 || 73220 || '''[[Sent-Arban (Les Urtiéres)|Sent-Arban]]''' || Saint-Alban-d’Hurtières
|-----
| 73221 || 73130 || '''[[Sent-Arban (Los Velârs)|Sent-Arban]]''' || Saint-Alban-des-Villards
|-----
| 73277 || 73630 || '''[[Senta-Rêna]]''' || Sainte-Reine
|-----
| 73225 || 73190 || '''[[Sent-Bardolf]]''' || Saint-Baldoph
|-----
| 73228 || 73160 || '''[[Sent-Câssin]]''' || Saint-Cassin
|-----
| 73230 || 73130 || '''[[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]]''' || Saint-Colomban-des-Villards
|-----
| 73229 || 73360 || '''[[Sent-Cristofo]]''' || Saint-Christophe
|-----
| 73255 || 73130 || '''[[Sente-Marie (Môrièna)|Sente-Marie]]''' || Sainte-Marie-de-Cuines
|-----
| 73254 || 73240 || '''[[Sente-Marie (Petiôt-Bugê)|Sente-Marie]]''' || Sainte-Marie-d’Alvey
|-----
| 73234 || 73340 || '''[[Sent-Francês (Bôges)|Sent-Francês]]''' || Saint-François-de-Sales
|-----
| 73235 || 73130 || '''[[Sent-Francês (Môrièna)|Sent-Francês]]''' || Saint François Longchamp
|-----
| 73250 || 73870 || '''[[Sent-Jelin (Savouè)|Sent-Jelin]]''' || Saint-Julien-Mont-Denis
|-----
| 73246 || 73160 || '''[[Sent-Jian (Châtrossa)|Sent-Jian]]''' || Saint-Jean-de-Couz
|-----
| 73248 || 73300 || '''[[Sent-Jian (Môrièna)|Sent-Jian]]''' || Saint-Jean-de-Maurienne
|-----
| 73237 || 73220 || '''[[Sent-Jôrjo (Savouè)|Sent-Jôrjo]]''' || Saint-Georges-d’Hurtières
|-----
| 73249 || 73190 || '''[[Sent-Jouèro]]''' || Saint-Jeoire-Prieuré
|-----
| 73252 || 73220 || '''[[Sent-Lagiér (Savouè)|Sent-Lagiér]]''' || Saint-Léger
|-----
| 73259 || 73130 || '''[[Sent-Martin (Bâssa-Môrièna)|Sent-Martin]]''' || Saint-Martin-sur-la-Chambre
|-----
| 73256 || 73140 || '''[[Sent-Martin (Moyena-Môrièna)|Sent-Martin]]''' || Saint-Martin-d’Arc
|-----
| 73258 || 73140 || '''[[Sent-Martin-la-Pôrta]]''' || Saint-Martin-de-la-Porte
|-----
| 73261 || 73140 || '''[[Sent-Mechiél]]''' || Saint-Michel-de-Maurienne
|-----
| 73267 || 73300 || '''[[Sent-Pèt]]''' || Saint-Pancrace
|-----
| 73270 || 73250 || '''[[Sent-Pierro (Comba de Savouè)|Sent-Pierro]]''' || Saint-Pierre-d’Albigny
|-----
| 73272 || 73220 || '''[[Sent-Pierro-de-Bèlavela]]''' || Saint-Pierre-de-Belleville
|-----
| 73268 || 73730 || '''[[Sent-Pol]]''' || Saint-Paul-sur-Isère
|-----
| 73278 || 73660 || '''[[Sent-Remi]]''' || Saint-Rémy-de-Maurienne
|-----
| 73280 || 73530 || '''[[Sent-Sorlin]]''' || Saint-Sorlin-d’Arves
|-----
| 73282 || 73160 || '''[[Sent-Tibôd]]''' || Saint-Thibaud-de-Couz
|-----
| 73283 || 73460 || '''[[Sent-Viâr]]''' || Saint-Vital
|-----
| 73285 || 73700 || '''[[Siést (Tarentèsa)|Siést]]''' || Séez
|-----
| 73288 || 73000 || '''[[Sonâs]]''' || Sonnaz
|-----
| 73289 || 73110 || '''[[La Tâbla]]''' || La Table
|-----
| 73131 || 73600 || '''[[‘Tacort]]''' || Hautecour
|-----
| 73292 || 73200 || '''[[Tenêsiô]]''' || Thénésol
|-----
| 73302 || 73110 || '''[[La Tèrnetât]]''' || La Trinité
|-----
| 73296 || 73320 || '''[[Tignes]]''' || Tignes
|-----
| 73135 || 73300 || '''[[La Tor-en-Môrièna]]''' || La Tour-en-Maurienne
|-----
| 73297 || 73460 || '''[[Tornon (Savouè)|Tornon]]''' || Tournon
|-----
| 73298 || 73790 || '''[[Tors (Savouè)|Tors]]''' || Tours-en-Savoie
|-----
| 73293 || 73230 || '''[[Touèri (Savouè)|Touèri]]''' || Thoiry
|-----
| 73299 || 73170 || '''[[Trêse]]''' || Traize
|-----
| 73300 || 73100 || '''[[Très-sèrves]]''' || Tresserve
|-----
| 73301 || 73100 || '''[[Trèvegnins]]''' || Trévignin
|-----
| 73294 || 73190 || '''[[La Tuelye (Savouè)|La Tuelye]]''' || La Thuile
|-----
| 73303 || 73400 || '''[[Ugena]]''' || Ugine
|-----
| 73290 || 73480<br/>73500 || '''[[Vâl-Cenis]]''' || Val-Cenis
|-----
| 73212 || 73220 || '''[[Vâl-d’Arc]]''' || Val-d’Arc
|-----
| 73273 || 73310 || '''[[Vâl-de-Crêna]]''' || Saint-Pierre-de-Curtille
|-----
| 73215 || 73110 || '''[[Vâl-Gelon-La Rochèta]]''' || Valgelon-La Rochette
|-----
| 73307 || 73450 || '''[[Vârmeniér]]''' || Valmeinier
|-----
| 73306 || 73450 || '''[[Vârouère]]''' || Valloire
|-----
| 73314 || 73800 || '''[[Velâr-d’Èris]]''' || Villard-d’Héry
|-----
| 73315 || 73390 || '''[[Velâr-Lagiér]]''' || Villard-Léger
|-----
| 73322 || 73500 || '''[[Velâr-Ôdin-lo-Borgèt]]''' || Villarodin-Bourget
|-----
| 73323 || 73640 || '''[[Velâr-Ogiér]]''' || Villaroger
|-----
| 73324 || 73110 || '''[[Velâr-Roulf]]''' || Villaroux
|-----
| 73316 || 73110 || '''[[Velâr-Salèt]]''' || Villard-Sallet
|-----
| 73317 || 73270 || '''[[Velâr-sus-Doron]]''' || Villard-sur-Doron
|-----
| 73326 || 73160 || '''[[Vemenes]]''' || Vimines
|-----
| 73308 || 73200 || '''[[Venton]]''' || Venthon
|-----
| 73309 || 73330 || '''[[Verê de Montbél|Verê]]''' || Verel-de-Montbel
|-----
| 73310 || 73230 || '''[[Verél-Prât-Gondran]]''' || Verel-Pragondran
|-----
| 73311 || 73110 || '''[[Le Vèrnê]]''' || Le Verneil
|-----
| 73312 || 73460 || '''[[Vèrrins]]''' || Verrens-Arvey
|-----
| 73190 || 73600 || '''[[Vers-los-Prâts]]''' || Notre-Dame-du-Pré
|-----
| 73180 || 73310 || '''[[Vers-Môts]]''' || Motz
|-----
| 73313 || 73170 || '''[[Vèrtèmês]]''' || Verthemex
|-----
| 73328 || 73420 || '''[[Le Veviér]]''' || Viviers-du-Lac
|-----
| 73327 || 73310 || '''[[Vion (Savouè)|Vion]]''' || Vions
|-----
| 73329 || 73420 || '''[[Vogllens]]''' || Voglans
|-----
| 73330 || 73170 || '''[[Yèna]]''' || Yenne
|}
== Lista de les vielyes comenes du dèpartement de la Savouè-d’Avâl ==
{| class="wikitable sortable alternance"
|-----
! style="background-color: #f6f3dd;" | Code Insee
! style="background-color: #f6f3dd;" | Code postâl
! style="background-color: #f6f3dd;" | Nom arpetan<br/>en ORB lârge
! style="background-color: #f6f3dd;" | Nom francês
! style="background-color: #f6f3dd;" | An de la fusion
! style="background-color: #f6f3dd;" | Novèla comena
|-----
| 73010 || 73410 || '''[[Arbenc (Savouè)|Arbenc]]''' || Albens || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73038 || 73210 || '''[[Bèlintro]]''' || Bellentre || 2016 || [[La Plagne Tarentèsa]]
|-----
| 73046 || 73260 || '''[[Bônavâl (Tarentèsa)|Bônavâl]]''' || Bonneval || 2019 || [[La Léchiére]]
|-----
| 73056 || 73500 || '''[[Braman]]''' || Bramans || 2017 || [[Vâl-Cenis]]
|-----
| 73080 || 73300 || '''[[Lo Châtél]]''' || Le Châtel || 2019 || [[La Tor-en-Môrièna]]
|-----
| 73093 || 73210 || '''[[La Couta-d’Èma]]''' || La Côte-d’Aime || 2016 || [[La Plagne Tarentèsa]]
|-----
| 73002 || 73220 || '''[[Égouabèla]]''' || Aiguebelle || 2019 || [[Vâl-d’Arc]]
|-----
| 73003 || 73260 || '''[[Égouablanche]]''' || Aigueblanche || 2019 || [[Grant-Égouablanche]]
|-----
| 73006 || 73210 || '''[[Èma]]''' || Aime || 2016 || [[Èma-la-Plagne|Èma]]
|-----
| 73108 || 73410 || '''[[Èparzi]]''' || Épersy || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73135 || 73300 || '''[[Èrmelyon]]''' || Hermillon || 2019 || [[La Tor-en-Môrièna]]
|-----
| 73111 || 73110 || '''[[Ètâbla]]''' || Étable || 2019 || [[Vâl-Gelon-La Rochèta]]
|-----
| 73112 || 73260 || '''[[Fèsson (vielye comena)|Fèsson]]''' || Feissons-sur-Isère || 2019 || [[La Léchiére]]
|-----
| 73115 || 73600 || '''[[Fontânes]]''' || Fontaine-le-Puits || 2016 || [[Salins-Fontânes]]
|-----
| 73118 || 73800 || '''[[Francins]]''' || Francin || 2019 || [[Pôrta-de-Savouè]]
|-----
| 73126 || 73210 || '''[[Graniér]]''' || Granier || 2016 || [[Èma-la-Plagne|Èma]]
|-----
| 73127 || 73240 || '''[[Grèsins]]''' || Gresin || 2019 || [[Sant-Nés-les-Velâjos]]
|-----
| 73143 || 73480 || '''[[Lens-Bôrg]]''' || Lanslebourg-Mont-Cenis || 2017 || [[Vâl-Cenis]]
|-----
| 73150 || 73210 || '''[[Macôt-la-Plagne|Macôt]]''' || Mâcot-la-Plagne || 2016 || [[La Plagne Tarentèsa]]
|-----
| 73151 || 73800 || '''[[Les Mârches]]''' || Les Marches || 2019 || [[Pôrta-de-Savouè]]
|-----
| 73158 || 73410 || '''[[Mognârd]]''' || Mognard || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73163 || 73130 || '''[[Montèmon]]''' || Montaimont || 2017 || [[Sent-Francês (Môrièna)|Sent-Francês]]
|-----
| 73167 || 73130 || '''[[Montgelafrêd]]''' || Montgellafrey || 2017 || [[Sent-Francês (Môrièna)|Sent-Francês]]
|-----
| 73169 || 73210 || '''[[Montgerôd (Tarentèsa)|Montgerôd]]''' || Montgirod || 2016 || [[Èma-la-Plagne|Èma]]
|-----
| 73198 || 73120<br/>73600 || '''[[La Pèrriére]]''' || La Perrière || 2017 || [[Ecôrchevél (comena)|Ecôrchevél]]
|-----
| 73203 || 73300 || '''[[Pont-Mafrêd-Montpacal]]''' || Pontamafrey-Montpascal || 2019 || [[La Tor-en-Môrièna]]
|-----
| 73212 || 73220 || '''[[Randens]]''' || Randens || 2019 || [[Vâl-d’Arc]]
|-----
| 73215 || 73110 || '''[[La Rochèta (vielye comena)|La Rochèta]]''' || La Rochette || 2019 || [[Vâl-Gelon-La Rochèta]]
|-----
| 73284 || 73600 || '''[[Salins (Savouè)|Salins]]''' || Salins-les-Thermes || 2016 || [[Salins-Fontânes]]
|-----
| 73238 || 73410 || '''[[Sant-Gèrman (Arbanês)|Sant-Gèrman]]''' || Saint-Germain-la-Chambotte || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73239 || 73410 || '''[[Sant-Gerôd]]''' || Saint-Girod || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73260 || 73240 || '''[[Sant-Môris (Savouè)|Sant-Môris]]''' || Saint-Maurice-de-Rotherens || 2019 || [[Sant-Nés-les-Velâjos]]
|-----
| 73236 || 73240 || '''[[Sant-Nés]]''' || Saint-Genix-sur-Guiers || 2019 || [[Sant-Nés-les-Velâjos]]
|-----
| 73263 || 73100 || '''[[Sant-Ofenjo-Desot]]''' || Saint-Offenge-Dessous || 2015 || [[Sant-Ofenjo]]
|-----
| 73264 || 73100 || '''[[Sant-Ofenjo-Dessus]]''' || Saint-Offenge-Dessus || 2015 || [[Sant-Ofenjo]]
|-----
| 73227 || 73120 || '''[[Sent-Bon]]''' || Saint-Bon-Tarentaise || 2017 || [[Ecôrchevél (comena)|Ecôrchevél]]
|-----
| 73235 || 73130 || '''[[Sent-Francês (comena dèlègâye)|Sent-Francês]]''' || Metz-Tessy || 2017 || [[Sent-Francês (Môrièna)|Sent-Francês]]
|-----
| 73244 || 73440 || '''[[Sent-Jian-de-Bèlavela|Sent-Jian]]''' || Saint-Jean-de-Belleville || 2019 || [[Les Bèlavela]]
|-----
| 73257 || 73440 || '''[[Sent-Martin-de-Bèlavela|Sent-Martin]]''' || Saint-Martin-de-Belleville || 2016 || [[Les Bèlavela]]
|-----
| 73266 || 73260 || '''[[Sent-Ouend]]''' || Saint-Oyen || 2019 || [[Grant-Égouablanche]]
|-----
| 73062 || 73410 || '''[[Sèssins (Savouè)|Sèssins]]''' || Cessens || 2016 || [[Entrelècs]]
|-----
| 73287 || 73500 || '''[[Soliéres-Çardiéres]]''' || Sollières-Sardières || 2017 || [[Vâl-Cenis]]
|-----
| 73290 || 73500 || '''[[Tèrmegnon (Savouè)|Tèrmegnon]]''' || Termignon || 2017 || [[Vâl-Cenis]]
|-----
| 73305 || 73210 || '''[[Valesan]]''' || Valezan || 2016 || [[La Plagne Tarentèsa]]
|-----
| 73144 || 73480 || '''[[Lo Velâr]]''' || Lanslevillard || 2017 || [[Vâl-Cenis]]
|-----
| 73321 || 73600 || '''[[Velâr-Lerin]]''' || Villarlurin || 2016 || [[Les Bèlavela]]
|-----
| 73045 || 73260 || '''[[Vers-le-Bouesc]]''' || Le Bois || 2019 || [[Grant-Égouablanche]]
|}
== Vêre avouéc ==
=== Lims de defôr ===
* {{fr}} [http://www.gioventurapiemonteisa.net/wp-content/uploads/2009/08/Communes-savoisiennes.pdf ''Lexique Français - Francoprovençal du nom des communes de Savoie. « Lé Kmoune in Savoué »''] {{pdf}}, Brussèla, 2012.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl|*]]
[[Catègorie:Lista de comenes arpetanes|Savoue-d Aval]]
hulzf95zngxvhsm90w0bja6b7lb29lu
Lista de les comenes du Rôno
0
2584
231736
231663
2026-07-12T13:32:02Z
ChrisPtDe
22
rv
231736
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
<small>Por les ôtres comenes, vêde les [[listes de les comenes de France]]. Por les comenes de la [[mètropola de Liyon]], vêde la [[lista de les comunes de la mètropola de Liyon]].</small>
Lista de les 221 (u {{1ér}} de janviér 2017) '''[[Comena (France)|comenes]]''' du [[Dèpartament francês|dèpartament]] du '''[[Rôno (dèpartament)|Rôno]]''' rengiêes per ôrdre alfabètica, avouéc lor code [[Insee]] et lor code postâl principâl.
Vêde avouéc la ''[[Cantons du Rôno|lista des cantons]]'', la ''[[Lista de les vielyes comenes du Rôno|lista de les vielyes comenes]]'', la ''lista des [[arrondissements du Rôno]]'' et pués la ''lista de les [[entèrcomunalitâts du Rôno]]''.
{| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0"
|-----
! Nom arpetan<br /><small>en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB lârge]]</small>
! <small>en grafies locâles</small>
! Nom francês
! Code INSEE
! Code postâl
! Populacion
! Entèrcomunalitât
|-----
|-
| align="left" | '''[[Afous]]''' || '''''Affous''''' || [[:fr:Affoux|Affoux]] || 69001 || 69170 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Égouepârsa]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Aigueperse (Rhône)|Aigueperse]] || 69002 || 69790 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Âlyé (Biôjolês)|Âlyé]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Alix (Rhône)|Alix]] || 69004 || 69380 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Ambèriô]]''' || '''''Ambériu''''' || [[:fr:Ambérieux|Ambérieux]] || 69005 || 69480 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Amplopouéts]]''' || '''''Amplepus''''' || [[:fr:Amplepuis|Amplepuis]] || 69006 || 69550 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Ampouéts]]''' || '''Ampus''' || [[:fr:Ampuis|Ampuis]] || 69007 || 69420 || || [[Comunôtât de comenes de la Règ·ion de Couendriô|Règ·ion de Couendriô]]
|-
| align="left" | '''[[Anci]]''' || '''''Ancy''''' || [[:fr:Ancy|Ancy]] || 69008 || 69490 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Ansa]]''' || '''''Anse''''' || [[:fr:Anse (Rhône)|Anse]] || 69009 || 69480 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[L’Âbrèla]]''' || '''''L’Abréla''''' || [[:fr:L'Arbresle|L'Arbresle]] || 69010 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Los Ardilyàts]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Les Ardillats|Les Ardillats]] || 69012 || 69430 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Arnâs]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Arnas|Arnas]] || 69013 || 69400 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vers-Avèse]]''' || '''''Vézavèze''''' || [[:fr:Aveize|Aveize]] || 69014 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Avenâs]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Avenas|Avenas]] || 69015 || 69430 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Azœlètes]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Azolette|Azolette]] || 69016 || 69790 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Bagnols (Rhône)|Bagnols]] || 69017 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Bagnols (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Biôjor]]''' || '''''Biauju''''' || [[:fr:Beaujeu (Rhône)|Beaujeu]] || 69018 || 69430 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Bèlavela (Biôjolês)|Bèlavela]]''' || '''''Bellavela''''' || [[:fr:Belleville (Rhône)|Belleville]] || 69019 || 69220 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Belmont-d'Azergues|Belmont-d'Azergues]] || 69020 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Belmont-d'Azergues}} || [[Communauté de communes Beaujolais Val d'Azergues|Beaujolais Val d'Azergues]]
|-
| align="left" | '''[[Bèssenê]]''' || '''''Bèssena''''' || [[:fr:Bessenay|Bessenay]] || 69021 || 69690 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Bibost|Bibost]] || 69022 || 69690 || {{Dernière population commune de France|an|Bibost}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Blacé|Blacé]] || 69023 || 69460 || {{Dernière population commune de France|an|Blacé}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vâr-d’Yueng]]''' || '''''Var-d’Yin'''''<ref group="N.">Étot '''''Var-d’Oin'''''.</ref> || [[:fr:Val d'Oingt|Val d’Oingt]] || 69024 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Le Bruely]]''' || '''''Le Bry''''' || [[:fr:Le Breuil (Rhône)|Le Breuil]] || 69026 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Brignais|Brignais]] || 69027 || 69530 || {{Dernière population commune de France|an|Brignais}} || [[Comunôtât de comenes de la Comba du Garon|Comba du Garon]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Brindas|Brindas]] || 69028 || 69126 || {{Dernière population commune de France|an|Brindas}} || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Brelyôles]]''' || '''''Bréyole''''' || [[:fr:Brullioles|Brullioles]] || 69030 || 69690 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Borsié]]''' || '''''Borsi''''' || [[:fr:Brussieu|Brussieu]] || 69031 || 69690 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Bulyi (Biôjolês)|Bulyi]]''' || '''''Builly''''' || [[:fr:Bully (Rhône)|Bully]] || 69032 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Cenva]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Cenves|Cenves]] || 69035 || 69840 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Cercié|Cercié]] || 69036 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Cercié}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chambost-Allières|Chambost-Allières]] || 69037 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Chambost-Allières}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chambost-Longessaigne|Chambost-Longessaigne]] || 69038 || 69770 || {{Dernière population commune de France|an|Chambost-Longessaigne}} || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chamelet|Chamelet]] || 69039 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Chamelet}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[La Chapèla (Liyonês)|La Chapèla]]''' || '''''La Chapel'''''<small>a</small> || [[:fr:La Chapelle-sur-Coise|La Chapelle-sur-Coise]] || 69042 || 69590 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chaponost|Chaponost]] || 69043 || 69630 || {{Dernière population commune de France|an|Chaponost}} || [[Comunôtât de comenes de la Comba du Garon|Comba du Garon]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Charentay|Charentay]] || 69045 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Charentay}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Charnay (Rhône)|Charnay]] || 69047 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Charnay (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chassagny|Chassagny]] || 69048 || 69700 || {{Dernière population commune de France|an|Chassagny}} || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chasselay (Rhône)|Chasselay]] || 69049 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Chasselay (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Châtillon (Rhône)|Châtillon]] || 69050 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Châtillon (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Chôçan]]''' || '''''Chôssan''''' || [[:fr:Chaussan|Chaussan]] || 69051 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chazay-d'Azergues|Chazay-d'Azergues]] || 69052 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Chazay-d'Azergues}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chénas|Chénas]] || 69053 || 69840 || {{Dernière population commune de France|an|Chénas}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chénelette|Chénelette]] || 69054 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Chénelette}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Léchiéres]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Les Chères|Les Chères]] || 69055 || 69380 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chessy (Rhône)|Chessy]] || 69056 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Chessy (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chevinay|Chevinay]] || 69057 || 69210 || {{Dernière population commune de France|an|Chevinay}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Cherôbles]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Chiroubles (Rhône)|Chiroubles]] || 69058 || 69115 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Civrieux-d'Azergues|Civrieux-d'Azergues]] || 69059 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Civrieux-d'Azergues}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Cllàvêsôles]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Claveisolles|Claveisolles]] || 69060 || 69870 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Cogny (Rhône)|Cogny]] || 69061 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Cogny (Rhône)}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Couèse]]''' || '''''Couéz'''''<small>i</small><ref group="N.">Étot '''''Coize'''''.</ref> || [[:fr:Coise|Coise]] || 69062 || 69590 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Condrié]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Condrieu|Condrieu]] || 69064 || 69420 || || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Corcelles-en-Beaujolais|Corcelles-en-Beaujolais]] || 69065 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Corcelles-en-Beaujolais}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Cours (Rhône)|Cours]] || 69066 || 69470 || {{Dernière population commune de France|an|Cours (Rhône)}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Corzi]]''' || '''''Corzi''''' || [[:fr:Courzieu|Courzieu]] || 69067 || 69690 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Cublize|Cublize]] || 69070 || 69550 || {{Dernière population commune de France|an|Cublize}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Dareizé|Dareizé]] || 69073 || 69490 || {{Dernière population commune de France|an|Dareizé}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Denicé|Denicé]] || 69074 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Denicé}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Dième|Dième]] || 69075 || 69170 || {{Dernière population commune de France|an|Dième}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Dommartin (Rhône)|Dommartin]] || 69076 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Dommartin (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Drècié]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Dracé|Dracé]] || 69077 || 69220 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Douèrna]]''' || '''''Douarn'''''<small>a</small> || [[:fr:Duerne|Duerne]] || 69078 || 69850 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Échalas (Rhône)|Échalas]] || 69080 || 69700 || {{Dernière population commune de France|an|Échalas (Rhône)}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Émeringes|Émeringes]] || 69082 || 69840 || {{Dernière population commune de France|an|Émeringes}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Éveux|Éveux]] || 69083 || 69210 || {{Dernière population commune de France|an|Éveux}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Flluriê]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Fleurie|Fleurie]] || 69084 || 69820 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Flloriô (Liyonês)|Flloriô]]''' || '''''Flurieu''''' || [[:fr:Fleurieux-sur-l'Arbresle|Fleurieux-sur-l'Arbresle]] || 69086 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Frontenâs]]''' || '''''Frontenos''''' || [[:fr:Frontenas|Frontenas]] || 69090 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Gleizé|Gleizé]] || 69092 || 69400 || {{Dernière population commune de France|an|Gleizé}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Grandris|Grandris]] || 69093 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Grandris}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Grézieu-la-Varenne|Grézieu-la-Varenne]] || 69094 || 69290 || {{Dernière population commune de France|an|Grézieu-la-Varenne}} || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Grèsi-lo-Marchiê]]''' || '''''Grézi-lo-Marchi''''' || [[:fr:Grézieu-le-Marché|Grézieu-le-Marché]] || 69095 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Les Haies|Les Haies]] || 69097 || 69420 || {{Dernière population commune de France|an|Les Haies}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | '''[[Les Hàles]]''' || '''''Lez Ele''''' || [[:fr:Les Halles|Les Halles]] || 69098 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[‘Ta-Ravouère]]''' || '''''Tarravouèr'''''<small>i</small> || [[:fr:Haute-Rivoire|Haute-Rivoire]] || 69099 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Jarnioux|Jarnioux]] || 69101 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Jarnioux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Joux|Joux]] || 69102 || 69170 || {{Dernière population commune de France|an|Joux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Juliènâs]]''' || '''''Dzuliéno''''' || [[:fr:Juliénas|Juliénas]] || 69103 || 69840 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Juliê]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Jullié|Jullié]] || 69104 || 69840 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lacenas|Lacenas]] || 69105 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Lacenas}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lachassagne|Lachassagne]] || 69106 || 69480 || {{Dernière population commune de France|an|Lachassagne}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lamure-sur-Azergues|Lamure-sur-Azergues]] || 69107 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Lamure-sur-Azergues}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lancié|Lancié]] || 69108 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Lancié}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lantignié|Lantignié]] || 69109 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Lantignié}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Laràjace]]''' || '''''Larjass'''''<small>i</small> || [[:fr:Larajasse|Larajasse]] || 69110 || 69590 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Légny|Légny]] || 69111 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Légny}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Lentilyi]]''' || '''''Lintilly'''''<ref group="N.">Étot '''''Lintii'''''.</ref> || [[:fr:Lentilly|Lentilly]] || 69112 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Létra|Létra]] || 69113 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Létra}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Limas|Limas]] || 69115 || 69400 || {{Dernière population commune de France|an|Limas}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Luére]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Loire-sur-Rhône|Loire-sur-Rhône]] || 69118 || 69700 || || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Longes|Longes]] || 69119 || 69420 || {{Dernière population commune de France|an|Longes}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | '''[[Longessagne]]''' || '''''Lonjissagni''''' || [[:fr:Longessaigne|Longessaigne]] || 69120 || 69770 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Lozana]]''' || '''''Losàna'''''<ref group="N.">Étot '''''Lozana'''''.</ref> || [[:fr:Lozanne|Lozanne]] || 69121 || 69380 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Vâl d’Asèrga|Biôjolês Vâl d’Asèrga]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Lucenay|Lucenay]] || 69122 || 69480 || {{Dernière population commune de France|an|Lucenay}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Marchampt|Marchampt]] || 69124 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Marchampt}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Marcilly-d'Azergues|Marcilly-d'Azergues]] || 69125 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Marcilly-d'Azergues}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Marcy (Rhône)|Marcy]] || 69126 || 69480 || {{Dernière population commune de France|an|Marcy (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Meaux-la-Montagne|Meaux-la-Montagne]] || 69130 || 69550 || {{Dernière population commune de France|an|Meaux-la-Montagne}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Mensemi]]''' || '''''Minsemi''''' || [[:fr:Messimy (Rhône)|Messimy]] || 69131 || 69510 || || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Mês]]''' || '''''Mè''''' || [[:fr:Meys (Rhône)|Meys]] || 69132 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Milyeri]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Millery (Rhône)|Millery]] || 69133 || 69390 || || [[Comunôtât de comenes de la Comba du Garon|Comba du Garon]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Moiré (Rhône)|Moiré]] || 69134 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Moiré (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Moncéls]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Monsols|Monsols]] || 69135 || 69860 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Montagny (Rhône)|Montagny]] || 69136 || 69700 || {{Dernière population commune de France|an|Montagny (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes de la Comba du Garon|Comba du Garon]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Montmelas-Saint-Sorlin|Montmelas-Saint-Sorlin]] || 69137 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Montmelas-Saint-Sorlin}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Montroman]]''' || '''''Monroman''''' || [[:fr:Montromant|Montromant]] || 69138 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Mont-Trotiér]]''' || '''''Montrœty''''' || [[:fr:Montrottier|Montrottier]] || 69139 || 69770 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Morancé|Morancé]] || 69140 || 69480 || {{Dernière population commune de France|an|Morancé}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Mornant]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Mornant|Mornant]] || 69141 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Odenas|Odenas]] || 69145 || 69460 || {{Dernière population commune de France|an|Odenas}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Los Ôrmos]]''' || '''''Lôs Œrmes''''' || [[:fr:Les Olmes|Les Olmes]] || 69147 || 69490 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Orliénas|Orliénas]] || 69148 || 69530 || {{Dernière population commune de France|an|Orliénas}} || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Ouroux|Ouroux]] || 69150 || 69860 || {{Dernière population commune de France|an|Ouroux}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Le Pèrreyon]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Le Perréon|Le Perréon]] || 69151 || 69460 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Polyonê]]''' || '''''Pollionâ''''' || [[:fr:Pollionnay|Pollionnay]] || 69154 || 69290 || || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Pomê]]''' || '''''Pomè''''' || [[:fr:Pomeys|Pomeys]] || 69155 || 69590 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Pommiers (Rhône)|Pommiers]] || 69156 || 69480 || {{Dernière population commune de France|an|Pommiers (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Pont-Charrâ (Biôjolês)|Pont-Charrâ]]''' || '''''Ponçarò''''' || [[:fr:Pontcharra-sur-Turdine|Pontcharra-sur-Turdine]] || 69157 || 69490 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Pôrta-de-les-Piérres-Dorâs]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Porte des Pierres Dorées|Porte des Pierres Dorées]] || 69159 || 69400 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]] ou ben [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Poule-les-Écharmeaux|Poule-les-Écharmeaux]] || 69160 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Poule-les-Écharmeaux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Prœpiéres]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Propières|Propières]] || 69161 || 69790 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Quincié-en-Beaujolais|Quincié-en-Beaujolais]] || 69162 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Quincié-en-Beaujolais}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Rànchal]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Ranchal|Ranchal]] || 69164 || 69470 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Régnié-Durette|Régnié-Durette]] || 69165 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Régnié-Durette}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Reviéria]]''' || '''''Reviria''''' || [[:fr:Riverie|Riverie]] || 69166 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | '''[[Rivolèt]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Rivolet|Rivolet]] || 69167 || 69640 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Rono]]''' || '''''Rœne''''' || [[:fr:Ronno|Ronno]] || 69169 || 69550 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Rantalon]]''' || '''''Rantalon''''' || [[:fr:Rontalon|Rontalon]] || 69170 || 69510 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Sain-Bel|Sain-Bel]] || 69171 || 69210 || {{Dernière population commune de France|an|Sain-Bel}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais|Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais]] || 69172 || 69460 || {{Dernière population commune de France|an|Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Sarsê]]''' || '''''Sarsà''''' || [[:fr:Sarcey (Rhône)|Sarcey]] || 69173 || 69490 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Los Sarvâjos]]''' || '''''Lôs Sarvajes''''' || [[:fr:Les Sauvages (Rhône)|Les Sauvages]] || 69174 || 69170 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Savegni (Liyonês)|Savegni]]''' || '''''Savigny''''' || [[:fr:Savigny (Rhône)|Savigny]] || 69175 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Sociô]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Soucieu-en-Jarrest|Soucieu-en-Jarrest]] || 69176 || 69510 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | '''[[Sèrciô]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Sourcieux-les-Mines|Sourcieux-les-Mines]] || 69177 || 69210 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Sôsi]]''' || '''''Souzi''''' || [[:fr:Souzy|Souzy]] || 69178 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Anduér]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Andéol-le-Château|Saint-Andéol-le-Château]] || 69179 || 69700 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-André (Liyonês)|Sant-André]]''' || '''''Sant-Andri''''' || [[:fr:Saint-André-la-Côte|Saint-André-la-Côte]] || 69180 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Appolinaire|Saint-Appolinaire]] || 69181 || 69170 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Appolinaire}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Bonnet-des-Bruyères|Saint-Bonnet-des-Bruyères]] || 69182 || 69790 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Bonnet-des-Bruyères}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Bonnet-le-Troncy|Saint-Bonnet-le-Troncy]] || 69183 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Bonnet-le-Troncy}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Sente-Catèrena]]''' || '''''Sintch'''''<small>i</small>'''''-Caterin'''''<small>a</small> || [[:fr:Sainte-Catherine (Rhône)|Sainte-Catherine]] || 69184 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Christophe (Rhône)|Saint-Christophe]] || 69185 || 69860 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Christophe (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Clément-de-Vers|Saint-Clément-de-Vers]] || 69186 || 69790 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Clément-de-Vers}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Cllèment (Liyonês)|Sant-Cllèment]]''' || '''''San-Clémin''''' || [[:fr:Saint-Clément-les-Places|Saint-Clément-les-Places]] || 69187 || 69930 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Clément-sur-Valsonne|Saint-Clément-sur-Valsonne]] || 69188 || 69170 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Clément-sur-Valsonne}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Sainte-Colombe (Rhône)|Sainte-Colombe]] || 69189 || 69560 || {{Dernière population commune de France|an|Sainte-Colombe (Rhône)}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Sainte-Consorce|Sainte-Consorce]] || 69190 || 69280 || {{Dernière population commune de France|an|Sainte-Consorce}} || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Cyr-le-Chatoux|Saint-Cyr-le-Chatoux]] || 69192 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Cyr-le-Chatoux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Cyr-sur-le-Rhône|Saint-Cyr-sur-le-Rhône]] || 69193 || 69560 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Cyr-sur-le-Rhône}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Didier-sur-Beaujeu|Saint-Didier-sur-Beaujeu]] || 69196 || 69430 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Didier-sur-Beaujeu}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Étienne-des-Oullières|Saint-Étienne-des-Oullières]] || 69197 || 69460 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Étienne-des-Oullières}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Étienne-la-Varenne|Saint-Étienne-la-Varenne]] || 69198 || 69460 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Étienne-la-Varenne}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Forgeux|Saint-Forgeux]] || 69200 || 69490 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Forgeux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Sente-Fê-l’Argentiére]]''' || '''''Sint'''''<small>i</small>'''''-Fè-l’Arjintir'''''<small>i</small> || [[:fr:Sainte-Foy-l'Argentière|Sainte-Foy-l’Argentière]] || 69201 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Genés (Liyonês)|Sant-Genés]]''' || '''''San-Jeni''''' || [[:fr:Saint-Genis-l'Argentière|Saint-Genis-l’Argentière]] || 69203 || 69610 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Georges-de-Reneins|Saint-Georges-de-Reneins]] || 69206 || 69830 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Georges-de-Reneins}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Germain-Nuelles|Saint-Germain-Nuelles]] || 69208 || 69210 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Germain-Nuelles}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Igny-de-Vers|Saint-Igny-de-Vers]] || 69209 || 69790 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Igny-de-Vers}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Jacques-des-Arrêts|Saint-Jacques-des-Arrêts]] || 69210 || 69860 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Jacques-des-Arrêts}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Jean-d'Ardières|Saint-Jean-d'Ardières]] || 69211 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Jean-d'Ardières}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Jean-des-Vignes|Saint-Jean-des-Vignes]] || 69212 || 69380 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Jean-des-Vignes}} || [[Communauté de communes Beaujolais Val d'Azergues|Beaujolais Val d'Azergues]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Jean-de-Touslas|Saint-Jean-de-Touslas]] || 69213 || 69700 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Jean-de-Touslas}} || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Jean-la-Bussière|Saint-Jean-la-Bussière]] || 69214 || 69550 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Jean-la-Bussière}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Julien (Rhône)|Saint-Julien]] || 69215 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Julien (Rhône)}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Julien-sur-Bibost|Saint-Julien-sur-Bibost]] || 69216 || 69690 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Julien-sur-Bibost}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Just-d'Avray|Saint-Just-d'Avray]] || 69217 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Just-d'Avray}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Lager|Saint-Lager]] || 69218 || 69220 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Lager}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Laurent-d'Agny|Saint-Laurent-d'Agny]] || 69219 || 69440 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Laurent-d'Agny}} || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Lôrent (Liyonês)|Sant-Lôrent]]''' || '''''San-Lorin''''' || [[:fr:Saint-Laurent-de-Chamousset|Saint-Laurent-de-Chamousset]] || 69220 || 69930 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Loup (Rhône)|Saint-Loup]] || 69223 || 69490 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Loup (Rhône)}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Mamert|Saint-Mamert]] || 69224 || 69860 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Mamert}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Marcel-l'Éclairé|Saint-Marcel-l'Éclairé]] || 69225 || 69170 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Marcel-l'Éclairé}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Martin-d’en-Hôt|Sant-Martin]]''' || '''''San-Martchïn''''' || [[:fr:Saint-Martin-en-Haut|Saint-Martin-en-Haut]] || 69227 || 69850 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Chabaniére]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Chabanière|Chabanière]] || 69228 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Nizier-d'Azergues|Saint-Nizier-d'Azergues]] || 69229 || 69870 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Nizier-d'Azergues}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Sente-Pola]]''' || '''''Sainti-Pœla''''' || [[:fr:Sainte-Paule (Rhône)|Sainte-Paule]] || 69230 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Pierre-la-Palud|Saint-Pierre-la-Palud]] || 69231 || 69210 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Pierre-la-Palud}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de L’Âbrèla|Payis de L’Âbrèla]]
|-
| align="left" | '''[[Sànt-Reman-de-Popél]]''' || '''''Sorman-dé-Popé''''' || [[:fr:Saint-Romain-de-Popey|Saint-Romain-de-Popey]] || 69234 || 69490 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Romain-en-Gal|Saint-Romain-en-Gal]] || 69235 || 69560 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Romain-en-Gal}} || [[Communauté d'agglomération du Pays viennois|Vienn'Agglo]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Romain-en-Gier|Saint-Romain-en-Gier]] || 69236 || 69700 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Romain-en-Gier}} || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | '''[[Sant-Safurin (Liyonês)|Sant-Safurin]]''' || '''''San-Safurïn''''' || [[:fr:Saint-Symphorien-sur-Coise|Saint-Symphorien-sur-Coise]] || 69238 || 69590 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Vérand (Rhône)|Saint-Vérand]] || 69239 || 69620 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Vérand (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Vincent-de-Reins|Saint-Vincent-de-Reins]] || 69240 || 69240 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Vincent-de-Reins}} || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Taloyérs]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Taluyers|Taluyers]] || 69241 || 69440 || || [[Comunôtât de comenes du Payis mornantês|Payis mornantês]]
|-
| align="left" | '''[[Taponâs]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Taponas|Taponas]] || 69242 || 69220 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Tarâro]]''' || '''''Taròre''''' || [[:fr:Tarare (Rhône)|Tarare]] || 69243 || 69170 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Tèrnant]]''' || '''''Tarnan''''' || [[:fr:Ternand|Ternand]] || 69245 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Têsé]]''' || '''''Tasy''''' || [[:fr:Theizé|Theizé]] || 69246 || 69620 || || [[Comunôtât de comenes Biôjolês Piérres Dorâs|Biôjolês Piérres Dorâs]]
|-
| align="left" | '''[[Tisé-los-Bôrgs]]''' || '''''Tisy-lôs-Beurgs''''' || [[:fr:Thizy-les-Bourgs|Thizy-les-Bourgs]] || 69248 || 69240 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Turins]]''' || '''''Turin''''' || [[:fr:Thurins|Thurins]] || 69249 || 69510 || || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[Trades]] || 69251 || 69860 || {{Dernière population commune de France|an|Trades}} || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Trêvo]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Trèves (Rhône)|Trèves]] || 69252 || 69420 || || [[Comunôtât de comenes de la Règ·ion de Couendriô|Règ·ion de Couendriô]]
|-
| align="left" | '''[[Tepins-et-Semont]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Tupin-et-Semons|Tupin-et-Semons]] || 69253 || 69420 || || [[Vièna Condrié Agllomèracion|Vièna Condrié]]
|-
| align="left" | '''[[Vârsoana]]''' || '''''Varsoana''''' || [[:fr:Valsonne|Valsonne]] || 69254 || 69170 || || [[Comunôtât d’agllomèracion du Cuchient Rodanien|Cuchient Rodanien]]
|-
| align="left" | '''[[Vâlgnerê]]''' || '''''Vognerè''''' || [[:fr:Vaugneray|Vaugneray]] || 69255 || 69670 || || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Vâls (Biôjolês)|Vâls]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Vaux-en-Beaujolais|Vaux-en-Beaujolais]] || 69257 || 69460 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vâr-Regnârd]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Vauxrenard|Vauxrenard]] || 69258 || 69820 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vèrnê (Biôjolês)|Vèrnê]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Vernay (Rhône)|Vernay]] || 69261 || 69430 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vielyechevena]]''' || '''''Viçevena''''' || [[:fr:Villechenève|Villechenève]] || 69263 || 69770 || || [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Monts du Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Velafranche]]''' || '''''Velafrantse'''''<ref group="N.">Étot '''''Vilafrançi'''''.</ref> || [[:fr:Villefranche-sur-Saône|Villefranche-sur-Saône]] || 69264 || 69400 || || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Ville-sur-Jarnioux|Ville-sur-Jarnioux]] || 69265 || 69640 || {{Dernière population commune de France|an|Ville-sur-Jarnioux}} || [[Comunôtât d’agllomèracion Velafranche Biôjolês Sona|Agllô Velafranche Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vilyê-Morgon]]''' || '''''Villé-Morgon''''' || [[:fr:Villié-Morgon|Villié-Morgon]] || 69267 || 69910 || || [[Comunôtât de comenes Sona Biôjolês|Sona Biôjolês]]
|-
| align="left" | '''[[Vorla]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Vourles|Vourles]] || 69268 || 69390 || || [[Comunôtât de comenes de la Comba du Garon|Comba du Garon]]
|-
| align="left" | '''[[Iseron (Liyonês)|Iseron]]''' || '''''Izeron''''' || [[:fr:Yzeron|Yzeron]] || 69269 || 69510 || || [[Comunôtât de comenes de les Colenes du Liyonês|Colenes du Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Chaponnay|Chaponnay]] || 69270 || 69970 || {{Dernière population commune de France|an|Chaponnay}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Communay|Communay]] || 69272 || 69360 || {{Dernière population commune de France|an|Communay}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | '''[[Jenâs]]'''|| ''encognu'' || [[:fr:Genas|Genas]] || 69277 || 69740 || {{Dernière population commune de France|an|Genas}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Jons|Jons]] || 69280 || 69330 || {{Dernière population commune de France|an|Jons}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Marennes (Rhône)|Marennes]] || 69281 || 69970 || {{Dernière population commune de France|an|Marennes (Rhône)}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | '''[[Pusegnê]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Pusignan|Pusignan]] || 69285 || 69330 || {{Dernière population commune de France|an|Pusignan}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Sent-Bônèt-de-Mures]]'''|| ''encognu'' || [[:fr:Saint-Bonnet-de-Mure|Saint-Bonnet-de-Mure]] || 69287 || 69720 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Bonnet-de-Mure}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Sent-Lôrent-de-Mures]]'''|| ''encognu'' || [[:fr:Saint-Laurent-de-Mure|Saint-Laurent-de-Mure]] || 69288 || 69720 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Laurent-de-Mure}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Pierre-de-Chandieu|Saint-Pierre-de-Chandieu]] || 69289 || 69780 || {{Dernière population commune de France|an|Saint-Pierre-de-Chandieu}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|-
| align="left" | '''[[Safllurins]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Saint-Symphorien-d'Ozon|Saint-Symphorien-d’Ozon]] || 69291 || 69360 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | '''[[Ceresins-du-Rôno]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Sérézin-du-Rhône|Sérézin-du-Rhône]] || 69294 || 69360 || {{Dernière population commune de France|an|Sérézin-du-Rhône}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Simandres|Simandres]] || 69295 || 69360 || {{Dernière population commune de France|an|Simandres}} || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | '''[[Tèrnê]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Ternay (Rhône)|Ternay]] || 69297 || 69360 || || [[Comunôtât de comenes du Payis de l’Ôson|Payis de l’Ôson]]
|-
| align="left" | '''[[Tocié]]''' || ''encognu'' || [[:fr:Toussieu|Toussieu]] || 69298 || 69780 || || [[Comunôtât de comenes du Levant liyonês|Levant liyonês]]
|-
| align="left" | ''encognu'' || ''encognu'' || [[:fr:Colombier-Saugnieu|Colombier-Saugnieu]] || 69299 || 69124 || {{Dernière population commune de France|an|Colombier-Saugnieu}} || [[Comunôtât de comenes du Levant Liyonês|Levant Liyonês]]
|}
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N.}}
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:Comena du Rôno|*]]
[[Catègorie:Lista de comenes francêses|Rono]]
[[Catègorie:Lista de comenes arpetanes|Rono]]
[[Catègorie:Lista en rapôrt avouéc lo dèpartament du Rôno|Comenes]]
0oq080x1x4edsu22lebu6k7skx9xxz8
Lista de les comenes de Lêre
0
2659
231748
231681
2026-07-12T13:42:27Z
ChrisPtDe
22
rv
231748
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
== Lista des comenes du dèpartement de la Lêre ==
Lista des 327 [[Comenes de France|comenes]] de la [[Lêre (dèpartement)|Lêre]] per ôrdre de code INSEE, avouéc lo code postâl, lo nom en [[arpitan]] et lo nom en [[francês]].
{| BORDER="1" CELLSPACING="0"
|-----
! Code INSEE
! Code postâl
! Nom en arpitan
! Nom en francês
|-----
| 42001 || 42380 || [[Los Abouens]]|| Aboën
|-----
| 42002 || 42130 || [[Âlyô]]|| Ailleux
|-----
| 42003 || 42820 || [[Embièrle]] || Ambierle
|-----
| 42004 || 42260 || xx || Amions
|-----
| 42005 || 42160 || [[Andrèsiô-Botion]]|| Andrézieux-Bouthéon
|-----
| 42006 || 42550 || [[Apinat]]|| Apinac
|-----
| 42007 || 42460 || [[Arsenges]]|| Arcinges
|-----
| 42008 || 42370 || [[Arcons]]|| Arcon
|-----
| 42009 || 42130 || [[Artun]]|| Arthun
|-----
| 42010 || 42330 || [[Avèsiô]]|| Aveizieux
|-----
| 42011 || 42510 || [[Barbignié]]|| Balbigny
|-----
| 42012 || 42600 || [[Bar (Forês)|Bar]]|| Bard
|-----
| 42013 || 42210 || [[Bèlagouârda (Forês)|Bèlagouârda]]|| Bellegarde-en-Forez
|-----
| 42014 || 42670 || [[Bèlaroche]] || Belleroche
|-----
| 42015 || 42670 || [[Bèrmont (Rouanês)|Bèrmont]]|| Belmont-de-la-Loire
|-----
| 42016 || 42720 || [[La Benéçon-Diô]]|| La Bénisson-Dieu
|-----
| 42017 || 42660 || xx || Le Bessat
|-----
| 42018 || 42520 || xx || Bessey
|-----
| 42019 || 42130 || [[Bouenc]]|| Boën-sur-Lignon
|-----
| 42020 || 42210 || [[Bouessèt]]|| Boisset-lès-Montrond
|-----
| 42021 || 42560 || [[Bouessél-Sent-Priét]]|| Boisset-Saint-Priest
|-----
| 42022 || 42160 || [[Bonçon]]|| Bonson
|-----
| 42023 || 42220 || [[Lo Bôrg-Argentâf]]|| Bourg-Argental
|-----
| 42025 || 42460 || [[Boyé]]|| Boyer
|-----
| 42026 || 42720 || [[Brinon]]|| Briennon
|-----
| 42027 || 42260 || [[Bulyé (Rouanês)|Bulyé]]|| Bully
|-----
| 42028 || 42220 || xx || Burdignes
|-----
| 42029 || 42510 || xx || Bussières
|-----
| 42030 || 42260 || [[Bussi-Arbiô]]|| Bussy-Albieux
|-----
| 42031 || 42240 || xx || Çaloire
|-----
| 42032 || 42320 || xx || Cellieu
|-----
| 42033 || 42460 || [[Le Cièrgno]]|| Le Cergne
|-----
| 42034 || 42440 || [[Cèrviére]] || Cervières
|-----
| 42035 || 42130 || [[Sesèly]]|| Cezay
|-----
| 42036 || 42800 || xx || Chagnon
|-----
| 42037 || 42600 || [[Châleng-d’Usiôla]]|| Chalain-d'Uzore
|-----
| 42038 || 42600 || [[Châleng-lo-Comtâl]]|| Chalain-le-Comtal
|-----
| 42039 || 42920 || xx || Chalmazel
|-----
| 42040 || 42440 || [[La Chambâ]]|| La Chamba
|-----
| 42041 || 42110 || [[Chambion]]|| Chambéon
|-----
| 42042 || 42170 || [[Chambla]]|| Chambles
|-----
| 42043 || 42330 || [[Chambôsc]]|| Chambœuf
|-----
| 42044 || 42500 || [[Lo Chambon]] || Le Chambon-Feugerolles
|-----
| 42045 || 42440 || [[La Chambonia]]|| La Chambonie
|-----
| 42046 || 42600 || [[Chandié]]|| Champdieu
|-----
| 42047 || 42430 || [[Champ-Poli]]|| Champoly
|-----
| 42048 || 42190 || [[Chandon (Charluês)|Chandon]]|| Chandon
|-----
| 42049 || 42310 || xx || Changy
|-----
| 42050 || 42380 || [[La Chapèla (Forês)|La Chapèla]]|| La Chapelle-en-Lafaye
|-----
| 42051 || 42410 || xx || La Chapelle-Villars
|-----
| 42052 || 42190 || [[Charluè]]|| Charlieu
|-----
| 42053 || 42800 || xx || Châteauneuf
|-----
| 42054 || 42940 || [[Le Châtél]]|| Châtelneuf
|-----
| 42055 || 42140 || xx || Châtelus
|-----
| 42339 || 42430 || [[Chôchetèrra]]|| Chausseterre
|-----
| 42056 || 42410 || xx || Chavanay
|-----
| 42058 || 42560 || [[Chasèles-sus-Lavi]]|| Chazelles-sur-Lavieu
|-----
| 42059 || 42140 || [[Chesâles-sus-Liyon]]|| Chazelles-sur-Lyon
|-----
| 42060 || 42560 ||[[Chanarèlyes (Forês)|Chanarèlyes]]
| Chenereilles
|-----
| 42061 || 42430 || [[Charês]]|| Cherier
|-----
| 42062 || 42140 || [[Chevriéres (Forês)|Chevriéres]]|| Chevrières
|-----
| 42063 || 42114 || [[Chirâs-Simond]]|| Chirassimont
|-----
| 42064 || 42410 || xx || Chuyer
|-----
| 42065 || 42110 || [[Civent]]|| Civens
|-----
| 42066 || 42110 || [[Cllèpié]]|| Cleppé
|-----
| 42067 || 42220 || [[Colombiér (Pilât)|Colombiér]]|| Colombier
|-----
| 42068 || 42840 || [[Combros]]|| Combre
|-----
| 42069 || 42120 || [[Comèles-Vèrnê]]|| Commelle-Vernay
|-----
| 42070 || 42123 || [[Cordèla-le-Buerg|Cordèla]]|| Cordelle
|-----
| 42071 || 42120 || [[Le Cotiô]]|| Le Coteau
|-----
| 42072 || 42111 || [[La Couta (Forês)|La Couta]]|| La Côte-en-Couzan
|-----
| 42073 || 42360 || [[Côtances]]|| Cottance
|-----
| 42074 || 42460 || [[Cotouro]]|| Coutouvre
|-----
| 42075 || 42210 ||[[Crontelyé]]
| Craintilleux
|-----
| 42076 || 42260 || [[Cromiôs]]|| Cremeaux
|-----
| 42077 || 42540 || [[Crouesél]]|| Croizet-sur-Gand
|-----
| 42078 || 42310 || xx || Le Crozet
|-----
| 42079 || 42460 || [[Couinzié]]|| Cuinzier
|-----
| 42081 || 42330 || [[Cusié]]|| Cuzieu
|-----
| 42082 || 42260 || xx || Dancé
|-----
| 42083 || 42800 || xx || Dargoire
|-----
| 42084 || 42130 || [[Los Dèbats-Riviére-du-Prât|Los Dèbats]]|| Débats-Rivière-d'Orpra
|-----
| 42085 || 42740 || xx || Doizieux
|-----
| 42086 || 42670 || [[Ècoches]]|| Écoche
|-----
| 42087 || 42600 || [[Cotê]]|| Écotay-l'Olme
|-----
| 42088 || 42110 || [[Èparcié-Sent-Pol]]|| Épercieux-Saint-Paul
|-----
| 42089 || 42600 || [[Sartenes|Sartenes/Essartenes]]|| Essertines-en-Châtelneuf
|-----
| 42090 || 42360 || [[Èssartenes-en-Donzié]]|| Essertines-en-Donzy
|-----
| 42091 || 42380 || [[Ètievarèlyes]]|| Estivareilles
|-----
| 42092 || 42580 || [[L’Ètrât (Jarês)|L’Ètrât]]|| L'Étrat
|-----
| 42093 || 42320 || xx || Farnay
|-----
| 42094 || 42110 || [[Fuèrs]]|| Feurs
|-----
| 42095 || 42700 || xx || Firminy
|-----
| 42096 || 42140 || xx || Fontanès
|-----
| 42097 || 42480 || [[La Folyosa]]|| La Fouillouse
|-----
| 42098 || 42470 || [[Fornéls (Rouanês)|Fornéls]]|| Fourneaux
|-----
| 42099 || 42490 || xx || Fraisses
|-----
| 42225 || 42800 || xx || Genilac
|-----
| 42100 || 42140 || xx || La Gimond
|-----
| 42101 || 42220 || xx || Graix
|-----
| 42102 || 42140 || xx || Grammond
|-----
| 42103 || 42320 || xx || La Grand-Croix
|-----
| 42104 || 42460 || [[L’Agrel]]|| La Gresle
|-----
| 42105 || 42600 || [[Grèsiô]]|| Grézieux-le-Fromental
|-----
| 42106 || 42260 || [[Grèsoles]]|| Grézolles
|-----
| 42107 || 42560 || [[Gumiéres]]|| Gumières
|-----
| 42108 || 42210 || [[L’Hèpetâl-lo-Grant]]|| L'Hôpital-le-Grand
|-----
| 42109 || 42130 || [[L’Hopetâr]]|| L'Hôpital-sous-Rochefort
|-----
| 42110 || 42152 || xx || L'Horme
|-----
| 42112 || 42460 || [[Gèrnossa]]|| Jarnosse
|-----
| 42113 || 42110 || [[Jâs]]|| Jas
|-----
| 42114 || 42920 || xx || Jeansagnière
|-----
| 42115 || 42660 || xx || Jonzieux
|-----
| 42116 || 42430 || [[Juré]]|| Juré
|-----
| 42117 || 42560 || [[Lavi]]|| Lavieu
|-----
| 42118 || 42470 || [[Lê (Rouanês)|Lê]]|| Lay
|-----
| 42119 || 42130 || [[Lègniô]]|| Leigneux
|-----
| 42120 || 42155 || [[Lentegné]]|| Lentigny
|-----
| 42121 || 42600 || [[Lèregniô]]|| Lérigneux
|-----
| 42122 || 42600 || [[Lèsegniô]]|| Lézigneux
|-----
| 42123 || 42420 || xx || Lorette
|-----
| 42124 || 42520 || xx || Lupé
|-----
| 42125 || 42260 || [[Luré]]|| Luré
|-----
| 42126 || 42380 || [[Lioriét]]|| Luriecq
|-----
| 42127 || 42300 || [[Mablé]]|| Mably
|-----
| 42128 || 42114 || [[Mont-Chesâl]]|| Machézal
|-----
| 42129 || 42520 || xx || Maclas
|-----
| 42130 || 42600 || [[Magnié]]|| Magneux-Haute-Rive
|-----
| 42131 || 42750 ||[[Mèselyé]]|| Maizilly
|-----
| 42132 || 42520 || xx || Malleval
|-----
| 42133 || 42140 || xx || Marcenod
|-----
| 42134 || 42130 || [[Marcelyô]]|| Marcilly-le-Châtel
|-----
| 42135 || 42210 || [[Mârcllot]]|| Marclopt
|-----
| 42136 || 42130 || [[Mèrcor]]|| Marcoux
|-----
| 42137 || 42560 || [[Margeria-Chanta-Grely]]|| Margerie-Chantagret
|-----
| 42138 || 42140 || [[Maringes]]|| Maringes
|-----
| 42139 || 42660 || xx || Marlhes
|-----
| 42140 || 42560 || [[Marôls]]|| Marols
|-----
| 42141 || 42750 || [[Mârs (Charluês)|Mârs]]|| Mars
|-----
| 42142 || 42380 || [[Mèrlo-Lègniét]]|| Merle-Leignec
|-----
| 42143 || 42110 || [[Méserié]]|| Mizérieux
|-----
| 42145 || 42840 || [[Montagnié]]|| Montagny
|-----
| 42146 || 42380 || [[Montarchiér]]|| Montarcher
|-----
| 42147 || 42600 || [[Montbréson]] || Montbrison
|-----
| 42148 || 42360 || [[Mont-Châl]]|| Montchal
|-----
| 42149 || 42210 || [[Mont-Rand]]|| Montrond-les-Bains
|-----
| 42150 || 42130 || [[Montvèrdun]]|| Montverdun
|-----
| 42151 || 42600 || [[Mornant (Forês)|Mornant]]|| Mornand-en-Forez
|-----
| 42152 || 42720 || xx || Nandax
|-----
| 42153 || 42470 || [[Nouâls]]|| Neaux
|-----
| 42154 || 42510 || [[Nèronda]] || Néronde
|-----
| 42155 || 42510 || [[Nèrvié]]|| Nervieux
|-----
| 42156 || 42590 || [[Nôlise]]|| Neulise
|-----
| 42157 || 42640 || [[Noualyé]]|| Noailly
|-----
| 42158 || 42370 || [[Los Noyérs]]|| Les Noës
|-----
| 42159 || 42440 || [[Nêrtrâblo]]|| Noirétable
|-----
| 42160 || 42260 || [[Nôlyô]]|| Nollieux
|-----
| 42161 || 42120 || [[Bouéssê (Rouanês)|Bouéssê]]|| Notre-Dame-de-Boisset
|-----
| 42162 || 42155 || [[Ouches]]|| Ouches
|-----
| 42163 || 42310 || xx || La Pacaudière
|-----
| 42164 || 42890 || [[Palogniés]] || Palogneux
|-----
| 42165 || 42360 || [[Paneciéres (Forês)|Paneciéres]]|| Panissières
|-----
| 42166 || 42120 || [[Parregné]]|| Parigny
|-----
| 42167 || 42410 || [[Pavèsin]] || Pavezin
|-----
| 42168 || 42410 || xx || Pélussin
|-----
| 42169 || 42380 || [[Pèrregniô]]|| Périgneux
|-----
| 42170 || 42120 || [[Pèrrués]]|| Perreux
|-----
| 42171 || 42590 || xx || Pinay
|-----
| 42172 || 42660 || xx || Planfoy
|-----
| 42173 || 42260 || [[Pomiér (Forês)|Pomiér]]|| Pommiers
|-----
| 42174 || 42110 || [[Poncins (Forês)|Poncins]]|| Poncins
|-----
| 42175 || 42110 || [[Polyé (Forês)|Polyé]]|| Pouilly-lès-Feurs
|-----
| 42176 || 42155 || [[Polyé (Rouanês)|Polyé]]|| Pouilly-les-Nonains
|-----
| 42177 || 42720 || [[Polyé (Charluês)|Polyé]]|| Pouilly-sous-Charlieu
|-----
| 42178 || 42630 || [[Pradenes]] || Pradines
|-----
| 42179 || 42600 || xx || Pralong
|-----
| 42180 || 42600 || [[Prèssiô]]|| Précieux
|-----
| 42181 || 42630 || [[Regnié]]|| Régny
|-----
| 42182 || 42370 || [[Ronêson]]|| Renaison
|-----
| 42183 || 42150 || xx || La Ricamarie
|-----
| 42184 || 42153 || [[Riôrges]]|| Riorges
|-----
| 42185 || 42340 || [[Rivât]]|| Rivas
|-----
| 42186 || 42800 || [[Vâr-de-Giér]]|| Rive-de-Gier
|-----
| 42187 || 42300 || [[Rouana]] || Roanne
|-----
| 42188 || 42600 || [[Roche (Forês)]]|| Roche
|-----
| 42189 || 42230 || xx || Roche-la-Molière
|-----
| 42191 || 42520 || xx || Roisey
|-----
| 42192 || 42380 || [[Rosiérs (Forês occitan)|Rosiérs]]|| Rozier-Côtes-d'Aurec
|-----
| 42193 || 42810 || [[Rosiérs-en-Donzié]]|| Rozier-en-Donzy
|-----
| 42194 || 42310 || xx || Sail-les-Bains
|-----
| 42195 || 42890 || [[Vers-le-Saly]]|| Sail-sous-Couzan
|-----
| 42198 || 42370 || xx || Saint-Alban-les-Eaux
|-----
| 42199 || 42370 || xx || Saint-André-d'Apchon
|-----
| 42200 || 42210 || [[Sent-André-lo-Pouéts]]|| Saint-André-le-Puy
|-----
| 42201 || 42520 || xx || Saint-Appolinard
|-----
| 42202 || 42110 || [[Sant-Bartolomé-l’Ètrât]]|| Saint-Barthélemy-Lestra
|-----
| 42203 || 42310 || xx || Saint-Bonnet-des-Quarts
|-----
| 42204 || 42380 || [[Sent-Bônèt-le-Châtél]]|| Saint-Bonnet-le-Château
|-----
| 42205 || 42940 || [[Sant-Bônèt-de-Coriâls]]|| Saint-Bonnet-le-Courreau
|-----
| 42206 || 42330 || [[Sant-Bônèt-les-Ôles]]|| Saint-Bonnet-les-Oules
|-----
| 42207 || 42400 || xx || Saint-Chamond
|-----
| 42208 || 42320 || xx || Saint-Christo-en-Jarez
|-----
| 42211 || 42160 || [[Sant-Cebrin]]|| Saint-Cyprien
|-----
| 42212 || 42123 || [[Sant-Ciro-de-Fâviéres]]|| Saint-Cyr-de-Favières
|-----
| 42213 || 42114 || xx || Saint-Cyr-de-Valorges
|-----
| 42214 || 42210 || [[Sant-Ciro-les-Vegnes]]|| Saint-Cyr-les-Vignes
|-----
| 42215 || 42750 || [[Sent-Denis-de-Cabânes]]|| Saint-Denis-de-Cabanne
|-----
| 42216 || 42140 || xx || Saint-Denis-sur-Coise
|-----
| 42217 || 42111 || [[Sent-Dèyér]]|| Saint-Didier-sur-Rochefort
|-----
| 42196 || 42510 || xx || Sainte-Agathe-en-Donzy
|-----
| 42197 || 42130 || xx || Sainte-Agathe-la-Bouteresse
|-----
| 42209 || 42540 || xx || Sainte-Colombe-sur-Gand
|-----
| 42210 || 42800 || xx || Sainte-Croix-en-Jarez
|-----
| 42221 || 42110 || [[Sente-Fê-Sant-Serpis]] || Sainte-Foy-Saint-Sulpice
|-----
| 42218 || 42000 || [[Sant-Etiève|Sant-Ètiève / Sant-Etièno]] || Saint-Étienne
|-----
| 42219 || 42130 || [[Sant-Ètièven-lo-Molâr]]|| Saint-Étienne-le-Molard
|-----
| 42220 || 42640 || xx || Saint-Forgeux-Lespinasse
|-----
| 42222 || 42330 || [[Sant-Garmiér]]|| Saint-Galmier
|-----
| 42223 || 42530 || xx || Saint-Genest-Lerpt
|-----
| 42224 || 42660 || xx || Saint-Genest-Malifaux
|-----
| 42226 || 42510 || xx || Saint-Georges-de-Baroille
|-----
| 42227 || 42990 || [[Sant-Jôrjo-en-Cosan]]|| Saint-Georges-en-Couzan
|-----
| 42228 || 42610 || [[Sent-Jôrjo (Forês)|Sent-Jôrjo]]|| Saint-Georges-Haute-Ville
|-----
| 42229 || 42670 || [[Sant-Gèrman-la-Montagne]]|| Saint-Germain-la-Montagne
|-----
| 42230 || 42260 || [[Sant-Gèrman-la-Vâr]]|| Saint-Germain-Laval
|-----
| 42231 || 42640 || xx || Saint-Germain-Lespinasse
|-----
| 42232 || 42370 || xx || Saint-Haon-le-Châtel
|-----
| 42233 || 42370 || xx || Saint-Haon-le-Vieux
|-----
| 42234 || 42570 || [[Sant-Heyand]]|| Saint-Héand
|-----
| 42235 || 42380 || [[Sent-Alèro-Cusson-la-Vâlmita]]|| Saint-Hilaire-Cusson-la-Valmitte
|-----
| 42236 || 42190 || [[Sant-Hilèro (Charluês)|Sant-Hilèro]]|| Saint-Hilaire-sous-Charlieu
|-----
| 42237 || 42650 || xx || Saint-Jean-Bonnefonds
|-----
| 42238 || 42440 || [[Sent-Jian-Lavètre]]|| Saint-Jean-la-Vêtre
|-----
| 42239 || 42155 || xx || Saint-Jean-Saint-Maurice-sur-Loire
|-----
| 42240 || 42560 || [[Sent-Jouan-Solèmi]]|| Saint-Jean-Soleymieux
|-----
| 42241 || 42590 || xx || Saint-Jodard
|-----
| 42242 || 42800 || xx || Saint-Joseph
|-----
| 42243 || 42260 || [[Sant-Julien-d’Ôdes]]|| Saint-Julien-d'Oddes
|-----
| 42245 || 42440 || [[Lavètro-sus-Anzon]]|| Vêtre-sur-Anzon
|-----
| 42246 || 42220 || xx || Saint-Julien-Molin-Molette
|-----
| 42247 || 42990 || xx || Saint-Just-en-Bas
|-----
| 42248 || 42430 || xx || Saint-Just-en-Chevalet
|-----
| 42249 || 42540 || [[Sant-Just-la-Pendua]]|| Saint-Just-la-Pendue
|-----
| 42279 || 42170 || xx || Saint-Just-Saint-Rambert
|-----
| 42251 || 42210 || xx || Saint-Laurent-la-Conche
|-----
| 42252 || 42130 || [[Sant-Lorent-de-la-Montagne]] || Saint-Laurent-Rochefort
|-----
| 42253 || 42155 || xx || Saint-Léger-sur-Roanne
|-----
| 42254 || 42122 || xx || Saint-Marcel-de-Félines
|-----
| 42255 || 42430 || xx || Saint-Marcel-d'Urfé
|-----
| 42256 || 42680 || xx || Saint-Marcellin-en-Forez
|-----
| 42257 || 42620 || xx || Saint-Martin-d'Estréaux
|-----
| 42259 || 42800 || xx || Saint-Martin-la-Plaine
|-----
| 42260 || 42260 || xx || Saint-Martin-la-Sauveté
|-----
| 42261 || 42110 || xx || Saint-Martin-Lestra
|-----
| 42262 || 42240 || xx || Saint-Maurice-en-Gourgois
|-----
| 42264 || 42330 || [[Sant-Miârd]]|| Saint-Médard-en-Forez
|-----
| 42265 || 42410 || xx || Saint-Michel-sur-Rhône
|-----
| 42266 || 42380 || xx || Saint-Nizier-de-Fornas
|-----
| 42267 || 42190 || [[Sant-Nesiés (Charluês)|Sant-Nesiés]]|| Saint-Nizier-sous-Charlieu
|-----
| 42268 || 42590 || xx || Saint-Paul-de-Vézelin
|-----
| 42269 || 42600 || xx || Saint-Paul-d'Uzore
|-----
| 42270 || 42240 || xx || Saint-Paul-en-Cornillon
|-----
| 42271 || 42740 || xx || Saint-Paul-en-Jarez
|-----
| 42272 || 42520 || xx || Saint-Pierre-de-Bœuf
|-----
| 42273 || 42190 || [[Sant-Pierro-la-Noualye]]|| Saint-Pierre-la-Noaille
|-----
| 42274 || 42260 || [[Sapôrgo]]|| Saint-Polgues
|-----
| 42275 || 42270 || xx || Saint-Priest-en-Jarez
|-----
| 42276 || 42830 || [[Sant-Priét-la-Prugne]]|| Saint-Priest-la-Prugne
|-----
| 42277 || 42590 || xx || Saint-Priest-la-Roche
|-----
| 42278 || 42440 || xx || Saint-Priest-la-Vêtre
|-----
| 42280 || 42660 || xx || Saint-Régis-du-Coin
|-----
| 42281 || 42370 || xx || Saint-Rirand
|-----
| 42282 || 42430 || xx || Saint-Romain-d'Urfé
|-----
| 42283 || 42800 || xx || Saint-Romain-en-Jarez
|-----
| 42284 || 42640 || xx || Saint-Romain-la-Motte
|-----
| 42285 || 42610 || xx || Saint-Romain-le-Puy
|-----
| 42286 || 42660 || xx || Saint-Romain-les-Atheux
|-----
| 42287 || 42220 || xx || Saint-Sauveur-en-Rue
|-----
| 42288 || 42130 || [[Sant-Siést (Forês)|Sant-Siést]] || Saint-Sixte
|-----
| 42289 || 42470 || [[Sant-Aferin-de-Lê|Sant-Aferin]] || Saint-Symphorien-de-Lay
|-----
| 42290 || 42600 || xx || Saint-Thomas-la-Garde
|-----
| 42293 || 42630 || [[Sant-Vitor (Rouanês)|Sant-Vitor]] || Saint-Victor-sur-Rhins
|-----
| 42294 || 42120 || [[Sant-Vincent-de-Bouéssê|Sant-Vincent]]|| Saint-Vincent-de-Boisset
|-----
| 42295 || 42440 || xx || Les Salles
|-----
| 42296 || 42110 || xx || Salt-en-Donzy
|-----
| 42297 || 42110 || xx || Salvizinet
|-----
| 42298 || 42990 || [[Sâlveng]] || Sauvain
|-----
| 42299 || 42600 || xx || Savigneux
|-----
| 42300 || 42460 || [[Sevelenges]]|| Sevelinges
|-----
| 42301 || 42560 || [[Solèmi]]|| Soleymieux
|-----
| 42302 || 42290 || xx || Sorbiers
|-----
| 42303 || 42260 || [[Sôtrenon]]|| Souternon
|-----
| 42304 || 42450 || xx || Sury-le-Comtal
|-----
| 42305 || 42350 || xx || La Talaudière
|-----
| 42306 || 42660 || xx || Tarentaise
|-----
| 42307 || 42800 || xx || Tartaras
|-----
| 42308 || 42740 || xx || La Terrasse-sur-Dorlay
|-----
| 42310 || 42220 || xx || Thélis-la-Combe
|-----
| 42311 || 42580 || xx || La Tour-en-Jarez
|-----
| 42312 || 42380 || xx || La Tourette
|-----
| 42313 || 42130 || [[Trelins]] || Trelins
|-----
| 42314 || 42830 || [[La Tioliére]]|| La Tuilière
|-----
| 42315 || 42210 || xx || Unias
|-----
| 42316 || 42240 || xx || Unieux
|-----
| 42317 || 42310 || xx || Urbise
|-----
| 42318 || 42550 || xx || Usson-en-Forez
|-----
| 42319 || 42110 || xx || Valeille
|-----
| 42320 || 42320 || xx || Valfleury
|-----
| 42322 || 42131 ||xx
| La Valla-en-Gier
|-----
| 42321 || 42111 || xx || La Valla-sur-Rochefort
|-----
| 42323 || 42340 || [[Viôche]]|| Veauche
|-----
| 42324 || 42340 || [[Viôchèta]]|| Veauchette
|-----
| 42325 || 42590 || [[Vendranges]]|| Vendranges
|-----
| 42326 || 42520 || xx || Véranne
|-----
| 42327 || 42410 || xx || Vérin
|-----
| 42328 || 42600 || xx || Verrières-en-Forez
|-----
| 42329 || 42220 || xx || La Versanne
|-----
| 42330 || 42390 || xx || Villars
|-----
| 42331 || 42155 || [[Vilamontês]]|| Villemontais
|-----
| 42332 || 42300 || [[Vilarês]]|| Villerest
|-----
| 42333 || 42460 || [[Velârs (Charluês)|Velârs]]|| Villers
|-----
| 42334 || 42780 || xx || Violay
|-----
| 42335 || 42140 || xx || Viricelles
|-----
| 42336 || 42140 || [[Verigniô]]|| Virigneux
|-----
| 42337 || 42310 || xx || Vivans
|-----
| 42338 || 42720 || [[Vôgé]]|| Vougy
|}
[[Catègorie:Comena dens Lêre|*]]
[[Catègorie:Lista de comenes arpetanes|Lere]]
sisdp9wwsmpfq0pi3r9c4mjq22bcng6
Vâr-de-Giér
0
2669
231790
231676
2026-07-12T14:32:23Z
ChrisPtDe
22
ChrisPtDe at dèplaciê la pâge [[Var-de-Giér]] vers [[Vâr-de-Giér]] : rv
231676
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
'''Var-de-Giér''' (ou pôt-étre mielx Var-de-Giér, Var = Vâl), chiéz Guillaume Roquille Var-de-Gi, est una comena du dèpartement de la [[Lêre (dèpartement)|Lêre]].
[[Category:Comena dens Lêre]]
msg9ihsbtxacu20d219hhcnia803le5
231792
231790
2026-07-12T14:32:58Z
ChrisPtDe
22
rv
231792
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
'''Vâr-de-Giér''' (ou pôt-étre mielx Var-de-Giér, Var = Vâl), chiéz Guillaume Roquille Var-de-Gi, est una comena du dèpartement de la [[Lêre (dèpartement)|Lêre]].
[[Category:Comena dens Lêre]]
2i0ih8nix313bjzyhtvmmpania0ta5k
MediaWiki:Common.js
8
5075
231823
218867
2026-07-13T09:05:11Z
Neriah
13150
update: [[m:Special:GoToComment/c-WhatamIdoing-20260609174100-Update a common gadget]]
231823
javascript
text/javascript
/*jshint maxerr:600, scripturl:true, laxbreak:true, sub:true, loopfunc:true, forin:false, unused:true*/
/*global mw, $*/
/**
* Quint que seye JavaScript betâ ique serat chargiê por tôs los utilisators et por totes les pâges accèdâyes.
*
* ATENCION : devant que changiér ceta pâge, se vos plét èprovâd voutros changements avouéc voutron prôpro
* vector.js. Na fôta sur ceta pâge pôt fâre cofeyér lo seto entiér (et gênar l’ensemblo des
* visitors), mémo des hores aprés lo changement !
*
* Se vos plét, rengiéd les novèles fonccions dedens les sèccions adaptâyes :
* - Fonccions JavaScript
* - Fonccions spècifiques por MediaWiki
* - Aplicacions spècifiques a la fenétra d’èdicion
* - Aplicacions que pôvont étre empleyêes sur tota pâge
* - Aplicacions spècifiques a un èspâço de noms ou ben na pâge
*
* <nowiki> /!\ Pas reteriér cela balisa
*/
/*************************************************************/
/* Fonccions JavaScript : cachient les limites de JavaScript */
/* Gouardâd : http://www.ecmascript.org/ */
/*************************************************************/
/**
* insertAfter : betar na piéce dedens na pâge
*/
mw.log.deprecate( window, 'insertAfter', function ( parent, node, referenceNode ) {
parent.insertBefore( node, referenceNode.nextSibling );
}, 'Use jQuery\'s .after() or .insertAfter() instead.' );
/**
* getElementsByClass : rechèrchiér les piéces de la pâge que lo paramètro "class" est celi rechèrchiê
*/
mw.log.deprecate( window, 'getElementsByClass', function ( searchClass, node, tag ) {
if ( node === null ) {
node = document;
}
if ( tag === null ) {
tag = '*';
}
return $.makeArray( $( node ).find( tag + '.' + searchClass ) );
}, 'Use $( \'.someClass\' ) or $( element ).find( \'.someClass\' ) instead.' );
/**
* Fonccions de totes sôrtes que manipulont les cllâsses
* Emplèye des èxprèssions règuliéres et pués un cacho por de mèlyores perfs :
* isClass et whichClass dês http://fr.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&oldid=140211
* hasClass, addClass, removeClass et eregReplace dês http://drupal.org.in/doc/misc/drupal.js.source.html
* Gouardâd l’emplèmentacion de .classList http://www.w3.org/TR/2008/WD-html5-diff-20080122/#htmlelement-extensions
*/
mw.log.deprecate( window, 'isClass', function ( element, classe ) {
return $( element ).hasClass( classe );
}, 'Use $( element ).hasClass( \'class\' ) instead.' );
mw.log.deprecate( window, 'whichClass', function ( element, classes ) {
var s = ' ' + element.className + ' ';
for ( var i = 0; i < classes.length; i++ ) {
if ( s.indexOf( ' ' + classes[ i ] + ' ' ) >= 0 ) {
return i;
}
}
return -1;
}, 'Use jQuery instead.' );
mw.log.deprecate( window, 'hasClass', function ( node, className ) {
return $( node ).hasClass( className );
}, 'Use $( element ).hasClass( \'class\' ) instead.' );
mw.log.deprecate( window, 'addClass', function ( node, className ) {
if ( $( node ).hasClass( className ) ) {
return false;
}
var cache = node.className;
if ( cache ) {
node.className = cache + ' ' + className;
} else {
node.className = className;
}
return true;
}, 'Use $( element ).addClass( \'className\' ) instead.' );
function eregReplace( search, replace, subject ) {
return subject.replace( new RegExp(search, 'g' ), replace );
}
mw.log.deprecate( window, 'removeClass', function ( node, className ) {
if ( ! $( node ).hasClass( className ) ) {
return false;
}
node.className = eregReplace( '(^|\\s+)'+ className +'($|\\s+)', ' ', node.className );
return true;
}, 'Use $( element ).removeClass( \'className\' ) instead.' );
/* Petiôtes fonccions pratiques - fr:Darkoneko, 09/01/2008 */
//Fât un lim et lo retôrne.
//Lo paramètro onclick est u chouèx.
window.createAdressNode = function ( href, texte, onclick ) {
var a = document.createElement('a');
a.href = href;
a.appendChild(document.createTextNode( texte ) );
if(arguments.length == 3) { a.setAttribute("onclick", onclick ); }
return a;
};
//Fât un cookie. Ègzistâve ren qu’una vèrsion consacrâye a la reçua. Ceta est ples g·ènèrica.
//Lo paramètro dura est en jorns.
window.setCookie = function ( nom, valor, dura ) {
var expDate = new Date();
expDate.setTime(expDate.getTime() + ( dura * 24 * 60 * 60 * 1000));
document.cookie = nom + "=" + escape(valor) + ";expires=" + expDate.toGMTString() + ";path=/";
};
/**
* Rècupère la valor du cookie.
*/
window.getCookieVal = function ( name ) {
var cookiePos = document.cookie.indexOf(name + "=");
var cookieValue = false;
if (cookiePos > -1) {
cookiePos += name.length + 1;
var endPos = document.cookie.indexOf(";", cookiePos);
if (endPos > -1)
cookieValue = document.cookie.substring(cookiePos, endPos);
else
cookieValue = document.cookie.substring(cookiePos);
}
return cookieValue;
};
// Rècupère prôpro lo contegnu tèxtuèl d’un nuod et de sos nuods dèscendents.
// Copyright Harmen Christophe, http://openweb.eu.org/articles/validation_avancee, CC
window.getTextContent = function ( oNode ) {
if( !oNode ) return null;
if ( typeof oNode.textContent !== "undefined" ) {return oNode.textContent;}
switch ( oNode.nodeType ) {
case 3: // TEXT_NODE
case 4: // CDATA_SECTION_NODE
return oNode.nodeValue;
break;
case 7: // PROCESSING_INSTRUCTION_NODE
case 8: // COMMENT_NODE
if ( getTextContent.caller!=getTextContent ) {
return oNode.nodeValue;
}
break;
case 9: // DOCUMENT_NODE
case 10: // DOCUMENT_TYPE_NODE
case 12: // NOTATION_NODE
return null;
break;
}
var _textContent = "";
oNode = oNode.firstChild;
while ( oNode ) {
_textContent += getTextContent( oNode );
oNode = oNode.nextSibling;
}
return _textContent;
};
if( !String.prototype.HTMLize ) {
String.prototype.HTMLize = function() {
var chars = [ '&', '<', '>', '"' ];
var entities = [ 'amp', 'lt', 'gt', 'quot' ];
var string = this;
for ( var i = 0; i < chars.length; i++ ) {
var regex = new RegExp( chars[ i ], 'g' );
string = string.replace( regex, '&' + entities[ i ] + ';' );
}
return string;
};
}
/**********************************************************************************************************/
/* Fonccions g·ènèrâles MediaWiki (cachient les limitacions de la programeria) */
/* Gouardâd : https://git.wikimedia.org/history/mediawiki%2Fcore.git/HEAD/skins%2Fcommon%2Fwikibits.js */
/**********************************************************************************************************/
/*
* Fonccions g·ènèrâles de lancement de fonccions ou ben de scripts
* DÈPRÈCIYÊ : empleyéd $( func ) qu’est avouéc jQuery.
*/
mw.log.deprecate( window, 'addLoadEvent', function ( hookFunct ) {
$( function() {
hookFunct();
} );
}, 'Use jQuery instead.' );
/**
* Entrebetar un JavaScript d’una pâge particuliére
* DÈPRÈCIYÊ : empleyéd importScript( page ) qu’est avouéc MediaWiki.
*/
mw.log.deprecate( window, 'loadJs', importScript, 'Use importScript instead.' );
/**
* Projèt JavaScript
*/
window.aver = function ( name ) {
importScript( 'MediaWiki:Gadget-' + name + '.js' );
};
/**
* Transformar les pâges du Câfè du Velâjo, du GA et les pâges spècifiâyes en pâge de discussion
*/
function TransformeEnDiscussion( $ ) {
if (
mw.config.get( 'wgPageName' ).search( 'Vouiquipèdia:Lo_Câfè_du_Velâjo' ) != -1 ||
mw.config.get( 'wgPageName' ).search( 'Vouiquipèdia:Gazèta_des_administrators' ) != -1 ||
$( '#transformeEnPageDeDiscussion' ).length
) {
$( 'body' ).removeClass( 'ns-subject' ).addClass( 'ns-talk' );
}
}
$( TransformeEnDiscussion );
/**
* Apondre un boton a la fin de la bârra d’outils
*/
if ( typeof addCustomButton === 'undefined' ) {
mw.log.deprecate( window, 'addCustomButton', function ( imageFile, speedTip, tagOpen, tagClose, sampleText, imageId ) {
if ( mw.toolbar ) {
mw.toolbar.addButton( {
imageFile: imageFile.replace( /^http:(\/\/upload.wikimedia.org\/)/, '$1' ),
speedTip: speedTip,
tagOpen: tagOpen,
tagClose: tagClose,
sampleText: sampleText,
imageId: imageId
} );
}
}, 'Use mw.toolbar.addButton instead.' );
}
/****************************************/
/* Aplicacions por l’ensemblo du seto */
/****************************************/
/**
* Tot cen que regârde la pâge d’èdicion.
* Vêde MediaWiki:Common.js/edit.js por celes fonccions.
*/
if( ['edit','submit'].indexOf(mw.config.get('wgAction')) !== -1 ) {
importScript( 'MediaWiki:Common.js/edit.js' );
}
/**
* Rècritura des titros
*
* Fonccion empleyêe per [[Modèlo:Titro fôx]]
*
* La fonccion chèrche na benda de la fôrma
* <div id="RealTitleBanner">
* <span id="RealTitle">Titro</span>
* </div>
*
* Na piéce que presente id="DisableRealTitle" dèsactive la fonccion.
*/
function rewritePageTitle( $ ) {
var $realTitle, titleText, $h1,
$realTitleBanner = $( '#RealTitleBanner' );
if ( $realTitleBanner.length && !$( '#DisableRealTitle' ).length ) {
$realTitle = $( '#RealTitle' );
$h1 = $( 'h1:first' );
if ( $realTitle.length && $h1.length ) {
titleText = $realTitle.html();
if ( titleText === '' ) {
$h1.hide();
} else {
$h1.html( titleText );
if ( mw.config.get('wgAction') == 'view' && $realTitle.children().length === 0 ) {
document.title = $realTitle.text() + " — Vouiquipèdia";
}
}
$realTitleBanner.hide();
$( '<p>' ).css( 'font-size', '80%' )
.html( 'Titro a empleyér por fâre un lim de dedens : <b>' + mw.config.get('wgPageName').replace( /_/g, ' ' ) + '</b>' )
.insertAfter( $h1 );
}
}
}
$( rewritePageTitle );
/**
* Aponsa d’un sot-titro
*
* Fonccion empleyêe per [[Modèlo:Sot-titro]]
*
* La fonccion chèrche na piéce de la fôrma
* <span id="sot_titro_h1">Sot-titro</span>
*/
function sotTitroH1( $content ) {
$( '#firstHeading > #sot_titro_h1' ).remove();
var $span = $content.find( '#sot_titro_h1' );
if ( $span.length ) {
$span.prepend( ' ' );
$( '#firstHeading' ).append( $span );
}
}
mw.hook( 'wikipage.content' ).add( sotTitroH1 );
/**
* Bouètes dèroulantes
*
* Por [[Modèlo:Mètâ palèta de navigacion]]
*/
var Paleta_Enroular = '[cachiér]';
var Paleta_Deroular = '[montrar]';
var Paleta_max = 1;
function Paleta_toggle( $table ) {
$table.find( 'tr:not(:first)' ).toggleClass( 'navboxHidden' );
}
function Paleta( element ) {
if ( !element ) {
element = document;
}
var $tables = $( element ).find( 'table.collapsible' );
var autoCollapse = $tables.length > Paleta_max;
$.each( $tables, function( _, table ) {
var $table = $( table );
var collapsed = $table.hasClass( 'collapsed' ) || ( autoCollapse && $table.hasClass( 'autocollapse' ) );
$table.find( 'tr:first th:first' ).prepend(
$( '<span class="navboxToggle">\u00a0</span>' ).append(
$( '<a href="#">' + (collapsed ? Paleta_Deroular : Paleta_Enroular) + '</a>' ).click( function() {
if ( $( this ).text() === Paleta_Enroular ) {
$( this ).text( Paleta_Deroular );
} else {
$( this ).text( Paleta_Enroular );
}
Paleta_toggle( $table );
return false;
} )
)
);
if ( collapsed ) {
Paleta_toggle( $table );
}
} );
}
$( function() {
Paleta();
} );
/**
* Por [[Modèlo:Bouèta dèroulanta]]
*/
var BouetaDeroulanta_Enroular = '[cachiér]';
var BouetaDeroulanta_Deroular = '[montrar]';
var BouetaDeroulanta_max = 0;
var BouetaDeroulanta_index = -1;
function BouetaDeroulanta_toggle(indexBouetaDeroulanta){
var NavFrame = document.getElementById("NavFrame" + indexBouetaDeroulanta);
var NavToggle = document.getElementById("NavToggle" + indexBouetaDeroulanta);
var CaptionContainer = document.getElementById("NavCaption" + indexBouetaDeroulanta);
if (!NavFrame || !NavToggle || !CaptionContainer) return;
var caption = [];
var CaptionSpans = CaptionContainer.getElementsByTagName('span');
caption[0] = CaptionSpans[0].innerHTML;
caption[1] = CaptionSpans[1].innerHTML;
var Contents = NavFrame.getElementsByTagName('div');
if (NavToggle.innerHTML == caption[1]) {
NavToggle.innerHTML = caption[0];
for(var a=0,m=Contents.length;a<m;a++){
if( $( Contents[a] ).hasClass( 'NavContent' ) ){
Contents[a].style.display = 'none';
return;
}
}
}else{
NavToggle.innerHTML = caption[1];
for(var a=0,m=Contents.length;a<m;a++){
if($(Contents[a]).hasClass("NavContent")){
Contents[a].style.display = 'block';
return;
}
}
}
}
function BouetaDeroulanta(Element){
if(!Element) Element = document;
var NavFrameCount = -1;
var NavFrames = Element.getElementsByTagName("div");
for(var i=0,l=NavFrames.length;i<l;i++){
if( $( NavFrames[i] ).hasClass( 'NavFrame' ) ){
var NavFrame = NavFrames[i];
NavFrameCount++;
BouetaDeroulanta_index++;
if (NavFrame.title && NavFrame.title.indexOf("/")!=-1) {
var Enroular = NavFrame.title.HTMLize().split("/")[1];
var Deroular = NavFrame.title.HTMLize().split("/")[0];
}else{
var Enroular = BouetaDeroulanta_Enroular;
var Deroular = BouetaDeroulanta_Deroular;
}
NavFrame.title='';
var CaptionContainer = document.createElement('span');
CaptionContainer.id = 'NavCaption' + BouetaDeroulanta_index;
CaptionContainer.style.display = "none";
CaptionContainer.innerHTML = '<span>' + Deroular + '</span><span>' + Enroular + '</span>';
NavFrame.appendChild(CaptionContainer);
var NavToggle = document.createElement("a");
NavToggle.className = 'NavToggle';
NavToggle.id = 'NavToggle' + BouetaDeroulanta_index;
NavToggle.href = 'javascript:BouetaDeroulanta_toggle(' + BouetaDeroulanta_index + ');';
var NavToggleText = document.createTextNode(Enroular);
NavToggle.appendChild(NavToggleText);
NavFrame.insertBefore( NavToggle, NavFrame.firstChild );
NavFrame.id = 'NavFrame' + BouetaDeroulanta_index;
if (BouetaDeroulanta_max <= NavFrameCount) {
BouetaDeroulanta_toggle(BouetaDeroulanta_index);
}
}
}
}
$( function() {
BouetaDeroulanta();
} );
/**
* Usâjo du modèlo Modèlo:Animacion
*/
var Diaporama = {};
Diaporama.Params = {};
Diaporama.Fonccions = {};
Diaporama.Params.DiaporamaIndex = 0;
Diaporama.Params.ImageDelay = 1;
Diaporama.Params.Paused = [];
Diaporama.Params.Visible = [];
Diaporama.Params.Length = [];
Diaporama.Params.Delay = [];
Diaporama.Params.Timeout = [];
Diaporama.Fonccions.Init = function(node){
if(!node) node = document;
var Diaporamas = $( node ).find( 'div.diaporama' ).get();
for(var a=0,l=Diaporamas.length;a<l;a++){
Diaporama.Fonccions.InitDiaporama(Diaporamas[a]);
}
};
Diaporama.Fonccions.InitDiaporama = function(DiaporamaDiv){
var index = Diaporama.Params.DiaporamaIndex;
Diaporama.Params.DiaporamaIndex++;
DiaporamaDiv.id = "Diaporama_"+index;
var DiaporamaFileContainer = $( DiaporamaDiv ).find( 'div.diaporamaFiles' )[0];
var DiaporamaControl = $( DiaporamaDiv ).find( 'div.diaporamaControl' )[0];
if(!DiaporamaFileContainer || !DiaporamaControl) return;
var DiaporamaFiles = $( DiaporamaFileContainer ).find( 'div.ImageFile' ).get();
var width;
var firstTumbinner = $( DiaporamaFileContainer ).find( 'div.thumbinner' )[0];
if(firstTumbinner){ // fôrce la largior du diaporama (por IE)
width = firstTumbinner.style.width.split("px").join("");
}else{
if(DiaporamaFileContainer.firstChild.firstChild) width = DiaporamaFileContainer.firstChild.firstChild.offsetWidth;
}
if(width) DiaporamaDiv.style.width = (parseInt(width)+30) + "px";
if(DiaporamaFiles.length<2) return;
Diaporama.Params.Length[index] = DiaporamaFiles.length;
DiaporamaFileContainer.id = "DiaporamaFileContainer_"+index;
DiaporamaControl.id = "DiaporamaControl_"+index;
Diaporama.Params.Delay[index] = Diaporama.Params.ImageDelay;
var DiaporamaDivClass = DiaporamaDiv.className.HTMLize();
var ParamDelay = DiaporamaDivClass.match(/Delay[0-9]+(\.|,)?[0-9]*/);
if(ParamDelay!==null){
ParamDelay = parseFloat(ParamDelay[0].split("Delay").join("").split(",").join("."));
if(ParamDelay && ParamDelay>0) Diaporama.Params.Delay[index] = ParamDelay;
}
Diaporama.Fonccions.ShowThisDiapo(index, 0);
var ControlLinks = DiaporamaControl.getElementsByTagName("a");
ControlLinks[0].firstChild.id = "DiaporamaPlay"+index;
ControlLinks[0].href = "javascript:Diaporama.Fonccions.Play("+index+");";
ControlLinks[1].firstChild.id = "DiaporamaPause"+index;
ControlLinks[1].href = "javascript:Diaporama.Fonccions.Pause("+index+");";
ControlLinks[2].firstChild.id = "DiaporamaStop"+index;
ControlLinks[2].href = "javascript:Diaporama.Fonccions.Stop("+index+");";
ControlLinks[3].firstChild.id = "DiaporamaLast"+index;
ControlLinks[3].href = "javascript:Diaporama.Fonccions.ToggleDiapo("+index+",-1);";
ControlLinks[4].firstChild.id = "DiaporamaNext"+index;
ControlLinks[4].href = "javascript:Diaporama.Fonccions.ToggleDiapo("+index+", 1);";
ControlLinks[5].parentNode.appendChild(Diaporama.Fonccions.CreateSelect(index, ControlLinks[5].title));
ControlLinks[5].parentNode.removeChild(ControlLinks[5]);
for(var e=0,t=ControlLinks.length;e<t;e++){
ControlLinks[e].onmousedown = function(){Diaporama.Fonccions.Onclick(this);};
ControlLinks[e].onmouseup = function(){Diaporama.Fonccions.Offclick(this, index);};
ControlLinks[e].firstChild.style.backgroundColor = "white";
ControlLinks[e].onmouseover = function(){ this.focus(); };
}
DiaporamaControl.style.display = "block";
if( $( DiaporamaDiv ).hasClass( 'Autoplay' ) ){
Diaporama.Fonccions.Play(index);
}else{
Diaporama.Fonccions.Pause(index);
}
};
Diaporama.Fonccions.Play = function(index){
if(Diaporama.Params.Paused[index] === false) return;
Diaporama.Params.Paused[index] = false;
clearTimeout(Diaporama.Params.Timeout[index]);
Diaporama.Params.Timeout[index] = setTimeout("Diaporama.Fonccions.ToggleDiapo("+index+",1);", Diaporama.Params.Delay[index]*1000);
var ButtonPlay = document.getElementById("DiaporamaPlay"+index);
ButtonPlay.style.backgroundColor = "silver";
var ButtonPause = document.getElementById("DiaporamaPause"+index);
ButtonPause.style.backgroundColor = "white";
var ButtonStop = document.getElementById("DiaporamaStop"+index);
ButtonStop.style.backgroundColor = "white";
};
Diaporama.Fonccions.Pause = function(index){
Diaporama.Params.Paused[index] = true;
clearTimeout(Diaporama.Params.Timeout[index]);
var ButtonPlay = document.getElementById("DiaporamaPlay"+index);
ButtonPlay.style.backgroundColor = "white";
var ButtonPause = document.getElementById("DiaporamaPause"+index);
ButtonPause.style.backgroundColor = "silver";
var ButtonStop = document.getElementById("DiaporamaStop"+index);
ButtonStop.style.backgroundColor = "white";
};
Diaporama.Fonccions.Stop = function(index){
Diaporama.Params.Paused[index] = true;
clearTimeout(Diaporama.Params.Timeout[index]);
Diaporama.Fonctions.ShowThisDiapo(index, 0);
var ButtonPlay = document.getElementById("DiaporamaPlay"+index);
ButtonPlay.style.backgroundColor = "white";
var ButtonPause = document.getElementById("DiaporamaPause"+index);
ButtonPause.style.backgroundColor = "white";
var ButtonStop = document.getElementById("DiaporamaStop"+index);
ButtonStop.style.backgroundColor = "silver";
};
Diaporama.Fonccions.ToggleDiapo = function(index, diff){
clearTimeout(Diaporama.Params.Timeout[index]);
var DiaporamaFileContainer = document.getElementById("DiaporamaFileContainer_"+index);
var DiaporamaFiles = $( DiaporamaFileContainer ).find( 'div.ImageFile' ).get();
var VisibleIndex = Diaporama.Params.Visible[index];
var NextDiaporamaIndex = (VisibleIndex+diff);
if(NextDiaporamaIndex==DiaporamaFiles.length || NextDiaporamaIndex<0){
var DiaporamaDiv = document.getElementById("Diaporama_"+index);
if( diff < 0 || ! $( DiaporamaDiv ).hasClass( 'AutoLoop' ) ){
return;
}
NextDiaporamaIndex = 0;
}
Diaporama.Fonccions.ShowThisDiapo(index, NextDiaporamaIndex);
};
Diaporama.Fonccions.ShowThisDiapo = function(index, Value){
clearTimeout(Diaporama.Params.Timeout[index]);
var DiaporamaFileContainer = document.getElementById("DiaporamaFileContainer_"+index);
var DiaporamaFiles = $( DiaporamaFileContainer ).find( 'div.ImageFile' ).get();
for(var x=0,z=DiaporamaFiles.length;x<z;x++){
if(x!=Value){
DiaporamaFiles[x].style.display = "none";
}else{
DiaporamaFiles[x].style.display = "block";
}
}
Diaporama.Params.Visible[index] = Value;
Diaporama.Fonccions.UpdateBar(index);
Diaporama.Fonccions.UpdateSelect(index);
if(!Diaporama.Params.Paused[index]){
var multipl = 1;
if(Value==(Diaporama.Params.Length[index]-1)) multipl = 3;
Diaporama.Params.Timeout[index] = setTimeout("Diaporama.Fonccions.ToggleDiapo("+index+",1);", Diaporama.Params.Delay[index]*1000*multipl);
}
};
Diaporama.Fonccions.CreateSelect = function(index, Title){
var Total = Diaporama.Params.Length[index];
var Select = document.createElement('select');
Select.id = "DiaporamaSelect"+index;
Select.title = Title;
for(var s=0;s<Total;s++){
var Opt = document.createElement('option');
if(s===0) Opt.selected = "selected";
Opt.text = (s+1)+"/"+Total;
Opt.innerHTML = (s+1)+"/"+Total;
Opt.value = s;
Select.appendChild(Opt);
}
Select.onchange = function(){ Diaporama.Fonccions.SelectDiapo(Diaporama.Fonccions.getIndex(this)); };
Select.onmouseover = function(){ this.focus(); };
return Select;
};
Diaporama.Fonccions.SelectDiapo = function(index){
var Select = document.getElementById("DiaporamaSelect"+index);
if(!Select) return;
var Opts = Select.getElementsByTagName('option');
for(var o=0,p=Opts.length;o<p;o++){
if(Opts[o].selected) {
var Value = parseInt(Opts[o].value);
return Diaporama.Fonccions.ShowThisDiapo(index, Value);
}
}
};
Diaporama.Fonccions.UpdateSelect = function(index){
var Select = document.getElementById("DiaporamaSelect"+index);
if(!Select) return;
var Opts = Select.getElementsByTagName('option');
for(var o=0,p=Opts.length;o<p;o++){
if(o==Diaporama.Params.Visible[index]) {
Opts[o].selected = "selected";
}else{
Opts[o].selected = false;
}
}
};
Diaporama.Fonccions.UpdateBar = function(index){
var Percent = (100/(Diaporama.Params.Length[index]-1)) * Diaporama.Params.Visible[index];
if(Percent>100) Percent = 100;
var DiaporamaControl = document.getElementById("DiaporamaControl_"+index);
var DiaporamaScrollBar = $( DiaporamaControl ).find( 'div.ScrollBar' )[0];
DiaporamaScrollBar.style.width = Percent + "%";
};
Diaporama.Fonccions.Onclick = function(Link){
var Image = Link.getElementsByTagName('img')[0];
Image.style.backgroundColor = "gray";
};
Diaporama.Fonccions.Offclick = function(Link, index){
var Span = Link.parentNode;
var SpanClass = Span.className;
var Image = Link.getElementsByTagName('img')[0];
var DiapoState = Diaporama.Params.Paused[index];
if( ( $( Span ).hasClass( 'Play' ) && DiapoState === false ) || ( ( $( Span ).hasClass( 'Pause' ) || $( Span ).hasClass( 'Stop' ) ) && DiapoState === true ) ){
Image.style.backgroundColor = "silver";
}else{
Image.style.backgroundColor = "white";
}
};
Diaporama.Fonccions.getIndex = function(Element){
return parseInt(Element.id.replace(/[^0-9]/g, ""));
};
$( function () {
Diaporama.Fonccions.Init();
} );
/**
* Pèrmèt de fâre vêre les catègories cachiêes por los contributors encartâs, en apondent un (+) a la façon de les bouètes dèroulantes.
*/
function hiddencat( $ ) {
if(typeof DesactiveHiddenCat !== "undefined" && DesactiveHiddenCat) return;
if(document.URL.indexOf("printable=yes")!=-1) return;
var cl = document.getElementById('catlinks'); if(!cl) return;
var $hc = $('#mw-hidden-catlinks');
if( !$hc.length ) return;
if( $hc.hasClass('mw-hidden-cats-user-shown') ) return;
if( $hc.hasClass('mw-hidden-cats-ns-shown') ) $hc.addClass('mw-hidden-cats-hidden');
var nc = document.getElementById('mw-normal-catlinks');
if( !nc ) {
var catline = document.createElement('div');
catline.id = 'mw-normal-catlinks';
var a = document.createElement('a');
a.href = '/wiki/Catègorie:Reçua';
a.title = 'Catègorie:Reçua';
a.appendChild(document.createTextNode('Catègories'));
catline.appendChild(a);
catline.appendChild(document.createTextNode(' : '));
nc = cl.insertBefore(catline, cl.firstChild);
}
else nc.appendChild(document.createTextNode(' | '));
var lnk = document.createElement('a');
lnk.id = 'mw-hidden-cats-link';
lnk.title = 'Cet’articllo contint des catègories cachiêes';
lnk.style.cursor = 'pointer';
lnk.style.color = 'black';
$(lnk).click(toggleHiddenCats);
lnk.appendChild(document.createTextNode('[+]'));
nc.appendChild(lnk);
}
function toggleHiddenCats(e) {
var $hc = $('#mw-hidden-catlinks');
if( $hc.hasClass('mw-hidden-cats-hidden') ) {
$hc.removeClass('mw-hidden-cats-hidden');
$hc.addClass('mw-hidden-cat-user-shown');
$(e.target).text('[–]');
} else {
$hc.removeClass('mw-hidden-cat-user-shown');
$hc.addClass('mw-hidden-cats-hidden');
$(e.target).text('[+]');
}
}
$( hiddencat );
/**
* Script por altèrnar entre-mié un mouél de mapes de g·eolocalisacion
*/
function GeoBox_Init($content) {
$content.find( '.img_toggle' ).each( function ( i, Container ) {
Container.id = 'img_toggle_' + i;
var Boxes = $( Container ).find( '.geobox' );
if (Boxes.length < 2) {
return;
}
var ToggleLinksDiv = document.createElement('ul');
ToggleLinksDiv.id = 'geoboxToggleLinks_' + i;
Boxes.each( function ( a, ThisBox ) {
ThisBox.id = 'geobox_' + i + '_' + a;
var ThisAlt;
var ThisImg = ThisBox.getElementsByTagName('img')[0];
if (ThisImg) {
ThisAlt = ThisImg.alt;
}
if (!ThisAlt) {
ThisAlt = 'erreur : description non trouvée';
}
var toggle = document.createElement('a');
toggle.id = 'geoboxToggle_' + i + '_' + a;
toggle.textContent = ThisAlt;
toggle.href = 'javascript:';
toggle.onclick = function (e) {
e.preventDefault();
GeoBox_Toggle(this);
};
var Li = document.createElement('li');
Li.appendChild(toggle);
ToggleLinksDiv.appendChild(Li);
if (a === (Boxes.length - 1)) {
toggle.style.color = '#888';
toggle.style.pointerEvents = 'none';
} else {
ThisBox.style.display = 'none';
}
} );
Container.appendChild(ToggleLinksDiv);
} );
}
function GeoBox_Toggle(link) {
var ImgToggleIndex = link.id.replace('geoboxToggle_', '').replace(/_.*/g, '');
var GeoBoxIndex = link.id.replace(/.*_/g, '');
var ImageToggle = document.getElementById('img_toggle_' + ImgToggleIndex);
var Links = document.getElementById('geoboxToggleLinks_' + ImgToggleIndex);
var Geobox = document.getElementById('geobox_' + ImgToggleIndex + '_' + GeoBoxIndex);
var Link = document.getElementById('geoboxToggle_' + ImgToggleIndex + '_' + GeoBoxIndex);
if ( !ImageToggle || !Links || !Geobox || !Link ) {
return;
}
$( ImageToggle ).find( '.geobox' ).each( function ( _, ThisgeoBox ) {
if (ThisgeoBox.id === Geobox.id) {
ThisgeoBox.style.display = '';
} else {
ThisgeoBox.style.display = 'none';
}
} );
$( Links ).find( 'a' ).each( function ( _, thisToggleLink ) {
if (thisToggleLink.id === Link.id) {
thisToggleLink.style.color = '#888';
thisToggleLink.style.pointerEvents = 'none';
} else {
thisToggleLink.style.color = '';
thisToggleLink.style.pointerEvents = '';
}
} );
}
mw.hook( 'wikipage.content' ).add( GeoBox_Init );
/**
* Pèrmèt d’apondre un petiôt lim (per ègzemplo d’éde) a la fin du titro d’una pâge.
* Cofieria cognua : conflit avouéc lo changement de titro cllassico.
* Por los comentèros, marci de sè veriér vers [[fr:user:Plyd|Plyd]].
*/
function rewritePageH1bis() {
try {
var helpPage = document.getElementById("helpPage");
if (helpPage) {
var helpPageURL = document.getElementById("helpPageURL");
var h1 = document.getElementById('firstHeading');
if (helpPageURL && h1) {
h1.innerHTML = h1.innerHTML + '<span id="h1-helpPage">' + helpPageURL.innerHTML + '</span>';
helpPage.style.display = "none";
}
}
} catch (e) {
/* Something went wrong. */
}
}
$( rewritePageH1bis );
/**
* Aplicacion de [[fr:Wikipédia:Prise de décision/Système de cache]]
* Un <span class="noarchive"> u tôrn du lim l’empache d’étre prês en compto
* por ceti justo.
* Un no_external_cache=true dedens un monobook a sè dèsactive lo script.
*/
function addcache(element) {
if (typeof no_external_cache !== "undefined" && no_external_cache) {
return;
}
var liens = element ? $(element).find('ol.references').find('a.external') : $('ol.references').find('a.external');
for (var i = 0, l = liens.length; i < l; i++) {
var lim_en_cors = liens[i];
var chemin = lim_en_cors.hrrief;
if (!chemin || chemin.indexOf("http://archive.wikiwix.com/cache/") > -1 || chemin.indexOf("http://web.archive.org/web/") > -1 || chemin.indexOf("wikipedia.org") > -1 || chemin.indexOf("wikimedia.org") > -1) {
continue;
}
var element_parent = lim_en_cors.parentNode;
if ( $( element_parent ).hasClass( 'noarchive' ) ) {
continue;
}
var titre = getTextContent(lim_en_cors);
var last = document.createElement("small");
last.className = "cachelinks";
last.appendChild(document.createTextNode("\u00a0["));
/*
Commented out because: ReferenceError: titro is not defined
var link = document.createElement("a");
link.setAttribute("href", "http://archive.wikiwix.com/cache/?url=" + chemin.replace(/%/g, "%25").replace(/&/g, "%26") + "&title=" + encodeURIComponent(titro));
link.setAttribute("title", "archive de " + titro);
link.appendChild(document.createTextNode("archive"));*/
last.appendChild(link);
last.appendChild(document.createTextNode("]"));
element_parent.insertBefore(last, lim_en_cors.nextSibling);
}
}
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
$( function() {
addcache();
} );
}
$( function ($) {
/**
* Rètablét l’accès cllaviér a la fonccion de tri de les grelyes.
*/
$( '.sortable th' ).attr( 'tabindex', 0 ).keypress( function( event ) {
if ( event.which == 13 ) {
$( this ).click();
}
} );
} );
/**
* Direct imagelinks to Commons
*
* @source https://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Direct_imagelinks_to_Commons Revision 2026-04-16
* @author Krinkle
*/
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber', 0 ) >= 0 ) {
mw.loader.using( [ 'mediawiki.util' ] ).then( function () {
mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) {
var uploadBaseRe = /^(https:)?\/\/upload\.wikimedia\.org\/wikipedia\/commons/;
var localFileNSString = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' )['6'] + ':';
var server = '(https:)?' + mw.util.escapeRegExp( mw.config.get( 'wgServer' ) );
var localBasePath = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp(
mw.util.getUrl( localFileNSString ) )
);
var localBaseScript = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp(
mw.util.wikiScript() + '?title=' + mw.util.wikiUrlencode( localFileNSString )
) );
var commonsBasePath = 'https://commons.wikimedia.org/wiki/File:';
var commonsBaseScript = 'https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:';
$content.find( 'a.image, a.mw-file-description' ).each( function ( i ) {
if ( uploadBaseRe.test( $( this ).find( 'img' ).attr( 'src' ) ) ) {
this.href = this.href
.replace( localBasePath, commonsBasePath )
.replace( localBaseScript, commonsBaseScript );
}
} );
} );
} );
}
/**
* Aponsa d’un lim apondre na sèccion por la dèrriére sèccion
* https://de.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Common.js
*/
$( function( $ ) {
var $newSectionLink = $( '#ca-addsection a' );
if ( $newSectionLink.length ) {
var link = $newSectionLink.clone(); //create a copy
//avoid duplicate accesskey
link.removeAttr( 'accesskey' ).attr( 'title', function ( index, oldTitle ) {
return oldTitle.replace( /\s*\[.*\]\s*$/, '' );
} );
// add it within the brackets
var lastEditsectionLink = $( 'span.mw-editsection:last a:last' );
lastEditsectionLink.after( link );
lastEditsectionLink.after( ' | ' ); // see [[MediaWiki:Pipe-separator]]
}
} );
/***************************************************************************/
/* Fonccions rigorosament spècifiques a un èspâço de noms ou ben a na pâge */
/***************************************************************************/
/**
* Sur la pâge de reçua solament
*/
if ( mw.config.get( 'wgIsMainPage' ) ) {
/**
* Lim de vers la lista complèta de les Vouiquipèdies d’avâl la lista de les lengoues
*/
mw.loader.using( [ 'mediawiki.util' ], function () {
$( function() {
mw.util.addPortletLink( 'p-lang', '//www.wikipedia.org/', 'Lista complèta', 'entervouiqui-listacompleta', 'Lista complèta de les Vouiquipèdies' );
} );
} );
}
// ÈSPÂÇO DE NOMS 'SPÈCIÂL'
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === -1 ) {
/**
* Fât vêre un modèlo Enformacion sur la pâge de tèlèchargement de fichiérs [[Spèciâl:Tèlèchargement]].
* Vêde asse-ben [[MediaWiki:Onlyifuploading.js]].
*/
if ( mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ) === 'Upload' ) {
importScript( 'MediaWiki:Onlyifuploading.js' );
}
/**
* Ôte de la lista de les balises disponibles et de la lista de les balises suprimâbles
* doux-três balises resèrvâyes a des outils ôtomaticos.
*
*/
if(mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'EditTags'){ (function(){
var TagsToHide = [
'AWB',
'BendesCategories',
'BendesComencons',
'BendesPortals',
'HotCats',
'LiveRC',
'PaFtec',
'PaStec',
'Popups',
'RenomajoCategoria',
'WPCleaner'
];
var trytodeletesometags = function(){
var permissionError = $.makeArray( $(document).find("div.permissions-errors") );
if(permissionError.length > 0) return;
var a, l;
var Container = document.getElementById("mw_edittags_tag_list_chzn");
if(Container){
var choices = $.makeArray( $(Container).find("li.search-choice") );
for(a=0,l=choices.length;a<l;a++){
var thischoice = choices[a];
var thischoicetext = thischoice.firstChild.innerHTML;
if(TagsToHide.indexOf(thischoicetext) !== -1){
var deletelink = thischoice.getElementsByTagName('a')[0];
if(deletelink){
deletelink.parentNode.removeChild(deletelink);
thischoice.style.paddingLeft = "5px";
thischoice.style.paddingRight = "5px";
}
}
}
var activeresult = $.makeArray( $(Container).find("li.active-result"));
for(a=0,l=activeresult.length;a<l;a++){
var thisactiveresult = activeresult[a];
var thisactiveresulttext = thisactiveresult.innerHTML;
if(TagsToHide.indexOf(thisactiveresulttext) !== -1) thisactiveresult.parentNode.removeChild(thisactiveresult);
}
}
var Checkboxes = $.makeArray( $(document).find("input.mw-edittags-remove-checkbox"));
var canremoveall = true;
for(a=0,l=Checkboxes.length;a<l;a++){
var thischeckbox = Checkboxes[a];
if(TagsToHide.indexOf(thischeckbox.value) !== -1){
thischeckbox.disabled = "disabled";
canremoveall = false;
}
}
if(!canremoveall){
var removeall = document.getElementById("mw-edittags-remove-all");
if(removeall) removeall.disabled = "disabled";
}
};
mw.loader.using("mediawiki.special.edittags", function(){
$(trytodeletesometags);
});
})(); }
} // Fin du code que regârde l’èspâço de noms 'Spèciâl'
// ÈSPÂÇO DE NOMS 'UTILISATOR'
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 2 ) {
/* COMENCEMENT DU CODE JAVASCRIPT DE « CÂDRO D’ONGLLÈTES »
* Fonccionement du [[Modèlo:Câdro d’ongllètes]]
* Modèlo emplantâ per User:Peleguer de https://ca.wikipedia.org
* Betâ a jorn per User:Joanjoc de https://ca.wikipedia.org
* Traduccion et adaptacion User:Antaya de https://fr.wikipedia.org
* Endèpendence de cllâsses CSS et neteyâjo per User:Nemoi de https://fr.wikipedia.org
*/
function CadroOnglletaInitN( $ ) {
var Cllassors = $('div.cllassor');
for ( var i = 0; i < Cllassors.length; i++ ) {
var Cllassor = Cllassors[i];
Cllassor.setAttribute( "id", "cllassor" + i );
var vOgIni = -1; // por cognetre l’onglèta rensègnêe
var Onglletes = $(Cllassor).children("div").eq(0).children("div");
var Folyets = $(Cllassor).children("div").eq(1).children("div");
for ( var j = 0; j < Onglletes.length; j++) {
var Onglleta = Onglletes[j];
var Folyet = Folyets[j];
Onglleta.setAttribute( "id", "cllassor" + i + "onglleta" + j );
Folyet.setAttribute( "id", "cllassor" + i + "folyet" + j );
Onglleta.onclick = CadroOnglletaVereOnglletaN;
if ( $( Onglleta ).hasClass( 'onglletaBotonSel' ) ) vOgIni=j;
}
// inutilo mas pas se l’ongllèta de dèpârt est *mâl-rensègnêe*
if (vOgIni == -1) {
var vOgIni = Math.floor((Onglletes.length)*Math.random());
document.getElementById("cllassor"+i+"folyet"+vOgIni).style.display = "block";
document.getElementById("cllassor"+i+"folyet"+vOgIni).style.visibility = "visible";
var vBtElem = document.getElementById("cllassor"+i+"onglleta"+vOgIni);
$(Onglleta).removeClass("onglletaBotonPasSel");
$(Onglleta).addClass("onglletaBotonSel");
vBtElem.style.cursor="default";
vBtElem.style.backgroundColor="inherit";
vBtElem.style.borderTopColor="inherit"; // a châ propriètât ôtrament Chrome/Chromium sè manque
vBtElem.style.borderRightColor="inherit";
vBtElem.style.borderBottomColor="inherit";
vBtElem.style.borderLeftColor="inherit";
}
}
}
function CadroOnglletaVereOnglletaN(){
var vOnglletaNom = this.id.substr(0,this.id.indexOf("onglleta",1));
var vOnglletaEndex = this.id.substr(this.id.indexOf("onglleta",0)+6,this.id.length);
var rule1=$('#' + vOnglletaNom + ' .onglletaBotonPasSel')[0].style.backgroundColor.toString();
var rule2=$('#' + vOnglletaNom + ' .onglletaBotonPasSel')[0].style.borderColor.toString(); // rule2=$('.onglletaBotonPasSel').css("border-color"); fonccione pas desot Firefox
var Onglletes = $('#' + vOnglletaNom).children("div").eq(0).children("div");
for ( var j = 0; j < Onglletes.length; j++) {
var Onglleta = Onglletes[j];
var Folyet = document.getElementById(vOnglletaNom + "folyet" + j);
if (vOnglletaEndex==j){
Folyet.style.display = "block";
Folyet.style.visibility = "visible";
$(Onglleta).removeClass("onglletaBotonPasSel");
$(Onglleta).addClass("onglletaBotonSel");
Onglleta.style.cursor="default";
Onglleta.style.backgroundColor="inherit";
Onglleta.style.borderTopColor="inherit"; // a châ propriètât ôtrament Chrome/Chromium sè manque
Onglleta.style.borderRightColor="inherit";
Onglleta.style.borderBottomColor="inherit";
Onglleta.style.borderLeftColor="inherit";
} else {
Folyet.style.display = "none";
Folyet.style.visibility = "hidden";
$(Onglleta).removeClass("onglletaBotonSel");
$(Onglleta).addClass("onglletaBotonPasSel");
Onglleta.style.cursor="pointer";
Onglleta.style.backgroundColor=rule1;
Onglleta.style.borderColor=rule2;
}
}
return false;
}
$( CadroOnglletaInitN );
/* FIN DU CODE JAVASCRIPT DE « CÂDRO D’ONGLLÈTES » */
} // Fin du code que regârde l’èspâço de noms 'Utilisator'
// ÈSPÂÇO DE NOMS 'REFÈRENCE'
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 104 ) {
/*
* Chouèx de la fôrma de visualisacion de les refèrences
* Devriant en principo sè trovar en fllanc de sèrvior.
* @nota L’ôrdre de cela lista dêt corrèspondre a celi de Modèlo:Èdicion !
*/
function addBibSubsetMenu( $ ) {
var specialBib = document.getElementById('specialBib');
if (!specialBib) return;
specialBib.style.display = 'block';
menu = '<select style="display:inline;" onChange="chooseBibSubset(selectedIndex)">'
+ '<option>Lista</option>'
+ '<option>VouiquiNôrma</option>'
+ '<option>BibTeX</option>'
+ '<option>ISBD</option>'
+ '<option>ISO690</option>'
+ '</select>';
specialBib.innerHTML = specialBib.innerHTML + menu;
/* default subset - try to use a cookie some day */
chooseBibSubset(0);
}
// select subsection of special characters
function chooseBibSubset(s) {
var l = document.getElementsByTagName('div');
for (var i = 0; i < l.length; i++) {
if(l[i].className == 'BibList') l[i].style.display = s === 0 ? 'block' : 'none';
else if(l[i].className == 'VouiquiNorma') l[i].style.display = s == 1 ? 'block' : 'none';
else if(l[i].className == 'BibTeX') l[i].style.display = s == 2 ? 'block' : 'none';
else if(l[i].className == 'ISBD') l[i].style.display = s == 3 ? 'block' : 'none';
else if(l[i].className == 'ISO690') l[i].style.display = s == 4 ? 'block' : 'none';
}
}
$( addBibSubsetMenu );
} // Fin du code que regârde l’èspâço de noms 'Refèrence'
/* Pèrmèt de fâre vêre un compt’a revèrchon sur na pâge avouéc lo modèlo [[Modèlo:Compt’a revèrchon]]. */
/* fr:Plyd - 3 de fevriér 2009 */
function Reverchon() {
try {
if (document.getElementById("reverchon")) {
destime = document.getElementById("reverchon").title.HTMLize().split(";;");
Ora = (new Date ()).getTime();
Future = new Date(Date.UTC(destime[0], (destime[1]-1), destime[2], destime[3], destime[4], destime[5])).getTime();
Diff = (Future-Ora);
if (Diff < 0) {Diff = 0;}
TempsRestentJ = Math.floor(Diff/(24*3600*1000));
TempsRestentH = Math.floor(Diff/(3600*1000)) % 24;
TempsRestentM = Math.floor(Diff/(60*1000)) % 60;
TempsRestentS = Math.floor(Diff/1000) % 60;
TempsRestent = "" + destime[6] + " ";
if (TempsRestentJ == 1) {
TempsRestent = TempsRestent + TempsRestentJ + " jorn ";
} else if (TempsRestantJ > 1) {
TempsRestent = TempsRestent + TempsRestentJ + " jorns ";
}
TempsRestent = TempsRestent + TempsRestentH + " h " + TempsRestentM + " men " + TempsRestentS + " s";
document.getElementById("reverchon").innerHTML = TempsRestent;
setTimeout("Reverchon()", 1000);
}
} catch (e) {}
}
if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) !== 0 ) {
$( Reverchon );
}
/**
* Apond la dâta de dèrriér changement sur la benda novél èvènement
*/
function LastModCopy( $ ) {
// L’id change entre-mié Monobook et Modern d’un fllanc, et pués Vector d’un ôtro fllanc.
$( '.lastmodcopy' ).html( $( '#lastmod, #footer-info-lastmod' ).html() );
}
$( LastModCopy );
/**
* Impôrt des scripts liyês a la lista de siuvu
*/
if ( mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ) === 'Watchlist' ) {
importScript( 'MediaWiki:Common.js/watchlist.js' );
}
/********************************/
/* Ôtres fonccions pas rengiêes */
/********************************/
/*
* Fonccion
*
* Rècupère la valor d’una variâbla gllobâla en govèrnent lo câs quand cela variâbla ègziste pas.
* @param nom_variabla Nom de la variâbla que vôlont cognetre la valor.
* @param val_defot Valor per dèfôt se la variâbla ègziste pas.
* @return La valor de la variâbla, ou ben val_defot se la variâbla ègziste pas.
*
* Ôtor : fr:Sanao
* Dèrriére vèrsion : 22 de novembro 2007
*/
function getVarValue(nom_variabla, val_defot)
{
var result = null;
try {
result = eval(nom_variabla.toString());
} catch (e) {
result = val_defot;
}
return(result);
}
/*
* Fonccion
*
* Retôrne na chêna de caractèros de la dâta corenta d’aprés dens un cèrtin format.
* @param format Format de la dâta "j" por lo jorn, "m" por lo mês et "a" por l’an. D’ense s’o est lo 21 de novembro 2007 et pâssont en paramètro cela chêna "a_m_d", la chêna retornâye serat "2007_novembro_21"
* Ôtor : fr:Sanao
* Dèrriére vèrsion : 21 de novembro 2007
*/
function getStrDateToday(format)
{
var str_mes = [];
with (str_mes)
{
push("janviér");
push("fevriér");
push("mârs");
push("avril");
push("mê");
push("jouen");
push("julyèt");
push("oût");
push("septembro");
push("octobro");
push("novembro");
push("dècembro");
}
var today = new Date();
var day = today.getDate();
var year = today.getYear();
if (year < 2000)
{
year = year + 1900;
}
var str_date = format;
//Crèacion de la chêna
var regex = /j/gi;
str_date = str_date.replace(regex, day.toString());
regex = /a/gi;
str_date = str_date.replace(regex, year.toString());
regex = /m/gi;
str_date = str_date.replace(regex, str_mois[today.getMonth()]);
return (str_date);
}
9vc53ql8d3weeryrg3s14akz7731ie4
Sent-Colomban-dus-Velârs
0
6360
231751
231628
2026-07-12T14:01:23Z
ChrisPtDe
22
rv
231751
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Sant-Colomban-dus-Velârs}}
{{Grafia - Velarenc en ORB sarrâye}}{{Vêre homonimos|Velârs}}{{Articllo en ôtra grafia|ôtra grafia=[[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]|nan=ouè|Sin-Kolonban-dou-Vlâr}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sent-Colomban
| prononciacion = [sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã]
| émâge = Église Saint-Colomban-des-Villards (Savoie).JPG
| lègenda = L’égllése ''Sent-Colomban'' a l’entrâ du velâr ''Lo Centro''.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| nomLongSarrâ = Sent-Colomban-dus-Velârs<br><br>{{AFE|[sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã.du.ˌvlɑːr]}}<br><br>
| grafia nom1 = Ôtro [[Arpetan|nom arpetan]]
| nomGrafia1 = Sant-Colomban-dus-Velârs<br><br>{{AFE|[sã.kɔ.lɔ̃.ˈbã.dy.və.ˌlɑ]}}<br><br>
| grafia nom2 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia2 = Sin-Kolonban-dou-Vlâr{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}San-Kolonban-du-Velâ
| grafia nom3 = En [[tèrrachu]]
| nomGrafia3 = Saint-Eclipse<ref>{{fr}} {{NomFrp|Pierro Boson|Pierre Bozon}}, « ''Le Pays des Villards en Maurienne'' », Éditions des Cahiers de l’Alpe, Grenoblo, 1970, {{p.}}276.</ref>
| racLatin = Sānctī Cŏlumbānī dē Vīllārīs
| nomFrancês = Saint-Colomban-des-Villards
| lengouaLocâla1 = [[étalien]]
| nomLocâl1 = San-Colombano-dei-Villari
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Avâl]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| canton = [[Canton de Sent-Jian]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Trêsiéma circonscripcion de la Savouè-d’Avâl|3{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 73230
| cp = 73130
| sendeco = {{NomFrp|Pierro-Ivo Bonivârd|Pierre-Yves Bonnivard}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 en Savouè-d’Avâl|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du canton de La Chambra|CC Canton de La Chambra]]
| longitude = 6.22722222222
| latitude = 45.295
| hôt mini = 955
| hôt maxi = 2908
| supèrficie = 81.12
| tipo = Comena campagnârda
| sôl d’atraccion = Comena en defôr de l’atraccion de les veles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| populacion agllomèracion =
| gentilyiço = <small>'''Por lo velâjo :'''</small><br />Colognon, Cologne{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]]'''</small>}}Kolonyon, Kolonye{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}
----
<small>'''Por la [[Valâ dus Velârs|valâ]] :'''</small><br />Velarenc, Velarenche{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]]'''</small>}}Vlârin, Vlârinshe{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}
----
Colognon, Colognonne{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}Villarin, Villarinche{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.saint-colomban.com/ saint-colomban.com]
| geoloc-dèpartament = Savouè-d’Avâl/Ôvèrgne-Rôno-Ârpes
}}
'''Sent-Colomban-dus-Velârs'''<ref group="N">Ècrivont « '''Sin-Kolonban-dou-Vlâr''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Diont asse-ben '''Sant-Colomban-dus-Velârs''' {{AFE|[sã.kɔ.lɔ̃.ˈbã.dy.və.ˌlɑ]}} d’aprés los [[Savoyârd|patouesants]], qu’ècrivont « '''San-Kolonban-du-Velâ''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[du]}} de « '''des''' » ''art mpl''.</ref> {{AFE|[sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã.du.ˌvlɑːr]}}<ref name="virèt">{{fr}} [[Rogiér Virèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf « ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard'' »] {{pdf}}, 8{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâye, mârs 2021, {{pp.}}2920-2921 et 3415.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa">{{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf « ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, {{p.}}498 [→ '''''<span style="color:red;">Los Velârs</span>'''''] ('''''fôrma corregiêe'' :''' sen la lètra '''''-d-''''' que ‘l est pas du tot ètimologica).</ref>{{,}}<ref name="Stich">{{fr}} [[Domenico Stich]], « ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' », Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}177 et 409.</ref> {{Prononciacion|Villarin-SentColombandusVelârs.ogg|(Acutâd en patouès)}} (''{{lengoua|fr|Saint-Colomban-des-Villards}}'' en [[francês]]) ou ben d’habituda '''Sent-Colomban'''<ref group="N">Ècrivont « '''Sin-Kolonban''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref> {{AFE|[sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã]}}<ref name="virèt"/> ‘l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[ar.pə.ˈtã.na]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> de la [[Môrièna#La Bâssa-Môrièna|Bâssa-Môrièna]] en [[Savouè]], que sè trôve en [[vâr Gllandon]]<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[var]}} de « '''vâl''' » ''f''.</ref> dedens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
La comena ‘l est cognua coment lo « ''brés dus petiôts-ramonors de Savouè'' ». D’hivèrn, dessus los tèrrens a l’envers de la comena sè trôve la stacion de squi de [[Les Siéx-bèles]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Colognons'' {{AFE|[lo kɔ.lɔ.ˈɲu]}} et ''les Colognes'' {{AFE|[le kɔ.ˈlɔ.ɲə]}}<ref group="N">Ècrivont « ''lo Kolonyon'' » et « ''lé Kol<u>o</u>nye'' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/>. S’apèlont asse-més {{copa|ensemblo avouéc celos de [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]]}} ''los Velarencs'' {{AFE|[lo vlɑ.ˈrɛ̃]}} et ''les Velarenches'' {{AFE|[le vlɑ.ˈrɛ̃.θə]}}<ref group="N">Ècrivont « ''lo Vlârin'' » et « ''lé Vlâr<u>in</u>she'' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/>.
== Geografia ==
=== Localisacion ===
Sent-Colomban ‘l est placiêe dedens la [[valâ dus Velârs]] en [[Môrièna#La Bâssa-Môrièna|Bâssa-Môrièna]], que sè trôve u sud-ouèste de la [[Savouè]]. L’adrêt de la comena ‘l est dedens la [[chêna de Bèladona]].
=== Endrêts et cârros ===
La comena de Sent-Colomban rassemble cetos velârs :
* '''Lo Centro'''<ref group="N" name="bôrg">Cél velâr ‘l est lo bôrg de la comena.</ref>{{,}}<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lɔ ˈsẽ.tro]}}, qu’ècrivont « '''Lo S<u>en</u>tro''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Le Chef-Lieu}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1103|m}} d’hiôt
* '''La Châl'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la ˈθa]}}, qu’ècrivont « '''La Shà''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|La Chal}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1195|m}} d’hiôt
* '''Lo Châthelèt'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lɔ θa.ˈθle]}}, qu’ècrivont « '''Lo Shàshelé''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Le Châtelet}}'' en [[francês]])
* '''La Chenâl'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la ˈθnɑ]}}, qu’ècrivont « '''La Shnâ''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> ou ben '''La Chenânt'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la ˈθnɑːn]}}, qu’ècrivont « '''La Shnân''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Lachenal}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1114|m}} d’hiôt
* '''Nantchanu'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[nã.θa.ˈny]}}, qu’ècrivont « '''Nanshanu''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Nanchenu}}'' en [[francês]])
* '''La Piérra'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la ˈpjeː.ra]}}, qu’ècrivont « '''La Py<u>é</u>ra''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|La Pierre}}'' en [[francês]])
* '''Los Ponts'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lo ˈpu]}}, qu’ècrivont « '''Lo Pou''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Le Pont}}'' en [[francês]])
* '''Les Rueches'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[le ˈrwɑ.θə]}}, qu’ècrivont « '''Lé R<u>oâ</u>shë''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Les Roches}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1248|m}} d’hiôt
* '''Vârmôra'''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[var.ˈmɔː.ra]}} ou ben {{AFE|[var.ˈmuː.ra]}}, qu’ècrivont « '''Varm<u>õ</u>ra''' » ou ben « '''Varm<u>ou</u>ra''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Valmaure}}'' en [[francês]]) a {{unitât|1208|m}} d’hiôt
* '''Lo Velâr'''<ref group="N">Dens lo temps, s’apelâve « '''''Lo Second-Velâr''''' », a côsa que lo velâr du Martinan ‘l ére ben pués lo second velâr dus ''Corgnèts'' (que ‘l est lo nom dus habitents de La Chenâl et du Velâr).</ref>{{,}}<ref group="T">Prononciê {{AFE|[lɔ ˈvlɑ]}}, qu’ècrivont « '''Lo Vlâ''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/> (''{{lengoua|fr|Le Villard-Martinan}}'' en [[francês]])
=== Comenes vesenes ===
Lo tèrritouèro de Sent-Colomban est vesin de celos de siéx ôtres comenes :
{{Comenes vesenes
| comenes vesenes = Comenes vesenes
| èlision =
| comena = Sent-Colomban
| bise =
| nord-èste = [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]]
| levant = [[Fontcuvèrta]]
| sud-èste = [[Sent-Sorlin-d’Ârva|Sent-Sorlin]]
| mié-jorn = [[Vârjânin]] ([[Isera (dèpartament)|Isera]])
| sud-ouèste =
| cuchient = [[Le Hiôt-Brèdâs]] ([[Isera (dèpartament)|Isera]])
| nord-ouèste = [[Le Hiôt-Brèdâs]] ([[Isera (dèpartament)|Isera]])
}}
=== G·eologia et relièf ===
La vâr Gllandon ‘l est gratâye per l’[[Rio|égoua]] du Gllandon, que ‘l at na longior de 20,4 kilomètros, avouéc per la moyenna na largior de 10 a 12 kilomètros en vôlo d’usél. Les plés grantes [[Reviére|égoues]] de Sent-Colomban, sèparâyes per lo [[Chêna de Bèladona|massis de Bèladona]], colont dens doves dirèccions complètament oposâyes : lo [[Gllandon (rio)|Gllandon]] mode de vers la [[bise]] et l’[[égoua d’Ôla]] cole de vers lo [[mié-jorn]]<ref>{{fr}} Favre-Nicol, D. (2012) ''Le Pays des Villards - Mémoire et Patrimoine.'' La Fontaine de Siloé, Montmélian.</ref>.
Tot pariér, la [[vâr Gllandon]] est na zôna yô que nos trovens grôssament de lops<ref>{{fr}} Le Dauphiné Libéré - [http://www.ledauphine.com/faits-divers/2016/06/17/nouvelle-attaque-du-loup-hier Nouvelle attaque du loup hier], viu lo 18 de jouen 2016.</ref>.
=== Cllimat ===
== Toponimia ==
[[Fichiér:Panneau bilingue arpetan.jpg|figura|gôche|350px|Banche endiquiosa bilengoua en [[francês]] et en [[Savoyârd|arpetan]] a l’entrâ de Sent-Colomban.]]
Lo nom de la comena ‘l est ècrit « ''Saint-Colomban-des-Villards'' » en [[francês]] (que sè prononce ''{{abrèviacion discrèta|Sin-Kolomban-dé-Vilàr|Prononciacion francêsa rendua en grafia de Confllens}}''), « '''''Sent-Colomban-dus-Velârs''''' » en [[Savoyârd|arpetan]] [[Payis dus Velârs|velarenc]]<ref>{{fr}} Le Dauphiné Libéré - [http://www.ledauphine.com/savoie/2016/04/27/en-decembre-dernier-le-conseil-municipal-de-saint-colomban-des-villards-a-vote-l-installation-de Des panneaux en français et en patois], viu lo 28 d’avril 2016.</ref> (que sè prononce ''[[Sin-Kolonban-dou-Vlâr|{{abrèviacion discrèta|Sin-Kolonb<u>an</u>-dou-Vlâr|Prononciacion rendua en grafia de Confllens}}]]'') et pués en [[Arpetan|arpetan supradialèctâl]] « '''''Sant-Colomban-dus-Velârs''''' »<ref name="Trèsor Arpetan">{{fr}} {{frp}} « Sent-Colomban-dus-Velârs » sus lo [http://www.arpitan.eu/Tresor/VereTot/26388 Trèsor Arpetan], viu lo 18 d’avril 2016.</ref> (que sè prononce ''{{abrèviacion discrèta|San-Kolonb<u>an</u>-du-Velâ|Prononciacion rendua en grafia de Confllens}}''). En [[étalien]] ècrivont « ''San Colombano dei Villari'' » (que sè prononce ''{{abrèviacion discrèta|San Colonbàno dei Vilàri|Prononciacion étalièna rendua en grafia B.R.E.L.}}'')<ref name="Trèsor Arpetan"></ref>. Vint du nom [[latin]] <small>SĀNCTĪ CŎLUMBĀNĪ DĒ VĪLLĀRĪS</small>.
U comencement, cen fét ben grant-temps, les doves [[Payis dus Velârs|comenes velarenches]] ‘ls érant ben rèunies dedens ren qu’un tèrritouèro d’amont [[Cuéna]]. La vielye égllése de Sent-Colomban ‘l ére vêr la solèta. Ples târd, avouéc lo dèsacôrd de la populace, l’èluegnement et pués les dificultâts de les comunicacions, fesiant la crèacion de les doves paroches en vâr Gllandon. Cen fét vêr l’origina dus noms : [[Sent-Alban-dus-Velârs|''Sent-Alban'']] et ''Sent-Colomban'', pués châque paroche avêt son prôpra égllése.
Lo nom ''Sent-Colomban'' vint de [[:la:Columbanus Luxoviensis|Sanctus Columbanus Luxoviensis]] (°[[543]] a [[Navan]] - † 21 de novembro [[615]] a [[Bobbio]] prés de [[Plèsence (Étalia)|Plèsence]], en [[Étalia]]), un mouéno [[Irlanda (payis)|irlandês]]. Lo nom ''Velârs'' vôt dére « un cârro avouéc un mouél de mêsons ; un velâjo ».
Dus côps, ensemblo avouéc [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]], ‘l est asse-ben apelâye tot simplament '''Los Velârs''' {{Grafia de Confllens|Lo Vlâr}}<ref>{{fr}} {{frp}} [http://fr.calameo.com/read/00205217516e0a58f1075 « Lé Kmoune in Savoué »], viu lo 28 d’avril 2016.</ref>.
Pendent la [[Rebênâda francêsa]]<ref>{{fr}} Commune de Châteauneuf en Savoie - [http://chateauneuf73.free.fr/nom-revol.html Nom des Communes sous la Révolution].</ref>, la comena s’apelâve ''Glandon'' en [[francês]], cen que ‘l est '''''Gllandon''''' en [[arpetan]], coment lo nom de l’égoua principâla de la comena.
== Histouère ==
== Politica et administracion ==
=== Lista dus sendecos ===
{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #f3fff3"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Lista dus sendecos<ref group="N">Diont asse-més « ''mère'' » (que vint du francês ''maire'') desot l’enfluence de la lengoua francêsa u payis.</ref> succèssifs
|- style="background: #ddffdd"
! Temps !! Identitât
|-
| align=right| ||
|-
! [[1862]] - [[1865]] !! [[Pierre-François Paret|Pierro-Francês Parêt]]
|-
! [[1865]] - [[1871]] !! [[Saturnin Cuinat-Guerraz|Sorlin Cuénat-Guèrra]]
|-
! [[1871]] - [[1875]] !! [[Louis Frasson-Botton|Louis Frasson-Boton]]
|-
! [[1875]] - [[1880]] !! [[Saturnin Martin-Cocher|Sorlin Martin-Cochèt]]
|-
! [[1880]] - [[1881]] !! [[Louis Frasson-Botton|Louis Frasson-Boton]]
|-
! [[1881]] - [[1896]] !! [[Jacques-Emmanuel Martin-Cocher|Jâque-Emanuél Martin-Cochèt]]
|-
! [[1896]] - [[1900]] !! [[Emmanuel Tardy|Emanuél Tardi]]
|-
! [[1900]] - [[1912]] !! [[Benoit Martin-Culet|Benêt Martin-Culèt]]
|-
! [[1912]] - [[1919]] !! [[Joseph Martin-Cocher|Josèf Martin-Cochèt]]
|-
! [[1919]] - [[1926]] !! [[Charles Paret-Peintre|Chârlo Parêt-Pintro]]
|-
! [[1926]] - [[1935]] !! [[Emmanuel Tardy|Emanuél Tardi]]
|-
! [[1935]] - [[1945]] !! [[Charles Paret-Peintre|Chârlo Parêt-Pintro]]
|-
! [[1945]] - [[1959]] !! [[Jacques Tardy|Jâque Tardi]]
|-
! [[1959]] - [[1971]] !! [[Jacques Paret-Dodon|Jâque Parêt-Dôdon]]
|-
! [[1971]] - [[1983]] !! [[Francis Martin-Fardon|Francês Martin-Fardon]]
|-
! [[1983]] - [[1989]] !! [[Alfred Bozon|Frèdo Boson]]
|-
! [[1989]] - [[1995]] !! [[René Mugnier|Renê Mognér]]
|-
! [[1995]] - [[2001]] !! [[Maurice Bozon|Mœris Boson]]
|-
! [[2001]] - [[2008]] !! [[René Mugnier|Renê Mognér]]
|-
! [[2008]] - [[2014]] !! [[Maurice Bozon|Mœris Boson]]
|-
! [[2014]] - .... !! [[Pierre-Yves Bonnivard|Pierro-Ivo Bonivârd]]
|-
| colspan="2" align="center" style="background: #FFFFFF" | <small> ''Les enformacions de devant 1862 sont pas més cognues por nos ôtros ique.''
|}
=== Relacions entèrnacionâles ===
==== Bessonâjos ====
== Populacion et sociètât ==
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Colôgnons'' et les ''Colôgnes'' (''Colégnons'' et ''Colégnonnes'' ou ben ''Colognons'' et ''Colognonnes'' en [[francês]]) ou ben, ensemblo avouéc celos de [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]], los ''Velarencs'' et les ''Velarenches'' (''Villarins'' et ''Villarinches'' en [[francês]]).
=== Dèmografia ===
{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Èvolucion dèmografica
|-style="background: #ddffdd"
! [[1860]] !! v. [[1882]] !! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]]
|-
| align=center | 1640 || align=center | ? || align=center | 164 || align=center | 208 || align=center | 161 || align=center | 183 || align=center | 204 || align=center | 195 || align=center | 185 || align=center | 185
|-
| colspan="10" align="center" style="background: #FFFFFF" | <small> ''Nombro retegnu per l’Insee dês [[1990]] : [[Chifros de populacion en France|populacion sen doblos comptios]].''
|}
Dens lo mês d’[[oût]] (vers lo 15), la comena pôt ben avêr més de {{formatnum:1000}} habitents (contre los 185 per lo résto de l’an).
=== Lengoues ===
A Sent-Colomban, prèjont ben doves lengoues et un jargon : lo [[francês]], l’[[Savoyârd|arpetan]] et pués lo [[tèrrachu]]. En Tèrrachu, por pas dére tot drêt « arpetan » ou ben « patouès », la lengoua de payis ‘l est asse-ben apelâye « ''marengouin'' ». Ben grôssament de noms de famelye et quâsi tôs los noms de cârros sont en arpetan (que ‘l est la lengoua de payis), solament doux-três sont en lengoua francêsa (que ‘l est la lengoua administrativa).
== Èconomia ==
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Patrimouèno culturèl ===
[[Fichiér:Château La Sausse - St Colomban des Villards.jpg|thumb|Lo Châthél de vers La Sôge.]]
* La Mêson du Patrimouèno a La Pierra : dècuvèrta du patrimouèno locâl. Presentacion dus costumos tradicionèls de la valâ dus Velârs<ref>{{fr}} Palluel-Guillard, A. (1979) ''Images de Maurienne - Paysannes de la Vallée du Glandon (pâge 40).'' Collection Trésors de la Savoie.</ref> (manequins, ètofes, broderies et filmo vidèô avouéc) dens un viely et tipico dedens de l’architèctura locâla savoyârda.
=== Pèrsonalitâts liyêes a la comena ===
[[Fichiér:Dantès Dai Liang.jpg|thumb|Lo chantior [[Dantès]], un ''Colôgnon'' que chante en [[Mandarin|lengoua chinouèsa]].]]
* [[Pierre Bozon|Pierro Boson]] (1921-1986), [[geografo]], profèssor a les [[Grant ècoula normala|Ècoules normales]] de [[Privâs]] pués a l’Univèrsitât de [[Sant-Etiève]].
* [[Jean-François Martin-Culet|Jian-Francês Martin-Culèt]] (1974), jouyor de rugbi a XV.
* [[Christophe Hisquin|Cristofllo Hisquin]] (1978), més cognu coment [[Dantès]], chantior populèro.
* [[Pierre Pommier|Pierro Pomiér]], jouyor de rugbi a XV.
=== Bôna-chiéra ===
* La [[mâtôlye]].
=== Èvènements ===
[[Fichiér:Grande fête Vallée des Villards (2013).JPG|figura|Vôga tradicionèla de la [[valâ dus Velârs]] pendent lo chôd-temps de [[2013]].]]
* Fèstivâl culturèl [[FèstiBlanc]] u mês de mârs organisâ per « ''Los sons du Gllandon'' » ;
* Lo [[15 oût|15 d’oût]], l’''Ascension de Noutra-Dama'', la ples granta vôga tradicionèla de la valâ dus Velârs ;
* La [[Vie fèrrâ|vie fèrrâye]] « ''La Châl'' ».
=== Hèraldica ===
== Galerie d’émâges ==
<Gallery>
Émâge:ColduGlandon.jpg|<center>Lo [[col du Gllandon]] d’ôton.
Émâge:StColomban002.jpg|<center>L’égllése ''Sent-Colomban'' dês ''Vers-lo-Velâr'' de forél.
Émâge:Sybelles Saint-Colomban.jpg|<center>La ''pista de l’Ormèt'' d’hivèrn.
Émâge:Glitteringsnow.jpg|<center>Un pou aprés ''Vers-la-Châl'' en plen hivèrn.
</Gallery>
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Saint-Colomban-des-Villards|Sent-Colomban}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
* [http://www.saint-colomban.com/ Seto de l’ofiço de benvegnua de la valâ dus Velârs].
* [https://web.archive.org/web/20121103102104/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=73230-COM Sent-Colomban sus lo seto de l’Insee].
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Valâ dus Velârs}}
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Sent-Colomban-dus-Velars}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Comena de Môrièna]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Stacion de sports d’hivèrn en Savouè]]
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl qu’at portâ un nom rebênèro]]
8tjagtoaxo87359u43cyibn8qdltba8
Sent-Alban-dus-Velârs
0
6827
231752
231688
2026-07-12T14:03:09Z
ChrisPtDe
22
rv
231752
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Sent-Arban-dus-Velârs}}
{{Grafia - Velarenc en ORB sarrâye}}{{Vêre homonimos|Sent-Arban}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sent-Alban-dus-Velârs
| prononciacion = [sɛ̃.t‿al.ˈbã.du.ˌvlɑːr]
| émâge = Vallée des Villards (2014).JPG
| lègenda = La ''[[valâ dus Velârs]]'' que Sent-Alban sè trôve dedens.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| nomLârjo = Sent-Arban-dus-Velârs<br><br>[[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|[sɛ̃.t‿ar.ˈbã.dy.və.ˌlɑ]]]<br><br>
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia1 = Sint-Alban-dou-Vlâr<br><br>Sint-Arban-du-Velâ{{retrèt|<small>(por la [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia lârge]])</small>}}
| racLatin = Sānctī Albānī dē Vīllārīs
| nomFrancês = Saint-Alban-des-Villards
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Avâl]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| canton = [[Canton de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| insee = 73221
| cp = 73130
| sendeco = Jacqueline Dupenloup
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2014 en Savouè-d’Avâl|2014]]-2020
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du canton de La Chambra|CC du canton de La Chambra]]
| longitude = 6.248
| latitude = 45.31
| hôt mini = 667
| hôt maxi = 2727
| supèrficie = 24.02
| populacion = {{Dèrriére populacion comena de France}}<!-- Mês’a jorn ôtomatica ; pas changiér -->
| an_pop = {{Dèrriére populacion comena de France|dâta}}<!-- Mês’a jorn ôtomatica ; pas changiér -->
| gentilyiço = Bân, Bâna<br><br>Velarenc, Velarenche{{retrèt|<small>(por tot lo [[payis dus Velârs|payis<br>dus Velârs]])</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.saint-alban-des-villards.fr/ saint-alban-des-villards.fr]
| g·eoloc-dèpartament = Savouè-d’Avâl
}}
'''Sent-Alban-dus-Velârs'''<ref group="Nota">Diont avouéc '''Sent-Arban-dus-Velârs''' {{Grafia de Confllens|Sint-Arban-du-Velâ}} dens l’[[Arbanês]].</ref> {{Grafia de Confllens|Sint-Alban-dou-Vlâr}} (''{{lengoua|fr|Saint-Alban-des-Villards}}'' en [[francês]]) ou ben més simplament '''Sent-Alban'''<ref group="Nota">Diont avouéc '''Sent-Arban''' {{Grafia de Confllens|Sint-Arban}} dens l’[[Arbanês]].</ref> {{Grafia de Confllens|Sint-Alban}} ‘l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de [[Môrièna]], que sè trôve en [[vâr Gllandon]] dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Bâns'' et les ''Bânes'' ou ben, ensemblo avouéc celos de [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]], los ''Velarencs'' et les ''Velarenches''.
== Geografia ==
=== Localisacion ===
Sent-Alban ‘l est placiêe dedens la [[valâ dus Velârs]] en [[Môrièna]], que sè trôve u sud-ouèste de la [[Savouè]]. L’adrêt de la comena ‘l est dedens la [[chêna de Bèladona]].
=== Endrêts et cârros ===
La comena de Sent-Alban rassemble cetos velârs :
* '''Lo Bessê''' (''{{lengoua|fr|Le Bessay}}'' en [[francês]])
* '''Lo Bochèt'''<ref group="Nota" name="abandonâ">Enqu’houé, cél velâr ‘l est abandonâ.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Bouchet}}'' en [[francês]])
* '''Bon-Molâr'''<ref group="Nota" name="abandonâ" /> (''{{lengoua|fr|Bon Mollard}}'' en [[francês]])
* '''L’Égllése'''<ref group="Nota" name="bôrg">Celos velârs fôrmont ensemblo lo bôrg de la comena.</ref> (''{{lengoua|fr|L’Église}}'' en [[francês]])
* '''Lo Frègno''' (''{{lengoua|fr|Le Frêne}}'' en [[francês]])
* '''Lo Molâr'''<ref group="Nota" name="bôrg" /> (''{{lengoua|fr|Le Mollard}}'' en [[francês]])
* '''Lo Pied-de-les-Voutes''' (''{{lengoua|fr|Le Pied des Voûtes}}'' en [[francês]])
* '''Lo Planchamp''' (''{{lengoua|fr|Le Planchamp}}'' en [[francês]])
* '''Lo Premiér-Velâr''' (''{{lengoua|fr|Le Premier-Villard}}'' en [[francês]])
* '''Los Revâls'''<ref group="Nota" name="abandonâ" /> (''{{lengoua|fr|Le Rivaud}}'' en [[francês]])
=== Comenes vesenes ===
Lo tèrritouèro de Sent-Alban ‘l est vesin de celos de huét ôtres comenes :
{{Comenes vesenes
| èlision =
| comena = Sent-Alban
| bise = [[Cuéna]]
| nord-èste =
| levant = [[Senta-Maria-de-Cuéna|Senta-Maria]]<br><br>[[Jarriér]]
| sud-èste = [[Sent-Pèx]]
| mié-jorn = [[Fontcuvèrta]]
| sud-ouèste = [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]]
| cuchient = [[Pinçôt]] ([[Isera (dèpartament)|Isera]])
| nord-ouèste = [[Alevârd]] ([[Isera (dèpartament)|Isera]])
}}
=== Geologia et relièf ===
La vâr Gllandon ‘l est gratâye per l’[[Rio|égoua]] du [[Gllandon (rio)|Gllandon]], que ‘l at na longior de 20,4 kilomètros, avouéc per la moyenna na largior de 10 a 12 kilomètros en vôlo d’usél. Les plés grantes [[Reviére|égoues]] de Sent-Alban sont lo nant du [[Mèrlèt (nant)|Mèrlèt]] et lo Gllandon.
=== Cllimat ===
== Toponimia ==
Lo nom de la comena ‘l est ècrit « ''Saint-Alban-des-Villards'' » en [[francês]], « '''''Sent-Alban-dus-Velârs''''' » en [[Savoyârd|arpetan]] [[Payis dus Velârs|velarenc]] (que sè prononce ''{{abrèviacion discrèta|Sint-Alban-dou-Vlâr|Prononciacion rendua en grafia de Confllens}}'') et pués en [[Arpetan|arpetan supradialèctâl]] « '''''Sent-Arban-dus-Velârs''''' » (que sè prononce ''{{abrèviacion discrèta|Sint-Arban-du-Velâ|Prononciacion rendua en grafia de Confllens}}''). Vint du nom [[latin]] <small>SĀNCTĪ ALBĀNĪ DĒ VĪLLĀRĪS</small>.
U comencement, cen fét ben grant-temps, les doves [[Payis dus Velârs|comenes velarenches]] ‘ls érant ben rèunies dedens ren qu’un tèrritouèro d’amont [[Cuéna]]. La vielye égllése de Sent-Colomban ‘l ére vêr la solèta. Ples târd, avouéc lo dèsacôrd de la populace, l’èluegnement et pués les dificultâts de les comunicacions, fesiant la crèacion de les doves paroches en vâr Gllandon. Cen fét vêr l’origina dus noms : ''Sent-Alban'' et [[Sent-Colomban-dus-Velârs|''Sent-Colomban'']], pués châque paroche avêt son prôpra égllése.
Lo nom ''Velârs'' vôt dére « un cârro avouéc un mouél de mêsons ; un velâjo ».
Dus côps, ensemblo avouéc [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]], ‘l est asse-ben apelâye tot simplament '''Los Velârs''' {{Grafia de Confllens|Lo Vlâr}}<ref>{{fr}} {{frp}} [http://fr.calameo.com/read/00205217516e0a58f1075 « Lé Kmoune in Savoué »], viu lo 28 d’avril 2016.</ref>.
Pendent la [[Rebênâda francêsa]]<ref>{{fr}} Commune de Châteauneuf en Savoie - [http://chateauneuf73.free.fr/nom-revol.html Nom des Communes sous la Révolution].</ref> en [[1793]], la comena s’apelâve ''Merlet'' en [[francês]], cen que ‘l est '''''Mèrlèt''''' en [[arpetan]], coment lo nom de l’égoua principâla de la comena.
== Histouère ==
== Politica et administracion ==
=== Lista dus sendecos ===
=== Relacions entèrnacionâles ===
==== Bessonâjos ====
== Populacion et sociètât ==
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Bâns'' et les ''Bânes'' (''Bans'' et ''Bannes'' en [[francês]]) ou ben, ensemblo avouéc celos de [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]], los ''Velarencs'' et les ''Velarenches'' (''Villarins'' et ''Villarinches'' en [[francês]]).
=== Dèmografia ===
=== Lengoues ===
== Èconomia ==
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Patrimouèno culturèl ===
=== Pèrsonalitâts liyêes a la comena ===
=== Bôna-chiéra ===
=== Èvènements ===
=== Hèraldica ===
== Galerie d’émâges ==
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Saint-Alban-des-Villards|Sent-Alban}}
=== Bibliografia ===
=== Articllos liyês ===
* [[Payis dus Velârs]].
=== Lims de defôr ===
* [http://www.saint-alban-des-villards.fr/ Seto oficièl de la comena de Sent-Alban].
* [http://archive.wikiwix.com/cache/20110223221321/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087 Sent-Alban sus lo seto de l’Enstitut geografico nacionâl].
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Valâ dus Velârs}}
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Sent-Alban-dus-Velars}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl qu’at portâ un nom rebênèro]]
tidfvsus6y2rshfcirqkloc2rpmkduv
Payis dus Velârs
0
6868
231753
231630
2026-07-12T14:03:50Z
ChrisPtDe
22
rv
231753
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Los Velârs}}
{{Grafia - Velarenc en ORB sarrâye}}
[[Fichiér:ValleedesVillards.jpg|figura|250px|Banche de benvegnua en [[francês]] dens la [[Valâ dus Velârs|valâ]] yô que sè trôve lo payis dus Velârs.]]
Lo '''payis dus Velârs''' (''{{lengoua|fr|Pays des Villards}}'' en [[francês]]) ‘l est na contrâ [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de [[Môrièna]], que sè trôve en [[vâr Gllandon]] dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Diont sovent tot simplament '''Los Velârs''' {{Grafia de Confllens|Lo Vlâr}} en [[Savoyârd|arpetan]] et pués en [[francês]] ''Les Villards''.
Los habitents de la contrâ [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Velarencs'' et les ''Velarenches''.
== Geografia ==
=== Localisacion ===
Los Velârs sont pués constituâs entre les comenes de [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]] et [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]], que sè trôvont en [[vâr Gllandon]] et asse-ben dens na partia de la [[Égoua d’Ôla|comba d’Ôla]].
=== Comenes de la contrâ ===
Los Velârs rassemble cetes doves comenes avouéc cetos velârs :
{| align="center" class="wikitable"
|-
! style="background-color:#EB1C24;" | <span style="color: #FFF;">Comena</span>
! style="background-color:#EB1C24;" | <span style="color: #FFF;">Velârs</span>
|-
! style="background-color:#F1646A;" | [[Sent-Alban-dus-Velârs|<span style="color: #FFF;">Sent-Alban</span>]]
| align="center" style="background-color:#FBD0D2;" | Lo Bessê · Lo Bochèt · Bon-Molâr · L’Égllése · Lo Frègno · Lo Molâr · Lo Pied-de-les-Voutes · Lo Planchamp · Lo Premiér-Velâr · Los Revâls
|-
! style="background-color:#F1646A;" | [[Sent-Colomban-dus-Velârs|<span style="color: #FFF;">Sent-Colomban</span>]]
| align="center" style="background-color:#FCE2E3;" | Lo Centro · La Châl · Lo Châthelèt · La Chenâl · Lo Couen · Les Molâyes · Nantchanu · La Pèrriére · La Piérra · Los Ponts · Les Rueches · La Sôge · Vârmôra · Lo Velâr
|}
== Toponimia ==
== Histouère ==
‘L ére d’abôrd na [[Comtât (bien)|comtât historica]] (dês [[1699]] tant qu’a [[1735]]), pués na [[comunôtât de comenes]] (dês [[1987]] tant qu’a [[2003]]).
== Populacion ==
Los habitents de la contrâ [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Velarencs'' et les ''Velarenches'' (''Villarins'' et ''Villarinches'' en [[francês]]).
== Vêre avouéc ==
=== Bibliografia ===
=== Articllos liyês ===
* [[Valâ dus Velârs]]
=== Lims de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:G·eografia de la Savouè]]
lbt84kz5ti0zmaqxfcyji52720rrxkx
Féta de l’Arpetan
0
7493
231803
231705
2026-07-12T14:46:06Z
ChrisPtDe
22
rv
231803
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
La '''Féta de l’Arpetan''', tot pariér la '''Féta du Francoprovençâl''' ou ben la '''Féta du Patouès''', est na féta de [[Arpetan|lengoua]] et de cultura [[Arpetania|arpetanes]], que sè tint tôs los ans dedens yon des três payis de la zona arpetana, et pués qu’aparêt, por des milyérs de patouesants d’origines variâyes, coment lo solèt veré endrêt de rencontro entèrnacionâl (a pârt, potencièlament, du [[Malyâjo]]).
[[Fichiér:Fete internationale de l'arpitan francoprovencal saint-etienne.jpg|thumb|400px|right|Féta de 2016 a Sant-Tiève.]]
{| class="wikitable"
|-
! An !! Èdicion !! Comena / Comenes !! [[Payis arpetans|Payis arpetan]] !! Entitulâye
|-
| [[195x]] || || ? || ? || 1ère Journée des Patoisants valaisans et valdôtains
|-
| [[1955]] || 1{{ére}} || [[Siérro]] || [[Émâge:Flag of Canton of Valais.svg|20px|Blâson du Valês]] [[Valês]] || 2ème Journée des Patoisants valaisans et valdôtains<BR>documentée dans [https://web.archive.org/web/20150605003736/http://www.unionvaldotaine.org/elementi/www/lepeuplevaldotain/1955/le-peuple-valdotain-1955-10-15_n15.pdf le journal de l'Union Valdotaine] et [http://doc.rero.ch/record/190837/files/1955-10-03.pdf dans le Nouvelliste valaisan]
|-
| [[1956]] || 2{{nda}} || [[Bulo]] || [[Émâge:Wappen Freiburg matt.svg|17px|Blâson du quenton de Fribôrg]] [[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=1ères Journées romandes des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1961]] || 3{{iéma}} || [[Vevê]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Vaud.svg|20px|Blâson de Vôd]] [[Vôd]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=2e Journée des patoisants romands |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1965]] || 4{{iéma}} || [[Sent-Orsan]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Jura.svg|20px|Blâson du Jura]] [[Cànton_du_Jura|Jura]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=3e Fête des patoisants romands |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1969]] || 5{{iéma}} || [[Saviése]] || [[Émâge:Flag of Canton of Valais.svg|20px|Blâson du Valês]] [[Valês]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=4e Fête romande des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1973]] || 6{{iéma}} || [[Très-vâls]] || [[Émâge:Wappen Freiburg matt.svg|17px|Blâson du quenton de Fribôrg]] [[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=5e Fête romande des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1977]] || 7{{iéma}} || [[Mèziéres (Vôd)|Mèziéres]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Vaud.svg|20px|Blâson de Vôd]] [[Vôd]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=6e Fête romande et valdôtaine des patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1978]] || 8{{iéma}} || [[Sent-Nicolas_(Étalie)|Sent-Nicolas]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || [http://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=adp-001:1982:10::134#134 Fête valdotaine et interrégionale des patois ?]
|-
| [[1979]] || 9{{iéma}} || [[Confllens]] ([[Arbèrtvile|Arbèrtvela]]) || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || [http://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=adp-001:1982:10::134#134 1ère Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois ?]
|-
| [[1980]] || 10{{iéma}} || [[Ronc]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] || [http://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=adp-001:1982:10::134#134 Fête internationale du Patois ?]
|-
| [[1981]] || 11{{iéma}} || [[Delèmont]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Jura.svg|20px|Blâson du Jura]] [[Cànton_du_Jura|Jura]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=7e Fête romande des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1982]] || 12{{iéma}} || [[Châtelyon_(Étalie)|Châtelyon]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || [http://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=adp-001:1982:10::134#134 Fête valdotaine et interrégionale des patois ?]
|-
| [[1983]] || 13{{iéma}} || [[Morzena]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || 2ème Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois ?
|-
| [[1984]] || 14{{iéma}} || [[Âla]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] || [https://web.archive.org/web/20210509070306/http://www.centre-etudes-francoprovencales.eu/cef/bollettini/nouvelles-centre-10-1984-138.pdf Fête internationale du Patois ?]
|-
| [[1985]] || 15{{iéma}} || [[Siérro]] || [[Émâge:Flag of Canton of Valais.svg|20px|Blâson du Valês]] [[Valês]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=8e Fête romande et interrégionale du patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1986]] || 16{{iéma}} || [[Ètrobles]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Programmo_f%C3%A9ta_valdotana_1986.pdf |titro=Fête valdôtaine et internationale des patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1987]] || 17{{iéma}} || [[Tonon]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || 3ème Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois ?
|-
| [[1988]] || 18{{iéma}} || [[Couasses]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] || [http://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=adp-001:1988:16::182#182 Fête internationale du patois ?]
|-
| [[1989]] || 19{{iéma}} || [[Bulo]] || [[Émâge:Wappen Freiburg matt.svg|17px|Blâson du quenton de Fribôrg]] [[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Annonce_de_la_f%C3%A9ta_du_patou%C3%A9s_1989_%C3%A0_Bulo.pdf |titro=9e Fête romande et interrégionale des patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1990]] || 20{{iéma}} || [[La Sâla (Vâl d’Aoûta)|La Sâla]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || [http://dx.doi.org/10.5169/seals-242480 Fête valdotaine et interégionale des patois]
|-
| [[1991]] || 21{{iéma}} || [[Vârouère]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || 4ème Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois ?
|-
| [[1992]] || 22{{iéma}} || [[Pont (Piemont)|Pont]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] || Fête internationale du patois
|-
| [[1993]] || 23{{iéma}} || [[Payèrna|Payèrno]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Vaud.svg|20px|Blâson de Vôd]] [[Vôd]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=10e Fête romande et interrégionale des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1994]] || align="center" colspan="4" | [[:Fichiér:Annulacion féta valdotana 1994.pdf|Féta valdotanna anulêye]]
|-
| [[1995]] || 24{{iéma}} || [[Touno]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || 5ème Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois ?
|-
| [[1996]] || 25{{iéma}} || [[Jalyon]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] ||[https://web.archive.org/web/20160604135722/http://www.unionvaldotaine.org/elementi/www/lepeuplevaldotain/1996/le-peuple-valdotain-1996-07-18_n29.pdf Fête internationale du patois ?]
|-
| [[1997]] || 26{{iéma}} || [[Sent-Cretôblo (Étalie)|Sent-Cretôblo]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=11e Fête romande et interrégionale des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[1998]]
|-
| [[1999]] || 27{{iéma}} || [[Merebél-los-Aluès]] ([[Los Aluès]]) || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Programmo_de_la_f%C3%A9ta_du_patou%C3%A9s_1999_%C3%A0_M%C3%A8rib%C3%A9l-les-Allues.pdf |titro=6ème Fête Savoyarde et Transfrontalière du Patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2000]] || 28{{iéma}} || [[Cères]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]] || [https://web.archive.org/web/20210509074632/http://www.centre-etudes-francoprovencales.eu/cef/bollettini/nouvelles-centre-42-2000-622.pdf Fête internationale du patois ?]
|-
| [[2001]] || 29{{iéma}} || [[Sagnelegiér]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Jura.svg|20px|Blâson du Jura]] [[Cànton_du_Jura|Jura]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=12e Fête romande et interrégionale des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2002]] || 30{{iéma}} || [[Brechon]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Programme_5e_f%C3%A9ta_valdotanna_des_patou%C3%A9s.pdf |titro=5ème Fête Valdôtaine et Internationale Des Patois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2003]] || 31{{iéma}} || [[Croueselyes|Coureselyes]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || 7ème fête internationale du patois
|-
| [[2004]] || 32{{iéma}} || [[Ceriésôles]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]]
|-
| [[2005]] || 33{{iéma}} || [[Martegné]] || [[Émâge:Flag of Canton of Valais.svg|20px|Blâson du Valês]] [[Valês]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Bref_historique_de_la_FRIP.pdf |titro=13e Fête romande et interrégionale des patoisants |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2006]] || 34{{iéma}} || [[Cogne]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || 6ème Fête Valdôtaine et Internationale Des Patois
|-
| [[2007]] || 35{{iéma}} || [[Sant-Safurin-sur-Couèse]] || [[Émâge:Blason_ville_fr_Lyon_(Rhone).svg|20px|Blâson du Liyonês]] [[Liyonês]] || Fête internationale du francoprovençal
|-
| [[2008]] || 36{{iéma}} || [[Carêma]] || [[Émâge:Blason duché it Piémont.svg|20px|Blâson du Piemont]] [[Piemont]]
|-
| [[2009]] || 37{{iéma}} || [[Lo Bôrg (Savouè)|Lo Bôrg]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || {{Lim câsso|url=https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r%3AAnnonce_de_la_f%C3%A9ta_de_l%27arpetan_de_2009_%C3%A0_Borg.pdf |titro=14e Fête quadriennale au titre de la FRIP-FILFSF (Fédération Romande et Interrégionale des Patoisants - Fédération Internationale des Locuteurs du Francoprovençal, Savoyard ou Franc-Comtois)<BR>8ème fête internationale en Savoie<BR>Fête internationale du Francoprovençal, Savoyard et Franc-comtois |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2010]] || 38{{iéma}} || [[Aoûta|Vela]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || 7ème Fête Valdôtaine et Internationale Des Patois
|-
| [[2011]] || 39{{iéma}} || [[Sant-Pierro-d’Entremont]] & [[Entremont-en-Châtrossa]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || [http://www.patoisvda.org/gna/index.cfm/evenements-francoprovencal-vallee-d-aoste/32eme-fete-internationale-du-francoprovencal.html 32e fête internationale du francoprovençal]
|-
| [[2012]] || 40{{iéma}} || [[Bôrg (Brêsse)|Bôrg]] || [[Émâge:Blason province fr Bresse.svg|20px|Blâson de la Brêsse]] [[Brêsse]] || {{Lim câsso|url=http://associations-patrimoine.org/article.php?id=2177 |titro=33e fête internationale du francoprovençal |date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| [[2013]] || 41{{iéma}} || [[Bulo]] || [[Émâge:Wappen Freiburg matt.svg|17px|Blâson du quenton de Fribôrg]] [[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]] || 15ème Fête quadriennale au titre de la FRIP-FILFSF
|-
| [[2014]] || 42{{iéma}} || [[Cort-Mayor]] || [[Émâge:Valle d'Aosta-Stemma.svg|16px|Blâson de la Vâl d’Aoûta]] [[Vâl d’Aoûta]] || [https://frp.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A9r:Menu_de_la_f%C3%A9ta_de_l'arpetan_2014_a_Cormay%C3%B4r.pdf VIIIe fête valdotaine et internationale des patois]
|-
| [[2015]] || 43{{iéma}} || [[Regniér]] || [[Émâge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px|Blâson de la Savouè]] [[Savouè]] || Fêta du Patoué, 34e fête internationale du patois
|-
| [[2016]] || 44{{iéma}} || [[Sant-Etiève]] || {{FOR-d}} [[Forêz]]|| 37{{iéma}} Féta enternacionala de l'arpetan
|-
| [[2017]] || 45{{iéma}} || [[Invèrdon]] || [[File:Flag_of_Canton_of_Vaud.svg|20px|Blâson de Vôd]] [[Vôd]] || {{Lim câsso|url=http://www.patois2017.ch/ |titro=Fête romande et internationale des patoisants |date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<BR>[http://patois2017.weebly.com/ Fîta remanda et internachonâla dâi patâisan]
|}
{{Arpitania}}
[[Catègorie:Féta]]
[[Catègorie:Cultura arpetana]]
h3b1eca8s7hubjfxtez9gnl6f7de3uj
Ôçês
0
7549
231809
231712
2026-07-12T23:24:34Z
ChrisPtDe
22
corrèccion
231809
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Ôcês}}
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}{{Confusion|Alzace{{!}}Ôcês (règion)}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Ôçês
| prononciacion = [o.ˈɛj]
| émâge = Aussois (Savoie).JPG
| lègenda = Lo ''plan'' et lo ''velâjo d’Ôçês'' viuns dês [[la Nôrma]].
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| grafia nom1 = Nom [[Arpetan|arpetan historico]]
| nomGrafia1 = '''Ôssês'''<br/>{{AFE|[o.ˈsɛj]}}, {{AFE|[o.ˈse]}},<br/>pués-cen '''Ôcês'''
| grafia nom2 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia2 = '''O-êy'''<br />{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}'''O-é''' {{AFE|[o.ˈe]}}
| grafia nom3 =
| nomGrafia3 =
| racLatin = Alsēda<br />{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}Ōcĕla
| nomFrancês = Aussois {{AFE|[o.swa]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Avâl]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| canton = [[Canton de Modâna]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Trêsiéma circonscripcion de la Savouè-d’Avâl|3{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 73023
| cp = 73500
| sendeco = {{NomFrp|Estèfane Boviér|Stéphane Boyer}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes Hiôta Môrièna Vanouèsa|Comunôtât de comunes Hôta Môrièna Vanouèsa]]
| longitude = 6.742333
| latitude = 45.227167
| hôt mini = 1120
| hôt maxi = 3600
| supèrficie = 41.94
| tipo = Bôrg campagnârd
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = Defôr l’atraccion de les veles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Ôçèrenc, Ôçèrenche{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}<br>O-érin, O-ér<u>in</u>tse{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}<br>
----
Aussoyen, Aussoyenne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.mairie-aussois.com/ mairie-aussois.com]
| geoloc-dèpartament = Savouè-d’Avâl/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = o
}}
'''Ôçês'''<ref group="N">Ils ècrisont âssé « '''O-êy''' » dens la [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Un viâjo s’apelâve '''Ôssês''' {{AFE|[o.ˈsɛj, o.ˈse]}}, pués-cen '''Ôcês'''.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.</ref> {{AFE|[o.ˈɛj]}}<ref group="N">Ils prononçont assen {{AFE|[o.ˈe]}} ('''O-é''' en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]) dens lo [[Arbanês|patouès de l’Arbanês]].<br />Lo '''[r] roulâ''' at étâ rimplaciên per lo '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ʀin.pla.ˈʃã]}} de « '''remplaciê''' » ''pp m''.</ref> (''{{lengoua|fr|Aussois}}'' {{AFE|[o.swa]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[kɔ.ˈmy.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[aʀ.pə.ˈtã.na]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> de montignen<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[mũ.tin.ˈjɛ̃]}} de « '''montagne''' » ''f''.</ref> de [[Môrièna|Hôta-Môrièna]] en [[Savouè]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[la sa.ˈvwe.d‿a.ˌval]}} (la ''{{lengoua|fr|Savoie}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Lo velâjo at étâ ocupo dês<ref group="V">Prononciê {{AFE|[dɔ]}} dens lo patouès ôçèrenc.</ref> lo premiér<ref group="V">Prononciê {{AFE|[pʀə.ˈmje]}} devànt na consona et {{AFE|[pʀə.ˈmjeʀ]}} devànt na voyèla dens lo patouès ôçèrenc.</ref> milènèro devànt<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[dvɛ̃]}} ou {{AFE|[də.ˈvɛ̃]}} de « '''devant''' » ''prèp''.</ref> [[Temps comon|nouthro temps]]<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[no.ʀo.ˈtɛ̃]}} de « '''noutron temps''' » ''loc nom m''.</ref>. Fêt rintrar<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ʀin.ˈtʀɑ]}} devànt na consona et {{AFE|[ʀin.ˈtʀɑʀ]}} devànt na voyèla de « '''rentrar''' » ''v''.</ref> u [[Reyômo de Sardègne (1720-1861)|reyômo de Piemont-Sardègne]], Ôçês ‘l est portànt<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[pɔʀ.ˈtɛ̃]}} de « '''portant''' » ''adv''.</ref> ratachiên<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ʀa.ta.ˈtʃã]}} de « '''ratachiê''' » ''pp m''.</ref> a la [[France]] en [[1860]], come<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ˈkɔ.me]}} de « '''coment''' » ou « '''‘ment''' » ''prèp''.</ref> totan<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[tɔ.ˈtã]}} de « '''tota''' » ''a endèf f''.</ref> la [[Savouè]]. Un viâjo<ref group="V">« '''un viâjo''' » {{AFE|[yn ˈjaː.dzo]}} ''loc adv'' ‘l est lo parlament ôçèrenc por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> velâjo tradicionâl de montignen, la comuna s’est viriên<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[vi.ˈʀjã]}} de « '''veriê''' » ''pp m''.</ref> en [[Stacion de sports d’hivèrn|stacion de sports d’hivèrn-t]]<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[i.ˈvɛːʀt]}} de « '''hivèrn''' » ''m''.</ref> et de chôd-temps.
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Ôçèrencs'' {{AFE|[lu.z‿o.e.ˈʀɛ̃]}} et ''les Ôçèrenches'' {{AFE|[lə.z‿o.e.ˈʀɛ̃.tse]}}<ref group="N">Ils ècrisont âssé « ''louz O-érin'' » et « ''lez O-ér<u>in</u>tse'' » dens la [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].<br />Un viâjo, la prononciacion tradicionâla ‘l ére {{AFE|[lu.z‿o.e.ˈrɛ̃]}} et {{AFE|[lə.z‿o.e.ˈrɛ̃.tse]}}.</ref>.
== Geografia ==
Lo bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|1477|m}} de hôt dessus un plan de la [[Môrièna|valâ de la Môrièna]] u bôrd drêt de l’[[Arc (reviére)|égoua d’Arc]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌl‿e.va.ˈd‿aʀk]}} (l’''{{lengoua|fr|Arc}}'' en [[francês]]).</ref> dedens les [[Ârpes]] en [[Savouè|Savouè mijornâla]]<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[mi.dzɔʀ.ˈnaː.la]}} de « '''miéjornâla''' » ''a f''.</ref>, a {{unitât|8|kilomètros}} u nord-èste de [[Modâna]], et pués u mi-jorn-t<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[mi.ˈdzɔʀt]}} de « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du [[massis de la Vanouèsa]].
== Toponimia ==
Lo nom de la comuna vint du [[latin]] *<small>ALSĒDA</small> qu’est na varianta de *<small>ALSENDA</small>, que vint du nom de femèla [[Viely hiôt alemand|viely hôt alemand]] *''[[Adalsinda|Adalswinda]]'' (« (de) fôrce nôbla ; (de) nôbla legnâ »).
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Alsede'' en [[739]] ;
* ''Auceis'', por ''Alceis'' ou ''Alseis'' en [[1184]] ;
* ''Aucezii'' u {{s|XIV}} ;
* ''Ouceis'' en [[1338]] ;
* ''Aucesium'', por ''Alcesium'' en [[1417]] ;
* ''Aucesio'' en [[1469]] ;
* ''Aulceys'' en [[1554]] ;
* ''Aoulsoye'' en [[1628]] ;
* ''Aulçois'' en [[1713]].
</small>
|}
Lo nom at de sûr èvoluâ en passent per les fôrmes *'''''Alseide''''', *'''''Alseie''''', *'''''Alsei''''', et pués avouéc [[vocalisacion]] de la lètra « '''l''' » *'''''Aussei''''', qu’at étâ francèyêe en *''Aussoi''. Pendent lo [[Moyen Âjo]], la prononciacion du nom arpetan d’origina {{copa|'''Ôssês''' {{AFE|[o.ˈsɛj, o.ˈse]}}, pués-cen '''Ôcês''' qu’est enfêra<ref group="V">« '''enfêra''' » {{AFE|[ã.ˈfɛj.ʀa]}} ''adv'' ‘l est lo mot ôçèrenc por « '''pôt-étre''' » ou « '''èpêr''' » ''adv''.</ref> na fôrma mècllâ<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[me.ˈklɑ]}} de « '''mècllâye''' » ''a f''.</ref> avouéc çela<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ˈe.lɑ]}} de « '''cela''' » ''a dèm f''.</ref> du nom d’endrêt [[latin]] <small>[[Grayocèlos|ŌCĔLUM]]</small>}} sè change per [[amuissement]] de la lètra « '''-c-''' » {{AFE|[s]}} entèrvocalica dens lo patouès ôçèrenc.
Son nom [[latin]] d’oran<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[d‿a.ˈʀɔ̃]}} de « '''d’ora''' » ''loc a env''.</ref> ‘l est <small>ŌCĔLA</small>, et pués ils diont ''{{lengoua|fr|Aussois}}'' {{AFE|[o.swa]}} en [[francês]].
== Cultura locâla et patrimouèno ==
[[Fichiér:Rue de l'Église d'Aussois côté église en hiver (janvier 2023).JPG|figura|gôche|300px|<center>Viua de la ''charriére de l’Égllése'' d’Ôçês, d’hivèrn-t.</center>]]
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Nouthra-Dama-d’Oût''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˌɡliː.ze no.ʀa.ˈda.ma.ˌd‿ot]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Notre-Dame-de-l’Assomption''}} en [[francês]]), qu’ils ècrisont assen « l’'''églése ''Nouthra-Dama-d’Oût''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> de [[1648]], rèstorâ<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ʀɛs.tɔ.ˈʀɑ]}} de « '''rèstorâye''' » ''pp f''.</ref> en [[1931]] ;
* la ''[[baragne de l’Èsselyon]]''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ba.ˌʀa.ɲə də l‿e.sə.ˈʎũ]}} (la {{lengoua|fr|''barrière de l’Esseillon''}} en [[francês]]).</ref> ‘l est na sèria de çinq<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[ink]}} de « '''cinq''' » ''a num env''.</ref> fortificacions bâties u {{s|XIX}}, por imparar<ref group="V">Varianta ôçèrenche {{AFE|[in.pa.ˈʀɑ]}} devànt na consona et {{AFE|[in.pa.ˈʀɑʀ]}} devànt na voyèla de « '''emparar''' » ou « '''protègiér''' » ''v''.</ref> lo [[Reyômo de Sardègne (1720-1861)|Piemont]] d’una possibla envâsion francêsa.
== Vêre assen ==
{{Commons|Category:Aussois|''Ôçês''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://www.mairie-aussois.com/ Lo seto de la comuna d’Ôçês]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et somèro ====
# Varianta ôçèrenche {{AFE|[vjɔ̃]}} de « '''vius''' » ''pp mpl''.
# Varianta ôçèrenche {{AFE|[kɔ.ˈmy.ne]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta ôçèrenche {{AFE|[a.ˈsɛ̃]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.
# Varianta ôçèrenche {{AFE|[ljɔ̃]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[savoyârd]] '''''[[Ôçês|ôçèrenc]]''''' [[Transcripcion fonètica|retranscrita]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|Jôrjo Liârd|Georges Leard}}, {{NomFrp|Danièl Dequièrs|Daniel Dequier}}, ''Patois, humour et diablerie. Le patois dans la vallée de la Maurienne'', Modâna, Pont du Diable, 1991, {{pp.}}149-156 [→ '''''<span style="color:red;">O-èy</span>''''', por '''''<span style="color:red;">O-</span><span style="color:green;">ê</span><span style="color:red;">y</span>''''', et '''''<span style="color:red;">O-érin</span>'''''].
# {{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}374 [→ '''''<span style="color:red;">Wêy, Vwêy</span>''''', por '''''<span style="color:green;">O-</span><span style="color:red;">êy</span>''''', et '''''<span style="color:red;">Wé, Oé</span>''''', por '''''<span style="color:green;">O-</span><span style="color:red;">é</span>'''''].
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume II. Formations non-romanes ; formations dialectales'', Geneva, Droz, 1991, {{p.}}828, {{n°}}14354.
# {{fr}} [[Dolfo Grôs]], ''Dictionnaire étymologique des noms de lieu de la Savoie'', La Fontaine de Siloé, 1935 (rempr. 2004, 2021), {{p.}}39.
# {{fr}} Henry Suter, [http://henrysuter.ch/glossaires/topoA3.html#aussois ''Aussois''], dedens ''Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs'', sus lo seto ''henrysuter.ch'', 2000-2009 (viu lo 23 de dècembro 2024).
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Oces}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena de Môrièna]]
ezgsdm7x6ypy9c2r0c5vz5nw58vp2hi
Vârouère
0
8423
231798
231697
2026-07-12T14:40:13Z
ChrisPtDe
22
ChrisPtDe at dèplaciê la pâge [[Varouère]] vers [[Vârouère]] : rv
230328
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vâlyouère|nv2=Vâlouère}}
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Vârouère
| prononciacion = [vaˈrwɛːʁə]
| émâge = Valloire, automne 2015.JPG
| lègenda = Viua du velâjo de Vârouère d’ôton.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél = Valloire-logo.jpg
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 130
| nomLârjo = Vâlouère {{Prononciacion|Villarin-Vâlouère.ogg|(Acutâd)}}<br><br>[[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|[vaˈlwɛːʁ]]]<br><br>
| nomSarrâye = Vâlyouère<br><br>[[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|[vaʎøˈɛːði]]]<br><br>
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia1 = Varru<u>è</u>re{{retrèt|<small>'''et pués :'''</small>}}Valyeu<u>e</u>zhi ; Valou<u>è</u>re
| nomFrancês = Valloire
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Avâl]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| canton = [[Canton de Modâna|Modâna]]
| insee = 73306
| cp = 73450
| sendeco = Jean-Pierre Rougeaux
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2014 en Savouè-d’Avâl|2014]]-2020
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes Môrièna-Garebiér|CC Môrièna-Garebiér]]
| longitude = 6.42916666667
| latitude = 45.1658333333
| hôt mini = 694
| hôt maxi = 3514
| supèrficie = 137.48
| populacion = {{Dèrriére populacion comena de France}}<!-- Mês’a jorn ôtomatica ; pas changiér -->
| an_pop = {{Dèrriére populacion comena de France|dâta}}<!-- Mês’a jorn ôtomatica ; pas changiér -->
| gentilyiço = Vârouèrenc, Vârouèrenche{{retrèt|<small>'''et pués :'''</small>}}Vâlyouèrenc, Vâlyouèrenche{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]]'''</small>}}Vâlouèrenc, Vâlouèrenche{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia lârge]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.valloire.net/ valloire.net]
| g·eoloc-dèpartament = Savouè-d’Avâl
}}
'''Vârouère'''<ref group="Nota">Diont avouéc '''Vâlyouère''' {{Grafia de Confllens|Valyeu<u>e</u>zhi}}. Los ôtros côps, s’apelâve '''Vâlouère''' {{Grafia de Confllens|Valou<u>è</u>re}}.</ref> {{Grafia de Confllens|Varru<u>è</u>re}} (''{{lengoua|fr|Valloire}}'' en [[francês]]) ’l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de [[Môrièna]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règ·ion francêsa|règ·ion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]. ’L est la ples miéjornâla de les comenes de [[Savouè]].
Cél velâjo d’hôtior, constituâ de 17 velârs, est na [[stacion touristica]] [[Ârpes|arpenche]] de [[Sport d’hivèrn|sports d’hivèrn]] et de chôd-temps<ref>’L est rengiêe stacion de tourismo per dècrèt du 14 de dècembro 2017 (JORF n°0293 du 16 de dècembro 2017 tèxto n° 32 NOR: ECOI1727898D).</ref>.
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Vârouèrencs'' et les ''Vârouèrenches''<ref name="Léard" /> <ref group="Nota">Diont avouéc los ''Vâlyouèrencs'' et les ''Vâlyouèrenches'' et pués, los ôtros côps, desévont los ''Vâlouèrencs'' et les ''Vâlouèrenches''. En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]] s’apèlont ''lu Varruérinn'' et ''lë Varruér<u>in</u>shè'' ou ben ''lo Valyeuezhinn'' et ''lë Valyeuezh<u>in</u>shè''.</ref>.
== G·eografia ==
=== Localisacion ===
=== Endrêts et cârros ===
La comena de Vârouère rassemble cetos velârs :
* '''Bônanuet''' {{GdC|Bônanuët}} (''{{lengoua|fr|Bonnenuit}}'' en [[francês]])
* '''La Borgiê''' (''{{lengoua|fr|La Borgé}}'' en [[francês]])
* '''Los Chosâls-Vela''' (''{{lengoua|fr|Les Choseaux-Ville}}'' en [[francês]])
* '''Los Chosâls-Vèrnêrs''' (''{{lengoua|fr|Les Choseaux-Verneys}}'' en [[francês]])
* '''Los Cllôs''' (''{{lengoua|fr|Les Clots}}'' en [[francês]])
* '''Lo Col''' (''{{lengoua|fr|Le Col}}'' en [[francês]])
* '''Genoly''' {{GdC|Zheneûye}}<ref name="Rignot" /> (''{{lengoua|fr|Geneuil}}'' en [[francês]])
* '''Les Granges''' (''{{lengoua|fr|Les Granges}}'' en [[francês]])
* '''Larza''' {{GdC|L’Arsho}}<ref name="Rignot" /> (''{{lengoua|fr|L’Archaz}}'' en [[francês]])
* '''Lo Molâr''' (''{{lengoua|fr|Le Mollard}}'' en [[francês]])
* '''La Place'''<ref group="Nota" name="bôrg">Cél velâr ’l est lo bôrg de la comena.</ref> (''{{lengoua|fr|La Place}}'' en [[francês]])
* '''Lo Pontèt''' {{GdC|Lo Pontèt}}<ref name="Rignot">{{fr}} Rignot, C. & Grange, N. (2000). ''Histoires de Valloire et Itinéraires''. Dumas Imprimeur: Saint-Etienne.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Pontet}}'' en [[francês]])
* '''Lo Poueng-Raviér''' {{GdC|Lo Poen}}<ref name="APDV">{{fr}} Magnin, J.-C. (1983). ''Il était une fois la demeurance à Valloire''. Association d'Education Populaire de Valloire. Imprimerie Patrice Goudier: Albertville.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Poingt-Ravier}}'' en [[francês]])
* '''Lo Poueng-Rogerél''' (''{{lengoua|fr|Le Poingt-Rogerel}}'' en [[francês]])
* '''Lo Prât''' {{GdC|La Prô}}<ref name="Léard">{{fr}} Déquier, D. & Léard, G. (1991). ''Patois, humour et diablerie''. Editions Pont du Diable: Modane.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Praz}}'' en [[francês]])
* '''La Revena''' (''{{lengoua|fr|La Rivine}}'' en [[francês]])
* '''La Rua''' (''{{lengoua|fr|La Ruaz}}'' en [[francês]])
* '''Lo Sèrro''' (''{{lengoua|fr|Le Serroz}}'' en [[francês]])
* '''Tegni''' (''{{lengoua|fr|Tigny}}'' en [[francês]])
* '''Lo Velâr''' (''{{lengoua|fr|Le Villard}}'' en [[francês]])
* '''Los Vèrnêrs''' (''{{lengoua|fr|Les Verneys}}'' en [[francês]])
=== Comenes vesenes ===
=== G·eologia et relièf ===
* Lo ''Crét du Quârt''.
* Lo [[Col du Garebiér|''Garebiér'']] {{GdC|Lo Garébé}}<ref name="APDV" />.
=== Cllimat ===
== Toponimia ==
[[Fichiér:Signalétique populaire Valloire-Vârouère.jpg|figura|gôche|350px|Banche endiquiosa bilengoua « populèra » en [[francês]] et en [[Savoyârd|arpetan]] a l’entrâ de Vârouère.]]
== Histouère ==
== Politica et administracion ==
=== Lista des sendecos ===
=== Relacions entèrnacionâles ===
==== Bessonâjos ====
== Populacion et sociètât ==
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]] los ''Vârouèrencs'' et les ''Vârouèrenches'' ou ben los ''Vâlyouèrencs'' et les ''Vâlyouèrenches'' et pués en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia lârge]] los ''Vâlouèrencs'' et les ''Vâlouèrenches'' (''Valloirins'' et ''Valloirines'' en [[francês]]). Los ''Vârouèrencs'' sont tot-pariér apelâs los ''Mâchuts''<ref>{{fr}} [https://www.lesechos.fr/09/02/2007/LesEchos/19854-538-ECH_valloire--la-station-antifrime.htm ''Valloire, la station antifrime''], Les Echos. 9 de fevriér 2007.</ref>.
=== Dèmografia ===
=== Lengoues ===
== Èconomia ==
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Patrimouèno culturèl ===
=== Pèrsonalitâts liyêes a la comena ===
=== Bôna-chiéra ===
=== Èvènements ===
=== Hèraldica ===
== Galerie d’émâges ==
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Valloire|Vârouère}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Varouere}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Stacion de sports d’hivèrn en Savouè]]
[[Catègorie:Veles et velâjos flloris]]
ao2892a8p0vlurt4pfbrl5zvxt9pilg
231811
231798
2026-07-12T23:30:53Z
ChrisPtDe
22
mês’a jorn (a continuar)
231811
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vâlouère|nv2=Vâlyouère}}
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}{{Vêre homonimos|Vâlouère (homonimia){{!}}Vâlouère}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Vârouère
| prononciacion = [va.ˈrɥɛː.ʀe]<br/>[va.ˈrɥɛː.re]
| émâge = Valloire, automne 2015.JPG
| lègenda = Lo ''verâjo de Vârouère'' la [[Ôton|Sent-Mechiél]].
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél = Logo-valloire-512.png
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 110
| grafia nom1 = Ôtros noms [[arpetan]]s
| nomGrafia1 = '''Vâlouère'''{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}'''Vâlyouère'''{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB lârge]]'''</small>}}<br />'''Valw<u>ê</u>re'''<br/>{{AFE|[va.ˈlwɛːʀ]}}{{Prononciacion|Villarin-Vâlouère.ogg|(Acutâd)}}{{AFE|[va.ˈlwɛːr]}}<br /><br />'''Valu<u>è</u>’e''' {{AFE|[va.ˈlɥɛː.ə]}}<br /><br />{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}'''Valyeü<u>è</u>zhï'''<br/>{{AFE|[va.ˈʎœɛː.ðɪ]}}{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}
----<br />
| grafia nom2 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia2 = '''Varru<u>è</u>ré'''
| grafia nom3 =
| nomGrafia3 =
| racLatin = Vallis aurĕa
| nomFrancês = Valloire {{AFE|[va.lwaʁ]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè|Savôye]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Savouè-d’Avâl|Savôye-d’Avâl]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Sent-Jian|Sent-Jian]]
| canton = [[Canton de Modâna]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Trêsiéma circonscripcion de la Savouè-d’Avâl|3{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 73306
| cp = 73450
| sendeco = {{NomFrp|Corina Farco|Corine Falcoz}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2026 en Savouè-d’Avâl|2026]]-2033
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes Môrièna-Galebiér|Quemenôtât de quemenes Môrièna-Garebiér]]
| longitude = 6.42916666667
| latitude = 45.1658333333
| hôt mini = 694
| hôt maxi = 3514
| supèrficie = 137.48
| tipo = Quemena campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = Defôr l’atraccion de les veres
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Vârouèrenc, Vârouèrenche{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}<br>Varruérin, Varruér<u>in</u>shé{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]'''</small>}}<br>
----
Valloirin, Valloirine{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.valloire.net/ valloire.net]]
| geoloc-dèpartament = Savouè-d’Avâl/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = o
}}
'''Vârouère'''<ref group="Nota">Diont avouéc '''Vâlyouère''' {{Grafia de Confllens|Valyeu<u>e</u>zhi}}. Los ôtros côps, s’apelâve '''Vâlouère''' {{Grafia de Confllens|Valou<u>è</u>re}}.</ref> {{Grafia de Confllens|Varru<u>è</u>re}} (''{{lengoua|fr|Valloire}}'' en [[francês]]) ’l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de [[Môrièna]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règ·ion francêsa|règ·ion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]. ’L est la ples miéjornâla de les comenes de [[Savouè]].
Cél velâjo d’hôtior, constituâ de 17 velârs, est na [[stacion touristica]] [[Ârpes|arpenche]] de [[Sport d’hivèrn|sports d’hivèrn]] et de chôd-temps<ref>’L est rengiêe stacion de tourismo per dècrèt du 14 de dècembro 2017 (JORF n°0293 du 16 de dècembro 2017 tèxto n° 32 NOR: ECOI1727898D).</ref>.
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Vârouèrencs'' et les ''Vârouèrenches''<ref name="Léard" /> <ref group="Nota">Diont avouéc los ''Vâlyouèrencs'' et les ''Vâlyouèrenches'' et pués, los ôtros côps, desévont los ''Vâlouèrencs'' et les ''Vâlouèrenches''. En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]] s’apèlont ''lu Varruérinn'' et ''lë Varruér<u>in</u>shè'' ou ben ''lo Valyeuezhinn'' et ''lë Valyeuezh<u>in</u>shè''.</ref>.
== G·eografia ==
=== Localisacion ===
=== Endrêts et cârros ===
La comena de Vârouère rassemble cetos velârs :
* '''Bônanuet''' {{GdC|Bônanuët}} (''{{lengoua|fr|Bonnenuit}}'' en [[francês]])
* '''La Borgiê''' (''{{lengoua|fr|La Borgé}}'' en [[francês]])
* '''Los Chosâls-Vela''' (''{{lengoua|fr|Les Choseaux-Ville}}'' en [[francês]])
* '''Los Chosâls-Vèrnêrs''' (''{{lengoua|fr|Les Choseaux-Verneys}}'' en [[francês]])
* '''Los Cllôs''' (''{{lengoua|fr|Les Clots}}'' en [[francês]])
* '''Lo Col''' (''{{lengoua|fr|Le Col}}'' en [[francês]])
* '''Genoly''' {{GdC|Zheneûye}}<ref name="Rignot" /> (''{{lengoua|fr|Geneuil}}'' en [[francês]])
* '''Les Granges''' (''{{lengoua|fr|Les Granges}}'' en [[francês]])
* '''Larza''' {{GdC|L’Arsho}}<ref name="Rignot" /> (''{{lengoua|fr|L’Archaz}}'' en [[francês]])
* '''Lo Molâr''' (''{{lengoua|fr|Le Mollard}}'' en [[francês]])
* '''La Place'''<ref group="Nota" name="bôrg">Cél velâr ’l est lo bôrg de la comena.</ref> (''{{lengoua|fr|La Place}}'' en [[francês]])
* '''Lo Pontèt''' {{GdC|Lo Pontèt}}<ref name="Rignot">{{fr}} Rignot, C. & Grange, N. (2000). ''Histoires de Valloire et Itinéraires''. Dumas Imprimeur: Saint-Etienne.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Pontet}}'' en [[francês]])
* '''Lo Poueng-Raviér''' {{GdC|Lo Poen}}<ref name="APDV">{{fr}} Magnin, J.-C. (1983). ''Il était une fois la demeurance à Valloire''. Association d'Education Populaire de Valloire. Imprimerie Patrice Goudier: Albertville.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Poingt-Ravier}}'' en [[francês]])
* '''Lo Poueng-Rogerél''' (''{{lengoua|fr|Le Poingt-Rogerel}}'' en [[francês]])
* '''Lo Prât''' {{GdC|La Prô}}<ref name="Léard">{{fr}} Déquier, D. & Léard, G. (1991). ''Patois, humour et diablerie''. Editions Pont du Diable: Modane.</ref> (''{{lengoua|fr|Le Praz}}'' en [[francês]])
* '''La Revena''' (''{{lengoua|fr|La Rivine}}'' en [[francês]])
* '''La Rua''' (''{{lengoua|fr|La Ruaz}}'' en [[francês]])
* '''Lo Sèrro''' (''{{lengoua|fr|Le Serroz}}'' en [[francês]])
* '''Tegni''' (''{{lengoua|fr|Tigny}}'' en [[francês]])
* '''Lo Velâr''' (''{{lengoua|fr|Le Villard}}'' en [[francês]])
* '''Los Vèrnêrs''' (''{{lengoua|fr|Les Verneys}}'' en [[francês]])
=== Comenes vesenes ===
=== G·eologia et relièf ===
* Lo ''Crét du Quârt''.
* Lo [[Col du Garebiér|''Garebiér'']] {{GdC|Lo Garébé}}<ref name="APDV" />.
=== Cllimat ===
== Toponimia ==
[[Fichiér:Signalétique populaire Valloire-Vârouère.jpg|figura|gôche|350px|Banche endiquiosa bilengoua « populèra » en [[francês]] et en [[Savoyârd|arpetan]] a l’entrâ de Vârouère.]]
== Histouère ==
== Politica et administracion ==
=== Lista des sendecos ===
=== Relacions entèrnacionâles ===
==== Bessonâjos ====
== Populacion et sociètât ==
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]] los ''Vârouèrencs'' et les ''Vârouèrenches'' ou ben los ''Vâlyouèrencs'' et les ''Vâlyouèrenches'' et pués en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia lârge]] los ''Vâlouèrencs'' et les ''Vâlouèrenches'' (''Valloirins'' et ''Valloirines'' en [[francês]]). Los ''Vârouèrencs'' sont tot-pariér apelâs los ''Mâchuts''<ref>{{fr}} [https://www.lesechos.fr/09/02/2007/LesEchos/19854-538-ECH_valloire--la-station-antifrime.htm ''Valloire, la station antifrime''], Les Echos. 9 de fevriér 2007.</ref>.
=== Dèmografia ===
=== Lengoues ===
== Èconomia ==
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
=== Patrimouèno culturèl ===
=== Pèrsonalitâts liyêes a la comena ===
=== Bôna-chiéra ===
=== Èvènements ===
=== Hèraldica ===
== Galerie d’émâges ==
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Valloire|Vârouère}}
=== Bibliografia ===
=== Lims de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Varouere}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Stacion de sports d’hivèrn en Savouè]]
[[Catègorie:Veles et velâjos flloris]]
6fxq0l2slrs5na81z5sfjkae14pu7tv
Valâ dus Velârs
0
9175
231749
231621
2026-07-12T13:55:36Z
ChrisPtDe
22
rv
231749
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vâr Gllandon}}
{{Grafia - Velarenc en ORB sarrâye}}{{Vêre homonimos|Velârs|Gllandon}}{{Enfocajon Valâ
| nom = Valâ dus Velârs
| prononciacion = [va.ˌlɑ du ˈvlɑːr]
| émâge = Vallée des Villards (2014).JPG
| lègenda = Bèla viua de la ''valâ dus Velârs''.
| grafia nom1 = Ôtro [[Arpetan|nom arpetan]]
| nomGrafia1 = Vâr Gllandon<br><br>{{AFE|[var ʎã.ˈdɔ̃]}}<br><br>
| grafia nom2 = En [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
| nomGrafia2 = Valâ dou Vlâr{{retrèt|<small>'''et'''</small>}} Var Lyandon
| racLatin =
| lengoua nom2 = [[francês]]
| nom2 = Vallée des Villards{{retrèt|<small>'''et'''</small>}} Vallée du Glandon
| massis = [[Chêna de Bèladona]] / [[Massis d’Ârva]] ([[Ârpes]])
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Savouè]]{{retrèt|<small>(en [[Môrièna]])</small>}}
| payis = {{France}}
| division = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| lim division = [[Règ·ion francêsa|Règ·ion]]
| division2 = [[Savouè-d’Avâl]]
| lim division2 = [[Dèpartament francês|Dèpartament]]
| latitude = 45/17/N
| longitude = 6/13/E
| èchiéla =
| rèference =
| g·eolocalisacion = France/Savouè-d’Avâl
| oriantacion = nord-èste
| longior = {{unitât|17|km}}
| tipo = [[Valâ de gllace]]
| ècolament = [[Gllandon (rio)|Gllandon]]
| rota = {{Rota dèpartementâla|927}}
| remârca =
}}
La '''valâ dus Velârs'''<ref group="N">Ècrivont « la '''valâ dou Vlâr''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[du]}} de « '''des''' » ''art mpl''.</ref> {{AFE|[va.ˌlɑ du ˈvlɑːr]}}<ref name="virèt">{{fr}} [[Rogiér Virèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf « ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard'' »] {{pdf}}, 8{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâye, mârs 2021, {{pp.}}1651 [→ '''''<span style="color:red;">Lyandon</span>'''''] et 3415.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa">{{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf « ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, {{p.}}498 [→ '''''<span style="color:red;">Los Velârs</span>'''''] ('''''fôrma corregiêe'' :''' sen la lètra '''''-d-''''' que ’l est pas du tot ètimologica).</ref>{{,}}<ref name="Stich">{{fr}} [[Domenico Stich]], « ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' », Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}177 et 409.</ref> (la ''{{lengoua|fr|vallée des Villards}}'' en [[francês]]) {{copa|dus côps<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[du ku]}} de « '''des côps''' » ''loc adv''.</ref>, diont asse-ben la '''vâr Gllandon'''<ref group="N">Ècrivont « la '''var Lyandon''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta velarenche {{AFE|[var]}} de « '''vâl''' » ''f''.</ref> {{AFE|[var ʎã.ˈdɔ̃]}}<ref name="virèt"/> (la ''{{lengoua|fr|vallée du Glandon}}'' en [[francês]]) d’aprés son [[Rio|égoua]]<ref group="V">« '''égoua''' » {{AFE|[ˈe.va]}} ''f'' est lo parlament velarenc por « '''rio''' » ''m''.</ref> principâla du [[Gllandon (rio)|mémo nom]]}} ‘l est na valâ de les [[Ârpes]] [[France|francêses]] en [[Arpetania]], que sè trôve en [[Môrièna]] (que ‘l est na partia de la [[Savouè]]) dedens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
‘L est formâye per l’égoua de [[Gllandon (rio)|Gllandon]], un aflluent de l’[[Arc (reviére)|égoua d’Arc]].
Los habitents de la valâ [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Velarencs'' {{AFE|[lo vlɑ.ˈrɛ̃]}} et ''les Velarenches'' {{AFE|[le vlɑ.ˈrɛ̃.θə]}}<ref group="N">Ècrivont « ''lo Vlârin'' » et « ''lé Vlârinshe'' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref>{{,}}<ref name="virèt"/>.
== Geografia ==
=== Comenes de la valâ ===
La vâr Gllandon rassemble surtot les comenes de [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]] et de [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]]<ref name="Topô 2004">{{Ôvra|lengoua=fr|ôtor1=Hubert Bessat|ôtor2=Claudette Germi|titro=Les noms du patrimoine alpin|sot-titro=Atlas toponymique II, Savoie, Vallée d’Aoste, Dauphiné, Provence|volumo=2|èditor=Ellug|an=2004|pâges totâles=464|passâjo=192-215, « ''6.1 Ville, Villard, « village, hameau »'' »|isbn=978-2-84310-052-9|viu lo=14 novembro 2015}}.</ref>, que lor pôvont apondre doux-três velârs de les comenes de [[Cuéna]] et de [[Senta-Maria-de-Cuéna|Senta-Maria]].
== Toponimia ==
[[Fichiér:ValleedesVillards.jpg|figura|gôche|250px|<div class="center">''Banche de benvegnua'' en [[francês]] dens la valâ dus Velârs.</div>]]
== Vêre avouéc ==
{{Commons|Category:Vallée du Glandon|la ''valâ dus Velârs''}}
=== Articllos liyês ===
* [[Payis dus Velârs]]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Valâ dus Velârs}}
[[Catègorie:Valâ de les Ârpes francêses|Velars]]
[[Catègorie:G·eografia de la Savouè]]
sitcmo008qolsoaelhsewtagqkz22fv
Galibier (biére)
0
9872
231805
231704
2026-07-12T14:50:00Z
ChrisPtDe
22
rv
231805
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}
[[Émâge:Biére Galibier01.jpg|thumb|350px|Na Galibier ''(Lavenche)'' avouéc son vêrro.]]
'''''Galibier''''' est na mârca de [[biére]] artisanâla de [[Savouè]] brassâye en [[Vârouère]], [[Môrièna]]. La mârca ’l at prês lo nom de l’ilustro [[Col du Garebiér]].
En 2013, la brassèria ''Galibier'' fêt pués 60.000 litros de biére per an. Les biéres ''Galibier'' pouessont lor atôt principâl dens l'usâjo exclusiva de n'égoua de sôrsa de na granta puretât que vint du gllaciér de la Clapiére, a més de 2000 mètros d'altituda.<ref>Rèdaccion (2015). « Bières de Maurienne: Le goût de l'altitude! » dens ''Destination Maurienne'' n°20, Été 2013, p.p.16-17.</ref>
== Biéres ==
Vê-cé los quatro tipos de biéres du ''Galibier'':
* L’'''Arpenche''' (francês: ''Alpine''): na biéra blonda (de tipo ''[[American pale ale|APA]]'');
* La '''Lavenche''' (francês: ''Avalanche''): na biéra blanche (de tipo ''[[Weizenbier|Hefeweizen]]'');
* La '''Match·uta''' (francês: ''Matchut''<ref>Contraccion de ''« Mas + Acuta »''.</ref>): na biéra ambrâye (de tipo ''[[India Pale Ale|IPA]]'');
* La '''Mota''' (nom originâl: ''Snowball''): na biéra dorâye (de tipo ''[[Helles]]'').
=== Lims de defôr ===
* {{fr}} [http://www.biere-galibier.com/ Seto oficièl de la brassèria Galibier.]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:Biére]]
[[Catègorie:Mârca de biére]]
jqhz5c7ezgtdp2w3snspiy3u8znmz61
Vàrmeniél
0
10693
231778
231659
2026-07-12T14:22:00Z
ChrisPtDe
22
rv
231778
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vàrmeniér|nv2=Vârmeniér}}
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}
'''Vàrmeniél'''<ref group="Nota">Diont avouéc '''Vàrmeniér''' {{Grafia de Confllens|Vèrmënyézh}}. Los ôtros côps, s’apelâve '''Vârmeniér'''.</ref> {{Grafia de Confllens|Vèrmënyél ; Vèrmenyeul}} (''{{lengoua|fr|Valmeinier}}'' en [[francês]]) ‘l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de [[Môrièna]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] los ''Vàrmenox'' et les ''Vàrmenoses''<ref group="Nota">Los ôtros côps, desévont los ''Vârmenox'' et les ''Vârmenoses''.</ref>.
== Geografia ==
=== Endrêts et cârros ===
La comena de Vàrmeniél rassemble cetos velârs :
* '''Bufârd''' (''{{lengoua|fr|Buffard}}'' en [[francês]])
* '''La Comba''' (''{{lengoua|fr|La Combaz}}'' en [[francês]])
* '''Les Combes''' (''{{lengoua|fr|Les Combes}}'' en [[francês]])
* '''Lo Dèsèrt-d’Amont'''<ref group="Nota" name="Dèsèrts">Celos doux velârs sont asse-ben cognus ‘ment '''Los Dèsèrts''' (''{{lengoua|fr|Les Déserts}}'' en [[francês]]).</ref> (''{{lengoua|fr|Le Désert d’en Haut}}'' en [[francês]])
* '''Lo Dèsèrt-d’Avàr'''<ref group="Nota" name="Dèsèrts" /> (''{{lengoua|fr|Le Désert d’en Bas}}'' en [[francês]])
* '''Les Duchiéres''' (''{{lengoua|fr|Les Deuchères}}'' en [[francês]])
* '''Enchecâl''' (''{{lengoua|fr|Anchical}}'' en [[francês]])
* '''L’Èrmerat''' (''{{lengoua|fr|L’Arméra}}'' en [[francês]])
* '''L’Èssart''' (''{{lengoua|fr|L’Essart}}'' en [[francês]])
* '''La Gerôdiére''' (''{{lengoua|fr|La Girodière}}'' en [[francês]])
* '''Grange-Bèrnârd''' (''{{lengoua|fr|Grange-Bernard}}'' en [[francês]])
* '''Les Granges''' (''{{lengoua|fr|Les Granges}}'' en [[francês]])
* '''Les Guilyotiéres''' (''{{lengoua|fr|Les Guillotières}}'' en [[francês]])
* '''La Léchiére''' (''{{lengoua|fr|La Léchère}}'' en [[francês]])
* '''Los Melèzos''' (''{{lengoua|fr|Les Mélèzes}}'' en [[francês]])
* '''Lo Molin''' (''{{lengoua|fr|Le Moulin}}'' en [[francês]])
* '''Les Palyossiéres''' (''{{lengoua|fr|Les Paillossières}}'' en [[francês]])
* '''Piérra-Benêt''' (''{{lengoua|fr|Pierre-Benoît}}'' en [[francês]])
* '''Plan-Chosâl''' (''{{lengoua|fr|Plan-Chauzeau}}'' en [[francês]])
* '''Lo Putarèt''' (''{{lengoua|fr|Le Putaret}}'' en [[francês]])
* '''La Toreliére''' (''{{lengoua|fr|La Torrelière}}'' en [[francês]])
* '''Vàrmeniél 1800'''<ref group="Nota">‘L est lo nom de la stacion de sports d’hivèrn de la comena.</ref> (''{{lengoua|fr|Valmeinier 1800}}'' en [[francês]])
* '''La Vela-Desot'''<ref group="Nota" name="bôrg">Celos velârs fôrmont ensemblo lo bôrg de la comena, que ‘l est asse-ben cognu ‘ment '''Vàrmêniél 1500''' (''{{lengoua|fr|Valmeinier 1500}}'' en [[francês]]).</ref> (''{{lengoua|fr|La Ville-Dessous}}'' en [[francês]])
* '''La Vela-Dessus'''<ref group="Nota" name="bôrg" /> (''{{lengoua|fr|La Ville-Dessus}}'' en [[francês]])
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes de Môrièna}}
{{DEFAULTSORT:Varmeniel}}
[[Catègorie:Comena de la Savouè-d’Avâl]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Stacion de sports d’hivèrn en Savouè]]
h217e9q98lcfu7yubo1fctroq4aigpu
Sant-Heyand
0
10707
231794
231685
2026-07-12T14:36:36Z
ChrisPtDe
22
rv
231794
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
[[Fichiér:StHeand.jpg|figura|300px|L’égllése ''Sant-Josèt'' et pués la mêson comena de vers Sant-Heyand.]]
'''Sant-Heyand'''<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]] - « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 877-878. [https://web.archive.org/web/20180322175815/http://cths.fr/dico-topo/dictionnaires/cartes.php?cdep=42 Liére en legne].</ref>{{,}}<ref name="GEForês">{{fr}} « ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Le pays Stéphanois. La Vallée de l’Ondaine'' », Le Cotél, Horvath, 1985, p. 152-166.</ref> {{AFE|[sã.t‿e.ˈjã]}}<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="Vôrpâs:Roquilye">{{fr}} [[Anne-Marie Vurpas|Ana-Marie Vôrpâs]] - « ''Le Carnaval des Gueux. Conscience ouvrière et poésie burlesque'' », èdicion critica avouéc traduccion et gllossèro de les ôvres complètes de [[Guilyômo Roquilye]] (1804-1860) en patouès de Vâr-de-Giér (Lêre), Liyon, Presses universitaires de Lyon, 1996, p. 182, [[Legne|l.]] 470.</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Héand}}'' en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetana]] du [[Forês]] dedens lo [[Jarês|Jarês historico]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents de la vilèta [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los Hèyandês'' {{AFE|[lu.z‿e.jã.ˈde]}} et ''les Hèyandêses'' {{AFE|[lə.z‿e.jã.ˈdeːz]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[lə.z‿e.jã.ˈdeː.zə]}}.</ref>{{,}}<ref name="GEForês"/>.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{Palèta Comenes du Jarês et de vers Pilât}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velèta arpetana]]
iw0jbhvjittrb41ozjm4knt0vft604c
Vâlouère
0
10832
231797
231699
2026-07-12T14:39:47Z
ChrisPtDe
22
rv
231797
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vârouère]]
ktu2lldlykco8f4y1gmicb6pdex4zj8
Valloire
0
10833
231800
231700
2026-07-12T14:40:43Z
ChrisPtDe
22
rv
231800
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vârouère]]
ktu2lldlykco8f4y1gmicb6pdex4zj8
Modèlo:Palèta Comenes de Môrièna
10
11065
231802
231724
2026-07-12T14:41:26Z
ChrisPtDe
22
rv
231802
wikitext
text/x-wiki
{{Mèta-palèta de navegacion
| modèlo = Palèta Comenes de Môrièna
| ètatbouèta = collapsed<!-- PAS TOCHIÉR -->
| stilotitro = background-color: #FFD700; color: #000000;
| titro = [[Fichiér:Flag of Maurienne.png|border|21px|Lo drapél de la Môrièna]] Comenes de [[Môrièna|<span style="color: #000000;">Môrièna</span>]]
| sot-titro =
| émâge = [[Fichiér:Blason Maurienne.svg|80px|Lo blâson de la Môrièna]]
| stilocôrp =
| stilogroupo =
| stilolista = text-align:center;
| stilopar =
| stilomâl-par = background:#fff3b2
| stilodessus =
| dessus =
| groupo1 =
| lista1 = {{Lista piéces
| [[Arbié]]
| [[Arbié-lo-Vielyo]]
| [[Argentena]]
| [[Avriô]]
| [[Bèssans]]
| [[Bônavâl-sus-Arc|Bônavâl]]
| [[Bonvelarèt]]
| [[La Chambra]]
| [[La Chapèla (Savouè)|La Chapèla]]
| [[Lo Châthél]]
| [[Les Chavanes]]
| [[Le Cruès]]
| [[Cuéna]]
| [[Égouabèla]]
| [[Èpiérra]]
| [[Èrmelyon]]
| [[Èton]]
| [[Fontcuvèrta]]
| [[Forniôs (Savouè)|Forniôs]]
| [[Le Frènê]]
| [[Jarriér]]
| [[Modâna]]
| [[Montgerôd]]
| [[Montgouarniér]]
| [[Montrechiél-Arbanna]]
| [[Montsapê]]
| [[Ôçês]]
| [[Orèla]]
| [[Pont-Mafrêd-Montpacal]]
| [[Randèns]]
| [[La Rembèrt]]
| [[Sant-André (Savouè)|Sant-André]]
| [[Sant-Jian-d’Ârva|Sant-Jian]]
| [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]]
| [[Senta-Maria-de-Cuéna|Senta-Maria]]
| [[Sent-Arban (Savouè)|Sent-Arban]]
| [[Sent-Âvro (Savouè)|Sent-Âvro]]
| [[Sent-Colomban-dus-Velârs|Sent-Colomban]]
| [[Sent-Francês-sus-Bujon|Sent-Francês]]
| [[Sent-Jelin (Savouè)|Sent-Jelin]]
| [[Sent-Jian-de-Môrièna|Sent-Jian]]
| [[Sent-Jôrjo (Savouè)|Sent-Jôrjo]]
| [[Sent-Lagiér]]
| [[Sent-Martin-d’Arc]]
| [[Sent-Martin-la-Pôrta]]
| [[Sent-Martin-sus-la-Chambra]]
| [[Sent-Mechiél (Savouè)|Sent-Mechiél]]
| [[Sent-Pèx]]
| [[Sent-Pierro-de-Bèlavela|Sent-Pierro]]
| [[Sent-Remi]]
| [[Sent-Sorlin-d’Ârva|Sent-Sorlin]]
| [[Vâl-Cenis]]
| [[Vàrmeniél]]
| [[Vârouère]]
| [[Velârgondran]]
| [[Velârôdin-lo-Borgèt]]
}}
| stilodesot = background-color: #FF0000; color: #000000;
| desot = {{Lista piéces
| [[Môrièna|<span style="color: #000000;">'''Môrièna'''</span>]]
| [[Comenes de Môrièna|<span style="color: #000000;">'''Comenes de Môrièna'''</span>]]
}}
}}<noinclude>{{Documentacion palèta}}
[[Catègorie:Palèta Savouè]]
</noinclude>
8228nq95ubk271hug2ov33sdqw64ski
Vâlyouère
0
11432
231801
231701
2026-07-12T14:40:59Z
ChrisPtDe
22
rv
231801
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vârouère]]
ktu2lldlykco8f4y1gmicb6pdex4zj8
Fuèrs
0
11483
231814
222723
2026-07-13T00:22:56Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231814
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB}}
[[Fichiér:Feursurbocentro.jpg|figura|300px|L’égllése ''[[Noutra-Dama de vers Fuèrs|Noutra-Dama]]'' de vers Fuèrs avouéc tot devant la ''statua de [[Mechiél Comba|Michiél Comba]]''.]]
'''Fuèrs'''<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]] - « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 337-339. [https://web.archive.org/web/20180322175815/http://cths.fr/dico-topo/dictionnaires/cartes.php?cdep=42 Liére en legne].</ref>{{,}}<ref name="GEForês">{{fr}} « ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Montbrison et sa Région'' », Le Cotél, Horvath, 1985, p. 294-314.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt">{{fr}} [[Xavier Gouvert|Gzaviér Govèrt]] - [http://adlic.eu/Fressigne/Th%C3%A8se%20-%20Probl%C3%A8mes%20et%20m%C3%A9thodes%20en%20toponymie%20fran%C3%A7aise%20-Xavier%20Gouvert.pdf « ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, p. 330 et pués 340.</ref> {{AFE|[fø]}}<ref group="Nota">Prononçont étot {{AFE|[før]}} en ôtros [[Forésien|patouès forésiens]].<br />Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[fwɛr]}}.</ref>{{,}}<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="PVn9">{{fr}} Dedens la gazèta [http://forezhistoire.free.fr/images/patois-vivant-9.pdf « ''Patois vivant n° 9'' »] {{pdf}}, Montbréson, novembro 1981, p. 8 de 16.</ref>{{,}}<ref name="CVFn100">{{fr}} Patois vivant - [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Parlons patois'' »] {{pdf}}, Montbréson, Cahier de village de Forez, n° 100, 2011, p. 23 et pués 50.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> (''{{lengoua|fr|Feurs}}'' {{AFE|[føʁ]}}<ref group="Nota">O est la prononciacion en francês de payis.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetana]] du [[Forês]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règ·ion francêsa|règ·ion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
El ére la vielye capitâla historica du [[Forês]] tant qu’en [[1441]], qu’at balyê son nom a cela règ·ion.
Los habitents de la vilèta [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los Forésiens'' {{AFE|[lu fɔ.re.ˈzjẽ]}} et ''les Forésiènes'' {{AFE|[lə fɔ.re.ˈzjen]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[lə fɔ.re.ˈzje.nə]}}.</ref>{{,}}<ref name="GEForês"/>{{,}}<ref name="CVFn100"/>.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{DEFAULTSORT:Fuers}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velèta arpetana]]
[[Catègorie:Forês]]
ic9t4ax36626kmndztc6t1tc50n9hd0
Chirâs-Simond
0
11696
231786
231670
2026-07-12T14:29:41Z
ChrisPtDe
22
rv
231786
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Chiras-Simond|nv2=Chesâlsimond}}
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Vêre homonimos|Chiras (homonimia){{!}}Chiras}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Chirâs-Simond
| prononciacion = [tsi.ˌʀɔ.si.ˈmɔ̃]<br/>[tsi.ˌrɔ.si.ˈmɔ̃]
| émâge = Chirassimont - Vue village depuis l'est 1 (juil 2022).jpg
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Chirâs-Simond'' depués le madin<br/>en [[julyèt 2022]].
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = Ôtro nom [[arpetan]]
| nomGrafia1 = '''Chiras-Simond'''<br /><br />{{AFE|[tsi.ˌʀa.si.ˈmɔ̃]<br/>[tsi.ˌra.si.ˈmɔ̃]}}
| grafia nom2 = Nom [[Arpetan|arpetan historico]]
| nomGrafia2 = Chesâlsimond<br /><br />{{AFE|[tsi.ˌzɔ.si.ˈmɔ̃]}}<br /><br />Chésâlsimond{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}
| grafia nom3 =
| nomGrafia3 =
| racLatin = Căsālis{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}Sigismundus
| nomFrancês = Chirassimont<br /><br />{{AFE|[ʃi.ʁa.si.mɔ̃]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42063
| cp = 42114
| sendeco = {{NomFrp|Jian-Pol Jussèrmo|Jean-Paul Jusselme}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.28611111111
| latitude = 45.9144444444
| hôt mini = 469
| hôt maxi = 764
| supèrficie = 10.69
| tipo = Comuna campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = Defôr l’atraccion de les viles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Chirâs-Simondês, Chirâs-Simondêse{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Casamontois, Casamontoise{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.chirassimont.fr/ chirassimont.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Chirâs-Simond'''<ref group="N">Disont arriér-més '''Chiras-Simond''' {{AFE|[tsi.ˌʀa.si.ˈmɔ̃]}} en ôtros [[Arpetan|patouès arpetans]], que prononciêvont {{AFE|[tsi.ˌra.si.ˈmɔ̃]}}.<br />Les ôtres vês, s’apelâve '''Chesâlsimond''' {{AFE|[tsi.ˌzɔ.si.ˈmɔ̃]}}, qu’ècrisont étot « '''Chésâlsimond''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[tsi.ˌʀɔ.si.ˈmɔ̃]}}<ref group="N">Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[tsi.ˌrɔ.si.ˈmɔ̃]}}.<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Chirassimont}}'' {{AFE|[ʃi.ʁa.si.mɔ̃]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Chirâs-Simondês'' {{AFE|[lo tsi.ˌʀɔ.si.mɔ̃.ˈde]}} et ''les Chirâs-Simondêses'' {{AFE|[lə tsi.ˌʀɔ.si.mɔ̃.ˈdeː.zə]}}<ref group="N">Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[lo tsi.ˌrɔ.si.mɔ̃.ˈde]}} et {{AFE|[lə tsi.ˌrɔ.si.mɔ̃.ˈdeː.zə]}}.</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|538|m}} de hiôt dens na gota<ref group="V">« '''gota''' » {{AFE|[ˈɡœ.ta]}} ('''gœta''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''valon''' » ''m'' ou « '''combèta''' » ''f''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> entre-mié quatro torrâls<ref group="V">« '''torrâls''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâls''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molârs''' » ''mpl'' ou « '''sucs''' » ''mpl''.</ref> de les [[Monts de Tarâro|montagnes de Madin]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[mɔ̃.ˈta.ɲə d‿ma.ˈdɛ̃]}} ''nom colèctif'' (les ''{{lengoua|fr|monts de Tarare}}'' en [[francês]]).</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>CĂSĀLIS</small> (« de mêson ») {{copa|d’ont que<ref group="V">« '''d’ont que''' » {{AFE|[ˈd‿ɔ̃.k‿]}} ''loc adv entèrrog'' est le parlar rouanârd por « '''de yô que''' » ''loc adv entèrrog''.</ref> vint l’[[arpetan]] ''[[chesâl]]''<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[tsi.ˈzɔ]}} ('''chésâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''chesâl''' » ''m''.</ref> (« ruines (d’una mêson), mâltrua mêson »)}} et <small>SIGISMUNDUS</small> (« [[Simond (sant)|Simond]] »), que vôt dére « ruines, mâltrua mêson du Simond ».
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Chasalsymont'' en [[1203]]-[[1215]] ;
* ''Chasal Symont'' en [[1225]] ;
* ''Chazalsimont'' en [[1287]] ;
* ''Cheralsymont'' en [[1391]] ;
* ''Cherassimont'' en [[1410]] ;
* ''Chesasymon'' en [[1418]] ;
* ''Chirat Simon'' en [[1470]] ;
* ''Chirassimont'' en [[1614]] ;
* ''Chira Simon'' u {{s|XVIII}}.
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], le nom arpetan d’origina {{copa|'''Chesâlsimond''' {{AFE|[tsi.ˌzɔ.si.ˈmɔ̃]}}}} sè change per èchanjo de la premiére partia du nom « '''chesâl''' » per la parola<ref group="V">« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.</ref> [[arpetan]]a ''[[Chiras|chiras, chirâs]]'', que côse arriér-més le changement de sa significacion (« chiras du Simond »).
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* los réstos de la ''tor de Varelyes''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tøʀ d‿va.ˈʀiː.jə]}} (la ''{{lengoua|fr|tour de Vareille}}'' en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « la '''''tœr de Varélyes''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> du {{s|XIV}}, fotu bâs en [[1570]] ;
* l’égllése ''Sant-Bartôd''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.baʀ.ˈto]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Barthélemy''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « l’'''églése ''Sant-Bartôd''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.baʀ.ˈto]}} de « '''Sant-Bartelomé''' » ''m''.</ref> du {{s|XV}}, rebâtia en [[1891]].
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Chirassimont|''Chirâs-Simond''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://www.chirassimont.fr/ Le seto de la comuna de Chirâs-Simond]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# « '''depués''' » {{AFE|[de.ˈpjo]}} ''prèp'' est la parola rouanârda por « '''dês''' » ''prèp''.
# « '''madin''' » {{AFE|[ma.ˈdɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''levant''' » ''m''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[e.kaʀ.ˈtɔ]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ˈviː.lə]}} de « '''veles''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}109 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{p.}}477.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 214-215 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f158?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}169.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1405, {{n°}}25733.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Chiras-Simond}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
1pg5ykdynx89naowrwzxfsmkzfaiq5z
Crouesél
0
11704
231789
231673
2026-07-12T14:31:59Z
ChrisPtDe
22
rv
231789
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Crouesél
| prononciacion = [kʀɥi.ˈze]<br/>[krɥi.ˈze]
| émâge = Croizet vue générale.jpg
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Crouésél'' en [[mârs 2012]].
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]
| nomGrafia1 = Crouésél
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Crŭcellus
| nomFrancês = Croizet-sur-Gand<br /><br />{{AFE|[kʁwa.zɛ.syʁ.ɡɑ̃]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42077
| cp = 42540
| sendeco = {{NomFrp|Cristian Gèrvês|Christian Gervais}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.23055555556
| latitude = 45.9169444444
| hôt mini = 407
| hôt maxi = 578
| supèrficie = 5.98
| tipo = Comuna campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Rouana|Rouana]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = mondo de Crouesél{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Croizetois, Croizetoise{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Crouesél'''<ref group="N">Ècrisont arriér-més « '''Crouésél''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> {{AFE|[kʀɥi.ˈze]}}<ref group="N">Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[krɥi.ˈze]}}.<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> (''{{lengoua|fr|Croizet-sur-Gand}}'' {{AFE|[kʁwa.zɛ.syʁ.ɡɑ̃]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] sus los confins du [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''le mondo de Crouesél'' {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿kʀɥi.ˈze]}}<ref group="N">Ècrisont arriér-més « ''le mondo de Crouésél'' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿krɥi.ˈze]}}.</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|489|m}} de hiôt sus la pendua<ref group="V">« '''pendua''' » {{AFE|[pɛ̃.ˈdɥa]}} ''f'' est la parola rouanârda por « '''couta''' » ''f'', « '''penta''' » ''f'', « '''bârma''' » ''f'' ou « '''revèrs''' » ''m''.<br />« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.</ref> d’un torrâl<ref group="V">« '''torrâl''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.</ref> u bôrd gôcho de la [[reviére de Gant]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˌviː.ʀɪ.ˈd‿ɡã]}} (le ''{{lengoua|fr|Gand}}'' en [[francês]]).</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint du [[Latin|latin populèro]] *<small>CRŬCELLUS</small> {{copa|o est un dèrivâ de <small>CRUX</small> (« crouèx<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kʀɥi]}} ('''crouéx''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''crouèx''' » ''f''.</ref>, potence »)}} icen<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[i.ˈsɛ̃]}} de « '''cen''' » ''pron dèm''.</ref> vôt dére « petita<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[pi.ˈtiː.ta]}} ('''pétita''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''petiôta''' » ''a f''.</ref> crouéx », que nen apèle a na crouesiê<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kʀɥi.ˈʒa]}} ('''crouésiê''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''crouesiê''' » ''f''.</ref> de doves rotes [[Moyen Âjo|mèdièvâles]] a l’endrêt du vilâjo.
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Croysel'' en [[1222]], [[1275]] et [[1287]] ;
* ''Croisel'' en [[1222]] ;
* ''Crosello'', var. de ''Croso'' u {{s|XIV}} ;
* ''Crosellis'' en [[1378]] ;
* ''Croysellis'' en [[1407]] ;
* ''Croyzel'' en [[1555]] ;
* ''Croizet'' en [[1791]] et u {{s|XVIII}}.
</small>
|}
O est un dèrivâ de ''crouèx'' avouéc le sufixo diminutif ''-él'' u singuliér.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Tièno''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˈtʃjɛn]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Étienne''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « l’'''églése ''Sant-Tièno''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.ˈtʃjɛn]}} de « '''Sant-Ètièno''' » ''m''.</ref> de [[1856]] ;
* la font de ''Sant-Fortunâ''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[fɔ̃ ˌd‿sã.fɔʀ.ty.ˈnɔ]}} (la {{lengoua|fr|fontaine de ''Saint-Fortunat''}} en [[francês]]).</ref>.
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Croizet-sur-Gand|''Crouesél''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[e.kaʀ.ˈtɔ]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}479.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 270 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f293?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}96.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1511, {{n°}}27315.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Crouesel}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
gel0043fvcgxdszhzqeyq0grhtrrzy7
Fornéls (Rouanês)
0
11710
231788
231672
2026-07-12T14:31:38Z
ChrisPtDe
22
rv
231788
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Forniôs}}
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Vêre homonimos|Fornéls}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Fornéls
| prononciacion = [fɔʀ.ˈne], [foʀ.ˈne]<br/>[fɔr.ˈne], [for.ˈne]
| émâge = Fourneau Vue générale.jpg
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Fornéls'' en [[mârs 2012]].
| blâson = Blason ville fr Fourneaux (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = Ôtro nom [[arpetan]]
| nomGrafia1 = '''Forniôs'''<br /><br />{{AFE|[fɔʀ.ˈnjo], [foʀ.ˈnjo]<br/>[fɔr.ˈnjo], [for.ˈnjo]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Furnellīs
| nomFrancês = Fourneaux {{AFE|[fuʁ.no]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42098
| cp = 42470
| sendeco = {{NomFrp|Jian-Francês Nèrand|Jean-François Neyrand}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.27027777778
| latitude = 45.9377777778
| hôt mini = 416
| hôt maxi = 607
| supèrficie = 12.17
| tipo = Comuna campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = Defôr l’atraccion de les viles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = mondo de Fornéls{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Fourneausien, Fourneausienne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Fornéls'''<ref group="N">Disont arriér-més '''Forniôs''' {{AFE|[fɔʀ.ˈnjo]}} ou {{AFE|[foʀ.ˈnjo]}} en ôtros [[Arpetan|patouès arpetans]], que prononciêvont {{AFE|[fɔr.ˈnjo]}} et {{AFE|[for.ˈnjo]}}.</ref> {{AFE|[fɔʀ.ˈne]}}<ref group="N">Prononçont étot {{AFE|[foʀ.ˈne]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[fɔr.ˈne]}} et {{AFE|[for.ˈne]}}.<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> (''{{lengoua|fr|Fourneaux}}'' {{AFE|[fuʁ.no]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''le mondo de Fornéls'' {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿fɔʀ.ˈne]}}<ref group="N">Prononçont arriér-més {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿foʀ.ˈne]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿fɔr.ˈne]}} et {{AFE|[lə ˌmɔ̃d.d‿for.ˈne]}}.</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|500|m}} de hiôt sus un torrâl<ref group="V">« '''torrâl''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.<br />« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.</ref> entre-mié les combes de la [[reviére de Gant]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˌviː.ʀɪ.ˈd‿ɡã]}} (le ''{{lengoua|fr|Gand}}'' en [[francês]]).</ref> et de la [[gota d’Ècoron]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌɡœ.ta.d‿e.kɔ.ˈʀɔ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|ruisseau d’Écoron}}'' en [[francês]]), qu’ècrisont étot « la '''''gœta d’Ècoron''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''gota''' » {{AFE|[ˈɡœ.ta]}} ('''gœta''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''rio''' » ''m'' ou « '''tèrrâl''' » ''m''.</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint du [[Latin|latin populèro]] *<small>FURNELLĪS</small> {{copa|o est le plurâl de *<small>FURNELLUS</small> ; un dèrivâ de <small>FURNUS</small> (« forn »)}} d’ont que<ref group="V">« '''d’ont que''' » {{AFE|[ˈd‿ɔ̃.k‿]}} ''loc adv entèrrog'' est le parlar rouanârd por « '''de yô que''' » ''loc adv entèrrog''.</ref> vint l’[[arpetan]] ''[[fornél]]''.
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Fornels'' en [[1020]] ;
* ''Fornelz'' en [[1225]] ;
* ''Fornellis'' en [[1287]] ;
* ''Forneaux'' en [[1379]] ;
* ''Fourneaux'' en [[1743]] et u {{s|XVIII}}.
</small>
|}
O est un dèrivâ de ''forn'' avouéc le sufixo diminutif ''-él'' u plurâl.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* le ''châtiô de L’Ârbèpin''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿l‿o.be.ˈpɛ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|château de L’Aubepin}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[tsɔː.ˈtjo]}} de « '''châtél''' » ''m''.</ref> du {{s|XII}}, prod changiê entre-mié le {{sp|XIV|et la fin du|XVII}} ;
* le [[châtiô de Sarron]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿sa.ˈʀɔ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|château de Sarron}}'' en [[francês]]).<br />Les ôtres vês, s’apelâve {{copa|tant qu’u comencement du {{s|XX}}}} le '''''châtiô de Les Fôrges''''' {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿lə.ˈfɔːʀ.dzə]}} (le ''{{lengoua|fr|château de Les Forges}}'' en [[francês]]).</ref> qu’est probâblament du {{s|XIII}} ;
* l’égllése ''Sant-Michiél''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.mi.ˈʃɛl]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Michel''}} en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « l’'''églése ''Sant-Michiél''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.mi.ˈʃɛl]}} de « '''Sant-Mechiél''' » ''m''.</ref>.
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Fourneaux (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Fornéls''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Fourneaux (Loire)|''Fornéls''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[e.kaʀ.ˈtɔ]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ˈviː.lə]}} de « '''veles''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}480-482.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 366 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f234?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume II. Formations non-romanes ; formations dialectales'', Geneva, Droz, 1991, {{p.}}1349, {{n°}}25078.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}184.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Fornels Rouanes}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
tgeefms4ztley09lk9kdgab3l6y65hv
Lê (Rouanês)
0
11714
231787
231671
2026-07-12T14:30:32Z
ChrisPtDe
22
rv
231787
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Lâye}}
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Confusion|Laye (homonimia){{!}}Laye}}{{Vêre homonimos|Lê (homonimia){{!}}Lê}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Lê
| prononciacion = [laˑɛ], [laː]
| émâge = Lay - Vue depuis le chemin de Ronde au nord (juin 2023).jpg
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Lê'' et son égllése en<br/>[[jouin 2023]].
| blâson = Blason ville fr Lay-variante-1 (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = Nom [[Arpetan|arpetan historico]]
| nomGrafia1 = Lâye<br /><br />{{AFE|[ˈlɑ.ji]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Lāĭda
| nomFrancês = Lay {{AFE|[lɛ]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42118
| cp = 42470
| sendeco = {{NomFrp|Jian-Mârc Gerôd|Jean-Marc Giraud}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.21888888889
| latitude = 45.9563888889
| hôt mini = 339
| hôt maxi = 592
| supèrficie = 12.85
| tipo = Bôrg campagnârd
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Rouana|Rouana]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = mondo de Lê{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Layen, Layenne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Lê'''<ref group="N">Les ôtres vês, s’apelâve '''Lâye''' {{AFE|[ˈlɑ.ji]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[laˑɛ]}}<ref group="N">Prononçont étot {{AFE|[laː]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Lay}}'' {{AFE|[lɛ]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Depués<ref group="V">« '''depués''' » {{AFE|[de.ˈpjo]}} ''prèp'' est la parola rouanârda por « '''dês''' » ''prèp''.<br />« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> le {{sp|XII|tant qu’u|XIV}}, Lê ére na vila<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ˈviː.la]}} de « '''vela''' » ''f''.</ref> importanta du [[Biôjolês]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''le mondo de Lê'' {{AFE|[lə mɔ̃d.ˈd‿laˑɛ]}}.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|429|m}} de hiôt sus un torrâl<ref group="V">« '''torrâl''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.</ref> qu’est en-hôt<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ɛ̃.ˈn‿o]}} de « '''d’amont''' » ''loc adv''.</ref> du bôrd gôcho de la [[gota d’Ècoron]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌɡœ.ta.d‿e.kɔ.ˈʀɔ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|ruisseau d’Écoron}}'' en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « la '''''gœta d’Ècoron''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''gota''' » {{AFE|[ˈɡœ.ta]}} ('''gœta''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''rio''' » ''m'' ou « '''tèrrâl''' » ''m''.</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint du [[latin]] *<small>LĀĬDA</small> (« colidor de bôsc<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[boː]}} de « '''bouesc''' » ''m''.</ref> ; charriére pèrciêe dens un bôsc »).
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Lay'' en [[1078]], [[1268]], u {{s|XIV}}, en [[1555]] et u {{s|XVIII}} ;
* ''Laium'' en [[1202]] ;
* ''Lahaen'' en [[1219]] ;
* ''Layo'' en [[1231]] ;
* ''Laya'' en [[1260]]-[[1317]] ;
* ''Laye'' en [[1743]].
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], la prononciacion du nom arpetan d’origina {{copa|'''Lâye''' {{AFE|[ˈlɑ.ji]}}}} sè change d’una fôrma dissilabica vers la fôrma d’a-nuet<ref group="V">« '''d’a-nuet''' » {{AFE|[d‿aː.ˈne]}} ''loc a env'' est le parlar rouanârd por « '''d’ora''' » ''loc a env''.</ref> qu’est monosilabica.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* le ''châtiô de La Vèrpelyére''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿la.vaʀ.pɪ.ˈjiː.ʀɪ]}} (le ''{{lengoua|fr|château de La Verpillère}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[tsɔː.ˈtjo]}} de « '''châtél''' » ''m''.</ref> du {{s|XIV}}, rebâti a la fin du {{s|XIX}} ;
* la ''tor de la Prèbenda'', déte<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ˈdiː.tɪ]}} de « '''déta''' » ''a f''.</ref> ''tor de Burro''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tøʀ d‿bøːʀ]}} (la {{lengoua|fr|''tour de Beurre''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « la '''''tœr de Burro''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> du {{s|XV}} ;
* le ''châtiô de Pècelês''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿pe.sɪ.ˈlaˑɛ]}} (le ''{{lengoua|fr|château de Pesseley}}'' en [[francês]]).</ref> qu’est na bèla demora du {{s|XV}} ;
* l’égllése ''Sant-Cllâr-et-Sant-Heyand''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˌklaˑɛ.ʀ‿e.sã.t‿a.ˈjã]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Clair-et-Saint-Héand''}} en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « l’'''églése ''Sant-Clàr-et-Sant-Hèyand''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> de [[1837]] ;
* la chapèla ''Noutra-Dama''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsa.ˈpɛ.la ˌnuː.tʀa.ˈda.ma]}} (la {{lengoua|fr|chapelle ''Notre-Dame''}} en [[francês]]).</ref> de [[1838]]-[[1842]].
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Lay-variante-1 (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Lê''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Lay (Loire)|''Lê''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}483-486.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}573-574.
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 483 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f293?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume I<sup>er</sup>. Formations préceltiques, celtiques, romanes'', Geneva, Droz, 1990, {{p.}}564, {{n°}}9196.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Le Rouanes}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
2nqg4yxplna7zys2ybbd9xlu1iwmgch
Mont-Chesâl
0
11716
231785
231669
2026-07-12T14:28:23Z
ChrisPtDe
22
rv
231785
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Mâlchesâl}}
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Mont-Chesâl
| prononciacion = [mɔ̃.tsi.ˈzɔ]
| émâge = Machezal - Vue générale.JPG
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Mont-Chesâl'' en [[jouin 2004]].
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]
| nomGrafia1 = Mont-Chésâl
| grafia nom2 = Nom [[Arpetan|arpetan historico]]
| nomGrafia2 = Mâlchesâl<br /><br />{{AFE|[ma.tsi.ˈzɔ]}}<br /><br />Mâlchésâl{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}
| grafia nom3 =
| nomGrafia3 =
| racLatin = Mălus{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}Căsālis
| nomFrancês = Machézal {{AFE|[ma.ʃe.zal]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42128
| cp = 42114
| sendeco = {{NomFrp|Biatris Fornèla|Béatrice Fournel}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.30305555556
| latitude = 45.9225
| hôt mini = 470
| hôt maxi = 882
| supèrficie = 13.88
| tipo = Comuna campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = Defôr l’atraccion de les viles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Mont-Chesalien, Mont-Chesalièna{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Malécazalien, Malécazalienne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Mont-Chesâl'''<ref group="N">Ècrisont arriér-més « '''Mont-Chésâl''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Les ôtres vês, s’apelâve '''Mâlchesâl''' {{AFE|[ma.tsi.ˈzɔ]}}, qu’ècrisont étot « '''Mâlchésâl''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[mɔ̃.tsi.ˈzɔ]}}<ref group="N">Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Machézal}}'' {{AFE|[ma.ʃe.zal]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Tant qu’en [[1846]], Mont-Chesâl étâve na vesinâ<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[va.zi.ˈnɔ]}} ('''vèsinâ''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''vesenâ''' » ''f'' — icen vôt dére « '''velâr''' » ''m''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[i.ˈsɛ̃]}} de « '''cen''' » ''pron dèm''.</ref> de [[Chirâs-Simond]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Mont-Chesaliens'' {{AFE|[lo ˌmɔ̃.tsi.za.ˈjɛ̃]}} et ''les Mont-Chesaliènes'' {{AFE|[lə ˌmɔ̃.tsi.za.ˈjɛ.nə]}}<ref group="N">Ècrisont étot « ''los Mont-Chésaliens'' et ''les Mont-Chésaliènes'' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|614|m}} de hiôt sus la pendua<ref group="V">« '''pendua''' » {{AFE|[pɛ̃.ˈdɥa]}} ''f'' est la parola rouanârda por « '''couta''' » ''f'', « '''penta''' » ''f'', « '''bârma''' » ''f'' ou « '''revèrs''' » ''m''.</ref> d’un torrâl<ref group="V">« '''torrâl''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.</ref> de les [[Monts de Tarâro|montagnes de Madin]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[mɔ̃.ˈta.ɲə d‿ma.ˈdɛ̃]}} ''nom colèctif'' (les ''{{lengoua|fr|monts de Tarare}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">« '''madin''' » {{AFE|[ma.ˈdɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''levant''' » ''m''.</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>MĂLUS</small> (« môvés, crouyo ») et <small>CĂSĀLIS</small> (« de mêson ») {{copa|d’ont que<ref group="V">« '''d’ont que''' » {{AFE|[ˈd‿ɔ̃.k‿]}} ''loc adv entèrrog'' est le parlar rouanârd por « '''de yô que''' » ''loc adv entèrrog''.</ref> vint l’[[arpetan]] ''[[chesâl]]'' (« ruines (d’una mêson), mâltrua mêson »)}} que vôt dére « môvéses ruines, môvése<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[mo.ˈveː.zɪ]}} de « '''môvésa''' » ''a f''.</ref> mâltrua mêson ».
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Mastallo'', var. ''Mascallo'' a liére *''Mascasallo'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}} ;
* ''Malchasal'' en [[1203]]-[[1215]] et [[1225]] ;
* ''Malchazal'' en [[1203]]-[[1215]] ;
* ''Mala Casale'' en [[1315]] ;
* ''Machesal'' en [[1362]] ;
* ''Malchasaux'' en [[1394]] ;
* ''Monchasal'' en [[1427]] ;
* ''Machizal'', ''Machezal'' en [[1614]] ;
* ''Machezal'' en [[1789]].
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], le nom arpetan d’origina {{copa|'''Mâlchesâl''' {{AFE|[ma.tsi.ˈzɔ]}}}} sè change per èchanjo de la premiére partia du nom « '''mâl''' » per la parola<ref group="V">« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.</ref> [[arpetan]]a ''[[Montagne|mont]]'', que côse arriér-més le changement de sa significacion (« montagne de les ruines, montagne de la mâltrua mêson »).
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Jian-Baptisso''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Jean-Baptiste''}} en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « l’'''églése ''Sant-Jian-Baptisso''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} de « '''Sant-Jian-Baptisto''' » ''m''.</ref>.
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Machézal|''Mont-Chesâl''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[e.kaʀ.ˈtɔ]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ˈviː.lə]}} de « '''veles''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}109 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}487-488.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 509-510 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f306?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}169.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1405, {{n°}}25732.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Mont-Chesal}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
s57atbmzwce4dbjgmt4tyhfbm6nbal7
Nôlise
0
11728
231784
231668
2026-07-12T14:28:03Z
ChrisPtDe
22
rv
231784
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Nôlise
| prononciacion = [nø.ˈliː.zɪ], [ny.ˈliː.zɪ], [nø.ˈliːz]
| émâge = Neulise vue de la route de St Jodard.jpg
| lègenda = Vua du ''vilâjo de Nôlise'' depués la ''rota de [[Sant-Jodârd]]''.
| blâson = Blason ville fr Neulise (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]
| nomGrafia1 = Nœlise
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Nŏvālīsĭa
| nomFrancês = Neulise {{AFE|[nø.liz]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens los [[Forês]] et<br>[[Biôjolês|Biôjolês historicos]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42156
| cp = 42590
| sendeco = {{NomFrp|Hubèrt Refat|Hubert Roffat}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.18083333333
| latitude = 45.9030555556
| hôt mini = 376
| hôt maxi = 606
| supèrficie = 22.99
| tipo = Bôrg campagnârd
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Rouana|Rouana]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Nôlisien, Nôlisièna{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Neulisien, Neulisienne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.neulise.fr/ neulise.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Nôlise'''<ref group="N">Ècrisont arriér-més « '''Nœlise''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> {{AFE|[nø.ˈliː.zɪ]}}<ref group="N">Prononçont étot {{AFE|[ny.ˈliː.zɪ]}} ou {{AFE|[nø.ˈliːz]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Neulise}}'' {{AFE|[nø.liz]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens los [[Forês]] et [[Biôjolês|Biôjolês historicos]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
La comuna at balyê son nom u ''pâs de Nôlise''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[pɔ d‿nø.ˈliː.zɪ]}} (le ''{{lengoua|fr|seuil de Neulise}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">« '''pâs''' » {{AFE|[pɔ]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''lendâr''' » ''m''.</ref>, dèrriér obstâcllo minèrâl dessus le cors de [[Lêre]], qu’at forâ ses [[Gôrges de Lêre|gôrges]] dens cetu<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sty]}} (devant na voyèla {{AFE|[st‿]}}) de « '''cél''' » ''a dèm m''.</ref> [[horste]] hiôt entre-mié los bachèts d’èfondrament du Forês u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> et du Rouanês a la bise.
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Nôlisiens'' {{AFE|[lo nø.li.ˈʒɛ̃]}} et ''les Nôlisiènes'' {{AFE|[lə nø.li.ˈʒɛ.nə]}}<ref group="N">Ècrisont arriér-més « ''los Nœlisiens'' et ''les Nœlisiènes'' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|553|m}} de hiôt sus le ''[[Platél (geografia)|replat]] de Nôlise'' qu’est en-hôt<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ɛ̃.ˈn‿o]}} de « '''d’amont''' » ''loc adv''.</ref> de les combes de [[Lêre]] u sêr<ref group="V">« '''sêr''' » {{AFE|[saˑɛ]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''cuchient''' » ''m''.</ref> et de la [[reviére de Gant]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˌviː.ʀɪ.ˈd‿ɡã]}} (le ''{{lengoua|fr|Gand}}'' en [[francês]]).</ref> u madin<ref group="V">« '''madin''' » {{AFE|[ma.ˈdɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''levant''' » ''m''.</ref> que sè trôvont u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint du [[latin]] *<small>NŎVĀLĪSĬA</small> {{copa|o est un dèrivâ de <small>NŎVĀLE</small> (« tèrra novèlament èssârtâ<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[e.sɔʀ.ˈtɔ]}} de « '''èssartâye''' » ''pp f''</ref> ; vièro »)}} icen<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[i.ˈsɛ̃]}} de « '''cen''' » ''pron dèm''.</ref> vôt dére « ensems<ref group="V">« '''ensems''' » {{AFE|[ɛ̃.ˈsɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''ensemblo''' » ''m''.</ref> de vièros ».
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Novalisio'', ''Noleysi'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}} ;
* ''Novalesiam'' en [[1187]] ;
* ''Nulysi'' en [[1259]] et [[1296]] ;
* ''Nullisi'' en [[1379]] ;
* ''Nullise'' u {{s|XIV}} et en [[1553]] ;
* ''Nulleyse'', var. ''Nulleysie'', ''Nullisi'' u {{s|XIV}} ;
* ''Nullize en Neyronde'' en [[1553]] ;
* ''Nulize'' en [[1553]] ;
* ''Nullize'' u {{s|XVIII}}.
</small>
|}
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Jian-Baptisso''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Jean-Baptiste''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « l’'''églése ''Sant-Jian-Baptisso''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} de « '''Sant-Jian-Baptisto''' » ''m''.</ref> de [[1862]]-[[1865]].
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Neulise (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Nôlise''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Neulise|''Nôlise''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://www.neulise.fr/ Le seto de la comuna de Nôlise]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# « '''depués''' » {{AFE|[de.ˈpjo]}} ''prèp'' est la parola rouanârda por « '''dês''' » ''prèp''.
# « '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}109 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}491-492.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 640 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f293?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume I<sup>er</sup>. Formations préceltiques, celtiques, romanes'', Geneva, Droz, 1990, {{p.}}346, {{n°}}5531.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}148.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Nolise}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
0fwqnqambjuvskdg9jdmxkrhbxuh5hm
Sant-Just-la-Pendua
0
11735
231783
231667
2026-07-12T14:27:31Z
ChrisPtDe
22
rv
231783
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Vêre homonimos|Sant-Just}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sant-Just
| prononciacion = [sã.ˈdzy]
| émâge = St Just Rue centrale.JPG
| lègenda = La ''charriére principâla'' de Sant-Just.
| blâson = Blason ville fr Saint-Just-la-Pendue (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| nomLong = '''Sant-Just-la-Pendua'''<br /><br />{{AFE|[sã.ˌdzy.la.pɛ̃.ˈdɥa]}}
| grafia nom1 =
| nomGrafia1 =
| racLatin = Sānctus Jūstus
| nomFrancês = Saint-Just-la-Pendue<br /><br />{{AFE|[sɛ̃.ʒyst.la.pɑ̃.dy]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês|francês estandârd]]'''</small>}}<br />{{AFE|[sɛ̃.ʒy.la.pɑ̃.dy]}}{{retrèt|<small>'''en [[Francês de France|francês de payis]]'''</small>}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens los [[Biôjolês]] et<br>[[Forês|Forês historicos]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42249
| cp = 42540
| sendeco = {{NomFrp|Reman Cocârd|Romain Coquard}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.2438
| latitude = 45.895
| hôt mini = 428
| hôt maxi = 637
| supèrficie = 19.88
| tipo = Bôrg campagnârd
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Rouana|Rouana]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Sant-Justouès, Sant-Justouèse{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Sanjustois, Sanjustoise{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.saint-just-la-pendue.fr/ saint-just-la-pendue.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Sant-Just-la-Pendua''' {{AFE|[sã.ˌdzy.la.pɛ̃.ˈdɥa]}}<ref group="N">Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Just-la-Pendue}}'' {{AFE|[sɛ̃.ʒyst.la.pɑ̃.dy]}}<ref group="N">En [[Francês de France|francês de payis]], prononçont pletout {{AFE|[sɛ̃.ʒy.la.pɑ̃.dy]}}.</ref> en [[francês]]) ou de cotuma<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kœ.ˈtyː.ma]}} ('''cœtuma''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' de « '''cotema''' » ''f'', « '''môda''' » ''f'' ou « '''usâjo''' » ''m''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> '''Sant-Just''' {{AFE|[sã.ˈdzy]}} est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] sus los confins du [[Biôjolês]] et du [[Forês|Forês historicos]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Sant-Justouès'' {{AFE|[lo sã.dzys.ˈtwa]}} et ''les Sant-Justouèses'' {{AFE|[lə sã.dzys.ˈtwaː.zə]}}.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|571|m}} de hiôt sus les pendues<ref group="V">« '''pendues''' » {{AFE|[pɛ̃.ˈdɥə]}} ''f'' est la parola rouanârda por « '''coutes''' » ''fpl'', « '''pentes''' » ''fpl'', « '''bârmes''' » ''fpl'' ou « '''revèrs''' » ''mpl''.</ref> d’un torrâl<ref group="V">« '''torrâl''' » {{AFE|[tœ.ˈʀɔ]}} ('''tœrrâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''m'' est la parola rouanârda por « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.</ref> u bôrd gôcho de la [[reviére de Gant]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˌviː.ʀɪ.ˈd‿ɡã]}} (le ''{{lengoua|fr|Gand}}'' en [[francês]]).</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>SĀNCTUS JŪSTUS</small> (« sant [[Just de Liyon|Just]] ») et de la parola<ref group="V">« '''parola''' » {{AFE|[pa.ˈʀœː.la]}} ('''parœla''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est la parola rouanârda por « '''mot''' » ''m''.</ref> [[arpetan]]a ''[[Couta (montagne)|pendua]]'' {{copa|que nen apèle a l’[[Molâr|endrêt pentu]] du vilâjo}} u singuliér avouéc l’articllo dèfeni.
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Sancto Justo la Pendue'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}} ;
* ''Sanctus Justus la Pendua'' en [[1222]] ;
* ''Lapendua'' en [[1238]] ;
* ''Sancti Justi Lapenderia'', ''Sanctus Justus Lapendeyria'' en [[1369]] ;
* ''Sanctus Justus la Pendue'' en [[1393]] ;
* ''Sainct Just la Pendue'' en [[1555]] ;
* ''Saint Just la Pandue'' en [[1682]] ;
* ''Saint-Just-La-Pendue'' u {{s|XVIII}} ;
* ''Just-la-Pendue'' sus l’an II de la [[Rèvolucion francêsa|Rèvolucion]].
</small>
|}
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* la chapèla ''Noutra-Dama-de-Lièsse''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsa.ˈpɛ.la nuː.tʀa.ˌda.ma.ˈd‿ʎeː.sɪ]}} (la {{lengoua|fr|chapelle ''Notre-Dame-de-Liesse''}} en [[francês]]).</ref> du {{s|XVII}} ;
* l’égllése ''Sant-Just''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˈdzy]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Just''}} en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « l’'''églése ''Sant-Just''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> de [[1851]].
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Saint-Just-la-Pendue (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Sant-Just''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Saint-Just-la-Pendue|''Sant-Just''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [http://www.saint-just-la-pendue.fr/ Le seto de la comuna de Sant-Just]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}110 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}499-501.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 685 et 888.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{pp.}}8, 95 et 202-203.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1598, {{n°}}28186.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
tcubn1jcrcpgm9ahkh0h37e9jyothdw
Modèlo:Palèta Comenes du Biôjolês
10
11823
231732
231605
2026-07-12T13:26:18Z
ChrisPtDe
22
rv
231732
wikitext
text/x-wiki
{{Mèta-palèta de navegacion
| modèlo = Palèta Comenes du Biôjolês
| ètatbouèta = collapsed<!-- PAS TOCHIÉR -->
| stilotitro = background-color: #FFD700; color: #000000;
| titro = [[Fichiér:Blason_ville_fr_Beaujeu_(Rhône).svg|21px|Les armôries du Biôjolês]] Comenes du [[Biôjolês|<span style="color: #000000;">Biôjolês</span>]]
| sot-titro =
| émâge = [[Fichiér:Blason_ville_fr_Beaujeu_(Rhône).svg|80px|Les armôries du Biôjolês]]
| stilocôrp =
| stilogroupo =
| stilolista = text-align:center;
| stilopar =
| stilomâl-par = background:#fff3b2
| stilodessus =
| dessus =
| groupo1 =
| lista1 = {{Lista piéces
| [[Âlyé (Biôjolês)|Âlyé]]
| [[Los Ardilyâts]]
| [[Biôjor]]
| [[La Chapèla-de-Guinchê|La Chapèla]]
| [[Cherôbles]]
| [[Cllàvêsôles]]
| [[Crécho]]
| [[Diémo (Biôjolês)|Diémo]]
| [[Drècié]]
| [[Égouepârsa]]
| [[L’Ètrât (Biôjolês)|L’Ètrât]]
| [[Flluriê]]
| [[Juliê]]
| [[Lozana]]
| [[Le Pèrreyon]]
| [[Remanèche]]
| [[Sant-Âferin-d’Ansèla|Sant-Âferin]]
| [[Vâr-Regnârd]]
| [[Velafranche]]
| (a complètar)
}}
| stilodesot = background-color: #FF0000; color: #000000;
| desot = {{Lista piéces
| [[Biôjolês|<span style="color: #000000;">'''Biôjolês'''</span>]]
| [[Comenes du Biôjolês|<span style="color: #000000;">'''Comenes du Biôjolês'''</span>]]
}}
}}<noinclude>{{Documentacion palèta}}
[[Catègorie:Palèta Arpetania]]
</noinclude>
qbpdpll95neuml9stgxjf671jhgohlc
Modèlo:Palèta Comenes du Rouanês
10
12065
231739
231612
2026-07-12T13:34:46Z
ChrisPtDe
22
rv
231739
wikitext
text/x-wiki
{{Mèta-palèta de navegacion
| modèlo = Palèta Comenes du Rouanês
| ètatbouèta = collapsed<!-- PAS TOCHIÉR -->
| stilotitro = background-color: #4876ff; color: #C0C0C0;
| titro = [[Fichiér:Blason_ville_fr_Roanne_(Loire).svg|21px|Lo blâson de la vela de vers Rouana]] Comenes du [[Rouanês|<span style="color: #C0C0C0;">Rouanês</span>]]
| sot-titro =
| émâge = [[Fichiér:Blason_ville_fr_Roanne_(Loire).svg|80px|Lo blâson de la vela de vers Rouana]]
| stilocôrp =
| stilogroupo =
| stilolista = text-align:center;
| stilopar =
| stilomâl-par = background:#c8d5ff
| stilodessus =
| dessus =
| groupo1 =
| lista1 = {{Lista piéces
| [[L’Agrel]]
| [[Âlyô]] <sup>4</sup>
| [[Arcons]]
| [[Arsenges]]
| [[Bèlaroche]]
| [[La Benéçon-Diô]]
| [[Bèrmont (Rouanês)|Bèrmont]]
| [[Bouéssê (Rouanês)|Bouéssê]]
| [[Boyé]] <sup>3</sup>
| [[Brinon]]
| [[Bulyé (Rouanês)|Bulyé]]
| [[Bussi-Arbiô]] <sup>4</sup>
| [[Cèrviére]] <sup>2</sup> <sup>/</sup> <sup>4</sup>
| [[La Chambâ]] <sup>1</sup> <sup>/</sup> <sup>4</sup>
| [[Champ-Poli]] <sup>4</sup>
| [[Chandon (Charluês)|Chandon]] <sup>3</sup>
| [[Charês]]
| [[Charluè]] <sup>3</sup>
| [[Chirâs-Simond]]
| [[Chôchetèrra]] <sup>2</sup>
| [[Le Cièrgno]]
| [[Combros]]
| [[Comèles-Vèrnê]]
| [[Cordèla-le-Buerg|Cordèla]]
| [[Le Cotiô]]
| [[Cotouro]]
| [[Couinzié]]
| [[La Couta (Forês)|La Couta]] <sup>4</sup>
| [[Cromiôs]]
| [[Crouesél]]
| [[Ècoches]]
| [[Embièrle]]
| [[Fornéls (Rouanês)|Fornéls]]
| [[Gèrnossa]] <sup>3</sup>
| [[Grèsoles]] <sup>4</sup>
| [[Juré]]
| [[Lavètro-sus-Anzon]] <sup>4</sup>
| [[Lê (Rouanês)|Lê]]
| [[Lendâs]] <sup>3</sup>
| [[Lentegné]]
| [[Luré]]
| [[Mablé]]
| [[Mârs (Charluês)|Mârs]] <sup>3</sup>
| [[Mèselyé]] <sup>3</sup>
| [[Montagnié]]
| [[Mont-Chesâl]]
| [[Nèrvié]] <sup>4</sup>
| [[Nôlise]]
| [[Nôlyô]] <sup>4</sup>
| [[Nouâls]]
| [[Noualyé]]
| [[Los Noyérs]]
| [[Ouches]]
| [[Parregné]]
| [[Pèrrués]]
| [[Polyé (Charluês)|Polyé]] <sup>3</sup>
| [[Polyé (Rouanês)|Polyé]]
| [[Pomiér (Forês)|Pomiér]] <sup>4</sup>
| [[Pradenes]]
| [[Regnié]]
| [[Riôrges]]
| [[Ronêson]]
| [[Sant-Aferin-de-Lê|Sant-Aferin]]
| [[Sant-Ciro-de-Fâviéres|Sant-Ciro]]
| [[Sant-Gèrman-la-Montagne]]
| [[Sant-Gèrman-la-Vâr]] <sup>4</sup>
| [[Sant-Hilèro (Charluês)|Sant-Hilèro]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Julien-d’Ôdes|Sant-Julien]] <sup>4</sup>
| [[Sant-Just-la-Pendua]]
| [[Sant-Martin-la-Sârvetât|Sant-Martin]]
| [[Sant-Nesiés (Charluês)|Sant-Nesiés]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Pierro-la-Noualye|Sant-Pierro]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Priét-la-Prugne|Sant-Priét]]
| [[Sant-Vincent-de-Bouéssê|Sant-Vincent]]
| [[Sant-Vitor (Rouanês)|Sant-Vitor]]
| [[Sent-Denis-de-Cabânes|Sent-Denis]] <sup>3</sup>
| [[Sent-Deyér]] <sup>4</sup>
| [[Sente-Fê-Sant-Serpis]] <sup>4</sup>
| [[Sent-Jian-Lavètre]] <sup>4</sup>
| [[Sent-Priét-la-Roche|Sent-Priét]]
| [[Sesèly]] <sup>4</sup>
| [[Sevelenges]]
| [[La Tioliére]]
| [[Velârs (Charluês)|Velârs]] <sup>3</sup>
| [[Vendranges]]
| [[Vers-Charmasél-Genceniéres]] <sup>4</sup>
| [[Véselyins-sus-Lêre]]
| [[Vilamontês]]
| [[Vilarês]]
| [[Vôgé]] <sup>3</sup>
| (a complètar)
}}
| stilodesot = background-color: #FF0000; color: #FFD700;
| desot = {{Lista piéces
| '''<sup>1</sup> (''comena de [[Occitan|<span style="color: #FFD700;">lengoua occitana</span>]]'')'''
| '''<sup>2</sup> (''comena qu’est pôt-étre de [[Occitan|<span style="color: #FFD700;">lengoua occitana</span>]]'')'''
| '''<sup>3</sup> (''sè trôve dedens la sot-règion du [[Charluês|<span style="color: #FFD700;">Charluês</span>]]'')'''
| '''<sup>4</sup> (''sè trôve a-nuet en [[Forês|<span style="color: #FFD700;">Forês</span>]]'')'''
| [[Rouanês|<span style="color: #FFD700;">'''Rouanês'''</span>]]
| [[Comenes du Rouanês|<span style="color: #FFD700;">'''Comenes du Rouanês'''</span>]]
}}
}}<noinclude>{{Documentacion palèta}}
[[Catègorie:Palèta Arpetania]]
</noinclude>
52039fh14i86y8gs059bk14ucvag0ch
Modèlo:Palèta Comenes du Forês
10
12066
231740
231682
2026-07-12T13:35:18Z
ChrisPtDe
22
rv
231740
wikitext
text/x-wiki
{{Mèta-palèta de navegacion
| modèlo = Palèta Comenes du Forês
| ètatbouèta = collapsed<!-- PAS TOCHIÉR -->
| stilotitro = background-color: #FF0000; color: #FFD700;
| titro = [[Fichiér:Armoiries Forez.svg|21px|L’armôria de los comtos de Forês]] Comenes du [[Forês|<span style="color: #FFD700;">Forês</span>]]
| sot-titro =
| émâge = [[Fichiér:Armoiries Forez.svg|80px|L’armôria de los comtos de Forês]]
| stilocôrp =
| stilogroupo =
| stilolista = text-align:center;
| stilopar =
| stilomâl-par = background:#ffb2b2
| stilodessus =
| dessus =
| groupo1 =
| lista1 = {{Lista piéces
| [[Los Abouens]] <sup>1</sup>
| [[Âlyô]] <sup>5</sup>
| [[Andrèsiô-Botion]] <sup>4</sup>
| [[Apinat]] <sup>1</sup>
| [[Artun]]
| [[Avèsiô]] <sup>3</sup>
| [[Bar (Forês)|Bar]]
| [[Bèfia]] <sup>1</sup>
| [[Bèlagouârda (Forês)|Bèlagouârda]]
| [[Bonçon]]
| [[Bouenc]]
| [[Bouessél-Sent-Priét]]
| [[Bouessèt]]
| [[Bussi-Arbiô]] <sup>5</sup>
| [[Cèrviére]] <sup>2</sup> <sup>/</sup> <sup>5</sup>
| [[Châleng-d’Usiôla]]
| [[Châleng-lo-Comtâl]]
| [[La Châls (Forês)|La Châls]] <sup>1</sup>
| [[La Chambâ]] <sup>1</sup> <sup>/</sup> <sup>5</sup>
| [[Chambion]]
| [[Chambla]] <sup>1</sup>
| [[La Chambonia]] <sup>1</sup>
| [[Chambôsc]] <sup>3</sup>
| [[Champ-Poli]] <sup>5</sup>
| [[Chanarèlyes (Forês)|Chanarèlyes]] <sup>1</sup>
| [[Chandié]]
| [[La Chapèla (Forês)|La Chapèla]] <sup>1</sup>
| [[Chasèles-sus-Lavi|Chasèles]]
| [[Le Châtél]]
| [[Chesâles-sus-Liyon|Chesâles]]
| [[Chevriéres (Forês)|Chevriéres]] <sup>3</sup>
| [[Civent]]
| [[Cllèpié]]
| [[Côtances]]
| [[Cotê]]
| [[La Couta (Forês)|La Couta]] <sup>5</sup>
| [[Crontelyé]]
| [[Cusié]] <sup>3</sup>
| [[Los Dèbats-Riviére-du-Prât|Los Dèbats]]
| [[Égllésôla]] <sup>1</sup>
| [[Èparcié-Sent-Pol]]
| [[Èssartenes-en-Donzié|Èssartenes]]
| [[Ètievarèlyes]] <sup>1</sup>
| [[La Folyosa]] <sup>3</sup>
| [[Fuèrs]]
| [[Grèsiô]]
| [[Grèsoles]] <sup>5</sup>
| [[Gumiéres]]
| [[L’Hèpetâl-lo-Grant|L’Hèpetâl]]
| [[L’Hopetâr]]
| [[Jâs]]
| [[Lavètro-sus-Anzon]] <sup>8</sup>
| [[Lavi]]
| [[Lègniô]]
| [[Lèregniô]]
| [[Lèsegniô]]
| [[Lioriét]] <sup>1</sup>
| [[Magnié]]
| [[Marcelyô]]
| [[Mârcllot]]
| [[Margeria-Chanta-Grely]]
| [[Maringes]]
| [[Marôls]] <sup>1</sup>
| [[Medèrôla]] <sup>1</sup>
| [[Mèrcor]]
| [[Mèrlo-Lègniét]] <sup>1</sup>
| [[Méserié]]
| [[Montarchiér]] <sup>1</sup>
| [[Mont-Châl]]
| [[Mont-Rand]]
| [[Montvèrdun]]
| [[Mornant (Forês)|Mornant]]
| [[Nêrtrâblo]] <sup>2</sup>
| [[Nèrvié]] <sup>5</sup>
| [[Nôlyô]] <sup>5</sup>
| [[Palogniés]]
| [[Paneciéres (Forês)|Paneciéres]]
| [[Pèrregniô]] <sup>1</sup>
| [[Polyé (Forês)|Polyé]]
| [[Pomiér (Forês)|Pomiér]] <sup>5</sup>
| [[Poncins (Forês)|Poncins]]
| [[Prât-Long]]
| [[Prèssiô]]
| [[Rivât]]
| [[Roche (Forês)|Roche]]
| [[Rosiérs (Forês occitan)|Rosiérs]] <sup>1</sup>
| [[Rosiérs-en-Donzié]]
| [[Sâlveng]]
| [[Salyent (Forês)|Salyent]] <sup>1</sup>
| [[Sant-Bartolomé-l’Ètrât|Sant-Bartolomé]]
| [[Sant-Bônèt-de-Coriâls]]
| [[Sant-Bônèt-les-Ôles]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Cebrin]]
| [[Sant-Ciro-les-Vegnes|Sant-Ciro]]
| [[Sant-Ètièven-lo-Molâr|Sant-Ètièven]]
| [[Sant-Garmiér]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Gèrman-la-Vâr|Sant-Gèrman]] <sup>5</sup>
| [[Sant-Heyand]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Jôrjo-en-Cosan|Sant-Jôrjo]]
| [[Sant-Julien-d’Ôdes|Sant-Julien]] <sup>5</sup>
| [[Sant-Lorent-de-la-Montagne|Sant-Lorent]]
| [[Sant-Miârd]] <sup>3</sup>
| [[Sant-Siést (Forês)|Sant-Siést]]
| [[Sartenes]]
| [[Sent-Alèro-Cusson-la-Vâlmita]] <sup>1</sup>
| [[Sent-André-lo-Pouéts|Sent-André]]
| [[Sent-Antêmo]] <sup>1</sup>
| [[Sent-Bônèt-le-Châtél|Sent-Bônèt]] <sup>1</sup>
| [[Sent-Cllèment-de-Vâlôrga|Sent-Cllèment]] <sup>1</sup>
| [[Sent-Deyér]] <sup>5</sup>
| [[Sente-Fê-Sant-Serpis]] <sup>5</sup>
| [[Sent-Jian-Lavètre]] <sup>5</sup>
| [[Sent-Jôrjo (Forês)|Sent-Jôrjo]]
| [[Sent-Jouan-Solèmi|Sent-Jouan]]
| [[Sesèly]] <sup>5</sup>
| [[Solèmi]]
| [[‘Ta-Ravouère]] <sup>7</sup>
| [[Trelins]]
| [[Verigniô]]
| [[Vers-Charmasél-Genceniéres]] <sup>6</sup>
| [[Vers-le-Saly]]
| [[Montbréson|La Vila]]
| [[Viôche]] <sup>3</sup>
| [[Viôchèta]]
| (a complètar)
}}
| stilodesot = background-color: #FFD700; color: #000000;
| desot = {{Lista piéces
| '''<sup>1</sup> (''comena de [[Occitan|<span style="color: #000000;">lengoua occitana</span>]]'')'''
| '''<sup>2</sup> (''comena qu’est pôt-étre de [[Occitan|<span style="color: #000000;">lengoua occitana</span>]]'')'''
| '''<sup>3</sup> (''sè trovâve historicament en [[Jarês|<span style="color: #000000;">Jarês</span>]]'')'''
| '''<sup>4</sup> (''sè trôve a mêtiêt en [[Jarês|<span style="color: #000000;">Jarês</span>]]'')'''
| '''<sup>5</sup> (''sè trovâve historicament en [[Rouanês|<span style="color: #000000;">Rouanês</span>]]'')'''
| '''<sup>6</sup> (''sè trôve a mêtiêt en [[Rouanês|<span style="color: #000000;">Rouanês</span>]]'')'''
| '''<sup>7</sup> (''sè trôve a mêtiêt en [[Liyonês|<span style="color: #000000;">Liyonês</span>]]'')'''
| '''<sup>8</sup> (''comena de [[Occitan|<span style="color: #000000;">lengoua occitana</span>]] et [[Arpetan|<span style="color: #000000;">arpetana</span>]]'')'''
| [[Forês|<span style="color: #000000;">'''Forês'''</span>]]
| [[Comenes du Forês|<span style="color: #000000;">'''Comenes du Forês'''</span>]]
}}
}}<noinclude>{{Documentacion palèta}}
[[Catègorie:Palèta Arpetania]]
</noinclude>
dvgvittmnpflf8fl24dw2rzlt2h7hw3
Vers-Charmasél-Genceniéres
0
12173
231822
225529
2026-07-13T02:46:31Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231822
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vers-Charmesél-Genceniéres}}
{{Grafia - Forésien de Vers-Charmasél en ORB lârge}}{{Vêre homonimos|Vers-Charmasél (homonimia){{!}}Vers-Charmasél}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Vers-Charmasél-Genceniéres
| prononciacion = [ve.ʃɑʁ.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛʁ]<br /><small>'''<span style="color:black;">et</span>'''</small><br />[ve.ʃɑr.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛr]
| émâge = Carotoc 16-07-2006 001.jpg
| lègenda = Le ''bôrg de [[Vers-Charmasél]]''.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| grafia nom1 = Ôtro [[Arpetan|nom arpitan]]
| nomGrafia1 = '''Vers-Charmesél-Genceniéres'''<br><br>{{AFE|[ve.ʃe.mə.ˈze ʒã.sə.ˈnɛːr]}}<br>{{retrèt|<small>'''et'''</small>}}{{AFE|[ve.ʃa.mə.ˈzɛˑi ʒã.sə.ˈnɛːr]}}<br><br>
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin =
| nomFrancês = Chalmazel-Jeansagnière
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Montbréson|Montbréson]]
| canton = [[Canton de Bouenc|Bouenc]]
| circonscripcion lèg·islativa = {{Circonscripcion fr|6|Lêre}}
| insee = 42039
| cp = 42920
| sendeco = {{NomFrp|Valèri Gotafârda|Valéry Gouttefarde}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Lêre Forês Agllomèracion]]
| longitude = 3.85138888889
| latitude = 45.7052777778
| hôt mini = 740
| hôt maxi = 1600
| supèrficie = 53.39
| tipo = Comuna campagnârda
| sôl d’atraccion = Comuna defôr l’atraccion de les viles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = ''mondo de Vers-Charmasél-Genceniéres''{{retrèt|<small>'''en [[Arpetan|arpitan]]'''</small>}}
----
''ceux de Chalmazel-Jeansagnière''{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.chalmazel-jeansagniere.fr/ chalmazel-jeansagniere.fr]
| g·eoloc-dèpartament = Lêre
}}
'''Vers-Charmasél-Genceniéres'''<ref group="N">Ils ècrivont âssé '''Vers-Charmasèl-Gènceniéres''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Ils diont âssé '''Vers-Charmesél-Genceniéres''' {{AFE|[ve.ʃe.mə.ˈze ʒã.sə.ˈnɛːr]}} ('''Vers-Chàrmesél-Genceniéres''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) d’aprés los [[Forésien|patouesants]], qu’ils prononçont {{AFE|[ve.ʃa.mə.ˈzɛˑi ʒã.sə.ˈnɛːr]}} en [[Sâlveng|patouès de vers Sâlveng]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.</ref> {{AFE|[ve.ʃɑʁ.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛʁ]}}<ref group="N">Ils prononçont âssé {{AFE|[ve.ʃɑr.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛr]}} d’aprés los [[Forésien|patouesants]].</ref>{{,}}<ref name="Govèrt">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf « ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}189-190 et 940-944 [→ aocc. '''''<span style="color:red;">Charmazel</span>''''' et afrpr. '''''*<span style="color:red;">Charmeizel</span>'''''].</ref>{{,}}<ref name="GzaviérMèrcor">{{fr}} [https://web.archive.org/web/20240408225654/http://vdf.montbrison42.fr/N_speciaux_TEXT/VDF.HS.Xavier%20Marcoux.pdf « ''Xavier Marcoux (1911-1992). Poète patoisant'' »], Montbréson, “Village de Forez - Patois vivant”, 2002, {{pp.}}27, 52 [→ '''''<span style="color:red;">vé Chemezé</span>'''''] et 48 [→ '''''<span style="color:red;">Chemezellô</span>'''''].</ref>{{,}}<ref name="MèrcorPrononciacion">{{fr}} D’aprés {{NomFrp|Gzaviér Mèrcor|Xavier Marcoux}}, [http://forezhistoire.free.fr/marcoux-la-belette.html « ''La belette de l’évêque'' »], archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 10 de mê 2022).</ref>{{,}}<ref name="ParlensPatouès">{{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Parlons patois'' »], Montbréson, “Village de Forez - Patois vivant”, 2012, {{p.}}37 [→ '''''<span style="color:red;">vé Chamezé</span>'''''].</ref>{{,}}<ref name="PronSâlveng">{{fr}} D’aprés quelos tèxtos : [http://forezhistoire.free.fr/patois-marcel-brosse-sauvain.html « ''A Glizieux (Roche)'' »] et [http://forezhistoire.free.fr/patois-jeanne-fenon.html « ''A l’école du hameau'' »], archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 10 de mê 2022).</ref>{{,}}<ref name="PronCantSentJôrjo">{{fr}} D’aprés {{NomFrp|Valèrie Lôrent|Valérie Laurent}}, [http://forezhistoire.free.fr/patois-valerie-laurent-03.html « ''Ronde des villages'' »], archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 23 de mê 2022).</ref>{{,}}<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]], « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 142-143 et 464.</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kly]}} de « '''celos''' » ''a dèm mpl''.</ref> (''{{lengoua|fr|Chalmazel-Jeansagnière}}'' en [[francês]]) est na [[Comena novèla|comuna novèla]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɔ.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[frã.ˈseː.zi]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpitana]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ɒr.pi.ˈta.nɒ]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Forês]], que sè trôve dins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
El vint de la fusion u {{dâta-|1|1|2016}} de les doves comunes<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɔ.ˈmyn]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.</ref> de [[Genceniéres]] (qu’el ére na partia du [[Rouanês|Rouanês historico]]) et [[Vers-Charmasél]].
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[vja.ˈlɑː.ʒu]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''le mondo de Vers-Charmasél-Genceniéres'' {{AFE|[lə ˈmɔ̃.du d‿ve.ʃɑʁ.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛʁ]}}<ref group="N">Ils prononçont âssé {{AFE|[lə ˈmɔ̃.du d‿ve.ʃɑr.ma.ˈzɛ ʒɛs.ˈnɛr]}} d’aprés los [[Forésien|patouesants]], qu’ils ècrivont ''le mondo de Vers-Charmasèl-Gènceniéres'' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Ils diont âssé ''le mondo de Vers-Charmesél-Genceniéres'' {{AFE|[lə ˈmɔ̃.du d‿ve.ʃe.mə.ˈze ʒã.sə.ˈnɛːr]}} (''le mondo de Vers-Chàrmesél-Genceniéres'' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) d’aprés los [[Forésien|patouesants]].</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/>{{,}}<ref name="GzaviérMèrcor"/>{{,}}<ref name="PronCantSentJôrjo"/>.
== Èconomia ==
=== La stacion de squi ===
{{Articllo dètalyê|Vers-Charmasél (stacion)}}
[[Fichiér:Chal11.jpg|figura|gôche|270px|<div class="center">''[[Tèlèsièjo]] a petuflles de les Jaceries''.</div>]]
La [[Vers-Charmasél (stacion)|stacion de squi de Vers-Charmasél]] sè trôve a {{Unitât|1109|mètros}} d’hôt<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ˈme.tru d‿o]}} de « '''mètros de hiôt''' » ''loc nom mpl''.</ref>, u couin<ref group="V">« '''couin''' » {{AFE|[kwĩ]}} ''m'' (→ na varianta forésièna de « '''couen''' » ''m'') est le mot forésien por « '''endrêt''' » ''m''.</ref> ''los Bouescs''<ref group="T">Ils diont « ''{{lengoua|fr|les Bois}}'' » en [[francês]].</ref>, sus le tèrritouèro comunâl de Vers-Charmasél-Genceniéres. La stacion est rapondua u bôrg de [[Vers-Charmasél]] per los {{Unitât|6|kilomètros}} de la rota dèpartamentâla {{n°}}63 et dèssèrvia per la legne L31 de los<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[də ly]}} de « '''des''' » ''art mpl''.</ref> [[Cars Règion Lêre]].
La promiére<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[pru.ˈmeː.ri]}} de « '''premiére''' » ''a f''.</ref> remontâ de la stacion est bâtia en [[1953]], pués, dempués<ref group="V">« '''dempués''' » {{AFE|[dɛ̃.ˈpø]}} ''prèp'' est le mot forésien por « '''dês''' » ''prèp''.</ref> los [[ans 1960]], la stacion sè dèvelope sot<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[sɔ]}} de « '''desot''' » ''prèp''.</ref> l’empulsion d’{{NomFrp|Èlouè Mèrcor|Éloi Marcoux}}, prèsident du Squi-clube locâl, et d’{{NomFrp|Hanri Èssartél|Henri Essertel}}, segrètèro<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[sə.ɡre.ˈtɛːr]}} de « '''secrètèro''' » ''m''.</ref> gènèrâl de la comuna de [[Montbréson]] et de la Règie de Vers-Charmasél<ref name="Berne">{{fr}} {{ôvra
| ôtor = Laurent Berne
| titro = 80 ans de ski à Chalmazel
| èditor = Éditions des Rochers
| an = 2014
}}.</ref>. Los sotins u Consèly gènèrâl de la Lêre et a son prèsident, [[Antouèno Pinê|Touèno Pinê]]<ref name="Berne"/>, pèrmetront la construccion de la tèlècabina en [[1967]].
Le domêno squiâblo vat de {{formatnum:1109}} a {{unitât|1600|mètros}}, tot drêt sus les pentes de [[Côrse-vache]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌkor.sɪ.ˈva.ʃɪ]}} (''{{lengoua|oc|Pèirasusnauta}}'' en [[occitan]], ''{{lengoua|fr|Pierre-sur-Haute}}'' en [[francês]]).</ref> ({{unitât|1634|mètros}}), sonjon de les [[montagnes du Sêr]]<ref group="T">Ils diont « los ''{{lengoua|oc|monts de Forés}}'' » en [[occitan]] et « les ''{{lengoua|fr|monts du Forez}}'' » en [[francês]].</ref>. Il sè siut entre [[bouesc]]s et [[Tepa|tepes]] d’hôtior sârvâges (les [[Hôtes Chârmes du Forês|Hôtes Chârmes]]<ref group="T">Le nom vint du [[Latin|prèlatin]] <small>CALMIS</small> (« hôtior dènudâ, platél dèsèrt, tepa »).<br />Ils diont « las ''{{lengoua|oc|Nautas Chaumas}}'' » en [[occitan]] et « les ''{{lengoua|fr|Hautes Chaumes}}'' » en [[francês]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[de.ny.ˈdɒ]}} de « '''dènudâye''' » ''pp f''.</ref>) et il possède {{unitât|12|kilomètros}} de pistes de [[squi arpin]] dèssèrvies per {{unitât|1|[[tèlèsièjo]]}} dèbrèyâblo a petuflles et {{unitât|7|[[tèlèsqui]]s}} et èquipês<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[e.ki.ˈpe]}} de « '''èquipâyes''' » ''pp fpl''.</ref> de {{unitât|90|[[Canon a nê|canons a hivèrn]]}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɒ.ˈnu ɒ i.ˈvɛːr]}} ({{AFE|[kɒ.ˈnɔ̃ ɒ i.ˈvɛːr]}} por le singuliér) de « '''canons a nê''' » ''loc nom mpl''.</ref>{{,}}<ref name="Berne"/>. Ôtrament le domêno at, quand les condicions lo pèrmètont, un tieton<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[tʃə.ˈtɔ̃]}} de « '''petiôt''' » ''a m''.</ref> [[Parc de nê|jas d’hivèrn]]<ref group="V">« '''jas d’hivèrn''' » {{AFE|[ʒɑ d‿i.ˈvɛːr]}} ''loc nom m'' est le parlament forésien por « '''parc de nê''' » ''loc nom m''.</ref> et los alentôrns pèrmètont la pratica du [[squi de fond]] (domêno nordico de l’hôt<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[‿o]}} de « '''hiôt''' » ''a m''.</ref> Forês u [[col de la Loge]]<ref group="T">Ils diont « le ''{{lengoua|fr|col de la Loge}}'' » en [[francês]].</ref>) et du [[parasqui]] ([[col du Bial]]<ref group="T">Ils diont « lo ''{{lengoua|oc|còl dau Beal}}'' » en [[occitan]] et « le ''{{lengoua|fr|col du Béal}}'' » en [[francês]].</ref>). La stacion propôse âssé des activitâts de l’étif<ref group="V">« '''de l’étif''' » {{AFE|[də l‿e.ˈtʃi]}} ''loc a env'' est le parlament forésien por « '''du chôd-temps''' » ''loc a env''.</ref>, en particuliér difèrents parcors de [[Vèlô tot-tèrren|VTT]] et des veriês a pied per le tèlèsièjo de les Jaceries<ref group="T">Ils diont « lo ''{{lengoua|oc|telesètge de las Jaçariás}}'' » en [[occitan]] et « le ''{{lengoua|fr|télésiège des Jasseries}}'' » en [[francês]].</ref>.
La stacion recêt surtot des pratiques de tôs los jorns qu’els vegnont de la plana du [[Forês]] et des bachèts d’agllomèracion [[Rouana|rouanês]] et [[Sant-Etiève|èstèfanouès]] qu’ils sè trôvont a muens de {{Unitât|80|kilomètros}}, mas âssé, dins na muendra mesera, [[Cllârmont-Fèrrand|cllârmontês]] et [[liyon]]ês.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Vers-Charmasel-Gencenieres}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Forês arpetan]]
[[Catègorie:Comena novèla dens Lêre]]
g87a8cfk5gmh4farcpq2d0yrhququvu
Mèrcor
0
13039
231817
222342
2026-07-13T01:32:15Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231817
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Forésien en ORB lârge}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Mèrcor
| prononciacion = [mar.ˈku]
| émâge = Château_de_Goutelas.jpg
| lègenda = Le ''châtiô de Gotèla''<ref group="T">Prononçont {{AFE|[ʃɑ.ˈtjo də ɡu.ˈtə.lɒ]}} (le ''châtiô de Gotela'' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ʃɑ.ˈtjo]}} de « '''châtél''' » ''m''.<br />Varianta forésièna {{AFE|[sa.ˈrɛ]}} ('''sarrà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''sarrâye''' » ''pp f''.</ref> vers Mèrcor.
| blâson = Blason ville fr Marcoux (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| grafia nom1 =
| nomGrafia1 =
| racLatin = Mercŭrĭus
| nomFrancês = Marcoux
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Montbréson|Montbréson]]
| canton = [[Canton de Bouenc|Bouenc]]
| circonscripcion lèg·islativa = {{Circonscripcion fr|6|Lêre}}
| insee = 42136
| cp = 42130
| sendeco = {{NomFrp|Pierro Vèrdiér|Pierre Verdier}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Lêre Forês Agllomèracion]]
| longitude = 4.01388888888
| latitude = 45.7116666667
| hôt mini = 394
| hôt maxi = 777
| supèrficie = 15.3
| tipo = Comuna campagnârda
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Montbréson|Montbréson]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Mèrcosat, Mèrcosate{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}
----
Marcousat, Marcousate{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.villagedemarcoux.fr/ villagedemarcoux.fr]
| g·eoloc-dèpartament = Lêre/Ôvèrgne-Rôno-Ârpes
}}
'''Mèrcor''' {{AFE|[mar.ˈku]}}<ref name="ALLy">[[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[forésien]] du pouent « '''''46. [[Sant-Jôrjo-en-Cosan|Sant-Jôrjo]]''''' » de l’[[Atlâs lengouistico et ètnografico du Liyonês|ALLy]] [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].</ref>{{,}}<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]], « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 535-536 ({{p.}}319).</ref>{{,}}<ref name="ParlensPatouès">{{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Parlons patois'' »] {{pdf}}, Montbréson, “Village de Forez - Patois vivant”, 2012, {{p.}}45 [→ '''''<span style="color:red;">vé Marcou</span>'''''].</ref>{{,}}<ref name="PronMèrcor">{{fr}} D’aprés quelos tèxtos : [http://forezhistoire.free.fr/patois-durand-jeanne-marcoux.html « ''Nuit de noël à la Valette'' »], [http://forezhistoire.free.fr/patois-durand-marcoux.html « ''La renaissance de Goutelas'' »] et [http://forezhistoire.free.fr/patois-durand-marcoux-02.html « ''Marcoux, mon village. Les anciennes tuileries'' »], archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 21 de mê 2022).</ref>{{,}}<ref name="GEForês">{{fr}} « ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Montbrison et sa Région'' », Le Cotél, Horvath, 1985, {{pp.}}213-217.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf « ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}239, 343-344 et pués 818-819 [→ coma '''Marcou''' de l’afrpr. '''''*<span style="color:red;">Mercor</span>'''''].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[rə.trãs.ˈkri.tʃi]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.<br />Varianta forésièna {{AFE|[ˈkɔ.mɒ]}} de « '''coment''' » ou « '''’ment''' » ''prèp''.</ref> (''{{lengoua|fr|Marcoux}}'' {{AFE|[maʁ.ku]}} en [[francês]]) est una [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɔ.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[frã.ˈseː.zi]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Forês]], que sè trôve dins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[vja.ˈlaːʒ]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Mèrcosats'' {{AFE|[ly mar.ku.ˈzɑ]}} et ''les Mèrcosates'' {{AFE|[le mar.ku.ˈzat]}}<ref group="N">Le singuliér est ''le Mèrcosat'' {{AFE|[lə mar.ku.ˈzɑ]}} et ''la Mèrcosate'' {{AFE|[la mar.ku.ˈza.tʃi]}}.</ref>{{,}}<ref name="ALLy"/>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.habitants.fr/marcoux16163/services-publics Gentilyiço], sus le seto ''habitants.fr''.</ref>.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{DEFAULTSORT:Mercor}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Forês arpetan]]
2dx0qih7sp50jl41ksezldk29m71xo9
Sant-Bônèt-de-Coriâls
0
13139
231818
224748
2026-07-13T02:09:17Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231818
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Sant-Bônèt-de-Corâls}}
{{Grafia - Forésien en ORB lârge|Quél=4|Arpetan=3}}{{Vêre homonimos|Sant-Bônèt}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sant-Bônèt
| prononciacion = [sã bu.ˈnə]
| émâge = Saint-Bonnet-le-Courreau, chapelle de Courreau.jpg
| lègenda = La chapèla ''Sant-Roc'' du vialâjo de vers ''Coriâls''.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomLong = '''Sant-Bônèt-de-Coriâls'''<br><br>{{AFE|[sã bu.ˈnə də ku.ˈrjo]}}<br /><br />Sant-Bônet-de-Coriâls{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}
| grafia nom1 = Ôtro nom [[Arpetan|arpitan]]
| nomGrafia1 = '''Sant-Bônèt-de-Corâls'''<br><br>{{AFE|[sã bu.ˈnə də ku.ˈro]}}<br /><br />Sant-Bônet-de-Corâls{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]'''</small>}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Sānctus Bŏnĭtus
| nomFrancês = Saint-Bonnet-le-Courreau<br /><br />{{AFE|[sɛ̃ bɔ.nɛ lə ku.ʁo]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de vers Montbréson|Montbréson]]
| canton = [[Canton de vers Bouenc|Bouenc]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42205
| cp = 42940
| sendeco = {{NomFrp|Joèl Èpenâs|Joël Épinat}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Lêre Forês Agllomèracion]]
| longitude = 3.94472222222
| latitude = 45.6611111111
| hôt mini = 500
| hôt maxi = 1481
| supèrficie = 50.18
| tipo = Comuna campagnârda
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de vers Montbréson|Montbréson]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = mondo de vers Sant-Bônèt{{retrèt|<small>'''en [[Arpetan|arpitan]]'''</small>}}
----
''gins de nom''{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.saint-bonnet-le-courreau.fr/ saint-bonnet-le-courreau.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ôvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = n
}}
'''Sant-Bônèt-de-Coriâls'''<ref group="N">Ils ècrivont âssé « '''Sant-Bônet-de-Coriâls''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Des vês, ils diont pletout '''Sant-Bônèt-de-Corâls''' {{AFE|[sã bu.ˈnə də ku.ˈro]}} en ôtros [[Forésien|patouès forésiens]], qu’ils ècrivont âssé « '''Sant-Bônet-de-Corâls''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">« '''des vês''' » {{AFE|[də.ˈvɛˑɪ]}} ''loc adv'' est le parlament forésien por « '''des côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[sã bu.ˈnə də ku.ˈrjo]}}<ref group="N">Le '''[r] roulâ''' est aprés étre remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dins la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Bonnet-le-Courreau}}'' {{AFE|[sɛ̃ bɔ.nɛ lə ku.ʁo]}} en [[francês]]) ou d’habituda<ref group="V">« '''habituda''' » {{AFE|[ɒ.bi.ˈtyː.dɒ]}} ''f'' est le mot forésien por « '''cotema''' » ''f'', « '''môda''' » ''f'' ou « '''usâjo''' » ''m''.</ref> '''Sant-Bônèt'''<ref group="N">Ils ècrivont âssé « '''Sant-Bônet''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> {{AFE|[sã bu.ˈnə]}} est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɔ.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[frã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpitana]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ɒr.pi.ˈta.nɒ]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Forês]], qu’el sè trôve dins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈleː.rɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[vjɒ.ˈlaː.ʒʊ]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|ant nom]] ''le mondo de vers Sant-Bônèt'' {{AFE|[lə ˈmɔ̃.dʊ d‿ve sã bu.ˈnə]}}<ref group="N">Ils ècrivont âssé « '''''le mondo de vers Sant-Bônet''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve sus un molâr<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[mu.ˈlɛːr]}} ('''molàr''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.</ref> qu’il est a la médie<ref group="V">« '''médie''' » {{AFE|[ˈmeː.dʒi]}} ''f'' est le mot forésien por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du bôrd drêt de [[Lignon (Forês)|Lignon]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[li.ˈɲɔ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|Lignon}}'' en [[francês]]).</ref> dedins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[də.ˈdʒĩ]}} de « '''dedens''' » ''prèp''.</ref> les [[montagnes du Sêr]]<ref group="V">« '''sêr''' » {{AFE|[sɛˑɪ]}} ''m'' est le mot forésien por « '''cuchient''' » ''m''.</ref> en Forês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>SĀNCTUS BŎNĬTUS</small> (« sant [[Bônèt de Cllârmont|Bônèt]] ») et du nom du vialâjo de vers ''Coriâls''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ku.ˈrjo]}} (''{{lengoua|fr|Courreau}}'' en [[francês]]).</ref> — o est le plurâl de l’[[Arpetan|arpitan]] [[Quercus petraea|corâl]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ko.ˈrɛ]}}, {{AFE|[ku.ˈrɛ]}} ('''coràl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ou {{AFE|[ku.ˈro]}} de « '''rovro''' » ''m'' ou « '''corâl''' » ''m''.</ref> ''(Quercŭs pĕtræa)''<ref group="N">''Sancto Bonito de Kadrellis'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}}.<br />''Sancti Boniti de Carreuz'' en [[1225]].<br />''Sanctus Bonitus in Cadrello'' en [[1225]].<br />''Sanctus Bonitus de Carellis'' en [[1253]].<br />''Sanctus Bonitus de Quareauz'' en [[1280]].<br />''Sanctus Bonitus de Kareus'' en [[1286]].<br />''Sanctus Bonitus de Karels'' en [[1286]].<br />''Sanctus Bonitus de Kaureuz'' en [[1287]].<br />''Sanctus Bonitus de Karellis'' en [[1311]].<br />''Sanctus Bonitus de Karex'' en [[1313]].<br />''Sanctus Bonitus de Cadrellis'' en [[1361]].<br />''Sanctus Bonitus de Kadrellies'' en [[1361]].<br />''Sanctus Bonitus de Cuereaulx'' en [[1371]].<br />''Sanctus Bonitus de Kadrellis'' en [[1375]].<br />''Sanctus Bonitus de Kaureaulz'' en [[1375]].<br />''Sanctus Bonitus de Quadrellis'' en [[1387]].<br />''Sanctus Bonitus de Cayrals'' en [[1396]].<br />''Sanctus Bonitus de Quadrellis'', var. ''Quedrellis'' u {{s|XIV}}.<br />''Sanctus Bonitus de Coureaulx'' en [[1417]].<br />''Sancti Boniti de Quadrellis'' en [[1437]].<br />''Saint Bonet de Coreaux'' u {{s|XV}}.<br />''Sanctus Bonetus de Quadrelis'' en [[1518]].<br />''Sanctus Bonetus de Quadretis'' en [[1518]].<br />''Saint Bonnet de Quereaulx'' en [[1541]].<br />''Sainct Bonnet de Guereaulx'' en [[1606]].<br />''Saint-Bonnet-de-Coreaux'' en [[1738]].<br />''Saint-Bonnet-de-Courau'' en [[1741]].<br />''Saint Bonnet de Coureaux'' u {{s|XVIII}}.<br />''Saint-Bonnet-de-Courreaux'' en [[1789]].<br />''Bonnet-le-Courreau'' sus la sêson II de la [[Rèvolucion francêsa|Rèvolucion]].</ref>.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Bônèt''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈjeː.zɪ sã bu.ˈnə]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Bonnet''}} en [[francês]]), qu’ils ècrivont âssé « l’'''egllése ''Sant-Bônet''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> du {{s|XVI}} ;
* la chapèla ''Sant-Roc''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʃɒ.ˈpə.lɒ sã rɔk]}} (la {{lengoua|fr|chapelle ''Saint-Roch''}} en [[francês]]), qu’ils ècrivont âssé « la '''chapela ''Sant-Roc''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> du vialâjo de vers ''Coriâls'' ;
* le ''truely d’y-ôlyo de vers Maçons''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tre ˈd‿jo.lʊ d‿ve mɒ.ˈsuː]}} (le ''{{lengoua|fr|moulin des Massons}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[tre ˈd‿jo.lʊ]}} de « '''trôly d’ôlyo''' » ''loc nom m''.</ref>.
== Vêre âssé ==
{{Commons|Category:Saint-Bonnet-le-Courreau|''Sant-Bônèt''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [http://www.saint-bonnet-le-courreau.fr/ Le seto de la comuna de vers Sant-Bônèt]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon, somèro et rèferences ====
# « '''vialâjo''' » {{AFE|[vjɒ.ˈlaː.ʒʊ]}} ''m'' est le mot forésien por « '''borgiê''' » ''f'' — il vôt dére « '''velâr''' » ''m''.
# Varianta forésièna {{AFE|[sɒ.ˈrɛ]}} ('''sarrà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta forésièna {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.
# Varianta forésièna {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta forésièna {{AFE|[rə.trãs.ˈkriː.tʃɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[forésien]] de vers '''[[Sant-Bônèt-de-Coriâls|Sant-Bônèt]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} D’aprés quelos tèxtos en patouès de vers Sant-Bônèt : [http://forezhistoire.free.fr/chambon-01.html « ''Kan j’érïn Klér de lo porochi de vé San-Boune'' »], [http://forezhistoire.free.fr/chambon-02.html « ''Lu kounskri de vé San-Boune'' »] et [http://forezhistoire.free.fr/patois-chambon-03.html « ''Le tré d’iolou de vé Mossou'' »] per {{NomFrp|Jian Chambon|Jean Chambon}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 24 de septembro 2023).
# {{fr}} D’aprés quél tèxto en patouès du canton de vers Sant-Jôrjo : [http://forezhistoire.free.fr/patois-valerie-laurent-03.html « ''Ronde des villages'' »] per {{NomFrp|Valèrie Lorenta|Valérie Laurent}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 24 de septembro 2023).
# {{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Patois vivant. Parlons patois : Le charivari'' »] {{pdf}}, Montbréson, Cahier de village de Forez, {{n°}}100, 2011, {{p.}}8 [→ '''''vé <span style="color:red;">Sïn-Boune</span>''''', pletout '''''vé <span style="color:red;">San-Boune</span>'''''].
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Montbrison et sa Région'', Le Cotiô, Horvath, 1985, {{pp.}}394-399.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 254 et 852-853.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{pp.}}167 et 201.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1593, {{n°}}28137.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-Bonet-de-Corials}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Forês arpetan]]
h35jiyudyz7qenv3q0nquuweui6h0fe
Sant-Jôrjo-en-Cosan
0
13381
231819
224747
2026-07-13T02:12:36Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231819
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Forésien en ORB lârge|Quél=4|Arpetan=1}}{{Confusion|Sent-Jôrjo (Forês){{!}}Sent-Jôrjo}}{{Vêre homonimos|Sant-Jôrjo}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sant-Jôrjo
| prononciacion = [sã ˈʒɔr.ʒʊ], [sã ˈʒur.ʒʊ], [sã ˈʒɔr.ʒə]
| émâge = Stgec wikipedia.jpg
| lègenda = Le ''bôrg de vers Sant-Jôrjo'' u madin du [[26 de dècembro]] [[2006]].
| blâson = Blason ville fr Saint-Georges-en-Couzan (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomLong = '''Sant-Jôrjo-en-Cosan'''<br><br>{{AFE|[sã ˈʒɔr.ʒʊ ə̃ ku.ˈzã],<br /><br />[sã ˈʒur.ʒʊ ə̃ ku.ˈzã],<br /><br />[sã ˈʒɔr.ʒə ã ku.ˈzã]}}
| grafia nom1 =
| nomGrafia1 =
| racLatin = Sānctus Gĕōrgĭus dē Cŏsānum
| nomFrancês = Saint-Georges-en-Couzan<br /><br />{{AFE|[sɛ̃ ʒɔʁʒ ɑ̃ ku.zɑ̃]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de vers Montbréson|Montbréson]]
| canton = [[Canton de vers Bouenc|Bouenc]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42227
| cp = 42990
| sendeco = {{NomFrp|David Bouesson|David Buisson}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Lêre Forês Agllomèracion]]
| longitude = 3.931217
| latitude = 45.702103
| hôt mini = 452
| hôt maxi = 1134
| supèrficie = 23.67
| tipo = Comuna campagnârda
| sôl d’atraccion = Comuna en defôr de l’atraccion de les viles
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Entrebetâ ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = mondo de vers Sant-Jôrjo{{retrèt|<small>'''en [[Arpetan|arpitan]]'''</small>}}
----
Saint-Georgien, Saint-Georgienne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.saintgeorgesencouzan.fr/ saintgeorgesencouzan.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ôvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = n
}}
'''Sant-Jôrjo-en-Cosan''' {{AFE|[sã ˈʒɔr.ʒʊ ə̃ ku.ˈzã]}}<ref group="N">Ils prononçont âssé {{AFE|[sã ˈʒur.ʒʊ ə̃ ku.ˈzã]}} d’aprés los [[Forésien|patouesants]] et pués {{AFE|[sã ˈʒɔr.ʒə ã ku.ˈzã]}} en [[Roche (Forês)|patouès de vers Roche]].<br />Le '''[r] roulâ''' est aprés étre remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dins la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Georges-en-Couzan}}''<ref group="N">Les ôtres vês, il avêt nom ''{{lengoua|fr|Saint-Georges-en-Châtelneuf}}''.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres vês''' » {{AFE|[le.ˈz‿oː.tre vɛˑɪ]}} ''loc adv'' est le parlament forésien por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[sɛ̃ ʒɔʁʒ ɑ̃ ku.zɑ̃]}} en [[francês]]) ou d’habituda<ref group="V">« '''habituda''' » {{AFE|[a.bi.ˈtyː.dɒ]}} ''f'' est le mot forésien por « '''cotema''' » ''f'', « '''môda''' » ''f'' ou « '''usâjo''' » ''m''.</ref> '''Sant-Jôrjo''' {{AFE|[sã ˈʒɔr.ʒʊ]}}<ref group="N">Ils prononçont âssé {{AFE|[sã ˈʒur.ʒʊ]}} d’aprés los [[Forésien|patouesants]] et pués {{AFE|[sã ˈʒɔr.ʒə]}} en [[Roche (Forês)|patouès de vers Roche]].</ref> est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[kɔ.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[frã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpitana]]<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ar.pi.ˈta.nɒ]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Forês]], qu’el sè trôve dins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈleː.rɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[vja.ˈlaː.ʒʊ]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|ant nom]] ''le mondo de vers Sant-Jôrjo'' {{AFE|[lə ˈmɔ̃.dʊ d‿ve sã ˈʒɔr.ʒʊ]}}<ref group="N">Ils prononçont âssé {{AFE|[lə ˈmɔ̃.dʊ d‿ve sã ˈʒur.ʒʊ]}} d’aprés los [[Forésien|patouesants]].</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve sus un molâr<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[mu.ˈlɛːr]}} ('''molàr''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''molâr''' » ''m'' ou « '''suc''' » ''m''.<br />Varianta forésièna {{AFE|[sa.ˈrɛ]}} ('''sarrà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> qu’il est d’en-hôt<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[d‿ə̃.ˈn‿o]}} ''loc adv'' de « '''d’amont''' » ''loc adv''.</ref> le bôrd gôcho de [[Lignon (Forês)|Lignon]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[li.ˈɲɔ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|Lignon}}'' en [[francês]]).</ref> dedins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[də.ˈdʒĩ]}} de « '''dedens''' » ''prèp''.</ref> les [[montagnes du Sêr]]<ref group="V">« '''sêr''' » {{AFE|[sɛˑɪ]}} ''m'' est le mot forésien por « '''cuchient''' » ''m''.</ref> en Forês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>SĀNCTUS GĔŌRGĬUS</small> (« sant [[Jôrjo de Lida|Jôrjo]] ») et du viely nom de riviére<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[ri.ˈveː.rɪ]}} de « '''reviére''' » ''f''.</ref> u [[Câs oblico|câs règimo]] *''Cosan'' {{copa|o est un dèrivâ du [[Gôlouès (lengoua)|gôlouès]] *''cosā'' (« riviére de règion de montagnes »)<ref name="Delamâra2012">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Delamâra|Xavier Delamarre}}, ''Noms de lieux celtiques de l’Europe ancienne. (-500 / +500). Dictionnaire'', Ârlo, Errance, 2012, {{p.}}126.</ref>}} remontâ u [[châtél de vers Cosan]]<ref group="N">''Sancto Georgio supra Cosam'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}}.<br />''Sancti Georgii'' en [[1225]].<br />''Sanctus Georgius supra Cosant'' en [[1286]].<br />''S. Georg de Cosan'' en [[1379]].<br />''Sancti Georgii supra Cosant'', var. ''Cossant'' u {{s|XIV}}.<br />''Sancti Georgii supra Cosanum'' en [[1441]].<br />''Sainct George sus Cousant'' en [[1541]].<br />''Sant Jorge sur Couzant'' en [[1596]].<br />''Saint-George-sus-Couzant'' u {{s|XVIII}}.<br />''Saint-George-sur-Couzan'' u {{s|XVIII}}.<br />''Georges-en-Couzan'' sus la sêson II de la [[Rèvolucion francêsa|Rèvolucion]].</ref>.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Jôrjo''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈjeː.zɪ sã ˈʒɔr.ʒʊ]}} ou {{AFE|[ˈjeː.zɪ sã ˈʒur.ʒʊ]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Georges''}} en [[francês]]), qu’ils ècrivont âssé « l’'''egllése ''Sant-Jôrjo''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> du {{s|XV}}.
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Saint-Georges-en-Couzan (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de vers Sant-Jôrjo''.]]
== Vêre âssé ==
{{Commons|Category:Saint-Georges-en-Couzan|''Sant-Jôrjo''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://www.saintgeorgesencouzan.fr/ Le seto de la comuna de vers Sant-Jôrjo]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon, somèro et rèferences ====
# Varianta forésièna {{AFE|[ma.ˈdʒĩ]}} de « '''matin''' » ''m''.
# Varianta forésièna {{AFE|[vil]}} de « '''veles''' » ''fpl''.
# Varianta forésièna {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.
# Varianta forésièna {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta forésièna {{AFE|[rə.trãs.ˈkriː.tʃɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[forésien]] du pouent « '''''46. [[Sant-Jôrjo-en-Cosan|Sant-Jôrjo]]''''' » de l’[[Atlâs lengouistico et ètnografico du Liyonês|ALLy]] [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} D’aprés quelos tèxtos en patouès de vers Sant-Jôrjo : [http://forezhistoire.free.fr/patois-Braconniers.html « ''Braconniers, gendarmes et farceurs...'' »] per na ''dama de Sant-Jôrjo'' et [http://forezhistoire.free.fr/patois-celestin-doitrand-01.html « ''La bouteille de pétrole'' »] per {{NomFrp|Cèlèstin Douetrand|Célestin Doitrand}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 19 de septembro 2023).
# {{fr}} D’aprés quelos tèxtos en patouès du canton de vers Sant-Jôrjo : [http://forezhistoire.free.fr/patois-valerie-laurent-02.html « ''Couzan'' »] et [http://forezhistoire.free.fr/patois-valerie-laurent-03.html « ''Ronde des villages'' »] per {{NomFrp|Valèrie Lorenta|Valérie Laurent}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 19 de septembro 2023).
# {{fr}} D’aprés quél tèxto en patouès de vers Roche : [http://forezhistoire.free.fr/patois-masson-01.html « ''Lou ponpi de Sin-Jorje-an-Kouzan. Les pompiers de Saint-Georges-en-Couzan'' »] per {{NomFrp|Cèlèstin Maçon|Célestin Masson}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 19 de septembro 2023).
# {{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Patois vivant. Parlons patois : Lou ponpi de Sin-Jorje-an-Kouzan. Les pompiers de Saint-Georges-en-Couzan'' »] {{pdf}}, Montbréson, Cahier de village de Forez, {{n°}}100, 2011, {{p.}}25 [→ '''''<span style="color:red;">Sin-Jorje-an-Kouzan</span>''''', pletout '''''<span style="color:red;">San-Jorje-an-Kouzan</span>'''''].
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Montbrison et sa Région'', Le Cotiô, Horvath, 1985, {{pp.}}400-403.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 874.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{pp.}}14, 25, 112-113 et 195.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1595, {{n°}}28168.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-Jorjo-en-Cosan}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Forês arpetan]]
duvxzzkmosebw2cillbu2mj0q0v2ct8
Sant-Gèrman-la-Vâr
0
13384
231741
231614
2026-07-12T13:35:42Z
ChrisPtDe
22
ChrisPtDe at dèplaciê la pâge [[Sant-Gèrman-la-Var]] vers [[Sant-Gèrman-la-Vâr]] : rv
231614
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=''Sant-Gèrman-la-Vâl''<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="GEForês"/>{{,}}<ref name="Govèrt"/>}}
{{Grafia RèfB}}{{Vêre homonimos|Sant-Gèrman|Sant Gèrman|Gèrman}}
[[Fichiér:Maison_à_colombages_sur_la_place_de_Saint-Germain-Laval.jpg|figura|300px|Vielye ''mêson a pants de bouesc'' sus un plâtro de vers Sant-Gèrman.]]
'''Sant-Gèrman-la-Var'''<ref group="Nota">Ècrivont arriér-més '''Sant-Gèrmàn-la-Var''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]].<br />Les ôtres vês, s’apelâve '''''Sant-Gèrman-la-Vâl''''' {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã.la.ˌvɑl]}}.</ref>{{,}}<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]] - « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 875-876. [https://web.archive.org/web/20180322175815/http://cths.fr/dico-topo/dictionnaires/cartes.php?cdep=42 Liére en legne].</ref>{{,}}<ref name="GEForês">{{fr}} « ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'' », Le Cotél, Horvath, 1984, p. 381-386.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt">{{fr}} [[Xavier Gouvert|Gzaviér Govèrt]] - [http://adlic.eu/Fressigne/Th%C3%A8se%20-%20Probl%C3%A8mes%20et%20m%C3%A9thodes%20en%20toponymie%20fran%C3%A7aise%20-Xavier%20Gouvert.pdf « ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, p. 848 et pués 1002-1003.</ref> {{AFE|[sã.ʒaʀ.ˈmæ̃ː.la.ˌvaʀ]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã.la.ˌvar]}} ou ben {{AFE|[sã.ʒar.ˈmæ̃ː.la.ˌvar]}}.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> (''{{lengoua|fr|Saint-Germain-Laval}}'' en [[francês]]) ou ben més simplament '''Sant-Gèrman'''<ref group="Nota">Ècrivont étot '''Sant-Gèrmàn''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]].</ref>{{,}}<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="GEForês"/> {{AFE|[sã.ʒaʀ.ˈmæ̃ː]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã]}} ou ben {{AFE|[sã.ʒar.ˈmæ̃ː]}}.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetana]] du [[Forês]] dedens lo [[Rouanês|Rouanês historico]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règ·ion francêsa|règ·ion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los Gèrmanouès'' {{AFE|[lu ʒaʀ.ma.ˈnwɒ]}} et ''les Gèrmanouèses'' {{AFE|[le ʒaʀ.ma.ˈnwɒːz]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[lu ʒar.ma.ˈnwɒ]}} et {{AFE|[le ʒar.ma.ˈnwɒː.ze]}} ou ben {{AFE|[le ʒaʁ.ma.ˈnwɒː.ze]}}.</ref>{{,}}<ref name="GEForês"/>.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-German-la-Var}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
2cf7mj01lptxnsghzinykc8e4ql7k1c
231743
231741
2026-07-12T13:39:04Z
ChrisPtDe
22
rv
231743
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=''Sant-Gèrman-la-Vâl''<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="GEForês"/>{{,}}<ref name="Govèrt"/>}}
{{Grafia RèfB}}{{Vêre homonimos|Sant-Gèrman|Sant Gèrman|Gèrman}}
[[Fichiér:Maison_à_colombages_sur_la_place_de_Saint-Germain-Laval.jpg|figura|300px|Vielye ''mêson a pants de bouesc'' sus un plâtro de vers Sant-Gèrman.]]
'''Sant-Gèrman-la-Vâr'''<ref group="Nota">Ècrivont arriér-més '''Sant-Gèrmàn-la-Vâr''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]].<br />Les ôtres vês, s’apelâve '''''Sant-Gèrman-la-Vâl''''' {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã.la.ˌvɑl]}}.</ref>{{,}}<ref name="DTForês">{{fr}} [[Jean-Edmé Dufour|Jian-Èdmê Duforn]] - « ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'' », Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 875-876. [https://web.archive.org/web/20180322175815/http://cths.fr/dico-topo/dictionnaires/cartes.php?cdep=42 Liére en legne].</ref>{{,}}<ref name="GEForês">{{fr}} « ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'' », Le Cotél, Horvath, 1984, p. 381-386.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt">{{fr}} [[Xavier Gouvert|Gzaviér Govèrt]] - [http://adlic.eu/Fressigne/Th%C3%A8se%20-%20Probl%C3%A8mes%20et%20m%C3%A9thodes%20en%20toponymie%20fran%C3%A7aise%20-Xavier%20Gouvert.pdf « ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, p. 848 et pués 1002-1003.</ref> {{AFE|[sã.ʒaʀ.ˈmæ̃ː.la.ˌvaʀ]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã.la.ˌvar]}} ou ben {{AFE|[sã.ʒar.ˈmæ̃ː.la.ˌvar]}}.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> (''{{lengoua|fr|Saint-Germain-Laval}}'' en [[francês]]) ou ben més simplament '''Sant-Gèrman'''<ref group="Nota">Ècrivont étot '''Sant-Gèrmàn''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâye]].</ref>{{,}}<ref name="DTForês"/>{{,}}<ref name="GEForês"/> {{AFE|[sã.ʒaʀ.ˈmæ̃ː]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[sã.ʒar.ˈmã]}} ou ben {{AFE|[sã.ʒar.ˈmæ̃ː]}}.</ref>{{,}}<ref name="Govèrt"/> est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetana]] du [[Forês]] dedens lo [[Rouanês|Rouanês historico]], que sè trôve dens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Lêre (dèpartament)|Lêre]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo [[gentilyiço|sont apelâs]] ''los Gèrmanouès'' {{AFE|[lu ʒaʀ.ma.ˈnwɒ]}} et ''les Gèrmanouèses'' {{AFE|[le ʒaʀ.ma.ˈnwɒːz]}}<ref group="Nota">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[lu ʒar.ma.ˈnwɒ]}} et {{AFE|[le ʒar.ma.ˈnwɒː.ze]}} ou ben {{AFE|[le ʒaʁ.ma.ˈnwɒː.ze]}}.</ref>{{,}}<ref name="GEForês"/>.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=Nota}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-German-la-Var}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
gww4nxwnub7u6k14zxpi8mw5k1hhbhq
Sant-Gèrman (Forês)
0
13385
231744
231615
2026-07-12T13:39:42Z
ChrisPtDe
22
rv
231744
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Sant-Gèrman-la-Vâr]]
f0vrt4cce9m3sfgew8r429uypt4231w
Sant-Gèrmàn
0
13386
231745
231616
2026-07-12T13:40:00Z
ChrisPtDe
22
rv
231745
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Sant-Gèrman-la-Vâr]]
f0vrt4cce9m3sfgew8r429uypt4231w
Saint-Germain-Laval (Loire)
0
13387
231746
231617
2026-07-12T13:40:15Z
ChrisPtDe
22
rv
231746
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Sant-Gèrman-la-Vâr]]
f0vrt4cce9m3sfgew8r429uypt4231w
Sant-Gèrman-la-Vâl
0
13388
231747
231618
2026-07-12T13:40:33Z
ChrisPtDe
22
rv
231747
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Sant-Gèrman-la-Vâr]]
f0vrt4cce9m3sfgew8r429uypt4231w
Guilyômo Roquilye
0
13613
231796
231687
2026-07-12T14:38:14Z
ChrisPtDe
22
rv
231796
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Romand en ORB lârge}}
'''Guilyômo Roquilye''' (nèssu lo [[26 d’octobro]] [[1804]] et môrt lo [[1ér de fevriér]] [[1860]]) fut un poèto [[arpetan]].
== Ôvres ==
* ''Breyou et so disciplo, poëmo burlesquo in sié chants et in vars patuais'', 1836
* ''Lo Députò manquò'', 1838
* ''Les Victimes et le dévouement'', 1840
* ''Los Pereyoux'', 1840
* ''La Ménagerie, ou le Grand combat d'animaux, poème burlesque et allégorique'', 1843
* ''Lé Ganduaises, poésies patoises'', 1856
* ''Lo Procès Pardzu'', 1859
* ''Poèmes français et patois, œuvres complètes de Guillaume Roquille'', 1883
== Bibliografia ==
* [[Anne-Marie Vurpas|Ana-Maria Vôrpâs]]: '' Le Carnaval des Gueux. Conscience ouvrière et poésie burlesque ,'' èdicion critica avouéc traduccion et gllossèro de les ôvres complètes de Guilyômo Roquilye (1804-1860) en patouès de Vâr-de-Giér (Lêre), Liyon, Presses universitaires de Lyon, 1996.
[[Catègorie:Ècriven arpetan]]
[[Catègorie:Liyon]]
qii24tvpr8sbhu6ikzezldiytzs46g4
Paroches de Môrièna
0
16876
231804
231703
2026-07-12T14:46:46Z
ChrisPtDe
22
rv
231804
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Môrianês en ORB sarrâye}}
'''Dês lo regroupament des paroches en 2000, lo [[Diocèse de Môrièna]] compte pués sèpt paroches:'''
* '''Sent-Cretôblo-Pôrta de Môrièna''' (francês: ''Saint-Christophe-Porte de Maurienne''): 12 comenes, que:
:Argentena, Bonvelarèt, Égouabèla, Èpiérra, Èton, Montgerôd, Montsapê, Randèns, Sent-Arban, Sent-Jôrjo, Sent-Lagiér, Sent-Pierro.
* '''Senta Madeleine de la Chambra''' (francês: ''Sainte Madeleine de la Chambre''): 14 comenes, que:
: Cuéna, La Chambra, La Chapèla, Les Chavanes, Le Cruès, Sent-Alban, Sent-Âvro, Sent-Colomban, Senta-Maria, Sent-Francês, Sent-Martin-sus-la-Chambra, Sent-Remi.
* '''Catèdrâla Sent-Jian-Baptista en Môrièna''' (francês: ''Cathédrale Saint-Jean-Baptiste en Maurienne''): 16 comenes, que:
: Arbié, Arbié-lo-Vielyo, Èrmelyon, Fontcuvèrta, Jarriér, Lo Châthél, Montgouarniér, Pont-Mafrêd-Montpacâl, Montrechiél-Arbanna, Sent-Jelin, Sent-Jian, Sent-Jian-d’Ârva, Sent-Pèx, Sent-Sorlin, Velârgondran, Velâr-Rembèrt.
* '''Sant-Mechiél en Môrièna''' (francês: ''Saint-Michel en Maurienne''): 5 comenes;
: Orèla, Sent-Mechiél, Sent-Martin-d’Arc, Sent-Martin-la-Pôrta.
* '''Santa-Thècle lo Garebiér''' (francês: ''Sainte-Thècle le Galibier''): 2 comenes, que:
: Vàrmeniél, [[Vârouère]].
* '''Nouthra Dama du Charmê-Modâna''' (francês: ''Notre Dame du Charmaix-Modane''): 7 comenes, que:
: Avriô, Forniôs, Le Frènê, Modâna, Ôçê, Sant-André, Velârôdin-lo-Borgèt.
* '''Nouthra Dama de l'Aliance en Hôta-Môrièna''' (francês: ''Notre Dame de l'Alliance en Haute-Maurienne''): 7 comenes, que:
: Bèssans, Bônavâl, Bramans, Lens-Bôrg, Lo Velâr, Soliéres-Çardiéres, Tèrmegnon.
== Vêre avouéc ==
* [[Arch·idiocêsa de Chambèri, Môrièna et Tarentèsa]]
* [[Catègorie:Égllése catolica]]
== Rèferences ==
* Rèdaccion (2015). « La création des paroisses: pour un élan missionnaire. » dens ''Villages de l'Arc, Journal des Paroisses Catholiques de Maurienne'', N°1, Pâques 2015, p.4.
[[Catègorie:G·eografia de la Savouè]]
q88nfx5up31meo42pbjvsiaru3whbap
Vâr-Regnârd
0
17676
231733
231606
2026-07-12T13:26:40Z
ChrisPtDe
22
ChrisPtDe at dèplaciê la pâge [[Var-Regnârd]] vers [[Vâr-Regnârd]] : rv
231606
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Biôjolês en ORB lârge}}
[[Fichiér:Église_de_Vauxrenard.jpg|figura|300px|<center>L’égllése ''Sant-Martin'' de Var-Regnârd.</center>]]
'''Var-Regnârd'''<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''Vâl-Regnârd''' ».</ref> {{AFE|[va.ˈrno, va.rə.ˈno]}} <small>ou</small> {{AFE|[va.rə.ˈɲo]}}<ref name="GrantEncicllôLiyon">{{fr}} « ''Grande encyclopédie de Lyon et des communes du Rhône. Arrondissement de Villefranche'' », Le Cotél, Horvath, 1982, p. 220-221.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa">{{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf « ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, p. 970.</ref> (''{{lengoua|fr|Vauxrenard}}'' en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Biôjolês]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartement]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''dèpartament''' » ''m''.</ref> du [[Rôno (dèpartament)|Rôno]] en [[Règ·ion francêsa|règ·ion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Var-Regnârdiérs'' {{AFE|[lu va.rno.ˈdi]}} et ''les Var-Regnârdiéres'' {{AFE|[le va.rno.ˈdiː.rə]}}<ref name="GrantEncicllôLiyon"/>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.habitants.fr/vauxrenard/services-publics Gentilyiço], sus le seto ''habitants.fr''.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa"/>.
== Patrimouèno ==
* l’égllése romanna<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''romana''' » ''a f''.</ref> ''Sant-Martin'' du {{s|XI}} ;
* le ''châtiô du Tily''<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''châtél''' » ''m''.<br />Varianta biôjolêsa de « '''tilyol''' » ''m''.</ref>, ruinâ a la [[Rebênâda francêsa|Rèvolucion]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''rebênâda''' » ''f''.</ref> et pués rebâti u {{s|XIX}}.
== Notes pués rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Biôjolês}}
{{DEFAULTSORT:Var-Regnard}}
[[Catègorie:Comena du Rôno]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Biôjolês]]
sufengaowtua32u8uxzbhjt1kh5uacw
231735
231733
2026-07-12T13:30:36Z
ChrisPtDe
22
rv
231735
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Biôjolês en ORB lârge}}
[[Fichiér:Église_de_Vauxrenard.jpg|figura|300px|<center>L’égllése ''Sant-Martin'' de Vâr-Regnârd.</center>]]
'''Vâr-Regnârd'''<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''Vâl-Regnârd''' ».</ref> {{AFE|[va.ˈʀno, va.ʀə.ˈno]}} <small>ou</small> {{AFE|[va.ʀə.ˈɲo]}}<ref name="GrantEncicllôLiyon">{{fr}} « ''Grande encyclopédie de Lyon et des communes du Rhône. Arrondissement de Villefranche'' », Le Cotél, Horvath, 1982, p. 220-221.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa">{{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf « ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée'' »] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, p. 970.</ref> (''{{lengoua|fr|Vauxrenard}}'' en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Biôjolês]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartement]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''dèpartament''' » ''m''.</ref> du [[Rôno (dèpartament)|Rôno]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Vâr-Regnârdiérs'' {{AFE|[lu va.ʀno.ˈdi]}} et ''les Vâr-Regnârdiéres'' {{AFE|[le va.ʀno.ˈdiː.ʀə]}}<ref name="GrantEncicllôLiyon"/>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.habitants.fr/vauxrenard/services-publics Gentilyiço], sus le seto ''habitants.fr''.</ref>{{,}}<ref name="StichTèsa"/>.
== Patrimouèno ==
* l’égllése romanna<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''romana''' » ''a f''.</ref> ''Sant-Martin'' du {{s|XI}} ;
* le ''châtiô du Tily''<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''châtél''' » ''m''.<br />Varianta biôjolêsa de « '''tilyol''' » ''m''.</ref>, ruinâ a la [[Rebênâda francêsa|Rèvolucion]]<ref group="V">Varianta biôjolêsa de « '''rebênâda''' » ''f''.</ref> et pués rebâti u {{s|XIX}}.
== Notes pués rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
{{Palèta Comenes du Biôjolês}}
{{DEFAULTSORT:Var-Regnard}}
[[Catègorie:Comena du Rôno]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Biôjolês]]
34k3nb00pdym0hsn4yp1hlswyu2ndvd
Vâl-Regnârd
0
17677
231738
231608
2026-07-12T13:32:49Z
ChrisPtDe
22
rv
231738
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vâr-Regnârd]]
otc6ex0zfpafov7eeaoxe3u4l90zxsw
Vauxrenard
0
17678
231737
231607
2026-07-12T13:32:33Z
ChrisPtDe
22
rv
231737
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vâr-Regnârd]]
otc6ex0zfpafov7eeaoxe3u4l90zxsw
Vèrs-de-Giér
0
18501
231793
231677
2026-07-12T14:33:24Z
ChrisPtDe
22
rv
231793
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Vâr-de-Giér]]
549im98x4z9yul2up88yvm5am81wxrt
Éde:Corrèccions et aponses : Noms prôpros
12
18502
231761
231641
2026-07-12T14:15:45Z
ChrisPtDe
22
rv
231761
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de corrèccions et aponses ux noms prôpros''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots en <span style="color:red;">'''rojo'''</span> sont de noms prôpros.
* Los mots en <span style="color:blue;">'''blu'''</span> sont de noms historicos (Bibla (en <span style="color:blue;">prim</span>), Odissèa, Histouère de France).
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:blue;">Aaron (Aharon)</span> || <span style="color:blue;">Aaron</span>, ''frère de Moïse'' || [http://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ORB 4.9.18]
|-
| '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgne''' {{AFE|[ar.-, o.-, ɑr.-, ...]}} ''f''<br>→ '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgnat''' ''m''<br>→ '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgnat''' ''a m'', '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgnata''' ''a f''<br><br>→ '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgnat''' ''m'', '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgnata''' ''f'' || Auvergne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Ârvèrgno'''</span> ''m'' ''(Histouère)''<br>→ auvergnat ''m'' ''(Lengouistica)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' ''m'' ''(Forês)''<br>→ auvergnat ''a m'', auvergnate ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' ''a m'' ''(Forês)''<br>→ Auvergnat ''m'', Auvergnate ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' ''m'' ''(Forês)'' || raponsa de la fôrma en [[Arpetan|viely arpetan]] « '''<span style="color:green;">Ar</span>vergni''' » ''f'' <ref name="Govèrt">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}718-719.</ref> ;<br>pariér a : « '''s<span style="color:green;">âr</span>vâjo''' » ''a m'' {{AFE|[sar.ˈvaː.ðo, so.ˈvaː.ðo]}}<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' {{AFE|[ar.-, o.-, ɑr.-, ...]}} ''m'' ''(Forês)''<br>→ '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' ''a m'', '''<span style="color:green;">âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âsse</span>''' ''a f''<br>→ '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âs</span>''' ''m'', '''<span style="color:green;">Âr</span>vèrgn<span style="color:darkorange;">âsse</span>''' ''f'' || auvergnat ''m'' ''(Lengouistica)''<br>→ auvergnat ''a m'', auvergnate ''a f''<br>→ Auvergnat ''m'', Auvergnate ''f'' || raponsa de la fôrma en [[Arpetan|viely arpetan]] « '''<span style="color:green;">Ar</span>vergnaz''' » ''m'', « '''<span style="color:green;">Ar</span>vergnaci''' » ''f'' <ref name="Govèrt">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}718-719.</ref> ;<br>pariér a : « '''s<span style="color:green;">âr</span>vâjo''' » ''a m'' {{AFE|[sar.ˈvaː.ðo, so.ˈvaː.ðo]}}
|-
| '''carmèlito''' ''a m'', '''carmèlita''' ''a f'' || carmélite ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''D<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nâ<span style="color:green;">t</span>''' {{AFE|[dar.fi.-, do.fi.-, dɑr.fi.-,...]}} ''m''<br>→ '''d<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nouès''' ''m''<br><br>→ '''d<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nouès''' ''a m'', '''d<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nouèsa''' ''a f''<br><br>→ '''D<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nouès''' ''m'', '''D<span style="color:green;">âr</span>f<span style="color:green;">é</span>nouèsa''' ''f''<br><br> || Dauphiné ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''D<span style="color:green;">âr</span>fenâ<span style="color:green;">t</span>''' {{AFE|[do.fə.-]}} ''m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ dauphinois ''m'' (''dialecte arpitan'') ''(Lengouistica)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''d<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' ''m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ dauphinois ''a m'', dauphinoise ''a f'' (''de langue arpitanne''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''d<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' ''a m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ Dauphinois ''m'', Dauphinoise ''f'' (''de langue arpitanne''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''D<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' ''m'' ''(Vâls, Bugê)'' || unificacion de les fôrmes '''''Dôfénât''''', '''''Darfenât''''' et '''''Dôfenât''''' dedens na solèta fôrma ;<br>pariér a : « '''s<span style="color:green;">âr</span>vâjo''' » ''a m'' {{AFE|[sar.ˈvaː.ðo, so.ˈvaː.ðo]}}<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''d<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' {{AFE|[dof.-]}} ''m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ '''d<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' ''a m'', '''d<span style="color:green;">âr</span>fenêre''' ''a f''<br>→ '''D<span style="color:green;">âr</span>fenêro''' ''m'', '''D<span style="color:green;">âr</span>fenêre''' ''f'' || dauphinois ''m'' (''dialecte arpitan'') ''(Lengouistica)''<br>→ dauphinois ''a m'', dauphinoise ''a f'' (''de langue arpitanne'')<br>→ Dauphinois ''m'', Dauphinoise ''f'' (''de langue arpitanne'') ||
|-
| <span style="color:green;">'''dârfénenc'''</span> {{AFE|[dar.fi.-, do.fi.-, dɑr.fi.-,...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:green;">'''dârfénenc'''</span> ''a m'', <span style="color:green;">'''dârfénenche'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:green;">'''Dârfénenc'''</span> ''m'', <span style="color:green;">'''Dârfénenche'''</span> ''f''<br><br> || <span style="color:green;">dauphinois</span> ''m'' (''dialecte occitan'') ''(Lengouistica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''dârfenenc'''</span> ''m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ <span style="color:green;">dauphinois</span> ''a m'', <span style="color:green;">dauphinoise</span> ''a f'' (''de langue occitanne''), <span style="color:darkorange;">var. '''dârfenenc'''</span> ''a m'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ <span style="color:green;">Dauphinois</span> ''m'', <span style="color:green;">Dauphinoise</span> ''f'' (''de langue occitanne''), <span style="color:darkorange;">var. '''Dârfenenc'''</span> ''m'' ''(Vâls, Bugê)'' ||
|-
| '''Forê<span style="color:darkorange;">s</span>''' ''m''<br>→ '''foré<span style="color:darkorange;">s</span>ien''' ''m''<br><br>→ '''foré<span style="color:darkorange;">s</span>ien''' ''a m'', '''foré<span style="color:darkorange;">s</span>ièna''' ''a f''<br><br>→ '''Foré<span style="color:darkorange;">s</span>ien''' ''m'', '''Foré<span style="color:darkorange;">s</span>ièna''' ''f''<br><br> || Forez ''m''<br>→ forézien ''m'' (''dialecte arpitan'') ''(Lengouistica)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''forénâs'''</span> ''m'' ''(Montagnes du Sêr)''<br>→ forézien ''a m'', forézienne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''forésiènna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''forénâs'''</span> ''a m'' ''(Montagnes du Sêr)''<br>→ Forézien ''m'', Forézienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Forésiènna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Forénâs'''</span> ''m'' ''(Montagnes du Sêr)'' || vint du [[Arpetan|viely arpetan]] « '''For<u>ey<span style="color:darkorange;">s</span></u>''' » ''m'' ;<br>pariér a : « '''Liyon<u>ê<span style="color:darkorange;">s</span></u>''' » ''m'', « '''Jar<u>ê<span style="color:darkorange;">s</span></u>''' » ''m''{{etc.}}<br>''Stich 2003''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''forénâs'''</span> ''m'' ''(Montagnes du Sêr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''forénâs'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''forénâsse'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Forénâs'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Forénâsse'''</span> ''f'' || forézien ''m'' (''dialecte arpitan'') ''(Lengouistica)''<br>→ forézien ''a m'', forézienne ''a f''<br>→ Forézien ''a m'', Forézienne ''a f'' ||
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Galouès'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Galouèsa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''galouès'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''galouèsa'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:green;">'''payis de Gâles'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">Gallois</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Galloise</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gallois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">galloise</span> ''a f''<br>→ <span style="color:green;">pays de Galles</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Jupitèr''' ''m'' || Jupiter ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Mârs''' ''m'' || Mars ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Màrs'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Mèrcur<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m'' || Mercure ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Neptuno''' ''m'' || Neptune ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Pluton''' ''m'' || Pluton ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Plluton'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:green;">'''Sarlogne'''</span> ''f'' || Sologne ''f'' || d’aprés lo [[Genevês (lengoua)|viely genevês]] « '''<span style="color:green;">Sarlogne</span>''' » ''f'' <ref name="BorRèpGeneva1">{{fr}} Alfred-Lucien Covelle, [https://doc.rero.ch/record/11925/files/gf_2236_partie3.pdf ''Le livre des Bourgeois de l’ancienne République de Genève''] {{pdf}}, 3{{éma}} partia, Geneva, J. Jullien, 1897, {{p.}}268.</ref>{{,}}<ref name="BorRèpGeneva2">{{fr}} Alfred-Lucien Covelle, [https://doc.rero.ch/record/11925/files/gf_2236_partie4.pdf ''Le livre des Bourgeois de l’ancienne République de Genève''] {{pdf}}, 4{{éma}} partia, Geneva, J. Jullien, 1897, {{p.}}530.</ref>
|-
| '''Saturno''' ''m'' || Saturne ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Urano''' ''m'' || Uranus ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Vènus''' ''f'' || Vénus ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
kps5hpqabrwjyqvbury877fz83p8xcv
Éde:Corrèccions et aponses : Noms comons
12
18503
231730
231635
2026-07-12T13:24:47Z
ChrisPtDe
22
rv
231730
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de corrèccions et aponses ux noms comons''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en '''nêr''' sont de novèles entrâs.
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''abatouèr''' ''m'' ''(SE, AO, Arbanês, Èneci, Blês, Brenins)'' || abattoir ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''abatouèro'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''âbè''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vegno de recêvre la vesita de noutron ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''âbèchon'''</span> ''m'' ''(<small>dimin.</small>, SE)''<br>→ '''<span style="color:darkorange;">â</span>bèssa''' {{AFE|[ɑ.ˈ-, a.ˈ-, ...]}} ''f'' || abbé ''m'' <span style="color:darkorange;">(''supérieur d’une abbaye'')</span> ; vicaire ''m'' <span style="color:darkorange;">(''jeune prêtre assistant d’un curé'')</span> ; <span style="color:darkorange;">prêtre non curé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">professeur de séminaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">je viens de recevoir la visite de notre abbé</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''je vegno de recêvre la veseta de noutro ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">petit abbé</span> ''loc nom m''<br>→ abbesse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''supérieure d’un couvent'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''abiatar / amiatar''' ''v'' ''(Forês, Ly)'' || amadouer ''v'', dompter ''v'' || [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''acropol<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.la, ...]}} ''f'' || acropole ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''acropole''' {{AFE|[-.lə, -.lɪ, ...]}} ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''analis<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈli.za]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de la situacion politica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ des prix'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ du marchiê'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ du tèrren'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''analisâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''analisâbla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''analisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''analista'''</span> ''f'' || analyse ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''analise''' {{AFE|[-.ˈliz, -.ˈli.zə, -.zɪ]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)analyse de la situation politique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)analise de la situacion poleteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)analyse des prix</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)analise des prix'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)analyse du marché</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)analise du marchiê'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)analyse du terrain</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)analise du tèrren'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">analysable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''analisâbllo'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">analyste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''analisar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ lo vin, l’égoua, lo sang, l’ôlyo, la situacion, lo tèrren'''</span> ''loc v''<br><br> || analyser ''v'', <span style="color:darkorange;">faire l’analyse</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''analisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''analisiér'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''regouétar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">analyser le vin, l’eau, le sang, l’huile, la situation, le terrain</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''analisàr lo vin, l’égoue, lo sang, l’ôlyo, la situacion, lo tèrren'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''anèccion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de la Savouè a la France'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''demandar l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en 1944, los Vâldotens ant demandâ l’~ de la Vâl d’Aoûta a la France'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre favorâblo, contrèro a l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''votar por l’~'''</span> ''loc v'' || annexion ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)annexion de la Savoie à la France</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">demander l’annexion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''demandàr l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">en 1944, les Valdôtains ont demandé l’annexion de la Vallée d’Aoste à la France</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''en 1944, les Vâldotens ‘ls ant demandâ l’~ de la Vâl d’Aoûta a la France'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être favorable, contraire à l’annexion</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">voter en faveur de l’annexion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''votàr por l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''anèccionismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre favorâblo, contrèro u mouvament de l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de l’~'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">annexionisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">être favorable, contraire au mouvement de l’annexionisme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre favorâblo, contrèro u mouvement de l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de l’annexionisme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''anèccionisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''anèccionista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los ~s vâldotens sont los partisans de l’anèccion de la Vâl d’Aoûta a la France'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los Vâldotens sont tojorn étâs un pou ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mouvament ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) politica ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tendence ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">annexionniste</span> ''a env & m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">être annexionniste</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">les annexionnistes valdôtains sont les partisans de l’annexion de la Vallée d’Aoste à la France</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les ~s vâldotens sont les partisans de l’anèccion de la Vâl d’Aoûta a la France'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les Valdôtains ont toujours été un peu annexionistes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les Vâldotens sont tojorn étâs checa ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mouvement annexioniste</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''mouvement ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) politique annexioniste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) poleteca ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tendance annexioniste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tendença ~'''</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''antiquéro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''antiquéra'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) bouteca d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é achetâ na vielye ârche chiéz l’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''antequéro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''antequéra'''</span> ''f'' ''(AO)''<br><br> || <span style="color:darkorange;">antiquaire</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">marchand de meubles, d’objets d’art anciens</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''antequéro'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''entiquéro'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) boutique d’antiquaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) bouteca d’antequéro'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai acheté un vieux coffre chez un antiquaire</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é achetâ un viely archon chiéz l’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">antiquaire</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">marchand de meubles, d’objets d’art anciens</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''antiquitât''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s de la vela'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at la passion por les ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''t’és pas més bon que por les ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vesitar les ~s'''</span> ''loc v''<br><br> || antiquité ''f'', <span style="color:darkorange;">vieillerie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''antequitât'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''entiquitât'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) antiquités de la ville</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) antequitâts de la vela'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a la passion pour les antiquités, pour la science des antiques</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at la passion por les antequitâts'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu n’es plus bon qu’à faire un vieux</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''t’és pas més bon que por les antequitâts'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">visiter les antiquités</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''vesetàr les antequitâts'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''apèrçu''' ''m'' || aperçu ''m'', sommaire ''m'', <span style="color:darkorange;">courte analyse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''apèrciu''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''côrta presentacion'''</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''a plan-pied''' ''loc adv & loc a env''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la cusena et la câva, lo setor sè trôvont ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est tot ~'''</span> ''loc-frâsa'' || de plain-pied ''loc adv & loc a env'' ; <span style="color:darkorange;">à plain-pied, au niveau du sol, au rez-de-chaussée, au même niveau, sans monter ni descendre</span> ''loc adv'' ; <span style="color:darkorange;">à ras-terre, au ras de terre</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''a pllan-pied'''</span> ''loc adv & loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">la cuisine et la cave se trouvent au même niveau</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la mêson et la crota sè trôvont ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">c’est tout au même niveau</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ârba''' ''f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ du jorn'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre drêt dês l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè levar a l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vegnir d’~'''</span> ''loc v'' || aube ''f'', <span style="color:darkorange;">pointe du jour</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">petit jour</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">aurore</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">lueur</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''lumière qui précède le lever du soleil'')</span>, <span style="color:darkorange;">lever du jour</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''àrba'''</span> {{AFE|[ˈɛr.ba, ...]}} ''f'' ''(Bèlavâl)'', <span style="color:darkorange;">'''ârva'''</span> {{AFE|[ˈɔːr.ma, ...]}} ''f'' ''(Belyèma)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)aube du jour</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">être sur pied dès l’aube</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">être debout depuis l’aube</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">se lever à l’aube</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè levàr a l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">venir à l’aube</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''venir d’~'''</span> ''loc v'' ''(Sassèl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''arpentar''' ''v''<br><br>→ '''arpent<span style="color:darkorange;">i</span>or''' {{AFE|[-.ˈtjɔr, ...]}} ''a m & m'', '''arpent<span style="color:darkorange;">i</span>osa''' ''a f & f'' || arpenter ''v'', <span style="color:darkorange;">mesurer</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">marcher</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arpeyér'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''meserar''' ''v''<br>→ arpenteur ''a m & m'', arpenteuse ''a f & f'', géomètre ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''arpentiœr'''</span> {{AFE|[-.ˈtjø]}} ''a m & m'' ''(Sassèl)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''artimbale<span style="color:darkorange;">s</span>''' {{AFE|[-.ˈbal, -.ˈba.lə, ...]}} ''fpl''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a la mêson te pôrtes ren que d’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) greniér plen d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de cusena'''</span> ''loc nom fpl''<br><br> || attirail ''m'' ; <span style="color:darkorange;">outils</span> ''mpl'' <span style="color:darkorange;">(''d’un artisan, d’un alpiniste...'')</span>, <span style="color:darkorange;">équipement</span> ''m'' ; fourbi ''m'', <span style="color:darkorange;">objets sans valeur</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''artimbalo'''</span> {{AFE|[-.ˈba.lo, ...]}} ''m'' ''(Sassèl, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''artimbâlos'''</span> {{AFE|[-.ˈbɑ.lə, ...]}} ''mpl'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">à la maison tu n’apportes que des choses de peu de valeur</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''u mecho te pôrtes mas que des ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) grenier rempli de choses de peu de valeur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) greniér plen des ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">batterie de cuisine</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''artimbâlos de cusene'''</span> {{AFE|[-.nə]}} ''loc nom mpl'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''éses de mêson'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ateliér''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ ben montâ'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du fâvro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du menusiér'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du pintro'''</span> ''loc nom m'' || atelier ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) atelier bien outillé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ bien montâ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ forge ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''favèrge''' ''f'' ''(Romandia, AO)'', '''fôrge''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">atelier du menuisier</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">atelier du peintre</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''barbâro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''barbâra'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''barbaria'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">barbare</span> ''a env & m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">barbarie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''barbarie'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''baroco''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est nèssu en Étalie u {{s-|XVI}}'''</span> ''loc-frâsa'' || baroque ''m'' ; <span style="color:darkorange;">style contourné</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le baroque est né en Italie au {{romen|XVI}}<sup><small>e</small></sup> siècle</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est nèssu en Italie u {{romen|XVI}}<sup><small>émo</small></sup> sièclo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''baroco''' ''a m'', '''baroca''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr des idês baroques'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) habelyement ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quint homo ~ !'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''stilo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''t’és franc ~'''</span> ''loc-frâsa'' || baroque ''a env'' ; bizarre ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir des idées bizarres</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) habit baroque</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel homme bizarre !</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">style baroque</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu es vraiment bizarre</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bateria''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ de canons'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’una vouètura'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar, apondre d’égoua a la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est a tèrra'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || batterie ''f'' ''(Fesica, Militèro)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''baterie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) batterie de canons</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) baterie de canons'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) batterie d’une automobile</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) baterie d’una vouètura'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre, ajouter de l’eau à la batterie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr, juentàr d’égoue a la baterie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la batterie est à terre, ne donne plus de courant</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la baterie ‘l est a tèrra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bèc''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''fin ~'''</span> ''loc nom m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u fin ~'''</span> ''loc adv'' || bout ''m'', extrémité ''f'', <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pointe la plus élevée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''sonjon''' ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''cuchèt'''</span> ''m'', '''cema''' ''f'', <span style="color:darkorange;">'''fin sonjon'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tout au sommet</span> ''loc adv'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span> || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''bélo'''</span> {{AFE|[ˈbeː.lo]}} ''m'' || bailli ''m'', <span style="color:darkorange;">gouverneur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">intendant</span> ''m'' ''(Drêt)'' ; <span style="color:darkorange;">bayle</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''benda''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ armâye'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ de lârros, de bregands, de partisans'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre ~ a pârt'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fesens ~ tôs ensemblo'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''menar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos érens na bèla ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos érens na brâva ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè fôt pas mècllar avouéc cela ~ !'''</span> ''loc-frâsa'' || bande ''f'', groupe ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de personnes'')</span>, équipe ''f'', <span style="color:darkorange;">troupe nombreuse</span> ''loc nom f'', clique ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’ouvriers...'')</span> ; file ''f'', cortège ''m'' ; <span style="color:darkorange;">gang</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">meute</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''banda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) bande armée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ armâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) bande de voleurs, de brigands, de maquisards</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ de lârros, de bregands, de partisans'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire bande à part</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére ~ a pârt'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faisons bande ensemble, unissons-nous</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''feyens ~ tuéts ensemblo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mener, conduire la bande</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''menàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous étions une bande nombreuse</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''n’érons una bèla ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous étions une jolie bande </span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''n’érons una genta ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il ne faut pas se mêler à cette bande !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fôt pas sè mècllàr avouéc cela ~ !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ben-éso''' ''a m'', '''ben-ésa''' ''a f'' || content ''a'', bien aise ''loc a'', <span style="color:darkorange;">euphorique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''bien-éso'''</span> ''a m'' ''(AO)'', '''bon-éso''' ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref>
|-
| '''bibla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro est sa ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quinta ~ cél-lé !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || bible ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre est sa bible</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro ‘l est sa ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel bible celui-là !</span> ''loc-frâsa'' <span style="color:darkorange;">(''on dit d’un homme fort instruit, très savant'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''bon-éso''' ''a m'', '''bon-ésa''' ''a f'' || content ''a'', bien aise ''loc a'', <span style="color:darkorange;">euphorique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ben-éso''' ''a m'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''borgnon'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des polalyes'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''topàr, uvrir lo ~'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">petite ouverture</span> ''loc nom f'', guichet ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouverture pratiquée au bas d’une porte par où passent les poules</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">couvrir, fermer, ouvrir le guichet des poules</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''brenlo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre sus lo ~'''</span> ''loc v'' || branle ''m'', <span style="color:darkorange;">oscillation</span> ''f'' ; indécis ''m'', indécision ''f'', danse ''f'' ''(Savouè, Brêsse)''<br>→ <span style="color:darkorange;">commencer la danse</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">être indécis, en équilibre</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''carolingien''' ''m'' || carolingien ''m'' ''(Ârt)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''catolico''' ''a m & m'', '''catolica''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cen que t’âs fêt lé, ique est pas ben ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''catoleco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''catoleca'''</span> ''a f & f'' ''(AO, Macôt)'' || catholique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''catoleco'''</span> ''a m & m'' ''(AO, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce que tu as fait là n’est pas bien honnête, orthodoxe</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen que t’âs fêt lé ‘l est pas bien catoleco'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ catholique ''a env & m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cèlto''' ''m''<br>→ '''c<span style="color:darkorange;">è</span>ltico''' {{AFE|[sɛl.ˈ-, sel.ˈ-]}} ''m'' || celte ''m'' ''(Lengoua)''<br>→ celtique ''m'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cema''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~ de'''</span> ''loc prèp''<br><br> || cime ''f'', <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''céma'''</span> {{AFE|[ˈsi.-]}} ''f'' ''(Entremont, Tignes, La Tuelye)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sommet de</span> ''loc prèp'', <span style="color:darkorange;">var. '''en céma de'''</span> ''loc prèp'' ''(Entremont, Tignes, La Tuelye)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''chaclla'''</span> ''f'' ''(Blês)'' || guimbarde ''f'', vieille <span style="color:darkorange;">ou mauvaise</span> voiture ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''carriole'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''chacla'''</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''chalonge''' ''f''<br>→ <span style="color:green;">'''chalongiér'''</span> ''v''<br><br>→ '''chalongior''' ''m'', '''chalongiosa''' ''f''<br><br> || défi ''m'', challenge ''m'' ''(Sport)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''dèfi'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:green;">mettre au défi</span> ''loc v'', défier ''v'', <span style="color:green;">challenger</span> ''v'' ''(Sport)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''dèfiar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">défieur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">défieuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">challengeur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">chalengeuse</span> ''f'' ''(Sport)'', <span style="color:darkorange;">var. '''chalongiœr'''</span> ''m'' || [[viely arpetan]] *'''''chalonge''''', dedens ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''champorgne'''</span> ''f'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(una) ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fére la ~'''</span> ''loc v'' || guimbarde ''f'', <span style="color:darkorange;">petit rabot pour aplanir le fond des creux</span> ''loc nom m'' ''(Menuserie)'' ; guimbarde ''f'' ''(u figurâ)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) femme de mauvaise vie, de mauvaises mœurs</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mener une vie dissolue</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''chevâl''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr na fiévra de ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre a ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est son ~ de batalye'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || cheval ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chévâl, chevâr, chuvâl, chavâl'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir une fièvre de cheval, une fièvre violente</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr una fiévra de ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir trouvé la solution</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">c’est son cheval de bataille, son argument préféré</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est son ~ de batalye'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cinèmâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ prègiê, muet'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''actor de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~'''</span> ''loc v'' || cinéma ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cinéma parlant, muet</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">acteur de cinéma</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''actœr de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller au cinéma</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' {{AFE|[kʎa.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assica''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ètudes, lengoues cllassiques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) habelyement de fôrma ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''licê ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''stilo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téâtro ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''classeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''classeca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→'''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' ''m'' || classique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' {{AFE|[kla.ˈ-]}} ''a m'' ''(AO)'', '''classico''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) études, langues classiques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ètudes, lengoues classiques, classeques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) complet de coupe classique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement de fôrma classica, classeca'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lycée classique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''licê classico, classeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">style classique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''stilo classico, classeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théâtre classique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''teâtro classico, classeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ classique ''a env''<br>→ classique ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' ''m'' ''(AO)'', '''classico''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>ica''' {{AFE|[ˈkʎi.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ d’arsoulyes'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) brâva ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || clique ''f'', bande ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de gens peu recommandables'')</span>, ramassis ''m'', gang ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clica''' {{AFE|[ˈkli.-]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''èscâdra'''</span> ''f'' ''(AO)'', '''benda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) clique de fêtards, soûlards</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) clica de piornachons'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) jolie clique, compagnie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) genta clica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cobla''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''brâva ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''na ~ d’ans'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''na ~ de côps'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''na ~ de mês'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''coblâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''coblâye'''</span> ''a f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">couple</span> ''f'', <small>en particulier</small> paire ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’attelage'')</span> ; <span style="color:darkorange;">troupe de chevaux attachés par couple</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">couple humain</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">troupeau</span> ''m'', troupe ''f'', bande ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''coblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">couple mal assorti</span> ''loc nom m'' ''(Moquerie)''<br>→ <span style="color:darkorange;">deux ans environ, (pendant) deux ou trois ans</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">deux ou trois fois</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(depuis) deux mois environ</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(qui est) couplé, accouplé</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">(qui est) couplée, accouplée</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cobllâ'''</span> ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''coblo''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sac ~'''</span> ''loc nom m'' || couple ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’amoureux...'')</span> ; paire ''f'', couple ''m'' (''au singulier, absolument''), <span style="color:darkorange;">var. '''coplo'''</span> ''m'' ''(Tignes, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''copllo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''cobllo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cobla''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sac double</span> ''loc nom m'' (''présentant deux ouvertures'') ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cognu''' ''a m'', '''cognua''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tôs'''</span> ''loc a m''<br>→ '''ben ~''' ''loc a m'', '''ben ~''' ''loc a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) chançon ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo francês est na lengoua ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) mondo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est ben ~ que...'''</span> ''loc-frâsa'' || connu ''a m'', connue ''a f'', populaire ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">notoire</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">connu de tout le monde</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de tuéts'''</span> ''loc a m'' ''(AO)''<br>→ célèbre ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) chanson connue</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) chançon ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le français est une langue connue</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo francês ‘l est una lengoua ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) monde connu</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">il est de notoriété publique que...</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''comunicâ'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de prèssa'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">communiqué</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de presse...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''comunicà'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) communiqué de presse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) comunicà de prèssa'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''comunicâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''comunicâbla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél drêt est pas ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''celes doves chambres sont comunicâbles'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doux apartaments ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comunicabilitât'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">communicable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicâbllo'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce droit n’est pas communicable</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél drouèt ‘l est pas ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ces deux chambres sont communicables</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cetes doves chambres sont comunicâbles'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">deux appartements communicables</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''doux apartements ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">communicabilité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicâbilitât'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''comunicacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les idês'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) ~s prèssentes, urgentes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr, recêvre ~ d’una chousa'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér ~ d’una chousa a quârqu’un'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens lo temps en Vâl d’Aoûta los cols érant lo solèt moyen de ~ avouéc la Suisse'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre en ~ avouéc quârqu’un'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at reçu de ~s de son supèrior'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il est tojorn étâ en ~ avouéc de gens importantes'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é na ~ a vos fâre'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''les rotes, lo chemin de fèr sont de moyens de ~'''</span> ''loc-frâsa'' || communication ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cuemunicacion'''</span> {{AFE|[kwɔ.-]}} ''f'' ''(Chevron)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) communication des idées</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ des idês'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) communications urgentes</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(de) ~s urjantes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recevoir quelque chose en communication</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr, recêvre ~ d’una baga'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner quelque chose en communication à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''balyér ~ d’una baga a quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans le temps, en Vallée d’Aoste, le seul moyen de communication avec la Suisse était représenté par les cols</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''dens lo temps en Vâl d’Aoûta les cols érant lo sœl moyen de ~ avouéc la Suisse'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être en communication avec quelqu’un</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a reçu des communications de son supérieur</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at reçu de ~s de son supèriœr'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a toujours été en communication avec des personnes importantes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est tojorn étâ en ~ avouéc de gens importants'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai une communication à vous faire</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é una ~ a vos fére'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les routes, le chemin de fer sont des moyens de communication</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''comunicar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ na novèla a quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél passâjo comunique avouéc la grant-rota'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é na chousa a tè ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lui ant comunicâ la novèla per lètra'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sont étâs três jorns devant que de povêr ~ avouéc quârqu’un'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comunicator'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''comunicatosa'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''comuniquent'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''comuniquenta'''</span> ''a f & f'' || communiquer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">communiquer une nouvelle à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicàr una novèla a quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce passage communique avec la grand-route</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai une chose à te communiquer</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é una baga a tè comunicàr'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">on lui a communiqué la nouvelle par lettre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘ls ant comunicâ-lui la novèla per lètra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ils ont passé trois jours avant de pouvoir communiquer avec quelqu’un</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''sont étâs três jorns devant que possêr comunicàr avouéc quârqu’un'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">communicateur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">communicatrice</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicatœr'''</span> ''a m & m''<br>→ <span style="color:darkorange;">communicant</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">communicante</span> ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''comunicatif'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''comunicativa'''</span> ''a f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) chambra ~ avouéc n’ôtra'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) tempèrament ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo rire est ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comunicativament'''</span> ''adv'' || <span style="color:darkorange;">communicatif</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">communicative</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicatifo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''comunicatifa, ~'''</span> ''a f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que balye envéye, enveya'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) chambre communicative avec une autre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) chambra ~ avouéc un’ôtra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) tempérament communicatif</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le rire est communicatif</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo rire ‘l est ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">communicativement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''comunicativamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''consul''' ''m'', '''consula''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de France, d’Étalie'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''consulat'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''consulèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''consulèra'''</span> ''a f'' || consul ''m'', consule ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''consulo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consul de France, d’Italie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de France, d’Italie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulat</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''c<span style="color:darkorange;">ô</span>rn''' {{AFE|[kɔː, kor, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de chace'''</span> ''loc nom m'' || cor ''m'' (''de chasse'') ''(Hèraldica)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cor de chasse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de chaça'''</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''côrp''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr lo diâblo per lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr lo vif-argent per lo ~'''</span> ''loc v''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr un brâvo ~, un crouyo, bôrt ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cachiér un ~ en tèrra'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè balyér a quârqu’un ~ et ârma'''</span> ''loc v''<br><br> || corps ''m'', physique ''m'' (''de l’homme'') ; groupe ''m'' (''de personnes'') ; <span style="color:darkorange;">individu</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'' ; <span style="color:darkorange;">cor (au pied)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">agacin / agassin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''côrps''' ''m'' ''(Tignes, Entremont, Champenjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir le diable au corps</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir le vif-argent dans le corps, être très nerveux, remuer tout le temps</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr lo vif-argent, l’argent-vit per lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir un joli corps, un vilain corps</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr un gent ~, un bœrt ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ensevelir un corps</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">se donner corps et âme à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè balyér a quârqu’un ~ et âma'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cresenèta'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">enfant bavard</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cronico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cronica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) situacion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cronicament'''</span> ''adv'' || <span style="color:darkorange;">chronique</span> ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que dure long-temps'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) situation chronique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) situacion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chroniquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''cronicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''crota'''</span> ''f'' || chœur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une église où se trouve l’autel'')</span> ''(Architèctura, Religion)'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cubâjo'''</span> ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre lo ~ d’una planta'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''semblâve un biô cuchon, mas il at pas fêt un grôs ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''que cube'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || volume ''m'', <span style="color:darkorange;">grosseur d’un objet</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">cubage</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">action de cuber</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">espace, place occupée par un objet</span> ''loc nom m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''cubo''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''volumo''' ''m'', '''dimension''' ''f'' ''(Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cuber une plante</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére lo ~ d’una planta'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">on aurait dit un gros tas de foin, mais il n’a pas fait un gros cubage</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''semblâve una bèla bléta, màs ‘l at pas fêt un grôs ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">de gros volume</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">qui est volumineux</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">qui a un gros cubage</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cubico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cubica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôrma ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">cubique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">forme cubique</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cubismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Picassô at inôgurâ lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cubisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''cubista'''</span> ''a f & f'' || <span style="color:darkorange;">cubisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Picasso a inauguré le cubisme</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Picassô ‘l at inôgurâ lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cubiste</span> ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cuchèt'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pointe la plus élevée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dèfi'''</span> ''m''<br>→ '''dèfiar''' ''v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">défi</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">challenge</span> ''m'' ''(Sport)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre au défi</span> ''loc v'', défier ''v'', <span style="color:darkorange;">challenger</span> ''v'' ''(Sport)'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèfiàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''d’ense''' ''adv'' || ainsi ''adv'', comme ceci, comme ça ''loc adv'' ; <span style="color:darkorange;">sans apprêt</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">préparé, servi seul</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">préparée, servie seule</span> ''loc a f'', <span style="color:darkorange;">au naturel</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">nature</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ensé, d’inse''' ''adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''en-bél'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèscripcion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una chousa, d’una bétye, d’una planta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’una vela, d’una fabreca, d’una machina'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ orâla, ècrita, ègzacta, fidèla, prècisa, dètalyêe'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quand prège fât de ~s que semble de les vêre'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèscriptiblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dèscriptibla'''</span> ''a f'' || description ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">description d’un objet, d’un animal, d’une plante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’una baga, d’una bétye, d’una planta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) description d’une ville, d’une usine, d’une machine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">description orale, écrite, exacte, fidèle, précise, détaillée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ orâla, ècrita, ègzacta, fidèla, prècisa, dètalyêye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire la description de quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quand il parle il fait des descriptions si belles qu’on dirait de les voir</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quand prège fét de ~s que semble de les vêre'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">descriptible</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèscriptibllo'''</span> ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dèscriptif'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dèscriptiva'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) câdro ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre na relacion ~ de la situacion'''</span> ''loc v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">descriptif</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">descriptive</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèscriptifo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) tableau descriptif</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire un tableau descriptif de la situation</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére na relacion ~ de la situacion'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''dialog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de dedens, entèrior, avouéc sè-mémo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ vif, animâ, monotono'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é avu un long ~ avouéc lui'''</span> ''loc-frâsa'' || dialogue ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">dialogue intérieur, avec soi-même</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ entèriœr, avouéc sè-mémo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) dialogue vif, animé, monotone</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai eu un long dialogue avec lui</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''disco''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s volants'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) zona ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || disque ''m'' ; <span style="color:darkorange;">disque de stationnement</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) soucoupes volantes</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s volants'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de disque, parler d’autre chose</span> ''loc v'' <span style="color:darkorange;">(''populaire'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) zone de stationnement de voitures limitée à une heure</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''discô''' ''m'' || disco ''m'' ''(Dance)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èditar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de musica, de dèssins a la ploma, de gravures, de litografies'''</span> ''loc v''<br><br> || éditer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">éditer de la musique, des dessins à la plume, des gravures, des lithographies</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr de museca, de dèssins a la ploma, de gravures, de litografies'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ègzotico''' ''a m'', '''ègzotica''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fruita ègzotica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sôces ègzotiques'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègzoteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ègzoteca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègzotismo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">exotique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''ègzoteco'''</span> ''a m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pas de chiéz nos'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">fruit exotique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fruita ègzoteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sauces exotiques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''sôrces ègzoteques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">exotique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">exotisme</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èmetior''' ''a m & m'', '''èmetiosa''' ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''antèna ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èmetor, èmetœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetosa, èmetœsa'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || émetteur ''a m & m'', émettrice ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmetœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetrice'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor, èmetœr'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetœsa'''</span> ''a f & f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">antenne émettrice</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''antèna èmetrice'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ émetteur ''a m & m'', émettrice ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èmetior''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) èmetior cllandèstin'''</span> ''loc nom m''<br><br> || émetteur ''m'' ''(Radiôdifusion, Tèlècomunicacions)'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmetœr'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor, èmetœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) émetteur clandestin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) èmetœr clandèstin'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èmission''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’accions, de chèques'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de les ondes radio-èlèctriques'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de sons articulâs'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de timbros'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’oblegacions u 5%'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una novèla monéya'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un titro d’una sociètât'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''banca d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || émission ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission d’actions, de chèques</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession de-z-accions, de chèques'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission des ondes radioélectriques</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession des ondes radio-èlèctriques'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission de sons articulés</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession de sons articulâs'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission de timbres-poste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession de timbros'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission d’obligations au 5%</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession de-z-oblegacions u 5%'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission d’une nouvelle monnaie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession d’una novèla monéya'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission d’un titre d’une société</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession d’un titro d’una sociètât'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">banque d’émission</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''banca d’èmession'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''banca èmissionèra'''</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èmissionèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èmissionèra'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''banca ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">émissionnaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmessionèro'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">banque d’émission</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''banca èmessionèra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''emperialismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ politico, èconomico'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">impérialisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">impérialisme politique, économique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ poleteco, èconomico'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''emperialisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''emperialista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''payis ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''politica ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">impérialiste</span> ''a env & m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">pays impérialiste</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">politique impérialiste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''poleteca ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''en-bél'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''‘l at bu de poueson, ~ ‘l est môrt'''</span> ''loc-frâsa'' || ainsi ''adv'', <span style="color:darkorange;">pour cela</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a bu du poison, c’est pour cela qu’il est mort</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''endicatif''' ''a m'', '''endicativa''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôrma ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''modo ~'''</span> ''loc nom m'' || indicatif ''a m'', indicative ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''endicatifo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''endicatifa'''</span> ''a f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mode indicatif</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''modo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''endicatif''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ present'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) temps de l’~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || indicatif ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''endicatifo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)indicatif présent</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) temps de l’indicatif</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) temps de l’~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistrâjo''' {{AFE|[-.rə.ʒis.ˈ-, -.rʒis.ˈ-, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enregistrament'''</span> ''m'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Vâls, Los Velârs)''<br>→ '''enregistrar''' ''v''<br><br> || enregistrement ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''registracion'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''enregistrament'''</span> ''m'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Vâls, Los Velârs)''<br>→ enregistrement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''inrègistrament'''</span> {{AFE|[in.re.-, ...]}} ''m'', <span style="color:darkorange;">'''inrègistramints'''</span> {{AFE|[-.ˈmin, ...]}} ''mpl'' ''(Macôt)''<br>→ enregistrer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''inrègistrar'''</span> {{AFE|[in.re.-, ...]}} ''v'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''registràr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ensemblo'''</span> ''m'' || chœur ''m'' <span style="color:darkorange;">(de danseurs, de chanteurs, de chantres, de personnes de même opinion)</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''ensembllo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''group<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m'' ; '''tropa''' ''f'' ; '''cor''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''enstitut''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de biôtât'''</span> ''loc nom m'' || institut ''m'' ''(Histouère, Religion)''<br>→ <span style="color:darkorange;">institut de beauté</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enstrument''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de chirurgie'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de dèssin'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de mesera'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’obsèrvacion'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de prècision'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fére l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''graduacion d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quint ~ d’homo !'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâl'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstrumentalisar'''</span> ''v''<br><br> || instrument ''m'' ; <span style="color:darkorange;">acte de notaire</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''de partage, de vente, ...'')</span> ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var. '''instrument'''</span> {{AFE|[ins.-]}} ''m'' ''(Tignes, Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''enstrumuent'''</span> {{AFE|[-.ˈmwɛ̃]}} ''m'' ''(Chamôni)'', '''~<span style="color:darkorange;">, èstrument</span>''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument de chirurgie</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument de dessin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument de mesure</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de mesura'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument d’observation</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument de précision</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">rédiger l’acte</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">graduation d’un instrument</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''degrâ d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel homme original !</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrumental</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstrumentâlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrumental</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">instrumentale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstrumentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrumentaliser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">réduire à un rôle d’instrument</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstrumentalisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''enstrumentalisiér'''</span> ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''entiquitât'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''entiquéro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''entiquéra'''</span> ''f''<br><br> || antiquité ''f'', <span style="color:darkorange;">vieillerie</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">antiquaire</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">marchand de meubles et d’objets d’art anciens</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''envers''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betàr les chôçons a l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || envers ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre ses bas à l’envers</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èpatâda'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de gens'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de prâts'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''‘l at dét una ~ de paroles por ren'''</span> ''loc-frâsa'' || étendue ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">beaucoup de gens, de monde</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">grande étendue de prés</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a débité beaucoup de paroles pour rien</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''èpico''' ''a m'', '''èpica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) sârvatâjo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èpeca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || épique ''a env'', <span style="color:darkorange;">héroïque</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, èpeco</span>''' ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) sauvetage épique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) sârvatâjo ~, èpeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ épique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èpilog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una piéce de téâtro'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo procès est arrevâ a son ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || épilogue ''m'', <span style="color:darkorange;">conclusion</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">dénouement</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">épilogue d’une pièce de théatre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le procès est arrivé à son épilogue, à sa conclusion</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo procès ‘l est arrevâ a son ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èscâdra'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(n’)~ navâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(n’)~ d’aèroplano'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos érens franc na brâv’~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quand nos seyêvens cél prât nos érens tojorn n’~ de sêtres, sètors, sèyors'''</span> ''loc-frâsa'' || équipe ''f'', <span style="color:darkorange;">escadre</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''èquipa''' ''f'' ; bande ''f'', <span style="color:darkorange;">compagnie</span> '' f'' <span style="color:darkorange;">(''de personnes'')</span>, clique ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''benda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) escadre navale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ navâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) escadre aérienne</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ d’aèroplano, d’avion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous formions vraiment une bonne équipe</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''n’érons franc una genta ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quand nous fauchions ce pré nous étions toujours une équipe de faucheurs</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quand nos seyêvons cél prât n’érons tojorn una ~ de sètors'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''estandârd''' ''a m'', '''estandârda''' ''a f''<br>→ '''estandârd''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''estandardisacion'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''estandardisar'''</span> ''v''<br><br> || standard ''a env''<br>→ standard ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">standardisation</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''estandârdisacion'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">standardiser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''estandardisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''estandârdisiér'''</span> ''v'' ''(Arbanês, Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''estructura'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) estructures d’una lengoua'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) estructures d’un bâtiment'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''estructurâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''estructurâla'''</span> ''a f''<br><br>→ '''estructuralismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''estructurar'''</span> ''v'' || structure ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bâti''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) structures d’une langue</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) structures d’un bâtiment</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) estructures d’un bâtement'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">structurel, structural</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">structurelle, structurale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''estructurâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ structuralisme ''m'' ''(Filosofia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">structurer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''estructuràr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ètendua''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(n’)~ de prâts, de vegnes'''</span> ''loc nom f''<br><br> || étendue ''f'' ; <span style="color:darkorange;">volume, étendue, amplitude de la voix</span> ''loc nom m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''èpatâda'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) étendue de prés, de vignes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ de prâts, de vegnes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''façon''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’ècrire'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de bôna ~'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de brâva ~'''</span> ''loc a env'' || façon ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''maniére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">style d’écriture</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">de bonne facture</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">de jolie facture</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de genta ~'''</span> ''loc a env'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fantastico''' ''a m'', '''fantastica''' ''a f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél danrê at un prix ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre na rècôrta ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est ~ !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) spèctâcllo d’una biôtât ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fantasteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''fantasteca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br><br><br> || fantastique ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">extravagant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">extravagante</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">incroyable</span> ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">abracadabrant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">abracadabrante</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">abracadabrantesque, extraordinaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''fantasteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette marchandise a un prix fantastique</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél danrê ‘l at un prix fantasteco'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire une récolte fantastique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una rècôlta fantasteca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cela est fantastique !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen ‘l est fantasteco !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) spectacle d’une beauté fantastique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) spèctâcllo d’una biôtàt fantasteca'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ fantastique ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">féerique</span> ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">énorme, incroyable, invraisemblable</span> ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">étonnant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">étonnante</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">sensationnel</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">sensationnelle</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fantômo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''govèrnament ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || fantôme ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fantôma''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gouvernement fantôme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''govèrnement fantôma'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fâre crêtre'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">amplifier, accroître, augmenter</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''la pauvreté, les inégalités...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''fére crêtre'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''fifro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ~'''</span> ''loc v'' || fifre ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">être pris de vin, être soûl, ivre</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fllôta''' ''f'' || flûte ''f'', <span style="color:darkorange;">verre à champagne</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''flôta'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fouénârd'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''fouénârda'''</span> ''a f & f'' || <span style="color:darkorange;">fouineur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">fouineuse</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">fureteur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">fureteuse</span> ''a f & f'' ; <span style="color:darkorange;">fouinard</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">fouinarde</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">espion</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">qui aime voir sans être vu</span> ''loc-frâsa'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''gama''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de colors'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du gris, du blu, du pèrs'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél pintro âme sè sèrvir de tota la ~ du gris'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tota la ~ des sentiments'''</span> ''loc nom f'' || gamme ''f'' ''(Pintura, per èxtension)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gamme de couleurs</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de colœrs'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gamme du gris, du bleu</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ du gris, du pèrs'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce peintre aime à se servir de toute la gamme du gris</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">toute la gamme des sentiments</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gazèta''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gazetiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''gazetiére'''</span> ''f''<br><br> || gazette ''f'', magazine ''f'', journal ''m'' <span style="color:darkorange;">(''papier journal'')</span>, bulletin ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''jorn<span style="color:darkorange;">â</span>l''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">marchand de journaux</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">marchande de journaux</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''jornaliox'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''genro''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ comon'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de via'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ humen'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ masculin, femenin'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ècriven est fôrt dens son ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ~ de marchandie sè vend ben'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens son ~ cela mêson est brâva'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ gramaticâl corrèspond pas tojorn u ~ narurâl'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''môblos, habelyements du mémo ~'''</span> ''loc nom mpl'' || genre ''m'', <span style="color:darkorange;">air de distinction</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">look</span> ''m'' ; genre ''m'' <span style="color:darkorange;">(''grammatical'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''<span style="color:darkorange;">ja</span>nr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[ˈʒɑ̃.ro, ˈðɑ̃.ro, ˈʒã.rə, ...]}} ''m'' ''(francèyâjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">genre commun</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''janro comon'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">genre de vie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''janro de via'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) genre humain</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) janro humen'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tôs los homos'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) genre masculin, féminin</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) janro masculin, femenin'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet écrivain est fort dans son genre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét ècriven ‘l est fôrt dens son ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce genre de marchandise se vend bien</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél janro de marchandie sè vend bien'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans son genre cette maison est belle</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''dens son janro cél mecho ‘l est gent'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le genre grammatical ne correspond pas toujours au genre naturel</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo janro gramaticâl corrèspond pas tojorn u janro narurèl'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">meubles, vêtements du même genre</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''môblos, harbelyements du mémo janro'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">ge</span>omètr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.ˈme.tro, ...]}} ''m'', '''<span style="color:darkorange;">ge</span>omètra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre na consurta chiéz lo ~'''</span> ''loc v''<br><br> || géomètre ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''<span style="color:darkorange;">ge</span>omètre''' {{AFE|[-.trə, -.trɪ, ...]}} ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''arpent<span style="color:darkorange;">i</span>or''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''têsior'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter un géomètre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre una consurta enchiéz lo geomètre'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gèrmanisacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gèrmanisar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''règion, poplo que sè gèrmanise'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">germanisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">germaniser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''gèrmanisàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">région, peuple qui se germanise</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''règion, pœplo que sè gèrmanise'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gotico'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''m'' ''(Lengoua)'', <span style="color:darkorange;">var. '''goteco'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gotico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gotica'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''goteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''goteca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gotico'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''a env'' ''(Emprimerie, Architèctura, Histouère de l’ârt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''goteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''m'' ''(Ârt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''goteco'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gouétar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de prés'''</span> ''loc v''<br><br> || regarder ''v'', dévisager ''v'', guetter ''v'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''agouétar<span style="color:darkorange;">, agouétiér,</span> gouétiér''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">examiner attentivement</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">regarder avec curiosité ou soin</span> ''loc v'', observer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér de prôcho'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''grant''' ''a m'', '''granta''' ''a f''<br><br>→ '''grant''' ''m'', '''granta''' ''f''<br><br><br> || grand ''a m'', grande ''a f'', adulte ''a env'', majeur ''a m'', majeure ''a f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''grand''' ''a m''<br>→ adulte ''m / f'', grande personne ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''grand''' ''m'' ; notable ''m / f'', <span style="color:darkorange;">personnage important</span> ''loc nom m'' (''dans le domaine des arts, des lettres et des sciences''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''téta''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''grèco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''grèca'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) lengoua ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">grec</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">grecque</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''grèc'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) langue grecque</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''grèco'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ ancian, modèrno'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prègiér ~'''</span> ''loc v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">grec</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''grèc'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) grec ancien, moderne</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ ancien, modèrno'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">parler grec, d’une façon autoritaire, qui n’admet pas de réplique</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''group<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[ˈɡru.po, -.pə, ɡrup, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de paroles'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de téta, dens na corsa'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de três ou quatro gens'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ d’homos, de femèles, fènes'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’oposicion'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ motor'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ politico, parlementèro'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arrevar per petiôts ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre partia du ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''formar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) petiôt ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè sèparar per ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''groupament'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''groupar, regroupar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''regroupâjo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''regroupar'''</span> ''v'' || groupe ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''groupa'''</span> {{AFE|[ˈɡru.pa, ...]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''benda''' ''f'', '''côrp''' ''m'', '''tropa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe de paroles</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) groupe de tête, dans une course</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ de téta, dens na côrsa'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) groupe de trois ou quatre personnes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ de três ou quatro pèrsones'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) groupe d’hommes, de femmes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ d’homos, de fènes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe d’opposition</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’oposecion'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe moteur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ motœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe politique, parlementaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ poleteco, parlementèro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">arriver par petits groupes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arrevàr per petiôds ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire partie du groupe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére partia du ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''étre avouéc, dens cél ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">former un groupe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''formàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) petit groupe</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pègno ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se séparer en groupes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè sèparàr per ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupement</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">grouper</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">regrouper</span> ''v'', rassembler ''v'', réunir ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupage</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">regroupement</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''groupâjo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">regrouper</span> ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''guichèt''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la cèlula d’un prêsoniér'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la chandêla'''</span> ''loc nom m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la pôrta d’un apartament'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la pôrta d’un covent, d’una prêson'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de les polalyes'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un confèssionèro'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) baragne, l’aragnê d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || guichet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''guechèt'''</span> ''m'' ''(AO, Sent-Martin-la-Pôrta, Bèssans, Refiô, Belyèma, Blês)'', '''guinchèt''' ''m'' ''(Romandia)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''portelyon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) guichet de la cellule d’un prisonnier</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">petite ouverture pratiquée dans le mur d’une pièce sombre, d’une cave par exemple, où l’on plaçait la chandelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''borgnon'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)œil magique de la porte d’un appartement</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) guechèt de la pôrta d’un apartement'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">guichet de la porte d’un couvent, d’une prison</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) guichet des poules</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) guechèt des polalyes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) guichet d’un confessionnal</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) guechèt d’un confèssionâl'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) grille, le grillage d’un guichet</span> ''loc nom f / m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)aragnê d’un guechèt'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''guimbârda''' ''f'' || guimbarde ''f'', vieille <span style="color:darkorange;">ou mauvaise</span> voiture ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''carriole'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chaclla'''</span> ''f'' ''(Blês)'' ; guimbarde ''f'' ''(Dance)'' ; guimbarde ''f'', <span style="color:darkorange;">petit rabot pour aplanir le fond des creux</span> ''loc nom m'' ''(Menuserie)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''champorgne'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''hârpa''' ''f'' || harpe ''f'' ''(Hèraldica)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''hèbrayico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''hèbrayica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudiyér la lengoua ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) lengoua ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">hébraïque</span> ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''hèbrô''' ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">étudier la langue hébraïque</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) langue hébraïque</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''hèbrèo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''langue hébraïque'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèbrô''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hèbrô''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~, lengoua sèmitica'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''aprendre l’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) lévro ècrit en ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''langue hébraïque'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèbrœ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)hébreu, langue sémitique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)hèbrœ, lengoua sèmitica'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">apprendre l’hébreu</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''aprendre l’hèbrœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) livre écrit en hébreu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) lévro ècrit en hèbrœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''hèrèsia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ litèrèra'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ scientifica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél avis, cel’opinion est franc n’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dére des hèrèsies'''</span> ''loc v'' || hérésie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèrèsie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">hérésie littéraire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèsie litèrèra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">hérésie scientifique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèsie scientifica, scientefeca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette opinion est vraiment une hérésie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta openion ‘l est franc una hèrèsie'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dire des hérésies</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''de l’homo'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) côrp ~, humen'''</span> ''loc nom m''<br><br> || humain ''a m'', humaine ''a f'', <span style="color:darkorange;">qui concerne l’homme</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''d’homo'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) corps humain</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) côrp humen'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''humen''' ''a m'', '''humèna''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôt étre brâvo, bon, ~ dens la via'''</span> ''loc-frâsa'' || humain ''a m'', humaine ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''de l’homo'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) humains</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s'''</span> ''mpl'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(los) homos'''</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">'''(les) gens'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">il faut être humain dans la vie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fôt étre ~ dens la via'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ilustracion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) dèfensa et l’~ du patouès vâldoten'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''victouères que contribuont a l’~ d’un payis'''</span> ''loc-frâsa'' || illustration ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) défense et l’illustration du patois valdôtain</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">victoires qui contribuent à l’illustration d’un pays</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ilustrar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ la dèfenicion d’un mot'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ la mèmouère d’un homo'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ son nom, sa famelye, son payis'''</span> ''loc v'' || illustrer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilustràr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrer la définition d’un mot</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilustràr la dèfenicion d’una parola'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrer la mémoire d’un homme</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrer son nom, sa famille, son pays</span> ''loc v''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''jorn<span style="color:darkorange;">â</span>l''' {{AFE|[-.ˈnal, -.ˈno, ...]}} ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’hièr, d’houé'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tôs los jorns'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du matin, de la nuet'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nacionâl, règionâl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ prègiê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''s’abonar a un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) abonâs d’un ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bocon de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''colaborar a un ~, ècrire por un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''composicion, rèdaccion d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''distribucion, venta d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èditar, publeyér un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) format d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é aprês la novèla per, sus lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é cen liesu sus lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''liére un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ deséve d’ense'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèsponsâblo, corrèspondent d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus lo ~ o ére ècrit d’ense'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''teriér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) viely ~'''</span> ''loc nom m'' || journal ''m'' <span style="color:darkorange;">(''papier journal'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''jornâlo'''</span> {{AFE|[-.ˈnaː.lo, ...]}} ''m'', <span style="color:darkorange;">'''jornâls'''</span> {{AFE|[-.ˈno, ...]}} ''mpl'' ''(Arbanês, Chambèri, La Comba, Ès, Alê, Bèlavâl, La Compôta, L’Agiéta, Bèlacomba, Tignes, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) journal de hier, d’aujourd’hui</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ de hièr, de houé'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">journal quotidien</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ quotidien'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">journal du matin, du soir</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ du matin, du nuet'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">journal national, régional</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">journal radiodiffusé, télévisé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’abonner à un journal</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''s’abonàr a un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) abonnés d’un journal</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) abonâs d’un ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) morceau de journal</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">collaborer à un journal, écrire pour un journal</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''colaboràr a un ~, ècrire por un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composition, rédaction d’un journal</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion, rèdaccion d’un ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">distribution, vente d’un journal</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''distribucion, dèstribucion, venta d’un ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">éditer, publier un journal</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr, publeyér un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) format d’un journal</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai appris la nouvelle par le journal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é aprês la novèla a travèrs, sus lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai lu cela sur, dans le journal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é liesu cen sus lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lire un journal</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">le journal disait ainsi</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ desêt pariér'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">responsable, correspondant d’un journal</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">c’était écrit ainsi dans le journal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''sus lo ~ ‘l ére ècrit pariér'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être abonné à un journal</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tochiér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) vieux journal</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''latin''' ''a m'', '''latina''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) chemenar ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) dècllinèsons latines'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètimologia ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) lengoua ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nom ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèxto ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vèrsion ~'''</span> ''loc nom f'' || latin ''a m'', latine ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) marche légère, affectée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) chemenàr latin'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) déclinaisons latines</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) dèclinèsons latines'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">étymologie latine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) langue latine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">nom latin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">texte latin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">version latine</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''latin''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de sacristia'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''aprendre, ensègnér lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bâs ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dére la mèssa en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est na lengoua môrta'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mot traduit du ~, que vint du ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrdre son ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prègiér ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''que problèmo mâlésiê, dificilo, j’y pèrdo mon ~'''</span> ''loc-frâsa'' || latin ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">latin de sacristie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">mauvais latin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de sacrestie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de sacristie'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">apprendre, enseigner le latin</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas latin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">dire, célébrer la messe en latin</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire en latin</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">le latin est une langue morte</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est una lengoua môrta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mot traduit du latin, qui dérive du latin</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''parola traduita du ~, que vint du ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">perdre son latin, dépenser en pure perte son temps et sa peine, ne pas parvenir à expliquer, à comprendre quelque chose</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">parler latin</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel problème difficile, j’y perds mon latin</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''que problèmo defecilo, je ‘l y pèrdo mon ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''latinisacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un poplo, d’un payis'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''latinisar'''</span> ''v'' || <span style="color:darkorange;">latinisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">latinisation d’un peuple, d’un pays</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’un pœplo, d’un payis'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">latiniser</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''latinisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''latinisiér'''</span> ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''latinitât'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un’èxprèssion'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)èsprit de la ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">latinité</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) latinité d’une expression</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ d’una èxprèssion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)esprit de la latinité</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''lètra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ anonima'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ apostolica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ chifrâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’afâre'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de chanjo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de crèdit'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de recomandacion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ papâla, èpiscopâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pâstorâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ patenta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ recomandâye, èxprès'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar na ~ a la Pôsta'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bouèta a lètres'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cllôre na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dècachetar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire, dictar na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouardar la copia d’una ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''je vos fé savêr avouéc ceta ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''liére, pôstar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) longe ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mandar na ~ a quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est ~ môrta'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''recêvre, uvrir na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèpondre a na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''timbrar na ~'''</span> ''loc v''<br><br><br> || lettre ''f'', courrier ''m'', texte ''m'', <span style="color:darkorange;">missive, épître</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre anonyme</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre apostolique</span> ''loc nom f'' ''(Religion)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ apostoleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre chiffrée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ chefrâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre d’affaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’afére'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre de change</span> ''loc nom f'' ''(Finance)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre de crédit</span> ''loc nom f'' ''(Comèrço, Drêt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de crèdet'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre de recommandation</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre papale, épiscopale</span> ''loc nom f'' ''(Religion)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre pastorale</span> ''loc nom f'' ''(Religion)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre patente</span> ''loc nom f'' ''(Histouère)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre recommandée, exprès</span> ''loc nom f'' ''(Pôsta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre une lettre dans la boîte aux lettres de la Poste</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr una ~ a la Pôsta'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">boîte aux lettres</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bouèta des lètres'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''bouèta ux lètres'''</span> ''loc nom f'' ''(Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">clore, fermer, cacheter une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cllôre una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">décacheter une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dècachetàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire, dicter une lettre (missive)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire, dictàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">garder la copie d’une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''gouardàr la copia d’una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je vous fais savoir par cette lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''je vos féyo savêr avouéc ceta ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lire, poster une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''liére, pôstàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) longue lettre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) longe ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">expédier, envoyer une lettre (missive) à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mandàr una ~ a quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cela est lettre morte, est inutile, sans effet</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen ‘l est ~ môrta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recevoir, (décacheter ou) ouvrir une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''recêvre, uvrir una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">répondre à une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèpondre a una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">affranchir une lettre (missive)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">timbrer une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">mettre, coller un timbre sur une lettre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''timbràr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lut<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.to, ...]}} ''m'' || luth ''m'' ''(Hèraldica)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''manuâl''' ''a m'', '''manuâla''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''manuèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''manuèla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''manualament'''</span> ''adv''<br><br> || manuel ''a m'', manuelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''manuèl'''</span> ''a m''<br>→ manuel ''a m'', manuelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''manuèlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">manuellement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''manuèlamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''manuèlament'''</span> ''adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(fêt) a la man, a man'''</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''menutar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''menuterie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''menutor'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">minuter</span> ''v'' ''(Drêt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''ménutar'''</span> {{AFE|[mi.-]}} ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">minuterie</span> ''f'' ''(Èlèctricitât)'', <span style="color:darkorange;">var. '''ménuterie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">minuteur</span> ''m'' ''(Cusena)'', <span style="color:darkorange;">var. '''menutœr, ménutor, ménutœr'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''mèssie''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''atendre lo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''atends-tu lo ~ ?'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || messie ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">attendre le messie, attendre avec grande impatience, grand espoir</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">attends-tu le messie, c.-à-d. que fais-tu là en perdant tontemps ?</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''môda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ Louis quinze'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de ~, a la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de la ~ que'''</span> ''loc conj''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~ de'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(por) ~ de dére'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de totes môdes'''</span> ''loc adv'' || mode ''f'', coutume ''f'' ; <span style="color:darkorange;">style de meuble, de construction</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">style Louis XV</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ Louis lo Quinziémo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">à la mode</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">de la façon que</span> ''loc conj''<br>→ <span style="color:darkorange;">en manière de</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(pour) façon de dire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">de tous côtés, en tous sens, de toutes les manières</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''monsior''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''grôs ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br><br> || monsieur ''m'', homme de la ville ''loc nom m'' ; riche ''m'', <span style="color:darkorange;">gros bourgeois</span> ''loc nom m'', notable ''m'', <span style="color:darkorange;">personnalité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">personnage important</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''grôs ~'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''grôs bonèt'''</span> ''loc nom m'', '''grôs''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) notables</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">(les) notoriétés</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">(les) riches</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">(le) gratin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">(les) gros bourgeois</span> ''loc nom mpl'' ''(Moquerie)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''grôs bonèts'''</span> ''loc nom mpl'', '''grôs''' ''mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mucient''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la via'''</span> ''loc nom m''<br><br> || couchant ''m'', ouest ''m env'', <span style="color:darkorange;">var. '''mucent'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) fin de la vie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">(le) moment où la vie décline rapidement</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(la) vieillesse</span> ''(loc nom) f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''muetin''' ''m'', '''muetena''' ''f'' || mutin ''m'', mutine ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rebêniér''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''natura''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ môrta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) calmo, spèctâcllo de la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) fenomènos, secrèts de la ~'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)harmonia de la ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est ètèrnèla'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) lês, louès de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ôrdre de la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pindre, pinturar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) sciences de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''naturismo'''</span> ''m'' || nature ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''nature'''</span> {{AFE|[-.rə]}} ''f'' ''(Arvelâr, Brenins)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nature morte</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) calme, spectacle de la ~</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) phénomènes, secrets de la nature</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) fenomènos, secrèts de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)harmonie de la nature</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la nature est eternelle</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ ‘l est ètèrnèla'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) lois de la nature</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) louès de la ~'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)ordre de la nature</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">peindre la nature</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pintàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) sciences de la nature</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">naturisme</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''naturâl''' ''a m'', '''naturâla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''alimentacion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cira, sèya ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''color ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''égoua minèrâla ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enfant ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fenomèno ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) frontiéres, mèrvelyes naturâles d’un payis'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gâzo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lês, louès, fôrces naturâles'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''môrt ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) nombros ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pêls ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sèlèccion, histouère ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''souta ~'''</span> {{AFE|[ˈʃyː.ta ...]}} ''loc nom f''<br><br>→ '''naturèl''' ''a m'', '''naturèla''' ''a f''<br><br> || naturel ''a m'', naturelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''naturâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês, Èneci)'', '''naturèl''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">alimentation naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''alimentacion naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cire, soie naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cira, sèya naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">couleur naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''colœr naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">eau minérale naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''égoue minèrâla naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enfant naturel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ènfant naturèlo'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">phénomène naturel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fenomèno naturèl'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) frontières, merveilles naturelles d’un pays</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) frontiéres, mèrvelyes naturèles d’un payis'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gaz naturel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gâs, gâzo naturèl'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lois, forces naturelles</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''louès, fôrces naturèles'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mort naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''môrt naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) nombres naturels</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) nombros naturèls'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cheveux naturels</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''pêls naturèls'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sélection, histoire naturelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèlèccion, histouère naturèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">abri naturel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''souta naturèla'''</span> {{AFE|[ˈʃuː.ta ...]}} ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ naturel ''a m'', naturelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''naturèlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês, Le Borgèt-en-Agouelye, Entremont, Los Velârs, Sassèl, Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''naturalament'''</span> ''adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''agir ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''les paroles mè vegnont ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ples ~ du mondo'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pêls ~ liços'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''santât ~ bôna'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèrren ~ fèrtilo'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">naturellement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">de façon naturelle</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''naturèlamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''naturèlament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">agir naturellement</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire naturellement</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">les paroles me viennent naturellement</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">avec le plus grand naturel</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">cheveux naturellement lisses</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pêls naturèlamente suèjos'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">santé naturellement bonne</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''santàt naturèlamente bôna'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sol naturellement fertile</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''naturalisacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gâgnér, avêr, acordar la ~ étalièna, francêsa'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dècrèt de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''demanda de ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">naturalisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">obtenir, accorder la naturalisation italienne, française</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''obtenir, acordàr la ~ italièna, francêsa'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">décret de naturalisation</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">demande de naturalisation</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''naturalisar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’enfant, lo minor sè pôt fâre ~ dês 18 ans'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè fâre ~ francês, étalien'''</span> ''loc v''<br><br> || naturaliser ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''naturalisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''naturalisiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">le mineur peut se faire naturaliser dès ses 18 ans</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo minœr pôt sè fére naturalisàr dês 18 ans'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire naturaliser français, italien</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè fére naturalisàr francês, italien'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''naturalismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ et lo pantéismo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ èxcllut lo surnaturâl'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || naturalisme ''m'' ''(Ârt, Religion, Téologia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) naturalisme et le panthéisme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le naturalisme exclut le surnaturel</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ èxclut lo surnaturèl'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''naturalisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''naturalista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pintro ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">naturaliste</span> ''a env & m / f'' ''(Ârt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">école naturaliste</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">peintre naturaliste</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nota''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un hôtèl, d’un rèstorant'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un maçon, d’un menusiér'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ por sè rapelar de quârque-ren'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''marci de cél consèly, je nen pregno ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''payér na fôrta ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè betar en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notacion'''</span> ''f'' || note ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de devoir, de frais, facture...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">feuille, fiche de paie</span> ''loc nom f'' ''(Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) note d’un hôtel, d’un restaurant</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) note d’un maçon, d’un menuisier</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">note pour se rappeler de quelque chose</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ por sè rapelàr de quârque-chousa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">merci de ce conseil, je le retiendrai</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">payer une note élevée</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''payér una fôrta ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire inscrire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè betàr en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notation</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''notabilitât'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''notâblament'''</span> ''adv''<br><br><br> || <span style="color:darkorange;">notabilité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">fait d’être connu</span> ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">personne importante, influente et connue</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notablement</span> ''adv'', beaucoup ''adv'', <span style="color:darkorange;">considérablement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">sensiblement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''notâblamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''notâbllament'''</span> ''adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bien''' ''adv'', '''prod''' ''adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''notâblo''' ''a m'', '''notâbla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de progrès ~s'''</span> ''loc v''<br><br> || notable ''a env'', <span style="color:darkorange;">digne d’être noté</span> ''loc a env'' ; remarquable ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''notâbllo'''</span> ''a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''remarcâblo''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire des progrès notables, faire de notables progrès</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de progrès ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''notâblo''' ''m'', '''notâbla''' ''f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s d’un payis, d’una vela'''</span> ''loc nom mpl'' || notable ''m / f'', <span style="color:darkorange;">citoyen, personnage, bourgeois important</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">citoyenne, bourgeoise importante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">notabilité</span> ''f'' (''dans le domaine politique ou économique : notaire, pharmacien, docteur, commerçant, industriel''), <span style="color:darkorange;">var. '''notâbllo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) notables d’un pays, d’une ville'''</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s d’un payis, d’una vela'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''notéro''' ''m'', '''notéra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de famelye'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''apelar lo ~ por fâre tèstament'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''de ~'''</span> ''loc a env'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''donacion, procura fêta per un ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre tèstament devant ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre na consurta chiéz lo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''notariâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''notariâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notariat'''</span> ''m'' || notaire ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''curiâl''' ''m'' ''(Romandia)'' ; <span style="color:darkorange;">'''tabelyon'''</span> ''m'' ''(Histouère)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notaire de famille</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">appeler le notaire pour dicter son testament</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''criàr lo ~ por fére tèstament'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notarial</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">notariale</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">donation, procuration faite par un notaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''donacion, procura fête per un ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire testament devant notaire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére tèstament devant ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter le notaire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre una consurta enchiéz lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notarial</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">notariale</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''de notéro'''</span> ''loc a env'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notariat</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''notice'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s de bâs'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~, changiér ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos fôt changiér ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">notice</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">nouvelle de l’étranger</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''notiça'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notices de l’Italie</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de vie, de conduite</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous devons changer de vie</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''notoriètât'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">notoriété</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ atentiva, pacienta, minuciosa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la natura'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de les lês, louès'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un règllament'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''aèroplano d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''armâ, armê d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre n’~ a quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''finèssa d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pôsto d’~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''quitar doux sordâts, sodârds en ~'''</span> ''loc v'' || observation ''f'' ; <span style="color:darkorange;">surveillance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">examen approfondi</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation attentive, patiente, minutieuse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ atentiva, pacienta, minuciœosa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation de la nature</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation des lois</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des louès'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation d’un règlement</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">avion d’observation</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''aèroplano, avion d’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">armée d’observation</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''armâda d’~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire une observation à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una ~ a quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">finesse d’observation</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''finèsse d’~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poste d’observation</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">laisser deux soldats en observation</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''quetàr doux sordâts en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvance''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la lê, louè'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des diéx comandaments de l’Égllése'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ètrêta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ rêda, rigida de les règlles d’un covent'''</span> ''loc nom f'' || observance ''f'' ''(Drêt, Religion)'', pratique rituelle et religieuse ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''obsèrvança'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">observance de la loi</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de la louè'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observance des dix commandements de l’Église</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des diéx comandements de l’Égllése'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observance étroite</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ètrête'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observance rigide des règles d’un couvent</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ rigida des règlles d’un covent'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''obsèrvar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ avouéc atencion'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ et pensar'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ la natura'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ les cotemes, môdes, los usâjos d’un payis'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ les lês, louès'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ les règlles de gramère'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ l’ortografia'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ los comandaments de Diô'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ quârque-ren de prés'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un règimo, na règlla'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè sentir obsèrvâ'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''obsèrvâbla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''obsèrvâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''obsèrvâbla'''</span> ''a f''<br><br>→ '''obs<span style="color:darkorange;">è</span>rvatior''' {{AFE|[ɔb.sar.-, -.sɛr.-, ɔ.sɛr.-, ...]}} ''m'' || observer ''v'', <span style="color:darkorange;">examiner attentivement</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">regarder avec curiosité ou soin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gouétar de prés'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer avec attention</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr avouéc atencion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer et réfléchir</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr et pensàr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer la nature</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr la natura'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer les coutumes, les usages d’un pays</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr les cotemes, les usâjos d’un payis'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer les lois</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr les louès'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer les règles de grammaire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr les règlles de gramère'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer l’orthographe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr l’ortografia'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer les commandements de Dieu</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr les comandements de Diœ'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer quelque chose de près</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr una baga de prôcho'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer un régime, une règle</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr un règimo, una règlla'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se sentir observé</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">observable</span> ''f'' ''(Fesica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvâblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">observable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvâbllo'''</span> ''a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''qu’on pôt vêre'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ observatoire ''m'' ''(Militèro)'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvatouèr, obsèrvatouèro'''</span> ''m''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''obsèrvior'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''obsèrviosa'''</span> ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la justice'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la via politica, èconomica'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chousa qu’èchape a l’~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èsprit ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ben ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar quârqu’un avouéc des uelys ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los filosofos sont de grants ~s'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">observateur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">observatrice</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvatœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''obsèrvatrice'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''obsèrviœr, obsèrvator, obsèrvatœr'''</span> ''a m & m''<br>→ <span style="color:darkorange;">observateur de la justice</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvatœr de la justice'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observateur de la vie politique, économique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvatœr de la via poleteca, èconomica'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chose, détail qui échappe à l’observateur</span> ''loc nom f, m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''baga que èscape a l’~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">esprit observateur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èsprit obsèrvatœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être très observateur</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre bien obsèrvatœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder quelqu’un d’un œil observateur</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér quârqu’un avouéc des uelys obsèrvatœrs'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les philosophes sont de grands observateurs</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les filosofos sont de grants obsèrvatœrs'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ôdicion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôdito'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôditor'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ôditosa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôditouèr'''</span> ''m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">audition</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">audit</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">auditeur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">auditrice</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôditœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">auditoire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">ensemble des auditeurs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôditouèro'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''olimpo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpiâda'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''olimpica'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Olimpien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Olimpièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''olimpièna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpismo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">olympe</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympiade</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">Olympien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Olympienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Olimpiènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">olympienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''olimpiènna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympisme</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôrgues''' ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sentir les ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél enfant, megnât nos at fêt sentir les ~ un bon moment'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || orgue ''m'', orgues ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">entendre pleurer les enfants</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet enfant nous a fait entendre ses pleurs un bon moment</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél menât nos at fêt sentir les ~ una bôna pousa'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ostrogot'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ostrogota'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''t’és franc ‘n ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || <span style="color:darkorange;">ostrogoth</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''homme extravagant'')</span>, <span style="color:darkorange;">ostrogothe</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu es vraiment un ostrogoth</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''t’és franc un ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''ôtor''' ''m'', '''ôtora''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''câdro d’un ~ encognu'''</span> ''loc nom m''<br><br> || auteur ''m'', auteure, autrice ''f'' ; <span style="color:darkorange;">cause</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">responsable</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôtœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tableau d’auteur inconnu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''câdro d’un ôtœr encognu'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">p</span>apa''' {{AFE|[ˈpaː.pa]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar a Roma sen vêre lo ~'''</span> ''loc v''<br><br> || pape ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''p</span>ape<span style="color:darkorange;">, papo'''</span> {{AFE|[paːp, ˈpaː.po]}} ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''pâpe'''</span> {{AFE|[ˈpɑː.pə]}} ''m'' ''(Morzena)'', <span style="color:darkorange;">'''p</span>ape''' {{AFE|[paːp, ˈpaː.pə]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller à Rome sans voir le pape, c.-à-d. ne pas faire la chose la plus importante</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr a Roma sensa vêre lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''parlament''' ''m'' || façon de parler ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">(style de)</span> langage ''(loc nom) m'' ; <span style="color:darkorange;">accent</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''du midi, de Bourgogne...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''pârlament'''</span> {{AFE|[pɔr.-, ...]}} ''m'' ''(Sassèl)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lengâjo''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''parlèson'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''parlura'''</span> ''f'' ; patois<span style="color:darkorange;">, dialecte, parler</span> local ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">langue locale</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lengoua''' ''f'', '''parlar''' ''m'' ; plaidoirie ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''plèdouèrie'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''particion''' ''f'' || partition ''f'' <span style="color:darkorange;">(''territoriale'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''pied''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr los ~s sus tèrra'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''qu’at los ~s sus tèrra'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rontre lo ~ d’un vêrro'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sentir crouyo fllâr ux ~s'''</span> ''loc v'' || pied ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">être réaliste</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">avoir les pieds par terre, se comporter prudemment</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr les ~s sus la tèrra'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réaliste</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''qu’at les ~s sus la tèrra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">casser le pied d’un verre</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">sentir des pieds</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sentir crouyo flâr ux ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pintro''' {{AFE|[-.tro, ...]}} ''m'', '''pintra''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fier coment un ~'''</span> ''loc a''<br><br>→ '''pintor''' {{AFE|[-.tɔχ]}} ''m'', '''pintros''' {{AFE|[-.tro, ...]}} ''mpl'', '''pintra''' {{AFE|[-.tra, ...]}} ''f'' ''(Blês)'' || peintre ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''pintre''' {{AFE|[-.trə, -.trɪ, ...]}} ''m'' ''(AO, Entremont, Tignes, Sent-Martin-la-Pôrta, Macôt)'', '''pintor''' ''m'' ''(Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fier comme un peintre</span> ''loc a'', <span style="color:darkorange;">var. '''fier come un pintre'''</span> ''loc a'' ''(AO)''<br>→ peintre ''m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''plan''' ''m''<br>→ '''~-pied''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ teriê sus la comèta'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~s sus la comèta'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mêson de cinq ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''per ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''réstar u premiér, u trêsiémo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''teriér de ~s sus la comèta'''</span> ''loc v''<br><br><br> || plan ''m'' ; <span style="color:darkorange;">étage</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllan'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''étâjo''' ''m''<br>→ rez-de-chaussée ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~-tèrren'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">utopie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllan teriê sus la comèta'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire des projets irréalisables</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">construire des châteaux en Espagne</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de pllans sus la comèta'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maison de cinq étages</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mecho de cinq ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">par étage</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">habiter au premier, au troisième étage</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''réstàr u premiér, u trêsiémo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire des projets irréalisables</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">construire des châteaux en Espagne</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''teriér de pllans sus la comèta'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''polenta''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''travalyér por la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''polentiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''polentiére'''</span> ''f'' || polenta ''f'' (''plat, semoule de maïs''), polente ''f'', (bouillie de) farine de maïs ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''polinta'''</span> {{AFE|[-.ˈlin.-]}} ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''polenda'''</span> {{AFE|[-.da]}} ''f'' ''(Bèssans)''<br>→ <span style="color:darkorange;">travailler pour la seule nourriture, sans salaire</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">qui mange beaucoup</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pol<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.lo, -.lə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de comutacion d’una dinamô'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ magnètico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nord'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ positif, nègatif'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sud'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''polèra'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''polèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''polèra'''</span> ''a f'' || pôle ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle de commutation d’une dynamo</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de comutacion d’una dinamo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle magnétique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ magnèteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle nord</span> ''loc nom m'' ''(Magnètismo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle positif, négatif</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle sud</span> ''loc nom m'' ''(Magnètismo)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ sudo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">polaire</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">veste en tissu très chaud</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">polaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''portâ''' ''f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un fusily, d’un canon'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un trâb'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~ de man'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~ de fusily'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la riva at la ~ de três rios'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèfèrico de la ~ de diéx quintâls'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''teriér a ~'''</span> ''loc v'' || portée ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’animaux, de fusil, d’une poutre...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">impact</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">influence</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un discours, d’un écrit...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">nichée</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de chatons, de lapins...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">distance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">hauteur</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">longueur d’une pièce (poutre...) entre deux appuis</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) portée d’un fusil, d’un canon</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) portée d’une poutre</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">à portée de main</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">à deux pas</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">accessible</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">à portée de fusil</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">pas très loin</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">la rive a la portée de trois ruisseaux</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la riva ‘l at la ~ de três rus'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">téléphérique de la portée de dix quintaux</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">lancer sans faire toucher terre</span> ''loc v'' <span style="color:darkorange;">(''aux boules...'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''portelyon''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">portillon</span> ''m'' ; guichet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''portélyon'''</span> ''m'' ''(Èneci, Geneva)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pratica''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pratiques'''</span> ''fpl''<br><br><br> || pratique ''f'' ; client ''m'', cliente ''f'' ; <span style="color:darkorange;">auditeur, spectateur, téléspectateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">auditrice, spectatrice, téléspectatrice</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''prateca'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ôditor'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">auditoire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">ensemble des auditeurs, des spectateurs, des téléspectateurs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''prateques'''</span> ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ôditouèr'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''(tôs) celos qu’acutont'''</span> ''loc-frâsa'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''prègiér ensemblo'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos ens prègiê prod long-temps ensemblo'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">dialoguer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">converser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">s’entretenir</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">parler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prègiér ensembllo'''</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè prègiér, sè parlar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous avons longuement dialogué</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''n’ens prègiê pousa ensemblo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''principo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèduire d’aprés de ~s cognus'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''per ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè combatre por de ~s et de drêts'''</span> ''loc v'' || principe ''m'', <span style="color:darkorange;">grande idée, idée dominante</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">théorie</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">règle de conduite</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">manière de voir</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">déduire d’après des principes connus</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">en principe</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">par principe</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">se combattre pour des principes et des droits</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè combatre por de ~s et de drouèts'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''prod''' ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ et pués oncor més'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ grant'''</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">'''~ granta'''</span> ''loc a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pariér'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ por'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sûr que t’âs rêson !'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de tot ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il est ~ fôl !'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il est ~ misèrâblo !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || assez ''adv'', beaucoup ''adv'', <span style="color:darkorange;">suffisamment</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''prœd'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">assez de</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">assez et puis encore</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">à foison</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ et pués encor més'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ notable ''a env'', important ''a m'', <span style="color:darkorange;">importante</span> ''a f'', considérable ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ grand'''</span> ''loc a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''important''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">c’est assez, n’en parlons plus, n’en disons pas davantage</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">ça, il suffit</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">assez pour</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">bien sûr que tu as raison !</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">assez de tout</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">comme il est fou !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est ~ fôl !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">comme il est misérable !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est ~ misèrâblo !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡra.mo, -.mə, -.ˈɡram, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’una féta, d’una ceremonia, d’un spèctâcllo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anonciér un ~, lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changement de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''d’aprés lo ~'''</span> ''loc adv'' || programme ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) programme d’une fête, d’une cérémonie, d’un spectacle</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">annoncer un programme, le programme</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">changement de programme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de programme</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">selon le programme</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''selon lo ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''protagonisto''' ''m'', '''protagonista''' ''f'' || protagoniste ''m / f'' ; <span style="color:darkorange;">promoteur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">promotrice</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">personnage important</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''avocat, homme politique, qui défend une cause'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''protagonista'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''quèrrior'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''quèrriosa'''</span> ''f'' || chercheur ''m'', <span style="color:darkorange;">chercheuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">qui cherche qq. ou des animaux</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quèrriœr'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''râcllar''' ''v''<br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ les dents'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ na cacerola, un bronzin, na marmita, n’ôla'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél vin râclle la gôrge'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo fonografo râclle'''</span> ''loc-frâsa'' || racler ''v'' ; <span style="color:darkorange;">frotter</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">gratter</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">être âpre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">raper</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">grincer</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">écharner</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''une peau'')</span> ; grasseyer ''v'', <span style="color:darkorange;">parler gras</span> ''loc v'' ; <span style="color:darkorange;">frôler</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''un mur'')</span> ; <span style="color:darkorange;">écailler</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''du poisson'')</span> ; <span style="color:darkorange;">enlever</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''les soies du porc'')</span> ; <span style="color:darkorange;">nettoyer, curer, récurer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">enlever la saleté</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''râcllàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''râclar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">grincer des dents</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''râcllàr les dents'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">racler une casserole, une marmite</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''râcllàr una cacerola, una marmita'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce vin racle la gorge</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">le phonographe grince</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">âcll</span>èta''' {{AFE|[ra.ˈkʎɛ.-, rɑ.ˈkʎɛ.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ du menusiér'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ '''râcllo''' ''m''<br><br>→ '''r<span style="color:darkorange;">â</span>cllon<span style="color:darkorange;">s</span>''' ''mpl''<br><br><br>→ '''râcllura''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">petit racle</span> ''loc nom m'', raclette <span style="color:darkorange;">à</span> pétrin ''loc nom f'', racloir ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à pétrin'')</span> ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">outil pour racler</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''râclèta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) racloir du menuisier</span> ''loc nom m''<br>→ racloir ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à pétrin'')</span>, raclette <span style="color:darkorange;">à</span> pétrin ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">outil pour racler</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''râclo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''r<span style="color:darkorange;">âcll</span>èta''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce que l’on racle pour ne rien laisser perdre</span> ''loc-frâsa'' <span style="color:darkorange;">(''reste de pâte à pain...'')</span>, <span style="color:darkorange;">chose récupérée</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">restes, reliefs de repas</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''râcllins'''</span> ''mpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''râclons'''</span> ''mpl''<br>→ raclure ''f'', déchet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''râclura'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rayon''' ''m'' || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de roue'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèyon'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Belyèma, Bônavâl, Blês, Entremont, Regniér, Samouens, Los Velârs, Sent-Martin-la-Pôrta, Macôt)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rè''' ''m'' || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de roue'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèya'''</span> ''f'' ''(Los Velârs, L’Agiéta, L’Ècherêna)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rayon''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''réalisacion'''</span> {{AFE|[re.a.-, rja.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un’hipotèsa'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">réalisation</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">effectuation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) réalisation d’une hypothèse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ d’una hipotèsa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">é</span>alisar''' {{AFE|[re.a.-, rja.-]}} ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''réalisâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''réalisâbla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''plan, projèt ~'''</span> ''loc nom m'' || réaliser ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''réalisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''réalisiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">réalisable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">faisable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">possible</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''réalisâbllo'''</span> ''a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fésâblo'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">plan, projet réalisable</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''réalisator'''</span> {{AFE|[re.a.-, rja.-]}} ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''réalisatosa'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) èsprit, homo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">réalisateur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">réalisatrice</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''réalisatœr'''</span> ''a m & m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(un) esprit, homme réalisateur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) èsprit, homo réalisatœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">é</span>alitât''' {{AFE|[re.a.-, rja.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s de tôs los jorns'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s que sè cachont dèrriér les aparences'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) sonjo et la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar en face les ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''s’adaptar a la ~ de la via'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tegnir comptio de la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vivre en defôr de la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || réalité ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) réalités de tous les jours</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s de tuéts les jorns'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) réalités qui se cachent sous les apparences</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) rêve et la réalité</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder en face les réalités</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér en face les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’adapter à la réalité de la vie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''s’adaptàr a la ~ de la via'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tenir compte de la réalité</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tenir comptio de la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vivre en dehors, hors de la réalité</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''vivre fôra de la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rebèlo''' ''a m & m'', '''rebèla''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a Diô'''</span> ''loc a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la patria'''</span> ''loc a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ux avis, consèlys'''</span> ''loc a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''armâ, armê de ~s'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dontar, domptar los ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enfant, megnât ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nègociyér avouéc los ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Satan et los anjos ~s'''</span> ''loc nom m''<br><br> || rebelle ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">qui refuse de se soumettre à l’autorité</span> ''loc nom m / f'' ; <span style="color:darkorange;">obstiné</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">obstinée</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">rebelle à Dieu</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a Diœ'''</span> ''loc a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rebelle à la patrie</span> ''loc a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">rebelle aux conseils</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ux consèlys'''</span> ''loc a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">armée de rebelles</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''armâda de ~s'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dompter les rebelles</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dontàr les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enfant rebelle</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''menât ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">négocier avec les rebelles</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''nègociyér avouéc les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Satan et les anges rebelles</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Satan et les anjos ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''recèlo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s d’una crèdence, d’una bibliotèca'''</span> ''loc nom mpl'' || <span style="color:darkorange;">planche</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">planchette</span> ''f'', rayon ''m'', tablette ''f'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’armoire, de placard, de bibliothèque...'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''trèparcèlo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) planchettes, les rayons d’une armoire, d’un meuble-bibliothèque</span> ''loc nom fpl / mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''rèfôrma''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de l’ortografia, de l’ensègnament'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ du calendriér'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una lê, louè'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ militèra'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèfôrmes financiéres'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèfôrmes sociâles, politiques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèformator'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''rèformatosa'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèformisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''rèformista'''</span> ''a f & f'' || réforme ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèfœrma'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réforme de l’orthographe, de l’enseignement</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de l’ortografia, de l’ensègnement'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) réforme du calendrier</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">réforme d’une loi</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’una louè'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) réforme militaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformes financières</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformes sociales, politiques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèfôrmes sociâles, poleteques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformateur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">réformatrice</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèformatœr'''</span> ''a m & m''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformiste</span> ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèformâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''rèformâye'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''églléses ~s'''</span> ''loc nom fpl'' || <span style="color:darkorange;">réformé</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">réformée</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">églises réformées</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''rèformar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ na lê, louè, la constitucion'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un sordât'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèformâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''rèformâbla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèformacion'''</span> ''f'' || réformer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèformàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformer une loi, la constitution</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèformàr una louè, la constitucion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformer un soldat</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèformàr un sordât'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèformâbllo'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">réformation</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''refren''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at tojorn lo mémo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || refrain ''m'' ; <span style="color:darkorange;">rengaine</span> ''f'', ritournelle ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''triôla''' ''f'' ''(Savouè, Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de refrain</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a toujours le même refrain</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at tojorn lo mémo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''registracion'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un acto de notéro'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ de l’acto ‘l est p’oncor étâye fête'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) numerô de ~ d’un acto'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sâla de ~'''</span> ''loc nom f'' || enregistrement ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrement d’un acte notarial</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’enregistrement de l’acte n’a pas encore été effectué'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) numéro d’enregistrement d’un acte</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">salle d’enregistrement</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''registràr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ la nèssance d’un menât a l’ètat civilo'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ les dèpenses, les entrâdes, les sortues, les dètos, les crèances'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un acto de notéro'''</span> ''loc v'' || enregistrer ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrer la naissance d’un enfant à l’état civil</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrer les dépenses, les entrées, les sorties, les créances</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrer un acte notarial</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">r</span>enèss<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈsɛ̃s, -.ˈsɛ̃.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ en Jèsus-Crist per lo bâptèmo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les lètres, des ârts'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">r</span>enaissance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''renèssança'''</span> {{AFE|[-.ˈsɑ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''renèssença'''</span> {{AFE|[-.ˈsɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Los Velârs)'', '''<span style="color:darkorange;">r</span>enèssance''' {{AFE|[-.ˈsã.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) renaissance en Jésus-Christ par le baptême</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) renèssance en Jèsus-Crist per lo bâptèmo'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) renaissance des lettres, des arts</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) renèssance des lètres, des ârts'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''replan'''</span> ''m'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s d’una crèdence'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || <span style="color:darkorange;">planche</span> ''f'', tablette ''f'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’armoire, de placard, de bibliothèque...'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''recèlo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) planches d’une armoire (qui la divise en compartiments)</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''rèsistence''' ''f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ activa, passiva'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la comprèssion, a la prèssion, a la dèformacion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la fatiga'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la torsion, a la traccion, a la fllèccion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a les lês, louès, a l’ôtoritât'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a l’oprèssion, a l’envâsion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ armâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de l’aciér'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de l’êr'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un’ètofa'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un fèr, fèr a repassar'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fesica, fisica d’un homo'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ u fuè de cèrtênes, quârques matiéres'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cèdar sen ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cen sè farat pas sen ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at pas fêt de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''oposar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè rendre sen ~'''</span> ''loc v''<br><br> || résistance ''f'' <span style="color:darkorange;">(''pendant la guerre, électrique...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">endurance</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">résistance à l’ennemi</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèsistança'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Blês, Entremont, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''rèsistença'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''rèsistance'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) résistance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">(un) conducteur conçu pour dégager une puissance thermique déterminée</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance active, passive</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance à la compression, à la pression, à la déformation</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance à la fatigue</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a la fatega, a la lagne'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance à la torsion, à la traction, à la flexion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a la torsion, a la traccion, a la flèccion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance aux lois, à l’autorité</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ux louès, a l’ôtoritât'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance à l’oppression, à l’invasion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance armée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) résistance de l’acier</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ de l’acièly'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance de l’air</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance d’une étoffe</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’una ètofa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance d’un fer à repasser</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’un fèr a èsteriér'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance physique d’un homme</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ feseca d’un homo'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">résistance au feu de certaines matières</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ u fuè de cèrtênes matiéres'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir de la résistance</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">céder sans résistance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cèdàr sensa ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cela ne se fera pas sans résistance</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen sè farat pas sensa ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il n’a pas fait de résistance</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at pas fêt de ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">opposer une résistance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''oposàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se rendre sans résistance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè rendre sensa ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèsistent'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''rèsistenta'''</span> ''a f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètofa ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) homo ~ a la fatiga'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’aciér est ples ~ que lo fèr'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''matiére ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">résistant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">résistante</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">endurant, costaud, fort</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">endurante, costaude, forte</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèsistant'''</span> ''a m'' ''(L’Agiéta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tissus résistants</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) homme résistant à la fatigue</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) homo ~ a la fatega, a la lagne'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’acier est plus résistant que le fer</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’acièly ‘l est ples ~ que lo fèr'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">matière résistante</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèssiér''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de bouesc por lo fuè'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ drêt, tôrs'''</span> ''loc v'' || scier ''v'', <span style="color:darkorange;">tronçonner</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">scier du bois de chauffage</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">scier droit, tordu</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèssosa''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''copar de bouesc avouéc la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || tronçonneuse ''f'', <span style="color:darkorange;">scie à chaîne</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèssœsa,</span> rèssiosa''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''travèrsagne a chêna'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tronçonosa'''</span> ''f'' ''(Savouè)''<br>→ <span style="color:darkorange;">couper, scier du bois avec la scie à chaîne</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''copàr de bouesc avouéc la rèssœsa'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèvanerie'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">utopie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">mauvais rêve</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèvannerie'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''rèvolucion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ dens l’èsprit, dens los èsprits'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des avis, de les opinions'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél èvènament at betâ tot lo velâjo en ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''semblâve na demi-~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || révolution ''f'' ; <span style="color:darkorange;">grand désordre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolution dans l’esprit, dans les esprits</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">révolution des opinions</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des openions'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet événement a mis tout le village en révolution</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét èvènement ‘l at betâ tot lo velâjo en ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">on aurait dit une demi-révolution</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''semblâve una demia-~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèvolucionar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''volêr tot ~'''</span> ''loc v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">révolutionner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèvolucionàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vouloir tout révolutionner</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''volêr tot rèvolucionàr'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèvolucionèro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''rèvolucionèra'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''armâ, armê ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mouvament, govèrnament ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''opinions rèvolucionères'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téories rèvolucionères'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tribunal ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">révolutionnaire</span> ''a env & m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">armée révolutionnaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''armâda ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mouvement, gouvernement révolutionnaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''mouvement, govèrnement ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">opinions révolutionnaires</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''openions rèvolucionères'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théories révolutionnaires</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">tribunal révolutionnaire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rima''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rimes crouesiêes, altèrnâyes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rimes manquentes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rimes triples'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''altèrnar les rimes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) contio sen ni ~ ni rêson'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at ni ~ ni rêson'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vèrs que fant ~, que fant pas ~'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rimiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''rimiére'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rimœr'''</span> ''m'' ''(AO)'' || rime ''f'', <span style="color:darkorange;">rimaille</span> ''f'' ; rabâchage ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimma'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">rimes croisées, alternées</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimes crouesiêyes, altèrnâyes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rimes défectueuses</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">rimes triplées, rejetées à la fin de trois vers successifs</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimes triplles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">alterner les rimes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''altèrnàr les rimes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">une histoire sans ni rime ni raison</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) conta sensa ni ~ ni rêson'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il n’a ni rime ni raison</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at ni ~ ni rêson'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vers qui font rime, qui ne font pas rime</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">rimeur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">rimeuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimmiér'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''rimœr'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rimeur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">celui qui fait des rimes</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rimar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un vèrs, na poèsia'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre ~ un mot avouéc ‘n ôtro'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''celos doux vèrs rimont pas'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || rimer ''v'', seriner ''v'' ; <span style="color:darkorange;">mettre en vers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">versifier</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''rimmar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">rimer un vers, une poésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rimàr un vèrs, una poèsia'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire rimer un mot avec un autre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére rimàr una parola avouéc un’ôtra'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">ces deux vers ne riment pas</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''céls-ce doux vèrs rimont pas'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''savêr''' ''m''<br>→ '''~-f<span style="color:darkorange;">â</span>re''' {{AFE|[-.fɑːr, ...]}} ''m''<br><br><br>→ '''~-vivre''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u siu et u viu de tot lo mondo'''</span> ''loc adv'' || savoir ''m'', science ''f'', <span style="color:darkorange;">connaissance, instruction, expérience</span> ''f''<br>→ savoir-faire ''m'', <span style="color:darkorange;">expérience, compétence</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~-fére''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sâpt'''</span> ''f'' ''(Tignes)'' ; '''metiér''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''côp de man'''</span> ''loc nom m'' ; '''biès''' ''m'' ''(VdG)''<br>→ savoir-vivre ''m'', <span style="color:darkorange;">usage du monde</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''usâjo''' ''m'' ; '''èducacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notoirement</span> ''adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''serènâda''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''acapàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo pègno nos at balyê la ~ tota la nuet'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || sérénade ''f'' ; <span style="color:darkorange;">charivari</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">tapage</span> ''m'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">semonce</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">verte remonstrance</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~, serénâda''' {{AFE|[-.ri.ˈ-]}} ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''serènârda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">attraper une semonce</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">le petit nous a donné la sérénade toute la nuit</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''sèriâl''' ''a m'', '''sèriâla''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sèriâl'''</span> ''m'' || sériel ''a m'', sérielle ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">sérial</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèriâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sérial</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèriâlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''simbolo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simbolica'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simbolicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simbolico'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''simbolica'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''figura ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gèsto ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''significacion ~ d’una chousa'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''simboleco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''simboleca'''</span> ''a f & f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simbolisar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simbolismo'''</span> ''m'' || symbole ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">symbolique</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">symboliquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''simbolecamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">symbolique</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''simboleco'''</span> ''a m & m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">figure symbolique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fegura simboleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">geste symbolique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gèsto simboleco'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">signification symbolique d’un objet</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''segnefecacion simboleca d’una baga'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">symbolique</span> ''a env & m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">symboliser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''simbolisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''simbolisiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">symbolisme</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''socialismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ rèformisto'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ rèvolucionèro'''</span> ''loc nom m'' || socialisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">socialisme réformiste</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">socialisme révolutionnaire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''somèro''' ''a m'', '''somèra''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègzamen ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègzècucion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jugement ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''justice ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''projèt ~'''</span> ''loc nom m'' || sommaire ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">bref</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">brève</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">exposé en peu de mot</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">exposée en peu de mot</span> ''loc a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">examen sommaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">exécution sommaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">jugement sommaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">justice sommaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">projet sommaire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''son''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ agrèâblo, cllâr, pèrcient'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ articulâ, inarticulâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ cllôs, uvèrt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fêblo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fôx'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nasâl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ prolongiê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sèc, nèt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''acutar, sentir un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entensitât, hôtior d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mur du ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''passar lo mur du ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''produire, fâre sentir un ~, de ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''timbro d’un ~'''</span> ''loc nom m'' || son ''m'' (''bruit'') ; <span style="color:darkorange;">volume, son</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une radio, d’une télévision...'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">son agréable, clair, perçant</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ agrèâblo, cllàr, pèrcient'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">son articulé, inarticulé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son fermé, ouvert</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son faible</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son faux</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son nasal</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son prolongé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">son sec, net</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">écouter, entendre un son</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''acutàr, sentir un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">intensité, hauteur d’un son</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mur du son</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">franchir le mur du son</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''passàr lo mur du ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">produire, faire entendre un son, des sons</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''produire, fére sentir un ~, de ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">timbre d’un son</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sonjon''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la téta'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un âbro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’una muralye'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’una tor'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~ de'''</span> ''loc prèp''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arrevar a ~ (de)'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du fond tant qu’u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fin ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tant qu’u ~ du têt'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u fin ~'''</span> ''loc adv''<br><br> || sommet ''m'', cime ''f'' <span style="color:darkorange;">(''en général'')</span> ; <span style="color:darkorange;">(le) haut</span> ''m'' ''(AO)'' ; sommet ''m'', <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pointe la plus élevée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span> ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet de la tête</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) crâne</span> ''(loc nom) m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet d’un arbre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet d’un mur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ d’un mur'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet d’une tour</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sommet de</span> ''loc prèp'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''en cema de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">arriver, parvenir au sommet (de)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arrevàr u ~ (de)'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">du fond jusqu’au sommet</span> ''loc adv''<br>→ sommet ''m'', <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pointe la plus élevée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un arbre'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''prim ~'''</span> ''loc nom m'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jusqu’au sommet du toit</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(tout) au sommet</span> ''loc adv'' <span style="color:darkorange;">(''d’une tour, d’un clocher...''), <span style="color:darkorange;">var. '''u drêt ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''u prim ~'''</span> ''loc adv'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sparciato'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''sparciata'''</span> ''a f & f'' || <span style="color:darkorange;">spartiate</span> ''a env & m / f'' ; <span style="color:darkorange;">sommaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">peu confortable</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''esparciato'''</span> ''a m & m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''spèctâcllo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de dances folclloriques, de variètât, de circo'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la natura'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ des vicios et de les vèrtus des siècllos passâs'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un poplo que sè bat por pas morir'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ que s’ôvre devant noutros uelys'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''assistar a un ~ téâtrâl'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sâla de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè balyér en ~'''</span> ''loc v''<br><br> || spectacle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''spèctâclo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">spectacle de danses folkloriques, de variété, de cirque</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de dances folcloriques, de variètât, de circo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) spectacle de la nature</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) spectacle des vices et des vertus des siècles passés</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ des vicios et des vèrtus des sièclos passâs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) spectacle d’un peuple qui se bat pour ne pas mourir</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ d’un pœplo que sè bat por pas muere'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">spectacle qui s’ouvre devant nos yeux</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">aller au spectacle</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">assister à un spectacle théâtral</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''assistàr a un ~ téâtrâl'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner un spectacle</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">salle de spectacle</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">se donner, s’offrir en spectacle</span> ''loc v'' <span style="color:darkorange;">(''pour amuser les autres''), <span style="color:darkorange;">var. '''sè balyér, s’ofrir en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''stilo''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de via, d’accion'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un temps'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ en musica, en pintura'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nèglegiê, rechèrchiê, simplo, èlègant'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél squior at un brâvo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) cllartât d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''imitar lo ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''môblo de ~ et de temps'''</span> ''loc nom m''<br><br> || style ''m'', <span style="color:darkorange;">façon, manière de s’exprimer, de sculpter, de peindre...</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''estilo''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''façon''' ''f'' ; '''sôrta''' ''f'' ''(Arvelâr)'' ; '''maniére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">style de vie, d’action</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) style d’une époque</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ d’una època'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) style en musique, en peinture</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ en museca, en pintura'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">style négligé, recherché, simple, élégant</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">cet skieur a un beau style</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét esquiœr ‘l at un gent ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) clarté d’un style</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) cllàrtât d’un ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">imiter le tyle de quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''imitàr lo ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">meuble de style et d’époque</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''môblo de ~ et d’època'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sublèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''t’és franc un ~'''</span> ''loc-frâsa'' || sifflet ''m'', <span style="color:darkorange;">personne sotte</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''subllèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu es vraiment un sot</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''sujèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’una piéce de téâtro'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èxplouètar, trètar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pensar a un bon ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rechèce, simplicitât d’un ~'''</span> ''loc nom f'' || sujet ''m'', <span style="color:darkorange;">thème</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">thématique</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">idée</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rêson''' ''f'', '''chousa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sujet d’une pièce de théatre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">exploiter, traiter un sujet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èxplouètàr, trètàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">penser à un bon sujet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pensàr a un bon ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">richesse, simplicité d’un sujet</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sûr''' ''a m'', '''sûra''' ''a f''<br><br>→ '''ben ~''' ''loc adv''<br><br> || sûr ''a m'', sûre ''a f'', certain ''a m'', certaine ''a f'', réel ''a m'', réelle ''a f'', évident ''a m'', évidente ''a f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''sûre''' ''a f''<br>→ bien sûr ''loc adv'', entendu ''entèrj'', <span style="color:darkorange;">naturellement</span> ''adv'', évidemment ''adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''surtot''' ''adv'' || surtout ''adv'', principalement ''adv'' ; <span style="color:darkorange;">notablement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">particulièrement</span> ''adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tambour''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a vêrro'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) pôrtes d’un ~'''</span> ''loc nom fpl'' || tambour ''m'' <span style="color:darkorange;">(''avance de maçonnerie, de menuiserie, destinée à isoler un édifice, une église, de l’air extérieur'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''tambouèr'''</span> {{AFE|[-.ˈbwœr, -.ˈbwɔr, ...]}} ''f'' ''(Montègni, Chevron)'', <span style="color:darkorange;">'''tambour-t'''</span> {{AFE|[-.ˈbɔrt, ...]}} ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tambour vitré</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) portes d’un tambour</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tambourniér''' ''m'', '''tambourniére''' ''f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">personne bruyante et grossière</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''tèlèscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.po, -.pə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèscopar'''</span> ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèscopico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlèscopica'''</span> ''a f'' || télescope ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">télescoper</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlèscopàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''rentrar dedens'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">télescopique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''t<span style="color:darkorange;">é</span>oria''' {{AFE|[te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr ren que de téories per la téta'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cen sont ren que de téories'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~ cen pôt étre veré'''</span> ''loc-frâsa'' || théorie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téorie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">n’avoir que des théories dans la tête, n’avoir que des idées qui ne peuvent pas être appliquées</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce ne sont que des théories</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen sont mas que de téories'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théoriquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">en théorie</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">en théorie cela peut être vrai</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''téorico'''</span> {{AFE|[te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...]}} ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''téorica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jugement ~ et jugement pratico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) rêsonament ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téorico'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">théorique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">jugement théorique et jugement pratique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''jugement ~ et jugement prateco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) raisonnement théorique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) rêsonement ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorique</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''têsa''' ''f''<br>→ '''têsar''' ''v''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''têsior'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''têsiosa'''</span> ''f'' || toise ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''têse, touèsa'''</span> ''f''<br>→ toiser ''v'', mesurer ''v'' <span style="color:darkorange;">(''en se servant de la toise comme unité'')</span>, <span style="color:darkorange;">arpenter</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">regarder de haut</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">mépriser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''têsàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''touèsiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">géomètre</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''têsiœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''tige''' ''f'' || tige ''f'' ; <span style="color:darkorange;">style, tige du cadran solaire dont l’ombre indique l’heure</span> ''loc nom m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tonâl''' ''a m'', '''tonâla''' ''a f''<br>→ '''tonalitât''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les colors'''</span> ''loc nom f''<br><br> || tonal ''a m'', tonale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tonâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ tonalité ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) tonalité des couleurs</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ des colors'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''tot vat a l’encontrèro'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">tout va mal</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''trâbla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ carrâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ longe'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ rionda'''</span> ''loc nom f''<br><br> || table ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''trâblla,</span> tâbla, <span style="color:darkorange;">tâblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">table carrée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ carrâ'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">table rectangulaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">table ronde</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tâbla arrionda, àrrionda'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trablâr''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl'' || étagère ''f'', tablette ''f'', rayon ''m'', rayonnage ''m'', <span style="color:darkorange;">planche d’étagère</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">planche suspendue</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’armoire, de placard, de bibliothèque..., à vaisselle, à fromage, à fruits...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tablâr<span style="color:darkorange;">, trabllâr, tabllâr</span>''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''replan'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) rayonnage</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tradicionâl''' ''a m'', '''tradicionâla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstitucions tradicionâles'''</span> ''loc nom fpl''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradecionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradecionèla'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionalismo'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionalisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionalista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionalament'''</span> ''adv''<br><br> || traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionèl'''</span> ''a m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">institutions traditionnelles</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstitucions tradecionèles'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''enstitucions tradicionèles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">traditionalisme</span> ''m'' ''(Tèologia, Politica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionalismo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traditionaliste</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionalisto'''</span> ''a m & m'' ''(AO)''<br><br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradicionèlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traditionnellement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionèlamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèlament'''</span> ''adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''travèrsagne a chêna'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">scie à chaîne</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">tronçonneuse</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rèssosa''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Vôterin 2019''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''trèparcèlo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s de la crèdence'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u cârro du premiér ~'''</span> ''loc adv'' || rayon ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’armoire, de placard, de bibliothèque...'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rayons de l’armoire</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">au fond du premier rayon</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''trètâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’aliance'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de comèrço'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de pèx'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de Vèrsalyes'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) nègociacion d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nègociyér, ratifiar, violar un ~'''</span> ''loc v''<br><br> || traité ''m'' <span style="color:darkorange;">(''convention écrite'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''trètà'''</span> {{AFE|[-.ˈte]}} ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traité d’alliance</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trètà d’aliance'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traité commercial</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trètà de comèrço'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) traité de paix</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) trètà de pèce'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traité de Versailles</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trètà de Vèrsalyes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) négociation d’un traité</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) nègociacion d’un trètà'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">négocier, ratifier, violer un traité</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''nègociyér, ratifiàr, violàr un trètà'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''triangllo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ rèctangllo'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a fôrma de ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) bâsa et lo sonjon d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fêt a ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) três angllos d’un ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''triangulèra'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''triangulèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''triangulèra'''</span> ''a f'' || triangle ''m'' ; chasse-neige ''m'' (''en bois''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''triangl<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡlo, -.ɡlə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">triangle rectangle</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trianglo rèctanglo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">à forme de triangle</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) base et le sommet d’un triangle</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">fait à forme de triangle</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) trois angles d’un triangle</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) três anglos d’un trianglo'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">triangulaire</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">triangulaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tronçonar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tronçonosa'''</span> ''f'' ''(Savouè)''<br><br> || tronçonner ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">scie passe-partout</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">tronçonneuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tronçonœsa'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''tropa''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''na ~ de côps'''</span> ''loc adv''<br><br> || troupe ''f'', bande ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’oiseaux, de gamins, de personnes'')</span>, <span style="color:darkorange;">meute</span> ''f'', groupe ''m'' ; <span style="color:darkorange;">foule</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">(les) soldats</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">(l’)armée</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''trœpa'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cobla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">plusieurs fois, de nombreuses fois</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''una ~ de côps'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tuba''' ''m'' || tuba ''m'' <span style="color:darkorange;">(''tuyau pour respirer en plongée'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''uforico''' ''a m'', '''uforica''' ''a f'' || euphorique ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bon-éso''' / '''ben-éso''' ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''usagiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''usagiére'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s d’una pareria, consorteria'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s d’un nant'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || usager ''m'' <span style="color:darkorange;">(''celui qui a un droit d’usage'')</span>, usagère ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) usagers d’une consorterie</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s d’una consorterie'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) usagers d’un ruisseau</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s d’un ru'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''usanciér''' ''m'', '''usanciére''' ''f'' || usager ''m'', usagère ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''usagiér'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''utopia'''</span> ''f''<br><br>→ '''utopico''' ''a m'', '''utopica''' ''a f'' || <span style="color:darkorange;">utopie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''utopie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''plan teriê sus la comèta'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''rèvanerie'''</span> ''f''<br>→ utopique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ventolar''' ''v''<br>→ '''ventoliére''' ''f'' || tourner / tournoyer <span style="color:darkorange;">au vent</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">éolienne</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''vêre''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''qu’on pôt ~'''</span> ''loc-frâsa'' || voir ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''vêr, vér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">observable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''qu’on pôt vér'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ziotar''' ''v'' || <span style="color:darkorange;">donner un coup d’œil (furtif)</span> ''loc v'', jeter un (coup d’)œil ''loc v'', <span style="color:darkorange;">donner un regard prompt et de courte durée</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ziœtar'''</span> ''v'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
exzyw38b1hb82xpfivt227nr4kcu4od
Éde:Néologismos : Enformatica
12
18507
231773
231654
2026-07-12T14:18:59Z
ChrisPtDe
22
rv
231773
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’enformatica''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''branchement''' ''m'' || connexion ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''conèccion''' ''f'' ; branchement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''branchament'''</span> ''m'' ''(Le Crét-Volant, Bèlacomba)'' || per agrantissement<ref name="verèt1">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{pp.}}648-649 et 1010.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''branchiér''' ''v''<br><br><br><br>→ <span style="color:green;">'''sè ~ a'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:green;">'''sè ~ dessus'''</span> ''v'' || connecter ''v'' (''un appareil électrique''), rattacher ''v'' (''raccorder ou relier''), brancher ''v'' (''à un réseau d’eau, à un réseau électrique, <span style="color:darkorange;">informatique</span> ou téléphonique, à une canalisation (une conduite) d’eau''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''conèctar''' ''v''<br>→ <span style="color:green;">se ~ à</span> ''v''<br>→ <span style="color:green;">se ~ sur</span> ''v'' || per agrantissement<ref name="verèt1"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''composior'''</span> ''m'' || compositeur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''composiœr, compositor, compositœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''conèccion''' ''f'' || connexion ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''conèctar''' ''v'' || connecter ''v'' (''un appareil électrique''), <span style="color:darkorange;">var. '''conèctàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''contresegno'''</span> ''m'' || mot de passe ''loc nom m'' || d’aprés lo [[catalan]] « '''contrasenya''' » ''f''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''copior'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de l’ordenator'''</span> ''loc nom m''<br><br> || graveur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''copiœr'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) graveur de l’ordinateur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) copiœr de l’ordénatœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''dèbranchement''' ''m'' || déconnexion ''f'' ; débranchement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèbranchament'''</span> ''m'' ''(Le Crét-Volant, Bèlacomba)'' || per agrantissement<ref name="verèt2">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{pp.}}1189 et 1202.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèbranchiér''' ''v''<br>→ <span style="color:green;">'''sè ~ de'''</span> ''v'' || déconnecter ''v'', débrancher ''v'' (''un appareil électrique, un tuyau'')<br>→ <span style="color:green;">se ~ de</span> ''v'' || per agrantissement<ref name="verèt2"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èditor''' ''m''<br>→ '''èditar''' ''v'' || éditeur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditœr'''</span> ''m''<br>→ éditer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''engravior''' ''m'' || graveur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''copior'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:green;">'''fouénârd'''</span> ''m'', <span style="color:green;">'''fouénârda'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">fouineur</span> ''m'', <span style="color:green;">fouineuse</span> ''f'' ''(Malyâjo)'', <span style="color:green;">hackeur</span> ''m'', <span style="color:green;">hackeuse</span> ''f'' || per agrantissement<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''historico'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">historique</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''historeco'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''lèctor''' ''m'' || lecteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''lèctœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Corzelyes, Regniér, Ès)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''liésor''' ''m'' || lecteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''liésœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lèctor''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡra.mo, -.mə, -.ˈɡram, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar, rapondre un ~ dedens un carculator'''</span> ''loc v'' || programme ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">insérer un programme dans une calculatrice</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensèràr un ~ dens un calculatœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
hw9m18rz9q000atquadv7c2i4foluyd
Éde:Néologismos : Biologia
12
18509
231759
231639
2026-07-12T14:15:26Z
ChrisPtDe
22
rv
231759
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la biologia''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:green;">'''aparèly de Golgi'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:green;">appareil de Golgi</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''aparèlyo de Golgi'''</span> ''loc nom m'' || traduccion
|-
| <span style="color:green;">'''aquèno'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">akène</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:darkorange;">'''branches'''</span> ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">cors</span> ''mpl'' <span style="color:darkorange;">(''ramification du bois des cerfs'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''buche''' ''f'' || bûche ''f'', tige ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une plante, de graminée'')</span>, fétu ''m'' ; <span style="color:darkorange;">pied d’une plante</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pec<span style="color:darkorange;">ôl</span>''' ''m'' ; '''tige''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cambâjo''' ''m'' || enjambement ''m'' ''(Gènètica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''gambâjo'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| <span style="color:green;">'''carpél'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">carpelle</span> ''m'' || d’aprés lo [[catalan]] « '''<span style="color:green;">carpel</span>''' » ''m''
|-
| '''chamba''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’una fllor'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || jambe ''f'' ; <span style="color:green;">stipe</span> ''m'', <span style="color:green;">pied</span> ''m'' <span style="color:green;">(''d’un champignon'')</span> ; tige ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une fleur'')</span> ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) tige d’une fleur</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''chapél''' ''m'' || chapeau ''m'' <span style="color:green;">(''d’un champignon'')</span> || traduccion<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''citoplâmo'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">cytoplasme</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''citoplasmo'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''citopllâmo'''</span> ''m'' || coment « '''cata<span style="color:green;">plâmo</span>''' » ''m''
|-
| <span style="color:green;">'''citosquelèta'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">cytosquelette</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''citosquelèto'''</span> ''m'' || traduccion
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>orofila''' {{AFE|[kʎɔ.-, ...]}} ''f'' || chlorophylle ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clorofila''' {{AFE|[klɔ.-, ...]}} ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:green;">'''clloroplasto'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">chloroplaste</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''cloroplasto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''clloropllasto'''</span> ''m'' || coment lo [[savoyârd]] « <span style="color:green;">'''klyoro'''</span> » ''m'' <ref name="verèt1">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}903.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
|-
| '''cova''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">pédoncule</span> ''m'', queue ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de cerise'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''coa''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cromosom<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mo, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cromosomico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cromosomica'''</span> ''a f'' || chromosome ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chromosomique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''disco''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s de les rens, de les vèrtèbres'''</span> ''loc nom mpl''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)hèrnia du ~'''</span> ''loc nom f'' || disque ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) disques intervertébraux</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s des vèrtèbres'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s des rens'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês, Èneci, Bèlavâl, Touno, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s de l’eren'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)hernie du disque</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''embranchement'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">ramification</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">andouiller</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''embranchament'''</span> ''m'' ''(Le Crét-Volant, Bèlacomba)'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''envelopa nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâra'''</span> {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''loc nom f'' || <span style="color:green;">enveloppe nucléaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:green;">membrane nucléaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''envelopa nuclèâra'''</span> {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''loc nom f'' || traduccion
|-
| <span style="color:green;">'''envolucro'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">involucre</span> ''m'' || adaptacion
|-
| '''folyèta''' ''f'' || <span style="color:green;">foliole</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">petite feuille</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’arbre'')</span> || traduccion<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gèn<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, -.nə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''altèracion d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) caractèros hérèditèros vegnont des ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènèticament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènètico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gènètica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènomo'''</span> ''m'' || gène ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">altération d’un gène</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) caractères héréditaires sont liés aux gènes</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) caractèros hérèditèros vegnont des ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">génétiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''gènèticamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">génétique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">génome</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">patrimoine génétique</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gènos'''</span> ''mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''golèt nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâr'''</span> {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''loc nom m'' || <span style="color:green;">pore nucléaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''golèt nuclèâr'''</span> {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''loc nom m'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''<span style="color:green;">golè</span> (d’la pé)''' » ''m'' <ref name="verèt2">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}3799.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
|-
| <span style="color:green;">'''gran d’empêsa'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:green;">grain d’amidon</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gran d’amedon'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''gran d’amidon'''</span> ''loc nom m'' || traduccion
|-
| <span style="color:darkorange;">'''groupament'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">groupement</span> ''m'' ''(Botanica, Ècologia)'', <span style="color:darkorange;">var. '''groupement'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lama''' ''f'' || lame ''f'' <span style="color:green;">(''d’un champignon'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''lâma''' ''f'' ''(Sassèl)'' || traduccion<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''manjo''' ''m'' || manche ''m'' ; <span style="color:darkorange;">pédoncule</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">queue</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de poire, de pomme...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mango''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cova''' ''f'' ; '''pec<span style="color:darkorange;">ôl</span>''' ''m'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''manzho''' » ''m'' <ref name="verèt3">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}2784.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''membrana plâmica'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:green;">membrane plasmique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''membrana plasmica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''membrana pllâmica'''</span> ''loc nom f'' || coment « '''cata<span style="color:green;">plâm</span>o''' » ''m''
|-
| <span style="color:green;">'''mitocondrie</span> ''f'' || <span style="color:green;">mitochondrie</span> ''f'' || adaptacion
|-
| '''noyél''' ''m'' || noyau ''m'' <span style="color:green;">(''de cellule'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''noyô''' ''m'' || traduccion<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâr''' {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâra''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nucllèèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''nucllèèra'''</span> ''a f'' ''(Arbanês)'' || nucléaire ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''nucllèèro'''</span> {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''a m'' ''(Arbanês)'', '''nuclèâr''' ''a m''<br>→ nucléaire ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''nuclèèro'''</span> ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èolo'''</span> {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''m'' || <span style="color:green;">nucléole</span> {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''nuclèolo'''</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:green;">'''parê cèlulèra'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:green;">paroi cellulaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''parêt cèlulèra'''</span> ''loc nom f'' || traduccion
|-
| '''pec<span style="color:darkorange;">ôl</span>''' {{AFE|[-.ˈku, ...]}} ''m'' || tige ''f'', manche ''m'', épingle ''f'' ; <span style="color:darkorange;">pédoncule</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">queue</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un fruit, d’une fleur, d’une feuille'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''pécôl'''</span> {{AFE|[pi.ˈku, -.ˈko, ...]}} ''m'' ''(VdG, Brenins)'', <span style="color:darkorange;">'''pècœl'''</span> {{AFE|[pɛ.ˈkø]}} ''m'' ''(Sassèl)'' || du [[latin]] « '''pĕdĭcŭlus''' »<ref name="verèt3"/><br> ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''pèroxisomo'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">peroxysome</span> ''m'' || adaptacion
|-
| '''pèt<span style="color:darkorange;">â</span>l<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈtɑː.la, -.ˈtɔː.la, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) pètâles de les fllors'''</span> ''loc nom fpl''<br><br> || pétale ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pètâlo'''</span> {{AFE|[-.ˈtaː.lo, -.lə, -.ˈtal, ...]}} ''m'' ''(AO, Arvelâr, Bônavâl)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fôlye'''</span> ''f'' ''(Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) pétales des fleurs</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) pètâlos des fllors'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''pétâla''' » ''f'' <ref name="verèt4">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}2825.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''petiôta fôrche'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">ramification</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">andouiller</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''petiôta fœrche'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''embranchement'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''pied''' ''m'' || pied ''m'' ; <span style="color:darkorange;">pédoncule</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">queue</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une fleur'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''chamba''' ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tija'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' ; '''pec<span style="color:darkorange;">ôl</span>''' ''m'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''pî''' » ''m'' <ref name="verèt3"/> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''plâmodèmo'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">plasmodesme</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''plasmodèmo'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''pllâmodèmo'''</span> ''m'' || coment « '''cata<span style="color:green;">plâmo</span>''' » ''m''
|-
| '''polèno''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''puça de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || pollen ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''polen'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poussière très fine de pollen</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''puça de polen'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''polèno''' » ''m'' <ref name="verèt5">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}2964.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]<br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''rèticllo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:green;">'''~ endoplâmico liço'''</span> ''loc nom m''<br><br><br>→ <span style="color:green;">'''~ endoplâmico ruecho'''</span> ''loc nom m''<br><br><br> || <span style="color:green;">réticulum</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèticlo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:green;">réticulum endoplasmique lisse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèticllo endoplasmico suèjo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''~ endopllâmico liço'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:green;">réticulum endoplasmique rugueux</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèticllo endoplasmico ruecho'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''~ endopllâmico ruecho'''</span> ''loc nom m'' || d’aprés lo [[catalan]] « '''<span style="color:green;">reticle</span>''' » ''m'' et pués coment « '''ar<span style="color:green;">ticllo</span>''' » ''m'' et « '''cata<span style="color:green;">plâm</span>o''' » ''m''
|-
| <span style="color:green;">'''ribosomo'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">ribosome</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:green;">'''rizomo'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">rhizome</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:green;">'''sèpâla'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">sépale</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèpâlo'''</span> ''m'' ''(AO, Arvelâr, Bônavâl)'' || coment lo [[savoyârd]] « '''p<span style="color:green;">é</span>t<span style="color:green;">âla</span>''' » ''f'' <ref name="verèt4"/> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
|-
| <span style="color:green;">'''tèpâla'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">tépale</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèpâlo'''</span> ''m'' ''(AO, Arvelâr, Bônavâl)'' || coment lo [[savoyârd]] « '''p<span style="color:green;">é</span>t<span style="color:green;">âla</span>''' » ''f'' <ref name="verèt4"/> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]]
|-
| '''tige''' ''f'' || tige ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une plante, de graminée'')</span> ; <span style="color:darkorange;">pied d’une plante</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''buche''' ''f'' ; '''pec<span style="color:darkorange;">ôl</span>''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''tija'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">pédoncule</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">queue</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une fleur'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''tilacôido'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">thylakoïde</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:green;">'''tonoplasto'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">tonoplaste</span> ''m'' || adaptacion
|-
| <span style="color:green;">'''vacuola'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">vacuole</span> ''f'' || adaptacion
|-
| <span style="color:darkorange;">'''vésicula'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:green;">'''~ de Golgi'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:green;">'''~ membranèra'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">vésicule</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''vésiculo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:green;">vésicule golgienne</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''vésiculo de Golgi'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:green;">vésicule membranaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''vésiculo membranèro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || d’aprés lo [[savoyârd]] « '''vézikula''' » ''f'' <ref name="verèt6">{{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}3901.</ref> en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|CFLL]] et pués coment « '''<span style="color:green;">vésic</span>atouèro''' » ''a m''<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''vôrva'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">volve</span> ''f'' <span style="color:green;">(''d’un champignon'')</span> || adaptacion
|}
=== Rèferences ===
<references />
bajzysxy6y9drsv2qrry4c5t4ua1ojr
Truéta
0
19957
231821
224275
2026-07-13T02:35:58Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231821
wikitext
text/x-wiki
{{sot-titro/Taxon|nv1=Truéte}}
{{Grafia RèfB}}{{Vêre homonimos|La Truéta}}{{Enfocajon Biohomonimia
| nom = Truéta
| ôtro = Truéte
| émâge = truite_arc-en-ciel.jpg
| lègenda = [[Truéta arc-en-cièl]]
| alt =
| upright =
| taxons = Dens la famelye des [[Salmonidae|Sarmonidos]]
Dens los [[genro (biologia)|genro]]s :
* ''[[Oncorhynchus]]''
* ''[[Salmo]]''
| tropa1 =
| lista1 =
}}
Lo tèrmo '''truéta'''<ref group="N">Ècrivont « '''trwita''' » et « '''truita''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]].</ref> {{AFE|[ˈtrwi.ta]}} <small>ou ben</small> {{AFE|[ˈtrɥi.ta]}}<ref group="N">Prononçont asse-ben {{AFE|[ˈtro̞.ta]}} (« '''trota''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]]) en [[Savoyârd|patouès]] de la [[Touno|vâl de Touno]], {{AFE|[ˈtrwa.ta]}} (« '''trwata''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]]) en [[Savoyârd|patouès]] de [[Belyèma]], {{AFE|[ˈtrwɛ.ta]}} (« '''trwèta''' » en [[Vouiquipèdia:Grafia de Confllens|grafia de Confllens]]) en [[Savoyârd|patouès]] des [[Los Avanchiérs|Avanchiérs]], d’[[Èneci]] et de [[La Bârma-de-Felyingi]] et pués {{AFE|[ˈtrɛ.ta]}} (« '''trêta''' » en [[Vouiquipèdia:Grafi fribordzêje|grafia friborgêse]]) en [[friborgês]].</ref>{{,}}<ref name="Gey">{{frp}} Nicolas Gey, « ''Los noms de les bétyes en arpitan'' », Sié, Arpitania, 2015, {{p.}}36.</ref>{{,}}<ref name="virèt">{{fr}} [[Rogiér Virèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf « ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard'' »] {{pdf}}, 8{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâye, mârs 2021, {{p.}}3314.</ref>{{,}}<ref name="Clà">{{fr}} [[Pierre Duplay|Pierro Duplèx]], « [[La cllâf du parlar gagâs|''La Clà do Parlâ Gaga'']] », Sant-Etiève, Imprimerie Urbain Balay, 1896, remprèssion, Hachette Livre / BnF, {{p.}}406. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1313050 Liére en legne] dessus ''[[Gallica]]''.</ref>{{,}}<ref name="dikchenéro">{{fr}} ''Dictionnaire français-patois. Dikchenéro patê-franché'', Fribôrg, Société cantonale des patoisans fribourgeois, 2013, {{pp.}}368 et 957 [→ '''''<span style="color:red;">trêta</span>'''''].</ref> est un [[nom vèrnâcllo]] que manque de cllartât et dèsigne un mouél d’[[èspèce]]s de [[pêsson]]s de la [[famelye (biologia)|famelye]] des [[Salmonidae|Sarmonidos]].
Diont asse-ben la '''truéte''' {{AFE|[ˈtrwe.tʃi]}}<ref name="Clà"/> en [[Forésien|patouès]] [[Sant-Etiève|gagâs]], {{AFE|[ˈtrɥe.tʃi]}}<ref name="PatVersCharm">[[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[forésien]] de '''[[Vers-Charmasél]]''' d’aprés les pâges sus cél patouès [http://forezhistoire.free.fr/xavier-marcoux.html « ''A la découverte d’un poète, Xavier Marcoux'' »] [[Transcripcion fonètica|retranscrita]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].</ref>{{,}}<ref name="GzaviérMèrcor">{{fr}} [https://web.archive.org/web/20240408225654/http://vdf.montbrison42.fr/N_speciaux_TEXT/VDF.HS.Xavier%20Marcoux.pdf « ''Xavier Marcoux (1911-1992). Poète patoisant'' »], Montbréson, “Village de Forez - Patois vivant”, 2002, {{pp.}}22 [→ '''''<span style="color:red;">truétchi</span>'''''] et 35 [→ '''''<span style="color:red;">trouéte</span>''''' = fr. truites ''fpl''].</ref> en [[Forésien|patouès]] de les [[montagnes du Sêr]] et pués {{AFE|[ˈtrɛ.tə]}} <small>ou ben</small> {{AFE|[ˈtra.tə]}} en [[Vôdouès (lengoua)|vôdouès]]<ref group="N">Ècrivont « '''trâite''' » en [[Vouiquipèdia:Grafià vaudoisa|grafia vôdouèsa]].</ref>{{,}}<ref name="Dubôf">{{fr}} [[Frédéric Duboux|Frèderic Dubôf]], « ''Patois vaudois : Dictionnaire'' », èdicion reviua et complètâye, Ôron-la-Vela, Associacion vôdouèsa des amis du patouès, 2006, {{pp.}}220 et 368 [→ '''''<span style="color:red;">trâite</span>'''''].</ref>.
Les truétes vivont dedens d’égoues cllâres et vives, surtot en [[Amèrica de Bise]], en [[Eropa]], dens la bise de l’[[Asia]] et pués dedens les reviéres de l’[[Atlâs (massis)|Atlâs]] u [[Marroco]]. Sont étâyes étot fêtes rentrar en [[Ôstralia]] et en [[Novèla-Zèlanda]] u {{s|XIX}}. D’aprés les èspèces, lo temps de via pôt vareyér de 7 ans a un mouél de diézênes d’ans. Na truéta de 80 cm pôt dèpassar los 5 kg. Doux-três spècimènos que vivont en lèc dèpâssont lo mètro et 15 kg.
== Dèscripcion ==
Les truétes ant gins d’èpenes dens les [[Najouèra|najouères]], et pués els ant totes na [[najouèra adiposa]] u dèrriér, prôcho de la cova, qu’est na caractèristica comena a tôs los Sarmonidos.
Quand ben que la plepârt de les truétes vivont mas qu’en égoua doce, doux-três èspèces (''[[Truéta arc-en-cièl|Oncorhynchus mykiss]]'' et ''[[Salmo trutta]]'' ou ben [[Salmo trutta fario|fariô]] notament) semondont des spècimènos que pâssont lor via adulta dedens l’ocèan et remontont les reviéres por sè reproduire. Prèjont adonc de [[truéta de mar]].
[[Émâge:Truite gold.jpg|thumb|right|250px|<div class="center">Truéta dorâye.</div>]]
Les truétes sont [[Carnivôro (règimo alimentèro)|carnivôres]]. Sè nurréssont surtot de [[vèrm]]s et de [[Bétyèta|bétyètes]], mas les èspèces et los spècimènos los ples emposents chaçont avouéc d’ôtros pêssons, particuliérament los [[vêron]]s.
[[Fichiér:Journal.pone.0019032.g001 trout filet.png|left|thumb|250px|<div class="center">Felèt de truéta, copo en « pavê de truéta ».</div>]]
Les truétes arc-en-cièl d’èlevâjo, que la chèrn est [[Sârmon (color)|color sârmon]] a côsa de lor alimentacion, sont des côps apelâyes « truétes sârmonâyes »<ref>{{Lim Vouèbe|lengoua=fr|ôtor=CONTI Cédric, DESVIGNES Thomas, DIDIERLAURENT Sylvie|titro=''Truite arc-en-ciel''|url=https://doris.ffessm.fr/Especes/Oncorhynchus-mykiss-Truite-arc-en-ciel-2308|accès url=libro|seto=DORIS : Données d’Observations pour la Reconnaissance et l’Identification de la faune et la flore Subaquatiques|dâta=15 fevriér 2021|viu lo=14 fevriér 2022}}.</ref>.
{{clr|left}}
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Vocabulèro ===
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
<references />
[[Catègorie:Salmonidae]]
[[Catègorie:Salmoniformes (nom vèrnâcllo)]]
[[Catègorie:Nom de pêsson que manque de cllartât]]
qrnuam449xwqgveondedyjm1h9fudjc
Vouiquipèdia:Lumiére dessus…/Sent-Colomban-dus-Velârs
4
20005
231750
231631
2026-07-12T13:57:21Z
ChrisPtDe
22
rv
231750
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{Vouiquipèdia:Lumiére dessus…/Dâta de publecacion|08/08/2022|13/08/2022}}</noinclude>[[Fichiér:Église Saint-Colomban-des-Villards (Savoie).JPG|figura|250px|<center>L’égllése ''Sent-Colomban'' a l’entrâ du velâr ''Lo Centro''.</center>]]
'''Sent-Colomban-dus-Velârs''' {{AFE|[sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã.du.ˌvlɑːr]}} {{Prononciacion|Villarin-SentColombandusVelârs.ogg|(Acutâd en patouès)}} (''{{lengoua|fr|Saint-Colomban-des-Villards}}'' en [[francês]]) ou ben d’habituda '''Sent-Colomban''' {{AFE|[sɛ̃.kɔ.lɔ̃.ˈbã]}} ‘l est na [[Comena (France)|comena]] [[France|francêsa]] et [[Arpetania|arpetanna]] de la [[Môrièna#La Bâssa-Môrièna|Bâssa-Môrièna]] en [[Savouè]], que sè trôve en [[vâr Gllandon]] dedens lo [[Dèpartament francês|dèpartament]] de la [[Savouè-d’Avâl]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
La comena ‘l est cognua coment lo « ''brés dus petiôts-ramonors de Savouè'' ». D’hivèrn, dessus los tèrrens a l’envers de la comena sè trôve la stacion de squi de [[Les Siéx-bèles]].
Los habitents du velâjo [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Colognons'' {{AFE|[lo kɔ.lɔ.ˈɲu]}} et ''les Colognes'' {{AFE|[le kɔ.ˈlɔ.ɲə]}}. S’apèlont asse-més {{copa|ensemblo avouéc celos de [[Sent-Alban-dus-Velârs|Sent-Alban]]}} ''los Velarencs'' {{AFE|[lo vlɑ.ˈrɛ̃]}} et ''les Velarenches'' {{AFE|[le vlɑ.ˈrɛ̃.θə]}}.
''[[Sent-Colomban-dus-Velârs|Liére la suita]]''
lsvhxydyo4lp1zdjiq95npvvuy00ss0
Vouiquipèdia:Émâge du jorn/24 d’octobro 2022
4
20378
231777
231658
2026-07-12T14:19:57Z
ChrisPtDe
22
rv
231777
wikitext
text/x-wiki
{{Émâge du jorn|Blason ville fr Rive-de-Gier (Loire).svg|Lo ''[[Hèraldica|blâson]] de [[Vâr-de-Giér]]'' en [[Jarês]].|l=600|h=660}}<noinclude>
[[Catègorie:Émâge du jorn|{{SUBPAGENAME}}]]
</noinclude>
8o9kkk5l1oigknxv5rvbfve5lkbfgm3
Sant-Aferin-de-Lê
0
21081
231780
231664
2026-07-12T14:25:49Z
ChrisPtDe
22
rv
231780
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Sant-Saforin}}
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Confusion|Sant-Âferin-d’Ansèla{{!}}Sant-Âferin}}{{Vêre homonimos|Sant-Saforin|Lê (homonimia){{!}}Lê}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sant-Aferin
| prononciacion = [ˌsã.t‿a.fə.ˈʀɛ̃], [ˌsã.t‿a.fə.ˈʀẽ]<br/>[ˌsã.t‿a.fə.ˈrɛ̃], [ˌsã.t‿a.fə.ˈrẽ]
| émâge = Sa-DSCF4560-saint-symphorien-de-lay-eglise-paroissiale.jpg
| lègenda = Vua du ''bôrg'' de Sant-Aferin en [[mê 2019]].
| blâson = Blason ville fr Saint-Symphorien-de-Lay (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| nomLong = '''Sant-Aferin-de-Lê'''<br /><br />{{AFE|[sã.t‿a.fə.ˌʀɛ̃.ˈd‿laˑɛ]<br/>[sã.t‿a.fə.ˌrɛ̃.ˈd‿laˑɛ],<br /><br />[sã.t‿a.fə.ˌʀẽ.də.ˈlaː]<br/>[sã.t‿a.fə.ˌrẽ.də.ˈlaː]}}
| grafia nom1 = Nom [[Arpetan|arpetan historico]]
| nomGrafia1 = Sant-Saforin<br /><br />{{AFE|[ˌsã.sa.fu.ˈrĩ]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Sānctus Symphŏrĭānus dē Lāĭda
| nomFrancês = Saint-Symphorien-de-Lay<br /><br />{{AFE|[sɛ̃.sɛ̃.fɔ.ʁjɛ̃.də.lɛ]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton du Cotiô]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42289
| cp = 42470
| sendeco = {{NomFrp|Domenica Gé|Dominique Geay}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]<br/><small>([[Sièta sociâla|sièta]])</small>
| longitude = 4.2125
| latitude = 45.9486111111
| hôt mini = 305
| hôt maxi = 621
| supèrficie = 33.57
| tipo = Bôrg campagnârd
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Rouana|Rouana]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Aferinouès, Aferinouèse{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Symphorinois, Symphorinoise{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.stsymphoriendelay.fr/ stsymphoriendelay.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''Sant-Aferin-de-Lê'''<ref group="N">Les ôtres vês, s’apelâve '''Sant-Saforin''' {{AFE|[ˌsã.sa.fu.ˈrĩ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[sã.t‿a.fə.ˌʀɛ̃.ˈd‿laˑɛ]}}<ref group="N">Prononçont étot {{AFE|[sã.t‿a.fə.ˌʀẽ.də.ˈlaː]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[sã.t‿a.fə.ˌrɛ̃.ˈd‿laˑɛ]}} et {{AFE|[sã.t‿a.fə.ˌrẽ.də.ˈlaː]}}.<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Symphorien-de-Lay}}'' {{AFE|[sɛ̃.sɛ̃.fɔ.ʁjɛ̃.də.lɛ]}} en [[francês]]) ou de cotuma<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kœ.ˈtyː.ma]}} ('''cœtuma''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' de « '''cotema''' » ''f'', « '''môda''' » ''f'' ou « '''usâjo''' » ''m''.<br />Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> '''Sant-Aferin''' {{AFE|[ˌsã.t‿a.fə.ˈʀɛ̃]}}<ref group="N">Prononçont arriér-més {{AFE|[ˌsã.t‿a.fə.ˈʀẽ]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[ˌsã.t‿a.fə.ˈrɛ̃]}} et {{AFE|[ˌsã.t‿a.fə.ˈrẽ]}}.</ref> est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Aferinouès'' {{AFE|[lo.z‿a.fə.ʀi.ˈnwa]}} et ''les Aferinouèses'' {{AFE|[lə.z‿a.fə.ʀi.ˈnwaː.zə]}}<ref group="N">Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[lo.z‿a.fə.ri.ˈnwa]}} et {{AFE|[lə.z‿a.fə.ri.ˈnwaː.zə]}}.</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|444|m}} de hiôt sus le ''[[Platél (geografia)|replat]] de Sant-Aferin'' qu’est en-hôt<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ɛ̃.ˈn‿o]}} de « '''d’amont''' » ''loc adv''.</ref> du bôrd drêt de la [[reviére de Gant]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˌviː.ʀɪ.ˈd‿ɡã]}} (le ''{{lengoua|fr|Gand}}'' en [[francês]]).</ref> u vent<ref group="V">« '''vent''' » {{AFE|[vɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''mié-jorn''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>SĀNCTUS SYMPHŎRĬĀNUS</small> (« sant [[Saforin d’Ôtun|Aferin]] ») et *<small>LĀĬDA</small> (« colidor de bôsc<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[boː]}} de « '''bouesc''' » ''m''.</ref> ; charriére pèrciêe dens un bôsc »).
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Sancto Simphoriano de Lay'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}} ;
* ''Sancto Symphoriano de Lay'' en [[1287]] ;
* ''Sancti Simphoriani de Lay'' en [[1380]] ;
* ''Sainct Safourin'' en [[1518]] ;
* ''Sainct Symphorien de Laye'' en [[1614]] ;
* ''Saint-Simphorien de Lay'' en [[1682]] ;
* ''Symphorien-de-Lay'' sus l’an II de la [[Rèvolucion francêsa|Rèvolucion]].
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], la prononciacion du nom arpetan d’origina {{copa|'''Sant-Saforin''' {{AFE|[ˌsã.sa.fu.ˈrĩ]}}}} sè change per [[Aferésa (lengouistica)|aferésa]] de la lètra « '''s''' » et per la rèduccion de {{AFE|[u]}} pas accentuâ que vint {{AFE|[ə]}} dens la fôrma d’a-nuet<ref group="V">« '''d’a-nuet''' » {{AFE|[d‿aː.ˈne]}} ''loc a env'' est le parlar rouanârd por « '''d’ora''' » ''loc a env''.</ref>.
Por cen qu’est l’èvolucion du nom '''Lê''', dêvont vêre les enformacions de més dens l’articllo sus ceta [[Lê (Rouanês)|comuna]].
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése de la paroche ''Sant-Aferin''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ d‿la pa.ˈʀœ.tsɪ ˌsã.t‿a.fə.ˈʀɛ̃]}} (l’{{lengoua|fr|église paroissiale ''Saint-Symphorien''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « l’'''églése de la parœche ''Sant-Aferin''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[ˌsã.t‿a.fə.ˈʀɛ̃]}} de « '''Sant-Saforin''' » ''m''.</ref> du {{s|XV}}, rebâti en [[1826]] ;
* le ''relê de la Téta Nêre''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˈlaˑɛ d‿la ˌteː.ta.ˈnaˑɛ.ʀɪ]}} (le ''{{lengoua|fr|relais de la Tête Noire}}'' en [[francês]]).</ref> de la fin du {{sp|XV|et du comencement du|XVI}}s ;
* le ''châtiô de Pèrrês''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[tsɔː.ˈtjo d‿pa.ˈʀaˑɛ]}} (le ''{{lengoua|fr|château de Peray}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[tsɔː.ˈtjo]}} de « '''châtél''' » ''m''.</ref> du {{s|XVII}} ;
* la ''mêson de les Mansârdes''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[maˑɛ.ˈzɔ̃ d‿lə mã.ˈsɔːʀ.də]}} (la ''{{lengoua|fr|maison des Mansardes}}'' en [[francês]]).</ref> de la fin du {{s|XVII}} ;
* le ''relê de la Pôst’a los Chevâls''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀə.ˈlaˑɛ d‿la ˌpuːs.t‿a.lo.tsi.ˈvo]}} (le ''{{lengoua|fr|relais de la Poste aux Chevaux}}'' en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « le '''''relê de la Pôst’a los Chévâls''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>, bâti per vers [[1836]] ;
* le ''pont de la Roche''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[pɔ̃ d‿la ˈʀœ.tsɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|viaduc de la Roche}}'' en [[francês]]), qu’ècrisont étot « le '''''pont de la Rœche''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> de [[1912]]-[[1922]].
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Saint-Symphorien-de-Lay (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Sant-Aferin''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Saint-Symphorien-de-Lay|''Sant-Aferin''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://www.stsymphoriendelay.fr/ Le seto de la comuna de Sant-Aferin]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[vɥa]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}110 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}504-508.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}573-574.
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 483 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f293?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]) et 920.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume I<sup>er</sup>. Formations préceltiques, celtiques, romanes'', Geneva, Droz, 1990, {{p.}}564, {{n°}}9196.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}200.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1603, {{n°}}28227.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-Aferin-de-Le}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
c62a37uj58g7hqis9ic5b8661j14dt5
Sant-Vitor (Rouanês)
0
21218
231782
231666
2026-07-12T14:27:04Z
ChrisPtDe
22
rv
231782
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia - Rouanârd en ORB lârge|Iquél=1}}{{Confusion|Sant-Vetor|Sant-Vetior}}{{Vêre homonimos|Sant-Vitor}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sant-Vitor
| prononciacion = [sã vi.ˈtø], [sã vi.ˈtu]
| émâge = Saint-Victor-sur-Rhins - Mairie.JPG
| lègenda = La ''mêson comuna'' de Sant-Vitor.
| blâson = Blason ville fr Saint-Victor-sur-Rhins (Loire).svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = En [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB sarrâ]]
| nomGrafia1 = Sant-Vitœr
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Sānctus Victŏr
| nomFrancês = Saint-Victor-sur-Rhins<br /><br />{{AFE|[sɛ̃ vik.tɔʁ syʁ ʁɛ̃]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Rouanês]]{{retrèt|<small>(dens le<br>[[Biôjolês|Biôjolês historico]])</small>}}
| règ·ion = [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Rouana|Rouana]]
| canton = [[Canton de Charluè]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42293
| cp = 42630
| sendeco = {{NomFrp|Timotê Crionês|Timothée Crionay}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens Lêre|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes du Payis entre-mié Lêre et Rôno|Comunôtât de comunes du Payis entre-mié Lêre et Rôno]]
| longitude = 4.28222222222
| latitude = 46.005
| hôt mini = 330
| hôt maxi = 574
| supèrficie = 11.43
| tipo = Comuna campagnârda
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Tisié-los-Bôrgs|Tisié-los-Bôrgs]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Sant-Vitorien, Sant-Vitorièna{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}
----
Saint-Victorien, Saint-Victorienne{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [http://www.stvictorsurrhins.fr/ stvictorsurrhins.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ôvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = n
}}
'''Sant-Vitor'''<ref group="N">Ècrisont arriér-més « '''Sant-Vitœr''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> {{AFE|[sã vi.ˈtø]}}<ref group="N">Prononçont étot {{AFE|[sã vi.ˈtu]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[arpetan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Saint-Victor-sur-Rhins}}'' {{AFE|[sɛ̃ vik.tɔʁ syʁ ʁɛ̃]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpetana]] du [[Rouanês]] dens le [[Biôjolês|Biôjolês historico]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈlaˑɛ.ʀɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ôvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Sant-Vitoriens'' {{AFE|[lo sã vi.tø.ˈʀjɛ̃]}} et ''les Sant-Vitoriènes'' {{AFE|[lə sã vi.tø.ˈʀjɛ.nə]}}<ref group="N">Ècrisont arriér-més « ''los Sant-Vitœriens'' et ''les Sant-Vitœriènes'' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].<br />Les ôtres vês, la prononciacion tradicionâla ére {{AFE|[lo sã vi.tø.ˈrjɛ̃]}} et {{AFE|[lə sã vi.tø.ˈrjɛ.nə]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˈz‿ɔː.tʀə vaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar rouanârd por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve sus la pendua<ref group="V">« '''pendua''' » {{AFE|[pɛ̃.ˈdɥa]}} ''f'' est la parola rouanârda por « '''couta''' » ''f'', « '''penta''' » ''f'', « '''bârma''' » ''f'' ou « '''revèrs''' » ''m''.</ref> rêda de la comba de [[Rins]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀɛ̃]}} (le ''{{lengoua|fr|Rhins}}'' en [[francês]]).</ref> dens los contrefôrts de los<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[d‿lo]}} de « '''des''' » ''art mpl''.</ref> [[Biôjolês|monts du Hiôt-Biôjolês]] u madin<ref group="V">« '''madin''' » {{AFE|[ma.ˈdɛ̃]}} ''m'' est la parola rouanârda por « '''levant''' » ''m''.</ref> du Rouanês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint du [[latin]] <small>SĀNCTUS VICTŎR</small> (« sant [[Vitor de Marselye|Vitor]] »)<ref group="N">''Sancti Victorii'' en [[946]].<br />''Sanctum Victorem'' en [[994]].<br />''Sancti Victoris'' en [[998]], u {{s|XIV}} et en [[1513]].<br />''Sancto Victore'' en [[1219]].<br />''Saint-Victor-sur-Reins'' en [[1789]].<br />''Saint-Victor'' u {{s|XVIII}}.<br />''Saint-Victor-sur-Rhins'' u {{s|XVIII}}.</ref>.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Vitor''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã vi.ˈtø]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Victor''}} en [[francês]]), qu’ècrisont étot « l’'''églése ''Sant-Vitœr''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã vi.ˈtø]}} ('''Sant-Vitœr''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''Sant-Vitor''' » ''m''.</ref> de [[1874]]-[[1877]].
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Saint-Victor-sur-Rhins (Loire).svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Sant-Vitor''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Saint-Victor-sur-Rhins|''Sant-Vitor''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [http://www.stvictorsurrhins.fr/ Le seto de la comuna de Sant-Vitor]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta rouanârda {{AFE|[maˑɛ.ˈzɔ̃ kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''mêson comena''' » ''loc nom f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta rouanârda {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[arpetan]] [[rouanârd]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{pp.}}110 et 114 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{p.}}509.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 922-923.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{pp.}}15 et 200.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1603, {{n°}}28236.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Rouanês}}
{{DEFAULTSORT:Sant-Vitor Rouanes}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Rouanês]]
bgwhtcjzvoupr1yxsxb2lin6j7pm6xc
Sâlveng
0
21280
231820
229490
2026-07-13T02:30:46Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231820
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Sâlving}}
{{Grafia - Forésien en ORB lârge|Quél=4|Arpetan=1|Forésien=1}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Sâlveng
| prononciacion = [su.ˈveˑɪ], [su.ˈvã]
| émâge = Mairie de Sauvain, Loire, France, 2021.jpg
| lègenda = La ''mouèson comuna'' de vers Sâlveng.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = Ôtro nom [[Arpetan|arpitan]]
| nomGrafia1 = Sâlving {{AFE|[su.ˈvĩ]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Silvānus
| nomFrancês = Sauvain {{AFE|[so.vɛ̃]}}
| lengouaLocâla1 = [[occitan]]
| nomLocâl1 = Salvanh {{AFE|[sɒl.ˈvãⁿ]}}{{retrèt|<small>'''ou'''</small>}}Sauvanh {{AFE|[sɔw.ˈvãⁿ]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]
| arrondissement = [[Arrondissement de vers Montbréson|Montbréson]]
| canton = [[Canton de vers Bouenc|Bouenc]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Siésiéma circonscripcion de Lêre|6{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 42298
| cp = 42990
| sendeco = {{NomFrp|Jian-Renê Jouandél|Jean-René Joandel}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles francêses de 2020|2020]]-2026
| entèrcom = [[Lêre Forês Agllomèracion]]
| longitude = 3.90638888889
| latitude = 45.6741666667
| hôt mini = 640
| hôt maxi = 1634
| supèrficie = 30.23
| tipo = Comuna campagnârda a mouèsons èscampês
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de vers Montbréson|Montbréson]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Sâlvegnârd, Sâlvegnârda{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Sauvagnard, Sauvagnarde{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe = [https://www.sauvain.fr/ sauvain.fr]
| geoloc-dèpartament = Lêre/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = e
}}
'''Sâlveng'''<ref group="N">Diont âssé '''Sâlving''' {{AFE|[su.ˈvĩ]}} en [[Sant-Bônèt-de-Coriâls|patouès de vers Sant-Bônèt]].</ref> {{AFE|[su.ˈveˑɪ]}}<ref group="N">Prononçont âssé {{AFE|[su.ˈvã]}} en [[Le Châtél|patouès de vers Le Châtél]].<br />Le '''[r] roulâ''' est aprés étre remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dins la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Sauvain}}'' {{AFE|[so.vɛ̃]}} en [[francês]], ''{{lengoua|oc|Salvanh}}'' {{AFE|[sɒl.ˈvãⁿ]}} <small>ou</small> ''{{lengoua|oc|Sauvanh}}'' {{AFE|[sɔw.ˈvãⁿ]}} en [[occitan]]) est una [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ku.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[frã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpitana]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ar.pi.ˈta.nɒ]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Forês]], que sè trôve dins<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] de [[Lêre (dèpartament)|Lêre]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈleː.rɪ]}} (la ''{{lengoua|fr|Loire}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Les ôtres vês<ref group="V">« '''les ôtres vês''' » {{AFE|[le.ˌz‿oː.tre.ˈveˑɪ]}} ''loc adv'' est le parlament forénâs por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref>, la comuna ére avouéc [[Genceniéres]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʒã.sə.ˈneːr]}} (''{{lengoua|fr|Jeansagnière}}'' en [[francês]]).</ref> et [[Vers-Charmasél|Charmesél]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʃa.mə.ˈzeˑɪ]}} (''{{lengoua|fr|Chalmazel}}'' en [[francês]]).</ref> una partia [[Occitan|lengouistica]] de l’[[Occitania]] encllavâ<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ə̃.çja.ˈvɛ]}} ('''encllavà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''encllavâye''' » ''a f''.<br />Varianta forénâsse {{AFE|[sa.ˈrɛ]}} ('''sarrà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> entre la crèta de les montagnes du Sêr<ref group="V">« '''sêr''' » {{AFE|[seˑɪ]}} ''m'' est le mot forénâs por « '''cuchient''' » ''m''.</ref> et le [[Forês|Forês arpitan]], qu’est étâ [[Arpetan|arpitanisâ]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ar.pi.ta.ni.ˈzɛ]}} ('''arpitanisà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''arpetanisâye''' » ''pp f''.</ref> pendent le [[Moyen Âjo]]<ref name="Govèrt">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, [https://web.archive.org/web/20190805131118/http://www.theses.paris-sorbonne.fr/These.gouvert.pdf ''Problèmes et méthodes en toponymie française. Essais de linguistique historique sur les noms de lieux du Roannais''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2008, {{pp.}}940-944.</ref>.
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[vja.ˈlaː.ʒʊ]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|ant nom]] ''los Sâlvegnârds'' {{AFE|[lu su.və.ˈɲɛːr]}} et ''les Sâlvegnârdes'' {{AFE|[le su.və.ˈɲɛːrd]}}<ref group="N">Ècrivont âssé « '''''los Sâlvegnàrds''''' et '''''les Sâlvegnàrdes''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|891|m}} d’hôt<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[d‿o]}} de « '''de hiôt''' » ''loc a env''.</ref> sus un rochiér qu’est d’en-hôt<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[d‿ə̃.ˈn‿o]}} ''loc adv'' de « '''d’amont''' » ''loc adv''.</ref> la [[Lignon (Forês)|valê de Lignon]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[va.ˈlɛ də li.ˈɲɔ̃]}} (la ''{{lengoua|fr|vallée du Lignon}}'' en [[francês]]).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[va.ˈlɛ]}} de « '''valâ''' » ''f'' ou « '''comba''' » ''f''.</ref> dedins<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[də.ˈdʒĩ]}} de « '''dedens''' » ''prèp''.</ref> les [[montagnes du Sêr]] en Forês.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint probâblament du [[latin]] <small>SILVĀNUS</small> (« [[Sârvan (mitologia)|Sârvan]] ») {{copa|o est le [[diô]] [[Roma antica|romen]] de los<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[də lu]}} de « '''des''' » ''art mpl''.</ref> bouescs}} avouéc un sufixo encognu, coma<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ˈku.mɒ]}} de « '''coment''' » ou « '''‘ment''' » ''prèp''.</ref> dins le mot « ''rech'''eng''''' »<ref name="StichTèsa">{{fr}} [[Domenico Stich]], [http://www.arpitania.eu/aca/documents/These_Stich_2001.pdf ''Francoprovençal. Proposition d’une orthographe supra-dialectale standardisée''] {{pdf}}, Tèsa de doctorat, Univèrsitât Paris-Sorbona, 2001, {{p.}}1267.</ref>.
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Sauvaint'', ''Salvanico'' u {{s|XI}}, copia du {{s|XVI}} ;
* ''Salvaing'' en [[1225]], [[1375]] et [[1379]] ;
* ''Salvaign [lo Veyl]'' en [[1361]] et [[1400]] ;
* ''Salvagn'' en [[1361]] ;
* ''Salvaign [lo Veil]'' en [[1400]] et [[1438]] ;
* ''Saulvaing [loz Veil]'' en [[1518]] ;
* ''Saulvein'' en [[1614]] ;
* ''Sauvain'' en [[1768]], u {{s|XVIII}} et en [[1926]] ;
* ''Sauvin'' en [[1768]] et [[1792]].
</small>
|}
L’absence du [[rotacismo]] tipico [[Arpetan|arpitan]] est una mârca pèrsistenta de l’[[occitan]] que vit uncor<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ĩ.ˈkɔr]}} de « '''oncor''' » ''adv''.</ref> dins los [[Forésien|patouès locâls arpitanisâs]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ar.pi.ta.ni.ˈzɑ]}} de « '''arpetanisâs''' » ''a mpl''.</ref> de quelos três couins<ref group="V">« '''couins''' » {{AFE|[kwiː]}} ''mpl'' (→ una varianta forénâsse de « '''couens''' » ''mpl'' ; {{AFE|[kwĩ]}} u singuliér) est le mot forénâs por « '''endrêts''' » ''mpl''.</ref>.
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Couins et monuments ===
* l’égllése ''Noutra-Dama-de-la-Nativitât''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈjeː.zɪ noː.trɒ.ˌda.mɒ.də.lɒ.na.ti.vi.ˈtɛ]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Notre-Dame-de-la-Nativité''}} en [[francês]]), qu’ècrivont âssé « l’'''egllése ''Noutra-Dama-de-la-Nativitàt''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref> de los {{sp|XII|-|XIII}}s ;
* le ''musê de la Fôrma et de les Tradicions''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[my.ˈze də lɒ ˈfur.mɒ e də le tra.di.ˈsjuː]}} (le ''{{lengoua|fr|musée de la Fourme et des Traditions}}'' en [[francês]]).</ref>, dét âssé<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » ou « '''étot''' » ''adv''.</ref> la ''mouèson Sâlvegnârda''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[mweː.ˈzɔ̃ su.və.ˈɲɛːr.dɒ]}} (la ''{{lengoua|fr|maison Sauvagnarde}}'' en [[francês]]), qu’ècrivont âssé « la '''''mouèson Sâlvegnàrda''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[mweː.ˈzɔ̃]}} de « '''mêson''' » ''f''.</ref>, fouèt<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[fwe]}} de « '''fêt''' » ''a m''.</ref> en [[1968]] ;
* [[Piérra-sus-‘n-hôta]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌpeː.rɒ.sy.ˈn‿oː.tɒ]}} (''{{lengoua|oc|Pèirasusnauta}}'' en [[occitan]], ''{{lengoua|fr|Pierre-sur-Haute}}'' en [[francês]]).<br />Le nom vint de l’[[occitan]] [[Ârvèrgnat|ârvèrgnâs]] ''pèira'' (« piérra ») avouéc l’adjèctif femenin ''susnauta'' (« culminenta »).<br />Diont âssé '''Côrce-vache''' {{AFE|[ˌkor.sɪ.ˈva.ʃɪ]}} en [[Sant-Roman (Rouanês)|patouès de vers Sant-Roman]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[o.var.ˈɲa]}} de « '''ârvèrgnat''' » ''a m''.</ref>, sonjon de les [[montagnes du Sêr]].
== Vêre âssé ==
{{Commons|Category:Sauvain|''Sâlveng''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
* [https://web.archive.org/web/20230816112422/https://www.sauvain.fr/ Le seto de la comuna de vers Sâlveng]
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms de couin ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon, somèro et rèferences ====
# Varianta forénâsse {{AFE|[mweː.ˌzɔ̃.ku.ˈmy.nɒ]}} de « '''mêson comena''' » ''loc nom f''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[mweː.ˈzuː]}} de « '''mêsons''' » ''fpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[e.sã.ˈpe]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[ˌnuː.də.ˈkwĩ]}} ({{AFE|[ˌnɔ̃.də.ˈkwĩ]}} u singuliér) de « '''noms d’endrêt''' » ''loc nom mpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[rə.trãs.ˈkriː.tʃɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[Forésien|forénâs]] de vers '''[[Sâlveng]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} D’aprés quelos tèxtos en patouès de vers Sâlveng : [http://forezhistoire.free.fr/patois-marcel-brosse-sauvain.html « ''A Glizieux (Roche)'' »] per {{NomFrp|Marcél Brosse|Marcel Brosse}} et [http://forezhistoire.free.fr/patois-jeanne-fenon.html « ''A l’école du hameau'' »] per {{NomFrp|Jiâna Fenon|Jeanne Fenon}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 3 de septembro 2023).
# {{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Patois vivant. Parlons patois : L’école des Champas (Sauvain)'' »] {{pdf}}, Montbréson, Cahier de village de Forez, {{n°}}100, 2011, {{p.}}37 [→ '''''vé <span style="color:red;">Souvé[i]</span>''''' ].
# {{fr}} D’aprés quél tèxto en patouès du canton de vers Sant-Jôrjo : [http://forezhistoire.free.fr/patois-valerie-laurent-03.html « ''Ronde des villages'' »] per {{NomFrp|Valèrie Lorenta|Valérie Laurent}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 11 de septembro 2023).
# {{fr}} D’aprés quél tèxto en patouès de vers Le Châtél : [http://forezhistoire.free.fr/patois-marthe-defrade-08.html « ''La valise'' »] per {{NomFrp|Marta Dèfrêde|Marthe Défrade}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 3 de septembro 2023).
# {{fr}} D’aprés quél tèxto en patouès de vers Sant-Bônèt : [http://forezhistoire.free.fr/patois-chambon-13.html « ''Petites histoires. Carabine'' »] per {{NomFrp|Jian Chambon|Jean Chambon}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 3 de septembro 2023).
# {{fr}} [http://forezhistoire.free.fr/images/patois-vivant-8.pdf « ''Patois vivant {{n°}}8 : Bouvi djïn lo Plano. Lo choromonto de lo montagni do Fourina'' »] {{pdf}}, Montbréson, mê 1981, {{pp.}}6 et 9 de 19 [→ '''''vé <span style="color:red;">Sou[v]ïn</span>'''''].
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Montbrison et sa Région'', Le Cotiô, Horvath, 1985, {{pp.}}412-416.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 935-936.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume I<sup>er</sup>. Formations préceltiques, celtiques, romanes'', Geneva, Droz, 1990, {{p.}}671, {{n°}}11276.
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{pp.}}54 et 144.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
{{DEFAULTSORT:Salveng}}
[[Catègorie:Comena dens Lêre]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena du Forês arpetan]]
osqyjy8n6e51yiozuwkc3crwa6a1jo9
Mile-pèrtués
0
21956
231816
225512
2026-07-13T01:22:16Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231816
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Taxon|ns1=Hypericum|nv1=Hèrb’a mile-pèrtués}}
{{Grafia - Forésien de Vers-Charmasél en ORB lârge}}
{{Taxobox comencement | planta | ''Hypericum'' | Hypericum perforatum04.jpg | ''[[Hypericum perforatum]]'' (Tê sârvâjo),<br>yon de los ples presents dins noutros horts et payis. | cllassement=Cronquist }}
{{Taxobox | sot-règno | Tracheobionta }}
{{Taxobox | division | Magnoliophyta }}
{{Taxobox | cllâssa | Magnoliopsida }}
{{Taxobox | sot-cllâssa | Dilleniidae }}
{{Taxobox | ôrdre | Theales }}
{{Taxobox | famelye | Clusiaceae }}
{{Taxobox taxon | planta | èspèce | Hypericum | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }}
{{Taxobox filogènia benda | cllassement=APGIII }}
{{Taxobox | ôrdre | Malpighiales }}
{{Taxobox | famelye | Hypericaceae }}
{{Taxobox fin}}
Los '''mile-pèrtués''' {{AFE|[mil.pɑr.ˈty]}}<ref group="N">Le '''[r] roulâ''' est aprés étre remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dins la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> (''Hypericum'' [[Carl von Linné|L.]], [[1753]]) sont un [[Genro (biologia)|genro]] de plantes a fllors de la famelye de les [[Hypericaceae|''Hipèricacês'']]. Y at a pou prés 400 [[èspèce]]s per-dedins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[pɒ.də.ˈdʒĩŋ]}} de « '''per-dedens''' » ''prèp''.</ref> quel genro, qu’els sè trôvont dins<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[dʒĩŋ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> totes les parties du mondo mas pas les règions [[Artico|artiques]] et les zones dèsèrtiques. Sot<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[sɔ]}} de « '''desot''' » ''prèp''.</ref> los tropicos, sont d’èspèces montagnârdes.
Des vês<ref group="V">« '''des vês''' » {{AFE|[də.ˈve]}} ''loc adv'' est la façon de parlar forésièna por « '''des côps''' » ''loc adv''.</ref>, ils diont âssé<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[o.ˈsi]}} de « '''asse-ben''' », « '''avouéc''' » et « '''étot''' » ''adv''.</ref> l’'''hèrb’a mile-pèrtués''' {{AFE|[ˈɛr.b‿ɒ mil.pɑr.ˈty]}} d’aprés los [[Arpetan|patouesants]].
Los mile-pèrtués sont rapondus a la famelye de les [[Hypericaceae|''Hipèricacês'']] d’aprés le {{APGIII}} ou ben a quela<ref group="V">Varianta forésièna {{AFE|[klɒ]}} de « '''cela''' » ''a dèm f''.</ref> de les [[Clusiaceae|''Cllusiacês'']] d’aprés le {{Cronquist}}.
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences ====
# Varianta forésièna {{AFE|[də ly]}} de « '''des''' » ''art mpl''.
# « '''horts''' » {{AFE|[ør]}} ('''hœrts''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''mpl'' est le mot forésien por « '''cortils''' » ''mpl''.
# Varianta forésièna {{AFE|[sɑ.ˈrɒ]}} de « '''sarrâye''' » ''pp f''.
# Varianta forésièna {{AFE|[rə.trãs.ˈkriː.tʃɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[forésien]] de '''[[Vers-Charmasél]]''' d’aprés les pâges sus quel patouès [http://forezhistoire.free.fr/xavier-marcoux.html « ''A la découverte d’un poète, Xavier Marcoux'' »] [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} [https://web.archive.org/web/20240408225654/http://vdf.montbrison42.fr/N_speciaux_TEXT/VDF.HS.Xavier%20Marcoux.pdf ''Xavier Marcoux (1911-1992). Poète patoisant''] {{pdf}}, Montbréson, “Village de Forez - Patois vivant”, 2002.
# {{fr}} [[Domenico Stich]], ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'', Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}96 et 325.
# {{fr}} [[Frédéric Duboux|Frèderic Dubôf]], ''Patois vaudois. Dictionnaire'', èdicion reviua et complètâye, Ôron-la-Vela, Associacion vôdouèsa des amis du patouès, 2006, {{pp.}}147 et 330.
# {{fr}} ''Dictionnaire français-patois. Dikchenéro patê-franché'', Fribôrg, Société cantonale des patoisans fribourgeois, 2013, {{pp.}}247, 573, 768, 952 et 962.
# {{fr}} [[Rogiér Verèt]], [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Dictionnaire_Viret_Francais_Savoyard.pdf ''Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard''] {{pdf}}, 10{{éma}} èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, {{p.}}2475.
# {{fr}}{{it}}{{frp}} D’aprés cela pâge : [https://www.patoisvda.org/moteur-de-recherche/millepertuis%20perfor%C3%A9%20%28hypericum%20perforatum%29_10789_2/?sq=1&wsl=2&ricerca=millepertuis+perfor%C3%A9 ''millepertuis perforé (hypericum perforatum)''], sus lo seto ''patoisvda.org'' (viu lo 8 d’avril 2024).
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{DEFAULTSORT:Mile-pertues}}
[[Catègorie:Clusiaceae (Cronquist)]]
[[Catègorie:Genro de Dicotilèdones (nom vèrnâcllo)]]
[[Catègorie:Malpighiales (nom vèrnâcllo)]]
[[Catègorie:Hypericaceae|+]]
d2yd0ija5urb0eh9hhx1qpu1nwc2d7s
La Siviére
0
22168
231815
226442
2026-07-13T00:52:04Z
InternetArchiveBot
13257
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
231815
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Vassiviére}}
{{Grafia - Forésien en ORB lârge|Quél=4|Arpetan=1|Forésien=1}}{{Vêre homonimos|Vassiviére (homonimia){{!}}Vassiviére}}{{Enfocajon Comena de France
| color = D4001C
| color titro = FDDD00
| nom = La Siviére
| prononciacion = [lɒ.si.ˈveː.rɪ]
| émâge = Valcivieres.jpg
| lègenda = Le ''bôrg de vers La Siviére''.
| blâson =
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = [[Arpetan|Nom arpitan historico]]
| nomGrafia1 = Vassiviére<br /><br />{{AFE|[va.si.ˈveː.rɪ]}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Văcīvārĭa
| nomFrancês = Valcivières {{AFE|[val.si.vjɛʁ]}}
| lengouaLocâla1 = [[occitan]]
| nomLocâl1 = La Civèira {{AFE|[lɒ.ʃə.ˈvej.ʁɔ]}}
| règ·ion culturâla = {{Occitania}}
| règ·ion historica = [[Ârvèrgne]]
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Pué-de-Doma]]
| arrondissement = [[Arrondissement de vers Embèrt|Embèrt]]
| canton = [[Canton de vers Embèrt|Embèrt]]
| circonscripcion lèg·islativa = [[Cinquiéma circonscripcion du Pué-de-Doma|5{{éma}} circonscripcion]]
| insee = 63441
| cp = 63600
| sendeco = {{NomFrp|André Voldouère|André Voldoire}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens lo Pué-de-Doma|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes Embèrt Livradês Forês|Comunôtât de comunes Embèrt Livradês Forês]]
| longitude = 3.79638888889
| latitude = 45.5927777778
| hôt mini = 651
| hôt maxi = 1556
| supèrficie = 32.96
| tipo = Comuna campagnârda a mouèsons franc èscampês
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de vers Embèrt|Embèrt]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Sivèrand, Sivèranda{{retrèt|<small>'''en [[Arpetan|arpitan]]'''</small>}}<br>
----
Cheveyrand, Cheveyrande{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
----
Civeirand, Civeiranda{{retrèt|<small>'''en [[occitan]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Pué-de-Doma/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = so
}}
'''La Siviére'''<ref group="N">Les ôtres vês, il avêt nom '''Vassiviére''' {{AFE|[va.si.ˈveː.rɪ]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres vês''' » {{AFE|[le.ˌz‿oː.tre.ˈveˑɪ]}} ''loc adv'' est le parlament forénâs por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[lɒ.si.ˈveː.rɪ]}}<ref group="N">Le '''[r] roulâ''' est aprés étre remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dins la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> (''{{lengoua|fr|Valcivières}}'' {{AFE|[val.si.vjɛʁ]}} en [[francês]], ''{{lengoua|oc|La Civèira}}'' {{AFE|[lɒ.ʃə.ˈvej.ʁɔ]}} en [[occitan]]) est una [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[ku.ˈmy.nɒ]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[frã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Occitania|occitana]] de l’[[Ârvèrgne]], que sè trôve dins<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[dʒĩ]}} de « '''dens''' » ''prèp''.</ref> le [[Dèpartament francês|dèpartament]] du [[Pué-de-Doma]] en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vialâjo<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[vja.ˈlaː.ʒʊ]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|ant nom]] ''los Sivèrands'' {{AFE|[lu si.ve.ˈrã]}} et ''les Sivèrandes'' {{AFE|[le si.ve.ˈrãd]}}.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|861|m}} d’hôt<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[d‿o]}} de « '''de hiôt''' » ''loc a env''.</ref> sus una penta du circo de vers La Siviére u pied de les [[Hôtes Chârmes du Forês|Hôtes Chârmes]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˌoː.te.ˈʃoːm]}} (les ''{{lengoua|fr|Hautes Chaumes}}'' en [[francês]], las ''{{lengoua|oc|Nautas Chaumas}}'' en [[occitan]]).<br />Le nom vint du [[Latin|prèlatin]] <small>CALMIS</small> (« hôtior dènudâ, platél dèsèrt, tepa »).</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[de.ny.ˈdɛ]}} ('''dènudà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''dènudâye''' » ''a f''.<br />Varianta forénâsse {{AFE|[sa.ˈrɛ]}} ('''sarrà''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) de « '''sarrâye''' » ''a f''.</ref> dedins<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[də.ˈdʒĩ]}} de « '''dedens''' » ''prèp''.</ref> les [[montagnes du Sêr]]<ref group="V">« '''sêr''' » {{AFE|[seˑɪ]}} ''m'' est le mot forénâs por « '''cuchient''' » ''m''.</ref> en Ârvèrgne.
== Toponimia ==
Le nom de la comuna vint probâblament du [[latin]] *<small>VĂCĪVĀRĬA</small>, qu’at balyê le mot [[occitan]] *''{{lengoua|oc|vacivièra}}'' (« pâquiér a brâva<ref group="V">« '''brâva''' » {{AFE|[ˈbrɛː.vɒ]}} ('''bràva''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) ''f'' est le mot forénâs por « '''moge''' » ''f''.</ref> »).
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Vassiveyra'' en [[1309]] ;
* ''Vaissiviere'' en [[1350]].
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], le nom arpitan d’origina {{copa|'''Vassiviére''' {{AFE|[va.si.ˈveː.rɪ]}}}} sè change per [[Aferésa (lengouistica)|aferésa]] de la promiére<ref group="V">Varianta forénâsse {{AFE|[pru.ˈmeː.rɪ]}} de « '''premiére''' » ''a f''.</ref> silaba et per aponsa de l’articllo dèfeni femenin u singuliér.
Alor aprés, le nom est étâ raprochiê per confusion a l’[[occitan]] ''civièra, civèira'' (« ceviére »).
== Cultura locâla et patrimouèno ==
=== Couins et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Lorent''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ˈjeː.zɪ sã.lu.ˈrã]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Laurent''}} en [[francês]]), qu’ècrivont âssé « l’'''egllése ''Sant-Lorent''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>.
== Vêre âssé ==
{{Commons|Category:Valcivières|''La Siviére''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms de couin ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon, somèro et rèferences ====
# Varianta forénâsse {{AFE|[mweː.ˈzuː]}} ({{AFE|[mweː.ˈzɔ̃]}} u singuliér) de « '''mêsons''' » ''fpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[e.sã.ˈpe]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# « '''couins''' » {{AFE|[kwiː]}} ''mpl'' (→ una varianta forénâsse de « '''couens''' » ''mpl'' ; {{AFE|[kwĩ]}} u singuliér) est le mot forénâs por « '''endrêts''' » ''mpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[ˌnuː.də.ˈkwĩ]}} ({{AFE|[ˌnɔ̃.də.ˈkwĩ]}} u singuliér) de « '''noms d’endrêt''' » ''loc nom mpl''.
# Varianta forénâsse {{AFE|[rə.trãs.ˈkriː.tʃɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[Forésien|forénâs]] de vers '''[[Sâlveng]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} D’aprés quelos tèxtos en patouès de vers Sâlveng : [http://forezhistoire.free.fr/patois-marcel-brosse-sauvain.html « ''A Glizieux (Roche)'' » et « ''Le "patia" à Valcivières'' »] per {{NomFrp|Marcél Brosse|Marcel Brosse}}, archives que resonont, sus le seto ''forezhistoire.free.fr'' (acutâ le 19 de jouin 2024).
# {{fr}} [https://web.archive.org/web/20191020070635/http://vdf.montbrison42.fr/PDF-ZOOM/100-Parlons-patois-G-C.pdf « ''Patois vivant. Parlons patois : Accordailles d’autrefois'' »] {{pdf}}, Montbréson, Cahier de village de Forez, {{n°}}100, 2011, {{p.}}15[→ '''''vé <span style="color:red;">la Civér[i]</span>''''' ].
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1447, {{n°}}26384.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{DEFAULTSORT:Siviere, La}}
[[Catègorie:Comena dens lo Pué-de-Doma]]
[[Catègorie:Velâjo occitan]]
[[Catègorie:Comena de l’Ârvèrgne]]
d6w464gvk7vce8ij1zohko0h6ba4rl3
Éde:Néologismos : Geografia
12
22206
231758
231638
2026-07-12T14:14:34Z
ChrisPtDe
22
rv
231758
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la geografia''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''adrêt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv'' || adret ''m'', versant exposé au soleil, sud ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''âdrêt'''</span> {{AFE|[ɑ.ˈ-]}} ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’adret, au sud, au midi</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''a l’âdrêt'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''african''' ''a m'', '''africana''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''African'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Africana'''</span> ''f'' || africain ''a m'', africaine ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Africain</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Africaine</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''afriquen''' ''a m'', '''afriqu<span style="color:darkorange;">è</span>na''' {{AFE|[-.ˈke.-, ...]}} ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Afriquen'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Afriquèna'''</span> ''f'' || africain ''a m'', africaine ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''afriquènna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''african''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Africain</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Africaine</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Afriquènna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''African'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''amèrican''' ''a m'', '''amèricana''' ''a f''<br>→ '''amèrican''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Amèrican'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Amèricana'''</span> ''f'' || américain ''a m'', américaine ''a f''<br>→ américain ''m'' ''(Lengouistica)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''angllès ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Américain</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Américaine</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''amèriquen''' ''a m'', '''amèriqu<span style="color:darkorange;">è</span>na''' {{AFE|[-.ˈke.-, ...]}} ''a f''<br>→ '''amèriquen''' ''m''<br>→ '''Amèriquen''' ''m'', '''Amèriqu<span style="color:darkorange;">è</span>na''' ''f''<br><br> || américain ''a m'', américaine ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''amèriquènna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''amèrican''' ''a m''<br>→ américain ''m'' ''(Lengouistica)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''angllès ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ Américain ''m'', Américaine ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Amèriquènna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Amèrican'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''anche''' ''f'' || crique ''f'', <span style="color:darkorange;">anse</span> ''f'' ''(Marena)'', <span style="color:darkorange;">var. '''ancha'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''antartico''' ''a m'', '''antartica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ocèan Gllaciâl ~'''</span> ''loc nom m'' || antarctique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)océan Glacial antarctique</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''antimouèno'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">antimoine</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''antremouèno'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai d’antimoine</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê d’~, d’antremouèno'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''aram''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''éses d’~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fil d’~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los fils de la lumiére èlèctrica sont d’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mina d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tendre de fils d’~'''</span> ''loc v'' || cuivre ''m'' ; airain ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''arâm'''</span> {{AFE|[a.ˈɔm]}} ''m'' ''(Bèssans)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ustensiles en cuivre</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">fil de cuivre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">les fils de la lumière électrique sont en cuivre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les fils de la lumiére èlèctrica sont d’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mine de cuivre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''meniére d’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de cuivre</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê d’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tendre des fils de cuivre</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''archepèl'''</span> ''m'' ''(AO)'' || archipel ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''arsenic''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ est na grôssa poueson'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || arsenic ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''arseneco'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’arsenic est un poison violent</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’arseneco ‘l est una grôssa poueson'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai d’arsenic</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê d’arseneco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''artico''' ''a m'', '''artica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ocèan Gllaciâl ~'''</span> ''loc nom m'' || arctique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)océan Glacial arctique</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''asian''' ''a m'', '''asiana''' ''a f'' || asiatique ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''asiatico''' ''a m'', '''asiatica''' ''a f'' || asiatique ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''asian''' ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''atlâs''' ''m'' || atlas (géographique) ''(loc nom) m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''lévro de mapes'''</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bèca''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de Nona'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) grant-~ de l’Emilio'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poyér la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''réstar u pied de la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) sonjon de la ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''viely coment la ~'''</span> ''loc a''<br><br> || pointe de rocher ''loc nom f'', pic ''m'', sommet <span style="color:darkorange;">(escarpé, pointu) de montagne</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pouenta''' ''f'' ; cap ''m'', <span style="color:darkorange;">promontoire</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''crét''' ''m'', '''sonjon''' ''m'', '''cema''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) pic de Nona</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire l’ascension d’un pic, d’une montagne</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) mont Émilius</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire l’ascension d’un pic, d’une montagne</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">habiter au pied de la montagne</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''réstàr u pied de la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet du pic</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(la) pouenta de la ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vieux comme la montagne, c.-à-d. très vieux</span> ''loc a'', <span style="color:darkorange;">var. '''viely come la ~'''</span> ''loc a'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''bèques'''</span> ''fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ de l’âdrêt'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ de l’envers'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ples hôtes ~ du mondo'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''réstàr u pied des ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus la pouenta des ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u menten des ~s'''</span> ''loc adv'' || <span style="color:darkorange;">montagnes, cimes</span> ''fpl'' <span style="color:darkorange;">(''en général'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) montagnes du midi</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) montagnes du couchant</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) montagnes les plus hautes du monde</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">habiter au pied des montagnes</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">sur le sommet des montagnes</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au milieu des montagnes</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''bise''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ de ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du fllanc de ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du lât de ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ suble desot los têts, u méten des âbros'''</span> ''loc-frâsa'' || bise ''f'', vent du nord ''loc nom m'' ; nord ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bisa'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''nord''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''septentrion'''</span> ''m'' ''(AO)'' ; '''envers''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord de</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord</span> ''loc adv''<br>→ septentrional ''a m'', septentrionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du nord</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''de Bise'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord, du côté bise, du côté nord</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du coutâ de la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord, du côté bise, du côté nord</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du fllanc de la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord, du côté bise, du côté nord</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du lât de la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">la bise siffle sous les toits, dans les arbres</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la bisa suble desot les têts, u menten des âbros'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''borèâl''' ''a m'', '''borèâla''' ''a f'' || boréal ''a m'', boréale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''borèâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''calanca''' ''f'' || crique ''f'', <span style="color:darkorange;">calanque</span> ''f'' ''(Marena)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''calquèro'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''calquèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''calquèra'''</span> ''a f'' || <span style="color:darkorange;">calcaire</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">calcaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cap''' ''m'' || cap ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''capo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cârta''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''consurtar la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~ d’una règion'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''regouétar dens la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''regouétar sus la ~'''</span> ''loc v'' || carte géographique ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''câtre, cârte'''</span> {{AFE|[-.trə, -.tə, ...]}} ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''càrta'''</span> ''f'' ''(Bèlavâl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter la carte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''consurtàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''regouétar sus la ~, dens la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire, dresser, tracer la carte d’une région</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la ~ d’una règion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder la carte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter la carte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''regouétar diens la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter la carte</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cartografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cartografiar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cartograficament'''</span> ''adv''<br>→ '''cartografico''' ''a m'', '''cartografica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cartografo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''cartografa'''</span> ''f'' || cartographie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographier</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cartografiàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''cartografiyér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''cartograficamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ cartographique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographe</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cema''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~ de'''</span> ''loc prèp''<br><br> || cime ''f'', <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une colline, d’une montagne'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''céma'''</span> ''f'' ''(Entremont, Tignes, La Tuelye)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sommet de</span> ''loc prèp'', <span style="color:darkorange;">var. '''en céma de'''</span> ''loc prèp'' ''(Entremont, Tignes, La Tuelye)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''chantél''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus lo ~'''</span> ''loc adv'' || éminence ''f'', <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">promontoire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">mamelon</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">monticule de terre, de pierres</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sur le promontoire</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''chavon''' ''m'' || cap ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cap''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''continent''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''continentâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''continentâla'''</span> ''a f''<br><br> || continent ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">continental</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">continentale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''continentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cormèt'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''du vallon'')</span> ; <span style="color:darkorange;">col</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de montagne'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''couevro''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''éses de ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fil de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los fils de la lumiére èlèctrica sont de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mina de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tendre de fils de ~'''</span> ''loc v'' || cuivre ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''couèvro'''</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'', <span style="color:darkorange;">'''couévro'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''aram''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ustensiles en cuivre</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">fil de cuivre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">les fils de la lumière électrique sont en cuivre</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">mine de cuivre</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de cuivre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tendre des fils de cuivre</span> ''loc v'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''crét''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">crêt</span> ''m'' ; rocher ''m'', mamelon ''m'', cime ''f'' ; écueil ''m'', récif ''m'' ; <span style="color:darkorange;">sommet (plus ou moins arrondi) de montagne, de colline</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">butte</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''crèta''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''les crètes sont ja blanches de nê'''</span> ''loc-frâsa'' || crête ''f'' (''<span style="color:darkorange;">de montagne</span>, monticule''), <span style="color:darkorange;">cime</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''créta'''</span> ''f'' ''(AO, Samouens, Entremont)'', <span style="color:darkorange;">'''crètha'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ègzèrèna'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''scarèna'''</span> ''f'' ''(Chamôni)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les crêtes, les sommets sont déjà enneigés</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les crétes sont ja blanches de nê'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cromo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">chrome</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de chrome</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:green;">'''crot'''</span> ''m'' || <span style="color:green;">trou (d’eau)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:green;">creux (d’eau)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:green;">fosse</span> ''f'' <span style="color:green;">(''dans la terre'')</span>, <span style="color:green;">(petite étendue d’eau stagnante, dans une) dépression de terrain (naturelle ou artificielle)</span> ''loc nom f'' <span style="color:green;">(''de faible profondeur'')</span> ; golfe ''m'' <span style="color:green;">(''de mer'')</span> || ''Govèrt 2008''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cuchient''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar du ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cuchientenc'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cuchientenche'''</span> ''a f''<br><br> || couchant ''m'', ouest ''m'', occident ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mucient''' ''m'' ''(AO)'', '''ponant''' ''m'', '''sêr''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ouèste'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''occident'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller plus mal</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">dépérir</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr du ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant, vers le couchant, du côté du couchant</span> ''loc adv''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du couchant, de l’ouest, de l’occident</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Cuchient'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant, à l’ouest, à l’occident</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant de, à l’ouest de, à l’occident de</span> ''loc prèp''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ponantenc''' ''a m'', '''occidentâl''' ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ècuely''' ''m'' || écueil <span style="color:darkorange;">(sous-marin)</span> ''(loc nom) m'', récif ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rochiér <span style="color:darkorange;">(d’égoua)</span>''' ''(loc nom) m'', '''crét''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ègzèrèna'''</span> ''f'' ''(Chamôni)'' || <span style="color:darkorange;">crête</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de montagne'')</span>, <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une montagne'')</span> ; <span style="color:darkorange;">montagne</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''endrêt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv'' || endroit ''m'', lieu ''m'', place ''f'', site ''m'' ; adret ''m'', versant exposé au soleil, sud ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''endrouèt'''</span> ''m'' ''(Morzena)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''adrêt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’endroit ; à l’adret, au sud, au midi</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ensulèro''' ''a m'', '''ensulèra''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensularitât'''</span> ''f'' || insulaire ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">insularité</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''envers''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv''<br>→ '''enversenc''' ''a m'', '''enversenche''' ''a f'' || envers ''m'' ; ubac ''m'', (versant exposé au) nord ''(loc nom) m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''revèrs''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’envers ; à l’ubac, au nord</span> ''loc adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''u revèrs'''</span> ''loc adv''<br>→ septentrional ''a m'', septentrionale ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''septentrionâl''' ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''eropèen''' ''a m'', '''eropèèna''' ''a f'' ''(francèyâjo)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) civilisacion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)èsprit ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) guèrres eropèènes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) lengoues eropèènes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) poplos ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ '''Eropèen''' ''m'', '''Eropèèna''' ''f''<br><br> || européen ''a m'', européenne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''eropèènna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''eropèenc''' ''a m'', '''uropèan''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) civilisation européenne</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)esprit européen</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) guerres européennes</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) langues européennes</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) peuples européens</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) poplos ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ Européen ''m'', Européenne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Eropèènna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Eropèenc'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Uropèan'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''eropèenc''' ''a m'', '''eropèenche''' ''a f'' ''(francèyâjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Eropèenc'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Eropèenche'''</span> ''f'' || européen ''a m'', européenne ''a f''<br><br>→ Européen ''m'', Européenne ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èste'''</span> ''m'' ''(francèyâjo)'' || est ''m'', levant ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èsto'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''fréta''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">sommet allongé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">cime allongée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une montagne'')</span>, <span style="color:darkorange;">crête de montagne (longue et étroite)</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">serre</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''frét'''</span> ''f'', '''frétha''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''sèrra''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''golfo''' ''m'' || golfe ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de mer'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:green;">'''crot'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gôlye''' ''f''<br><br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Duère est plêna de ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''égouar los prâts avouéc l’égoua de la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''granta ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pitar les ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''travèrsar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''travèrsar la granta ~'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">gouille</span> ''f'' ; (petite) mare ''(loc nom) f'' <span style="color:darkorange;">(''plus ou moins boueuse'')</span>, étang ''m'', flaque <span style="color:darkorange;">(d’eau, de boue)</span> ''(loc nom) f'' ; <span style="color:darkorange;">(nappe d’eau stagnante, dans une) excavation (naturelle ou artificielle)</span> ''(loc nom) f'' <span style="color:darkorange;">(''de faible profondeur'')</span> ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">lac</span> ''m'', mer ''f'' <span style="color:darkorange;">(''per dèrision'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''gôlya'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gôlyèt'''</span> ''m'' ''(Chamôni)'', <span style="color:darkorange;">'''mâra'''</span> ''f'' ''(L’Agiéta)'', <span style="color:darkorange;">'''saviére'''</span> ''f'' ''(Genevês)'', <span style="color:darkorange;">'''lètél'''</span> ''m'' ''(Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Doire Baltée est rempli de mares d’eau</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Jouère ‘l est plêna de ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">arroser les prés avec l’eau de la mare</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''égouiér les prâts avouéc l’égoue de la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ océan ''m'' <span style="color:darkorange;">(''per dèrision'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''grant-~'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''granda ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''grand-~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">marcher dans les flaques</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pitàr les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traverser la mer</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''travèrsiér la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traverser l’océan</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''travèrsiér la grant-~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gôlyèt'''</span> ''m'' ''(Chamôni)'' || mare <span style="color:darkorange;">(pour abreuver les animaux)</span> ''(loc nom) f'' ; <span style="color:darkorange;">trou, creux d’eau</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Grant-Gôlye'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''travèrsar la ~'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">océan Atlantique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Grand-Gôlye'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">traverser l’océan Atlantique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''travèrsiér la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''grês''' ''m'' || grès ''m'' ; <span style="color:darkorange;">mollasse dure</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''grop'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''‘l y est ren que de ~s per ceta valâda'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sôtàr bâs du ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u menten des ~s'''</span> ''loc adv'' || rocher ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''grœp'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans cette vallée il n’y a que des rochers</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">tomber, précipiter d’un rocher</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">parmi les rochers</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''hachiurâ''' ''m'' || hachuré ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ila''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(n’)~ dèsèrta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’Anglletèrra est n’~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''réstar sus n’~'''</span> ''loc v''<br>→ '''ilâda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ilâjos'''</span> ''mpl''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ilat'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ilèta'''</span> ''f'' ''(Lo Velâr)'' || île ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) île déserte</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ dèsèrta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’Angleterre est une île</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’Angletèrra ‘l est una ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">habiter sur une île</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''réstàr sus una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ archipel ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''archepèl'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) îles</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">(le) marigot</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">(les) lônes</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">lieux marécageux formés de graviers et de buissons au bord d’une rivière</span> ''loc nom mpl'' (''Le Chéran, Le Fier, La Menoge, L’Isère''), <span style="color:darkorange;">var. '''iles'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">îlot</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">très petite île</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilot'''</span> ''m'' ''(francèyâjo)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ilèta'''</span> ''f'' ''(Lo Velâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">îlette</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">très petite île</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''iles'''</span> ''fpl''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ de Quârt'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bâs per les ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) habitents de les ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br><br> || <span style="color:darkorange;">(les) îles</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">(le) marigot</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">(les) lônes</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">lieux marécageux formés de graviers et de buissons au bord d’une rivière</span> ''loc nom mpl'' (''Le Chéran, Le Fier, La Menoge, L’Isère'') ; <span style="color:darkorange;">(les) alentours, bords de la Doire</span> ''loc nom mpl'' <span style="color:darkorange;">(''absolument'')</span> ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) marécages de Quart</span> ''loc nom mpl'' <span style="color:darkorange;">(''provoqués par la Doire'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">vers les bords de la Doire</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) habitants des îles</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">(les) indigènes</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) habitents des ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''(los) habitents des ~'''</span> ''loc nom mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">i</span>ndien''' {{AFE|[ĩ.ˈ-, ɛ̃.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''<span style="color:darkorange;">i</span>ndièna''' ''a f'' || indien ''a m'', indienne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''indiènna'''</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Indien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Indièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ocèan ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">Indien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Indienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Indiènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)océan Indien</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''latin''' ''a m'', '''latina''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) Amèriques latines'''</span> ''loc nom fpl''<br><br> || latin ''a m'', latine ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Amérique latine</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)Amèrica latina'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lètél'''</span> ''m'' ''(Blês)'' || mare <span style="color:darkorange;">(pour abreuver les animaux)</span> ''(loc nom) f'' ; <span style="color:darkorange;">trou, creux d’eau</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lev<span style="color:darkorange;">a</span>nt''' {{AFE|[-.ˈvã, -.ˈvɑ̃, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~ u cuchient'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ '''levantenc''' ''a m'', '''levantenche''' ''a f'' || levant ''m'', est ''m'', orient ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''levent''' {{AFE|[-.ˈvɛ̃]}} ''m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''matin''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''èste'''</span> ''m'', '''oriant''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au levant, vers le levant, du côté du levant</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du coutâ du levent'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ oriental ''a m'', orientale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du levant, de l’est, de l’orient</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''du levent'''</span> ''loc a env'' ''(AO)'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Levant'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''du Levent'''</span> ''loc a env'' ''(AO)'']<br>→ <span style="color:darkorange;">du levant au couchant</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du levent u mucient, cuchient'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au levant, à l’est, à l’orient</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u levent'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au levant de, à l’est de, à l’orient de</span> ''loc prèp''<br>→ oriental ''a m'', orientale ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ori<span style="color:darkorange;">a</span>ntâl''' ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''luminion, aluminion'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~, d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">aluminium</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''métal'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''aluminio'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''luminiomo, aluminiomo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, La Comba)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai d’aluminium</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê d’aluminio'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''manganèso'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''aciér u ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">manganèse</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">acier au manganèse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''acièly u ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de manganèse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''mapa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de les rotes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una comena'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro de mapes'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) numerôs de ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''regouétar sus la ~, dens la ~'''</span> ''loc v'' || carte géographique ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cârta''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">plan cadastral</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">carte routière</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des rotes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cadastre</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">carte cadastrale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">plan cadastral</span> ''loc nom m''<br>→ atlas (géographique) ''(loc nom) m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) numéros du plan cadastral</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) numerôs de ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter le plan cadastral</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mapamondo''' ''f'' || mappemonde ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mapa du mondo'''</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mapografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mapografiar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mapograficament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mapografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''mapografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mapografo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''mapografa'''</span> ''f'' || cartographie ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cartografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographier</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mapografiyér'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cartografiar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographiquement</span> ''adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cartograficament'''</span> ''adv''<br>→ cartographique ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cartografico''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cartographe</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cartografo'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mar''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ grisa, vèrda'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pèrsa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ècuma de la ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''flluvo que sè champe dens la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ '''granta ~''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''homo que tombe dens la ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) homos de ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''meserar l’hôtior de la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prés de la ~'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) règions, veles a riva de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè betar en ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè champar, sè lanciér dens la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''travèrsar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) Mar de Gllace'''</span> ''loc nom f''<br><br> || mer ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mèr''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''égoua''' ''f'' ''(Los Velârs)'', '''gôlye''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mer grise, verte</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèr grise, vèrda'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mer azur, bleue</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèr pèrsa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)écume de la mer</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(la) borra de la mèr'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fleuve qui se jette dans la mer</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fluvo que sè caye dens la mèr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ océan ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''granda ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">homme qui tombe à la mer</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''homo que chêt dens la mèr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) gens de mer</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) homos de mèr'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mesurer la profondeur de la mer</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''meseràr l’hôtior de la mèr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">voisin à la mer</span> ''loc prèp'', <span style="color:darkorange;">var. '''prôcho de la mèr'''</span> ''loc prèp'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) régions, villes du bord de la mer</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) règions, veles u bôrd de la mèr'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se mettre en mer, s’embarquer</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè betàr en mèr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se jeter à la mer</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè cayér dens la mèr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traverser la mer</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''travèrsiér la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) Mer de Glace</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) Mèr de Gllaça'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mâra'''</span> ''f'' ''(L’Agiéta)'' || mare <span style="color:darkorange;">(pour abreuver les animaux)</span> ''(loc nom) f'' ; <span style="color:darkorange;">trou, creux d’eau</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''matin''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dessus ~'''</span> ''loc adv'' ''(Brêsse, Revremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br><br>→ '''u ~''' ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus madin'''</span> ''loc adv'' ''(Artun)'' || matin ''m'' ; est ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''madin'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au matin, à l’est</span> ''loc adv''<br>→ oriental ''a m'', orientale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du matin, de l’est</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de ~'''</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Matin'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de Matin'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au matin, à l’est</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au matin de, à l’est de</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">au matin, à l’est</span> ''loc adv'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''médie'''</span> ''f'' ''(Sant-Bônèt-de-Coriâls, Sant-Martin-la-Sârvetât)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a la ~ de'''</span> ''loc prèp'' || midi ''m'' ; sud ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud de</span> ''loc prèp'' ||
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mèrcuro'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f'' || mercure ''m'', vif-argent ''m'' <span style="color:darkorange;">(''métal liquide'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de mercure</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèridionâl''' ''a m'', '''mèridionâla''' ''a f''<br>''(francèyâjo, étalianismo)'' || méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèridionâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mide'''</span> ''m'' ''(Cotouro, Sent-Denis-de-Cabânes)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~ de'''</span> ''loc prèp'' || midi ''m'' ; sud ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud de</span> ''loc prèp'' ||
|-
| '''mié-jorn''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ovriér tôrne pas a l’hotâl a ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de bise u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at sonâ ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus los côps de ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) Mié-jorn de l’Étalie'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ '''miéjornâl''' ''a m'', '''miéjornâla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mijornâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''mijornâla'''</span> ''a f''<br> || midi ''m'' ; sud ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mi-jorn''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''mi-jorn-t'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''nona'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''mide'''</span> ''m'' ''(Cotouro, Sent-Denis-de-Cabânes)'', <span style="color:darkorange;">'''médie'''</span> ''f'' ''(Sant-Bônèt-de-Coriâls, Sant-Martin-la-Sârvetât)'', '''oura''' ''f'', '''vent''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''sud'''</span> ''m'' ''(francèyâjo)'' ; '''endrêt''' ''m'', '''adrêt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">à midi</span> ''loc adv'' ''(Temps)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet ouvrier ne rentre pas chez lui à midi</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét ovriér tôrne pas u mecho a ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">du nord au midi</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''du nord u ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">de midi</span> ''loc a env'' ''(Temps)'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''de Mié-jorn'''</span> ''loc a env'']<br>→ méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du midi, du sud</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Mié-jorn'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">midi est sonné</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at sonâ ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">à midi sonné</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">lorsque midi sonne</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''sus les côps de ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au midi, au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au midi de, au sud de</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) Midi de l’Italie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) Mezzogiorno</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) Mié-jorn de l’Italie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(la) Bâssa'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''(lo) Talon'''</span> ''m''<br>→ méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mijornâl'''</span> ''a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mèridionâl''' ''a m''<br>→ méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mijornâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''miniére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fèr, d’argent, d’or'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s des mètâls'''</span> ''loc nom fpl''<br><br> || minerai ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''minerê''' ''m'' ''(SE, AO, Macôt, Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de fer, d’argent, d’or</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''minerê de fèr, d’argent, d’or'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) minerais des métaux</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(les) minerês des mètâlys, mètâls'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''molibdèno'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">molybdène</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de molybdène</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''mucient''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' || couchant ''m'', ouest ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mucent''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant, vers le couchant, du côté du couchant</span> ''loc adv''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du couchant, de l’ouest</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Mucient'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant, à l’ouest</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au couchant de, à l’ouest de</span> ''loc prèp'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''niquèl''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''niquelar'''</span> ''v'' || nickel ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''niquèlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de nickel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nickeler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''niquelàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''nona'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bèca de Nona'''</span> ''loc nom f'' || midi ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pic de Nona</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''nord''' ''m'' ''(francèyâjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~-èste'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~-ouèste'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrdre lo ~'''</span> ''loc v'' || nord ''m'', région du nord ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord, vers le nord, du côté du nord</span> ''loc adv''<br>→ septentrional ''a m'', septentrionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du nord</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Nord'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord de</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord-est</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~-èsto'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord-ouest</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~-ouèsto'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">déraisonner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">perdre la raison</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">perdre le nord</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''occident'''</span> ''m'' ''(francèyâjo, étalianismo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''d’~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ de l’~'''</span> ''loc adv'' || <span style="color:darkorange;">occident</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’occident</span> ''loc adv''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''de l’~'''</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''d’Occident'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de l’Occident'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">vers l’occident</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''occidentâl''' ''a m'', '''occidentâla''' ''a f'' ''(francèyâjo, étalianismo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) civilisacion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) mondo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) politica ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''occidentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) civilisation occidentale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) monde occidental</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) politique occidentale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) poleteca ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ocèan''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ Atlantico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ Pacefico'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u fond de l’~'''</span> ''loc adv''<br>→ '''ocèanien''' ''a m'', '''ocèanièna''' ''a f'' || océan ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''granta mar''' ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''granta gôlye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)océan Atlantique</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Grant-Gôlye'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)océan Pacifique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)~ Pacefeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au fond de l’océan</span> ''loc adv''<br>→ océanien ''a m'', océanienne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ocèaniènna'''</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''oriant''' ''m'' ''(francèyâjo, étalianismo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''d’~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ de l’~'''</span> ''loc adv'' || orient ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''orient'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’occident</span> ''loc adv''<br>→ oriental ''a m'', orientale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''de l’~'''</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''d’Oriant'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de l’Oriant'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">du côté de l’orient</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ori<span style="color:darkorange;">a</span>ntâl''' {{AFE|[-.rjã.ˈ-, -.rjɑ̃.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''ori<span style="color:darkorange;">a</span>ntâla''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''planta ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poplo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicions oriantâles'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''orientâlo'''</span> ''a m'', '''orientâla''' ''a f'' ''(Arbanês)'' || oriental ''a m'', orientale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''orientâlo'''</span> {{AFE|[-.rjɛ̃.ˈ-, ...]}} ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">plante orientale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">peuple oriental</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">traditions orientales</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecions oriantâles'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ oriental ''a m'', orientale ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôstrâl''' ''a m'', '''ôstrâla''' ''a f'' || austral ''a m'', australe ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôstrâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ôstralian''' ''a m'', '''ôstraliana''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Ôstralian'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Ôstraliana'''</span> ''f'' || australien ''a m'', australienne ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Australien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Australienne</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ôstralien''' ''a m'', '''ôstralièna''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Ôstralien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Ôstralièna'''</span> ''f''<br><br> || australien ''a m'', australienne ''a f, <span style="color:darkorange;">var. '''ôstraliènna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ôstralian''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Australien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Australienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Ôstraliènna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Ôstralian'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ouèste'''</span> ''m'' ''(francèyâjo)'' || ouest ''m'', couchant ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ouèsto'''</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''oura''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a l’~'''</span> ''loc adv'' || vent ''m'' ; sud ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''pèninsula''' ''f'' || péninsule ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''piérra a chôlx''' ''loc nom f'' || calcaire ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''calquèro'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''piérr’a fuè''' ''loc nom f'' || silex ''m'', pierre à feu ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''piérra a fuè'''</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pol<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.lo, -.lə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ Nord'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ Sud'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''polèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''polèra'''</span> ''a f'' || pôle ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle Nord</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ de Dessus'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pôle Sud</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ Sudo'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ de Desot'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">polaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ponant''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ '''ponantenc''' ''a m'', '''ponantenche''' ''a f'' || ponant ''m'', ouest ''m'', occident ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mucient''' ''m'' ''(AO)'', '''cuchient''' ''m'', '''sêr''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ouèste'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''occident'''</span> ''m''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du ponant, de l’ouest, de l’occident</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Ponant'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au ponant, à l’ouest, à l’occident</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au ponant de, à l’ouest de, à l’occident de</span> ''loc prèp''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''revèrs''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) prât, champ u ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''seyér lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv'' || envers ''m'' ; ubac ''m'', (versant exposé au) nord ''(loc nom) m'' ; <span style="color:darkorange;">revers</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">le versant le moins ensoleillé</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) pré, champ situé sur le versant de la vallée le moins ensoleillé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">faucher le pré situé sur le versant le moins ensoleillé de la vallée</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’envers ; à l’ubac, au nord</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''roc'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) biô ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">roc</span> ''m'' ; rocher ''m'', <span style="color:darkorange;">(assez grosse)</span> pierre ''(loc nom) f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) grosse pierre</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''roche''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s de Bard'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(hiôt) per les ~s'''</span> ''loc adv'' ''(Blês)'' || roche ''f'' ; rocher ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''grop'''</span> ''m'' ''(AO)'' ; pierre ''f'' ; <span style="color:darkorange;">falaise</span> ''f'' ''(Brenins)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rochers de Bard</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(en haut) par, sur les sommets (des montagnes)</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rochiér''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’égoua'''</span> ''loc nom m''<br><br> || rocher ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''roc'''</span> ''m'', '''roche''' ''f'', <span style="color:darkorange;">'''grop'''</span> ''m'' ''(AO)'', '''sèx''' ''m'' ; écueil ''m'', récif ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaussée sous-marine</span> ''loc nom f'', écueil <span style="color:darkorange;">(sous-marin)</span> ''(loc nom) m'', récif ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''saviére'''</span> ''f'' ''(Genevês)'' || mare <span style="color:darkorange;">(pour abreuver les animaux)</span> ''(loc nom) f'' ; <span style="color:darkorange;">trou, creux d’eau</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''scarèna'''</span> ''f'' ''(Chamôni)'' || <span style="color:darkorange;">crête</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de montagne'')</span>, <span style="color:darkorange;">sommet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une montagne'')</span> ; <span style="color:darkorange;">montagne</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''septentrion'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' ''(AO)''<br>→ '''septentrionâl''' ''a m'', '''septentrionâla''' ''a f''<br>''(francèyâjo, étalianismo)'' || nord ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au nord de</span> ''loc prèp''<br>→ septentrional ''a m'', septentrionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''septentrionâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sêr''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dessus ~'''</span> ''loc adv'' ''(Brêsse, Revremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus ~'''</span> ''loc adv'' ''(Artun)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' || soir ''m'' ; ouest ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au soir, à l’ouest</span> ''loc adv''<br>→ occidental ''a m'', occidentale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du soir, de l’ouest</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de ~'''</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Sêr'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''de Sêr'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au soir, à l’ouest</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au soir, à l’ouest</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au soir de, à l’ouest de</span> ''loc prèp'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sèrra''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">serre</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">col</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">sommet (allongé)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">arête, crête terminale</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un mont'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''sèx''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">saix</span> ''m'' ; rocher ''m'' ; <span style="color:darkorange;">grosse</span> pierre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">pierre très grosse</span> ''loc nom f'' [→ <span style="color:darkorange;">hôtior de 3, 4 homos</span>] ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''sèr''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''silice''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">silice</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sonjon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la poyê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’una colena'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ du prât'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ~ de'''</span> ''loc prèp''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arrevar a ~ (de)'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(d’amont) per los ~s'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du fond tant qu’u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poyér u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tant qu’u ~ de la montagne'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u fin ~'''</span> ''loc adv''<br><br> || sommet ''m'', cime ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une montagne, en général'')</span> ; <span style="color:darkorange;">(le) haut</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet de la montée</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet d’une colline</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommet du pré</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sommet de</span> ''loc prèp'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''en cema de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">arriver, parvenir au sommet (de)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arrevàr u ~ (de)'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(en haut) par, sur les sommets (des montagnes)</span> ''loc adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(hiôt) per les roches'''</span> ''loc adv'' ''(Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">du fond jusqu’au sommet</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">monter, grimper au sommet</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">jusqu’au sommet de la montagne</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">(tout) au sommet</span> ''loc adv'' <span style="color:darkorange;">(''d’une tour, d’un clocher...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''u drêt ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''u prim ~'''</span> ''loc adv'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sud'''</span> ''m'' ''(francèyâjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du nord u ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~-èste'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~-ouèste'''</span> ''loc adv'' || sud ''m'', région du sud ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sudo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud, vers le sud, du côté du sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">du nord au sud</span> ''loc adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du nord u mié-jorn'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du sud</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Sud'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud de</span> ''loc prèp''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud-est</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~-èsto'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud-ouest</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u ~-ouèsto'''</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''travèrsa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ de la ~'''</span> ''loc adv'' || traverse ''f'' ; <span style="color:darkorange;">envers d’une vallée</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">côté de l’envers</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">prés, champs situés à l’envers des villages</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">à l’envers, du côté de l’envers</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''triangllo''' ''m'' || triangle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''triangl<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡlo, -.ɡlə, ...]}} ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''uropèan''' ''a m'', '''uropèana''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Uropèan'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Uropèana'''</span> ''f'' || européen ''a m'', européenne ''a f''<br>→ Européen ''m'', Européenne ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''vent''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du coutâ du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du fllanc du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du lât du ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''du ~'''</span> ''loc a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus ~'''</span> ''loc adv'' ''(Artun)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''u ~ de'''</span> ''loc prèp'' || vent ''m'', vent du sud ''loc nom m'' ; sud ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud, vers le sud, du côté du sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud, vers le sud, du côté du sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud, vers le sud, du côté du sud</span> ''loc adv''<br>→ méridional ''a m'', méridionale ''a f'', <span style="color:darkorange;">du sud</span> ''loc a env'' [→ <span style="color:red;"><u>'''nom prôpro :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''du Vent'''</span> ''loc a env'']<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">au sud de</span> ''loc prèp'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''vif-argent''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél enfant, megnât est tot de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''miniére de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || mercure ''m'', vif-argent ''m'' <span style="color:darkorange;">(''métal liquide'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''~, argent-vit'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mèrcuro'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet enfant est « comme le mercure », c.-à-d. il bouge tout le temps</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél menât ‘l est tot de ~, d’argent-vit'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minerai de mercure</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''minerê de ~, d’argent-vit'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
m648psbc3uicxbzfz4rcna4y6dcsbas
Vielyechevena
0
22314
231781
231665
2026-07-12T14:26:21Z
ChrisPtDe
22
rv
231781
wikitext
text/x-wiki
{{Sot-titro/Variantes principâles|nv1=Lyechevena|nv2=Vielyacheneva|nv3=Vielyecheneva}}
{{Grafia - Liyonês en ORB lârge|Cél=1}}{{Enfocajon Comena de France
| color = EB1C24
| color titro = FFF
| nom = Vielyechevena
| prononciacion = [vi.tsə.ˈvə.na]
| émâge = Village Villechenève.jpg
| lègenda = Vuya du ''vilâjo de Vielyechevena''.
| blâson = Blason ville fr Villechenève 69.svg
| lègenda blâson = #Hèraldica
| drapél =
| lègenda drapél = #Hèraldica
| talye drapél = 80
| nomVielyArpetan =
| grafia nom1 = Ôtros noms [[Arpetan|arpitans]]
| nomGrafia1 = '''Lyechevena'''<br /><br />{{AFE|[lɪ.tsə.ˈvə.nə]}}<br /><br />'''Vielyacheneva'''<br /><br />{{AFE|[vi.la.ˈʃnə.va]}}<br /><br />'''Vielyecheneva'''<br /><br />{{AFE|[vi.ˈʃnœv], [vi.lə.ʃə.ˈnə.va],}}<br /><br />{{AFE|[vi.lə.ʃə.ˈnɛ.və]}}<br /><br />Vielyechenèva{{retrèt|<small>'''en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]'''</small>}}
| grafia nom2 =
| nomGrafia2 =
| racLatin = Vĕtŭla Cannăba
| nomFrancês = Villechenève {{AFE|[vil.ʃə.nɛv]}}
| règ·ion culturâla = {{Arpetania}}
| règ·ion historica = [[Forês]]{{retrèt|<small>(dens los<br>[[monts du Liyonês]])</small>}}
| règ·ion = [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]]
| dèpartament = [[Rôno (dèpartament)|Rôno]]
| arrondissement = [[Arrondissement de Liyon|Liyon]]
| canton = [[Canton de L’Âbrèla]]
| circonscripcion lèg·islativa =
| insee = 69263
| cp = 69770
| sendeco = {{NomFrp|Bèrnârd Chesâles|Bernard Chazelles}}
| mandat sendeco = [[Èlèccions municipâles de 2020 dens lo Rôno et la mètropola de Liyon|2020]]-2026
| entèrcom = [[Comunôtât de comenes des Monts du Liyonês|Comunôtât de comunes de los Monts du Liyonês]]
| longitude = 4.40694444444
| latitude = 45.8136111111
| hôt mini = 499
| hôt maxi = 891
| supèrficie = 14.15
| tipo = Comuna campagnârda a mêsons ècartâs
| unitât urbèna = Defôr l’unitât urbèna
| sôl d’atraccion = [[Sôl d’atraccion de Liyon|Liyon]]<br><small>(comuna de la corona)</small>
| populacion = {{Populacion de France/dèrriére_pop}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| an_pop = {{Populacion de France/dèrriér_an_Enfocajon}}<!-- Raponsa ôtomatica, pas changiér -->
| gentilyiço = Milotiér, Milotiére{{retrèt|<small>'''en [[arpetan]]'''</small>}}<br>
----
Milotien, Milotienne{{retrèt|<small>'''ou'''</small>}}Milottier, Milottière{{retrèt|<small>'''en [[francês]]'''</small>}}
| setoVouèbe =
| geoloc-dèpartament = Rôno/Ârvèrgne-Rôno-Ârpes
| posicion = se
}}
'''Vielyechevena'''<ref group="N">Diont arriér-més '''Vielyacheneva''' {{AFE|[vi.la.ˈʃnə.va]}} en [[Marsenôd|patouès de Marsenôd]] et '''Vielyecheneva''' {{AFE|[vi.ˈʃnœv]}} en [[‘Ta-Ravouère|patouès de ‘Ta-Ravouère]], {{AFE|[vi.lə.ʃə.ˈnə.va]}} en [[Mont-Châl|patouès de Mont-Châl]] et {{AFE|[vi.lə.ʃə.ˈnɛ.və]}} ('''Vielyechenèva''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]]) en [[Marsenôd|patouès de Marsenôd]].<br />Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[ˌvi.ʎi.ʃə.ˈnə.va]}} ou {{AFE|[ˌvi.ʎi.ˈʃnə.va]}}.</ref>{{,}}<ref group="V">« '''les ôtres fês''' » {{AFE|[lə.ˌz‿ɔː.tʀə.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar liyonês por « '''los ôtros côps''' » ''loc adv''.</ref> {{AFE|[vi.tsə.ˈvə.na]}}<ref group="N">Dens los temps, prononciêvont probâblament {{AFE|[ˌvi.ʎi.tsə.ˈnə.va]}} → pués-ce {{AFE|[ˌvi.ʎi.tsə.ˈvə.na]}}.<br />Le '''[r] roulâ''' at étâ remplaciê per le '''[ʀ] râcllo''' dens la prononciacion locâla de l’[[Arpetan|arpitan]].</ref> ou '''Lyechevena''' {{AFE|[lɪ.tsə.ˈvə.nə]}}<ref group="N">Les ôtres vês, prononciêvont probâblament {{AFE|[ʎi.tsə.ˈvə.na]}}.</ref> (''{{lengoua|fr|Villechenève}}'' {{AFE|[vil.ʃə.nɛv]}} en [[francês]]) est na [[Comena (France)|comuna]]<ref group="V">Varianta liyonêse {{AFE|[kɔ.ˈmyː.na]}} de « '''comena''' » ''f''.</ref> [[France|francêse]]<ref group="V">Varianta liyonêse {{AFE|[fʀã.ˈseː.zɪ]}} de « '''francêsa''' » ''a f''.</ref> et [[Arpetania|arpitana]]<ref group="V">Varianta liyonêse {{AFE|[aʀ.pi.ˈtaː.na]}} de « '''arpetana''' » ''a f''.</ref> du [[Forês]] dedens los [[monts du Liyonês]], que sè trôve dens le [[Dèpartament francês|dèpartament]] du [[Rôno (dèpartament)|Rôno]]<ref group="T">Prononciê {{AFE|[ʀuːn]}} (le ''{{lengoua|fr|Rhône}}'' en [[francês]]).</ref> en [[Règion francêsa|règion]] [[Ârvèrgne-Rôno-Ârpes]].
Los habitents du vilâjo<ref group="V">Varianta liyonêse {{AFE|[vi.ˈlaːdz]}} de « '''velâjo''' » ''m''.</ref> [[gentilyiço|s’apèlont]] ''los Milotiérs'' {{AFE|[lo mi.lɔ.ˈti]}} et ''les Milotiéres'' {{AFE|[lə mi.lɔ.ˈtiː.ʀə]}}.
== Geografia ==
Le bôrg de la comuna sè trôve a {{unitât|724|m}} de hiôt sus la pendua<ref group="V">« '''pendua''' » {{AFE|[pɛ̃.ˈdɥa]}} ''f'' est la parola liyonêse por « '''couta''' » ''f'', « '''penta''' » ''f'', « '''bârma''' » ''f'' ou « '''revèrs''' » ''m''.</ref> d’un crét de los [[monts du Liyonês]] u madin<ref group="V">« '''madin''' » {{AFE|[ma.ˈdɛ̃]}} ''m'' est la parola liyonêse por « '''levant''' » ''m''.</ref> du Forês sus los confins du [[Liyonês|Liyonês historico]].
== Toponimia ==
Le nom de la comuna est composâ du [[latin]] <small>VĔTŬLA</small> (« na miéta vielye ») et <small>CANNĂBA</small> qu’est na varianta de <small>CĀNĂBA</small> (« cabôrna ») {{copa|confondua avouéc <small>CANNĂBIS</small> (« chenevo, cheveno »)}} que vôt dére « cabôrna qu’est na miéta vielye » → pués-ce<ref group="V">Varianta liyonêse {{AFE|[pyː‿s]}} de « '''pués-cen''' » ''adv''.</ref> « chenevo, cheveno qu’est na miéta viely ».
{| align="center" bgcolor="#F8F8F8" | style="border: 1px solid #999; margin-left:20px margin-right: 1em" width="360" cellpadding="8"
|
Atèstacions historiques (sèlèccion)
----
<small>
* ''Veillicheneva'' en [[908]] ;
* ''Vielli Cheneva'' en [[937]] ;
* ''Vetula Canaba'' en [[957]] et [[985]] ;
* ''Villechenève'' en [[1032]] ;
* ''Veilla Cheneva'' en [[1057]] ;
* ''Vetula Caneva'' en [[1174]].
</small>
|}
Pendent le [[Moyen Âjo]], le nom arpitan d’origina {{copa|'''Vielyecheneva''' {{AFE|[ˌvi.ʎi.tsə.ˈnə.va], [ˌvi.ʎi.ʃə.ˈnə.va]}}}} sè change en [[Liyonês (lengoua)|patouès locâl]] per [[Mètatèsa (lengouistica)|mètatèsa]] de les lètres « '''n''' » et « '''v''' ». Des vês<ref group="V">« '''des vês''' » {{AFE|[də.ˈvaˑɛ]}} ''loc adv'' est le parlar liyonês por « '''des côps''' » ''loc adv''.</ref>, y at arriér-més n’[[Aferésa (lengouistica)|aferésa]] de la premiére silaba.
== Cultura locâla et patrimouèno (a complètar) ==
=== Endrêts et monuments ===
* l’égllése ''Sant-Jian-Baptisso''<ref group="T">Prononciê {{AFE|[e.ˈliː.zɪ sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} (l’{{lengoua|fr|église ''Saint-Jean-Baptiste''}} en [[francês]]), qu’ècrisont arriér-més « l’'''églése ''Sant-Jian-Baptisso''''' » en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|grafia sarrâ]].</ref>{{,}}<ref group="V">Varianta rouanârda {{AFE|[sã.ˌdzã.ba.ˈtiːs]}} de « '''Sant-Jian-Baptisto''' » ''m''.</ref>.
=== Hèraldica ===
[[Fichiér:Blason ville fr Villechenève 69.svg|figura|gôche|100px|Le ''blâson de Vielyechevena''.]]
== Vêre étot ==
{{Commons|Category:Villechenève|''Vielyechevena''}}
=== Bibliografia ===
=== Liems de defôr ===
== Notes et rèferences ==
=== Notes ===
{{Rèferences|groupo=N}}
=== Noms d’endrêt ===
{{Rèferences|groupo=T}}
=== Vocabulèro ===
==== — Enfocajon et rèferences (a complètar) ====
# Varianta liyonêse {{AFE|[ˈvyː.ja]}} de « '''viua''' » ''f''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[sa.ˈʀɔ]}} de « '''sarrâye''' » ''a f''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[kɔ.ˈmyː.nə]}} de « '''comenes''' » ''fpl''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[e.kaʀ.ˈtɔ]}} de « '''èpatâyes''' » ou « '''ècartâyes''' » ''a fpl''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[ˈviː.lə]}} de « '''veles''' » ''fpl''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[jã]}} de « '''lims''' » ''mpl''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[vaʀ]}} de « '''vâl''' » ''f''.
# Varianta liyonêse {{AFE|[ʀə.tʀãs.ˈkʀiː.tɪ]}} de « '''retranscrita''' » ''pp f''.
==== — Tèxto ====
{{Rèferences|groupo=V}}
=== Rèferences (a complètar) ===
==== — Principâles ====
# [[Prononciacion de l’arpetan|Prononciacion]] en [[Arpetan|arpitan]] [[Liyonês (lengoua)|liyonês]] de la '''[[Reviére de Tarâro|Vâr de la reviére de Tarâro]]''' [[Transcripcion fonètica|retranscrite]] d’aprés la [[Alfabèt fonètico entèrnacionâl|nôrma AFE]].
# {{fr}} {{NomFrp|F.E.D. de l’Ècllèriê|François Étienne Duperray}}, ''Chansons, Contes, Poésies de Traditions Populaires du Val de Turdine. bilingue'', Tarâro, Imprimerie Vignon & Cie, 1985, {{p.}}109 ([https://www.arpitania.eu/aca/documents/Duperray_Francois_Tarare.pdf liére en legne]).
# {{fr}} ''Grande encyclopédie du Forez et des communes de la Loire. Roanne et son Arrondissement'', Le Cotiô, Horvath, 1984, {{pp.}}487-488.
==== — Toponimiques ====
# {{fr}} {{NomFrp|Jian-Èdmê Duforn|Jean-Edmé Dufour}}, ''Dictionnaire topographique du Forez et des paroisses du Lyonnais et du Beaujolais formant le département de la Loire'', Mâcon, Protat, 1946, [[Colona|col.]] 509-510 ([https://pandor.u-bourgogne.fr/archives-en-ligne/ark:/62246/r21324z51hfkfk/f306?context=ead::FRMSH021_00044_DT_42 liére en legne]).
# {{fr}} [[Ana-Marie Vôrpâs]], {{NomFrp|Gllôdo Michiél|Claude Michel}}, ''Noms de lieux de la Loire et du Rhône. Introduction à la toponymie'', Paris, Bonneton, 1997, {{p.}}169.
# {{fr}} {{NomFrp|Èrnèst Nègro|Ernest Nègre}}, ''Toponymie générale de la France. Étymologie de 35.000 noms de lieux. Volume III. Formations dialectales (suite) et françaises. Errata et addenda aux trois volumes'', Geneva, Droz, 1998, {{p.}}1405, {{n°}}25732.
==== — Suplèmentères ====
<references />
{{Palèta Comenes du Forês}}
[[Catègorie:Comena du Rôno]]
[[Catègorie:Velâjo arpetan]]
[[Catègorie:Comena des monts du Liyonês]]
[[Catègorie:Comena du Forês]]
[[Catègorie:Sôl urben de Liyon]]
rjn0dbkbmvpacqsyaw1cetfzko26xpe
Éde:Néologismos : Armalye ègzotica
12
22758
231771
231652
2026-07-12T14:18:29Z
ChrisPtDe
22
rv
231771
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’armalye ègzotica''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''armalye''' ''f'' || bétail ''m'', troupeau ''m'' ''(<small>mot alpin</small>)'' ; <span style="color:darkorange;">faune</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bétyes''' ''fpl'' ''(AO)'', '''fôna''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bison''' ''m'' || bison ''m'' <span style="color:darkorange;">(''mammifère'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''boa''' ''f'' || boa ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bôf''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ marin'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de mar'''</span> ''loc nom m'' || bœuf ''m'', taureau ''m'', bovin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bœf'''</span> ''m'' ''(Cordon, Bômont, Doci)'', '''buef''' ''m''<br>→ phoque ''m'', <span style="color:darkorange;">bœuf marin</span> ''loc nom m''<br>→ phoque ''m'', <span style="color:darkorange;">bœuf marin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de mèr'''</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''buflo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bufla'''</span> ''f'' || buffle ''m'' <span style="color:darkorange;">(''animal'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''bufllo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bufflesse, bufflonne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''buflla'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cangourou''' ''m'' || kangourou ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cètacè''' ''m'' || cétacé ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chevâl''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ marin'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de mar'''</span> ''loc nom m''<br><br> || cheval ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chévâl, chevâr, chuvâl, chavâl'''</span> ''m''<br>→ hippocampe ''m'', <span style="color:darkorange;">cheval marin</span> ''loc nom m''<br>→ hippocampe ''m'', <span style="color:darkorange;">cheval de mer</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de mèr'''</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">chi</span>mpanzè''' {{AFE|[ʃĩ.pã.ˈze, -.pɑ̃.ˈze, ʃɛ̃.pɑ̃.ˈze]}} ''m'' || chimpanzé ''m'' <span style="color:darkorange;">(''singe'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''chimpandzè'''</span> {{AFE|[ʃɛ̃.pã.ˈdze]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''coalâ''' ''m'' || koala ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''foc<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ko, -.kə, ...]}} ''m''<br><br>→ '''foca''' ''f'' || phoque ''m'', <span style="color:darkorange;">bœuf marin</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bôf marin'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''bôf de mar'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:green;">phoquesse</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fôna''' ''f'' || faune ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''goril<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.lo, ...]}} ''m'' || gorille ''m'' <span style="color:darkorange;">(''singe'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''gorilyo'''</span> {{AFE|[-.ʎə, ...]}} ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''guenou''' ''m'' || gnou ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''g’nou''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hipocampo''' ''m'' || hippocampe ''m'' <span style="color:darkorange;">(''poisson'')</span>, cheval marin ''loc nom m'', cheval de mer ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chevâl marin'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''chevâl de mar'''</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hipopotamo''' ''m'' || hippopotame ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''l<span style="color:darkorange;">é</span>opârd''' {{AFE|[le.ɔ.ˈ-, ljɔ.ˈ-, ...]}} ''m'' || léopard ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lioncél''' ''m'' || lionceau ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pandâ''' ''m'' || panda ''m'' <span style="color:darkorange;">(''animal'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pantèra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)agilitât d’una ~'''</span> ''loc nom f'' || panthère ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)agilité d’une panthère</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pingoin''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ tordâ'''</span> ''loc nom m'' || pingouin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èspingoin'''</span> ''m'' ''(Savoyârd pas nèt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">petit pingouin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">pingouin torda</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''piton''' ''m'' || python ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèn<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || renne ''m'' <span style="color:darkorange;">(''animal'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rinocèros''' {{AFE|[-.ˈrɔs, ...]}} ''m'' || rhinocéros ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rinocèront'''</span> {{AFE|[-.ˈrɔ̃]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tortua''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ luto'''</span> ''loc nom f'' || tortue ''f'' <span style="color:darkorange;">(''animal'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tartaruga''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tortue luth</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''yac''' ''m'' || yack ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
ovtvfb2u4csvb6lgl5k907jb0c8kyi0
Éde:Néologismos : Enveronance
12
22759
231768
231649
2026-07-12T14:17:40Z
ChrisPtDe
22
rv
231768
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’enveronance''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''ambiance''' ''f'' || ambiance ''f'', environnement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''embiança'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bètonâjo''' ''m'' || bétonnage ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''biodègradâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''biodègradâbla'''</span> ''a f'' ''(AO) || biodégradable ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''chognes''' ''fpl'' || déjections ''fpl'', <span style="color:darkorange;">matières évacuées</span> ''loc nom fpl'' ; <span style="color:darkorange;">choses laides et méprisables</span> ''loc nom fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''crache''' ''f'' ''(AO, Entremont, Macôt)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr de ~ dens les bouégnos'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">résidu</span> ''m'' ; crasse ''f'', saleté ''f'' (<small>surtot</small> ''du cuir chevelu''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''crèt'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''tèrra de Sent-Grât'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir les oreilles sales</span> ''loc v''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cras''' ''m''<br><br>→ '''crasse''' ''f''<br><br> || crasse ''f'', saleté ''f'' (<small>surtot</small> ''du cuir chevelu''), <span style="color:darkorange;">var. '''crâs'''</span> ''m'' ''(Bogéva, Samouens, Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">var. '''cràs'''</span> ''m'' ''(Chevron)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''crasse''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">résidu</span> ''m'' ; crasse ''f'', saleté ''f'' (<small>surtot</small> ''du cuir chevelu''), <span style="color:darkorange;">var. '''crassa'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''crache''' ''f'' ''(AO, Entremont, Macôt)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèbouesâjo''' ''m''<br>→ '''dèbouesiér''' ''v'' || déboisement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèbouesement'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ déboiser ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèbouesàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', '''dèbouesar''' ''v'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèfor<span style="color:darkorange;">è</span>stâjo''' {{AFE|[-.rɛs.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèforèstar'''</span> ''v'' || déforestation ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèforèstacion'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">déforester</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">détruire une forêt</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèforèstàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dègradacion''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dègradent'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dègradenta'''</span> ''a f''<br>→ '''sè dègradar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo temps, l’oura, la ploge dègradont los bâtiments ples solidos'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''na muralye que sè dègrade'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || dégradation ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">dégradant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">dégradante</span> ''a f''<br>→ se dégrader<span style="color:darkorange;">, se gâter, s’avilir</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè dègradàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le temps, le vent, la pluie dégradent les bâtiments les plus solides</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo temps, l’oura, la ploge dègradont les bâtements ples solidos'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">un mur qui se gâte</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''un mur que sè dègrade'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèsèrtefiâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè dèsèrtefiar'''</span> ''v''<br><br> || désertification ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèsèrtificacion'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se désertifier</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè dèsèrtefiàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''sè dèsèrtifiyér'''</span> ''v'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dioxina''' ''f'' || dioxine ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ècologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ècologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècologisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ècologista'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ècologa'''</span> ''f'' || écologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ècologie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">écologique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">écologiste</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">écologue</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ècovélye<span style="color:darkorange;">s</span>''' {{AFE|[-.ʎə, ...]}} ''fpl''<br>→ '''~ de mêson''' ''loc nom fpl''<br>→ '''~ nucl<span style="color:darkorange;">lè</span>âres''' {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''loc nom fpl''<br><br>→ '''ècovelyére''' ''f''<br><br> || balayures ''fpl'', déchet(s) ''m(pl)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ècovelyes''' ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''râcllura''' ''f''<br>→ ordures ménagères ''loc nom fpl''<br>→ déchets nucléaires ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~ nucl<span style="color:darkorange;">è</span>âres''' {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''loc nom fpl''<br>→ décharge publique ''loc nom f'', déchetterie ''f'' ''(Ècovélyes, Endustria)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''égoues dècaties''' ''loc nom fpl'' || eaux usées ''loc nom fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mèrderê''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''enveronance''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enveronementâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''enveronementâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''environementâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''environementâla'''</span> ''a f'' || environnement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''environament, environement'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ambiance''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''méten yô qu’on vit'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">environnemental</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">environnementale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''environementâl'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">environnemental</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">environnementale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''environementâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gaspilyâjo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de matiéres premiéres'''</span> ''loc nom m''<br><br> || gaspillage ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gaspelyâjo'''</span> ''m'' ''(AO, L’Agiéta, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gaspillage de matières premières</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gaspelyâjo de matiéres premiéres'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gâzo charbonox''' ''loc nom m'' || gaz carbonique<span style="color:darkorange;">, anhydride carbonique, dioxyde de carbone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">CO₂</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gâs, gâzo carbonico'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''gâzo carbonico'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gèrno abâtardi''' ''loc nom m'' || OGM ''m env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''mèrda''' ''f''<br>→ '''mèrdasse''' ''f''<br>→ '''mèrderê''' ''m'' || merde ''f''<br>→ immondices ''fpl''<br>→ eaux usées ''loc nom fpl'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''nuésence''' ''f'' || nuisance ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''oxigènar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''égoua oxigènâye'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">oxygéner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''oxigènàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">eau oxygénée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''égoue oxigènâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''égou’oxigènâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''oxigèno''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) botelye de l’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''oxigènacion'''</span> ''f'' || oxygène ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) bouteille de l’oxygène</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">oxygénation</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ozone''' ''m'' || ozone ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''polucion''' ''f''<br>→ '''poluar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poluor'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''poluosa'''</span> ''a f & f'' || pollution ''f''<br>→ polluer ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''empouesonar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">pollueur</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">pollueuse</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''poluœr'''</span> ''a m & m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''purrissâblo''' ''a m'', '''purrissâbla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''purrèson'''</span> ''f'' || biodégradable ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''purrissâbllo'''</span> ''a m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''biodègradâblo'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pourrissement</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''putafinâjo''' ''m'' || gaspillage ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gaspilyâjo'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''râcllura''' ''f'' || raclure ''f'', déchet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''râclura'''</span> ''f'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rebiolar''' ''v'' || régénérer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rebiolàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''regènèrar''' ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''rècupèrâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rècupèrâblo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''rècupèrâbla'''</span> ''a f'' || recyclage ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''recicllâjo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">récupérable</span> ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">recyclable</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''rècupèrâbllo'''</span> ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''regènèrar''' ''v'' || régénérer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''regènèràr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
n5aydr91zgbnz8hl22a2sc382bfgfji
Éde:Néologismos : Armalye de payis
12
22760
231774
231655
2026-07-12T14:19:08Z
ChrisPtDe
22
rv
231774
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’armalye de payis''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''ag<span style="color:darkorange;">a</span>ce''' {{AFE|[-.ˈɡas, -.ˈɡa.sə, -.ˈɡa.sɪ]}} ''f'' ''(levant du cârro)''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''agaçon'''</span> ''m'' ''(levant du cârro)'' || pie <span style="color:darkorange;">bavarde</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''agaça'''</span> ''f'' ''(levant du cârro)'', <span style="color:darkorange;">'''agac’he, agache'''</span> {{AFE|[-.ˈɡa.xə, -.ˈɡa.hə, -.ˈɡa.θə]}} ''f'' ''(Samouens)'', <span style="color:darkorange;">'''argaça'''</span> ''f'' ''(Les Contamenes)'', <span style="color:darkorange;">'''oyasse'''</span> ''f'' ''(cuchient du cârro, Brenins)'', <span style="color:darkorange;">'''oulyasse'''</span> ''f'' ''(Alevârd)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gé nêr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', '''jaquèta''' ''f'', '''margot''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">petit de la pie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''oyasson'''</span> ''m'' ''(cuchient du cârro)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''armalye''' ''f'' || bétail ''m'', troupeau ''m'' ''(<small>mot alpin</small>)'' ; <span style="color:darkorange;">faune</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bétyes''' ''fpl'' ''(AO)'', '''fôna''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bôf''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sengllo, droblo'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la vache at fêt un ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || bœuf ''m'', taureau ''m'', bovin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bœf'''</span> ''m'' ''(Cordon, Bômont, Doci)'', '''buef''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">taureau d’un an, de deux ans</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ sengllo, doblo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la vache a mis bas un taureau</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la vache ‘l at fêt un ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bordon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fôx'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nêr'''</span> ''loc nom m'' || bourdon ''m'' (''<span style="color:darkorange;">mâle de l’</span>abeille''), <span style="color:darkorange;">faux bourdon</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mâle de l’abeille</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">xylocope violet</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">bourdon noir</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''chevâl''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ tot en ècuma'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) armures d’un ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ sè léve drêt'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poyér a ~'''</span> ''loc v'' || cheval ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chévâl, chevâr, chuvâl, chavâl'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cheval couvert d’écume</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ tot en borra'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) harnais d’un cheval</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">le cheval se cabre</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">monter à cheval</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fôna''' ''f'' || faune ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''gé''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nêr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br><br> || geai ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''agé'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''jâcot'''</span> ''m'' ''(Arvelâr, Brenins, Alevârd)'', <span style="color:darkorange;">'''gènèrél'''</span> ''m'' ''(Savouè)''<br>→ pie <span style="color:darkorange;">bavarde</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ nêr-t'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bèrta'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''pie'''</span> ''f'' ''(francèyâjo)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''pèrdix''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chaciér la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) covâ de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''les ~ sè mimètisont u méten de les piérres'''</span> ''loc-frâsa'' || perdrix ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrnix'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''pèrdrix'''</span> ''f'' ''(Touno, Blês, Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''pèrdigâla'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', '''pèdrix''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chasser la perdrix</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) couvée de perdrix</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) covâ de pèrnix'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les perdrix se mimétisent parmi les pierres</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les pèrnix sè mimètisont u menten des bèrrios'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
11lhdv43zkkvvalwgjq3u6u3at25jpq
Éde:Néologismos : Èspâço
12
22761
231769
231650
2026-07-12T14:17:48Z
ChrisPtDe
22
rv
231769
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’èspâço''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''âstro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de la nuet'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ du jorn'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s du firmament'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''consurtar los ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) corsa des ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br> || astre ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)astre de la nuit</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(la) lune</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)astre du jour</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) soleil</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) astres du firmament</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s du firmament'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter les astres</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''consurtàr les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) cours des astres</span> ''loc nom m'' (''leur mouvement apparent ou réel''), <span style="color:darkorange;">var. '''(la) côrsa des ~s'''</span> ''loc nom f'' ''(AO, Dârfénât)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''astronôt<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈnoː.to, -.tə, -.ˈnoːt, ...]}} ''m'', '''astronôta''' ''f'' || astronaute ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''âtronôto'''</span> {{AFE|[ɑ.-]}} ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cosmonôt<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈnoː.to, -.tə, -.ˈnoːt, ...]}} ''m'', '''cosmonôta''' ''f'' || cosmonaute ''m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cosmos''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cosmico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cosmica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rès, rayons ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || cosmos ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mondo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cosmique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">rayons cosmiques</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèyons ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''disco''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la lena'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ du solely'''</span> ''loc nom m'' || disque ''m'', <span style="color:darkorange;">rond</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque de la lune</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque lunaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque du soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque solaire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''èspâ<span style="color:darkorange;">ço</span>''' {{AFE|[-.ˈpɑː.so, -.ˈpaː.sə, -.ˈpɑs, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ enfeni, cosmico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s entèrstèlèros'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la Tèrra est un gran de sabla dens l’~'''</span> ''loc-frâsa'' || espace ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">espace infini, cosmique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) espaces interstellaires</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s entèrstèlèros'''</span> {{AFE|[-.ˈspaː.sə]}} ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Terre est un grain de sable dans l’espace</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la Tèrra ‘l est un gran de sabla dens l’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''longe-viua''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar dens la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || télescope ''m'' ''(Astronomia, Optica)'', longue-vue ''f'', <span style="color:darkorange;">lunette d’approche</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''longa-vua, longa-viuva'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''longe-vua, longe-viuva'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''tèlèscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder avec la longue-vue</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér dens la longa-vua'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mètèorita''' ''f'' || météorite ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mètorita'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mètèor<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ro, ...]}} ''m'' || météore ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''navèta espaciâla''' ''loc nom f'' || navette spatiale ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des âstros'''</span> ''loc nom f'' || observation ''f'' ; <span style="color:darkorange;">surveillance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">examen approfondi</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation des astres</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ lo cièl, los âstros'''</span> ''loc v''<br><br> || observer ''v'', <span style="color:darkorange;">examiner attentivement</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">regarder avec curiosité ou soin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gouétar de prés'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer le ciel, les astres</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr lo cièl, les âstros'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''obs<span style="color:darkorange;">è</span>rvatior''' {{AFE|[ɔb.sar.-, -.sɛr.-, ɔ.sɛr.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar los âstros a travèrs lo tèlèscopo d’un ~'''</span> ''loc v''<br><br> || observatoire ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvatouèr, obsèrvatouèro'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">regarder les astres à travers le télescope d’un observatoire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér les âstros a travèrs lo tèlèscopo d’un obsèrvatouèro'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''planèta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la tèrra est na ~ du solely'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutra ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rotacion d’una ~ sus lyé-méma'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''temps de rèvolucion d’una ~'''</span> ''loc nom m'' || planète ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllanèta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la terre est une planète du soleil</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la tèrra ‘l est una ~ du solely'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notre planète</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">rotation d’une planète sur elle-même</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">temps de révolution d’une planète</span> ''loc nom m''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''planètèro'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''planètèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''planètèra'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sistèmo ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">planétaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllanètèro'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">planétaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllanètèro'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">système planétaire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''planisféra''' ''f'' || planisphère ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllanisféra'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pol<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.lo, -.lə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètêla polèra'''</span> ''loc nom f'' || pôle ''m'' ''(Astronomia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">étoile polaire</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rayon''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rè, ~ de solely'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''un rè, ~ de solely crevâve les nioles'''</span> ''loc-frâsa'' || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de soleil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèyon'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Belyèma, Bônavâl, Blês, Entremont, Regniér, Samouens, Los Velârs, Sent-Martin-la-Pôrta, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rayon de soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèya de solely'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''rèyon de solely'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">un rayon de soleil perçait les nuages</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''una rèya, un rèyon de solely crevâve les nioles'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rè''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo cièl est un pou enneblo, mas los ~s, rayons sont chôds'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''losquints ~s, rayons chôds !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''o est tot enneblo, vèyont ren que de temps en temps quârques ~s, rayons'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quârques ~s, rayons arrevont de temps en temps'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de soleil qui filtre à travers les nuages'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèya'''</span> ''f'' ''(AO, Los Velârs, L’Agiéta, Blês, L’Ècherêna)'', <span style="color:darkorange;">'''rèye, rèya'''</span> ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rayon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le ciel est un peu nuageux, mais les rayons du soleil sont chauds</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo cièl ‘l est checa ennieblo, màs les rèyes sont chôdes, rèyons sont chôds'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quels chauds rayons !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lesquintes rèyes chôdes, losquints rèyons chôds !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le ciel est tout nuageux, on ne voit que filtrer de temps en temps quelques rayons de soleil</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est tot ennieblo, on vêt mas que de temps en temps quârques rèyes, rèyons'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quelques rayons de soleil percent les nuages de temps en temps</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quârques rèyes, rèyons arrevont de temps en temps'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèvolucion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sidèrâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ de la Tèrra u tôrn du solely'''</span> ''loc-frâsa'' || révolution ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’une planète, d’un astre au même point'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">révolution sydérale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la révolution de la Terre autour du soleil</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ de la Tèrra a l’entôrn du solely'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''riond''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de la lena'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ du solely'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">disque</span> ''m'', rond ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''disco''' ''m'' ''(AO)'', '''roua''' ''f'' ''(Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque de la lune</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque lunaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque du soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque solaire</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''roua''' ''f'' ''(Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de la lena'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ du çolely'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">disque</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">rond</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque de la lune</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque lunaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) disque du soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(le) disque solaire</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''satèlit<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈliː.to, -.tə, -.ˈlit, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ artificièl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la lena est lo ~ de la Tèrra'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || satellite ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sartèlito'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">satellite artificiel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ arteficièl'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la lune est le satellite de la Terre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la lena ‘l est lo ~ de la Tèrra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sistèmo solèro''' ''loc nom m'' || système solaire ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sistèmo du solely'''</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''solely''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ morent, muerent'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''corba èliptica d’una planèta u tôrn du ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) corsa du ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) levâ de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ luit, brilye, mande sos rès, rayons'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ pouente'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ recond dèrriér les montagnes'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ sè cache, ressôrt de dèrriér les montagnes, les nioles'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ sè cuche'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nièrf mandâ du ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) rè, rayon de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sistèmo du ~'''</span> ''loc nom m'' || soleil ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''çolely, chelely'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">soleil mourant</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ muersent'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">orbite éliptique d’une planète autour du soleil</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''orbita èliptica d’una planèta a l’entôrn du ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) cours du soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) côrsa du ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) lever du soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) levâ du ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le soleil luit, brille, darde ses rayons</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ luit, brilye, mande ses rèyes, rèyons'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le soleil pointe</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ pouentèye, abéche'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le soleil se cache derrière les montagnes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ recond dèrriér les bèques'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le soleil se cache, ressort de derrière les montagnes, les nuages</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ sè cache, ressôrt de dèrriér les bèques, les niôles'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le soleil se couche</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ muce, sè cuche'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">énergie émise par le soleil</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ènèrgia mandâye du ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) rayon de soleil</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) rèya de ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''(un) rèyon de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ système solaire ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèlèscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.po, -.pə, ...]}} ''m'' || télescope ''m'' ''(Astronomia, Optica)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''vèssél espaciâl''' ''loc nom m'' || vaisseau spatial ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
oezgpamcldlcrnwy3mfo85a7l859h61
Éde:Néologismos : Sciences
12
22762
231760
231640
2026-07-12T14:15:35Z
ChrisPtDe
22
rv
231760
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus les sciences''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:darkorange;">'''(les) afâres'''</span> ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">(l’)</span>économie ''f'', <span style="color:darkorange;">(le) commerce</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">(les) affaires</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) aféres'''</span> ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(les) veyes'''</span> ''fpl'' ''(Forês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''antropologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''antropologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''antropologa'''</span> ''f'' || anthropologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''antropologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">anthropologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">anthropologiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ar<span style="color:darkorange;">chi</span>tèct<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ʃi.ˈtɛk.to, -.tə, ...]}} ''m'', '''ar<span style="color:darkorange;">chi</span>tècta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudiyér por vegnir ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) grant-~'''</span> ''m'' || architecte ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''archétècto'''</span> {{AFE|[-.ʃe.ˈ-]}} ''m'' ''(Savoyârd pas nèt)'', <span style="color:darkorange;">'''architèco'''</span> ''m'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">étudier pour devenir un architecte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètudiyér por venir ~'''</span> {{AFE|[-.ʃi.ˈtɛj.tə]}} ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) grand architecte</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">Dieu</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ar<span style="color:darkorange;">chi</span>tèctura''' {{AFE|[-.ʃi.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) brâva ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) crouye, bôrta ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''architèctonico'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''architèctonico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''architèctonica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''architècturâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''architècturâla'''</span> ''a f''<br><br> || architecture ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) jolie architecture</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) genta ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) vilaine, mauvaise architecture</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) bœrta ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">architectonique</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">architectonique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">architectural</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">architecturale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''architècturâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''arqu<span style="color:darkorange;">é</span>ologia''' {{AFE|[-.ke.ɔ.-, -.kjɔ.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arquéologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''arquéologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) rechèrches arquéologiques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) veriê ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arquéologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''arquéologa'''</span> ''f'' || archéologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''arquéologie'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''arqueologia, arqueologie'''</span> {{AFE|[-.kɔ.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">archéologique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''arqueologico'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) recherches archéologiques</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(une) promenade archéologique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) promenâda ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">archéologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''arqueologo'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''astrologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''astrologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''astrologica'''</span> ''a f'' || astrologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''astrologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">astrologique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''astrologo''' ''m'', '''astrologa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''su alâ demandar consurta a l’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''t’és franc ‘n ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || astrologue ''m / f'', <span style="color:darkorange;">astrologiste</span> ''m / f'' ; <span style="color:darkorange;">devin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">devineresse</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je suis allé consulter le devin, l’astrologue</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''je su alâ demandàr consurta a l’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu es un peu fou, tu donnes les numéros</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''t’és franc un ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''astronomia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''astronomico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''astronomica'''</span> ''a f''<br>→ '''astronom<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mo, ...]}} ''m'', '''astronoma''' ''f'' || astronomie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''astronomie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">astronomique</span> ''a env''<br>→ astronome ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''astronôtica'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''astronôticien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''astronôticièna'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">astronautique</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">astronauticien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">astronauticienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''astronôticiènna'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''atomico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''atomica'''</span> ''a f''<br>→ '''bomba ~''' ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pêds ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téoria ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''atomeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''atomeca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">atomique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">corpusculaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, atomeco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ bombe atomique ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bomba ~, atomeca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poids atomique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pêds ~, atomeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorie atomique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téoria ~, atomeca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">atomique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''atomo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''atomisâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''atomisâye'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''atomisacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''atomisar'''</span> ''v'' || atome ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">atomisé</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">atomisée</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''atomisiê'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">atomisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">atomiser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''atomisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''atomisiér'''</span> ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''biologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est la science que trète de totes les manifèstacions de la via'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ '''biolo<span style="color:darkorange;">gi</span>co''' {{AFE|[-.ˈʒiː.-, ...]}} ''a m'', '''biolo<span style="color:darkorange;">gi</span>ca''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''biologisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''biologista'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''biologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''biologa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''biomètrie'''</span> ''f'' || biologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la biologie est la science qui traite de toutes les manifestations de la vie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la biologie ‘l est la science que trète de totes les manifèstacions de la via'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ biologique ''a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">biologiste</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">biologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">biologiste</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">biométrie</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''botanica''' ''f''<br>→ '''botanico''' ''a m'', '''botanica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botanisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''botanista'''</span> ''f'' || botanique ''f'', <span style="color:darkorange;">science des végétaux</span> ''loc nom f''<br>→ botanique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">botaniste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chèrchior''' ''a m & m'', '''chèrchiosa''' ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chèrcherél'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''chèrcherèla'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês, Èneci)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chèrchior'''</span> ''m''<br><br> || chercheur ''a m & m'', chercheuse ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''scientifique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''chèrchor, chèrchœr'''</span> ''a m & m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''chèrchiœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chèrcherél'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês, Èneci)''<br>→ chercheur ''a m & m'', chercheuse ''a f & f''<br><br>→ chercheur ''m'' ''(Astronomia)'', <span style="color:darkorange;">var. '''chèrchor, chèrchœr'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''chèrchiœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">chi</span>mie''' {{AFE|[ʃi.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ aplicâye, endustriâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chimica'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Chambèri)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chimicament'''</span> ''adv''<br>→ '''chimico''' ''a m'', '''chimica''' ''a f''<br>→ '''chimisto''' ''m'', '''chimista''' ''f'' || chimie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''chimica'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Chambèri)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chimie appliquée, industrielle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ aplecâye, endustrièla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ chimie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chimiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''chimicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ chimique ''a env''<br>→ chimiste ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>oro''' {{AFE|[ˈkʎɔ.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''clloruro'''</span> ''m'' || chlore ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''cloro''' {{AFE|[ˈklɔ.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chlorure</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''cloruro'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''doctor''' ''m'', '''doctora''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ en lètres, en drêt, en mèdecina'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doctorèssa'''</span> ''f'' ''(Suisse, AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doctorâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''doctorâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doctoralament'''</span> ''adv'' || docteur ''m'', docteure ''f'', <span style="color:darkorange;">médecin</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''doctorèssa'''</span> ''f'' ''(Suisse, AO)'', <span style="color:darkorange;">'''doctœr'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mèdecin''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">docteur ès lettres, en droit, en médecine</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ en lètres, en drouèt, en mèdecena'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctoresse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">femme docteur</span> ''loc nom f'', docteure ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctoral</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">doctorale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''doctorâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctoralement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''doctoralamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''doctorat''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ en lètres, en drêt, en mèdecina, en sciences'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''passar, balyér l’ègzamen de ~'''</span> ''loc v''<br><br> || doctorat ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctorat ès lettres, en droit, en médecine, ès sciences</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ en lètres, en drouèt, en mèdecena, en sciences'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">passer, donner son examen de doctorat</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''passàr, balyér l’ègzamen de ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èconomia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ campagnârda'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ domèstica, privâye'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ endustriâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ politica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ publica, nacionâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sociâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èconomètrie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èconomicament'''</span> ''adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èconomico'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èconomico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èconomica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èconomisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''èconomista'''</span> ''f''<br><br> || économie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''èconomie''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(les) afâres'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie rurale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ rurâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie domestique, privée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ domèsteca, privâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie industrielle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ endustrièla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie politique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ poleteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie publique, nationale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ publeca, nacionâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">èconomie sociale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">économétrie</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">économiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''èconomiquement'''</span> ''adv'' ''(AO, Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">économique</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">économique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">économiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">celui qui s’occupe spécialement d’économie politique</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èlèctron''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pesant'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ positif'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ est un petiôt côrp que contint na charge èlèctrica positiva èlèmentèra'''</span> ''loc-frâsa'' || électron ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">électron lourd</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">méson</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mèson'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">électron positif</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">positron</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''positron'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’électron est un corpuscule doué d’une charge électrique positive élémentaire</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’~ ‘l est un petiôd côrp que contint una charge èlèctrica positiva èlèmentèra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èlèctronica'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ transistorisâye'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">électronique</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, èlèctroneca'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">électronique transistorisée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, èlèctroneca transistorisâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èl<span style="color:darkorange;">è</span>ctronico''' {{AFE|[-.lɛk.-, ...]}} ''a m'', '''èl<span style="color:darkorange;">è</span>ctronica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''carculator ~'''</span> ''loc nom m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''microscopo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tubo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èlèctroneco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èlèctroneca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èlèctronicien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''èlèctronicièna'''</span> ''f'' || électronique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, èlèctroneco</span>''' {{AFE|[-.lɛj.-, ...]}} ''a m'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">calculatrice électronique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">calculateur électronique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''carculatœr ~, èlèctroneco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''calculator ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">microscope électronique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''microscopio ~, èlèctroneco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tube électronique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tubo ~, èlèctroneco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ électronique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">électronicien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">électronicienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èlèctroniciènna'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''enstitut''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ botanico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nacionâl de les sciences et des ârts'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ scientifico'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ tècnico'''</span> ''loc nom m'' || institut ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">institut botanique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">institut national des sciences et des arts</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ nacionâl des sciences et des ârts'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">institut scientifique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ scientifico, scientefeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">institut technique</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ètnologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètnologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ètnologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètnologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ètnologa'''</span> ''f'' || ethnologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètnologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ethnologique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">ethnologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">ethnologiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èvaniment''' ''m'' || évanouissement ''m'', <span style="color:darkorange;">action de perdre connaissance</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èvanouissement'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èvania'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fesica''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''praticar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fesicament'''</span> ''adv''<br><br>→ '''f<span style="color:darkorange;">e</span>sicien''' {{AFE|[fə.-, ...]}} ''m'', '''f<span style="color:darkorange;">e</span>sicièna''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fesico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''fesica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''feseco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''feseca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || (la) physique ''f'' <span style="color:darkorange;">(''science'')</span> ; <span style="color:darkorange;">sorcellerie</span> ''f'', magie ''f'', <span style="color:darkorange;">alchimie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">sciences occultes</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''feseca'''</span> ''f'' ''(AO)'', '''fisica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">pratiquer la magie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pratecàr la feseca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">physiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''fesecamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''fisicament'''</span> ''adv''<br>→ physicien ''m'', physicienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fesiciènna'''</span> ''f'' ; '''fisicien''' ''m''<br>→ physique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''feseco'''</span> ''a m'' ''(AO)'', '''fisico''' ''a m''<br>→ physique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''filologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''filologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''filologa'''</span> ''f'' || philologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''filologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">philologique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">philologue</span> ''m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''filosofi<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈfja, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filosofar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filosofico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''filosofica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filosofeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''filosofeca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || philosophie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''filosofie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">philosopher</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''filosofàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">philosophique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''filosofeco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">philosophique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''filosofo''' ''m'', '''filosofa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) cèrvèla d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ~'''</span> ''loc v'' || philosophe ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) cerveau d’un philosophe</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">c.-à-d. (un) grand cerveau</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(une) personne très intelligente</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) cèrvél d’un ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être philosophe, montrer de la sagesse</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''fisica''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fisicament'''</span> ''adv''<br>→ '''fisicien''' ''m'', '''fisicièna''' ''f''<br>→ '''fisico''' ''a m'', '''fisica''' ''a f'' || (la) physique ''f'' <span style="color:darkorange;">(''science'')</span> ; <span style="color:darkorange;">sorcellerie</span> ''f'', magie ''f'', <span style="color:darkorange;">alchimie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">sciences occultes</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">physiquement</span> ''adv''<br>→ physicien ''m'', physicienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fisiciènna'''</span> ''f''<br>→ physique ''a env'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gènètica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènèticien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''gènèticièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènètico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gènètica'''</span> ''a f'' || génétique ''f'' <span style="color:darkorange;">(''science'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">généticien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">généticienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''gènèticiènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">génétique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gènètismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gènètisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''gènètista'''</span> ''a f & f'' || <span style="color:darkorange;">génétisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">génétiste</span> ''a env & m / f'' ''(Filosofia, Psicologia)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">ge</span>ografia''' {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de les lengoues, de les races'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fesica, politica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ '''<span style="color:darkorange;">ge</span>ografo''' ''m'', '''<span style="color:darkorange;">ge</span>ografa''' ''f'' || géographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''géografie'''</span> {{AFE|[ʒi.ɔ.-]}} ''f'' ''(Les Ouches)'', '''<span style="color:darkorange;">ge</span>ografie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">géographie des langues, des races</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''geografie des lengoues, des races'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">géographie physique, politique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''geografie feseca, poleteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traité de géographie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lévro de geografie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ géographe ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''geografico'''</span> {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...]}} ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''geografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre lo pouent ~ d’un endrêt'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mapa ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''geograficament'''</span> ''adv'' || <span style="color:darkorange;">géographique</span> ''a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">faire, établir le point géographique d’un lieu</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére lo pouent ~ d’un luè'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">carte géographique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cârta ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">géographiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''geograficamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">ge</span>ologia''' {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''geologicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''geologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''geologica'''</span> ''a f''<br>→ '''<span style="color:darkorange;">geologo''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''geologa'''</span> ''f'' || géologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''geologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">géologiquement</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">géologique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">géologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''géologo'''</span> {{AFE|[ðe.ɔ.-]}} ''m'' ''(Rêvro)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">ge</span>omètria''' {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''problèmo de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || géométrie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''geomètrie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">manuel, traité de géométrie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lévro de geomètrie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">problème de géométrie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''problèmo de geomètrie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''geomètrico'''</span> {{AFE|[dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...]}} ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''geomètrica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèmonstracion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''figura ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôrma ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''geomètricament'''</span> ''adv'' || <span style="color:darkorange;">géométrique</span> ''a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">démonstration géométrique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèmoutracion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">figure géométrique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fegura ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">forme géométrique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">géométriquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''geomètricamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hidrogèno''' ''m'' || hydrogène ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''laboratior''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fesica, de chimie, de biologia, de mèdecina'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstruments de ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || laboratoire ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''laboratouèro, laboratouèr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">laboratoire de physique, de chimie, de biologie, de médecine</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''laboratouèro de feseca, de chimie, de biologie, de mèdecena'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instruments de laboratoire</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstruments de laboratouèro'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lengouâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''lengouâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lengouâla'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''consona ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">lingual</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">linguale</span> ''a f'' ''(Lengouistica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''lengouâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''lenguâl'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">linguale</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">consonne linguale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lenguâla'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''consona ~'''</span> ''loc nom f'' || coment lo [[vâldoten]] « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guiste''' » ''m'' et « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistique''' » ''a env''<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''l<span style="color:darkorange;">en</span>g<span style="color:darkorange;">o</span>uistica''' {{AFE|[lɛ̃.ɡwis.ˈ-, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ comparativa et historica'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ estructurâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fonccionâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ romana'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ '''l<span style="color:darkorange;">en</span>g<span style="color:darkorange;">o</span>uisto''' ''m'', '''l<span style="color:darkorange;">en</span>g<span style="color:darkorange;">o</span>uista''' ''f'' || linguistique ''f'', <span style="color:darkorange;">étude des langues</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">science du langage</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistica<span style="color:darkorange;">, lenguesteca</span>''' {{AFE|[lɛ̃.ɡɥi.ˈ-, -.ɡɥə.ˈ-]}} ''f'' ''(AO)'', '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistica''' {{AFE|[lɛ̃.ɡɥis.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">linguistique comparative et historique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lenguistica, lenguesteca comparativa et historica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">linguistique structurale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lenguistica, lenguesteca estructurâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">linguistique fonctionnelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lenguistica, lenguesteca fonccionèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">linguistique romane</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lenguistica, lenguesteca romana'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ linguiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guisto<span style="color:darkorange;">, lenguesto</span>''' ''m'' ''(AO)'', '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guisto''' ''m'' || coment lo [[vâldoten]] « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guiste''' » ''m'' et « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistique''' » ''a env''<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''l<span style="color:darkorange;">en</span>g<span style="color:darkorange;">o</span>uistico''' {{AFE|[lɛ̃.ɡwis.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''l<span style="color:darkorange;">en</span>g<span style="color:darkorange;">o</span>uistica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''famelye ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) fêt ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''frontiére ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''geografia ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rechèrches, ètudes lengouistiques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téoria ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || linguistique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistico<span style="color:darkorange;">, lenguesteco</span>''' {{AFE|[lɛ̃.ɡɥi.ˈ-, -.ɡɥə.ˈ-]}} ''a m'' ''(AO)'', '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistico''' {{AFE|[lɛ̃.ɡɥis.ˈ-, ...]}} ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">famille linguistique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''famelye lenguistica, lenguesteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) fait linguistique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) fêt lenguistico, lenguesteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">frontière linguistique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''frontiére lenguistica, lenguesteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">géographie linguistique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''geografie lenguistica, lenguesteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recherches, études linguistiques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rechèrches, ètudes lenguistiques, lenguesteques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorie linguistique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téoria lenguistica, lenguesteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || coment lo [[vâldoten]] « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guiste''' » ''m'' et « '''l<span style="color:darkorange;">en</span>guistique''' » ''a env''<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''longe-viua''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar dens la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || télescope ''m'' ''(Fesica)'', longue-vue ''f'', <span style="color:darkorange;">lunette d’approche</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''longa-vua, longa-viuva'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''longe-vua, longe-viuva'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''jumèla'''</span> ''f'' ''(Macôt)'', '''tèlèscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder avec la longue-vue</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér dens la longa-vua'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''matèmatico''' ''a m'', '''matèmatica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèduccion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) prècision ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rêsonament ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''matèmateco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''matèmateca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || mathématique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''matèmateco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">déduction mathématique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèduccion matèmateca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) précision mathématique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) prècision matèmateca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">raisonnement mathématique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rêsonement matèmateco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ mathématique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''matèmati<span style="color:darkorange;">ques</span>''' {{AFE|[-.ˈtiːk, -.ˈtiː.kə, ...]}} ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''aprendre, ètudiyér les ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensègnér les ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sât pas na parola de matèmatica'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''matèmaticien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''matèmaticièna'''</span> ''f'' || mathématiques ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''matèmateca'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">apprendre, étudier la(/les) mathématique(s)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''aprendre, ètudiyér la matèmateca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enseigner la(/les) mathématique(s)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensègnér la matèmateca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il ne sait pas un mot de mathématique</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''sât pas una parola de matèmateca'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mathématicien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">mathématicienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''matèmaticiènna'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèdecina''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ empirica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èxpèrimentâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ gènèrâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ oriantâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ vètèrinèra'''</span> ''loc nom f''<br><br> || médecine ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine empirique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena empirica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine expérimentale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena èxpèrimentâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine générale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena gènèrâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine orientale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena oriantâla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine vétérinaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena vètèrinèra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''microscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.po, -.pə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''microscopico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''microscopica'''</span> ''a f'' || microscope ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''microscopio'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">microscopique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''molècula''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''molèculèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''molèculèra'''</span> ''a f'' || molécule ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">moléculaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''naturalismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en filosofia, d’aprés lo ~, ren ègziste en defôr de la natura'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || naturalisme ''m'' ''(Filosofia, Sciences humènes)''<br>→ <span style="color:darkorange;">en philosophie, selon le naturalisme, rien n’existe en dehors de la nature</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''en filosofia, selon lo ~, ren ègziste a l’enfôra de la natura'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''naturalisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''naturalista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filosofo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) grants ~s du {{s-|XVIII}}'''</span> ''loc nom mpl'' || <span style="color:darkorange;">naturaliste</span> ''a env & m / f'' ''(Filosofia, Sciences humènes)''<br>→ <span style="color:darkorange;">école naturaliste</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">philosophe naturaliste</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) grands du {{romen|XVIII}}<sup><small>e</small></sup> siècle</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) grants ~s du {{romen|XVIII}}<sup><small>émo</small></sup> sièclo'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâr''' {{AFE|[-.kʎe.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''nucl<span style="color:darkorange;">l</span>èâra''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nuclèèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''nuclèèra'''</span> ''a f'' ''(Arbanês)'' || nucléaire ''a env'' ''(Fesica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''nuclèèro'''</span> {{AFE|[-.kle.ˈ-, ...]}} ''a m'' ''(Arbanês)'', '''nuclèâr''' ''a m''<br>→ nucléaire ''a env'' ''(Fesica)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ et l’èxpèrience'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''aparèly, enstrument d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôta, èrror d’~'''</span> ''loc nom f'' || observation ''f'' ; <span style="color:darkorange;">surveillance</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''scientifique'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)observation et l’expérience</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">appareil, instrument d’observation</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">erreur d’observation</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èrrœr d’~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ocèanografia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ est la science qu’ètudiye la via dens los ocèans'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || océanographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ocèanografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’océanographie est la science qui a pour objet l’étude de la vie dans les océans</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’ocèanografie ‘l est la science que ètudiye la via dens les ocèans'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ocèanografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ocèanografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''musê ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">océanographique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">musée océanographique</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''oculèro'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una lenèta astronomica'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un microscopo'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">oculaire</span> ''m'' ''(Optica)''<br>→ <span style="color:darkorange;">oculaire d’une lunette astronomique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">oculaire d’un microscope</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’un microscopio'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">p</span>rèhistouère''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">p</span>réhistoire ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''prèhistouèra'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''psicanalis<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈli.za]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicanalisar'''</span> ''v''<br>→ '''psicanalisto''' ''m'', '''psicanalista''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicanalitico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''psicanalitica'''</span> ''a f'' || psychanalyse ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''psicanalise''' {{AFE|[-.ˈliz, -.ˈli.zə, -.zɪ]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychanalyser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''psicanalisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''psicanalisiér'''</span> ''v''<br>→ psychanalyste ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychanalytique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''psicologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicologicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''psicologica'''</span> ''a f''<br>→ '''psicolog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m'', '''psicologa''' ''f'' || psychologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''psicologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychologiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''psicologicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychologique</span> ''a env''<br>→ psychologue ''m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rayon''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rès, ~s enfrarojos'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rès, ~s ultraviolèts'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rès, ~s X, gama, bêta'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) rès, ~s d’un fâro'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de lumière, de circonférence, ...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèyon'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Belyèma, Bônavâl, Blês, Entremont, Regniér, Samouens, Los Velârs, Sent-Martin-la-Pôrta, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rayons infrarouges</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèyons enfrarojos'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rayons ultraviolets</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèyons ultraviolèts'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rayons X, gamma, bêta</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèyons X, gama, bêta'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rayons d’un phare</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(los) rèyons d’un fâro'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rè''' ''m'' || rayon ''m'', rai ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de lumière, de circonférence, ...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèya'''</span> ''f'' ''(Los Velârs, L’Agiéta, L’Ècherêna)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rayon''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''savêr''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pouvro, plen de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || savoir ''m'', science ''f'', <span style="color:darkorange;">connaissance, instruction, expérience</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">pauvre, plein de savoir</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pouro, plen de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''science''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de Diô, de l’ârma, de l’étre, de l’absolu, du brâvo, du bien, du mâl'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ modèrna'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ univèrsâla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s naturâles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s positives, abstrètes, ocultes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre nèssu avouéc la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) homo de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || science ''f'', <span style="color:darkorange;">connaissance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sciença'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''savêr''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) science de Dieu, de l’âme, de l’être, de l’absolu, du beau, du bien, du mal</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ de Diœ, de l’âma, de l’étre, de l’absolu, du gent, du bien, du mâl'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) science moderne</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) science universelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ univèrsèla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">sciences naturelles</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s naturèles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">sciences positives, abstraites, occultes</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s posetives, abstrètes, ocultes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir la science infuse</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) homme de science</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) homo de ~'''</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''scientifico''' ''a m <span style="color:darkorange;">& m</span>'', '''scientifica''' ''a f <span style="color:darkorange;">& f</span>''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de rechèrches scientifiques'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mètoda ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nomencllatura ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''scientefeco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''scientefeca'''</span> ''a f & f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''scientificament'''</span> ''adv''<br><br> || scientifique ''a env <span style="color:darkorange;">& m / f</span>'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, scientefeco</span>''' ''a m & m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire des recherches scientifiques</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de rechèrches scientifiques, scientefeques'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">méthode scientifique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">nomenclature scientifique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''nomenclatura ~, scientefeca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ scientifique ''a env <span style="color:darkorange;">& m / f</span>''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">scientifiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''scientificamente, scientefecamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''simètria''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ en pintura'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mêsons bâties sen ~ et sens ôrdre'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rontre la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''simètrico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''simètrica'''</span> ''a f'' || symétrie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''simètrie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) symétrie en peinture</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">maisons construites sans symétrie et sans ordre</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''mêsons bâties sensa ~ et sensa ôrdre'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">briser, rompre la symétrie</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">symétrique</span> ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que sè diont'''</span> ''loc a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sociologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du drêt, de l’ârt, de les religions, du lengâjo, de la litèratura'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ normativa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sociologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''sociologa'''</span> ''f'' || sociologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sociologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">sociologie du droit, de l’art, des religions, du langage, de la littérature</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ du drouèt, de l’ârt, des religions, relegions, du lengâjo, de la litèratura'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sociologie normative</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">sociologue</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sociologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''sociologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''analisa ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sociologicament'''</span> ''adv'' || <span style="color:darkorange;">sociologique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">analyse sociologique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''analise ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sociologiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''sociologicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''sopro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér lo ~ a la vegne'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cel’égoua at lo fllâr du ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''égoua de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''égoua que contint de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fllor de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''soprar'''</span> ''v''<br><br><br> || soufre ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sofro, sœfro, suepro'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner le soufre à la vigne, soufrer la vigne</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette eau a l’odeur du soufre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta égoue ‘l at lo flâr du ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">eau sulphureuse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''égoue de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">eau qui contient du soufre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''égoue que contint de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">soufre végétal</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">(soufre de) lycopode</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">var. '''flœr de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">soufrer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">traiter avec du soufre</span> ''loc v'' (''la vigne, les tonneaux''), <span style="color:darkorange;">var. '''sopràr, sofràr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''sofrar, sœfrar'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''brendar''' ''v'' ''(Sassèl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèlèscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.po, -.pə, ...]}} ''m'' || télescope ''m'' ''(Fesica)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''tèlèscopico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlèscopica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''obsèrvacion ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">télescopique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">observation télescopique</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''téorèmo'''</span> {{AFE|[te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’Eucllido'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de Pitagoras'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèmontrar un ~'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">théorème</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorème d’Euclide</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’Euclido'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorème de Pythagore</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">démontrer un théorème</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèmoutràr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''t<span style="color:darkorange;">é</span>oria''' {{AFE|[te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bâtir na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar na ~ en accion, en aplicacion'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téories sociâles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téoricien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''téoricièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téorico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''téorica'''</span> ''a f'' || théorie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téorie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">bâtir une théorie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''bâtir una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre une théorie en action, en application</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr una ~ en accion, en aplecacion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théories sociales</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">théoricien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">théoricienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téoriciènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">théorique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèrmomètr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.tro, ...]}} ''m'' || thermomètre ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tèrmomètre''' {{AFE|[-.trə, ...]}} ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tonâl''' ''a m'', '''tonâla''' ''a f'' || tonal ''a m'', tonale ''a f'' ''(Lengouistica)'', <span style="color:darkorange;">var. '''tonâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''(les) veyes'''</span> ''fpl'' ''(Forês)'' || <span style="color:darkorange;">(l’)</span>économie ''f'', <span style="color:darkorange;">(le) commerce</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">(les) affaires</span> ''fpl'' || adaptacion
|-
| '''zoologia''' {{AFE|[zɔ.ɔ.-, zɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''zoo'''</span> {{AFE|[zoː, ˈzɔ.o]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''zoologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''zoologica'''</span> ''a f''<br>→ '''zoologisto''' ''m'', '''zoologista''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''zoologo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''zoologa'''</span> ''f'' || zoologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''zoologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">zoo</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">zoologique</span> ''a env''<br>→ zoologiste ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">zoologue</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">zoologiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
7a67v793f5vj9gs9ldtaj00c1m4nb8j
Éde:Néologismos : Mèdecina
12
22763
231766
231647
2026-07-12T14:16:33Z
ChrisPtDe
22
rv
231766
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la mèdecina''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''acuchior''' ''m'', '''acuchiosa''' ''f'' || gynécologue ''m / f'' ; <span style="color:darkorange;">accoucheur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">accoucheuse</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''ag<span style="color:darkorange;">a</span>ce''' {{AFE|[-.ˈɡas, -.ˈɡa.sə, -.ˈɡa.sɪ]}} ''f'' ''(levant du cârro)''<br><br><br><br>→ '''nid d’~''' ''loc nom m''<br><br> || pie <span style="color:darkorange;">bavarde</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''agaça'''</span> ''f'' ''(levant du cârro)'', <span style="color:darkorange;">'''agac’he, agache'''</span> {{AFE|[-.ˈɡa.xə, -.ˈɡa.hə, -.ˈɡa.θə]}} ''f'' ''(Samouens)'', <span style="color:darkorange;">'''argaça'''</span> ''f'' ''(Les Contamenes)'', <span style="color:darkorange;">'''oyasse'''</span> ''f'' ''(cuchient du cârro, Brenins)'', <span style="color:darkorange;">'''oulyasse'''</span> ''f'' ''(Alevârd)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gé nêr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', '''jaquèta''' ''f'', '''margot''' ''f''<br>→ cor (au pied) ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''z-uely-de-pèrnix'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''agacin''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr ‘n ~ u petiôt artely'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é ‘n ~ que mè fât vêre les ètêles'''</span> ''loc-frâsa'' || cor (au pied) ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">agacin / agassin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''ayachin'''</span> ''m'' ''(AO)'', '''agaçon''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''câl''' ''m'', '''côrp''' ''m'', '''nid d’agace''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir un cor au petit doigt du pied</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr un ayachin u petiôt artely'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai un cor qui me fait voir les étoiles</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é un ayachin que mè fét vêre les ètêles'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ambulance''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''apelar, fâre vegnir l’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''portar viâ quârqu’un avouéc l’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ambulanciér'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''ambulanciére'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ambulant'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ambulanta'''</span> ''a f'' || ambulance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ambulança'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''embulança'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">appeler, faire venir l’ambulance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''criàr, fére venir l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">transporter quelqu’un avec l’ambulance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''portàr viâ quârqu’un avouéc l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ambulancier</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">ambulancière</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''embulanciér'''</span> ''a m & m'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ambulant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">ambulante</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''embulant'''</span> ''a m'' ''(Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''an<span style="color:darkorange;">è</span>stèsia''' {{AFE|[-.nɛs.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anèstèsient'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''anèstèsienta'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anèstèsient'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anèstèsisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''anèstèsista'''</span> ''f'' || anesthésie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''anèstèsie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''endromia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">anesthésiant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">anesthésiante</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">anesthésiant</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">anesthésiste</span> ''m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ataca''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ dens les cèrvèles'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ u côr'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''côp d’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br><br> || attaque ''f'' (''bataille, crise...''), crise cardiaque<span style="color:darkorange;">, d’épilepsie...</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">accident vasculaire cérébral</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">AVC</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">hémiplégie</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">embolie cérébrale, cervicale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ diens les cèrvèles'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">crise cardiaque</span> ''loc nom f'', infarctus <span style="color:darkorange;">(du myocarde)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ u cuer, ~ u cœr'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''côp d’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', '''cris<span style="color:darkorange;">a</span> cardiaca''' ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''enfartus'''</span> ''m''<br>→ infarctus <span style="color:darkorange;">(du myocarde)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">crise cardiaque</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''crèp'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''câl''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr les mans plênes de ~s a fôrce de travalyér'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mè su broulâ, gouéta quint ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || cal ''m'', durillon ''m'' ; <span style="color:darkorange;">cloque, ampoule</span> ''f'' (''peau'') ; <span style="color:darkorange;">cor (au pied)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">agacin / agassin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'', <span style="color:darkorange;">var. '''câly'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir les mains pleines de durillons à force de travailler</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr les mans plênes de câlys a fôrce de travalyér'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je me suis brûlé, regarde quelle cloque</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''je mè su bourlâ, agouétia quint câly'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">chi</span>rur<span style="color:darkorange;">gi</span>e''' {{AFE|[ʃi.ryr.ˈʒi, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chirurgicâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''chirurgicâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chirurgicalament'''</span> ''adv''<br><br>→ '''<span style="color:darkorange;">chi</span>rur<span style="color:darkorange;">gi</span>en''' {{AFE|[ʃi.ryr.ˈʒɛ̃, -.ˈʒjɛ̃, ...]}} ''m'', '''<span style="color:darkorange;">chi</span>rur<span style="color:darkorange;">gi</span>èna''' ''f'' || chirurgie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chirurgical</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">chirurgicale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''chirurgicâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chirurgicalement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''chirurgicalemente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''chirurgicalement'''</span> ''adv''<br>→ chirurgien ''m'', chirurgienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''chirurgiènna'''</span> ''f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>inica''' {{AFE|[kʎi.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''acuchiér dens na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar trovar un malâdo a la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''portar quârqu’un a la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cllinicien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''cllinicièna'''</span> ''a f & f''<br><br> || clinique ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clinica''' {{AFE|[kli.ˈ-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">accoucher dans une clinique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''acuchiér dens una clinica'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rendre visite à un malade à la clinique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr trovàr un malâdo a la clinica'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">porter quelqu’un à la clinique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''portàr quârqu’un a la clinica'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">clinicien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">clinicienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''clliniciènna'''</span> ''a f & f'' ; <span style="color:darkorange;">'''clinicien'''</span> ''a m & m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cllinico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cllinica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègzamen ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mèdecina ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">clinique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clini<span style="color:darkorange;">co</span>''' {{AFE|[-.ko, -.kə, ...]}} ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">examen clinique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ègzamen clinico'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médecine clinique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèdecena clinica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''côrp''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr mâl per tot lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cen qu’âs-tu dens lo ~ ?'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre l’ôtopsia du ~'''</span> ''loc v''<br><br> || corps ''m'', physique ''m'' (''de l’homme'') ; groupe ''m'' (''de personnes'') ; <span style="color:darkorange;">individu</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'' ; <span style="color:darkorange;">cor (au pied)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">agacin / agassin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''côrps''' ''m'' ''(Tignes, Entremont, Champenjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir mal partout</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">qu’as-tu dans le corps ?</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cen que âs-tu dens lo ~ ?'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire l’autopsie d’un corps</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére l’ôtopsia du ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''crèva''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''atrapar, chopar la ~'''</span> ''loc v''<br><br><br> || maladie (grave) ''(loc nom) f'', crève ''f'', grippe ''f'' ; <span style="color:darkorange;">refroidissement</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">coup de froid</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''avec fièvre, toux, rhume'')</span> ; épidémie ''f'' (''de grippe''), <span style="color:darkorange;">var. '''créva'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mâcola'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">attraper, choper la grippe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">attraper, choper un rhume de cerveau</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''atrapar, chopar la créva'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè gripar'''</span> ''v'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cris<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[ˈkri.za, ...]}} ''f''<br><br><br>→ '''~ cardiaca''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fèjo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de folerâ'''</span> ''loc nom f'' || crise ''f'' <span style="color:darkorange;">(''sociale, économique, politique...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">très grande colère</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''de la part d’un coléreux'')</span>, <span style="color:darkorange;">caprice</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''crise''' {{AFE|[kriz, ˈkri.zə, -.zɪ, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">crise cardiaque</span> ''loc nom f'', infarctus <span style="color:darkorange;">(du myocarde)</span> ''(loc nom) m''<br>→ <span style="color:darkorange;">crise de foie</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">crise de folie</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''accès de folerâ'''</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cronico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cronica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''maladie ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">chronique</span> ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que dure long-temps'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">maladie chronique</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dièta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ complèta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un malâdo a la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre a la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''diètètica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''diètèticien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''diètèticièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''diètètico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''diètètica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dièticien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''dièticièna'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">diéte</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">abstinence</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">diète complète</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre un malade à la diète</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un malâdo a la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être à la diète</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire diète, se priver de nourriture</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére ~'''</span> ''loc v''<br>→ diététique ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">diététicien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">diététicienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''diètèticiènna'''</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''dièticien'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">diététique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">diététicien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">diététicienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dièticiènna'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''embulança'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''embulanciér'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''embulanciére'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''embulant'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''embulanta'''</span> ''a f'' || ambulance ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ambulancier</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">ambulancière</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">ambulant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">ambulante</span> ''a f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''endromir''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''endromi'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''endromia'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''endromia'''</span> ''f'' || endormir ''v'' ; anesthésier ''v'', <span style="color:darkorange;">chloroformer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''endormir'''</span> ''v''<br>→ endormi ''a m'', endormie ''a f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''endormi''' ''a m'', '''endormia''' ''a f'', '''endromê''' ''a m'', '''endromête''' ''a f''<br>→ anesthésie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''endormia'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''enfartus'''</span> ''m'' || infarctus <span style="color:darkorange;">(du myocarde)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">var. '''enfarto'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''enfracartuso'''</span> ''m'' ''(Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''enfractus'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èpidèmia''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de colerâ, de pèsta, de tifus, de scarlatina, de gripa, de rojôla'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ provocâye per la contagion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpidèmies que tochont l’homo, les bétyes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ roule per contagion dirècta, endirècta'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los sèrviços sanitèros ant prês de disposicions por arrètar l’~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpidèmico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èpidèmica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpidèmiologia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpidèmiologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èpidèmiologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpidèmiologisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''èpidèmiologista'''</span> ''f'' || (grande) épidémie ''(loc nom) f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èpidèmie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''trêna''' ''f'', '''crèva''' ''f'', '''passâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémie de choléra, de peste, de typhus, de scarlatine, de grippe, de rougeole</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de colerâ, de pèsta, de tifo, de scarlatina, de ruma, de rouèssana, rossana'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémie provoquée par la contagion, due à la contagion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémies qui frappent l’homme, les animaux</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">l’épidémie se propage par contagion directe, indirecte</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">les services sanitaires ont pris des mesures pour enrayer l’épidémie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les sèrvicios sanitèros ‘ls ant prês de disposecions por arrètàr l’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémiologie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èpidèmiologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">épidémiologique</span> ''a env''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">épidémiologiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''folerâ''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les passions, de l’imaginacion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ encurâbla, furiosa, enragiêe'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èrotica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''côp de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre prês per la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) senta ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''son comportament dèmontre la ~'''</span> ''loc-frâsa'' || folie ''f'' ; psychose ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''folia,</span> ~''' ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''folâria'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''folerie'''</span> ''f'' ''(Corzelyes)'', '''folie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) folie des passions, de l’imagination</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) folia, ~ des passions, de l’imaginacion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">folie incurable, furieuse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''folia, ~ encurâbla, furiosa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">folie érotique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''folia, ~ èroteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">coup de folie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''côp de folia, ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être frappé par la folie, de folie subite</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre prês per la folia, la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) sainte folie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) sente folia, ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">son comportement dénote la folie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''son comportement dèmoutre la folia, la ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ginècolog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m'', '''ginècologa''' ''f'' || gynécologue ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''acuchior''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''gripa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de polalye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èspagnola'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ramassar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''repassar sa ~ ux ôtros'''</span> ''loc v''<br><br> || grippe ''f'' ; <span style="color:darkorange;">influenza</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''couèrla''' ''f'' ''(Romandia)'', '''ruma''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">grippe aviaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">grippe espagnole</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ramasser, attraper, choper la grippe</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">passer, refiler, communiquer, transmettre sa grippe aux autres</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''repassar sa ~ a los ôtros'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''group<span style="color:darkorange;">o</span> sanguin'''</span> {{AFE|[ˈɡru.po, -.pə, ɡrup, ...]}} ''loc nom m'' || groupe sanguin ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''groupa sanguina'''</span> {{AFE|[ˈɡru.pa, ...]}} ''loc nom f'' ''(Bèlavâl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hèmorragia''' ''f'' || hémorragie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèmorragie'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''higièna''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ corporâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''higiènico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''higiènica'''</span> ''a f'' || hygiène ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''propretât''' ''f'' ''(AO)'', '''santât''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">hygiène corporelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ corporèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">hygiénique</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mâcola'''</span> ''f'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''acapàr la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)an de la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avouéc l’âjo, vegnont les mâcoles, tota sôrt de mâcoles'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre plen de mâcoles'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''je sé pas quinta ~ j’é acapâ'''</span> ''loc-frâsa'' || maladie ''f'', <span style="color:darkorange;">infirmité</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''terme générique'')</span> ; grippe ''f'', épidémie de grippe ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mâcatoria'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">attraper, prendre la grippe</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)année de la grippe, l’épidémie de grippe</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">avec l’âge surviennent les infirmités, toutes sortes d’infirmités</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">être plein d’infirmités</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">je ne sais pas quelle maladie j’ai attrapée</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''macolâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''macolâye'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''je su tot ~'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">qui est atteint par la maladie, l’infirmité</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">je suis tout malade</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''mèdecin''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de quatro sous'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar querir lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''apelar lo ~ a la mêson'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) crouyo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) diagnostico d’un grant ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre na consurta chiéz lo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''recèta du ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mèdeca'''</span> ''f'' ''(AO)'' || médecin ''m'', docteur ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mêjo''' ''m'' ''(AO, Romandia)'', <span style="color:darkorange;">'''mèdeca'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) mauvais médecin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller chercher le médecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr querir lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller chez le médecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr a ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">appeler le médecin à la maison</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''criàr, fére venir lo ~ u mecho'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon médecin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) mauvais médecin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) gramo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) diagnostic d’un grand médecin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) diagnosteco d’un grant ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter le médecin, son médecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre una consurta enchiéz lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">prescriptions du médecin</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">ordonnance du médecin</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">femme médecin</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèdicament''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ~ vat a ren por ton mâl'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo mèdecin m’at balyê un ~ que m’at jouyê'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre de ~s'''</span> ''loc v''<br><br> || médicament ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mèdecena'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) bonne médecine</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) bôna mèdecena'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette médecine ne sert à rien pour ton mal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cela mèdecena vat a ren por ton mâl'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le docteur m’a prescrit un médicament qui m’a fait beaucoup de bien</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo mèdecin m’at balyê una mèdecena que m’at jouyê'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">prendre des médicaments</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre de mèdecenes'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mêjo''' ''m'' ''(AO, Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) crouyo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || médecin ''m'', docteur ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller chez le médecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr a ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon médecin</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) mauvais médecin</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) gramo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''morbido''' ''a m'', '''morbida''' ''a f'' || <span style="color:darkorange;">morbide</span> ''a env'', pathologique ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un malâdo en ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''portar quârqu’un a l’hèpetâl en ~'''</span> ''loc v''<br><br> || observation ''f'' ; <span style="color:darkorange;">surveillance</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un malade, d’un organe'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">mettre un malade en observation</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un malâdo en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">porter quelqu’un à l’hôpital en observation</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''portàr quârqu’un a l’hèpetâly en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''obsèrvar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la lètra na prèscripcion'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un règimo prèscrit per lo mèdecin'''</span> ''loc v'' || observer ''v'', <span style="color:darkorange;">examiner attentivement</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">regarder avec curiosité ou soin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gouétar de prés'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer à la lettre une prescription</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr a la lètra una prèscripcion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">observer un régime prescrit par le médecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''obsèrvàr un règimo prèscrit per lo mèdecin'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''oculèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''oculèra'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) gllobo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nièrf ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">oculaire</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) globe oculaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) globo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nerf oculaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''nèrf ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''oculisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''oculista'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre na consurta avouéc l’~'''</span> ''loc v''<br><br> || oculiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">ophtalmologue</span> ''m / f'', ophtalmologiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''oculisso'''</span> ''m'' ''(Alê)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ziotiér''' ''m'' ''(En)'', '''oftalmolog<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter son oculiste</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre una consurta avouéc l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''oftalmolog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m'', '''oftalmologa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''oftalmologia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''oftalmologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''oftalmologica'''</span> ''a f'' || <span style="color:darkorange;">ophtalmologue</span> ''m / f'', ophtalmologiste ''m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">ophtalmologie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''oftalmologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ophtalmologique</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''passâjo''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">toute petite épidémie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">maladie de courte durée</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chianna'''</span> ''f'' ''(L’Agiéta)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''patologico''' ''a m'', '''patologica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''patologia'''</span> ''f'' || pathologique ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''morbido''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">pathologie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''patologie'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pèrdix''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''z-uely-de-pèrnix'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || perdrix ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrnix'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''pèrdrix'''</span> ''f'' ''(Touno, Blês, Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''pèrdigâla'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', '''pèdrix''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">œil-de-perdrix</span> ''m'' ''(Mèdecina)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''psicopat<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.to, ...]}} ''a m & m'', '''psicopata''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicopatia'''</span> ''f'' || psychopathe ''a env & m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">psychopathie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''psicopatie'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''psicos<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈko.za, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''psicotico'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''psicotica'''</span> ''a f & f'' || psychose ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''psicose''' {{AFE|[-.ˈkoz, -.ˈko.zə, -.ˈkɔ.zə, -.zɪ, ...]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''folerâ''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychotique</span> ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''psiqui<span style="color:darkorange;">â</span>tro''' {{AFE|[-.ˈkjɑː.-, -.ˈkjɔː.-, ...]}} ''m'', '''psiqui<span style="color:darkorange;">â</span>tra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psiquiatria'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psiquiatrico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''psiquiatrica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''psiquiatrisar'''</span> ''v'' || psychiatre ''m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">psychiatrie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''psiquiatrie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychiatrique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">psychiatriser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''psiquiatrisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''psiquiatrisiér'''</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''quinèsisto''' ''m'', '''quinèsista''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''quinèsitèrapia'''</span> ''f'' || kinésithérapeute ''m / f'', <span style="color:darkorange;">kinésiste</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rebouto<span style="color:darkorange;">r</span>''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">kinésithérapie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''quinèsitèrapie'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rebouto<span style="color:darkorange;">r</span>''' {{AFE|[-.ˈtɔr, ...]}} ''m'', '''reboutosa''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">rebouteur</span> ''m'', rebouteux ''m'', rebouteuse ''f'', rhabilleur ''m'', rhabilleuse ''f'' ; kinésithérapeute ''m / f'', <span style="color:darkorange;">kinésiste</span> ''m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''santât''' ''f'' || santé ''f'' ; <span style="color:darkorange;">hygiène</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''santàt'''</span> {{AFE|[-.ˈte]}} ''f'' ''(AO, Bônavâl, Blês, Macôt)'', '''sandât''' ''f'' ''(AO, Sent-Martin-la-Pôrta, Bèlavâl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''scorbut''' ''m'' || scorbut ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''escorbut''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tifôida''' ''f'' || typhoïde ''f'' (''fièvre''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tafus'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''tifus'''</span> ''m'' ''(Sassèl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tradicionâl''' ''a m'', '''tradicionâla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) mèdecina ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradecionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradecionèla'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèla'''</span> ''a f''<br><br> || traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionèl'''</span> ''a m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) médecine traditionnelle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) mèdecina tradecionèla'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f''<br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradicionèlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''transfusar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''transfusion'''</span> ''f'' || transfuser ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''transfusàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''transfusiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">transfusion</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trêna''' ''f'' || (chose) traînée ''(loc nom) f'' ; épidémie ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de grippe, rhume...'')</span>, <span style="color:darkorange;">mal qui court</span> ''loc nom m'', maladie <span style="color:darkorange;">épidémique peu grâve</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">indisposition qui dure, qui se prolonge</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''trênna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''corsion'''</span> ''m'' ''(L’Agiéta)'', <span style="color:darkorange;">'''côrt'''</span> ''m'' ''(Macôt)'', '''corsa''' ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''ziotiér''' ''m'', '''ziotiére''' ''f'' ''(En)'' || oculiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">ophtalmologue</span> ''m / f'', ophtalmologiste ''m / f'' || ''Stich 2003''
|}
=== Rèferences ===
<references />
mb5j5xeyllqf02m3tkqi8dbzz25xk7l
Éde:Néologismos : Lètres
12
22764
231754
231633
2026-07-12T14:12:10Z
ChrisPtDe
22
rv
231754
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus les lètres''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:darkorange;">'''afabulacion'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''afabular'''</span> ''v'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">fabulation</span> ''f'' ''(Arbanês)'' ; <span style="color:darkorange;">affabulation</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">trame d’une œuvre d’imagination</span> ''loc nom f'' ''(AO, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fabuler</span> ''v'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''alègoria''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alègorico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''alègorica'''</span> ''a f'' || allégorie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">allégorique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''alèxandrin''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alèxandrin'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''alèxandrina'''</span> ''a f'' || alexandrin ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">alexandrin</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">alexandrine</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''anafora''' ''f'' || anaphore ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''anonimo''' ''a m & m'', '''anonima''' ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’ôtor de cél lévro est ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''anonimat'''</span> ''m'' || anonyme ''a env & m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sen nom'''</span> ''loc a env'', <span style="color:darkorange;">'''qu’on cognêt pas lo nom'''</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">'''qu’at pas lèssiê son nom'''</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">'''qu’at pas betâ son nom'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’auteur de ce livre est anonyme</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’ôtœr de cél lévro ‘l est ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">anonymat</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''anotacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''petiôta ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">annotation</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''nota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notule</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''antologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bocon d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || anthologie ''f'', florilège ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''antologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">recueil d’anthologie, recueil de morceaux choisis</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bocon d’antologie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''
|-
| '''apologia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre l’~ de quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''apologisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''apologista'''</span> ''f'' || apologie ''f'', <span style="color:darkorange;">éloge</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">glorification</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''apologie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire l’apologie de quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére l’apologie de quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">apologiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''apologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''apologica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''discors ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">apologique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">apologétique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">discours apologique, élogieux</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''avant-gardisto''' ''a m & m'', '''avant-gardista''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avant-gârda'''</span> ''f'' || avant-gardiste ''a env & m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">avant-garde</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''benda<span style="color:darkorange;">-</span>dèssinâ''' ''loc nom f'' || bande dessinée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''banda-dèssinâ'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''lévro en émâges'''</span> ''loc nom m'' ''(Lo Velâr)'', <span style="color:darkorange;">'''lévro d’émâges'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bibliografia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''consurtar la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bibliografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''bibliografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bibliografo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''bibliografa'''</span> ''f'' || bibliographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bibliografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">consulter la bibliographie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''consurtàr la bibliografie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bibliographique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">bibliographe</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''biografia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''biografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''biografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''biografo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''biografa'''</span> ''f'' || biographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">biographique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">biographe</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''brenlo''' ''m'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">prosodie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">métrique</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''brochiura''' ''f'' || brochure ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cambâjo''' ''m'' || enjambement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''gambâjo'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cèsura''' ''f'' || césure ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''<span style="color:darkorange;">chè</span>f-d’ôvra''' {{AFE|[ʃɛ.ˈ-, θɛ.ˈ-, ...]}} ''m'' || chef-d’œuvre ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mèrvelye''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' {{AFE|[kʎa.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assica''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro, ôtor ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''classeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''classeca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→'''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' ''m'' || classique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' {{AFE|[kla.ˈ-]}} ''a m'' ''(AO)'', '''classico''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre, auteur classique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lévro, ôtœr classico, classeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ classique ''a env''<br>→ classique ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' ''m'' ''(AO)'', '''classico''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''composar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ en patouès, en francês, en étalien'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ‘n articllo'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un lévro, na poèsia'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) lévro bien, mâl composâ'''</span> ''loc nom m'' || composer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composer en patois, en français, en italien</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr en patouès, en francês, en italien'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composer un article</span> ''loc v'' ''(Emprimerie)'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr un articllo'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composer un livre, une poésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr un lévro, una poèsia'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) livre bien, mal composé</span> ''loc nom m'' ''(Emprimerie)''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''composicion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a man, a machina'''</span> ''loc nom f''<br><br> || composition ''f'' ''(Emprimerie)'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composition à la main, mécanique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion a man, a machina'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''composior''' ''m'', '''composiosa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''composiosa'''</span> ''f''<br><br> || compositeur ''m'', compositrice ''f'' ''(Emprimerie)'', <span style="color:darkorange;">var. '''compositrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''composiœr, compositor, compositœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon compositeur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) bon compositœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composeuse</span> ''f'' ''(Emprimerie)'', <span style="color:darkorange;">var. '''compositrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''composiœsa'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''contio''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-corbo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s d’antan'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s por rire, recafar'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''arrengiér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) brâvo, crouyo, bôrt ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dére, fâre de ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dére lo ~ de...'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''envencionar, enventar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) long ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pas fâre tant de ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tè fé pués lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''contion'''</span> ''m'' || conte ''m'', récit <span style="color:darkorange;">(imaginaire)</span> ''(loc nom) m'', <span style="color:darkorange;">fable</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">histoire</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">légende</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''conta'''</span> ''f'' ''(AO, Tignes, Lo Bôrg, Fontcuvèrta, Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''contia'''</span> ''f'' ''(Savoyârd pas nèt)'', <span style="color:darkorange;">'''contiœ'''</span> {{AFE|[-.tʃœ]}} ''m'' ''(Montègni)'', '''conto''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoire tordue</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">mensonge</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">connerie</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoires d’autrefois, vieilles histoires</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''contes de d’ôtrecôp'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoires pour rire</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''contes por rire'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">arranger une histoire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arrengiér una conta'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) belle, vilaine histoire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) genta, bœrta conta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dire, faire, raconter des histoires</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dére, fére de contes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dire l’histoire de...</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dére la conta de...'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">inventer une histoire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''enventàr una conta'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) longue histoire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) longe conta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ne pas faire tant d’histoires</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">trancher net, couper court</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pas fére tant de contes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je te raconterai</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''je tè féyo pués la conta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">petit conte</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cronica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ du jorn'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ politica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ scandalosa, mondèna'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ téâtrâla, comèrciâla, endustriâla, agricola'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~ d’un procès'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) vielyes croniques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''croniquior'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''croniquiosa'''</span> ''f'' || chronique ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rècit''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) chronique du jour, d’actualité</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) chronique politique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ poleteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chronique scandaleuse, mondaine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chronique théâtrale, commerciale, industrielle, agricole</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ téâtrâla, comèrciâla, endustrièla, agricola'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire la chronique d’un procès</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la ~ d’un procès'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) anciennes chroniques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">chroniqueur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">chroniqueuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cronicor, cronicœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cuelyèta'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">recueil</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de poèmes, de textes...'')</span>, <span style="color:darkorange;">florilège</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">anthologie</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''cuvèrta de lévro''' ''loc nom f'' || couverture de livre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''crevèta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Los Avanchiérs, Cordon, Le Crét-Volant, L’Agiéta, Megéva, Bèlacomba, Sassèl, Bônavâl, Los Velârs, Arbanês, Les Contamenes, Èneci, La Comba)'', <span style="color:darkorange;">'''cruvèta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Marlens, Chamôni)'', <span style="color:darkorange;">'''quervèta de lévro'''</span> {{AFE|[kœr.ˌ-, ...]}} ''loc nom f'' ''(Fôcegni, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''crevèrta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Macôt, Arê)'', <span style="color:darkorange;">'''curvèta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Bônavela, Blês)'', <span style="color:darkorange;">'''crévèrta de lévro'''</span> {{AFE|[kre.ˌ-, ...]}} ''loc nom f'' ''(Bèssans)'', <span style="color:darkorange;">'''crevièrta de lévro'''</span> {{AFE|[-.ˌvjɛr.-, ...]}} ''loc nom f'' ''(Bèlavâl)'', <span style="color:darkorange;">'''curvèrta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Morzena)'', <span style="color:darkorange;">'''cuvèrte de lévro'''</span> {{AFE|[-.tə]}} ''loc nom f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''cuvèrtura de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Ès)'', <span style="color:darkorange;">'''cuvèrtuèra de lévro'''</span> {{AFE|[-.ˌtwɛ.-]}} ''loc nom f'' ''(Belyèma)'', <span style="color:darkorange;">'''cuvrèta de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(Torens)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''flôrra de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dènuance''' ''f'' || dénouement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dènuança'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''dèscripcion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ anatomica, scientifica, geografica, toponimica, topografica'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ litèrèra'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sos ècrits sont rechos de ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || description ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">description anatomique, scientifique, géographique, toponymique, topographique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ anatomica, scientifica, scientefeca, geografica, toponimica, topografica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">description littéraire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ses écrits sont riches en descriptions</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ses ècrits sont rechos de ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dèscriptif'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dèscriptiva'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''genro ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) poèmos ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèsia ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">descriptif</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">descriptive</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèscriptifo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">genre descriptif</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''janro ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre descriptif</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) poèmes descriptifs</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">poésie descriptive</span> ''loc nom mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dialogar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un roman por lo portar sus la scèna, por nen fâre un filmo'''</span> ''loc v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">dialoguer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">mettre en dialogue</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dialogàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dialoguer un roman pour le porter sur la scène, sur l’écran</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dialogàr un roman por lo portàr sus la scèna, por nen fére un filmo'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''dialog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de Platon'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ârt du ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ~ manque de veretât'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ de cela piéce est pas brâvament souegnê'''</span> ''loc-frâsa'' || dialogue ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">dialogue de Platon</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de Pllaton'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)art du dialogue</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce dialogue manque de vérité</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">le dialogue de cette pièce n’est pas très soigné</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ de ceta piéce ‘l est pas gouéro souegnê'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''distico''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''distico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''distica'''</span> ''a f'' || distique ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">distique</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dramaturgo''' ''m'', '''dramaturga''' ''f''<br>→ '''dramatur<span style="color:darkorange;">jo</span>''' {{AFE|[-.ʒo, ...]}} ''m'', '''dramaturja''' ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dramaturgia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dramaturgico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dramaturgica'''</span> ''a f'' || dramaturge ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''dramatur<span style="color:darkorange;">jo</span>''' ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ dramaturge ''m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">dramaturgie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dramaturgie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">dramaturgique</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ècriven''' ''m''<br>→ '''~ de l’ombra''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ renomâ, cognu, ben cognu, de quatro sous'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ romantico, modèrno'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro pôrte la signatura d’un famox ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) fèna ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''metiér d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) portâ de l’~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) premiér, dèrriér lévro d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) publico de l’~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vocacion d’~'''</span> ''loc nom f'' || écrivain ''m''<br>→ nègre ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) écrivain renommé, connu, célèbre, de peu de valeur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ renomâ, cognu, cèlèbro, de quatro sous'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrivain romantique, moderne</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre porte la signature d’un fameux écriven</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro pôrte la segnatura d’un famœx ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) femme écrivain</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">(une) écrivaine</span> ''(loc nom) f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) fèna ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">métier d’écrivain</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)influence de l’écrivain</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)enfluence de l’~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) premier, dernier livre d’un écrivain</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) public de l’écrivain</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) publeco de l’~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vocation d’écrivain</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èdicion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a bon marchiê, a terâjo limitâ'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ avouéc téta de lévro, notes de X...'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ corrècta, fôtiva'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ critica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fata'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ dèfenitiva, èpouesiêe'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ d’un viely manuscrit'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fôr comèrço'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ilustrâye, limitâye'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ postuma'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ reviua et corregiêe'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro at ja avu quatros ~s en pouent de temps'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comparar na vielye ~ avouéc lo manuscrit'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ de cél tèxto lui at côtâ brâvament de rechèrches'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mêson, sociètât d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''novèl’~'''</span> ''loc nom f'' || édition ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition à bon marché, à tirage restreint</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a bon marchiê, a terâjo lemitâ, limitâ'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition avec préface, notes de X...</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ avouéc prèface, notes de X...'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition correcte, fautive</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition critique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ creteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition de poche</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de cafa'''</span> ''loc nom f'' ''(Ly, En)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de faca'''</span> ''loc nom f'' ''(Ly, Dârfénât)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de tâca'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ format secoche'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition définitive, épuisée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ dèfenitiva, èpouesiêye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)édition d’un ancien manuscrit</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition hors commerce</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ fôra comèrço'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition illustrée, limitée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ilustrâye, lemitâye, limitâye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition posthume</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition revue et corrigée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ revua et corregiêye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre a déjà connu quatre éditions dans un très bref espace de temps</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro ‘l at ja avu quatros ~s en poca temps'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">comparer une ancienne édition avec le manuscrit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''comparàr una vielye ~ avouéc lo manuscrit'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’édition de ce texte lui a coûté de nombreuses recherches</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’~ de cél tèxto ‘l at côtâ-lui brâvament de rechèrches'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maison, société d’édition</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">nouvelle édition</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''novèla ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èditar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un viely manuscrit'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro est p’oncor étâ èditâ'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los lévros que s’èditont tôs los ans'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nion lo vôt ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || éditer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">éditer un manuscrit ancien</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr un viely manuscrit'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre n’a pas encore été édité</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro ‘l est p’oncor étâ èditâ'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les livres qui s’éditent toutes les années, chaque année</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les lévros que s’èditont tuéts les ans'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">personne ne veut l’éditer</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''nion vôt lo èditàr'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èditor''' ''m'', '''èditosa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo nom de cél ~ est renomâ'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''notes de l’~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’Emprimerie M... est l’èditosa de cél diccionèro'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || éditeur ''m'', éditrice ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èditœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le nom de cet éditeur est renommé</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo nom de cét èditœr ‘l est renomâ'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notes de l’éditeur</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''notes de l’èditœr'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’Imprimerie M... est l’éditrice de ce dictionnaire</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’Emprimerie M... ‘l est l’èditrice de cél diccionèro'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ègl<span style="color:darkorange;">l</span>oga''' {{AFE|[-.ˈɡʎɔ.-, ...]}} ''f'' || églogue ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ègloga''' {{AFE|[-.ˈɡlɔ.-]}} ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ègzèrgo''' ''m'' || exergue ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èlègia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) èlègies de Catulo, de Propèrcio'''</span> ''loc nom fpl'' || élégie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èlègie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) élégies de Catulle, de Properce</span> ''loc nom fpl''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''encafâblo''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">livre de poche</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''encafâbllo'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''encicl<span style="color:darkorange;">l</span>opèdia''' {{AFE|[-.kʎɔ.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''encicllopèdico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''encicllopèdica'''</span> ''a f'' || encyclopédie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''enciclopèdia<span style="color:darkorange;">, encicllopèdie, enciclopèdie'''</span> {{AFE|[-.klɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">encyclopédique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''enciclopèdico'''</span> ''a m''|| ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enfatâblo''' ''m'' || livre de poche ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''enfatâbllo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''encafâblo''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''enluminura''' ''f'' || enluminure ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èpico''' ''a m'', '''èpica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèmo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) poèto ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èpeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èpeca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || épique ''a env'', <span style="color:darkorange;">héroïque</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, èpeco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poème épique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''poèmo ~, èpeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) poète épique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) poèta ~, èpeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ épique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èpilog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un roman'''</span> ''loc nom m'' || épilogue ''m'', <span style="color:darkorange;">conclusion</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">dénouement</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">épilogue d’un roman</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èpistolâr''' ''a m & m'', '''èpistolâra''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èchanjo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''litèratura ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''stilo, genro ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre en relacions èpistolâres avouéc quârqu’un'''</span> ''loc v''<br>→ '''èpistolèro''' ''a m & m'', '''èpistolèra''' ''a f & f'' ''(AO)''<br>→ '''èpistolâr''' ''m'' || épistolaire ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''èpistolèro''' ''a m & m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">échange épistolaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èchanjo èpistolèro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">littérature épistolaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''litèratura èpistolèra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">style, genre épistolaire</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''stilo, janro èpistolèro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être en relations épistolaires avec quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre en relacions èpistolères avouéc quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ épistolaire ''a env & m / f''<br><br>→ épistolaire ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''èpistolèro''' ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èpopèye''' ''f'' || épopée ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''èpopê''' ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èrotismo''' ''m''<br>→ '''èrotico''' ''a m'', '''èrotica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èroteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''èroteca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || érotisme ''m''<br>→ érotique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''èroteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ érotique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èssê''' ''m''<br>→ '''èsseyisto''' ''m'', '''èsseyista''' ''f''<br>→ '''èssayisto''' ''m'', '''èssayista''' ''f'' ''(Tignes)'' || essai ''m''<br>→ essayiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''èssayisto''' ''f'' ''(Tignes)''<br>→ essayiste ''m / f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''estance''' ''f'' || stance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''estança'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''estructuralismo''' ''m'' || structuralisme ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fâbla''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''racontar, contar na ~ ux megnâts'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fabulisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''fabulista'''</span> ''a f & f'' || fable ''f'' ; <span style="color:darkorange;">invention</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">histoire fausse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">récit mensonger, à base d’imagination</span> ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">conte</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">poésie</span> ''f'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'', <span style="color:darkorange;">var. '''fouâbla'''</span> {{AFE|[ˈfwɑː.-]}} ''f'' ''(Les Châls)'', <span style="color:darkorange;">'''fâblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">raconter une fable aux enfants</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''racontàr, contàr una ~ ux menâts'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fabuliste</span> ''a env & m / f'' ''(Litèratura)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fabiôla''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''contar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fabiolar'''</span> ''v'' || fabliau ''m'' ; petite fable ''loc nom f'', historiette ''f'' ; <span style="color:darkorange;">conte amusant</span> ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">baliverne</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">fabulation</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''afabulacion'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''fabulacion'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">en faire accroire</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''contàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fabuler</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''afabular'''</span> ''v'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''fabular'''</span> ''v'' ''(Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fabulacion'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fabular'''</span> ''v'' || <span style="color:darkorange;">fabulation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">fabuler</span> ''v'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''fantascience''' ''f'' || science-fiction ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fantasciença'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fantastico''' ''a m'', '''fantastica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) contio ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) pèrsonâjo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fantasteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''fantasteca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br><br>→ '''fantastico''' ''m'' || fantastique ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">imaginaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''fantasteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) histoire fantastique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(na) conta fantasteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) personnage fantastique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pèrsonâjo fantasteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ fantastique ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">fabuleux</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">fabuleuse</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">imaginaire</span> ''a env''<br>→ fantastique ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fantasteco'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ficcion''' ''f''<br><br>→ '''fictif''' ''a m'', '''fictiva''' ''a f''<br><br> || fiction ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''quârque-ren qu’est pas en veré'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Arbanês)''<br>→ fictif ''a m'', fictive ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fictifo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pas en veré'''</span> ''loc adv'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fllorilèjo''' ''m'' || anthologie ''f'', florilège ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''florilèjo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cuelyèta'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', '''antologia''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''flôrra de lévro'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''florràr un lévro'''</span> ''loc v'' || couverture de livre ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">couvrir un livre</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''genro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ cllassico, romantico, dramatico, comico'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ècriven est fôrt dens son ~'''</span> ''loc-frâsa'' || genre ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''<span style="color:darkorange;">ja</span>nr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[ˈʒɑ̃.ro, ˈðɑ̃.ro, ˈʒã.rə, ...]}} ''m'' ''(francèyâjo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">genre classique, romantique, dramatique, comique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''janro classico, classeco, romantico, romanteco, dramateco, comeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet écrivain est fort dans son genre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét ècriven ‘l est fôrt dens son janro'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hagiografia''' ''f'' || hagiographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hagiografie'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hèmistico''' ''m'' || hémistiche ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hiato''' ''m'' || hiatus ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''hience''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hience''' ''f'' || hiatus ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''hiença'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''humanismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''humanisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''humanista'''</span> ''a f & f'' || humanisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">humaniste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''humorismo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''humoristo'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''humorista'''</span> ''a f & f'' || humour ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''èsprit''' ''m'' ; '''blaga''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''façon de blagar'''</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">'''(les) blagues'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">humoriste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''idil<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.la]}} ''f'' || idylle ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''idile''' {{AFE|[-.lə, -.lɪ, ...]}} ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ilustrâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ilustrâye'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gazèta ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''jornâl ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévro ~ avouéc gôt'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">illustré</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">illustrée</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">journal illustré</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ilustrâ'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre illustré avec goût</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''ilustracion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s a colors'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro contint de brâves ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ilustrâ'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ilustrator'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''ilustratosa'''</span> ''f'' || illustration ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrations en couleurs</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s a colœrs'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre contient de jolies illustrations</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro contint de gentes ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustré</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">journal illustré</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">illustratrice</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilustratœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ilustrar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ‘n ècrit avouéc de notes'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un lévro d’ècoula'''</span> ''loc v'' || illustrer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilustràr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrer un écrit avec des notes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ilustràr un ècrit avouéc de notes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">illustrer un texte scolaire</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''inèdit''' ''m''<br>→ '''inèdit''' ''a m'', '''inèdita''' ''a f''<br><br> || inédit ''m''<br>→ inédit ''a m'', inédite ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''inèdite'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''originâl''' ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''qu’on at jamés viu'''</span> ''loc-frâsa'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ironia''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dére quârque-ren avouéc, sens ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre d’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prègiér avouéc ~'''</span> ''loc v'' || ironie ''f'', <span style="color:darkorange;">moquerie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">raillerie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">sarcasme</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ironie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''moquerie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">dire quelque chose avec, sans ironie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dére quârque-chousa avouéc, sensa ironie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de l’ironie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére d’ironie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">parler avec ironie</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''lètra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’amôr'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fôrma'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de man'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ uvèrta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ '''granta ~''' ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''petiôta ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || lettre ''f'' (''de l’alphabet''), <span style="color:darkorange;">caractère d’écriture</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre d’amour</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">caractère d’imprimerie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">lettre, écriture imprimée</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ d’èstampa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">caractère manuscrit</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">lettre, écriture manuscrite</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre ouverte</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''article de journal'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">à la lettre</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">ponctuellement</span> ''adv''<br>→ majuscule ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''granda ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ majuscula'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minuscule</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''petita ~, petiôda ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ menuscula'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lètrâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''lètrâye'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) homo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) mondo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lètrâ'''</span> ''m / f'' || <span style="color:darkorange;">lettré</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">lettrée</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) homme lettré, instruit</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) homo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) monde lettré</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettré</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">lettrée</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''lètres''' ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ arpetanes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l)’ètuda de les ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''groupo de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''homo de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''titro en grôsses ~'''</span> ''loc nom m'' || lettres ''fpl'' (''de l’alphabet'')<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) lettres arpitanes</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l)’étude des lettres</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l)’ètuda des ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tracer, former des lettres</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe de lettres</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">homme de lettres</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">titre en grosses lettres</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lévro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’ârt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de cusena'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’émâges, de musica, d’ècoula'''</span> ''loc nom m''<br>→ '''~ de fata''' ''loc nom m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de quésse'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ècrit a man'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ emprimâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èpouesiê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ plen de fôtes'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ que raconte la via des sants'''</span> ''loc nom m''<br>→ '''~ scolèro''' ''loc nom m''<br>→ '''cova de ~''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''emprimar un ~ a sos frès, per lo comptio de l’ôtor'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre emprimar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nombro de copies d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prèfaciér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''téta de ~''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''viely ~'''</span> ''loc nom m'' || livre ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre d’art</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre de cuisine</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de cuesena'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre d’images, de musique, d’école</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’émâges, de museca, d’ècoula'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ livre de poche ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de cafa'''</span> ''loc nom m'' ''(Ly, En)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de faca'''</span> ''loc nom m'' ''(Ly, Dârfénât)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de tâca'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ format secoche'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', '''enfatâblo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre de caisse</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre manuscrit</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ manuscrit'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre imprimé</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ èstampâ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre épuisé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre rempli de coquilles</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre racontant la vie des saints</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ que raconte la via des sents'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ livre scolaire ''loc nom m''<br>→ postface ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''coa de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">imprimer un livre à ses frais, en compte d’auteur</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''èstampàr un ~ a ses frès, per lo comptio de l’ôtœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire imprimer un livre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére èstampàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nombre d’exemplaires d’un livre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">préfacer un livre</span> ''loc v''<br>→ préface ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téhta de ~, tétha de ~'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''prèface''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">livre antique</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''lirico''' ''a m'', '''lirica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lirismo'''</span> ''m'' || lyrique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">lyrisme</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''litèrâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''litèrâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''copia, transcripcion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) significacion ~ d’un mot'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''traduccion ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">littéral</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">littérale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''litèrâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">copie, transcription littérale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sens littéral d’un mot</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) sens ~ d’una parola'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traduction littérale</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''litèratura''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un payis, d’un temps'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ modèrna'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens la ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ples brâves pâges de la ~ vâldotêna'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sus cél argument ègziste tota na ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) tendences de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ '''litèrator''' ''m'', '''litèratosa''' ''f''<br><br> || littérature ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ècrits'''</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">littérature d’un pays, d’une époque</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’un payis, d’una època'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) littérature moderne</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans la littérature, en littérature</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de la littérature</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) plus belles pages de la littérature valdôtaine</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ples gentes pâges de la ~ vâldotêna'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il existe sur cet argument toute une littérature</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''sus cét argument ègziste tota una ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) tendances de la littérature</span> ''loc nom fpl''<br>→ littérateur ''m'', littératrice ''f'', <span style="color:darkorange;">homme de lettre, écrivain de métier</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''litèratrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''litèratœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''litèrèro''' ''a m & m'', '''litèrèra''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''associacion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''crèacion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''histouères litèrères'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lengoua populèra et lengoua ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôvra ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''valor ~ d’un roman'''</span> ''loc nom f''<br><br> || littéraire ''a env & m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">association littéraire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">création littéraire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoires littéraires</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">langue populaire et langue littéraire</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">œuvre littéraire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''œvra ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">valeur littéraire d’un roman</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''valœr ~ d’un roman'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''manuâl''' ''m'' || manuel ''m'' <span style="color:darkorange;">(''livre'')</span>, <span style="color:darkorange;">bouquin</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''manuèlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''manuèl'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''manuscrit''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar de notes sus lo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''de vielys ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èdicion ègâla u ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''liére, dèchifrar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ '''manuscrit''' ''a m'', '''manuscrita''' ''a f''<br><br> || manuscrit ''m'', <span style="color:darkorange;">livre écrit à la main</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre des notes sur le manuscrit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr de notes sus lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">des anciens manuscrits</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">édition conforme au manuscrit</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lire, déchiffrer un manuscrit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''liére, dèchefràr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ manuscrit ''a m'', manuscrite ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''manuscrite'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ècrit a la man, ècrit a man'''</span> ''loc a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèlyora venta''' ''loc nom f'' || best-seller ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mèlyora venda''' ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''mèmouèr<span style="color:darkorange;">o</span>s''' {{AFE|[-.ro, ...]}} ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire sos ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mèmouèro'''</span> ''m''<br><br> || mémoires ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mèmouères''' {{AFE|[-.rə]}} ''fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire ses mémoires, raconter sa vie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire ses mèmouères'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mémoire</span> ''m'' (''écrit'') ; <span style="color:darkorange;">exposé écrit</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mèmouère''' ''f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''menètrél''' ''m'', '''menètrèla''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">ménestrel</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">ménestrelle</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">ménétrier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">ménétrière</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">musicien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">musicienne</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''violon'')</span> ; trouvère ''m'', trouveresse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de langue d’oïl'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''menèhtrél, menèthrél'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mètafora''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mètaforicament'''</span> ''adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mètaforico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''mètaforica'''</span> ''a f'' || métaphore ''f'', <span style="color:darkorange;">image</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">métaphoriquement</span> ''adv'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''u fegurâ'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''u figurâ'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">métaphorique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mètonimia''' ''f'' || métonymie ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''monolog<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡo, -.ɡə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rècitar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''monologar'''</span> ''v'' || monologue ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">réciter un monologue</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rècitàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">monologuer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''monologàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''narracion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ cllâra, fidèla, prècisa, sèche, sèta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ orâla, ècrita'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre na longe ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''narratif'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''narratif'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''narrativa'''</span> ''a f''<br>→ '''narrator''' ''m'', '''narratosa''' ''f'' || narration ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">narration claire, fidèle, précise, sèche</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ cllàre, fidèla, prècisa, sèche'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">narration orale, écrite</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">raconter par le menu</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire une longue narration</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una longe ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">narratif</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''narratifo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">narratif</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">narrative</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''narratifo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ narrateur ''m'', narratrice ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''narratœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''naturalismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en litèratura, lo ~ s’est oposâ u romanticismo'''</span> ''loc-frâsa'' || naturalisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">en littérature, le naturalisme s’est opposé au romanticisme</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''naturalisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''naturalista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècriven ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''litèratura ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''roman ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">naturaliste</span> ''a env & m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">école naturaliste</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrivain naturaliste</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">littérature naturaliste</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">roman naturaliste</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ manuscrita'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notes bibliografiques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notes de l’ôtor, de l’èditor'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire na ~ u sonjon, u fond d’una pâge'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''emplir un tèxto de notes'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entroduccion et notes d’un’èdicion critica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mot chargiê d’un numerô que remande a na ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre de notes en liésent'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre de notes lo long d’un discors'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre ~ d’un’adrèce'''</span> ''loc v''<br><br> || note ''f'' (''écrite'')<br>→ <span style="color:darkorange;">note manuscrite</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notes bibliografiques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">notes de l’auteur, de l’éditeur</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''notes de l’ôtœr, de l’èditœr'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire une note en haut, en bas d’une page</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire una ~ u sonjon, u fond d’una pâge'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">remplir un texte de notes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''emplére un tèxto de notes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">introduction et notes d’une édition critique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''entroduccion et notes d’una èdicion creteca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mot affecté d’un numéro qui renvoie à une note</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''mot chargiê d’un numerô que remande a una ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">prendre des notes en lisant</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">prendre des notes pendant un discours</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">prendre en note une adresse</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre ~ d’una adrèce'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''notar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ avouéc un segno, na crouèx'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ los passâjos entèrèssents d’un lévro'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’y é notâ'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || noter ''v'', <span style="color:darkorange;">prendre note</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''notàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''marcar''' ''v'', '''enscrire''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">noter d’un signe, d’une croix</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''notàr avouéc un segno, una crouèx'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">noter les passages intéressants d’un livre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''notàr les passâjos entèrèssents d’un lévro'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’en ai pris note</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''j’y é marcâ'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta, Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''novèla''' ''f''<br>→ '''novèlisto''' ''m'', '''novèlista''' ''f'' || nouvelle ''f'' ''(Litèratura)''<br>→ nouvelliste ''m / f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''oda''' ''f'' || ode ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôtobiografia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôtobiografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ôtobiografica'''</span> ''a f'' || autobiographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôtobiografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">autobiographique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôtor''' ''m'', '''ôtora''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ d’un lévro'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èditar les ôvres d’un ~'''</span> ''loc v''<br><br> || auteur ''m'', autrice, auteure ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un ouvrage littéraire'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''ôtrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''ôtœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)auteur d’un livre</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)ôtœr d’un lévro'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">éditer les œuvres d’un auteur</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èditàr les œvres d’un ôtœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''paragrafo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un chapitro, d’un articllo de lê, louè'''</span> ''loc nom m'' || paragraphe ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">paragraphe d’un chapitre, d’un article de loi</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’un chapitro, d’un articllo de louè'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pequent'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">piquant</span> ''m'', suspense ''m'' ; <span style="color:darkorange;">combine qui, dans un récit, pique la curiosité</span> ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''piéce''' ''f''<br>→ '''~ de téâtro''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cela ~ m’at franc plèsu'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire na ~ de téâtro'''</span> ''loc v''<br><br> || pièce ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''piéça, piéçe'''</span> ''f''<br>→ pièce de théâtre ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette pièce m’a vraiment plu</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta ~ m’at franc plèsu'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire une pièce de théâtre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire una ~ de téâtro'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''plagiat''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''plagièro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''plagièra'''</span> ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''plagiyér'''</span> ''v'' || plagiat ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllagiat'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''copia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">plagiaire</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllagièro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''copiyor'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''quârqu’un que copiye l’ôvra d’un ôtro et la fât passar por sina'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">plagier</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllagiyér'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''copiyér''' ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''plèonasmo''' ''m'' || pléonasme ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pllèonasmo'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''postumo''' ''a m'', '''postuma''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''n’èdicion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || posthume ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">une édition posthume</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''una èdicion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pouenta''' ''f'' || pointe ''f'', clou ''m'' ; <span style="color:darkorange;">style, poinçon dont se servait les anciens pour écrire sur des tablettes enduites de cire</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''prèface''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un ècriven que presente lo lévro d’un ôtro'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ d’un lévro'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''demandar a quârqu’un de fâre na ~ d’un lévro'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire na ~'''</span> ''loc v'' || préface ''f'', <span style="color:darkorange;">avant-propos</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">avertissement</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">introduction</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var. '''prèfaça'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">préface d’un écrivain qui présente le livre d’un autre</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) préface d’un livre</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">demander à quelqu’un de faire la préface d’un livre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''demandàr a quârqu’un de fére una ~ d’un lévro'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire une préface</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''prèfaciér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un lévro'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">préfacer</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">préfacer un livre</span> ''loc v'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''prosa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ et la poèsia'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècriven en ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ovrâjo en ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèsia en ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prosator'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''prosatosa'''</span> ''f'' || prose ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) prose et la poésie</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire en prose</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrivain en prose</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouvrage en prose</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">poésie en prose</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">prosateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">prosatrice</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''prosatrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''prosatœr'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''prosodia''' ''f'' || prosodie ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''brenlo''' ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''protagonisto''' ''m'', '''protagonista''' ''f'' || protagoniste ''m / f'' ; <span style="color:darkorange;">promoteur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">promotrice</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">personnage important</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''acteur, écrivain'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''protagonista'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">é</span>alismo''' {{AFE|[re.a.-, rja.-]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''réalisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''réalista'''</span> ''a f & f'' || réalisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">réaliste</span> ''a env & m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''qu’at los pieds sus tèrra'''</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''recolyence''' ''f'' || recueil ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de poèmes, de textes...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">florilège</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">anthologie</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''recuély''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ bibliografico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de chançons, de musiques'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de documents, , de recètes, de relacions'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de poèsies, de contios, de canticos'''</span> ''loc nom m'' || recueil ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de poèmes, de textes...'')</span> ; <span style="color:darkorange;">florilège</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">anthologie</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cuelyèta'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', '''recolyence''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">recueil bibliographique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">recueil de chansons, de musiques</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de chançons, de museques'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recueil de documents, de recettes, de rapports</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">recueil de poésies, de contes, de cantiques</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de poèsies, de contes, de canteques'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''rèsumâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèsumar'''</span> ''v'' || résumé ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèsumà'''</span> {{AFE|[-.ˈme]}} ''m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''somèro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">résumer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèsumàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rètorica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rètoricament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rètoricien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''rètoricièna'''</span> ''a f & f''<br><br>→ '''rètorico''' ''a m'', '''rètorica''' ''a f'' || rhétorique ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">rhétoriquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''rètoricamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rhétoricien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">rhétoricienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rètoriciènna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">rhétorique</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''romanciér''' ''m'', '''romanciére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) grants ~s francês'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèto et ~'''</span> ''loc nom m'' || romancier ''m'', romancière ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) grands romanciers français</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) grants ~s francês'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poète et romancier</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''poèta et ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''romanèsco''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''romanèscament'''</span> ''adv''<br>→ '''romanèsco''' ''a m'', '''romanèsca''' ''a f'' || romanesque ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">romanesquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''romanèscamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">romanesque</span> ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''romantismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''romantico'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''romantica'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) endrêt ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) genro ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèto, ècriven ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''romanteco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''romanteca'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'' || romantisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">romantique</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, romanteco'''</span> ''a m & m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) endroit romantique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pôsto ~, romanteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) genre romantique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) janro ~, romanteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">poète, écrivain romantique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''poèta, ècriven ~, romanteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">romantique</span> ''a env & m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''satir<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈti.ra, ...]}} ''f''<br><br>→ '''satirico''' ''a m & m'', '''satirica''' ''a f & f'' || satire ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''satire''' {{AFE|[-.ˈtir, -.ˈti.rə, -.rɪ, ...]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pequèrna''' ''f'' ''(AO)''<br>→ satirique ''a env & m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''mordent''' ''a m'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''science-ficcion''' ''f'' || science-fiction ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sciença-ficcion'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''fantascience''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''somèro''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un lévro, d’una reviua'''</span> ''loc nom m'' || sommaire ''m'', <span style="color:darkorange;">table des matières</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">court exposé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sommaire d’un livre, d’une revue</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ d’un lévro, d’una revua'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''somèro''' ''a m'', '''somèra''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèscripcion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nota ~'''</span> ''loc nom f'' || sommaire ''a env'' ; <span style="color:darkorange;">bref</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">brève</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">exposé en peu de mot</span> ''loc a m'', <span style="color:darkorange;">exposée en peu de mot</span> ''loc a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">description sommaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">note sommaire</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''sonèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire un ~, de ~s'''</span> ''loc v'' || sonnet ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire un sonnet, des sonnets</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''stilo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un ècriven'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nèglegiê, rechèrchiê, simplo, èlègant'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ poètico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) cllartât d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''imitar lo ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v''<br><br> || style ''m'', <span style="color:darkorange;">façon, manière d’écrire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''estilo''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''façon''' ''f'' ; '''sôrta''' ''f'' ''(Arvelâr)'' ; '''maniére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) style d’un écrivain</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">style négligé, recherché, simple, élégant</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">style poétique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ poèteco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) clarté d’un style</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) cllàrtât d’un ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">imiter le tyle de quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''imitàr lo ~ de quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''strofa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una chançon'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poèsia de diéx strofes, divisâye en strofes'''</span> ''loc nom f'' || strophe ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''estrofa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">strophe d’une chanson</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">poésie de dix strophes, divisée en strophes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''poèsia de diéx strofes, divisiêye en strofes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sujèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un roman, d’un lévro'''</span> ''loc nom m'' || sujet ''m'', <span style="color:darkorange;">thème</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">thématique</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">idée</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rêson''' ''f'', '''chousa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sujet d’un roman, d’un livre</span> ''loc nom m''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''surr<span style="color:darkorange;">é</span>alismo''' {{AFE|[-.re.a.-, -.rja.-]}} ''m'' || surréalisme ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''suspens''' ''m'' || suspense ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pequent'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tèmo''' ''m'' || thème ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''sujèt''' ''m'' ; dictée ''f'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèsa''' {{AFE|[ˈte.za]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ de doctorat'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || thèse ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tèse''' {{AFE|[tez, ˈte.zə, -.zɪ, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) thèse de doctorat</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) tèse de doctorat'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">soutenir sa thèse d’université</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''balyér la tèse'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trâbla''' ''f''<br>→ '''~ <span style="color:darkorange;">de les</span> matiéres''' ''loc nom f'' || table ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''trâblla,</span> tâbla, <span style="color:darkorange;">tâblla'''</span> ''f''<br>→ table des matières ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~ des matiéres''' ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trètâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ politico, diplomatico'''</span> ''loc nom m''<br><br> || traité ''m'' <span style="color:darkorange;">(''ouvrage écrit'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''trètà'''</span> {{AFE|[-.ˈte]}} ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">traité politique, diplomatique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trètà poleteco, diplomateco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''trobador'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''trobadosa'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">troubadour</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">troubadouresse</span> ''f'' ; trouvère ''m'', trouveresse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de langue occitanne'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''trovâr''' ''m'', '''trovâra''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''trovèro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''trovèra'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || trouvère ''m'', trouveresse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de langue d’oïl'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''trovèro'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', '''menètrél''' ''m''<br>→ trouvère ''m'', trouveresse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de langue d’oïl'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trov<span style="color:darkorange;">i</span>or''' {{AFE|[-.ˈvjɔr, ...]}} ''m'', '''trov<span style="color:darkorange;">i</span>osa''' ''f'' || <span style="color:green;">trouveur</span> ''m'', <span style="color:green;">trouveuse</span> ''f'' ; <span style="color:green;">trouvère</span> ''m'', <span style="color:green;">trouveresse</span> ''f'' <span style="color:green;">(''de langue arpitanne'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''troviœr'''</span> {{AFE|[-.ˈvjø, ...]}} ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ufèmismo''' ''m'' || euphémisme ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''volumo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''diccionèro en doze ~s'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire un mouél de ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''format d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) grôs ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) premiér ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) três ~s sortis'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || tome ''m'', volume ''m'', <span style="color:darkorange;">livre (qu’on lit)</span> ''(loc nom) m'' ; <span style="color:darkorange;">figure géométrique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''volemo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">dictionnaire en douze volumes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''diccionèro en doze volemos, ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire de nombreux volumes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire un mouél de volemos, ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">format d’un volume</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''format d’un volemo, ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) gros volume</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) grôs volemo, ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) premiér volume, tome</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) premiér volemo, ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) trois volumes parus</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) três volemos, ~s sortus'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
jkka3uti477dwxs9ytcan2f9xw3nuz0
Éde:Néologismos : Musica
12
22765
231755
231634
2026-07-12T14:12:32Z
ChrisPtDe
22
rv
231755
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la musica''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''acord<span style="color:darkorange;">é</span>on''' {{AFE|[-.de.ˈɔ̃, -.ˈdzɔ̃, -.ˈdjɔ̃, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''acordéonisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''acordéonista'''</span> ''f''<br><br> || accordéon ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''organin'''</span> ''m'' ''(AO)'', '''vioula''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">accordéoniste</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''jouyor, jouyœr d’organin'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">â</span>rbâda''' {{AFE|[ar.-, o.-, ...]}} ''f'' || aubade ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''â</span>rbârda'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''balâda''' ''f'' || ballade ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''banjo''' ''m'' || banjo ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''bârdo''' ''m'', '''bârda''' ''f'' || barde ''m'', bardesse ''f'' ; <span style="color:darkorange;">poète gaulois</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''baroco''' ''m''<br>→ '''baroco''' ''a m'', '''baroca''' ''a f'' || baroque ''m'' ; <span style="color:darkorange;">style contourné</span> ''loc nom m''<br>→ baroque ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bâssa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos manquens de bâsses'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quinta brâva ~ !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || basse ''f'' ; <span style="color:darkorange;">celui qui a une voix de basse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bâs'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire la basse (dans le chant)</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére lo bâs'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous manquons de basses</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''nos manquens de bâs'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quelle jolie basse !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quint gent bâs !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''bateria''' ''f'' || batterie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''baterie''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bèc<span style="color:darkorange;">â</span>rro''' {{AFE|[-.ˈkɑː.-, ...]}} ''m''<br>→ '''bèc<span style="color:darkorange;">â</span>rro''' ''a m'', '''bèc<span style="color:darkorange;">â</span>rra''' ''a f'' || bécarre ''m''<br>→ bécarre ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bèmol''' ''m''<br>→ '''bèmol''' ''a m'', '''bèmola''' ''a f'' || bémol ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bèmolo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ bémol ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''bèmolo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bombârda''' ''f'' || bombarde ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bombardon''' ''m'' || hélicon ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''bordon''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de catèdrâla'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de Sent-Ôrs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || bourdon ''m'' ; <span style="color:darkorange;">grosse</span> cloche ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''à son grave'')</span> ; <span style="color:darkorange;">jeu d’orgue</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bourdon de cathédrale</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) bourdon de Saint-Ours</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bouescs''' ''mpl'' || bois ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cambâjo''' ''m'' || enjambement ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''gambâjo'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''canc<span style="color:darkorange;">ô</span>rna''' {{AFE|[-.ˈkur.-, ...]}} ''f'' ''(VdG)'' || cornemuse ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chanterèssa''' ''f'' || cantatrice ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''chanterie'''</span> ''f'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'' || chorale ''f'' <span style="color:darkorange;">(''groupe de chantres et de chanteuses'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''charamél''' ''m'' || chalumeau ''m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span>, cornemuse ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cancôrna''' ''f'' ''(VdG)'', '''quinquèrna''' ''f'' ''(VD, Tonon, Sassèl)'' ; <span style="color:darkorange;">'''piôrna'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''côrnamusa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''cimbales''' ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cimbala'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cimbaliér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''cimbaliére'''</span> ''f'' || cymbales ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''plats'''</span> ''mpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''cuvèrclos'''</span> ''mpl'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cymbale</span> ''f'' ''(Antiquitât)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cuvèrclo'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cymbalier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">cymbalière</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''citr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.tro, -.trə, ...]}} ''m'' || <span style="color:darkorange;">cistre, cithre</span> ''m'' ''(Histouère)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''c<span style="color:darkorange;">l</span>arin''' {{AFE|[kla.ˈ-]}} ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''clarinisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''clarinista'''</span> ''f'' ''(AO)'' || clairon ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sonner, jouer du clairon</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">celui qui joue du clairon</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''clavacin'''</span> ''m'' ''(Cogne)'' || accordéon ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''cllarinèta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) son de la ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cllarinètisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''cllarinètista'''</span> ''f''<br><br> || clarinette ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''clarinèta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) son de la clarinette</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) son de la clarinèta'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">clarinettiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">celui qui joue de la clarinette</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''clarinètisto'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' {{AFE|[kʎa.ˈ-, ...]}} ''a m'', '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assica''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''musica ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''classeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''classeca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→'''cl<span style="color:darkorange;">l</span>assico''' ''m''<br><br> || classique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' {{AFE|[kla.ˈ-]}} ''a m'' ''(AO)'', '''classico''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">musique classique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''museca classica, classeca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ classique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">musique</span> classique ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''classico<span style="color:darkorange;">, classeco</span>''' ''m'' ''(AO)'', '''classico''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>avecin''' {{AFE|[kʎav.ˈ-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) palètes du ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~'''</span> ''loc v'' || clavecin ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clavecin''' {{AFE|[kla.və.ˈ-, klav.ˈ-]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) languettes de bois du clavecin</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) palètes du clavecin'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer du clavecin</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo clavecin'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cllèron''' ''m'' || clairon ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''clèron'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''c<span style="color:darkorange;">l</span>arin''' ''m'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>ica''' {{AFE|[ˈkʎi.-, ...]}} ''f'' || clique ''f'', fanfare ''f'', <span style="color:darkorange;">groupe de musiciens</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''clica''' {{AFE|[ˈkli.-]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''fanfâra''' ''f'', '''musica''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''composar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ en patouès, en francês, en étalien'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ na chançon'''</span> ''loc v''<br><br> || composer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composer en patois, en français, en italien</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr en patouès, en francês, en italien'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composer une chanson</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''composàr una chançon'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''composior''' ''m'', '''composiosa''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ ben cognu dens tot lo mondo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér fâre la musica d’una chançon a un grant ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ '''composicion''' ''f'' || compositeur ''m'', compositrice ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''compositrice'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''composiœr, compositor, compositœr'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fassior de musica'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) compositeur célèbre dans le monde entier</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) compositœr cèlèbro dens tot lo mondo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner faire la musique d’une chanson à un grand compositeur</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''balyér fére la museca d’una chançon a un grant compositœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ composition ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''concèrt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''assistar a un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cabarèt-~, bistrot-~'''</span> ''m''<br>→ '''concèrtisto''' ''m'', '''concèrtista''' ''f''<br>→ '''concèrto''' ''m'' || concert ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de musique'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">aller au concert</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">assister à un concert</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''assistàr a un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner un concert</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">café-concert</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''câfè-~'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ concertiste ''m / f''<br>→ concerto ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''contrabâssa''' ''f'' || contrebasse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''contrebâssa'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Samouens)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cor''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enfant de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ '''coristo''' ''m'', '''corista''' ''f'' || chœur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’une église'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''cuèr'''</span> {{AFE|[kɛr, kwe, kwer, ...]}} ''m'' ''(Entremont, Macôt, Montègni)'', '''cœr''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">en chœur</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''èn cœr'''</span> ''loc adv'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enfant de chœur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''ènfant de cœr'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)''<br>→ choriste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''coralisto'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''corâlo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''corâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''groupo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ '''corâla''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''corâlo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">choral</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">chorale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''corâl'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">groupe choral</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''groupo corâl'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ chorale ''f'' <span style="color:darkorange;">(''groupe de chantres et de chanteuses'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chanterie'''</span> ''f'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">choral</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''corâl'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''c<span style="color:darkorange;">ô</span>rn''' {{AFE|[kɔː, kor, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de chace'''</span> ''loc nom m''<br><br> || cor ''m'' (''de chasse'')<br>→ <span style="color:darkorange;">cor de chasse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de chaça'''</span> ''loc nom m'' ''(Belyèma, Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''côrnamusa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || cornemuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cœrnamusa'''</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''cornèt''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouyor de ~'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''jouyosa de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~'''</span> ''loc v''<br><br> || cornet ''m'', <span style="color:darkorange;">petite trompe rustique</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''en écorce de noisetier...'')</span>, <span style="color:darkorange;">cornet à piston</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''cornèta''' ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''piôrna'''</span> ''f'' ''(Chambèri, Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cornettiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouyor, jouyœr de cornèta'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer du cornet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr la cornèta'''</span> ''loc v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cornar''' ''v'', '''piornar''' ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cresenèt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cresenèta'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">(grosse)</span> crécelle ''(loc nom) f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''r<span style="color:darkorange;">âcll</span>èta''' ''f'' ''(AO)'', '''criquèt''' ''m'', '''raganèla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">petite crécelle</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cressèla'''</span> ''f'' ''(AO)'' || crécelle ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Vôterin 2019''
|-
| '''criquèt''' ''m'' || crécelle ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''croche''' ''f'' || croche ''f'' ; <span style="color:darkorange;">gros crochet</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cuvèrclos'''</span> ''mpl'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cuvèrclo'''</span> ''m'' || cymbales ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">cymbale</span> ''f'' ''(Antiquitât)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''diès<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.zo, -.zə, ...]}} ''m'' || dièse ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''discô''' ''m'' || disco ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''discotèca''' ''f''<br>→ '''discô''' ''f'' || discothèque ''f''<br>→ disco ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''djaz''' ''m'' || jazz ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''djazo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''jazo'''</span> ''m'' ''(Alê)'', '''ja<span style="color:darkorange;">z</span>''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enstrument''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a côrda'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a sofllèt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de musica'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''menar, sonar ‘n ~ de musica'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) son d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâl'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''enstrumentâla'''</span> ''a f''<br><br> || instrument ''m'' (''<span style="color:darkorange;">de</span> musique<span style="color:darkorange;">...</span>''), <span style="color:darkorange;">var. '''instrument'''</span> {{AFE|[ins.-]}} ''m'' ''(Tignes, Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''enstrumuent'''</span> {{AFE|[-.ˈmwɛ̃]}} ''m'' ''(Chamôni)'', '''~<span style="color:darkorange;">, èstrument</span>''' ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument à corde</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument à vent</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a soflèt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrument de musique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, èstrument de museca'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer un instrument de musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouyér, sonàr un ~, èstrument de museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) son d’un instrument</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrumental</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstrumentâlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">instrumental</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">instrumentale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''enstrumentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èpenèta''' ''f'' || épinette ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fanfâra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ militèra, comunâla'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''arrevar en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ sone, dèfile'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || fanfare ''f'' <span style="color:darkorange;">(''en tant que société'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cl<span style="color:darkorange;">l</span>ica''' ''f'', '''musica''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">fanfare militaire, municipale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">arriver en grande pompe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''arrevàr en ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la fanfare sonne, défile</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ sone, dèfele'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fassior de musica'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''fassiosa de musica'''</span> ''loc nom f'' || compositeur ''m'', compositrice ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fassiœr de musica, fesior de musica'''</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''fifro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~'''</span> ''loc v'' || fifre ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer du fifre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fllajolèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du bèrgiér'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">flageolet</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sorte de flute à bec'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''flajolèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">flageolet de berger</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''fllôta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouyor, jouyœr de flôta'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''jouyosa, jouyœsa de flôta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fllutèta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fllutior'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''fllutiosa'''</span> ''f'' ''(VD)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fllutisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''fllutista'''</span> ''f''<br><br> || flûte ''f'', <span style="color:darkorange;">chalumeau</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''flôta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">flûtiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">joueur de flûte</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse de flûte</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de la flûte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr la flôta'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">petite flûte</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''flutèta'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">flûtiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">joueur de flûte</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse de flûte</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''flutior'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">flûtiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">qui joue de la flûte</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''flutisto'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fllutior'''</span> ''m'' ''(VD)'', <span style="color:darkorange;">'''jouyor, jouyœr de flôta'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''frasolèt'''</span> ''m'' ''(Cogne)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''frustapot''' ''m''<br><br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ droblo'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''danciér u son du ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) pâr de ~s'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~, los ~s'''</span> ''loc v'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''frasolèt'''</span> ''m'' ''(Cogne)'' ; <span style="color:darkorange;">'''râp’a grouen'''</span> ''loc nom f'' ''(Fôcegni, Arbanês, Èneci, Chavanôd)'' ; <span style="color:darkorange;">'''music’a gola'''</span> ''loc nom f'' ''(Regniér, Macôt, Bèlavâl, Sassèl, Los Velârs)'' ; <span style="color:darkorange;">'''music’a grouen'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Alê, Entremont)'' ; <span style="color:darkorange;">'''lima-potes'''</span> ''f'', '''lima''' ''f'' ''(Arbanês)'' ; <span style="color:darkorange;">'''grata-grouen'''</span> ''m'' ''(Chènâs)'' ; <span style="color:darkorange;">'''violon a grouen'''</span> ''loc nom m'' ''(Corzelyes)'' ; '''harmonica''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) harmonica à double série de hanches</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ doblo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">danser au son de l’harmonica</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) harmonica</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pàr de ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de l’harmonica</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo ~, les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fuga''' ''f'' || fugue ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gama''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ascendenta, dèscendenta'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de cinq, de siéx, de sèpt sons'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chantar la ~'''</span> ''loc v'' || gamme ''f'' ; <span style="color:darkorange;">plain-chant</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">gamme ascendante, descendante</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gamme de cinq, de six, de sept sons</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">chanter la gamme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''chantàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''genro''' ''m'' || genre ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''<span style="color:darkorange;">ja</span>nr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[ˈʒɑ̃.ro, ˈðɑ̃.ro, ˈʒã.rə, ...]}} ''m'' ''(francèyâjo)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''giga''' ''f'' ''(Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gigar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gigâre'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''gigâra'''</span> ''f''<br><br> || violon ''m''<br>→ jouer du violon ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">violoniste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">joueur de violon</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse de violon</span> ''loc nom f'', violoneux ''m'', violoneuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''gigârda'''</span> ''f'' ''(FR)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''grata-grouen'''</span> ''m'' ''(Chènâs)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''grincena'''</span> ''f'' ''(AO)'' || crécelle ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gringèt'''</span> ''m'' ''(AO)'' || crécelle ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Vôterin 2019''
|-
| '''guimbârda''' ''f'' || guimbarde ''f'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span> ; <span style="color:darkorange;">refrain monotone</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rima''' ''f'' ''(Arbanês)'', '''ressèta''' ''f'' ''(Savoyârd pas nèt)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''guitâr<span style="color:darkorange;">r</span>a''' {{AFE|[-.ra, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''guitarristo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''guitarrista'''</span> ''f'' || guitare ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">guitariste</span> ''m / f'' || coment lo [[vâldoten]] « '''guitar<span style="color:darkorange;">r</span>a''' » ''f''<br>''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gzilofon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || xylophone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''gzilofone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''harmonica''' ''m'' || harmonica ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''harmonion''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ a doux cllaviérs'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) bâsses de l’~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''menar de l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''les pèdâles fant alar lo sofllèt de l’~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) règistros de l’~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || harmonium ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''harmoniomo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Arvelâr, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) harmonium à deux claviers</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ a doux claviérs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) basses de l’harmonium</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de l’harmonium</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouyér de l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les pédales actionnent la soufflerie de l’harmonium</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les pèdâles fant alàr lo soflèt de l’~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) registres de l’harmonium</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) règistros de l’~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hârpa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''harpisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''harpista'''</span> ''f'' || harpe ''f'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">harpiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">qui joue de la harpe</span> ''loc-frâsa'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''hôtbouès''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''hôtboyisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''hôtboyista'''</span> ''f'' || hautbois ''m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">hautboïste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">qui joue du hautbois</span> ''loc-frâsa'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lima-potes'''</span> ''f'', '''lima''' ''f'' ''(Arbanês)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''limma-potes'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''limma'''</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lira''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) côrdes de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar la ~'''</span> ''loc v'' || lyre ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''léra'''</span> {{AFE|[ˈle.-, ˈli.-, ...]}} ''f'' ''(AO, Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) cordes de la lyre</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) côrdes de la léra'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de la lyre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr la léra'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lut<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.to, ...]}} ''m'' || luth ''m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mandolena''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''danciér u son de la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar la ~'''</span> ''loc v'' || mandoline ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mandolin'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">danser au son de la mandoline</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''danciér u son du mandolin'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de la mandoline</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo mandolin'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''mèlodia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mèlodico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''mèlodica'''</span> ''a f'' || mélodie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''mèlodie''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''musica''' ''f'' ; '''êr''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mélodique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèloman<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''a m & m'', '''mèlomana''' ''a f & f'' || mélomane ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''mètronom<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mo, ...]}} ''m'' || métronome ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''musèta''' ''f'' || musette ''f'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique à vent'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''musica''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''acutar de ~ a la radiô, sus un disco'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr de gôt por la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un tèxto, na poèsia en ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire, composar de ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''papiér a ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sentir, acutar la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''te fôt changiér de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || musique ''f'' ; <span style="color:darkorange;">solfège</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">instrument de musique</span> ''loc nom m'' ; fanfare ''f'' ; <span style="color:darkorange;">groupe de musiciens</span> ''loc nom m'' ; mélodie ''f'' ; <span style="color:darkorange;">rengaine</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''museca'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">écouter de la musique à la radio, sur un disque</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''acutàr de museca a la radiô, sus un disco'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir du goût pour la musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr de gôt por la museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre un texte, une poésie en musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un tèxto, una poèsia en museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">école de musique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècoula de museca'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">écrire, composer de la musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècrire, composàr de museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">partition musicale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''papiér a museca'''</span> ''loc nom m'' ''(AO, Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">entendre, écouter de la musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sentir, acutàr la museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tu dois changer de musique, c’est-à-dire parler d’autres choses</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''te fôt changiér de museca'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''music’a gola'''</span> ''loc nom f'' ''(Regniér, Macôt, Bèlavâl, Sassèl, Los Velârs)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''music’a gœla'''</span> ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''music’a grouen'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Alê, Entremont)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''musicâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''musicâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ârt ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr l’orelye ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comèdia ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''composicion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èchiéla ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''entèrvalo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôvra ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''son ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''velyê ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">musical, mélodieux</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">musicale, mélodieuse</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''musicâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">art musical</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir l’oreille musicale, apte à saisir les sons et leurs combinaisons</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr lo bouégno ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">comédie musicale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">composition musicale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">échelle musicale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">intervalle musical</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''entèrvala ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">œuvre musicale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''œvra ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">son musical</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">soirée musicale</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ hiôta, bâssa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ justa, fôssa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notes cllâres, tristes'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) notes de la gama'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''notes naturâles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''durâ d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)èchiéla de les notes'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la place de les notes sus la portâ, endiquent l’hôtior des sons'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los noms de les notes : do, rè, mi, fa, sol, la, si'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pas savêr na nota de musica'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''savêr liére les notes'''</span> ''loc v''<br>→ '''notar''' ''v'' || note ''f'' (''de musique'')<br>→ <span style="color:darkorange;">note haute, basse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ hôta, bâssa'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">note juste, fausse</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">notes claires, tristes</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''notes cllàres, tristes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) notes de la gamme</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">notes naturelles</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''notes naturèles'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner la note tonique, le ton d’un morceau à celui qui va le jouer, le chanter</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">durée d’une note</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''durâda d’una ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)échelle des notes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)èchiéla des notes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la place des notes sur la portée, exprimant la hauteur des sons</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la place des notes sus la portâda, endequent l’hôtior des sons'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les noms des notes : do, ré, mi, fa, sol, la, si</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les noms des notes : do, rè, mi, fa, sol, la, si'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ne pas savoir une note de musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pas savêr una nota de museca'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">savoir lire les notes</span> ''loc v''<br>→ noter ''v'', <span style="color:darkorange;">écrire de la musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''notàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''octava''' {{AFE|[ɔk.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de la féta'''</span> ''loc nom f'' || octave ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de fête, de musique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''ôtava'''</span> {{AFE|[aʊ.ˈ-, ...]}} ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">octave de la fête</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôtava de la féta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôditorion''' ''m'' || auditorium ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sâla de les fétes'''</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''opèra''' ''m''<br>→ '''~-boufa''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-comica'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de Mozârt, de Vèrdi'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ lirico'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar a l’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balarina d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chantor d’~'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''chantosa d’~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''grant-~'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) piéce d’~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || opéra ''m'' <span style="color:darkorange;">(''lieu et composition musicale'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''opèrâ'''</span> ''m''<br>→ opéra bouffe ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">opéra-comique</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">drame lyrique</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''généralement sans récitatif'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''opèrâ-comeca'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">opéra de Mozart, de Verdi</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">opéra lyrique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller à l’opéra</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr a l’opèrâ'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">danseuse d’opéra</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chanteur d’opéra</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">chanteuse d’opéra</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''chantœr d’opèrâ'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''chantœsa d’opèrâ'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">grand opéra</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) pièce d’opéra</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) piéce d’opèrâ'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''opèrèta''' ''f'' || opérette ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ordon''' ''m'' ''(Arvelâr)'' || <span style="color:darkorange;">portée musicale</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôrga''' ''f''<br>→ '''ôrgues''' ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ d’un’égllése'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èlèctriques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) cllaviérs de les ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre alar les ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre sonar les ~ a ‘n entèrrament'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) juès de les ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) piones de les ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) registros de les ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) sofllèt de les ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar les ~ a grant-mèssa'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) tubos de les ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''organisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''organista'''</span> ''f''<br><br> || orgue ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ôrgo''' ''m'' ''(Arbanês, Vâls)''<br>→ orgue ''m'', orgues ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)orgue d’une église</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~ d’una égllése'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">orgue électrique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) claviers d’orgue</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) claviérs des ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer des orgues</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére alàr les ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire sonner l’orgue à une messe de funérailles</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére sonàr les ~ a un entèrrament'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) jeux d’orgue</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) juès des ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) pédales d’orgue</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) piagnes des ~'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) registres d’orgue</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) registros des ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) soufflet de l’orgue</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) soflèt des ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sonner l’orgue à grand-messe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr les ~ a grant-mèssa'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) tuyaux d’orgue</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) tubos des ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">organiste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">joueur d’orgue</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse d’orgue</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''rli que tint l’ôrgo'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''organin'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ cromateco'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouyor, jouyœr d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonàr l’~'''</span> ''loc v'' || accordéon ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''clavacin'''</span> ''m'' ''(Cogne)''<br>→ <span style="color:darkorange;">accordéon chromatique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)accordéon</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">accordéoniste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">joueur d’accordéon</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse d’accordéon</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer de l’accordéon</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''orquèstro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de dance'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sinfonico'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''composicion por ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ '''mêtro d’~''' ''loc nom m'', '''mêtra d’~''' ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''orquèstracion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''orquèstrar'''</span> ''v'' || orchestre ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''orquèstra''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">orchestre de danse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''orquèstra de dance'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">orchestre symphonique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''orquèstra sinfonica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">composition pour orchestre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''composecion por orquèstra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ chef d’orchestre ''loc nom m'', cheffe d’orchestre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mêtre d’orquèstra'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''mêtrèssa d’orquèstra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', '''mêtre d’~''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">orchestration</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">orchestrer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''orquèstràr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''particion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’orquèstro, d’opèra'''</span> ''loc nom f''<br><br> || partition ''f'' <span style="color:darkorange;">(''musicale'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''papiér a musica'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">partition d’orchestre, d’opéra</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’orquèstra, d’opèrâ'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pèrcussions''' ''fpl'' || percussions ''fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''piano''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a cova'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a manelye'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de concèrt'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''acordar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''pianisto''' ''m'', '''pianista''' ''f'' || piano ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">piano à queue</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a coa'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">piano mécanique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">piano de concert</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">accorder un piano</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''acordàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer du piano</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ pianiste ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''piôrna'''</span> ''f'' ''(Chambèri, Arbanês)'' || cornet ''m'', <span style="color:darkorange;">petite trompe rustique (en écorce de noisetier...)</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span> ; cornemuse ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var. '''piœrna'''</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''pipél''' ''m'' || pipeau ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pipô'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''plats'''</span> ''mpl'' ''(AO)'' || cymbales ''fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''polifonico''' ''a m'', '''polifonica''' ''a f'' || polyphonique ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pope''' ''f'' || pop ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''portâ''' ''f'' || portée ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de musique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, portâda'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''ordon''' ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''prèlud<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.do, -.də, ...]}} ''m'' || prélude ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''protagonisto''' ''m'', '''protagonista''' ''f'' || protagoniste ''m / f'' ; <span style="color:darkorange;">personnage important</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''chanteur'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''protagonista'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''quésse''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les ôrgues'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ du piano'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''grôssa ~'''</span> ''loc nom f'' || caisse ''f'' ''(Musica)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''quéssa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) caisse de l’orgue</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ des ôrgues'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) caisse du piano</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">grosse caisse</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">gros tambour</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''quinquèrna''' ''f'' ''(VD, Tonon, Sassèl)'' || cornemuse ''f'' ; vielle ''f'', orgue de Barbarie ''loc nom m'' ''(VD)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">âcll</span>èta''' {{AFE|[ra.ˈkʎɛ.-]}} ''f'' ''(AO)'' || crécelle ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''râlyèta'''</span> {{AFE|[rɑ.ˈʎɛ.-, rɑ.ˈjɛ.-, ...]}} ''f'' ''(Arbèrtvela, Biôfôrt, Confllens, La Couta-d’Èma, Macôt, Savoyârd pas nèt)'', <span style="color:darkorange;">'''râclèta'''</span> {{AFE|[rɑ.ˈklɛ.-, ...]}} ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''risca'''</span> ''f'' ''(Gabi)'', <span style="color:darkorange;">'''grincena'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''cressèla'''</span> ''f'', '''tènèbr<span style="color:darkorange;">o</span>s''' ''mpl'', <span style="color:darkorange;">'''gringèt'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''raganèla''' ''f'' || crécelle ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''râp’a grouen'''</span> ''loc nom f'' ''(Fôcegni, Arbanês, Èneci, Chavanôd)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''rape''' ''m'' || rap ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''rapsodia''' ''f'' || rhapsodie ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''refren''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s d’una chançon, d’una romance'''</span> ''loc nom mpl'' || refrain ''m'' ; <span style="color:darkorange;">rengaine</span> ''f'', ritournelle ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''triôla''' ''f'' ''(Savouè, Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) refrains d’une chanson, d’une romance</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s d’una chançon, d’una romance'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''renguèna''' ''f'' ''(Chambèri, Sent-Martin-la-Pôrta)'' || ritournelle ''f'', <span style="color:darkorange;">chanson interminable</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">air monotone, plaintif, ennuyeux, fatiguant, qu’on rabâche</span> ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">tube</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''chanson en vogue'')</span> ; rengaine ''f'', <span style="color:darkorange;">refrain</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">romance</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">chant qu’on répète souvent</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ressèta''' ''f'' ''(Savoyârd pas nèt)'' || guimbarde ''f'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span> ; <span style="color:darkorange;">refrain monotone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''rèsseta''' ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''risca'''</span> ''f'' ''(Gabi)'' || crécelle ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''ritoula''' ''f''<br><br><br><br><br>→ '''ritoular''' ''v'' || ritournelle ''f'', <span style="color:darkorange;">chanson interminable</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">air monotone, plaintif, ennuyeux, fatiguant, qu’on rabâche</span> ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">tube</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''chanson en vogue'')</span> ; rengaine ''f'', <span style="color:darkorange;">refrain</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">romance</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">chant qu’on répète souvent</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''renguèna''' ''f'' ''(Chambèri, Sent-Martin-la-Pôrta)''<br>→ répéter le même air ''loc v'', seriner ''v'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''roco'''</span> ''m''<br>→ '''roc<span style="color:darkorange;">’</span>en<span style="color:darkorange;">-</span>role''' ''m'' || rock ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">rock and roll</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">rock’n’roll</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sâla de les fétes'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">salle des fêtes</span> ''loc nom f'', auditorium ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sâla des fétes'''</span> ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''saxofon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''saxô'''</span> ''m'' || saxophone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''saxofone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">saxo</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''serènâda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de Mozârt'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér na ~ a son fianciê, a sa fianciê'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''les serènâdes sont passâyes de môda'''</span> ''loc-frâsa'' || sérénade ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~, serénâda''' {{AFE|[-.ri.ˈ-]}} ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''serènârda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">sérénade de Mozart</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner une sérénade à son fiancé, à sa fiancée</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''balyér una ~ a son soso, a sa sose'''</span> {{AFE|[... ˈʃoː.zə]}} ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les sérénades ne sont plus de mode, sont démodées</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sèriâl''' ''a m'', '''sèriâla''' ''a f'' || sériel ''a m'', sérielle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèriâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sinfonia''' ''f''<br>→ '''sinfonico''' ''a m'', '''sinfonica''' ''a f'' || symphonie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sinfonie'''</span> ''f''<br>→ symphonique ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sonata''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ por violon, por piano'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre na ~'''</span> ''loc v''<br><br> || sonate ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonâda'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sonate pour violon, pour piano</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">jouer quelque chose, un air, une chanson avec un instrument de musique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una sonâda'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sublèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de bouesc que fant los megnâts'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ des vâlèts de vela'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) grants-~s'''</span> ''mpl''<br><br> || sifflet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''subllèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sifflet en bois que fabriquent les enfants</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de bouesc que fant les menâts'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) sifflet des sergents de ville</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) orgues</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">(les) grandes orgues</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) grant-~'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''tambour''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de guèrra'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ militèro'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouyor, jouyœr de ~'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''jouyosa, jouyœsa de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sonar lo ~'''</span> ''loc v'' || tambour ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tambouèr'''</span> {{AFE|[-.ˈbwœr, -.ˈbwɔr, ...]}} ''f'' ''(Montègni, Chevron)'', <span style="color:darkorange;">'''tambour-t'''</span> {{AFE|[-.ˈbɔrt, ...]}} ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tambour de guerre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tambour militaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">joueur de tambour</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">joueuse de tambour</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">jouer du tambour</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sonàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tambourin''' ''m'' || tambourin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tambournin'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tambourniér''' ''m'', '''tambourniére''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-major'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tambourna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tambournin'''</span> ''m'' ''(AO)'' || tambour ''m'' (''celui qui joue''), <span style="color:darkorange;">tambourinaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tambournin'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tambour-major</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">endroit où s’exercent les joueurs de tambours</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">qui bat du tambour, tambourin</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''tame-tame''' ''m'' || tam-tam, tamtam ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tècnô''' ''f'' || techno ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tènèbr<span style="color:darkorange;">o</span>s''' {{AFE|[-.bro]}} ''mpl'' ''(AO)'' || crécelle ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tènèbro'''</span> ''f'' ''(Brenins, Alevârd)'', <span style="color:darkorange;">'''tènèbra'''</span> ''f'' ''(Cordon)'', <span style="color:darkorange;">'''tombra'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''timbâla''' ''f'' || timbale ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tonâl''' ''a m'', '''tonâla''' ''a f''<br>→ '''tonalitât''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyér la ~ a na chançon'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de la vouèx'''</span> ''loc nom f''<br><br> || tonal ''a m'', tonale ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tonâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ tonalité ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">donner la tonalité à une chanson</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''balyér la ~ a una chançon'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) tonalité de la voix</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ de la vouèce'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''touba'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">cor des Alpes</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''tradicionâl''' ''a m'', '''tradicionâla''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradecionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradecionèla'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèla'''</span> ''a f''<br><br> || traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradecionèl'''</span> ''a m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''tradicionèl'''</span> ''a m''<br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f''<br>→ traditionnel ''a m'', traditionnelle ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tradicionèlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''triangllo''' ''m'' || triangle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''triangl<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ɡlo, -.ɡlə, ...]}} ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''triôla''' ''f'' ''(Savouè, Romandia)'' || refrain ''m'', ritournelle ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trombon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || trombone ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''trombon'''</span> {{AFE|[-.ˈbɔ̃]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trompèta''' ''f''<br>→ '''trompetar''' ''v''<br><br>→ '''trompetiér''' ''m'', '''trompetiére''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''trompetisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''trompetista'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trompeterél'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''trompeterèla'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || trompette ''f''<br>→ trompeter<span style="color:darkorange;">, trompetter</span> ''v'', jouer<span style="color:darkorange;">, sonner</span> de la trompette ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''trompetàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ joueur de trompette ''loc nom m'', joueuse de trompette ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''trompetisto'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''trompeterél'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">trompettiste</span> ''m / f'', joueur de trompette ''loc nom m'', joueuse de trompette ''loc nom f''<br>→ joueur <span style="color:darkorange;">de trompe,</span> de trompette ''loc nom m'', joueuse <span style="color:darkorange;">de trompe,</span> de trompette ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tuba''' ''m'' || tuba ''m'' <span style="color:darkorange;">(''instrument de musique'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''vibrafon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || vibraphone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''vibrafone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''violon''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''reviolonar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''violonar'''</span> ''v''<br>→ '''violoniér''' ''m'', '''violoniére''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''violonèro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''violonèra'''</span> ''f'' ''(Chambèri, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''violonisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''violonista'''</span> ''f'' || violon ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''vielon'''</span> ''m'' ''(Le Mont, Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''giga''' ''f'' ''(Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rejouer du violon</span> ''loc v''<br>→ jouer du violon ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''vioular''' ''v'' ''(Savouè, Romandia)''<br>→ violoneux ''m'', violoneuse ''f'', <span style="color:darkorange;">vielleur, vielleux</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">vielleuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">vielliste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''violonèro'''</span> ''m'' ''(Chambèri, Entremont)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gigâre'''</span> ''m'' ''(Romandia)''<br>→ violoneux ''m'', violoneuse ''f'', <span style="color:darkorange;">vielleur, vielleux</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">vielleuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">vielliste</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">violoniste</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gigâre'''</span> ''m'' ''(Romandia)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''violon a grouen'''</span> ''loc nom m'' ''(Corzelyes)'' || harmonica ''m'' <span style="color:darkorange;">(''à bouche'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''violoncél''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''violoncèlisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''violoncèlista'''</span> ''f'' || violoncelle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''violoncèla'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''violoncèlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">violoncelliste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''viôrga''' ''f'' || orgue de Barbarie ''loc nom m'', musique désagréable ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, viôrba</span>''' ''f'' ''(Arbanês)'', '''viôrna''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''ôrgo de Barbarie'''</span> ''loc nom m'' ''(Vâls)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''vioula''' ''f'' || alto ''m'' ; accordéon ''m'', viole ''f'' ; vielle ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
pcbs1he908i1eig1mz5c7r5fp7pk8xg
Éde:Néologismos : Temps
12
23345
231772
231653
2026-07-12T14:18:51Z
ChrisPtDe
22
rv
231772
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus lo temps''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''adolèscence''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''garçon et felye a l’âjo de l’~'''</span> ''loc nom m'' || adolescence ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''adolèscença'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''jouenèssa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">garçon et fille à l’âge de l’adolescence</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cronomètr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.tro, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''corsa a ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''marchiér, voyagiér coment un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cronomètrar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cronomètria'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cronomètrico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cronomètrica'''</span> ''a f'' || chronomètre ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''cronomètre''' {{AFE|[-.trə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">étape, course contre-la-montre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> <span style="color:darkorange;">'''côrsa a cronomètre'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">marcher comme un chronomètre, c.-à-d. à la perfection</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''marchiér, voyagiér come un cronomètre'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chronométrer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cronomètràr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chronométrie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cronomètrie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chronométrique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dècènia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dècènâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''dècènâla'''</span> ''a f'' || décennie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">décennal</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">décennale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dècènâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''demengiê''' ''f'' || week-end ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ arquéana, primèra, secondèra, tèrcièra, quatèrnèra'''</span> {{AFE|[-.ke.ˈa.-, -.ˈkja.-, ...]}} ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de la libèrtât'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de les crouesâdes'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avouéc l’envencion de la machina a vapor na novèl’~ at comenciê'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ crètièna comence avouéc la nèssence du Crist'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) premiér siècllo devant noutron ~, noutr’~, noutron temps'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) vengtiémo siècllo de l’~ crètièna'''</span> ''loc nom m'' || ère ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''temps''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ère archéenne, primaire, secondaire, tertiaire, quaternaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ arquéèna, primèra, secondèra, tèrcièra, quatèrnèra'''</span> {{AFE|[-.ke.ˈɛ.-]}} ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)ère de la liberté</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)ère des croisades</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)~ des crouesâdes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avec l’invention de la machine à vapeur une nouvelle ère s’est ouverte</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''avouéc l’envencion de la machina a vapor una novèla ~ ‘l at comenciê'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’ère chrétienne commence avec la naissance du Christ</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) premier siècle avant notre ère</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) premiér sièclo devant noutra ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) vingtième siècle de l’ère chrétienne</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) vengtiémo sièclo de l’~ crètièna'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fin de semana''' ''loc nom f'' || week-end ''m'', fin de semaine ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fin <span style="color:darkorange;">de semanna,</span> de senana<span style="color:darkorange;">, de senanna</span>''' ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''demengiê''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''jouenèssa''' ''f''<br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u temps de ma ~'''</span> ''loc adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouventu'''</span> ''f'' ''(Bèssans)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jouventura'''</span> ''f'' ''(AO, Tignes)'' || jeunesse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''état, période de vie, âge, ensemble des jeunes'')</span>, adolescence ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouennèssa'''</span> ''f'' ''(Los Avanchiérs, Sassèl, Regniér, Arbanês, Vâls, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''jouenèsse'''</span> ''f'' ''(AO, Tignes, Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''jouennèsse'''</span> ''f'' ''(Bèlacomba, Le Crét-Volant, L’Agiéta)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''jouventura'''</span> ''f'' ''(AO, Tignes)'', <span style="color:darkorange;">'''jouventu'''</span> ''f'' ''(Bèssans)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au temps de ma jeunesse</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''u temps de ma jouventura, jouenèsse'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ jeunesse ''f'', adolescence ''f'' ; <span style="color:darkorange;">(les) jeunes gens</span> ''loc nom fpl''<br>→ jeunesse ''f'', adolescence ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''joueno''' ''a m & m'', '''jouena''' ''a f & f''<br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ mariâ'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''~s mariâs'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ enfant, megnât'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ~ mè plét'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ~, tot ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre ~ coment l’âly'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre pas més ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre pas més tant ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il est oncor brâvament ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''montrar ples ~ que l’âjo qu’on at'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos sens étâs ~s devant que vos'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''quand j’éro ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''réstar ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè mariar brâvament ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''semblar ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''jouve''' ''a m & m'', '''jouva''' ''a f & f'' ''(Bèssans)''<br><br>→ '''jouveno''' ''a m & m'', '''jouvena''' ''a f & f'' ''(AO, Romandia, Vârouère, Valesan)''<br><br><br> || jeune ''a env & m / f'', adolescent ''a m & m'', adolescente ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">jeune homme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">jeune fille</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouéno'''</span> ''a m & m'' ''(Bèlacomba)'', <span style="color:darkorange;">'''jouegno'''</span> ''a m & m'' ''(Megéva)'', <span style="color:darkorange;">'''jouenno'''</span> ''a m & m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''jouveno''' ''a m & m'' ''(AO, Romandia, Vârouère, Valesan)'', '''jouve''' ''a m & m'' ''(Bèssans)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jeune marié</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">jeunes mariés</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouveno mariâ'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''jouvenos mariâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">jeune enfant</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouveno menât'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) jeunes</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) jouvenos'''</span> ''mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce jeune homme me plaît</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél jouveno mè plét'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être jeune, tout jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre jouveno, tot jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être très jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre jouveno come l’âly'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">n’être plus jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre pas més jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">n’être plus très jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre pas més tant jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il est encore bien jeune</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l est encor brâvament jouveno'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montrer plus jeune que son âge</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''moutràr ples jouveno que l’âjo qu’on at'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous avons été jeunes avant vous</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''nos sens étâs jouvenos devant que vos'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quand j’étais jeune</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quand j’éro jouveno'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rester jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''réstàr jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se marier très jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè mariàr brâvament jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">paraître jeune</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''semblàr jouveno'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ jeune ''a env & m / f'', adolescent ''a m & m'', adolescente ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">jeune homme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">jeune fille</span> ''loc nom f''<br>→ jeune ''a env'', adolescent ''a m & m'', adolescente ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">jeune homme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">jeune fille</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''jouvenno'''</span> ''a m & m'' ''(L’Abâyie)'', <span style="color:darkorange;">'''jouvéno'''</span> ''a m & m'' ''(Tignes)'', <span style="color:darkorange;">'''jouvero'''</span> ''a m & m'' ''(Blês)'', <span style="color:darkorange;">'''jouvégno'''</span> ''a m & m'' ''(Macôt)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''menuta''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comptar les menutes'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''de ~ en ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens cinq menutes su prèst, prèsto'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens na ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''d’una ~ a l’ôtra'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre a la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''na demi-~ et j’arrevo'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nos ens pas na ~ a pèrdre'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''préta-mè na ~ d’atencion'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''menutar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''menuterie'''</span> ''f'' || minute ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''menute'''</span> {{AFE|[-.tə]}} ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''meruta'''</span> {{AFE|[ˈmryː.-, ...]}} ''f'' ''(Blês)'', <span style="color:darkorange;">'''ménuta'''</span> {{AFE|[mi.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">compter les minutes</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''comptàr les menutes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">de minute en minute</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">je suis prêt dans cinq minutes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''de cé cinq menutes je su prèsto'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans une minute</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''de cé na ~'''</span> {{AFE|[... ã ...]}} ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">d’une minute à l’autre</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">être à la minute</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">une demi-minute et j’arrive</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">nous n’avons pas une minute à perdre</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''n’ens pas una ~ a pèrdre'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">accorde-moi une minute d’attention</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''préta-mè una ~ d’atencion'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">minuter</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ménutar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">minuterie</span> ''f'' ''(Relogerie)'', <span style="color:darkorange;">var. '''ménuterie'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''milènèro''' ''m''<br>→ '''milènèro''' ''a m'', '''milènèra''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''melènèro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''melènèra'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || millénaire ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''melènèro'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">millénaire</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''melènèro'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">millénaire</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''montra''' {{AFE|[ˈmɔ̃.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fata'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’homo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du brès'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''corsa contre-la-~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || chronomètre ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cronomètro''' ''m'' ; montre ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''motra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre de poche</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre à gousset</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre portée au poignet</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">montre-bracelet</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">bracelet-montre</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">étape, course contre-la-montre</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''corsa a cronomètro'''</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''motra''' {{AFE|[ˈmɔ.-, ˈmoː.-, ...]}} ''f''<br><br><br><br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fata'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de prècision'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du brès'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ que mârque pas ben les hores'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) agouelyètes de la ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar la ~ a l’hora'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) bouèta de la ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cachiér la ~ dens la fata'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''corsa contre-la-~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''gouétar la ~ por savêr l’hora'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é pas l’hora, ma ~ est arréta'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est en devant, est en dèrriér'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) mola d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''montar la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''règllar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) remontior d’una ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) roues d’una ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''trère la ~ de la fata'''</span> ''loc v''<br><br> || chronomètre ''m'' ; montre ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mohtra'''</span> {{AFE|[ˈmɔh.tra]}} ''f'' ''(AO)'', '''mothra''' {{AFE|[ˈmɔ.-, ...]}} ''f'' ''(FR)'', <span style="color:darkorange;">'''moutra'''</span> {{AFE|[ˈmuː.-, ˈmu.-, ...]}} ''f'' ''(AO, Èneci, Arvelâr, La Bârma-de-Felyingi, Bèlavâl, Chamôni, Confllens, Blês, Fôcegni, L’Agiéta, Martôd, Regniér, Rêvro, Velâr-sus-Doron)'', <span style="color:darkorange;">'''mouhtra'''</span> {{AFE|[ˈmuh.tra]}} ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''mouthra'''</span> {{AFE|[ˈmoʊ.-, ˈmuː.-, ˈmu.-, ˈmy.-, ...]}} ''f'' ''(AO, Macôt, Tignes, Sent-Martin-la-Pôrta)'', <span style="color:darkorange;">'''moustra'''</span> {{AFE|[ˈmu.stra]}} ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre de poche</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''moutra de secoche, de secochin'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre de précision</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''moutra de prècision'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre portée au poignet</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">montre-bracelet</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">bracelet-montre</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''moutra du brès'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montre qui ne marque pas bien l’heure</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''moutra que mârque pas bien les hores'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) aiguilles de la montre</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) agouelyètes de la moutra'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre sa montre à l’heure</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr la moutra a l’hora'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) boîtier de la montre</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) bouèta de la moutra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cacher sa montre dans sa poche</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cachiér la moutra dens lo secochin'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">étape, course contre-la-montre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''côrsa contre-la-moutra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''corsa a cronomètro'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">regarder sa montre pour savoir l’heure</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''agouétiér la moutra por savêr l’hora'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je n’ai pas l’heure, ma montre est arrêtée</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é pas l’hora, ma moutra ‘l est arréta, ‘l est réta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la montre est en avance, est en retard</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la moutra ‘l est en devant, ‘l est en dèrriér'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) ressort d’une montre</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) mola d’una moutra'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">monter, remonter sa montre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''montàr la moutra'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">régler sa montre</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''règllàr la moutra'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) remontoir d’une montre</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) remontouèr d’una moutra'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rouages d’une montre</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) rouves d’una moutra'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tirer la montre de sa poche</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''trère la moutra du secochin'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèvolucion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de les sêsons'''</span> ''loc nom f''<br><br> || révolution ''f'' <span style="color:darkorange;">(''écoulement d’une période de temps d’un cycle'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) révolution des saisons</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~ des sêsons'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''seconda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)agouelyèta de les secondes d’un cronomètro'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens na ~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doux mètros per ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en doves secondes'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''na ~ més il ére môrt'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || seconde ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''segonda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)aiguille des secondes d’un chronomètre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)agouelyèta des secondes d’un cronomètre'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans une seconde</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''dens una ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">deux mètres par seconde</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''doux mètres per ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">en deux secondes</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">une seconde de plus il était mort</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''una ~ ples ‘l ére môrt'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''segonda''' ''f'' || seconde ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''temps''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''a mié-~'''</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr de ~ libro'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr mâl-~ (a)'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cen demande de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dês grant-~'''</span> ''loc adv''<br>→ '''du ~ que''' ''loc conj''<br>→ '''entre-~''' ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôt de ~ por...'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gâgnér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrdre de ~'''</span> ''loc v'' || temps ''m'', époque ''f'', période ''f'', ère ''f'' ; température ''f'' ; temps pour faire ''loc nom m'', loisir ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tiemps''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">à mi-temps</span> ''loc adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir du temps libre</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir la vie difficile, des difficultés (à)</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">cela demande du temps</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">depuis longtemps</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''dês long-~'''</span> ''loc adv''<br>→ pendant que ''loc conj'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pendent que'''</span> ''loc conj'', '''entre-~''' ''adv''<br>→ entre-temps ''adv'', pendant que ''loc conj''<br>→ <span style="color:darkorange;">il faut du temps pour...</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">gagner du temps</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">perdre du temps</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
lav4csbniqb7n16erm72t373kbc2kmc
Éde:Néologismos : Histouère
12
23372
231756
231636
2026-07-12T14:13:07Z
ChrisPtDe
22
rv
231756
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’histouère''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:green;">'''Alèman'''</span> ''m'', <span style="color:green;">'''Alèmana'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alèmanico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''alèmanica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:green;">'''Alèmania'''</span> ''f'' || <span style="color:green;">Alaman</span> ''m'', <span style="color:green;">Aléman</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">alémanique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:green;">Alémanie</span> ''f'', <span style="color:green;">var. '''Alèmanie'''</span> ''f'' || ''Dikchenéro 2013''
|-
| '''Alobro<span style="color:darkorange;">jo</span>''' {{AFE|[-.ˈbrɔ.dzo, -.ðo, -.ʒo, -.ʒə, ...]}} ''m'', '''Alobroge''' {{AFE|[-.ˈbrɔ.dzə, -.ðə, -.ðɪ, -.ʒɪ, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Alobrogia'''</span> ''f''<br>→ '''Alobro<span style="color:darkorange;">jo</span>s''' {{AFE|[-.ˈbrɔ.dzo, -.ðo, -.ʒo, -.ʒə, ...]}} ''mpl'' || Allobroge ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Alobro<span style="color:darkorange;">ja</span>''' {{AFE|[-.ˈbrɔ.dza, -.ða, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">Allobrogie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Alobrogie'''</span> ''f''<br>→ Allobroges ''mpl''<br><br> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Amèdê l’<span style="color:darkorange;">H</span>uétiémo''' ''loc nom m'' || Amédée VIII ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''de Savoie'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Anèccion''' ''f'' || Annexion ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de la Savoie à la France en 1860'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Antiquitât''' ''f'' || Antiquité ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Antequitât'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Entiquitât'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''At<span style="color:darkorange;">ê</span>nien''' {{AFE|[-.te.ˈ-]}} ''m'', '''At<span style="color:darkorange;">ê</span>nièna''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''atênien'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''atênièna'''</span> ''a f''<br>→ '''Atênes''' || Athénien ''m'', Athénienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Atêniènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">athénien</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">athénienne</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''atêniènna'''</span> ''a f''<br>→ Athènes || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''balyif''' ''m'' ''(bise du cârro, Romandia)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''balyâjo'''</span> ''m'' || bailli ''m'' ''(Drêt, Histouère)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''sèchâl''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''bélo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bailliage</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Barbâro''' ''m'', '''Barbâra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''barbâro'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''barbâra'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Barbaria'''</span> ''f'' || Barbare ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">barbare</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">Barbarie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Barbarie'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''(la) Bèla Època'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">(la) Belle Époque</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) Bèl’Època'''</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''bélo'''</span> {{AFE|[ˈbeː.lo]}} ''m'' || bailli ''m'', <span style="color:darkorange;">gouverneur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">intendant</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">baile</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''borgês''' ''m'' || franc-bourgeois ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''borgèsie''' ''f'' ''(Romandia)''<br><br>→ '''borgês''' ''m'', '''borgêsa''' ''f'' || combourgeoisie ''f'', citoyenneté communale ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">droit de cité</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''borjouèsie'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">citoyen</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">citoyenne</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de la commune'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''borjouès''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Borguegnon''' ''m'', '''Borguegnona''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''borguegnon'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''borguegnona'''</span> ''a f''<br><br><br>→ '''Borgogne''' ''f'' || Bourguignon ''m'', Bourguignonne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Borguegnonna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Bregognon''' ''m'' ''(cârro prôcho de la Borgogne)'' ; '''Duchês''' ''m'' ''(Franche-Comtât)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bourguignon</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bourguignonne</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''borguegnonna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bregognon'''</span> ''a m'' ''(cârro prôcho de la Borgogne)'' ; <span style="color:darkorange;">'''duchês'''</span> ''a m'' ''(Franche-Comtât)''<br>→ Bourgogne ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Bregogne'''</span> ''f'' ''(cârro prôcho de la Borgogne)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Bregognon''' ''m'', '''Bregognona''' ''f'' ''(cârro prôcho de la Borgogne)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bregognon'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''bregognona'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Bregogne'''</span> ''f'' || Bourguignon ''m'', Bourguignonne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Bregognonna'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">bourguignon</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bourguignonne</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bregognonna'''</span> ''a f''<br>→ Bourgogne ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssan''' {{AFE|[bra.ˈ-, bre.ˈ-, brɛ.ˈ-, ...]}} ''m'', '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssana''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''brêssan'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''brêssana'''</span> ''a f''<br><br>→ '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssenc''' ''m'', '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssenche''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''brêssenc'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''brêssenche'''</span> ''a f''<br>→ '''Brêsse''' ''f'' || Bressan ''m'', Bressane ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ss<span style="color:darkorange;">â</span>na''' {{AFE|[bra.ˈsʲuː.nɔ, ...]}} ''f'' ''(Felyens)'', <span style="color:darkorange;">'''Brêssanna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssand''' ''m'' ''(Vâls, Bugê)'', '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssenc''' ''m'' ; '''Ventro-Jôno''' ''m'' ''(<small>pèj.</small>, Franche-Comtât, Bugê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bressan</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bressane</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''brêssâna'''</span> ''a f'' ''(Felyens)'', <span style="color:darkorange;">'''brêssanna'''</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''brêssand'''</span> ''a m'' ''(Vâls, Bugê)'', <span style="color:darkorange;">'''brêssenc'''</span> ''a m''<br>→ Bressan ''m'', Bressane ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">bressan</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bressane</span> ''a f''<br>→ Bresse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Brêssa'''</span> {{AFE|[ˈbrɛ.sa, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssand''' {{AFE|[braj.ˈ-, ...]}} ''m'', '''Br<span style="color:darkorange;">ê</span>ssanda''' ''f'' ''(Vâls, Bugê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''brêssand'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''brêssanda'''</span> ''a f''<br>→ '''Brêsse''' {{AFE|[ˈbraj.sɪ, ...]}} ''f'' || Bressan ''m'', Bressane ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">bressan</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bressane</span> ''a f''<br>→ Bresse ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Burgondo''' {{AFE|[bɔr.ˈ-, byr.ˈ-, ...]}} ''m'', '''Burgonda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''burgondo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''burgonda'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Burgondia'''</span> ''f''<br>→ '''Burgondos''' ''mpl'' || Burgonde ''m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">burgonde</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">Burgondie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Burgondie'''</span> ''f''<br>→ Burgondes ''mpl'' (''peuple'') || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''carolingien''' ''a m'', '''carolingièna''' ''a f''<br>→ '''Carolingiens''' ''mpl'' || carolingien ''a m'', carolingienne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''carolingiènna'''</span> ''a f''<br>→ Carolingiens ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''Cèlto''' ''m'', '''Cèlta''' ''f''<br>→ '''cèlto''' ''a m'', '''cèlta''' ''a f''<br>→ '''c<span style="color:darkorange;">è</span>ltico''' {{AFE|[sɛl.ˈ-, sel.ˈ-]}} ''a m'', '''c<span style="color:darkorange;">è</span>ltica''' ''a f'' || Celte ''m / f''<br>→ celte ''a env''<br>→ celtique ''a env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Charlomagno''' ''m'' || Charlemagne ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Ch<span style="color:darkorange;">â</span>rlo<span style="color:darkorange;">-</span>Quint''' {{AFE|[ˈʃɑːr.-, ˈθɑːr.-, ˈʃɔːr.-, ...]}} ''m'' || Charles Quint ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''châtelâr''' ''m'' || forteresse ''f'', château-fort ''m'' ; <span style="color:darkorange;">châtelard</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''groupe de maisons voisines d’un château ; ...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''châhtelâr, châthelâr'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''châtél-fôrt''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''châtél-fôrt''' ''m'' || château-fort ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''châhtél-fôrt, châthél-fôrt'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''clochiér'''</span> ''m'' ''(Morzena)'' || menhir ''m'', <span style="color:darkorange;">énorme pierre dressée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">bloc erratique</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Comena''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-Afranchia'''</span> ''f''<br><br> || Commune ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de Paris'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''Comuna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Commune-Affranchie</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''soulèvement de Lyon contre la Convention nationale en 1793'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''Comuna-Afranchia'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Comtês''' ''m'', '''Comtêsa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''comtês'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''comtêsa'''</span> ''a f'' || Franc-Comtois ''m'', Franc-Comtoise ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Cuanês''' ''m'' (''autodésignation du XVII<sup><small>e</small></sup> s.'') ; '''Lop-des-Bouescs''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">franc-comtois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">franc-comtoise</span> ''a f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''consul''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s romens'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Napoléon, Premiér ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Consulat'''</span> ''m'' || consul ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''consulo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) consuls romains</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s romens'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Napoléon, Premier consul</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Consulat</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">c</span>ossiôl''' {{AFE|[kɔ.ˈ-, ...]}} ''m'' ''(Sant-Etiève, Liyon, Grenoblo)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s romens'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Napoléon, Premiér ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:green;">'''Cossiolat'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">c</span>onsul ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''<span style="color:darkorange;">c</span>ossôl''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''consul''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) consuls romains</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">Napoléon, Premier consul</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Consulat</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Consulat'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cro<span style="color:darkorange;">ue</span>sâda''' {{AFE|[krwɛ.ˈ-, krwaˑi.ˈ-, krwe.ˈ-, ...]}} ''f''<br>→ '''crouesiê''' ''m'' || croisade ''f''<br><br>→ croisé ''m'' <span style="color:darkorange;">(''qui est allé en Palestine'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Cuanês''' ''m'', '''Cuanêsa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cuanês'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cuanêsa'''</span> ''a f'' || Franc-Comtois ''m'', Franc-Comtoise ''f'' (''autodésignation du XVII<sup><small>e</small></sup> s.'')<br>→ <span style="color:darkorange;">franc-comtois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">franc-comtoise</span> ''a f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''damouesél''' ''m'' || damoiseau ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Dirèctouèr<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ro, -.rə, ...]}} ''m'' || Directoire ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Dirèctouèr'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Èneci, Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dolmèno'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || dolmen ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''druid<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.do, -.də, ...]}} ''m'', '''druida''' ''f'' || druide ''m'', druidesse ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Duchês''' ''m'', '''Duchêsa''' ''f'' ''(Franche-Comtât)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''duchês'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''duchêsa'''</span> ''a f'' || Bourguignon ''m'', Bourguignonne ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">bourguignon</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">bourguignonne</span> ''a f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ècuyér''' ''m'' || écuyer ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Ègipcien''' ''m'', '''Ègipcièna''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ègipcien'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ègipcièna'''</span> ''a f''<br>→ '''È<span style="color:darkorange;">gi</span>pt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[e.ˈʒip.ta, -.ˈðip.-, ...]}} ''f'' || Égyptien ''m'', Égyptienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Ègipciènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">égyptien</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">égyptienne</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ègipciènna'''</span> ''a f''<br>→ Égypte ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Ègipt'''</span> {{AFE|[e.ˈdzit]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Èmanuèl-Filibèrt''' ''m''<br>→ '''Téta de Fèr''' ''loc nom f'' || Emmanuel-Philibert ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Tête de fer</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''emperor''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Napoléon premiér ére ~ des Francês'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ '''emperatrice''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''emperiâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''emperiâla'''</span> ''a f''<br><br> || empereur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''emperœr'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Napoléon I<sup><small>er</small></sup> était empereur des Français</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Napoléon premiér ‘l ére emperœr des Francês'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ impératrice ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''emperatriça'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">impérial</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">impériale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''emperiâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês, Ès, Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''empiro''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ancian ~ romen'''</span> ''loc nom m''<br><br> || empire ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)ancien empire romain</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)ancien ~ romen'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Entiquitât'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)'' || Antiquité ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''època''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ des crouesâdes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ des grantes envâsions'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ d’un môblo'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a ceta ~ ‘l ére pas come ora'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a noutra ~ on pôt pas ignoràr que...'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)architèctura de l’~ romèna'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ceta égllése ‘l at de chapèles des èpoques difèrentes'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôt vivre avouéc son ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) grantes èpoques de l’Histouère'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) litèratura de l’~ classica, classeca'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''môblo d’~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) môdes d’una ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutra ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">époque</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">période historique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">ère</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque des croisades</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque des grandes invasions</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque d’un meuble</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">il n’en était pas à cette époque comme aujourd’hui</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">à notre époque il n’est pas permis d’ignorer que...</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)architecture de l’époque romaine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette église a des chapelles d’époques différentes</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">il faut vivre avec son époque</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) grandes époques de l’Histoire</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) littérature de l’époque classique</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">meuble d’époque, authentiquement ancien</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) modes d’une époque</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">notre époque</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''(l’)Èscalâda''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">(l’)</span>Escalade ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de Genève en 1602'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èscalâda''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre n’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tentar l’~'''</span> ''loc v'' || escalade ''f'' ''(Militèro)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire une escalade</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tenter l’escalade</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tentàr l’~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Faraon''' ''m''<br>→ '''<span style="color:darkorange;">f</span>araon''' ''m'', '''<span style="color:darkorange;">f</span>araona''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s d’Ègipta'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''faraonèsco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''faraonèsca'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''faraonico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''faraonica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''faraonien'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''faraonièna'''</span> ''a f'' || Pharaon ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ph</span>araon ''m'', <span style="color:darkorange;">ph</span>araone ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''faraonna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) pharaons d’Égypte</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s d’Ègipt'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pharaonesque</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">pharaonique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">pharaonien</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">pharaonienne</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''faraoniènna'''</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''fèodalitât''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fèodal'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''fèodala'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fèodalament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fèodalismo'''</span> ''m'' || féodalité ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">féodal</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">féodale</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fèodalo'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">féodalement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''fèodalamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">féodalisme</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fièfo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || fief ''m'' <span style="color:darkorange;">(''domaine noble qu’un vassal tenait d’un seigneur'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''Franco''' ''m'', '''Franca''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''franco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''franca'''</span> ''a f'' || Franc ''m'', Franque ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Franc''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">franc</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">franque</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">var. '''franc'''</span> ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Galês''' ''m'', '''Galêsa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''galês'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''galêsa'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:green;">'''Gâlo'''</span> ''nom de fam m'', <span style="color:green;">'''Gâla'''</span> ''nom de fam f'' || Gaulois ''m'', Gauloise ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Gôlouès''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">gaulois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">gauloise</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gôlouès'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:green;">Galle</span> ''nom de fam env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''gentilyhomo''' ''m'' || gentilhomme ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Gèrman''' ''m'', '''Gèrmana''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gèrman'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gèrmana'''</span> ''a f''<br>→ '''Gèrmani<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ˈnja, -.ˈni.a, ...]}} ''f'' || Germain ''m'', Germaine ''f'' <span style="color:darkorange;">(''peuple'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Gèrm<span style="color:darkorange;">e</span>n''' ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">germain</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">germaine</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gèrmen'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ Germanie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Gèrmanie''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gèrmanico''' ''a m'', '''gèrmanica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''envâsions gèrmaniques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lengoues gèrmaniques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los Burgondos, poplo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || germanique ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">invasions germaniques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">langues germaniques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">les Burgondes, peuple germanique</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les Burgondos, pœplo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Gèrm<span style="color:darkorange;">e</span>n''' {{AFE|[-.ˈmɛ̃, ...]}} ''m'', '''Gèrm<span style="color:darkorange;">è</span>na''' {{AFE|[-.ˈme.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gèrmen'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gèrmèna'''</span> ''a f'' || Germain ''m'', Germaine ''f'' <span style="color:darkorange;">(''peuple'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''Gèrmènna'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">germain</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">germaine</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''gèrmènna'''</span> ''a f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Gôlouès''' ''m'', '''Gôlouèsa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gôlouès'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gôlouèsa'''</span> ''a f''<br>→ '''Gôla''' ''f'' || Gaulois ''m'', Gauloise ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gaulois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">gauloise</span> ''a f''<br>→ Gaule ''f'', <span style="color:darkorange;">pays des Gaulois</span> ''loc nom m'' || [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Got'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Gota'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''got'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gota'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gotico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gotica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''goteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''goteca'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ '''Gots''' ''mpl'' || <span style="color:darkorange;">Goth</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Gothe</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">goth</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">gothe</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''goteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gothique</span> ''a env''<br>→ Goths ''mpl'' (''peuple'') || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Grèco''' ''m'', '''Grèca''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''grèco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''grèca'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ârt ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) colonies grèques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) rèpubliques grèques'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ '''Grè<span style="color:darkorange;">ça</span>''' {{AFE|[ˈɡreː.sa, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''grèco-romen'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''grèco-romèna'''</span> ''a f''<br><br> || Grec ''m'', Grecque ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Grèc''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">grec</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">grecque</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''grèc'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)art grec</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) colonies grecques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) républiques grecques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) rèpubleques grèques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ Grèce ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Grèce''' {{AFE|[ɡreːs, ˈɡreː.sɪ, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">gréco-romain</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">gréco-romaine</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''grèco-romènna'''</span> ''a f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Gris''' ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || Français ''m'' <span style="color:darkorange;">(''soldat des XVI<sup><small>e</small></sup>-XVIII<sup><small>e</small></sup> s.'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''guèrra''' ''f''<br>→ '''~ de Cent<span style="color:darkorange;">-</span>Ans''' {{AFE|[... sɛ̃.ˈt‿ã, -.ˈt‿ɑ̃, ...]}} ''loc nom f''<br>→ '''~ d’Endèpendence''' ''loc nom f'' ''(Franche-Comtât)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de Quaranta'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)''<br><br>→ '''~ de Sèptanta''' ''loc nom f''<br><br>→ '''~ de Trenta<span style="color:darkorange;">-</span>Ans''' {{AFE|[... trɛ̃.ˈt‿ã, -.ˈt‿ɑ̃, ...]}} ''loc nom f''<br>→ '''~ du Sond<span style="color:darkorange;">è</span>rbond''' {{AFE|[... -.dɛr.ˈ-, ...]}} ''loc nom f'' ''(Romandia)''<br>→ '''~ mondiâla''' ''loc nom f''<br>→ '''guèrr<span style="color:darkorange;">es</span> de Religion''' {{AFE|[ˌɡɛːr, ˌɡɛː.rə ..., ...]}} ''loc nom fpl''<br>→ '''Granta Guèrra''' ''loc nom f''<br><br><br> || guerre ''f''<br>→ guerre de Cen<span style="color:darkorange;">t A</span>ns ''loc nom f''<br><br>→ guerre de Di<span style="color:darkorange;">x A</span>ns ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">Seconde Guerre mondiale</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(la) dèrriére ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">guerre franco-prussienne</span> ''loc nom f'', guerre de 1870 ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">guerre de Soixante-dix</span> ''loc nom f''<br>→ guerre de Trent<span style="color:darkorange;">e A</span>ns ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de Trent’Ans'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ guerre du Sonderbund ''loc nom f''<br><br>→ guerre mondiale ''loc nom f''<br>→ guerres de Religion ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''guèrres de Religion, Relegion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Première Guerre mondiale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">Grande Guerre</span> ''loc nom f'' (''de 1914-1918''), <span style="color:darkorange;">var. '''Grant-Guèrra'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ de Quatôrze'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''(l’)ôtra ~'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Macôt)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Hèbrèo''' ''m'', '''Hèbrèa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''hèbrèo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''hèbrèa'''</span> ''a f''<br><br> || Hébreu ''m'', Hébreuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Hèbrô''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Jiu''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">hébreue, hébreuse</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">hébraïque</span> ''a env'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèbrô''' ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Hèbrô''' ''m'', '''Hèbrôsa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion des ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la Bibla est lo lévro sacrâ des ~s'''</span> ''loc-frâsa'' || Hébreu ''m'', Hébreuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Hèbrœ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion des Hébreux</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion des Hèbrœs'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Bible est le livre sacré des Hébreux</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la Bibla ‘l est lo lévro sacrâ des Hèbrœs'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''hèbrô''' ''a m'', '''hèbrôsa''' ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) poplo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ôtor ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">hébreue, hébreuse</span> ''a f'' ; <span style="color:darkorange;">hébraïque</span> ''a env'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèbrœ''' ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) peuple hébreu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) pœplo hèbrœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) auteur hébreu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ôtœr hèbrœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Hèlvèt<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.to, -.tə, ...]}} ''m'', '''Hèlvèta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Hèlvècia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''hèlvètico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''hèlvètica'''</span> ''a f''<br>→ '''Hèlvèt<span style="color:darkorange;">o</span>s''' {{AFE|[-.to, -.tə, ...]}} ''mpl'' || Helvète ''m / f'', <span style="color:darkorange;">habitant, habitante de la Suisse</span> ''loc nom m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Helvétie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Hèlvècie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">helvétique</span> ''a env''<br>→ Helvètes ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''historien''' ''m'', '''historièna''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''historico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''historica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''historeco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''historeca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || historien ''m'', historienne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''historiènna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">historique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''historeco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">historique</span> ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Hombèrt de les Blanches<span style="color:darkorange;">-</span>Mans''' ''loc nom m'' || Humbert aux Blanches<span style="color:darkorange;">-</span>Mains ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Jiu''' ''m'', '''Jiua''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''jiu'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''jiua'''</span> ''a f & f''<br><br> || Juif ''m'', Juive ''f'', Hébreu ''m'', Hébreuse ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Juif''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">hébreue, hébreuse</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'' ; <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'' ''(Alê)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juèra'''</span> ''f'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juèra'''</span> ''a f & f'' || Juif ''m'', Juive ''f'', Hébreu ''m'', Hébreuse ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">hébreue, hébreuse</span> ''a f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Juif''' ''m'', '''Juiva''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juiva'''</span> ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) poplo ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''quartiér ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''raça juiva'''</span> ''loc nom f'' || Juif ''m'', Juive ''f'', Hébreu ''m'', Hébreuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Juifo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juifa, Juiva'''</span> ''f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">hébreu</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">hébreue, hébreuse</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''juifo'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juifa, juiva'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) peuple juif</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) pœplo juif'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quartier juif</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">race juive</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Latin''' ''m'', '''Latina''' ''f''<br>→ '''latin''' ''a m'', '''latina''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) civilisacions latines'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) poplos latins'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) veles latines'''</span> ''loc nom fpl'' || Latin ''m'', Latine ''f'', <span style="color:darkorange;">habitant du Latium</span> ''loc nom m''<br>→ latin ''a m'', latine ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) civilisations latines</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) peuples latins</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) pœplos latins'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) villes latines</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Lop-des-Bouescs''' ''m'' || Franc-Comtois ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Lotaringia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Lotèro'''</span> ''m'' || Lotharingie ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Lothaire</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''empereur'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Louis lo Quator<span style="color:darkorange;">z</span>iémo''' ''loc nom m'' || Louis XIV ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''de France'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Louis lo Quatorgiémo''' ''loc nom m'' ; '''lo Quatorgiémo Louis''' ''loc nom m'' ''(<small>pèj.</small>, Franche-Comtât)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mènhiro'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || menhir ''m'', <span style="color:darkorange;">énorme pierre dressée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">bloc erratique</span> ''loc nom m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''mèrovingien''' ''a m'', '''mèrovingièna''' ''a f''<br>→ '''Mèrovê''' ''m''<br>→ '''Mèrovingiens''' ''mpl'' || mérovingien ''a m'', mérovingienne ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèrovingiènna'''</span> ''a f''<br>→ Mérovée ''m''<br>→ Mérovingiens ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''mètrâl''' ''m'' || métral<span style="color:darkorange;">, mestral</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">mandier</span> ''m'' ''(Savouè, Geneva)'', <span style="color:darkorange;">mistral</span> ''m'' ''(Savouè, Dârfénât)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Moyen<span style="color:darkorange;">-</span>Âjo''' {{AFE|[-.jɛ.ˈn‿ɑː.-, -.jɛ̃.ˈn‿ɑː.-, ...]}} ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)Antiquitât, lo ~ et los temps modèrnos'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) bâs ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) hiôt ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo gotico est ‘n ârt du ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los humanistos partajont l’histouère en três pèriodes, l’Antiquitât ou los temps ancians, lo ~ et la Modèrnitât ou los temps modèrnos'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || Moyen Âge ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Meyen<span style="color:darkorange;">-</span>Âjo''' ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Antiquité, le Moyen Âge et les temps modernes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)Antequitât, lo ~ et les temps modèrnos'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) bas Moyen Âge</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) haut Moyen Âge</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) hôt ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le gothique est un art du Moyen Âge</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo goteco ‘l est un ârt du ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les humanistes divisent l’histoire en trois périodes, l’Antiquité, le Moyen Âge et la Modernité</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''los humanistos partajont l’histouèra en três pèriodes, l’Antiquitât ou los temps anciens, le ~ et la Modèrnitât ou los temps modèrnos'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Ostrogot''' ''m'', '''Ostrogota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ostrogot'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''ostrogota'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) Ostrogots'''</span> ''mpl'' || Ostrogoth ''m'', Ostrogothe ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ostrogoth</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">ostrogothe</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) Ostrogoths</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) Ostrogots'''</span> ''mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pa<span style="color:darkorange;">c</span>an''' {{AFE|[-.ˈkã, -.ˈkɑ̃, ...]}} ''a m & m'', '''pacana''' ''a f & f''<br><br>→ '''pagan''' ''a m & m'', '''pagana''' ''a f & f''<br><br> || vilain ''a m & m'', vilaine ''a f & f'', paysan ''a m & m'', paysanne ''a f & f'' ; rustre ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pacanna'''</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pagan''' ''a m & m'' ; '''vilen''' ''a m & m''<br>→ vilain ''a m & m'', vilaine ''a f & f'', paysan ''a m & m'', paysanne ''a f & f'' ; rustre ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''paganna'''</span> ''a f & f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''piérra de les fayes''' ''loc nom f'' || dolmen ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''piérra des fayes''' ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''dolmèno'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''piérra fôla''' ''loc nom f'' || menhir ''m'', <span style="color:darkorange;">énorme pierre dressée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">bloc erratique</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mènhiro'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''clochiér'''</span> ''m'' ''(Morzena)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Prèhistouère''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prèhistorico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''prèhistorica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) bétyes prèhistoriques'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sociètât ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) temps ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''prèhistoreco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''prèhistoreca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || Préhistoire ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Prèhistouèra'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">préhistorique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''prèhistoreco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) animaux préhistoriques</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(de) bétyes prèhistoreques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">société préhistorique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''sociètât prèhistoreca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) temps préhistoriques</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) temps prèhistorecos'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">préhistorique</span> ''a env''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pr<span style="color:darkorange;">u</span>d<span style="color:darkorange;">’</span>hom<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[pry.ˈdɔː.mo, prø.ˈ-, pru.ˈ-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:green;">'''Prud’hom'''</span> ''nom de fam env''<br><br>→ <span style="color:green;">'''Prud’homo'''</span> ''nom de fam env''<br><br> || prud’homme ''m''<br><br>→ <span style="color:green;">Prud’hon, Prudhon, Prudon, Prudom, Proud’hon, Proudhon, Proudhom, Proudom</span> ''nom de fam env''<br>→ <span style="color:green;">Prud’homme, Prudhomme, Preud’homme, Preudhomme, Prod’homme, Prodhomme</span> ''nom de fam env'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Ratachement'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">Rattachement</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de la Savoie à la France en 1792'')</span> ||
''Verèt 2023''
|-
| '''rebèlion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ et rèvolucion'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) fllama de la ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rèprimar la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè rebèlar'''</span> ''v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">rébellion</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''rebifa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rébellion et révolution</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) flambeau de la rébellion</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) flama de la ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">réprimer la rébellion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèprimàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se rebeller, se révolter, se rebiffer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè rebèlàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''sè rebifar''' ''v'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rebêna''' ''f''<br>→ '''(la) Granta Rebêna''' ''loc nom f''<br><br>→ '''rebênâda''' ''f''<br>→ '''rebêniér''' ''m'', '''rebêniére''' ''f''<br>→ <span style="color:green;">'''sè rebênar'''</span> ''v'' || révolte ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rèvolta''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">rébellion</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rebèlion''' ''f''<br>→ (la) Grande Révolte de Lyon (1529) ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">(la) Grande Rebeyne</span> ''loc nom f''<br>→ révolution ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rèvolucion''' ''f''<br>→ mutin ''m'', mutine ''f'' ; rebelle ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''rebèlo''' ''m''<br>→ <span style="color:green;">se rebeller, se révolter, se rebiffer</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè rebèlar'''</span> ''v'' || [[viely arpetan]] *'''''rebeyna''''', dedens ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rebifa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ '''sè rebifar''' ''v'' || <span style="color:darkorange;">rébellion</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">se rebeller, se révolter, se rebiffer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''s’èrbifar'''</span> ''v'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Rèfôrma''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ catolica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Contre-~'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ at provocâ un schismo dens lo cristianismo'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Lutèr et Carvin, los artisans de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' || Réforme ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Rèfœrma'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Réforme catholique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Rèfœrma catolica'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Contre-Réforme</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Contra-Rèfœrma'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ catolica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Réforme a provoqué un schisme dans le christianisme</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ ‘l at provocâ un schisma dens lo cristianismo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Luther et Calvin, les artisans de la Réforme</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''Lutèr et Calvin, les artisans de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Renèss<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈsɛ̃s, -.ˈsɛ̃.-, ...]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''stilo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || Renaissance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Renèssança'''</span> {{AFE|[-.ˈsɑ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''Renèssença'''</span> {{AFE|[-.ˈsɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Los Velârs)'', '''Renèssance''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) Renaissance</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) Renèssance'''</span> {{AFE|[-.ˈsã.-, ...]}} ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">style Renaissance</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''stilo Renèssance'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''estilo ~'''</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Rèsist<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈtɛ̃s, -.ˈtɛ̃.-, -.ˈstɛ̃.-, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) combatents de la ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entrar dens la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''medalye de la ~'''</span> ''loc nom f'' || Résistance ''f'' <span style="color:darkorange;">(''pendant la guerre'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''Rèsistança'''</span> {{AFE|[-.ˈtɑ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, Blês, Entremont, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''Rèsistença'''</span> {{AFE|[-.ˈtɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', '''Rèsistance''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) Résistance</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) combattants de la Résistance</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) combatents de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">entrer dans la Résistance</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''entràr dens la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">médaille de la Résistance</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèsistent'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''rèsistenta'''</span> ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s môrts por la patria'''</span> ''loc nom mpl'' || <span style="color:darkorange;">résistant</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">résistante</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">résistant à l’ennemi</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">maquisard</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">maquisarde</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèsistant'''</span> ''m'' ''(L’Agiéta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) antifascistes de la Résistance</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) résistants morts pour la patrie</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s môrts por la patria'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèvolta''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ organisâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ populèra'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''brâmo, cri, gèsto de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èsprit de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètofar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poplo en ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''poussar, encitar a la ~'''</span> ''loc v''<br><br> || révolte ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolte organisée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolte populaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cri, geste de révolte</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''crio, gèsto de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">esprit de révolte</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">étouffer une révolte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètofàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">peuple en révolte</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pœplo en ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pousser, inciter à la révolte</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''poussiér, encitàr a la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèvolucion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ dens la sociètât'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ et luta de cllâssa'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ francêsa'''</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">'''(la) Rèvolucion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ libèrâla, sociâla, socialista'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ russa'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s politiques'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''payis en ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''se les chouses chanjont pas, vint fôr na ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''u temps de la ~'''</span> ''loc adv'' || révolution ''f'' ; <span style="color:darkorange;">grand désordre</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolution dans la société</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolution et lutte de classe</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ et luta de clâsse'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) révolution française</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">révolution libérale, sociale, socialiste</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) révolution russe</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">révolutions politiques</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s poleteques'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pays en révolution</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">si les choses ne changent pas, nous allons avoir la révolution</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se les bagues chanjont pas, vint fôra una ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">au temps de la révolution</span> ''loc adv'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Romen''' ''m'', '''Romèna''' ''f''<br><br>→ '''romen''' ''a m'', '''romèna''' ''a f'' || Romain ''m'', Romaine ''f'', <span style="color:darkorange;">habitant, habitante de Rome</span> ''loc nom m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Romènna'''</span> ''f''<br>→ romain ''a m'', romaine ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''romènna'''</span> ''a f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Sant-Empiro''' ''m''<br>→ '''~ romen gèrmanico''' ''loc nom m'' || Saint-Empire ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Sent-Empiro'''</span> ''m''<br>→ Saint-Empire romain germanique ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''S<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || Suédois ''m'' (''soldat'') || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sèchâl''' ''m'' ''(mié-jorn du cârro)'' || bailli ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''balyif''' ''m'' || [[viely arpetan]] *'''''seschal''''', dedens ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Sègusiavo''' ''m'', '''Sègusiava''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sègusiavo'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''sègusiava'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Sègusiavia'''</span> ''f'' || Ségusiave ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">ségusiave</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">Ségusiavie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Sègusiavie'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sè rèvoltar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ contre lo povêr'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ contre quârqu’un'''</span> ''loc v'' || se révolter ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè rèvoltàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se révolter contre le pouvoir</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ contre lo povouèr'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se révolter contre quelqu’un</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''sèrf''' ''a m & m'', '''sèrva''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de côrp'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sèrvâjo'''</span> ''m'' || serf ''a m & m'', serve ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">serf de corps</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">servage</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Sparciat<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.to, -.tə, ...]}} ''m'', '''Sparciata''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sparciato'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''sparciata'''</span> ''a f''<br>→ '''Sparta''' || Spartiate ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Esparciato''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">spartiate</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''esparciato'''</span> ''a m''<br>→ Sparte <span style="color:darkorange;">(''grecque ancienne'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Suèdouès''' ''m'', '''Suèdouèsa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''suèdouès'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''suèdouèsa'''</span> ''a f''<br>→ '''Suèdouès''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Suèda'''</span> ''f'' || Suédois ''m'', Suédoise ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">suédois</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">suédoise</span> ''a f''<br>→ Suédois ''m'' (''soldat''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''S<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Suède</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tegnura''' ''f'' || fief ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tenura''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fièfo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''temps''' ''mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~ de les crouesâdes'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~ de les grantes envâsions'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ '''<span style="color:darkorange;">(los)</span> ~ <span style="color:darkorange;">d’ora</span>''' ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un môblo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los)</span> ~ modèrnos''' ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~ primèros'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a cél ~-que o ére pas coment ora'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''a noutron ~ pôvont pas ignorar que...'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)architèctura des ~ romens'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cel’égllése at de chapèles de ~ difèrents'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fôt vivre avouéc son ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) grants ~ de l’Histouère'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) litèratura des ~ cllassicos'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''môblo de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) môdes d’un ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutron ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">époque</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">période historique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">ère</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tiemps'''</span> ''mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''època''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque des croisades</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(los) ~ des crouesâdes'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque des grandes invasions</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(los) ~ des grantes envâsions'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)</span>époque contemporaine ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(los)</span> ~ actuâls<span style="color:darkorange;">, actuèls</span>''' ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)époque d’un meuble</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les)</span> temps modernes ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~ modèrnos'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)ère, époque primaire</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">il n’en était pas à cette époque comme aujourd’hui</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">à notre époque il n’est pas permis d’ignorer que...</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)architecture de l’époque romaine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette église a des chapelles d’époques différentes</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">il faut vivre avec son époque</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) grandes époques de l’Histoire</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(la) littérature de l’époque classique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) litèratura des ~ classicos'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">meuble d’époque, authentiquement ancien</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) modes d’une époque</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">notre époque</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tornament''' ''m'' || tournoi ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''Tuche''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tuche'''</span> ''a env'' || <span style="color:darkorange;">Alaman</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">Aléman</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:green;">'''Alèman'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">alémanique</span> ''a env'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''alèmanico'''</span> ''a m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''vela franche''' ''loc nom f'' || ville libre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''vila franche,</span> viala franche''' ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Ventro-Jôno''' ''m'' ''(<small>pèj.</small>, Franche-Comtât, Bugê)'' || Bressan ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Vesigot''' ''m'', '''Vesigota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vesigot'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''vesigota'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vesigotico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''vesigotica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Vesigots'''</span> ''mpl'' || Wisigoth ''m'', Wisigothe ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Visigot'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">wisigoth</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">wisigothe</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''visigot'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">wisigothique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''visigotico'''</span> ''a m''<br>→ Wisigoths ''mpl'' (''peuple''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Visigots''' ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']
|-
| '''vilen''' ''a m & m'', '''vilêna''' ''a f & f'' || vilain ''a m & m'', vilaine ''a f & f'', paysan ''a m & m'', paysanne ''a f & f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
przjz4ltnannspc1dyzzhnc620dymt7
Éde:Néologismos : Religion / Creyences
12
23414
231757
231637
2026-07-12T14:13:31Z
ChrisPtDe
22
rv
231757
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la religion et les creyences''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''albigês''' ''a m & m'', '''albigêsa''' ''a f & f'' || albigeois ''a m & m'', albigeoise ''a f & f'', cathare ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''Alcoran''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''coranico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''coranica'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alcoran'''</span> ''m'' || Coran ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Coran'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">coranique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">coran</span> ''m'' ''(Islame)'', <span style="color:darkorange;">var. '''coran'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Anticrist''' {{AFE|[-.ˈkri, -.ˈkrist, ...]}} ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''anticrist'''</span> ''m''<br><br> || Antéchrist<span style="color:darkorange;">, Antichrist</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Antecrist'''</span> {{AFE|[-.ˈkrist]}} ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''Anticristo'''</span> {{AFE|[-.ˈkris.to, ...]}} ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''Entecrist'''</span> {{AFE|[-.ˈkri, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">antéchrist, antichrist</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''antecrist'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''anticristo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''entecrist'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''baban''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâ lo sâjo, ôtrament arreve lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''se te réstes pas quièt lo ~ tè mege'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vâs pas lé, y at lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || fantôme ''m'' <span style="color:darkorange;">(''nom dont on se sert pour faire peur aux enfants'')</span>, <span style="color:darkorange;">croque-mitaine</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sois sage, sans quoi le croque-mitaine va arriver, va venir</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fé lo sâyo, per-ôtro arreve lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">si tu n’es pas sage, le croque-mitaine va te manger</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se te réstes pas quièt lo ~ tè peque'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ne vas pas là, il y a le croque-mitaine</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''vâs pas lé, ‘l y est lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bècu''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">bécut</span> ''m'', ogre ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Bibla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)entèrprètacion de la ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ comprend lo Viely, l’Ancian et lo Novél Tèstament'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ des Jius, Juifs est ren que lo Viely, l’Ancian Tèstament'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est un lévro enspirâ'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) lévros de la ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''liére, ètudiyér la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) passâjo de la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) santa, senta ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) traduccion de la ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ '''bibla''' ''f'' || Bible ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Biblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) Bible</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)interprétation de la Bible</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Bible est composée de l’Ancien et du Nouveau Testament</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ comprend lo Viely et lo Novél Tèstement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pour les Juifs, la Bible n’est composée que de l’Ancien Testament</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ des Juifs ‘l est mas que lo Viely Tèstement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Bible est un livre inspiré</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ ‘l est un lévro enspirâ'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) livres de la Bible</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) lévros de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lire, étudier la Bible</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) passage de la Bible</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) sainte Bible</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) sente ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) traduction de la Bible</span> ''loc nom f''<br>→ bible ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biblla'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''biblico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''biblica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudes bibliques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévros ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || <span style="color:darkorange;">biblique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''bibllico'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">études bibliques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">livres bibliques</span> ''loc nom mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Boudâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudâ'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''boudista'''</span> ''a f & f'' || Bouddha ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddha</span> ''m'' ''(Boudismo, Ârt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddhisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddhiste</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''boudista'''</span> ''a m & m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''camisârd''' ''m'', '''camisârda''' ''f'' || camisard ''m'', camisarde ''f'', calviniste ''m / f'' (''des Cévennes'') || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cardenâl''' ''m'' || cardinal ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''cardénâlo, cardénâl'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Chambèri, Samouens)'', <span style="color:darkorange;">'''cardénâl'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ca<span style="color:darkorange;">r</span>vinismo''' {{AFE|[kar.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Carvin at tâchiê de portar lo ~ en Vâl d’Aoûta'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ '''Carvin''' ''m'' || calvinisme ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''calvinismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Calvin a essayé d’introduire le calvinisme en Vallée d’Aoste</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Calvin ‘l at chèrchiê de portàr lo calvinismo en Vâl d’Aoûta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ Calvin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Calvin'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''carvinisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''carvinista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doctrina ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los ~s crèyont u Bon Diô, mas crèyont pas a la Santa, Senta Vièrge'''</span> ''loc-frâsa'' || calviniste ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''calvinisto'''</span> ''a m & m''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctrine calviniste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''doctrina calvinista'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les calvinistes croient au Christ, mais ne croient pas à la Sainte Vierge (ne la vénèrent pas)</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les calvinistos crèyont u Bon Diœ, màs crèyont pas a la Sente Vièrge'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''catâro''' ''a m & m'', '''catâra''' ''a f & f'' || cathare ''a env & m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''albigês''' ''a m & m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''catolicismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) dogmos du ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) enstitucions, pratiques du ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''entèrprète lo ~ a sa façon'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè convèrtir u ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''catolicitât'''</span> ''f'' || catholicisme ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''catolecimo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) dogmes du catholicisme</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) dogmos du catolecimo'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) institutions, pratiques du catholicisme</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) enstitucions, prateques du catolecimo'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il interprète le catholicisme à sa façon</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''entèrprète lo catolecimo a sa façon'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se convertir au catholicisme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè convèrtir u catolecimo'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">catholicité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''catolecitât'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''catolico''' ''a m & m'', '''catolica''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ praticant'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) cllèrgiê ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)Égllése ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) fê, fouè ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) morâla ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vegnir ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''catoleco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''catoleca'''</span> ''a f & f'' ''(AO, Macôt)'' || catholique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''catoleco'''</span> ''a m & m'' ''(AO, Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''papisto''' ''a m & m'' ''(<small>pèj.</small>, Enguenoteria)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) catholique pratiquant</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) catoleco pratecant'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon catholique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) clergé catholique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) clèrgiê catoleco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Église catholique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) foi catholique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) fouè catoleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) morale catholique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion catholique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion catoleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire catholique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''venir catoleco'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ catholique ''a env & m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''crey<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈjɛ̃s, -.ˈjɛ̃.-, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s'''</span> ''fpl'' || croyance ''f'', <span style="color:darkorange;">foi</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">conviction</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''creyança'''</span> {{AFE|[-.ˈjɑ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''creyença'''</span> {{AFE|[-.ˈjɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs, Arvelâr)'', '''creyance''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) croyances</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) creyances'''</span> ''fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''creyent''' ''a m & m'', '''creyenta''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m'' || croyant ''a m & m'', croyante ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''creyant'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon croyant</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''Crist''' {{AFE|[kri, krist, ...]}} ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) chèrn et lo sang du ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est môrt sus la crouèx'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutros pèchiês sont étâs lavâs per lo sang du ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) règno du ~'''</span> ''loc nom m'' || Christ ''m'', <span style="color:darkorange;">Notre-Seigneur Jésus-Christ</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, Cristo'''</span> {{AFE|[kri, ˈkris.tə, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''Cristo'''</span> {{AFE|[ˈkris.to, ...]}} ''m'' ''(Arbanês, La Compôta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) chair et le sang du Christ</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">le Christ est mort sur la croix</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est môrt sus la crouèx'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nos péchés ont été rachetés par le sang du Christ</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) royaume du Christ</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''crist'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at dens sa chambra doux ~s en bronzo'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">christ</span> ''m'' ''(Cristianismo, Ârt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, cristo'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''cristo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, La Compôta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a dans sa chambre deux christs en bronze</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at dens sa chambra doux ~s en bronzo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèpassar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''que dèpâsse (tot)'''</span> ''loc a env'' || <span style="color:darkorange;">transcender</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèpassàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendante</span> ''a f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''dona blanche''' ''loc nom f'' || fée ''f'', “dame blanche” ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''drac''' ''m'' || lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''trac''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''enguenot''' ''a m & m'', '''enguenota''' ''a f & f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)'' || huguenot ''a m & m'', huguenote ''a f & f'', protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''protestants calvinistes'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''huguenot'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enguenoteria''' ''f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)'' || protestantisme ''m'' <span style="color:darkorange;">(''huguenoterie'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fantômo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''disparêtre coment un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''habelyê, habelyêe coment un ~'''</span> ''loc a m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) mêson des ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vêre un ~'''</span> ''loc v'' || fantôme ''m'', <span style="color:darkorange;">spectre</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">revenant</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">revenante</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">apparition fantastique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fantôma''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''baban''' ''m'' ; '''foleton''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">disparaître comme un fantôme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''disparêtre come una fantôma'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">habillé, habillée comme un fantôme</span> ''loc a m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''harbelyê, harbelyêe come una fantôma'''</span> ''loc a m / f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) maison des fantômes, hantée par les fantômes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) mêson des fantômes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''(la) mêson de les fantômes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">voir un fantôme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''vêre una fantôma'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fardelèt''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">farfadet</span> ''m'', lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''farfadèt'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''faye''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bôrna de les ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''contios de les ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || fée ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fâye'''</span> ''f'' ''(AO, VD, Arvelâr, Bèrnê, Les Contamenes, Le Mont, Pârregniér, Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''fèye'''</span> ''f'' ''(AO, FR, Berzon, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''fâya, fâye, fèya'''</span> ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''dona blanche''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">caverne, antre des fées</span> ''loc nom f / m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bôrna des fâyes, fèyes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">récits de fées</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''contes des fâyes, fèyes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fèlicitât''' ''f'' || félicité ''f'', <span style="color:darkorange;">bonheur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fèlecitât'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Fely de Diô'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Jèsus-Crist, ~ lo Pâre'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">Fils de Dieu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Felys de Diœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''Fily de Diô'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ, Fils de Dieu le Père</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Jèsus-Crist, Felys de Diœ lo Pére'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''foleton''' ''m'' || fantôme ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''foletot''' ''m'' ''(Franche-Comtât)'' || <span style="color:darkorange;">fouletot</span> ''m'', lutin ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''genevês''' ''m'', '''genevêsa''' ''f'' || calviniste ''m / f'' <span style="color:darkorange;">(''de Genève'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''gourou''' ''m'' || gourou ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''hèrèjo''' ''a m & m'', '''hèrège''' ''a f & f'' || hérétique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">hérége</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">personne ensorceleuse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèja'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''hèrèsia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) hèrèsies de Lutèr, de Carvin'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''adèrar a, adoptar n’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensègnér, senar l’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entroduire d’hèrèsies u méten de l’Égllése'''</span> ''loc v'' || hérésie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèrèsie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) hérésies de Luter, de Calvin</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) hèrèsies de Lutèr, de Calvin'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">adhérer à une hérésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''adèràr a una hèrèsie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enseigner, semer l’hérésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensègnér, senàr l’hèrèsie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">introduire des hérésies au sein de l’Église</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''entroduire des hèrèsies u sen de l’Égllése'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''hèrètico''' ''a m & m'', '''hèrètica''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''hèrèteco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''hèrèteca'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'' || hérétique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèteco'''</span> ''a m & m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''hèrèjo''' ''a m & m''<br>→ hérétique ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''huguenot'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''huguenota'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || huguenot ''a m & m'', huguenote ''a f & f'', protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''protestants calvinistes'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''iman''' ''m'' || imam ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''imamo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''islame''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Islame'''</span> ''m'' || islam ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Islam</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''civilisation islamique, monde musulman'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''Jèsus''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-Crist'''</span> {{AFE|[-.ˈkri, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél câdro reprèsente la Vièrge et l’Enfant ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)Enfant ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) petiôt ~'''</span> ''loc nom m'' || Jésus ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Liso'''</span> ''m'' ''(Tignes)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce tableau représente la Vierge et l’Enfant Jésus</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Enfant Jésus</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) petit Jésus</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Jiu''' ''m'', '''Jiua''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jiu'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''jiua'''</span> ''a f & f''<br><br> || Juif ''m'', Juive ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Juif''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'' ; <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'' ''(Alê)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''judâismo''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''judâica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâisar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''judâista'''</span> ''a f & f'' || judaïsme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïque</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''judâisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''judâisiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juèra'''</span> ''f'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juèra'''</span> ''a f & f'' || Juif ''m'', Juive ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''Juif''' ''m'', '''Juiva''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juiva'''</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cotemes, môdes juives'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lês, louès juives'''</span> ''loc nom fpl'' || Juif ''m'', Juive ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Juifo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juifa, Juiva'''</span> ''f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''juifo'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juifa, juiva'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">coutumes juives</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''cotemes juives'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lois juives</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''louès juives'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''limbos''' ''mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Jèsus-Crist est dèscendu ux ~'''</span> ''loc-frâsa'' || limbes ''mpl'', <span style="color:darkorange;">séjour des morts avant le paradis</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''limbo'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''limbes'''</span> ''fpl'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ est descendu aux limbes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Jèsus-Crist ‘l est dèscendu u limbo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Liso'''</span> {{AFE|[ˈli.zo]}} ''m'' ''(Tignes)'' || Jésus ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lop-gouarouf''' ''m'', '''lôva-gouarouf''' ''f'' || loup-garou ''m'', louve-garou, louve-garelle ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lœp-gouarouf'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''luiton''' ''m'' || lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''lutin''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''<span style="color:darkorange;">l</span>utèrien''' ''a m & m'', '''lutèrièna''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Lutèr'''</span> {{AFE|[-.ˈtɛr, -.ˈtɛː]}} ''m'' || <span style="color:darkorange;">l</span>uthérien ''a m & m'', luthérienne ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lutèriènna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Luther</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''réformateur religieux'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mahomètan'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''mahomètana'''</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’Alcoran, lo Coran est lo lévro sacrâ des ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ '''Mahomèt''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">mahométan</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">mahométane</span> ''a f & f'', musulman ''a m & m'', musulmane ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mahomètanna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) mahométans</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le Coran est le livre sacré des mahométans</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo Coran ‘l est lo lévro sacrâ des ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion mahométane</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ Mahomet ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''mâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) rês ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || mage ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rois mages</span> ''loc nom mpl'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mâsco'''</span> ''m'', '''mâsca''' ''f'' || sorcier ''m'', sorcière ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mêson des diôs'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || panthéon ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''mèssie''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anonciér lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) vegnua du ~'''</span> ''loc nom f'' || messie ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">annoncer le messie</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) venue du messie</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''Mèssie'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los crètiens adôront en Jèsus-Crist lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">Messie</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">les chrétiens adorent en Jésus-Christ le Messie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les crètiens adôront en Jèsus-Crist lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''monotèismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des jius, juifs, des crètiens, des musulmans'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''monotèisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''monotèista'''</span> ''a f & f'' || monothéisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">monothéisme des juifs, des chrétiens, des musulmans</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des juifs, des crètiens, des musulmans'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">monothéiste</span> ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mosquèya''' ''f'' || mosquée ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''musulman''' ''a m & m'', '''musulmana''' ''a f & f'' || musulman ''a m & m'', musulmane ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''musulmanna'''</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mahomètan'''</span> ''a m & m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''niton''' ''m'' ''(VD, GE, Tonon)'' || lutin ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''ogro''' ''m'', '''ogra''' ''f'' || ogre ''m'', ogresse ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bècu''' ''m'' ; '''s<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''Olimpo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Olimpien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''Olimpièna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''olimpièna'''</span> ''a f & f'' || Olympe ''m'' (''mont et séjour des dieux'')<br>→ <span style="color:darkorange;">Olympien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">Olympienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Olimpiènna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">olympienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''olimpiènna'''</span> ''a f & f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ôrèola''' ''f'' || auréole ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''ortodox<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.kso, -.so, -.ksə, ...]}} ''a m & m'', '''ortodoxa''' ''a f & f''<br>→ '''ortodoxi<span style="color:darkorange;">a</span>''' ''f'' || orthodoxe ''a env & m / f''<br><br>→ orthodoxie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ortodoxie''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''paganismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''paganisar'''</span> ''v'' || paganisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">paganiser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''paganisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''paganisiér'''</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pantèismo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">panthéisme</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''pant<span style="color:darkorange;">é</span>on''' {{AFE|[-.ˈte.ɔ̃, -.ˈtjɔ̃, ...]}} ''m'' || panthéon ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mêson des diôs'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''<span style="color:darkorange;">p</span>apa''' {{AFE|[ˈpaː.pa]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~, succèssor de sant Pierro, viquéro du Crist, chèf visiblo de l’Égllése, èvèco de Roma'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bènèdiccion balyêe per lo ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èlèccion du ~ per los cardenâls'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est enfalyiblo quand prège èx catèdra'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) Sant-Pâre lo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Sa Santetât lo ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ '''Papa''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''papèssa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''papôtât'''</span> ''f'' || pape ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''p</span>ape<span style="color:darkorange;">, papo'''</span> {{AFE|[paːp, ˈpaː.po]}} ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''pâpe'''</span> {{AFE|[ˈpɑː.pə]}} ''m'' ''(Morzena)'', <span style="color:darkorange;">'''p</span>ape''' {{AFE|[paːp, ˈpaː.pə]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) pape, successeur de saint Pierre, vicaire du Christ, chef visible de l’Église, évêque de Rome</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~, succèssœr de sent Pierro, viquéro du Crist, chèf visiblo de l’Égllése, èvèco de Roma'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bénédiction donnée par le pape</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bènèdeccion balyêye per lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">élection du pape par les cardinaux</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èlèccion du ~ per les cardénâls'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le pape est infaillible quand il parle ex cathedra</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est enfalyiblo quand prège èx catèdra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) Saint-Père le pape</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) Sent-Pére lo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Sa Sainteté le pape</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Sa Sentetât lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ Pape ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Pape<span style="color:darkorange;">, Papo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''Pâpe'''</span> ''m'' ''(Morzena)'', '''Pape''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">papesse</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">papauté</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''papôtàt'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''papâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''papâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bènèdiccion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bula ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôtoritât ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">papal</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">papale</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">bénédiction papale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bènèdeccion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bulle papale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">autorité papale</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''papalin'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">soldat du pape</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''papisto''' ''a m & m'', '''papista''' ''a f & f'' ''(<small>pèj.</small>, Enguenoteria)'' || catholique ''a env & m / f'', “papiste” ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pâstor'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ suisso'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">pasteur</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''ministre protestant'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''pâstœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Regniér, Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) pasteur suisse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pâstœr suisso'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''payen''' ''a m & m'', '''payèna''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''convèrsion des ~s'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) gens de la civilisacion ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) poplos ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || païen ''a m & m'', païenne ''a f & f'' ; mécréant ''a m & m'', mécréante ''a f & f'', athée ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''payènna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">conversion des païens</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) gens de la civilsation païenne</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) peuples païens</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) pœplos ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''politèismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''politèisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''politèista'''</span> ''a f & f'' || polythéisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">polythéiste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pontifo'''</span> {{AFE|[-.fo, -.fə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) sôveren ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">pontife</span> ''m'', évêque ''m'', Pape ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) souverain pontife, le Pape</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''primat''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''primacia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''primaciâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''primaciâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''primaciâla'''</span> ''f'' || cardinal ''m'' (''de Lyon''), primat ''m'' <span style="color:darkorange;">(''titre honorifique de certains évêques'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">primatie</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''dignité d’un évêque primat'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''primacie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">primatial</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">primatiale</span> ''a f'' <span style="color:darkorange;">(''ep. d’un évêque primat'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''primaciâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">primatiale</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''église d’un évêque primat'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''protèstant''' ''a m & m'', '''protèstanta''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) culto ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ministro ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrsècucion contre los ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''por Roma los ~s sont d’hèrèticos, d’hèrèjos'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''protèstent'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''protèstenta'''</span> ''a f & f'' ''(Los Velârs)'' || protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''protèstent'''</span> ''a m & m'' ''(Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enguenot''' ''a m & m'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) culte protestant</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ministre protestant</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pâstor'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">persécution contre les protestants</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrsècucion contre les ~s'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion protestante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pour Rome les protestants sont des hérétiques</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''por Roma les ~s sont des hèrètecos'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''prot<span style="color:darkorange;">è</span>stantismo''' {{AFE|[-.tɛs.-, -.tɛ.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ vâldoten'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''refus du culto des sants, de la Vièrge dens lo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || protestantisme ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enguenoteria''' ''f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) protestantisme valdôtain</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">refus du culte des saints, de la Vierge dans le protestantisme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''refus du culto des sents, de la Vièrge dens lo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rabin''' ''m'', '''rabina''' ''f'' || rabbin ''m'', rabbine ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rabi'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''religion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ catolica, protèstanta, enguenota'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’Ètat'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pèrsècutâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) doctrina d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) dogmos d’una ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensègnér na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''histouère d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)origina de les ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrsona sen ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''praticar na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) premiéres ~s'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''renéyér na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) veré ~'''</span> ''loc nom f''<br><br> || religion ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, relegion'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion catholique, protestante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~, relegion catoleca, protèstanta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">religion d’État</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">religion persécutée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de religion</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) doctrine d’une religion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) dogmes d’une religion</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) dogmos d’una ~, relegion'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enseigner une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensègnér una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoire d’une religion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)origine des religions</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)origina des ~s, relegions'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">personne sans religion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrsona sensa ~, relegion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pratiquer une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pratecàr una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) premières religions</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">renier une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''renéyér una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) vraie religion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) veretâbla ~, relegion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rençon''' ''m'' || rachat ''m'' <span style="color:darkorange;">(''délivrance, rédemption'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''rançon''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''salut''' ''m'' ''(AO, Arbanês, Los Velârs, Ès, Arvelâr, Chambèri, Blês, Entremont, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de l’ârma'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ ètèrnèl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en defôr de l’Égllése gins de ~'''</span> ''loc-frâsa'' || salut ''m'' <span style="color:darkorange;">(''religieux'')</span><br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut de l’âme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ de l’âma'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut éternel</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">hors de l’Église, point de salut</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fôra de l’Égllése pas de ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">S</span>ant Gral''' {{AFE|[sã, sɑ̃, ...]}} ''loc nom m'' || Graal ''m'', <span style="color:darkorange;">Saint Graal</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sârvament''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de l’ârma'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ ètèrnèl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en defôr de l’Égllése gins de ~'''</span> ''loc-frâsa'' || salut ''m'' <span style="color:darkorange;">(''religieux'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''sôvament''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''salut''' ''m'' ''(AO, Arbanês, Los Velârs, Ès, Arvelâr, Chambèri, Blês, Entremont, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut de l’âme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut éternel</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">hors de l’Église, point de salut</span> ''loc-frâsa''<br><br> || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''s<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || ogre ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sècta''' ''f'' || secte ''f'' ; <span style="color:darkorange;">assemblée de sorcières</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">sabbat</span> ''m'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">s</span>èrvan''' ''m'' || lutin ''m'', génie protecteur ''loc nom m'', diablotin ''m'' ''(Ârpes)'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèrvin'''</span> ''m'' ''(FR, VD, ...)'', <span style="color:darkorange;">'''chèrvan'''</span> ''m'' ''(Entremont, Fllomèt, Megéva)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''luiton''' ''m'' ; '''fardelèt''' ''m'' ; '''foletot''' ''m'' ''(Franche-Comtât)'' ; '''drac''' ''m'' ; '''niton''' ''m'' ''(VD, GE, Tonon)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sorciér''' ''m'', '''sorciére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s, les ~s, pèrsonâjos des contios d’antan'''</span> ''loc nom mpl / fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''diont que los ~s fant de paches avouéc lo diâblo'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''malèficios des ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || sorcier ''m'', sorcière ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mâsco'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) sorciers, les sorcières, personnages des contes d’autrefois, du temps passé</span> ''loc nom mpl / fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s, les ~s, pèrsonâjos des contes de d’ôtrecôp'''</span> ''loc nom mpl / fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">on raconte que les sorciers font des pactes avec le diable</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''diont que les ~s féyont de paches avouéc lo diâblo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maléfices des sorciers</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''manèficios, malèficios des ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''t<span style="color:darkorange;">é</span>ologia''' {{AFE|[te.ɔ.-, tjɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula, facultât de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudes de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''profèssor de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''téologièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologicament'''</span> ''adv''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''téologica'''</span> ''a f'' || théologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''t<span style="color:darkorange;">é</span>ologie''' ''f'', <span style="color:darkorange;">'''teologia, teologie'''</span> {{AFE|[tɔ.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">école, faculté de théologie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècoula, facultât de téologie'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">études de théologie</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètudes de téologie'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">professeur de théologie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''profèssœr de téologie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">théologienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téologiènna'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''teologien'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''téologicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''teologicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''teologico'''</span> ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''transcend<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈdɛ̃s, -.ˈdɛ̃.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''transcendent'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''transcendenta'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''transcendentâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''transcendentâla'''</span> ''a f''<br><br> || transcendance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''transcendença'''</span> {{AFE|[-.ˈdɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendante</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que dèpâsse (tot)'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendantal</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendantale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''transcendentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que sè tint, que sè trôve dens la téta'''</span> ''loc a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''unicôrna''' ''f'' || licorne ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''vôdês''' ''a m & m'', '''vôdêsa''' ''a f & f''<br><br><br>→ '''vôdèsie''' ''f'' || vaudois ''a m & m'', vaudoise ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''de Pierre Valdo ; Valdès'')</span> ; sorcier ''m'', sorcière ''f'' ''(<small>des côps pèj.</small> ; Romandia, <small>évité dans le canton de Vaud</small>)''<br>→ sorcellerie ''f'', <span style="color:darkorange;">méchanceté</span> ''f'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
f2kv6mq7jauw0o16e8pz6h02hlzjeou
Éde:Néologismos : Comèrço
12
23421
231763
231644
2026-07-12T14:16:05Z
ChrisPtDe
22
rv
231763
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus lo comèrço''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''accion''' ''f'' ''(Romandia)'' || promotion commerciale ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''assegnat''' ''m'' || assignat ''m'' ; chèque ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''balot''' ''m'' || ballot ''m'', <span style="color:darkorange;">petit</span> pack ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''banc'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || rayon ''m'', <span style="color:darkorange;">gondole</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">étalage</span> ''m'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''rèyon'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''bèrrota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Marselâs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bèrroton'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Ès)'' || caddie ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bèrroton'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Ès)''<br>→ caddie ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''bistrot''' ''m''<br><br>→ '''bistrotiér''' ''a m & m'', '''bistrotiére''' ''a f & f''<br><br> || bistrot ''m'', bar ''m'', café ''m'' (''établissement''), taverne ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bistroquèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bistrotier</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">bistrotière</span> ''a f & f'', cafetier ''m'', cafetière ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''bistroquiér''' ''a m & m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''boucèta''' ''f'' || caddie ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bèrrota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Marselâs)'', <span style="color:darkorange;">'''bèrroton'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Ès)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''brasseria''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alens tant qu’a la ~ bêre la biéra'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''se te vôs bêre de bôna biéra te fôt alar a la ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || brasserie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''brâsserie'''</span> ''f'' ''(FR)'', <span style="color:darkorange;">'''brasserie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">allons jusqu’à la brasserie boire la bière</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''alens tant que a la brasserie bêre la biére'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">si tu veux boire de la bonne bière, tu dois aller à la brasserie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se te vôs bêre de bôna biére te fôt alàr a la brasserie'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''buralisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''buralista'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || <span style="color:darkorange;">buraliste</span> ''m / f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''cabarèt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar bêre u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre tojorn cachiê ux ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''frèquente tôs los ~s de la vela'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los homos vant u ~ et les femèles, les fènes réstont a la mêson'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''megiér u ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trâbles, sèles de ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br> || café ''m'' (''établissement''), cabaret ''m'', bistrot ''m'', taverne ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bistrot''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''câfè'''</span> ''m'' ; '''pinta''' ''f'' ''(Romandia, Gavot)'' ; '''cantina''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller boire au cabaret</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr bêre u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">être toujours caché dans les cabarets</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">il fréquente tous les cabarets de la ville</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''frèquente tuéts les ~s de la vela'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les hommes vont au cabaret et les femmes restent à la maison</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les homos vant u ~ et les fènes réstont u mecho'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">manger au cabaret</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mengiér u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tables, chaises de cabaret</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''tâbles, carèyes de ~'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cabaretiér''' ''m'', '''cabaretiére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ lèsto, long a sèrvir'''</span> ''loc nom m'' || cabaretier ''m'', cabaretière ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) cabaretier leste, long à servir</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''câfè'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alar u ~, frèquentar los ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bêre un vêrro u banc, a la tèrrasse d’un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre tojorn cachiê dens los ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) patron d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) sèrventa de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tegnir un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trovens-nos ceta vèprâ, vèprenâ u ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''uvrir un ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''câfetiér''' ''m'', '''câfetiére''' ''f'' || café ''m'' <span style="color:darkorange;">(''salle'')</span>, cabaret ''m'', bistrot ''m'', taverne ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller au café, fréquenter les cafés</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''alàr u ~, frèquentàr les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">boire un verre sur le comptoir, à la terrasse d’un café</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">être toujours caché, fourré dans les cafés</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''étre tojorn cachiê dens les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) patron d’un café</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) serveuse de café</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) sèrventa de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">gérer un café</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tenir un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette après-midi trouvons-nous au café</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''trovens-nos ceta avèprâ u ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouvrir un café</span> ''loc v''<br>→ cafetier ''m'', cafetière ''f'', aubergiste ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cantina''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(una) ~ bien tenua'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(una) ~ puerche, mâlfamâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alàr en ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre tojorn cachiê per les cantines'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens ceta ~ on bêt de bon, de gramo vin'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) patron d’una ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''s’arrètàr a bêre per una ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) sèrventa d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sortéde de ~, por plèsir, ‘l est l’hora de cllôre'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trênàr lo cul per les cantines'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''uvrir una ~'''</span> ''loc v'' || café ''m'' (''établissement''), cabaret ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) café bien entretenu</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) café malpropre, malfamé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">aller, se rendre au café</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">être toujours caché dans les cafés</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">dans ce café on boit du bon, du mauvais vin</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) patron d’un café</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’arrêter à boire dans un café</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) serveuse d’un café</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''chargée de servir les consommations'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">sortez du café, s’il vous plaît, c’est l’heure de la clôture</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">fréquenter tous les cafés</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouvrir un café</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''c<span style="color:darkorange;">â</span>rta banquèr<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[ˌkɑːr.-, ˌkaːr.-, ˌkɔːr.-, ... -.ra]}} ''loc nom f'' || carte bancaire ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''c<span style="color:darkorange;">â</span>rta banquère''' {{AFE|[-.ˈkeːr, -.ˈkeː.rə, -.rɪ, ...]}} ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''centim<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ma, -.mɒ, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los ôtros côps lo kilô du pan côtâve ren qu’un pâr de centimes'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pas avêr na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) piéce de cinq, de diéx, de vengt, de cinquanta centimes'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''y at long-temps, grant-temps qu’ils ant betâ viâ les centimes'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || centime ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''çantim<span style="color:darkorange;">a</span>''' ''f'' ''(Bèlavâl, Entremont, L’Agiéta, Macôt, Sassèl, Tignes)'', '''centim<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mo, ...]}} ''m'' ''(Los Velârs)'', '''çantim<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mə, ...]}} ''m'' ''(FR)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) centime</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">autrefois le kilo de pain ne coûtait que quelques centimes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''un côp lo kilô du pan côtâve mas que un pàr de centimes'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">n’avoir pas un centime</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pas avêr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) pièce de cinq, de dix, de vingt, de cinquante centimes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) piéce de cinq, de diéx, de vengt, de cinquanta centimes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il y a longtemps qui les centimes n’ont plus cours</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''‘l est pousa que ‘ls ant betâ viâ les centimes'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">chè</span>que''' {{AFE|[ʃek, ʃɛk, ˈʃɛ.kə, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ barrâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de cent mile livres'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ en blanc'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ postâl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sus Roma'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ u portior'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) bènèficiéro d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''enquèssiér un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) levrèt de ~s'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''payér avouéc un ~'''</span> ''loc v'' || chèque ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chèco'''</span> {{AFE|[ˈʃe.ko, ˈʃɛ.ko, ...]}} ''m'' ''(Arbanês, Bôges, Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''assegnat''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) chèque barré</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) chèque de cent mille lires</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ de cent mele livres'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) chèque en blanc</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chèque postal</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chèque sur Rome, payable à Rome</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) chèque au porteur</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ u portœr'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) bénéficiaire d’un chèque</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">encaisser, toucher un chèque</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire un chèque</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) carnet de chèques</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">payer avec un chèque</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''comèrço''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de les bétyes, du vin, de les ètofes'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ monopolisâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cela marchandie sè trôve pas més en ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél lévro est pas en ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) chambra de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre dens lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''étre portâ per lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at passâ sa via dens lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) lê, louè de la demanda et de l’ôfro guide lo ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) libèrtât de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) libra concurrence dens lo ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''marchandie fôr ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mêson de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''opèracion de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''quitar lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''relevar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''remetre un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè champar, sè lanciér dens lo ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''uvrir, tegnir un ~'''</span> ''loc v''<br><br> || commerce ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) commerce des bêtes, du vin, des étoffes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ des bétyes, du vin, des ètofes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">commerce monopolisé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette marchandise ne se trouve plus dans le commerce</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta marchandie sè trôve pas més en ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce livre n’est pas dans le commerce</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél lévro ‘l est pas en ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) chambre de commerce</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">être dans le commerce</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir la bosse du commerce</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a travaillé toute sa vie dans le commerce</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at passâ sa via dens lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) loi de la demande et de l’offre guide le commerce</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) louè de la demanda et de l’ofèrta guede lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) liberté de commerce</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) libre concurrence dans le commerce</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) libra concurrance dens lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">marchandise hors commerce</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''marchandie fôra ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maison de commerce</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">opération de commerce</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">laisser le commerce</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''quetàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">acheter un fonds de commerce</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''relevàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">vendre un fonds de commerce</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">se jeter dans le commerce</span> ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè cayér dens lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouvrir, gérer un commerce</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''uvrir, tenir un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''contenior''' ''m'' || conteneur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''conteniœr'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''erô''' ''m'' || euro ''m'' (''francèyâjo ; monnaie <span style="color:darkorange;">de l’Europe</span>''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''uro''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èstancot''' ''m'' || kiosque ''m'' ; boutique ''f'' ; bistrot ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''quiosco''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''f<span style="color:darkorange;">â</span>re la renche, la cova''' {{AFE|[fɑːr, ˈfɑː.-, ...]}} ''loc v'' || faire la queue ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fére la renche, la cova''' {{AFE|[feːr, ˈfeː.-, ...]}} ''loc v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''franc''' {{AFE|[frã, frɑ̃...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ francês, suisso'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pesant, legiér'''</span> ''loc nom m''<br><br> || franc ''m'' (''monnaie''), <span style="color:darkorange;">var. '''frànc'''</span> {{AFE|[frɛ̃, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''frânc'''</span> {{AFE|[frɔ̃, ...]}} ''m'' ''(Touno, Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">franc français, suisse</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">franc lourd, léger</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ pesant, levèt'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gabèla'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''achetàr des alumètes, de tabac, de sâl, de pudra a la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)empôt de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''gabeliér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''gabeliére'''</span> ''f'' || bureau de <span style="color:darkorange;">sel et</span> tabac ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">acheter des allumettes, du tabac, du sel, de la poudre au bureau de sel et tabac</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) droits de l’État sur les produits de monopole</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">débitant de sel et tabac, gérant de cet établissement</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''granta surfaça'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || grande surface ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''grant<span style="color:darkorange;">-</span>magasin''' ''m'' || grand magasin ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''grant<span style="color:darkorange;">-</span>marchiê''' ''m'' || grande surface ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''granta surfaça'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' ; supermarché ''m'', hypermarché ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''supèrmarchiê''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''guichèt''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè presentar u ~ de la pôsta, d’una banca'''</span> ''loc v'' || guichet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''guechèt'''</span> ''m'' ''(AO, Sent-Martin-la-Pôrta, Bèssans, Refiô, Belyèma, Blês)'', '''guinchèt''' ''m'' ''(Romandia)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''portelyon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">se présenter au guichet de la poste, d’une banque</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè presentàr u guechèt de la pôsta, d’una banca'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''paca''' ''f'' || pack ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''papeteria''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''papetiér'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''papetiére'''</span> ''a f & f''<br>→ '''papiére''' ''f''<br><br> || papeterie ''f'' <span style="color:darkorange;">(''magasin où l’on vend du papier et des objets en papier'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''papeterie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''papiére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">papetier</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">papetière</span> ''a f & f''<br>→ papeterie ''f'' <span style="color:darkorange;">(''magasin où l’on vend du papier et des objets en papier'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''parfumeria''' ''f'' || parfumerie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''parfummerie'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''parfumerie'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pignochiére''' ''f'' || fast-food ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pinta''' ''f'' ''(Romandia, Gavot)''<br>→ '''pintiér''' ''m'', '''pintiére''' ''f'' || pinte ''f'', café ''m'' (''établissement''), cabaret ''m'', bistrot ''m'', taverne ''f''<br>→ pintier ''m'', pintière ''f'', restaurateur ''m'', restauratrice ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''portelyon''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">portillon</span> ''m'' ; guichet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''portélyon'''</span> ''m'' ''(Èneci, Geneva)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''promocion''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ils ant de câfè en ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''promocionar'''</span> ''v''<br><br> || promotion <span style="color:darkorange;">commerciale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">publicité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">réclame</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">rabais sur le prix de vente</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''accion''' ''f'' ''(Romandia)'' ; '''recllâma''' ''f'' ''(Arbanês, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ils ont du café en promotion</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ils ont de câfè en ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">promotionner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">faire la promotion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''promocionàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''quiosco''' ''m'' || kiosque ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''recèlo'''</span> ''m'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">planche</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">planchette</span> ''f'', rayon ''m'', tablette ''f'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''trèparcèlo'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''recllâma''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre la ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ils ant de câfè en ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''muralye tapissiêe de recllâmes'''</span> ''loc nom f'' || réclame ''f'' <span style="color:darkorange;">(''commerciale'')</span>, publicité ''f'' ; <span style="color:darkorange;">promotion publicitaire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">rabais sur le prix de vente</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">var. '''reclâma'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">vanter</span> ''v'' <span style="color:darkorange;">(''un produit'')</span>, <span style="color:darkorange;">faire la publicité</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére la reclâma'''</span> ''loc v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''fére la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">ils ont du café en promotion</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ils ont de câfè en ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mur tapissé de réclames</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''mur tapissiê de reclâmes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''replan'''</span> ''m'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">planche</span> ''f'', tablette ''f'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''recèlo'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rèyon'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || rayon ''m'', <span style="color:darkorange;">gondole</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">étalage</span> ''m'', étagère ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''sachon''' ''m''<br>→ '''~ en plastico''' ''loc nom m'' || sac plastique ''loc nom m''<br>→ sac plastique ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ en pllastico</span>''' ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''soldo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl'' || solde ''m'' (''fin de vente''), <span style="color:darkorange;">var. '''saldo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) soldes</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) saldos'''</span> ''mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''supèrmarchiê''' ''m'' || supermarché ''m'' <span style="color:darkorange;">(''gros magasin de vente au détail'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tabac''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''burô de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tabaquin'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''tabaquina'''</span> ''f'' || tabac ''m'' ; bureau de tabac ''loc nom m''<br>→ bureau de tabac ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">buraliste</span> ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''buralisto'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tabaqueria''' ''f'' || bureau de tabac ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">tabaquerie</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var. '''tabaquerie'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''tabac''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''gabèla'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tavèrna''' ''f''<br>→ '''tav<span style="color:darkorange;">è</span>rniér''' {{AFE|[-.var.ˈ-, -.vɛr.ˈ-, ...]}} ''m'', '''tavèrniére''' ''f'' || bar ''m'', café ''m'', taverne ''f'', <span style="color:darkorange;">cabaret</span> ''m'' ''(VD, AO)''<br>→ tavernier</span> ''m'', tavernière ''f'', <span style="color:darkorange;">cabaretier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">cabaretière</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">celui qui fréquente les cafés, les bistrots</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''trablâr''' ''m''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''mpl'' || étagère ''f'', tablette ''f'', rayon ''m'', rayonnage ''m'', <span style="color:darkorange;">planche d’étagère</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">planche suspendue</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span> ; <span style="color:darkorange;">gondole</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''banc'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tablâr<span style="color:darkorange;">, trabllâr, tabllâr</span>''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''replan'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) rayonnage</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''trèparcèlo'''</span> ''m'' ''(AO)'' || rayon ''m'' <span style="color:darkorange;">(''d’un magasin'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''trompa-fam''' ''m'' || fast-food ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pignochiére''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
34f0ichvkt8kypczrrdfctxf57354gm
Éde:Néologismos : Vetura
12
23433
231765
231646
2026-07-12T14:16:24Z
ChrisPtDe
22
rv
231765
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la vetura''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:darkorange;">'''angllèsa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || redingote ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''anglèsa'''</span> ''f'' ''(GE, Èneci, Taluères, Touno)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''anorac''' ''m'' || anorak ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''anoraco'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Vâls)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''copa-vent''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bâs''' ''m'' || bas ''m'', chaussette ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''chôce''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''blôda''' ''f'' || blouse ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de charretier, ...'')</span>, <span style="color:darkorange;">blaude</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''belôda'''</span> ''f'' ''(SE)'', <span style="color:darkorange;">'''bllôda'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''blousa''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''blôdon''' ''m'' || blouson ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''belôdon'''</span> ''m'' ''(SE)'', <span style="color:darkorange;">'''bllôdon'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''blouson'''</span> ''m'' ''(Regniér, Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''blou-gine'''</span> {{AFE|[blu.ˈdʒin, -.ˈdʒi.nə]}} ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || blue-jean ''m'', <span style="color:darkorange;">jean</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''blousa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar, portar la ~'''</span> ''loc v'' || blouse ''f'' (''<small>surtout</small> de femme''), <span style="color:darkorange;">blaude</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''belousa'''</span> ''f'' ''(SE, Brenins, VdG, Chambèri)'', <span style="color:darkorange;">'''bllousa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre, porter la blouse</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr, portàr la ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''blouson'''</span> ''m'' ''(Regniér, Los Velârs)'' || blouson ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bllouson'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''bota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes ceriêes, cirâyes, lustres'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes de cuér, de vachèta, de têla'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes des talons hiôts, des talons bâs'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes ètrêtes, lârges'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes fèrrâyes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes hiôtes, bâsses'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''botes lices'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''achetar un pâr de botes'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''agllètar, dègllètar les botes'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr de brâves botes ux pieds'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar viâ, s’ôtar, sè dôtar les botes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''celes botes tiront l’égoua'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ceriér, cirar, lustrar les botes, balyér lo cirâjo a les botes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chôçons bâs sus les botes'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''crouyes botes, bônes botes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)empegne, la semèla, la droblura, lo talon, lo renfôrt, la lengouèta, los olyèts de la ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at tojorn de botes fines'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) numerô de les botes'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrdre na ~, lo talon d’una ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ressemèlar, redroblar un pâr de botes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rontre los lacèts, les liyures de les botes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trère les botes'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vodrê un pâr de botes avouéc la goma desot'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || soulier ''m'', botte ''f'', chaussure ''f'' <span style="color:darkorange;">(''qui enferme le pied et la jambe'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">souliers luisants, cirés</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''botes luistres'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">souliers de cuir, de peau de vache, de toile</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''botes de cuér, de vaquèta, de têla'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaussures à talon haut, à talon bas</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''botes des talons hôts, des talons bâs'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">souliers étroits, larges</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">souliers ferrés</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">souliers hauts, bas</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''botes hôtes, bâsses'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">souliers lisses, glissants</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''botes suèges'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">acheter une paire de souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''achetàr un pàr de botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lier, délier les souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''gllètàr, dègllètàr les botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir de jolis souliers aux pieds, chausser de jolis souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr de gentes botes ux pieds'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’enlever les souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr viâ, sè t-ôtàr les botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ces souliers laissent entrer l’humidité</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cetes botes teriont l’égoue'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cirer les souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''luistràr les botes, balyér lo cirâjo ux botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas retroussés sur les souliers</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">mauvais souliers, bons souliers</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)empeigne, la semelle, la doublure, le talon, le contrefort, la languette, les œillets du soulier</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)empegne, la semèla, la doblura, lo talon, lo renfôrt, la lengouèta, les olyèts de la ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il chausse toujours des chaussures de luxe</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at tojorn de botes fines'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) taille de la chaussure</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) numerô des botes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">perdre un soulier, le talon d’un soulier</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrdre una ~, lo talon d’una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ressemeler une paire de souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ressemèlàr, redoblàr un pàr de botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rompre les lacets des souliers</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''rontre les liems des botes'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’ôter les souliers</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">je voudrais une paire de souliers avec la semelle de caoutchouc</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''je vodrio un pàr de botes avouéc la goma desot'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''camisôla''' ''f'' || petite chemise ''loc nom f'', camisole ''f'' (''vêtement''), <span style="color:darkorange;">var. '''camesôla'''</span> ''f'' ''(Bèssans, Sent-Pierro)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''caracô''' ''m'' || corsage ''m'' <span style="color:darkorange;">(''vêtement de femme'')</span>, <span style="color:darkorange;">caraco</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''ceriê''' ''m'' || ciré ''m'' <span style="color:darkorange;">(''vêtement'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''chandâly''' ''m'' || pull-over ''m'', <span style="color:darkorange;">chandail</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''chemisola''' ''f'' || polo ''m'' (''vêtement''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''chemisole''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''camisôla''' ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''chôce''' ''f''<br>→ '''~s''' ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s côlantes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ '''~s de bâgne''' ''loc nom fpl'' || bas ''m'', chausse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''chôça'''</span> ''f''<br>→ short ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''petiôtes culotes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Arbanês, Regniér)''<br>→ collant ''m''<br>→ maillot de bain ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chôcèta''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tricotar na ~'''</span> ''loc v'' || chaussette ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''semelle de bas'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bâs''' ''m'' ; '''chôçon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tricoter une semelle de bas</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tricotàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chôçon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de lana, de fil, de coton, de sèya, de nilon'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’homo, de femèla, fèna'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ repiâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ reprisiê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s cofos, mâlnèts, prôpros, nèts'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s crevâs ux talons, en pouenta'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~s longs, côrts'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr na bôrna u ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un pâr de ~s nôvos'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''celos ~s ant de bôrnes ux talons'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) pâr de ~s'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) pied, la chôcèta, lo talon, la chamba d’un ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''trère los ~s'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tricotar, reprisiér, remendar de ~s'''</span> ''loc v'' || chausson ''m'' <span style="color:darkorange;">(''tricoté'')</span>, chaussette ''f'' ; bas ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas de laine, de fil, de coton, de soie, de nylon</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">bas d’homme, de femme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ d’homo, de fèna'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas dont une partie a été retricotée</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas reprisé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ reprêsâ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas sales, propres</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s puercs, prôpros'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bas troués aux talons, à la pointe</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">bas longs</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">chaussettes</span> ''fpl'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~s longs, cœrts'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir un trou dans son bas</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''avêr una bôrna u ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre une paire de bas neufs</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un pàr de ~s nôvos'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ces bas ont des trous aux talons</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''céls-ce ~s ‘ls ant de bôrnes ux talons'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) paire de bas</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pàr de ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) pied, la semelle, le talon, la jambe d’un bas</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">enlever, ôter, retirer ses bas</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''trère les ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tricoter, repriser, raccommoder des bas</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tricotàr, reprêsàr, remendàr de ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chôçura''' {{AFE|[-.ˈsyː.-]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chôçures hiôtes, bâsses'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''chôçures nôves, vielyes, ben portâyes'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) chôçures pouegnentes'''</span> ''loc nom fpl'' || chaussure ''f'' <span style="color:darkorange;">(''en général'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''chœçiura'''</span> {{AFE|[-.ˈfjyː.-]}} ''f'' ''(Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''chœçuèra'''</span> {{AFE|[-.ˈswɛ.-]}} ''f'' ''(Belyèma)'', <span style="color:darkorange;">'''chôçiura'''</span> {{AFE|[-.ˈfjyː.-]}} ''f'' ''(Alê)'', <span style="color:darkorange;">'''chœciura'''</span> {{AFE|[-.ˈʃyː.-]}} ''f'' ''(Blês, L’Agiéta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaussures hautes, basses</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''chôçures hôtes, bâsses'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaussures neuves, vieilles, usées</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''chôçures nôves, vielyes, frustes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) chaussures à bout pointu</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''complèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sus mesera, de confèccion'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''avêr un ~ nôvo'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar, portar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètrenar un ~'''</span> ''loc v''<br><br> || complet ''m'', complet-veston ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''compllèt'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">complet sur mesure, de confection</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ sus mesura, de confèccion'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">avoir un complet neuf</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre, porter un complet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr, portàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre un complet pour la première fois</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètrenàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''copa-vent''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">coupe-vent</span> ''m'', anorak ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''corsâjo''' ''m'' || chemisier ''m'', corsage ''m'' <span style="color:darkorange;">(''vêtement féminin de dessus'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''caracô''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''costumo-jaquelyon''' ''m'' || complet ''m'', complet-veston ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''complèt'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cotil''' ''m''<br>→ '''pantalon de ~''' ''loc nom m'' || blue-jean ''m'', <span style="color:darkorange;">jean</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''blou-gine'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pantalon en jeans</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cova d’agace''' ''loc nom f'' || redingote ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''culota''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''culotes côrtes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''petiôtes culotes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Arbanês, Regniér)'' || culotte ''f'' (''de femme, ...'')<br>→ short ''m''<br>→ short ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''petiôtes culœtes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Belyèma)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''culotes côrtes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''dolman'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">dolman</span> ''m'' ; tunique ''f'' ''(Arvelâr)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''ètola''' {{AFE|[-.ˈtɔː.-]}} ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los prétros, encurâs betont l’~ por balyér la bènèdiccion'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || étole ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de prêtre, ...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''ètôla'''</span> {{AFE|[-.ˈtuː.-, -.ˈtyː.-]}} ''f'' ''(AO, Sent-Martin-la-Pôrta, Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les prêtres mettent l’étole pour donner la bénédiction</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les préres betont l’ètôla por balyér la bènèdeccion'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gavardina''' ''f'' || gabardine ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''groles''' ''fpl''<br><br>→ '''~ de tènis''' ''loc nom fpl''<br><br> || tennis ''fpl'', chaussures de sport ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''grœles'''</span> ''fpl'' ''(Belyèma)''<br>→ tennis ''fpl'', chaussures de sport ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de tènisso'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Arbanês, Ès)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''habelyement''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ ben copâ'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ de grôs drap bron'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ de velu gris'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ nôvo, ben portâ'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ simplo'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(‘n) ~ sus mesera'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(des) ~s confèccionâs'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''achetar ‘n ôtr’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''brossiér, remendar, lavar, repassar des ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél ~ est pas més a la môda'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér d’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''confèccionar, copar, codre ‘n ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''dens cela bouteca vendont de brâvos ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)ètofa d’un ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quint drôlo d’~ t’âs betâ houé'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rengiér, rèduire, entremar sos ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''veriér ‘n ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vodrê ‘n ~ por cél enfant, megnât'''</span> ''loc-frâsa'' || habillement ''m'', tenue ''f'', vêtement<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl'', habit<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''harbelyement''' ''m'' ''(AO, Macôt, Sent-Martin-la-Pôrta)'', <span style="color:darkorange;">'''habelyament'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Arvelâr, Èneci, Regniér, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) habit bien coupé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement bien copâ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) habit de gros drap brun</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement de grôs drap tanèt'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) habit de velours gris</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement de velu gris'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">habit neuf, usé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''harbelyement nôvo, frusto'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">habit simple</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''harbelyement simplo'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) habits sur mesure</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) harbelyement sus mesura'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) habits tout faits</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(des) harbelyements confèccionâs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">acheter un nouvel habit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''achetàr un ôtro harbelyement'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">brosser, raccommoder, laver, repasser des habits</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''brossiér, remendàr, lavàr, èsteriér des harbelyements'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cet habit n’est plus à la mode</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét harbelyement ‘l est pas més a la môda'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer d’habit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''changiér d’harbelyement'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">confectionner, couper, tailler, coudre un habit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''confèccionàr, copàr, codre un harbelyement'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">dans cette boutique on vend de jolis vêtements</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''dens ceta bouteca vendont de gents harbelyements'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)étoffe d’un habit</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)ètofa d’un harbelyement'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel drôle d’habit tu as mis aujourd’hui</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quint drôlo d’harbelyement t’âs betâ houé'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ranger ses vêtements</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr en cârro ses harbelyements'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">retourner un habit</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''veriér un harbelyement'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je voudrais des habits pour cet enfant</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''je vodrio un harbelyement por cél menât'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''jacon''' ''m'' || parka ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''jèrzê'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">jersey</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lanâjo''' ''m'' || lainage ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lànâjo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Blês)'', <span style="color:darkorange;">'''lànnâjo'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''langèta'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betàr, portàr la ~'''</span> ''loc v'' || redingote ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre, porter la redingote</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''linjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de desot'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''(los) desots'''</span> ''mpl'' || linge ''m'', sous-vêtement<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) sous-vêtements</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(le) ~ de desot'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s de desot'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Entremont)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lota-a-nènè''' ''f'' || soutien-gorge ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lot’a-nènè'''</span> ''f'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mâlye'''</span> ''f'' ''(AO, L’Agiéta, Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''beta la ~, fât frêd'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre na ~'''</span> ''loc v'' || tricot ''m'', pull-over ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mets ton pull-over, il fait froid</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''beta la ~, fét frêd'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tricoter un pull-over</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''malyèta'''</span> ''f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">t-shirt,</span> tee-shirt ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''malyot''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de côrp'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, ..., Arvelâr)'' || <span style="color:darkorange;">t-shirt,</span> tee-shirt ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ de côrp'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, ..., Arvelâr)'' ; <span style="color:darkorange;">'''malyèta'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maillot de corps</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">t-shirt,</span> tee-shirt ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tricot de pél'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, ...)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''malyot de bâgne''' ''loc nom m'' || maillot de bain ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''malyot de bin'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, Regniér)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''chôces de bâgne''' ''loc nom fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mocassin'''</span> ''m''<br>→ '''~s''' ''mpl'' || <span style="color:darkorange;">mocassin</span> ''m''<br>→ mocassins ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''nuod-parpelyon''' ''m'' || nœud papillon ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''parcâ''' ''m'' || parka ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''jacon''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pegient''' ''m'' || collant ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chôces côlantes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pijamâ''' ''m'' || pyjama ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pôrta-quèquin'''</span> ''m'' ''(AO)'' || soutien-gorge ''m'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''redincota''' ''f'' || redingote ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''redingota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Arvelâr, Chambèri, Corzelyes)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cova d’agace''' ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">'''langèta'''</span> ''f'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">'''angllèsa'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''roupina''' ''f'' || duffle-coat ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''salopèta''' ''f'' || salopette ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sartor'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''sartosa'''</span> ''f'' ''(AO)'' || tailleur ''m'', tailleuse ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''solâr''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(de) ~s prôpros, nèts, cofos, mâlnèts'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) pâr de ~s'''</span> ''loc nom m''<br><br> || soulier ''m'', chaussure ''f'' <span style="color:darkorange;">(''en général'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''solàr'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''sorlâr'''</span> ''m'' ''(Vâls, Bugê)'', <span style="color:darkorange;">'''solâr-t'''</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bota''' ''f'' ; '''chôçura''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(des) souliers propres, sales</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(de) solàrs prôpros, puercs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) paire de souliers</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pàr de solàrs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''sotin''' ''m'' || soutien-gorge ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''tin-tètin''' ''m'', '''lota-a-nènè''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''pôrta-quèquin'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''talyor''' ''m'', '''talyosa''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè fâre fâre un costumo-jaquelyon sus mesera per lo ~'''</span> ''loc v'' || tailleur ''m'', tailleuse ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''talyœr'''</span> ''m'', '''talyorsa<span style="color:darkorange;">, talyœrsa</span>''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sartor'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire faire un complet sur mesure par le tailleur</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè fére fére un arbelyement sus mesura per lo talyœr'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tin-tètin''' ''m'' || soutien-gorge ''m'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''tricot''' ''m''<br><br>→ '''~ de lana<span style="color:darkorange;">, de coton</span>''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de pél'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês, ...)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ èpès, fin'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fêt a man, a machina'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar lo ~'''</span> ''loc v'' || tricot ''m'', pull-over ''m'', flanelle ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''chandâly''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''mâlye'''</span> ''f'' ''(AO, L’Agiéta, Arvelâr)''<br>→ tricot de laine<span style="color:darkorange;">, de coton</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">maillot de corps</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">t-shirt,</span> tee-shirt ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tricot épais, fin, léger</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">tricot fait à la main, à la machine</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre son tricot</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tunica''' ''f'' || tunique ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''dolman'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''vetura''' ''f''<br><br>→ '''sot-~''' ''f''<br>→ '''survetura''' ''f'' || vêtement<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl'', habillement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''vethure'''</span> ''m'' ''(FR)'', <span style="color:darkorange;">'''vetiura'''</span> ''m'' ''(Samouens)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''habelyement''' ''m'' ; '''veya''' ''f'' ''(Forês)''<br>→ sous-vêtement<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''linjo''' ''m''<br>→ survêtement ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''veya''' ''f'' ''(Forês)'' || vêtement<span style="color:darkorange;">s</span> ''mpl'', habillement ''m'' || ''Stich 2003''
|}
=== Rèferences ===
<references />
dz3z8etbt44on16igm8m3cmxyyj82yc
Éde:Néologismos : Produits de consomacion
12
23438
231767
231648
2026-07-12T14:17:29Z
ChrisPtDe
22
rv
231767
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus los produits de consomacion''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''anisèta''' ''f'' || pastis ''m'', anisette ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pastis''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bârbacul''' ''m'' || barbecue ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bârbàcul'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''biscouéta''' ''f'' || biscotte ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biscota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Èneci)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''brê''' ''m'' || m<span style="color:darkorange;">u</span>esli<span style="color:darkorange;">, musli</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''bresolâ''' ''f'' || barbecue ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''brosolâ'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bârbacul''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''champouen'''</span> {{AFE|[ʃã.pɔ.ˈɛ̃, ʃɑ̃.ˈpwɛ̃]}} ''m'' ''(AO, Arbanês, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a les hèrbes, ux hèrbes'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''champouénar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''champouénor'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''champouénosa'''</span> ''f'' || shampooing ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">shampooing aux herbes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ux hèrbes'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">shampouiner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''champouénàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">shampouineur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">shampouineuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''champouénœr'''</span> ''m'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> {{AFE|[ʃwiŋ.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chouine-gome'''</span> {{AFE|[ʃwi.nə.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Macôt)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''consèrva''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ gâta, musia, mucia'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tomata'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar de ~ a la sopa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v''<br>→ '''<span style="color:darkorange;">(na)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~ de fruits'''</span> ''loc v''<br><br> || conserve ''f'', boite de conserve ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">confiture</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve gâtée, moisie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ gâta, mucia'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve de tomate</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre de la conserve à la soupe, aux patés, au riz</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr de ~ a la sœpa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une)</span> boite de conserve ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de la conserve, de la confiture de fruits</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de ~ de fruits'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''couscoussiér'''</span> ''m'' || couscous ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">couscoussier</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''craquignoles''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gringuignotes''' ''fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''dentefri<span style="color:darkorange;">ço</span>''' {{AFE|[-.ˈfri.so, -.sə, -.ˈfris, ...]}} ''m'' || dentifrice ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dentrefricio'''</span> {{AFE|[-.ˈfri.ʃo]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècllapons de tartéflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''égoua tormentâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta, Entremont)'' || limonade ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''égoua tœrmèntâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Belyèma)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''entrepan''' ''m'' || sandwich ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''solâjo'''</span> ''m'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">'''sandouicho'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''espaguèt'''</span> ''m''<br>→ '''espaguèts''' ''mpl''<br><br>→ '''<span style="color:darkorange;">(los)</span> ~ <span style="color:darkorange;">a la bolognêsa</span>''' ''loc nom mpl''<br><br> || <span style="color:darkorange;">spaghetti</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''espaguèti'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ spaghetti ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">spaghettis</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''espaguètis'''</span> ''mpl'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) spaghettis à la bolognaise</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(los) espaguètis a la bolognêsa</span>''' ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''frecassèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br><br><br>→ '''frecassètes''' ''fpl''<br><br> || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tarteflla frita'''</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">'''talyon'''</span> ''m'' ''(Doci)'' ; <span style="color:darkorange;">'''tufra glètâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Blês)'' ; <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês, Blês, Les Contamenes, Macôt, Vâls)''<br>→ frites ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tarteflles frites'''</span> ''loc nom fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''tufres glètês'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Blês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês, Blês, Les Contamenes, Macôt, Vâls)'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gllace''' ''f'' || glace ''f'', crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glace, gllaça, glaça'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gllacèta''' ''f'' || crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glacèta'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gllace''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''gringuignotes''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''hamburguèr'''</span> {{AFE|[-.ˈɡɛr, -.ˈɡɛː]}} ''m'' ''(AO)'' || hamburger ''m'' <span style="color:darkorange;">(''steak haché de forme ronde'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''limonâda''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bêre na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) botelye de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''limonadiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''limonadiére'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''limonadiére'''</span> ''f'' || limonade ''f'', soda ''m'', <span style="color:darkorange;">citronnade</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''limuenâda'''</span> {{AFE|[-.mwɔ.ˈ-]}} ''f'' ''(Chevron)'', '''limonârda''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sodâ'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Sant-Môris)'' ; <span style="color:darkorange;">'''égoua tormentâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">boire une limonade, une citronnade</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''bêre una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) bouteille de limonade, de citronnade</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) botelye de ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">limonadier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">limonadière</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''fabricant de limonade'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">fabrique de limonade</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mâchelyon''' ''m'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' ; <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' || chewing-gum ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''pan-bistèca''' ''m'' || hamburger ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''hamburguèr'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pan-diôla''' ''m'' || hot-dog ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''panèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br>→ '''panètes''' ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">flocon de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">pétale de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">corn-flake</span> ''m''<br>→ corn-flakes ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pastis''' {{AFE|[-.ˈti, -.ˈtis]}} ''m'' || pastis ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">pâte à mâcher</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pidza''' ''f'' || pizza ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pudrèyê''' ''a m'', '''pudrèyêe''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pudrèyâjo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pudrèyér'''</span> ''v'' || lyophilisé ''a m'', lyophilisée ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pudrèyêye'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lyophilisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lyophiliser</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''quètchupo'''</span> {{AFE|[kɛ.ˈtʃœ.po]}} ''m'' ''(Arbanês)'' || ketchup ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''raviôles''' ''fpl''<br>→ '''raviolèts''' ''mpl'' || ravioli ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">raviolis</span> ''mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''raviolèts''' ''mpl''<br>→ ravioli ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">raviolis</span> ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">i</span>nce-pêl''' {{AFE|[rĩ.-, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a les hèrbes'''</span> ''loc nom m'' || shampooing ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''rence-pêl''' {{AFE|[rɛ̃.-, ...]}} ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''savon de pêl''' ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">'''champouen'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">shampooing aux herbes</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sandouicho'''</span> {{AFE|[sɑ̃.ˈdwi.ʃo]}} ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sandouicherie'''</span> {{AFE|[-.dwiʃ.ˈri, ...]}} ''f'' || sandwich ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sandevicho'''</span> {{AFE|[sɑ̃.de.ˈvi.ʃo]}} ''m'' ''(Vâls)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sandwicherie</span> ''f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''savon de pêl''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''savon por la tétha'''</span> ''loc nom m'' ''(Macôt)'' || shampooing ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''savon por la tétha'''</span> ''loc nom m'' ''(Macôt)''<br>→ shampooing ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''semolâda''' ''f'' || couscous ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''sodâ'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Sant-Môris)'' || soda ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''sofllèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br>→ '''sofllètes''' ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">pop-corn</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''soflèta'''</span> ''f''<br>→ pop-corn ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">pop-corns</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''soflètes'''</span> ''fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''solâjo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ u jambon cru, u fromâjo'''</span> ''loc nom m'' || sandwich ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sandwich au jambon cru, au fromage</span> ''loc nom m'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''surgelâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''surgelar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''surgelacion'''</span> ''f'' || surgelé ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">surgeler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''surgelàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">surgélation</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''talyon'''</span> ''m'' ''(Doci)'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''tarteflla''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ frita'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tarteflles frites'''</span> ''loc nom fpl'' || pomme de terre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tartéflla, tartefla, tartéfla'''</span> ''f'' ; '''trufa, truflla<span style="color:darkorange;">, trufla</span>''' ''f'' ; '''catrolye<span style="color:darkorange;">, catroclle, catroclla</span>''' ''f'' ; '''poma de tèrra''' ''loc nom f'', '''perét<span style="color:darkorange;">, peru</span> de tèrra''' ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">'''trifola'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tartéfla, trifola frita'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''trufa frita'''</span> ''loc nom f''<br>→ frites ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''trufes frites''' ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tomatâda''' ''f'' || ketchup ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''quètchupo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''torta fllamâ<span style="color:darkorange;">ye</span>''' ''loc nom f'' || pizza ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''torta fllamâ<span style="color:darkorange;">, flamâye, flamâ</span>''' ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pidza''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''tufra glètâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tufres glètês'''</span> ''loc nom fpl'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f''<br>→ frites ''fpl'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''vodcâ''' ''f'' || vodka ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''v<span style="color:darkorange;">o</span>uisqui''' {{AFE|[ˈvwis.ki, ˈvis.ki, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) vêrro de ~'''</span> ''loc nom m'' || whisky ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) verre de whisky</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''L’Afére Pecârd 2007''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''yogourt<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡur.to, -.tə, -.ˈɡurt, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bocalyon d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) tupin d’~'''</span> ''loc nom m''<br><br><br> || yaourt ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''yogourt'''</span> {{AFE|[-.ˈɡur]}} ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''yaourto'''</span> {{AFE|[-.ˈur.to, -.tə, -.ˈurt, ...]}} ''m'' ''(Arbanês, Regniér)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) pot de yaourt</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''pot en verre'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''(un) bocalyon d’yaourto'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) pot de yaourt</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''pot en plastique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pot d’yaourto'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''(un) tupin d’yaourto'''</span> ''loc nom m'' ''(Regniér)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
cze57rfjetpuz97v3un0991rotmmm3c
Éde:Néologismos : Bôna-chiéra
12
23449
231762
231643
2026-07-12T14:15:57Z
ChrisPtDe
22
rv
231762
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la bôna-chiéra''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''aligot''' ''m'' || aligot ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''bôna-chiéra''' ''f'' || gastronomie ''f'', <span style="color:darkorange;">bonne chère</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gastronomia'''</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''brecél''' ''m'' || bricelet ''m'', brioche ''f'', bretzel ''m / f'' ''(Romandia, Dubs, Jura)'', <span style="color:darkorange;">var. '''brécelèt'''</span> ''m'' ''(Morzena)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bresolâ''' ''f'' || grillade ''f'', <span style="color:darkorange;">met grillé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''brosolâ'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''grelyâda''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''brioche''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''megiér na ~ avouéc de câfè lacél por dèjon'''</span> ''loc v''<br><br> || brioche ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''berioche'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs, Cordon)'', <span style="color:darkorange;">'''beriossa'''</span> ''f'' ''(Fôcegni)''<br>→ <span style="color:darkorange;">manger une brioche avec du café au lait pour le petit déjeuner</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mengiér una ~ avouéc de câfè lacél por dèjonon'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''bugne''' ''f'' || bugne ''f'', <span style="color:darkorange;">carquelin</span> ''m'' ; <span style="color:darkorange;">beignet sec</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''carquelin'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Èneci, Samouens, Èpagni, Belyèma, Entremont)'' ; '''bugnèta''' ''f'' ''(Bôges, La Compôta, Tignes, La Couta-d’Èma, Sent-Pierro)'', <span style="color:darkorange;">'''bugnèta sèche'''</span> ''loc nom f'' ''(Samouens)'' ; '''mèrvelye''' ''f'' ''(Arbanês, Sassèl, Èneci, Chambèri, Ès, Âbèro-d’Amont, Regniér)'' ; <span style="color:darkorange;">'''chenchôrna'''</span> ''f'' ''(Cllusa, Chamôni)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''bugnèta''' ''f''<br><br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a les pomes'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tarteflles'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sèche'''</span> ''loc nom f'' ''(Samouens)'' || beignet ''m'' ; <span style="color:darkorange;">bognette</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''bugnèt''' ''m'' ''(FR, GE, Belyèma, Los Avanchiérs, Bèlavâl, Morzena, Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''bunèta'''</span> ''f'' ''(Cordon)'', <span style="color:darkorange;">'''buénèta'''</span> ''f'' ''(Entremont)'', <span style="color:darkorange;">'''buégnèta'''</span> ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''bugnon'''</span> ''m'' ''(GE)'' ; '''couca''' ''f'' ''(Môrièna)''<br>→ <span style="color:darkorange;">beignet aux pommes</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bugnèt ux pomes'''</span> ''loc nom m'' ''(FR)'', <span style="color:darkorange;">'''buégnèta de pomes'''</span> ''loc nom f'' ''(Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">beignet, matefaim de pommes de terre râpées crues</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de tartéflles'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''~ de tartéfles'''</span> ''loc nom f'' ''(Èneci)'', <span style="color:darkorange;">'''bugnèt de tartéfles'''</span> ''loc nom m'' ''(Bèlavâl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">beignet sec</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''buégnèta sèta'''</span> ''loc nom f'' ''(Macôt)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''bugnon'''</span> ''m'' ''(GE)'' || beignet ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''camion''' ''m'' || fromage blanc ''loc nom m'' (''assaisonné''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cèrvèla de canut''' ''loc nom f'' ''(Ly)'' ; <span style="color:darkorange;">'''tôma blanche'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Touno)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''carquelin'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">carquelin</span> ''m'', bugne ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''craquelin''' ''m'' ''(Vâls)'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cèrvèla de canut''' ''loc nom f'' ''(Ly)'' || fromage blanc ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">cervelle de canut</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''cèrvelâs''' ''m'' || saucisson de Lyon ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">cervelas</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''chenchôrna'''</span> ''f'' ''(Cllusa, Chamôni)'' || bugne ''f'' <span style="color:darkorange;">(''ronde et parfumée à la cannelle'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''chichomèye''' ''f'' || ratatouille ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''concalyota''' ''f'' || cancoillotte ''f'', <span style="color:darkorange;">canquoillote</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">cervelle de canut</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Moyi)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''cancolyota'''</span> ''f'' ''(Franche-Comtât)'', <span style="color:darkorange;">'''cancalyota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Moyi)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''couca''' ''f'' ''(Môrièna)'' || beignet ''m'' (''espèce de pain trempé'') || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''crosèt''' ''m'' ''(Savouè, Dârfénât)'' || <span style="color:darkorange;">crozet</span> ''m'' ; quenelle ''f'' ; pâtes faites maison ''loc nom fpl'' ; vermicelle ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''fidél''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''devantiér de sapor''' ''loc nom m'' ''(Ly)'' || <span style="color:darkorange;">tablier de sapeur</span> ''m'' ; tripes ''fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''diôl d’hèrbes'''</span> ''loc nom m'' ''(comba de Savouè, comba du Gifro, Sent-Arban, Marnâs, Le Reposior, Sionviér)'' || <span style="color:darkorange;">diot d’herbes</span> ''loc nom m'', saucisse aux herbes ''loc nom f'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èpouegne des Rês'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Touno)'' || <span style="color:darkorange;">royaume</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">gâteau des Rois</span> ''loc nom m'', brioche des Rois ''loc nom f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''farcement''' ''m'' || farc<span style="color:darkorange;">e</span>ment ''m'', légumes hachés ''loc nom mpl'' ''(Romandia, Savouè)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''farçon''' ''m'' ''(Romandia, Savouè)'', <span style="color:darkorange;">'''farci'''</span> ''m'' ''(Môrièna)'' ; <span style="color:darkorange;">'''rabolèt'''</span> ''m'' ''(Torens)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''farci'''</span> ''m'' ''(Môrièna)'' || farc<span style="color:darkorange;">e</span>ment ''m'', <span style="color:darkorange;">farçin, farçi</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''farçon''' ''m'' ''(Romandia, Savouè)'' || <span style="color:darkorange;">farçon</span> ''m'' (''mets de pommes de terre ou épinards'') || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''fèjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de vél, de mojon, de vache'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ grâs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO, Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ de les ôyes fât de bon pâtié'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''megiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ '''pâtié de ~''' ''loc nom m''<br><br> || foie ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">foie de veau, de jeune génisse, de vache</span> ''loc nom m''<br><br>→ foie gras ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">le foie d’oie fait du bon pâté</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ des ôques fét de bon pâtié'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">manger du foie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mengiér de ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ foie gras ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">pâté de foie</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ grâs'''</span> ''loc nom m'' ''(AO, Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fidél''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fabrecant de ~'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''fabrecanta de ~'''</span> ''loc nom f'' || vermicelle ''m'' <span style="color:darkorange;">(''pâte'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">vermicellier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">vermicellière</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fabrécant de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fondua''' ''f'' || fondue ''f'' <span style="color:darkorange;">(''aux fromages ou autres'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, fonduva</span>''' ''f'' ''(VD)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fôrma''' ''f'' || fourme ''f'' (''du Forez'') || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''fritura''' ''f'' || poisson frit ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">friture</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''de petits poissons'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gastronomia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la Vâl d’Aoûta porrêt vegnir un payis de la ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || gastronomie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''gastronomie'''</span> ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Vallée d’Aoste pourrait devenir un pays de la gastronomie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la Vâl d’Aoûta porrêt devenir un payis de la ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gastronomico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''gastronomica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél plat est na reusséta ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''recèta ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">gastronomique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce plat est une réussite gastronomique</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél plat ‘l est una reusséta ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recette gastronomique</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gastronomo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''gastronoma'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) gôt, lo palêt rafinâ d’un ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">gastronome</span> ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) goût, le palais raffiné d’un gastronome</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) gôt, lo palèr rafinâ d’un ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gôdes''' ''fpl'' || gaudes ''fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''gratin''' ''m'' || gratin ''m'' <span style="color:darkorange;">(''mets cuit au four'')</span>, <span style="color:darkorange;">gratin dauphinois</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''cratin'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''graton''' ''m'' || rillette ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''grelyâda''' ''f'' || grillade ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''grélyâda'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''gréssin'''</span> ''m'' ''(Savouè)'' || gressin ''m'' (''<span style="color:darkorange;">petit</span> pain <span style="color:darkorange;">long fin et friable</span>'') || ''Verèt 2023''
|-
| '''guenèfe''' ''m'' ''(Romandia)'' || quenelle ''f'', <span style="color:darkorange;">knöpfle</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''jèsus''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">jésus</span> de Morteau ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''longèt''' ''m'' || gressin ''m'' (''<span style="color:darkorange;">petit</span> pain <span style="color:darkorange;">long fin et friable</span>''), <span style="color:darkorange;">longuet</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''gréssin'''</span> ''m'' ''(Savouè)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''mèrvelye''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre, megiér de ~s'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''en Vâl d’Aoûta y at l’habituda de fâre les ~s a Careme-entrant'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || merveille ''f'' <span style="color:darkorange;">(''petit gâteau de pâte frite de formes variées'')</span>, bugne ''f'', beignet ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''mèravelye'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire, manger des merveilles</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére, mengiér de ~s'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">en Vallée d’Aoste il y a l’habitude de faire les merveilles à Carnaval</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''en Vâl d’Aoûta ‘l y est l’habituda de fâre les ~s a Careme-entrant'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''nougat''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''nougatiér'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''nougatiére'''</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''nougatina'''</span> ''f'' || nougat ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">nougatier</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">nougatière</span> ''a f & f'' ; <span style="color:darkorange;">fabricant de nougats</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">fabricante de nougats</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">nougatine</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''parpelyota''' ''f'' || papillote ''f'' <span style="color:darkorange;">(''boule de chocolat, de sucre ou de pâte de fruit plié dans du papier décoré et frangé'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''papélyota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, La Compôta, L’Agiéta, Los Velârs, Bônavâl)'', <span style="color:darkorange;">'''papelyota'''</span> ''f'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''parpélyota'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pistâcho'''</span> ''m'' ''(Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''pistâche'''</span> ''f'' ''(Bèlavâl)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pâtié en crouta''' ''loc nom m'' || pâté en croûte ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pélâ''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a la cace'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ u forn'''</span> ''loc nom f'' || bouillie ''f'' <span style="color:darkorange;">(''soupe épaisse'')</span>, compote ''f'', purée ''f'' ; gratin ''m'', <span style="color:darkorange;">gratin savoyard</span> ''loc nom m'', tartiflette ''f'' ; <span style="color:darkorange;">omelette</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">tartiflette à la poêle</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ a la caça'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tartiflette au four</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pistâche'''</span> ''f'' || <span style="color:darkorange;">pistache</span> ''f'' ; papillote ''f'' ''(Sassèl, Bèlavâl)'', <span style="color:darkorange;">var. '''pistâcho'''</span> ''m'' ''(Sassèl)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''pôl''' ''m'' || polenta ''f'' (''plat, semoule de maïs'') || ''Stich 2003''
|-
| '''polârda''' ''f'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || poularde ''f'' (''de Bresse''), <span style="color:darkorange;">poulette châtrée</span> ''loc nom f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''polenta''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ a les tarteflles'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ condia, grâssa, tèrrèta, ux plats'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des maçons'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de trenta magnins'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ frecassiêe'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sorda'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) bôna, na grôssa ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''polenchon'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''polentiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''polentiére'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''polentin'''</span> ''m'' || polenta ''f'' (''plat, semoule de maïs''), polente ''f'', (bouillie de) farine de maïs ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''polinta'''</span> {{AFE|[-.ˈlin.-]}} ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''polenda'''</span> {{AFE|[-.da]}} ''f'' ''(Bèssans)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pôl''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente préparée avec un mélange de farine de maïs et de pommes de terre cuites écrasées</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ ux tartéfles'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente assaisonnée de beurre chaude ou de beurre et de tranches de fontine</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente des maçons, c’est-à-dire dure</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente de trente chaudronniers, c’est-à-dire grosse</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente fricassée</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ frecassiêye'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">polente qui n’est pas assaisonnée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) bonne, une grosse polente</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) bôna, una grôssa ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">petite polente</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">celui qui fait la polente</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">petite polente</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''polenchon'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pormoniér''' ''m'' ''(Savouè)'' || <span style="color:darkorange;">pormonier</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">pormonaise</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pormonière</span> ''f'', saucisse aux herbes ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pornège'''</span> ''f'' ''(comba d’Ârva)'', <span style="color:darkorange;">'''pormonèsa'''</span> ''f'' ''(Cordon, Magllens, ...)'', '''pôrmon''' ''m'' ''(vâl d’Arli, Blês, Grêsi)'', <span style="color:darkorange;">'''promonèsa'''</span> ''f'' ''(Les Contamenes)'', <span style="color:darkorange;">'''pormoniére'''</span> ''f'' ''(Prât-Lognan)'', <span style="color:darkorange;">'''promonin'''</span> ''m'' ''(Sètenê)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''diôl d’hèrbes'''</span> ''loc nom m'' ''(comba de Savouè, comba du Gifro, Sent-Arban, Marnâs, Le Reposior, Sionviér)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">P</span>ralulina''' ''f'' || <span style="color:darkorange;">Praluline</span> ''f'', brioche de Roanne ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''quenèla''' ''f'' || quenelle ''f'' <span style="color:darkorange;">(''boulette allongée de viande hachée, de poisson, de céréales'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''guenèfe''' ''m'' ''(Romandia)'' ; '''crosèt''' ''m'' ''(Savouè, Dârfénât)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''rabolèt'''</span> ''m'' ''(Torens)'' || farc<span style="color:darkorange;">e</span>ment ''m'', <span style="color:darkorange;">rabolet</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''r<span style="color:darkorange;">âcll</span>èta''' {{AFE|[ra.ˈkʎɛ.-, rɑ.ˈkʎɛ.-, ...]}} ''f'' || raclette ''f'' ''(Cusena, Fromâjo)'', <span style="color:darkorange;">var. '''râclèta'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''râpâ''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de trufes'''</span> ''loc nom f''<br><br> || crique forézienne ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">râpée</span> ''f'' ; rösti ''m''<br>→ crique forézienne ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">râpée de pommes de terre</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ratatôlye''' ''f'' || ratatouille ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''chichomèye''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''reyômo''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">royaume</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">gâteau des Rois</span> ''loc nom m'', brioche des Rois ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rèyômo'''</span> {{AFE|[ra.ˈjɑː.-, ...]}} ''m'' ''(Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''reyœmo'''</span> {{AFE|[ˈrjøː.-, ...]}} ''m'' ''(Luès)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''èpouegne des Rês'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Touno)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rilyon''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''rilyons'''</span> ''mpl'' || rillette ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rilyèta'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''graton''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">rillettes</span> ''fpl'' <span style="color:darkorange;">(''sorte de pâté'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rilyètes'''</span> ''fpl'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rosèta''' ''f'' || rosette ''f'' (''de Lyon'') || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''rusti''' ''m'' || rösti ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''râpâ''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sanguèta''' ''f'' || sanguette ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''sôça de Nantu<span style="color:darkorange;">âs</span>''' {{AFE|[-.ˈtwɒː, -.ˈtwaː, ...]}} ''loc nom f'' || sauce Nantua ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''talyerin'''</span> ''m''<br>→ '''talyerins''' ''mpl''<br><br> || <span style="color:darkorange;">taillerin</span> ''m'', tagliatelle ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">taillerins</span> ''mpl'' <span style="color:darkorange;">(''</span>pâtes <span style="color:darkorange;">plates, longues et enroulées sur elles-mêmes'')</span>, tagliatelle ''fpl'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">tagliatelles</span> ''fpl'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tartefllèta''' ''f'' || tartiflette ''f'' <span style="color:darkorange;">(''poêlée ou gratin de pomme de terre'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''tartéfllèta'''</span> ''f'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''tartéflèta'''</span> ''f'' ''(Èneci)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pélâ''' ''f'' ''(Cllusa, Le Petiôt-Bornan, Torens)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tôma''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ blanche'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Touno)'' || tomme ''f'', fromage à pâte molle ''loc nom m'' (''de Savoie'')<br>→ fromage blanc ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''torron''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">touron, turron</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''trepalye''' ''f'' || tripes ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''devantiér de sapor''' ''loc nom m'' ''(Ly)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
r6c7lx5cdwahsjz8gj78bgwwmm3gis4
Éde:Néologismos : Èlèctromènagiér
12
23465
231770
231651
2026-07-12T14:18:20Z
ChrisPtDe
22
rv
231770
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus los èlèctromènagiérs''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''aspirator''' ''m'' || aspirateur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''aspiratœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Regniér)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''èpuçosa'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''buyandiosa''' ''f''<br><br><br>→ '''buyandar''' ''v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ lo linjo cofo'''</span> ''loc v'' || lave-linge ''m'', machine à laver ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''linge'')</span>, <span style="color:darkorange;">laveuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''buyandœsa'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''buyandiœsa'''</span> ''f'' ''(Sent-Colomban)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lâva-linjo''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''lavosa'''</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''machina a lavar'''</span> ''loc nom f''<br>→ lessiver ''v'', faire la lessive ''loc v'', laver ''v'' (''linge''), <span style="color:darkorange;">var. '''buyàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', '''buyar''' ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''fâre la buya''' ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">lessiver le linge sale</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''buyàr lo linjo puerc'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''cafetiére''' ''f'' || cafetière ''f'' <span style="color:darkorange;">(''récipient'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''câfetiére'''</span> ''f'' ''(L’Agiéta)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''chafetala'''</span> ''f'' ''(La Comba, Bèlavâl, Sassèl)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''chafetala'''</span> ''f'' ''(La Comba, Bèlavâl, Sassèl)'' || cafetière ''f'' <span style="color:darkorange;">(''récipient'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''châfetala'''</span> ''f'' ''(Mâregniér, Torens, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''charfetala'''</span> ''f'' ''(Morzena)'', <span style="color:darkorange;">'''cafetala'''</span> ''f'' ''(Lo Bôrg)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''congelior''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''congelâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''congelâye'''</span> ''a f''<br>→ '''congelar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''congelacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè congelar'''</span> ''v'' || congélateur ''m'', <span style="color:darkorange;">surgélateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''congelator, congelatœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Les Mârches)''<br>→ <span style="color:darkorange;">congelé</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">congelée</span> ''a f''<br>→ congeler ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''congelàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gelar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">congélation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">se congeler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè congelàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''sè gelar'''</span> ''v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cusenèta''' ''f'' || kitchenette ''f'' ; <span style="color:darkorange;">cuisinette</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''debelouèse''' {{AFE|[-.ˈlwɛːz, ...]}} ''f'' || <span style="color:darkorange;">filtre à café</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">percolateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''debèlouère'''</span> {{AFE|[-.ˈlwaːr, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, Ensegni, Moyi)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dubèlou<span style="color:darkorange;">è</span>r''' {{AFE|[-.ˈlwɑː, -.ˈlwɑːr, ...]}} ''m'' || cafetière <span style="color:darkorange;">à filtre</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">débéloire, dubelloire</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">machine à café</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''dubèlouère'''</span> {{AFE|[-.ˈlwɑːr, ...]}} ''f'' ''(Èneci, ...)'', <span style="color:darkorange;">'''debèlouère'''</span> {{AFE|[-.ˈlwaːr, ...]}} ''f'' ''(Èpagni)'', <span style="color:darkorange;">'''debulouèr'''</span> {{AFE|[-.ˈlwɑː, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''machina a câfè'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èl<span style="color:darkorange;">è</span>ctromènagiér''' {{AFE|[-.lɛk.-, ...]}} ''m'' || électroménager ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èlèctromègnagiér'''</span> {{AFE|[-.lɛj.-, ...]}} ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''èpuçosa'''</span> ''f'' || aspirateur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''èpuçœsa'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''forn a ondes''' ''loc nom m'' || four à micro-ondes ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">four micro-onde</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">micro-onde</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''four'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''micrô-ondes'''</span> ''fpl'' ''(Arbanês, Fontcuvèrta)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''frêdiér''' ''m'' || cellier frais ''loc nom m'' ; réfrigérateur ''m'', <span style="color:darkorange;">frigidaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">frigo</span> ''m'' || ''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''frigidèro'''</span> ''m'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">frigidaire</span> ''m'', réfrigérateur ''m'', <span style="color:darkorange;">frigo</span> ''m'' || ''Vôterin 2019''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''frigô'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Chôtagne, Regniér)'' || réfrigérateur ''m'', <span style="color:darkorange;">frigidaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">frigo</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''gelar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè gelar'''</span> ''v'' || geler ''v'', <span style="color:darkorange;">congeler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''gelàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se congeler</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè gelàr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''grelye-pan''' ''m'' || grille-pain ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''grélye-pan'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lâva-linjo''' ''m'' || lave-linge ''m'', machine à laver ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''linge'')</span>, <span style="color:darkorange;">laveuse</span> ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lavar les éses'''</span> ''loc v'' || laver la vaisselle ''loc v'', faire la vaisselle ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''lavàr les éses'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lâvas-éses'''</span> ''m'' ''(AO)'' || lave-vaisselle ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''lâva-tèrralye''' ''m'' || lave-vaisselle ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''lâvas-éses'''</span> ''m'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">'''lâva-vèssèla'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lâva-vèssèla'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || lave-vaisselle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lavior, laviœr a vèssèla'''</span> ''loc nom m'' ''(Vâls)'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''lavosa'''</span> ''f'' || lave-linge ''m'', machine à laver ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''linge'')</span>, <span style="color:darkorange;">laveuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lavœsa'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''machina a lavar'''</span> ''loc nom f'' || ''Vôterin 2019''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''machina a câfè'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">machine à café</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''machina a lavar'''</span> ''loc nom f'' || lave-linge ''m'', machine à laver ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''linge'')</span>, <span style="color:darkorange;">laveuse</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''machina a lavàr'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''machin’a lavar'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês, Èneci, Macôt, Regniér, Cllusa)'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''micrô-ondes'''</span> ''fpl'' ''(Arbanês, Fontcuvèrta)'' || four à micro-ondes ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">four micro-onde</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">micro-onde</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''four'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| '''refrèdissor''' ''m'' || réfrigérateur ''m'', <span style="color:darkorange;">frigidaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">frigo</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''refrèdissœr'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''refrègior''' ''m'' || réfrigérateur ''m'', <span style="color:darkorange;">frigidaire</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">frigo</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''refrègiœr'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''refrèdissor''' ''m'' ; '''frêdiér''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''frigidèro'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''frigô'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Chôtagne, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''relaviosa''' ''f''<br>→ '''relavar''' ''v''<br>→ '''~ les éses''' ''loc v''<br><br> || lave-vaisselle ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''relaviœsa'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lâva-tèrralye''' ''m''<br>→ laver la vaisselle ''loc v'', faire la vaisselle ''loc v''<br>→ laver la vaisselle ''loc v'', faire la vaisselle ''loc v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''lavar les éses'''</span> ''loc v'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''surgelior'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">surgélateur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''surgelator, surgelatœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
l0gm4olwfe7ril2unk3a9ve64zhyaf4
Éde:Néologismos : Comunicacion
12
23472
231764
231645
2026-07-12T14:16:14Z
ChrisPtDe
22
rv
231764
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la comunicacion''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''abonâ''' ''a m & m'', '''abonâye''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél jornâl at un mouél d’~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutra publecacion at ôgmentâ lo nombro de sos ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''se nos pèrdens quârques ~s, serat por ton articllo'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || abonné ''a m & m'', abonnée ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''à un journal...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''abonâ'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce journal a beaucoup d’abonnés</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cél jornâl ‘l at un mouél d’~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">notre publication a augmenté le nombre de ses abonnés</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''noutra publecacion ‘l at ôgmentâ lo nombro de ses ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">si nous perdons quelques abonnés, ce sera à cause de ton article</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se nos pèrdens quârques ~s, ‘l est pués por ton articllo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''abon<span style="color:darkorange;">a</span>ment''' {{AFE|[-.na.ˈ-]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lèsse pèrdre ton ~, cél jornâl vâlt a ren'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los empôts de la radiô et de la tèlèvision sè payont desot la fôrma d’~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mè fôt renovelar mon ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quinta raça d’~ j’é payê lé, compregno pas na parola de cen que betont'''</span> ''loc-frâsa''<br><br><br> || abonnement ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''abonement''' ''m'' ''(AO, Arbanês, Bôges, Sassèl, ...)'', <span style="color:darkorange;">'''bonament'''</span> ''m'' ''(L’Agiéta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">laisse tomber, échoir ton abonnement, ce journal ne vaut rien</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lèssa pèrdre ton abonement, cél jornâl vâlt a ren'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les impôts de la radio et de la télévision se payent sous forme d’abonnement</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les empôts de la radiô et de la tèlèvesion sè payont desot la fôrma d’abonement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">je dois renouveller mon abonnement</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''mè fôt renovelàr mon abonement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quel drôle d’abonnement j’ai payé là, je ne comprends pas une seule des paroles qu’ils écrivent</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quinta raça d’abonement j’é payê lé, je compregno pas una parola de cen que betont'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''abonar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ quârqu’un a un jornâl'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''porquè dêvo-jo m’~ a cél jornâl, lo recêvo por ren !'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''quand s’abonont dêvont recêvre tôs los côps lo jornâl'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''s’~'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''s’~ a na publecacion'''</span> ''loc v''<br><br> || abonner ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''abonàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">abonner quelqu’un à un journal</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''abonàr quârqu’un a un jornâl'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pourquoi dois-je m’abonner à ce journal, je le reçois gratis !</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''porquè dêvo-jo m’abonàr a cél jornâl, je lo recêvo por ren !'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">quand on s’abonne on doit recevoir régulièrement le journal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''quand on s’abone on dêt recêvre tuéts les côps lo jornâl'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’abonner</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''s’abonàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">s’abonner à une publication</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''s’abonàr a una publecacion'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''acutior''' ''m'' || écouteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil d’écoute à l’oreille'')</span>, <span style="color:darkorange;">récepteur téléphonique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''àcutor, àcutœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''àcutior'''</span> ''m'' ''(L’Agiéta)'', <span style="color:darkorange;">'''àcutiœr'''</span> ''m'' ''(Regniér)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''aouire'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''anuèro''' ''m'' || annuaire ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''aouire'''</span> ''f'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ du portâblo'''</span> ''loc nom f'' || écouteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil d’écoute à l’oreille'')</span>, <span style="color:darkorange;">récepteur téléphonique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)écouteur du portable</span> ''loc nom m'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''balot''' ''m'' || ballot ''m'', <span style="color:darkorange;">gros paquet</span> ''loc nom m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cachèt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ a fôrma de vèrgèta'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ emmangiê'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cllôre na lètra avouéc un ~ de cira roge'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lètra a ~ volant'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los ôtros côps les lètres importantes portâvont totes un mouél de ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''rontre un ~'''</span> ''loc v'' || cachet ''m'' (''tampon''), <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''èstampilye''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''mârca des lètres'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) cachet monté en bague</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) cachet muni d’un manche</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">appliquer, apposer, mettre un cachet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">fermer une lettre avec un cachet de cire rouge</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''cllôre una lètra avouéc un ~ de cire roge'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lettre décachetée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">autrefois les lettres importantes étaient munies de plusieurs cachets</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''d’un côp les lètres importantes portâvont totes un mouél de ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">briser un cachet</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cârta postâla''' ''loc nom f'' || carte postale ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cartèta''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''cartolina'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cartèta''' ''f'' || carte postale ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cartolina'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(una) ~ a colœrs, blanche et nêre '''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècrire, mandàr, recêvre una ~'''</span> ''loc v'' || carte postale ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) carte postale en couleurs, en noir</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">écrire, envoyer, recevoir une carte postale</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''cllaviér''' ''m'' || clavier ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''claviér'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''code postâl''' ''loc nom m'' || code postal ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''code, codo postâlo'''</span> ''loc nom m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''colis'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Belyèma, Blês, L’Agiéta)'' || colis ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''combinâ''' ''m'' || combiné ''m'' (''de téléphone''), <span style="color:darkorange;">var. '''combinà'''</span> ''m'' ''(Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''comunicacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ tèlèfonica'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo tèlèfono est un moyen de ~ rapido'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''recêvre na ~ tèlègrafica'''</span> ''loc v''<br><br> || communication ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cuemunicacion'''</span> {{AFE|[kwɔ.-]}} ''f'' ''(Chevron)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) communication téléphonique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ tèlèfonica'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le téléphone est un moyen rapide de communication</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo tèlèfone ‘l est un moyen de ~ rapido'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">recevoir une communication télégraphique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''recêvre una ~ tèlègrafica'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cornèta''' ''f'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''levàr, posàr la ~'''</span> ''loc v'' || récepteur <span style="color:darkorange;">de téléphone</span> ''loc nom m'' <span style="color:darkorange;">(''partie mobile d’un appareil téléphonique moyennant lequel on communique et l’on transmet'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">lever, poser le récepteur d’un appareil téléphonique</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''
|-
| '''cuèrlèt''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ enfatâblo'''</span> ''loc nom m''<br><br><br> || (''plaisant'') téléphone ''m''<br>→ téléphone portable ''loc nom m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Romandia)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ portâblo'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">'''~ enfatâbllo, portâbllo'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enfatâblo''' ''m'' ||''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèpèche''' ''f'' || dépêche <span style="color:darkorange;">télégraphique</span> ''loc nom f'', télégramme ''m'', fax ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''dèstinatèro''' ''m'', '''dèstinatèra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ encognu'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)adrèce u, du ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''remetre u ~'''</span> ''loc v'' || destinataire ''m / f''<br>→ <span style="color:darkorange;">destinataire inconnu</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)adresse du destinataire</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)adrèce du ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">remettre, délivrer au destinataire</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èmetior''' ''a m & m'', '''èmetiosa''' ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èmetor, èmetœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetosa, èmetœsa'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || émetteur ''a m & m'', émettrice ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmetœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetrice'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor, èmetœr'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''èmetor'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èmetœsa'''</span> ''a f & f'' ''(Los Velârs)''<br>→ émetteur ''a m & m'', émettrice ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''encafar''' ''v''<br>→ '''encafâblo''' ''m''<br><br> || empocher ''v'', metre en poche ''loc v'', enfiler ''v''<br>→ (téléphone) portable ''(loc nom) m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Romandia)'', <span style="color:darkorange;">var. '''encafâbllo'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''endicatif''' ''m'' || indicatif ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''endicatifo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enfatar''' ''v''<br>→ '''enfatâblo''' ''m''<br><br><br> || empocher ''v'', metre en poche ''loc v'', enfiler ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''encafar''' ''v''<br>→ (téléphone) portable ''(loc nom) m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Romandia)'', <span style="color:darkorange;">var. '''enfatâbllo'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''encafâblo''' ''m'', (''plaisant'') '''yô-que-t’és''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''entèrfon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || interphone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''entèrfone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''èstampilye''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''èstampilyér'''</span> ''v'' || cachet ''m'' (''tampon''), tampon ''m'', estampille ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">estampiller</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''estandârd''' ''m'' || standard <span style="color:darkorange;">téléphonique</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''estandardisto''' ''m'', '''estandardista''' ''f'' || standardiste ''m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''estandârdisto'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''èxpèdior''' ''a m & m'', '''èxpèdiosa''' ''a f & f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''los frès d’èxpèdicion de la marchandie sont a charge de l’~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''mêson ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èxpèditor, èxpèditœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èxpèditosa, èxpèditœsa'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || expéditeur ''a m & m'', expéditrice ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èxpèditœr'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''èxpèditrice'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èxpèditor, èxpèditœr'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les frais d’expédition de la marchandise sont à la charge de l’expéditeur</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les frès d’èxpèdicion de la marchandie sont a charjo de l’èxpèditœr'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maison expéditrice</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mêson èxpèditrice'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ expéditeur ''a m & m'', expéditrice ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''faxar''' ''v'' || faxer ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''faxe''' ''m'' || fax ''m'' ; <span style="color:darkorange;">télécopieur</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''filatèlia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filatèlico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''filatèlica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filatèlisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''filatèlista'''</span> ''f'' || philatélie ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''filatèlie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">philatélique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">philatéliste</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">collectionneur de timbres postaux</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''mârca des lètres'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || cachet ''m'' (''tampon'') || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">M</span>initèl''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">M</span>initel ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Minitèlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''<span style="color:darkorange;">V</span>idèotèl''' ''m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''paquèt''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ de papiérs, de lètres, de linjo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ ficelâ'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ legiér, pesant'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èxpèdiar, mandar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre, agllètar, dègllètar un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''papiér d’embâlâjo por fâre de ~s'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) petiôt, un grôs ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''portar un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''uvrir un ~'''</span> ''loc v'' || paquet ''m'', colis ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''colis'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Belyèma, Blês, L’Agiéta)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) paquet de papiers, de lettres, de linge</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ de papiérs, de lètres, de patin'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">paquet ficelé</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) paquet léger, lourd</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) ~ levèt, pesant'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">expédier un paquet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''èxpèdiàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''èxpèdiyér, envoyér un ~'''</span> ''loc v'' ''(Savouè)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire, nouer, dénouer un paquet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére, gllètàr, dègllètàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">papier d’emballage pour faire des paquets</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''papiér d’embâlâjo por fére de ~s'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) petit, un gros paquet</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) petiôd, un grôs ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">porter un paquet</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''portàr un ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ouvrir un paquet</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''plê''' ''m'' || pli ''m'' <span style="color:darkorange;">(''lettre, courrier, missive'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''plêt'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''pllê'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''pnumatico''' ''m'' || pneumatique ''m'', <span style="color:darkorange;">tube pneumatique</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''pôsto''' ''m'' || poste ''m'' <span style="color:darkorange;">(''téléphonique'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''recevior''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ du tèlèfono'''</span> ''loc nom m''<br><br> || récepteur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''rècèptœr'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''rècèptor, rècèptœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''cornèta''' ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) récepteur du téléphone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) rècèptœr du tèlèfone'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''rèpondior''' ''m'' || répondeur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''téléphonique'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''rèpondor, rèpondœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''rèpondor'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''secrèterie du tèlèfone et faxe'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''secrèterie du tèlèfone et faxe'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || répondeur ''m'', <span style="color:darkorange;">renseignements téléphonique et fax</span> ''loc nom mpl'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''tèlècârta''' ''f'' || carte téléphonique ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">télécarte</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">carte de téléphone</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tèlècopior''' ''m'' || télécopieur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlècopiœr'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''faxe''' ''m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tèlèfonâda''' ''f'' || coup de téléphone ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tèlèfonâ''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''tèlèfon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ enfatâblo'''</span> ''loc nom m''<br><br><br>→ '''~ mobilo''' ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ privâ, publico'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''anuèro du ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''apelar quârqu’un u ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) côp de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''el est tojorn ganguelyêe u ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''numerô de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ '''tèlèfonar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèfonia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèfonico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlèfonica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèfonisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlèfonista'''</span> ''f'' || téléphone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tèlèfone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> (''plaisant'') '''cuèrlèt''' ''m''<br>→ téléphone portable ''loc nom m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Suisse)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ enfatâbllo'''</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enfatâblo''' ''m'', <span style="color:darkorange;">'''cuèrlèt enfatâblo, portâblo'''</span> ''loc nom m''<br>→ téléphone portable ''loc nom m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Suisse)'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''tèlèfone mobilo''' ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''~ enfatâblo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">téléphone privé, publique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlèfone privâ, publeco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">annuaire du téléphone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''anuèro du tèlèfone'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">appeler quelqu’un au téléphone</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''criàr quârqu’un u tèlèfone'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) coup de téléphone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) côp de tèlèfone'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">elle est toujours suspendue au téléphone</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">numéro de téléphone</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''numerô de tèlèfone'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ téléphoner ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlèfonàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">téléphonie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlèfonie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">téléphonique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">téléphoniste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèlègrafo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlègrafia'''</span> ''f''<br>→ '''tèlègrafiar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlègraficament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlègrafico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlègrafica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlègrafisto'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''tèlègrafista'''</span> ''f'' || télégraphe ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèrlègrafo'''</span> ''m'' ''(Luèsins)''<br>→ <span style="color:darkorange;">télégraphie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlègrafie'''</span> ''f''<br>→ télégraphier ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlègrafiàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', '''tèlègrafiyér''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">télégraphiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''tèlègraficamente'''</span> ''adv'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">télégraphique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">télégraphiste</span> ''m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèlègram<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.mo, -.mə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''mandar un ~ prèssent, urgent a quârqu’un'''</span> ''loc v'' || télégramme ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''dèpèche''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">envoyer un télégramme urjant à quelqu’un</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''mandàr un ~ urgent a quârqu’un'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''tèlètèxto''' ''m'' || télétexte ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tèlèxe''' ''m'' || télex ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''tonalitât''' ''f'' || tonalité ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''usagiér'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''usagiére'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês)'' || usager ''m'' <span style="color:darkorange;">(''celui qui a un droit d’usage'')</span>, usagère ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''usanciér''' ''m'', '''usanciére''' ''f'' || usager ''m'', usagère ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''usagiér'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''vidèofon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || <span style="color:darkorange;">visiophone</span> ''m'', vidéophone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''vidèofone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''<span style="color:darkorange;">V</span>idèotèl''' ''m'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">M</span>initel ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''yô-que-t’és''' ''m'' || (''plaisant'') (téléphone) portable ''(loc nom) m'', mobile ''m'', <span style="color:darkorange;">natel</span> ''m'' ''(Romandia)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|}
=== Rèferences ===
<references />
h6cvzvu75bm5vlvojp8a6f8h5bqgdil
Éde:Néologismos : Ôdiovisuâl
12
23477
231731
231642
2026-07-12T13:25:25Z
ChrisPtDe
22
rv
231731
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus l’ôdiovisuâl''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| <span style="color:darkorange;">'''actualitâts'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ de la semana'''</span> ''loc nom fpl'' || actualités ''fpl'', informations ''fpl'', nouvelles ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''actualitàts'''</span> ''fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) actualités de la semaine</span> ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''acustico''' ''a m'', '''acustica''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''acusteco'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''acusteca'''</span> ''a f'' ''(AO)'' || acoustique ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''acusteco'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ acoustique ''a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref>
|-
| '''acutior''' ''m'' || écouteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil d’écoute à l’oreille'')</span>, <span style="color:darkorange;">récepteur radiophonique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''àcutor, àcutœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''àcutior'''</span> ''m'' ''(L’Agiéta)'', <span style="color:darkorange;">'''àcutiœr'''</span> ''m'' ''(Regniér)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''aouire'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''amplifiar'''</span> ''v''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''amplificacion'''</span> ''f''<br><br> || <span style="color:darkorange;">amplifier</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">exagérer</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''amplifiàr, amplefiàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''ampllifiar, amplifiyér, ampllifiyér'''</span> ''v'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''emplifiyér'''</span> ''v'' ''(Los Velârs)'' ; <span style="color:darkorange;">'''montar lo son'''</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">'''ôgmentar lo son'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">amplification</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, ampleficacion'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''ampllificacion'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''emplificacion'''</span> ''f'' ''(Los Velârs)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''amplifior''' ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’~ est ‘n enstrument que sèrvét a amplifiar la vouèx, lo son, los brenlos èlèctricos...'''</span> ''loc-frâsa''<br><br><br> || amplificateur ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''amplificatœr, ampleficatœr'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''ampllifior, amplefior, ampllefior, amplifiœr, ...'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''emplifior, emplifiœr'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">l’amplificateur est un instrument qui sert à amplifier la voix, le son, les oscillations électriques...</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''l’amplificatœr, ampleficatœr ‘l est un enstrument que sèrt a amplifiàr, amplefiàr la vouèce, lo son, les oscilacions èlèctriques...'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''aouire'''</span> ''f'' ''(AO)''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)~ de la museca'''</span> ''loc nom f'' || écouteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil d’écoute à l’oreille'')</span>, <span style="color:darkorange;">récepteur radiophonique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)écouteur de la musique</span> ''loc nom m'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''aparèly-fotô''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">appareil photo</span> ''loc nom m'', appareil-photo ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''aparèlyo-fotô'''</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''machina a fotografies'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023''
|-
| '''bobelye''' ''f'' || cassette ''f'' (''audio, vidéo'') || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''camèra''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ filmerèla'''</span> ''loc nom f'' || caméra ''f'' <span style="color:darkorange;">(''pour filmer'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">caméra vidéo</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''<span style="color:darkorange;">ca</span>ssèta''' {{AFE|[ka.ˈ-]}} ''f'' || cassette ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bobelye''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''chêna''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de radiôdifusion'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ stèrèô'''</span> ''loc nom f''<br><br> || chaîne ''f'' (''radio, télévision''), <span style="color:darkorange;">var. '''chênra'''</span> {{AFE|[ˈtsɛ̃.ra, ...]}} ''f'' ''(Blês)'', <span style="color:darkorange;">'''china'''</span> {{AFE|[ˈθin.a]}} ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:darkorange;">'''china'''</span> {{AFE|[ˈsi.na]}} ''f'', <span style="color:darkorange;">'''chênc’ha'''</span> {{AFE|[ˈθɛ̃.ha]}} ''f'' ''(La Couta-d’Èma)'', <span style="color:darkorange;">'''chênna'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''stacion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaîne de radiodiffusion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">ensemble des postes émettant le même programme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">chaîne haute-fidélité</span> ''loc nom f'', chaîne hi<span style="color:darkorange;">-</span>fi ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ estèrèô'''</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''cinèm<span style="color:darkorange;">a</span>tografo''' ''m'', '''cinèmâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cinèmatografia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cinèmatografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''cinèmatografica'''</span> ''a f'' || cinématographe ''m'', cinéma ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cinématographie</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''cinèmatografie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">cinématographique</span> ''a env''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''copior'''</span> ''m'' || graveur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''copiœr'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''cusa-pèt'''</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'' || magnétophone ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''disco''' ''m''<br>→ '''~ compacto''' ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de fonografo'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''achetar lo ~ d’una chançon'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar sonar un ~ sus lo fonografo, sus lo vire-disco'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''se nos ens gins de jouyors por danciér betens de ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''veriér lo ~'''</span> ''loc v'' || disque ''m'' <span style="color:darkorange;">(''de musique'')</span><br>→ CD ''m'', <span style="color:darkorange;">disque compact</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">disque de phonographe</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">acheter le disque d’une chanson</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''achetàr lo ~ d’una chançon'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">passer un disque sur le phonographe, sur le tourne-disque</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr sonàr un ~ sus lo fonografo, sus lo veriê-disco, sus lo vira-disco'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer le disque</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">si nous n’avons pas de musiciens pour danser, passons des disques</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se n’ens pas de jouyœrs por danciér betens de ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">tourner le disque</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''èmission''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ du matin, de la vèprenâ'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ sus un mouél de longiors d’ondes'''</span> ''loc nom f'' || émission ''f'' <span style="color:darkorange;">(''radio, télé...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''èmession'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m'' ; '''spèctâcllo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission du matin, de l’après-midi</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession du matin, de l’avéprâ'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">émission sur plusieurs longueurs d’ondes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èmession sus un mouél de longiors de-z-ondes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''emplifior, emplifiœr'''</span> ''m'' ''(Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''emplificacion'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''emplifiyér'''</span> ''v'' || amplificateur ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">amplification</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">amplifier</span> ''v'' ; <span style="color:darkorange;">exagérer</span> ''v'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''encartâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''encartâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''encartâye'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''encartar'''</span> ''v'' || enregistrement ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistrâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistré</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">enregistrée</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''enregistrâ'''</span> ''a m''<br>→ enregistrer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''encartàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enregistrar''' ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''encartior''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vidèo-~'''</span> ''m''<br><br> || magnétophone ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistror''' ''m'' ; '''magnètofon<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m''<br>→ magnétoscope ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''vidèo-enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistror''' ''m'' ; '''magnètoscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' ''m'' ''(francèyâjo)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''engravior''' ''m'' || graveur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''copior'''</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistrâjo''' {{AFE|[-.rə.ʒis.ˈ-, -.rʒis.ˈ-, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enregistrâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''enregistrâye'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''enregistrament'''</span> ''m'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Vâls, Los Velârs)''<br>→ '''enregistrar''' ''v''<br><br> || enregistrement ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''registracion'''</span> ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''enregistrament'''</span> ''m'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Vâls, Los Velârs)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistré</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">enregistrée</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''inrègistrâ'''</span> {{AFE|[in.re.-, ...]}} ''a m'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''registrâ'''</span> ''a m'' ''(AO)''<br>→ enregistrement ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''inrègistrament'''</span> {{AFE|[in.re.-, ...]}} ''m'', <span style="color:darkorange;">'''inrègistramints'''</span> {{AFE|[-.ˈmin, ...]}} ''mpl'' ''(Macôt)''<br>→ enregistrer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''inrègistrar'''</span> {{AFE|[in.re.-, ...]}} ''v'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''registràr'''</span> ''v'' ''(AO)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''enr<span style="color:darkorange;">e</span>gistror''' {{AFE|[-.rə.ʒis.ˈ-, -.rʒis.ˈ-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''vidèo-~'''</span> ''m'' || magnétophone ''m''<br>→ magnétoscope ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/>
|-
| '''ficcion''' ''f'' || fiction ''f'' ; film ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''film<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[ˈfil.mo, -.mə, film, ...]}} ''m''<br>→ '''filmar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''filmerél'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''filmerèla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tèlèfilmo'''</span> ''m'' || film ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pèlicula''' ''f'' ; '''ficcion''' ''f''<br>→ filmer ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''filmàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''veriér''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">filmeur</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">film télévisé</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fonografo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar un disco sus lo platél du ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''danciér u son d’un ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ râclle'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">phonographe</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">phono</span> ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''joriô'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Vâls)''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre un disque sur le plateau du phonographe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr un disco sus lo platél du ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">danser au son d’un phonographe</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">le phonographe grince</span> ''loc-frâsa'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Vôterin 2019''
|-
| '''fotô''' {{AFE|[fɔ.ˈto, ...]}} ''f'' || photo ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''foto'''</span> {{AFE|[ˈfɔ.to]}} ''f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''fuetô'''</span> {{AFE|[fwɶ.ˈto, ...]}} ''f'' ''(Montègni)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''portrèt''' ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fotografia''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ mancâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~ sovegnir'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fotografies en blanc et nêr, a colors'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cela ~ est étâye prêsa a l’èludo'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''de brâves, de crouyes fotografies'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèvelopar de fotografies'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''montâjo de fotografies'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre doves fotografies sus lo mémo roulô'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''prendre na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''retochiér na ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè fâre prendre na ~ de drêt'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fotografico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''fotografica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fotomontâjo'''</span> ''m'' || photographie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fotografie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">photographie manquée, ratée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) photo souvenir</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~ sovenir'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">photographies en blanc et noir, en couleurs</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">cette photographie a été prise au flash</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta ~ ‘l est étâye prêsa u flash'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">de jolies, de vilaines photographies</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''de gentes, de bœrtes fotografies'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">développer des photographies</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèvelopàr de fotografies'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">montage de photographies</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">prendre deux photographies sur la même pellicule</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre doves fotografies sus lo mémo roulot'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">prendre une photographie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''prendre una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">retoucher une photographie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''retochiér una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire prendre une photographie en pied</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè fére prendre una ~ de drêt'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">photographique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">photomontage</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''fotografo''' ''m'', '''fotografa''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ amator, de profèssion'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’un jornâl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''laboratior de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''portar dèvelopar de fotôs chiéz lo ~'''</span> ''loc v'' || photographe ''m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''fotografor, fotografœr'''</span> ''m'' ''(Rêvro)''<br>→ <span style="color:darkorange;">photographe amateur, professionnel</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ amatœr, de profèssion'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">photographe d’un journal</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">atelier, studio de photographe</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''laboratouèro de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">porter des photos à développer chez le photographe</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''portàr dèvelopàr de fotos enchiéz lo ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''fotografor, fotografœr'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''fotografosa, fotografœsa'''</span> ''f'' ''(Rêvro)'' || photographe ''m / f'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''frèquence''' {{AFE|[-.ˈkɛ̃s, -.ˈkɛ̃.-, ...]}} ''f'' || fréquence ''f'' (''ondes''), <span style="color:darkorange;">var. '''frèquança'''</span> {{AFE|[-.ˈkɑ̃.-, ...]}} ''f'', <span style="color:darkorange;">'''frèquença'''</span> {{AFE|[-.ˈkɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''joriô'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Vâls)'' || <span style="color:darkorange;">phono</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">phonographe</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">tourne-disque</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">pick-up</span> ''m'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''lambél''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de garantia'''</span> ''loc nom m''<br><br> || label ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''labél'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''labèlo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">label de garantie</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''labél de garancia'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''lèctor''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ magnètico, èlèctromagnètico'''</span> ''loc nom m'' || lecteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''lèctœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Corzelyes, Regniér, Ès)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lecteur magnétique, électromagnétique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''lèctœr magnètico, èlèctromagnètico'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''liésor''' ''m'' || lecteur ''m'' <span style="color:darkorange;">(''appareil'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''liésœr'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''lèctor''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''longior d’ondes''' ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''longior d’onda'''</span> ''loc nom f'' || longueur d’ondes ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''longiœr d’ondes,</span> longor d’ondes<span style="color:darkorange;">, longœr d’ondes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">longueur d’onde</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''machina a fotografies'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || <span style="color:darkorange;">appareil photo</span> ''loc nom m'', appareil-photo ''m'' ; caméra ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''magnètofon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m'' || magnétophone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''magnètofone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''cusa-pèt'''</span> ''m'' ''(Sent-Martin-la-Pôrta)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''magnètoscop<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.po, -.pə, ...]}} ''m'' ''(francèyâjo)'' || magnétoscope ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| '''microfon<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.no, ...]}} ''m''<br>→ '''micrô''' ''m'' || microphone ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''microfone''' {{AFE|[-.nə]}} ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pôrta-vouèx'''</span> ''m''<br>→ micro ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''montar lo son'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">amplifier le son d’une radio, d’un micro</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''montar le son'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ôgmentar lo son'''</span> ''loc v'' || <span style="color:darkorange;">amplifier le son d’une radio, d’un micro</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ôgmentar le son'''</span> ''loc v'' ''(Arbanês)'' || ''Verèt 2023''
|-
| '''novèles''' ''fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ de Paris, de Roma'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ du front'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~ du jorn'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''j’é liesu cela novèla sus lo jornâl'''</span> ''loc-frâsa'' || actualités ''fpl'', informations ''fpl'', nouvelles ''fpl'' <span style="color:darkorange;">(''plus générales'')</span>, <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''actualitâts'''</span> ''fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''novéls'''</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) nouvelles de Paris, de Rome</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) nouvelles du front</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) nouvelles du jour</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">j’ai lu cette nouvelle dans le journal</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''j’é liesu ceta novèla sus lo jornâl'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''novéls'''</span> ''mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~'''</span> ''mpl'' || actualités ''fpl'', informations ''fpl'', nouvelles ''fpl'' <span style="color:darkorange;">(''plus locales'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">(les) nouveaux</span> ''mpl'' <span style="color:darkorange;">(''du coin'')</span> || ''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''ôtofotô'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ceta est n’~ que j’é fêt devant mêson'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || <span style="color:darkorange;">selfie</span> ''m / f'', <span style="color:darkorange;">autophoto</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">celle-ci est un selfie que je me suis fait devant ma maison</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta-ce ‘l est una ~ que j’é fêt devant mêson'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023''
|-
| '''pèlicula''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ fotografica'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''dèvelopar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''roulô de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br> || pellicule ''f'', film ''m'' <span style="color:darkorange;">(''photographique, cinématographique'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">pellicule photographique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">développer une pellicule</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèvelopàr una ~'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">rouleau de pellicule</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''roly, roulot de ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''pôrta-vouèx'''</span> ''m'' || microphone ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''pôrta-vouèce'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''
|-
| '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡra.mo, -.mə, -.ˈɡram, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tèlèvision, de radiô'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''anonciér un ~, lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changement de ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''d’aprés lo ~'''</span> ''loc adv'' || programme ''m'' ; émission ''f'' <span style="color:darkorange;">(''radio, télé...'')</span><br><br>→ <span style="color:darkorange;">programme télévisif, radiophonique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ de tèlèvesion, de radiô'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">annoncer un programme, le programme</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">changement de programme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de programme</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">selon le programme</span> ''loc adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''selon lo ~'''</span> ''loc adv'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''registrâ'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''registrâye'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''chançon ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''partia ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''programo ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">enregistré</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">enregistrée</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">chanson enregistrée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">partie enregistrée</span> ''loc nom f'' <span style="color:darkorange;">(''par opposition à in diretta'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">programme enregistré</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''registracion'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’una chançon, d’un programo'''</span> ''loc nom f'' || enregistrement ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrement d’une chanson, d’un programme</span> ''loc nom m''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| <span style="color:darkorange;">'''registràr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ una chançon, una piéce de téâtro sus un disco, sus un magnètofone'''</span> ''loc v'' || enregistrer ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">enregistrer une chanson, une pièce de théâtre sur un disque, sur un magnétophone</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''
|-
| '''spèctâcllo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ tèlèvisiê'''</span> ''loc nom m'' || spectacle ''m'' ; émission ''f'' <span style="color:darkorange;">(''radio, télé...'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''spèctâclo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">spectacle télévisé</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ tèlèvisâ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''stacion''' ''f'' || chaîne ''f'', station ''f'' (''radio, télévision''), <span style="color:darkorange;">var.</span> '''estacion''' ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023''
|-
| '''veriér''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ un filmo'''</span> ''loc v'' || tourner ''v'', <span style="color:darkorange;">filmer</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">tourner un film</span> ''loc v'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/>
|-
| <span style="color:darkorange;">'''vire-disco'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar, fâre alar lo ~'''</span> ''loc v''<br><br> || <span style="color:darkorange;">tourne-disque</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">pick-up</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''veriê-disco, vira-disco'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''joriô'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Vâls)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire sonner le tourne-disque</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr, fére alàr lo veriê-disco, lo vira-disco'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Vôterin 2019''
|}
=== Rèferences ===
<references />
pvf1xek1z9n0tqsdpzvxwhpj15ji6yx
Éde:Néologismos : Politica
12
23550
231775
231656
2026-07-12T14:19:16Z
ChrisPtDe
22
rv
231775
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la politica''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡra.mo, -.mə, -.ˈɡram, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de rèfôrmes'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ du Govèrnament'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ d’un parti'''</span> ''loc nom m'' || programme ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">programme de réformes</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) programme du Gouvernement</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ du Govèrnement'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) programme d’un parti</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
d3bzpxqlf53t1idw0b146clue2xvgwr
Éde:Néologismos : Ensègnament
12
23551
231776
231657
2026-07-12T14:19:31Z
ChrisPtDe
22
rv
231776
wikitext
text/x-wiki
{{Grafia RèfB pâge}}
Vê-que na '''lista de néologismos sus la politica''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] :
=== Lègenda ===
* Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
* Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions.
* Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
=== Abrèviacions ===
FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]).
== Lista ==
{| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;"
|-
! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa
|-
| '''program<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.ˈɡra.mo, -.mə, -.ˈɡram, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ scolèro'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ceti an ant tot changiê lo ~ de l’ècoula'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cela matiére est pas dens lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' || programme ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">programme scolaire</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette année on a modifié complètement le programme scolaire</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''cét an ‘ls ant tot changiê lo ~ de l’ècoula'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">cette matière n’est pas, ne figure pas dans le programme</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''ceta matiére ‘l est pas dens lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023''
|}
=== Rèferences ===
<references />
gm6yguh4jdr65miohj5xc2vxk4zo453
Module:Balyês/Vârouère/èvolucion populacion
828
23583
231807
2026-07-12T22:06:22Z
ChrisPtDe
22
Pâge fêta avouéc « return { -- données globales ["insee"] = "73306", ["division"] = "comena", ["nom"] = "Vârouère", ["nom-dep"] = "Savouè-d’Avâl", ["superficie"] = 137.48, -- sources accociées ["sorsa1"] = "http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=38770 ", ["sorsa2"] = "https://www.insee.fr/fr/information/2383265", ["sorsa3"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-73306", ["sorses"] = nil, ["recens-prem"] = 2008,... »
231807
Scribunto
text/plain
return
{
-- données globales
["insee"] = "73306",
["division"] = "comena",
["nom"] = "Vârouère",
["nom-dep"] = "Savouè-d’Avâl",
["superficie"] = 137.48,
-- sources accociées
["sorsa1"] = "http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=38770 ",
["sorsa2"] = "https://www.insee.fr/fr/information/2383265",
["sorsa3"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-73306",
["sorses"] = nil,
["recens-prem"] = 2008,
[1793] = { ["pop"] = 1863, ["ref"] = nil },
[1800] = { ["pop"] = 2075, ["ref"] = nil },
[1806] = { ["pop"] = 1924, ["ref"] = nil },
[1822] = { ["pop"] = 1495, ["ref"] = nil },
[1838] = { ["pop"] = 1826, ["ref"] = nil },
[1848] = { ["pop"] = 1733, ["ref"] = nil },
[1858] = { ["pop"] = 1323, ["ref"] = nil },
[1861] = { ["pop"] = 1420, ["ref"] = nil },
[1866] = { ["pop"] = 1366, ["ref"] = nil },
[1872] = { ["pop"] = 1315, ["ref"] = nil },
[1876] = { ["pop"] = 1281, ["ref"] = nil },
[1881] = { ["pop"] = 1208, ["ref"] = nil },
[1886] = { ["pop"] = 1512, ["ref"] = nil },
[1891] = { ["pop"] = 1335, ["ref"] = nil },
[1896] = { ["pop"] = 1140, ["ref"] = nil },
[1901] = { ["pop"] = 1092, ["ref"] = nil },
[1906] = { ["pop"] = 1072, ["ref"] = nil },
[1911] = { ["pop"] = 1010, ["ref"] = nil },
[1921] = { ["pop"] = 878, ["ref"] = nil },
[1926] = { ["pop"] = 761, ["ref"] = nil },
[1931] = { ["pop"] = 710, ["ref"] = nil },
[1936] = { ["pop"] = 870, ["ref"] = nil },
[1946] = { ["pop"] = 822, ["ref"] = nil },
[1954] = { ["pop"] = 774, ["ref"] = nil },
[1962] = { ["pop"] = 851, ["ref"] = nil },
[1968] = { ["pop"] = 1063, ["ref"] = nil },
[1975] = { ["pop"] = 923, ["ref"] = nil },
[1982] = { ["pop"] = 940, ["ref"] = nil },
[1990] = { ["pop"] = 1012, ["ref"] = nil },
[1999] = { ["pop"] = 1243, ["ref"] = nil },
[2006] = { ["pop"] = 1287, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2129090?geo=COM-73306" },
[2007] = { ["pop"] = 1293, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2129076?geo=COM-73306" },
[2008] = { ["pop"] = 1299, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2129068?geo=COM-73306" },
[2009] = { ["pop"] = 1299, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2129062?geo=COM-73306" },
[2010] = { ["pop"] = 1305, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2129059?geo=COM-73306" },
[2011] = { ["pop"] = 1249, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2123937?geo=COM-73306" },
[2012] = { ["pop"] = 1193, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2123878?geo=COM-73306" },
[2013] = { ["pop"] = 1136, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2021173?geo=COM-73306" },
[2014] = { ["pop"] = 1132, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/2534314?geo=COM-73306" },
[2015] = { ["pop"] = 1135, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/3293086?geo=COM-73306" },
[2016] = { ["pop"] = 1109, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/3681328?geo=COM-73306" },
[2017] = { ["pop"] = 1083, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/4269674?geo=COM-73306" },
[2018] = { ["pop"] = 1058, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/5001880?geo=COM-73306" },
[2019] = { ["pop"] = 1066, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/6005800?geo=COM-73306" },
[2020] = { ["pop"] = 1071, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/6676182?geo=COM-73306" },
[2021] = { ["pop"] = 1080, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/7725600?geo=COM-73306" },
[2022] = { ["pop"] = 1074, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/8288323?geo=COM-73306" },
[2023] = { ["pop"] = 1064, ["ref"] = "https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-73306" },
}
r8b0ysdelpx3855mymhk4xnxaqqvugs
O-é
0
23584
231812
2026-07-12T23:33:11Z
ChrisPtDe
22
Pâge redirigiêe vers [[Ôçês]]
231812
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Ôçês]]
k6k2zxh32u7js819liidtx5qjkt39up
O-êy
0
23585
231813
2026-07-12T23:33:18Z
ChrisPtDe
22
Pâge redirigiêe vers [[Ôçês]]
231813
wikitext
text/x-wiki
#REDIRÈCCION [[Ôçês]]
k6k2zxh32u7js819liidtx5qjkt39up