Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 202 1229399 1229358 2026-05-06T23:28:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Siden dy't neamd binne om wiske te wurden */ klear 1229399 wikitext text/x-wiki Dit is in list fan '''siden dy't wiske wurde moatte''', wat sizze wol dat se hielendal net mear yn it systeem foarkomme sille. Dat kinne siden wêze dêr't de ynhâld fan ferplakke is, dêr't oerstallige ynformaasje op stiet, dêr't gjin ynformaasje op stiet, ensfh. Inkeld [[Wikipedy:Behearders|behearders]] kinne siden wiskje. == Gong fan saken == De opset is dat eltsenien in útstel dwaan kin om in side te wiskjen, mar dat dat proses ek wer stoppe wurde kin. === Utstel in side te wiskjen === As jo útstelle wolle om in side te wiskjen dan skriuwe jo dy op de list ûnderoan dizze side, mei in koarte reden, jo namme en de datum: * <font color="blue"><u>Titel</u></font>, reden - Brûkersnamme, datum. (Dy lêste twa kinne jo maklik tafoegje mei fjouwer ~-tekens efter elkoar.)<br/> Nim dan de wiskwarskôging dy't hjirûnder stiet oer en set dy boppenoan de side dy't wiske wurde sil, sa't eltsenien dy't wat oan de side feroarje wol, sjen kin dat dat gjin doel mear hat. === Side dy't net wiske wurde moat === Fine jo dat in side dy't op de list stiet net wiske wurde moat, helje de rigel dan fuort, en skriuw yn de gearfetting wêrom. Of at jo it net sels dwaan wolle, skriuw dan ûnder it fersyk om te wiskjen in nije rigel, mei de grûn om dat net te dwaan, lykas: ** Reden om net te wiskjen - Brûkersnamme, datum. At in side ferbettere wurdt dan moat de wiskwarskôging ek fuorthelle wurde, fansels, en it kin wêze dat in part fan de keppelings op 'e nij makke wurde moat. === Ofsluten fan de list === As in side hjir stean bliuwt, dan wurdt op in stuit de list troch in behearder ôfsletten, as er de siden op de eardere list wisket. De ôfslútdatum wurdt dan ûnderoan de list tafoege. Fan dy datum ôf, is der noch 15 dagen tiid om in side fan de list ôf te heljen. === Wiskjen fan de siden === De siden dy't noch op de list stean as de 15 dagen om binne wurde troch in behearder wiske, útsein der binne goede tsjinarguminten of de behearder hat in oare reden om it net te dwaan. As de side net wiske wurdt, dan wurdt er neamd ûnder [[#Siden dy't net wiske binne|Siden dy't net wiske binne]]. === Daalks wiskjen fan siden === Inkeld bart it dat in side daalks wiske wurdt. Dat kin bygelyks barre om't de titel obseen is, of nea goed wêze kin. Yn dat gefal wurdt de útlis opnaam ûnder [[#Daalks wiske siden|Daalks wiske siden]]. Foar ''tekst'' dy't net goed is hoecht dat net; jo kinne altiten de tekst weihelje en de wiskwarskôging der foar yn it stee sette. === Siden dy't meardere kearen oanmakke wurde === Om't in side dy't gefoelich is foar fandalisme, mar noch net bestiet dochs skoattelje te kinnen is der de side [[Wikipedy:Skoattele lege siden]]. At jo tinke dat de side dy't wiske wurde moat dêrop thús heart, jou dat dan yn it kommentaar oan. == As in side wiske wurdt betsjut net dat it mêd net goed is == ''As in side hjir stiet betsjut dat net dat it mêd net op de Wikipedy heart. In wiske side kinne jo letter gewoan op 'e nij skriuwe.'' ''In part fan de siden is allinnich oanmakke trochdat immen nei in nije side begûn, begûn is mei it skriuwen, dan nei in pear tekens der fanôfsjoen hat, mar al op "Fêstlizze" klikt hat. Dêrtroch is de side al oanmakke, mar der is gjin ynhâld.'' * Stiet der in mêd op dizze side dêr't jo daalks in side oer skriuwe wolle, wiskje dy dan fan dizze side, gean nei it bewurkingsfjild fan dy side, wiskje alle tekst dy't dêr stiet, as der eat stiet, en skriuw in nijenien. Tink der al om dat der faaks nije keppelings komme moate, as dy ek al fuorthelle binne. == Wisk-warskôging == Foegje jo in side oan dizze list ta, set dan boppenoan dy side:<br> <nowiki>{{Wiskwarskôging}}</nowiki> De Wiki makket dêr dan dit fan:<br> {| style="margin:0.5em; padding:0.5em; background:#FEE; border:1px solid #999;" |- | [[File:Icono consulta borrar.png|60px|left]] | <big>'''Side kin wiske wurde'''</big></br /> {{#if:{{{1|}}}|Reden: '''{{{1}}}'''<br />}}<br />'''Dizze side stiet op de list fan [[Wikipedy:Siden wiskje|siden dy't nominearre binne om wiske te wurden]].'''<br /><br />''Dizze side soe wiske wurde kinne om't eltsenien de side (no) net brûkber mear fynt.<br/> Soenen jo noch in doel sjen foar dizze side, dan kinne jo der gewoan yn skriuwe, mar helje dan al earst de titel fan de list fan [[Wikipedy:Siden wiskje|siden dy't wiske wurde sille]], om't jo wurk oars ek wiske wurde kinne soe.'' |} ---- ==Wisklist == === Siden dy't wiske binne === Sjoch foar siden dy't wiske binne it [https://fy.wikipedia.org/wiki/Wiki:Loch?type=delete Wisklochboek]. === Siden dy't op 'e nominaasje steane om mei koarten wiske te wurden === <big><font color=red>Dizze siden wurde wiske</font></big> at se, nei't de list ôfsletten is, hjir op syn minst noch 15 dagen neamd wurde: </font><!-- Set de list hjirûnder, mar net it kopke, no hjirboppe del. Ferfang de namme en datum, hjirboppe, dan troch de golfkes --> === Siden dy't neamd binne om wiske te wurden === * [[Masedoanje (Grikelân)]] - Hast gjin ynhâld. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mrt 2026, 19.58 (CET) :: [[:nl:Macedonië (Griekenland)]] - ik nim oan dat immen dêr eat fan oernimme koe. (Mar ik wit net wêrom't de keppeling hjir net te sjen is.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.24 (CEST) === Siden dy't fuortendalik wiske wurde moatte === <font color=red>Dizze siden moatte sa fluch mooglik troch in Behearder wiske wurde</font> om't de namme obseen is, it nearne nei liket, of oare swierrichheden hat: ==Siden dy't neamd binne om weromset te wurden == ti3jo8z7jf53192hzpr1kcquwhbs6ck 0 6324 1229403 1124522 2026-05-07T07:09:51Z RomkeHoekstra 10582 stobbe ferwidere, tekst útwreide. 1229403 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kurów | ôfbylding = Kur1DSC 0282.JPG | ôfbyldingstekst = De barokke tsjerke fan Kurów | flagge = POL gmina Kurów flag.png | wapen = Herb Kurowa.png | lân = [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]] | boargemaster = | ynwennertal = 2.705 | oerflak = 11,32 km² | befolkingstichtens = 239/km² | hichte = 150 m | stifting = 1442 (stedsrjochten oant 1870) | postkoade = 24-170 | netnûmer = +48 81 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kurow.eu www.kurow.eu] | mapname = Poalen | lat_deg = 51 | lat_min = 23 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 22 | lon_min = 11 | lon_sec = 10 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Kurów yn it woiwodskip Lublin }} '''Kurów''' is in plak yn it súdeasten fan [[Poalen]] yn it [[woiwodskip]] [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]]. It leit oan it rivierke de [[Kurówka]] en it is it haadplak fan 'e gemeente Kurów. Hoewol't it hjoed-de-dei de status fan in doarp hat, wie it fan 1442 oant 1870 in stêd. Kurów stiet histoarysk bekend as ien fan 'e sintra fan 'e Poalske reformaasje. == Geografy == Kurów leit yn it sintrale diel fan 'e heechflakte fan Lublin, likernôch 30 kilometer bewesten de stêd [[Lublin]]. It doarp leit oan in wichtige ferkearsier dy't Warschau mei Lublin en de [[Oekraïne|Oekraynske]] grins ferbynt. It lânskip om it plak hinne wurdt skaaimerke troch gloaiende ikkers en lânbougrûn, wat typysk is foar it súdeasten fan Poalen. Lykas de rest fan 'e regio Lublin hat Kurów in kontinintaal klimaat mei waarme simmers en kâlde winters. == Skiednis == It plak waard foar it earst neamd yn 'e 12e iuw, mar krige yn 1442 offisjele [[stedsrjochten]] fan kening [[Wladislaus III fan Poalen|Wladislaus III]]. Yn 'e 16e iuw ûntwikkelde Kurów him ta in wichtich [[kalvinisme|Kalvinistysk]] sintrum en letter foar de [[Unitarisme (religy)|unitaristyske]] Poalske Bruorren. In soad ynwenners gyngen oer nei dit leauwe, wat fan Kurów in yntellektueel en religieus sintrum makke. Yn 'e 17e iuw waard de stêd swier troffen troch de [[pest]] en de ferneatigingen fan 'e ynvaazje fan Sweden (de "Sûntfloed"). Nei de [[Poalske dielingen]] kaam Kurów yn 1795 ûnder [[Eastenryk-Hongarije|Eastenryksk]] bestjoer, letter ûnder it hartochdom Warsjau en lang om let ûnder it [[Russyske Ryk]]. As straf foar de Poalske jannewarisopstân fan 1863 tsjin de Russen, ferlear Kurów yn 1870 syn stedsrjochten, in status dy't it plak oant hjoed-de-dei net weromkrigen hat. [[Ofbyld:MOs810, WG 51 2024 ZachLub Kurów massacres monument (Puławska Street, Kurów) 01.jpg|thumb|left|Ien fan 'e oarlochsmonuminten (Puławska-strjitte) yn Kurów.]] Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it doarp op 9 septimber 1939 swier bombardearre troch de Dútske [[Luftwaffe]]. De [[Joaden|Joadske]] befolking fan Kurów telde doe likernôch 2.600 minsken en makke yn dy tiid in grut part fan 'e totale befolking út. Yn 1941 waard in [[getto]] ynsteld en yn april of maaie 1942 waarden de joadske bewenners troch de nazy's deportearre nei it ferneatigingskamp [[Sobibór]]. Mei help fan katolike doarpsbewenners wisten in oantal de oarloch te oerlibjen. Op 6 maart 1944 eksekutearren de Dútsers 45 Poalske fersetsstriders, 10 waarden op it sintrale plein ophongen en de oaren waarden yn 'e Puławska-strjitte deasketten. == Befolking en befolkingsûntwikkeling == Kurów hat hjoed-de-dei likernôch 2.700 ynwenners. It ynwennertal is troch de iuwen hinne frij stabyl bleaun, al hie it plak foar de oarloch mear ynwenners troch de grutte Joadske mienskip dy't dêr doe wenne. == It besjen wurdich == * De Sint-Michaelstsjerke is in foarbyld fan 'e saneamde "Lublin-renêssânse". De tsjerke hat in ryk fersierd ynterieur en tsjinne yn 'e 16e iuw foar in skoft as protestantske tsjerke. == Oars == Kurów is it berteplak fan generaal [[Wojciech Jaruzelski]], de lêste [[Kommunisme|kommunistyske]] lieder fan Poalen, dy't hjir yn 1923 berne waard. [[Kategory:Plak yn Poalen]] 29fo6j9aqlx6rsbtq34sj7zsu7stmlt 0 18310 1229377 1224917 2026-05-06T16:30:24Z Drewes 2754 better 1229377 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Doede Bleeker | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[14 augustus]] [[1952]] | berteplak = [[Starum]] | stoarn = [[18 maart]] [[2018]] | stjerplak = [[Starum]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]] | sjenre = [[popmuzyk]] | ynstrumint = | sjongtaal = [[Starumersk]] | grutste hit(s) = ''Switsokken'' <br>''Skouderham'' | jierren aktyf = ±[[1982]] – [[2018]] | prizen = | webside = }} '''Doede Bleeker''' ([[Starum]], [[14 augustus]] [[1952]] - dêre, [[18 maart]] [[2018]])<ref>[https://www.lc.nl/cultuur/Troubadour-Doede-Bleeker-op-65-jarige-leeftijd-overleden-23010609.html ''Troubadour Doede Bleeker op 65 jarige leeftijd overleden'']</ref><ref name="stjerberjocht">{{Fuotnoat|Stjerberjocht Doede Bleeker, yn: de ''Ljouwerter Krante'', 20 maart 2018, s. 34}}</ref> wie in [[Fryslân|Frysk]] [[sjonger]], [[dichter]] en [[skriuwer]],<ref name="staverse misthoorn">{{Fuotnoat|{{Aut|Haagsma, Jacob}}, ''Staverse Misthoorn was een gevoelige ziel'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 20 maart 2018, s. 3}}</ref> dy't de [[bynamme]] ''de Staverse Misthoarn'' hie.<ref name="staverse misthoorn"/> Hy wie benammen bekend fan [[feest]]ferskes as ''Switsokken'' en ''Skouderham'', mar wie dêr net alhiel gelokkich mei, om't er ek serieuzere nûmers skreau en song. Njonken syn libben as [[artyst]] hie Bleeker yn Starum in [[fiskhannel]].<ref name="staverse misthoorn"/> ==Libben== Bleeker waard yn [[1952]] yn [[Starum]] [[berne]] en bleau dêr syn hiele [[libben]] te wenjen. Hy wie fan [[berop]] [[fiskboer]], mar sette begjin jierren tachtich, doe't er gjin [[wurk]] hie, útein mei it skriuwen fan [[ferske]]s, [[gedicht]]en en [[koart ferhaal|ferhalen]], benammen yn it [[Starumersk|Starumer dialekt]] fan it [[Stedsk]], dat syn [[memmetaal]] wie.<ref name="staverse misthoorn"/> In earste [[optreden]] op 'e [[strjitte]] yn [[Snits (stêd)|Snits]] smakke him nei mear, en sadwaande begûn er faker as [[sjonger]] op te treden, wylst him ek frege waard en nim in [[Langspylplaat|LP]] op.^{[boarne nedich]} Yn [[1993]] hied er in lytse [[rol]] yn 'e [[film]] ''[[De Kleine Blonde Dood]]'' fan [[Jean van de Velde]].<ref name="staverse misthoorn"/> Dêrnei waard Bleeker ferneamder en syn [[muzyk]], dy't goed oansloech, waard draaid op 'e [[tillefyzje]] en de [[radio]]. Op it [[Frysk]]talige [[muzyk]]festival [[Aaipop]] bêde er in oproerige dronken kliber [[jongerein]] del mei in spontaan optreden, en yn [[Beetstersweach]] rêde er krektsa in popfestival doe't dat troch min [[waar]] drige te bedjerren.<ref name="staverse misthoorn"/> Op [[Omrop Súdwest]] hied er it [[radio]]programma ''Buutenstaanders'', dêr't er 'ûnderwurdearre' muzyk draaide dy't net op lanlike stjoerders te hearren wie.^{[boarne nedich]} Bleeker neamde himsels in [[Stedfrysk]]e [[trûbadoer]], of ek wol ''de Singende Fisboer''.<ref name="stjerberjocht"/> Syn bekendste [[bynamme]] wie ''de Staverse Misthoarn'',<ref name="staverse misthoorn"/> in oantsjutting dy’t troch himsels yntrodusearre waard neidat er yn de ''[[Ljouwerter Krante]]'' de Fryske [[Urbanus (artyst)|Urbanus]] neamd waard.^{[boarne nedich]} Meitiid begûn Bleeker lykwols in tsjinsin by syn [[imago]] as feestfierder te krijen, en teffens by it lûdroftige feestpublyk.<ref name="staverse misthoorn"/> Behalven feestnûmers as ''Switsokken'' en ''Skouderham'' hied er altyd ek al serieuzere ferskes skreaun, mar yn [[2007]] brocht er in [[cd]] út (syn lêste), mei inkeld fan sokke nûmers. Dy cd krige as [[titel (opskrift)|titel]] ''Omarmd op Texel'', en omfieme sawol âld as nij wurk. Dêrûnder wiene ''Bliif Nyt Soa Lang Fut'', oer in freon fan sines dy't [[selsmoard|út it libben stapt]] wie, en ''Sij Ging Fut'', oer de ein fan syn eigen [[houlik]], yn [[2001]].<ref name="staverse misthoorn"/> Bleeker wie der ûngelokkich mei dat [[Omrop Fryslân]] syn serieuzere muzyk negearre, sadat er tsjin wil en tank de man fan ''Switsokken'' bleau. Mei dêrom sette er de lêste tsien jier fan syn libben syn artystekarriêre op in leech pitsje en lei er him benammen ta op syn fiskhannel.<ref name="staverse misthoorn"/> Bleeker kaam op [[18 maart]] [[2018]] yn de âldens fan 65 jier hommels te [[ferstjerren]] oan [[hert]]falen.<ref name="staverse misthoorn"/> == Diskografy == Langspylplaten: *1984 – ''Foor de fatsoensrakkers'' (Frigram) *1987 – ''Rauwkost'' (Firgram) Cd's: *1991 – ''Ik bin in brulkikker'' *1994 – ''Ontspoard'' *1997 – ''Mengde gefoelens'' *1998 – ''Foor de fatsoensrakker'' *1998 - ''Sweefteef'' *2007 – ''Omarmd op Texel'' Ek is hy te hearren op tal fan oare [[cd's]] fan en mei oare sjongers. == Bibliografy == * ''Pretletters op de klaagmuur'' - Dichtbondel * ''Kopziekte'' - Ferhalebondel == Keppeling om utens == * [http://www.doedebleeker.nl/index.html De webstee fan Doede Bleeker.] * [http://www.streektaalzang.nl/strk/frie/friedbln.htm. Streektaalsang] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Bleeker, Doede}} [[Kategory:Frysk ûndernimmer]] [[Kategory:Frysk keapman]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Frysk lietsjeskriuwer]] [[Kategory:Frysk kollumnist]] [[Kategory:Skriuwer yn it Stedsk]] [[Kategory:Frysk sjonger]] [[Kategory:Sjonger yn it Stedsk]] [[Kategory:Frysk radiopresintator]] [[Kategory:Persoan berne yn Starum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1952]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2018]] 0xtnw67ptja7zugu8irfd1rla1y8day 0 29860 1229407 1175894 2026-05-07T09:48:16Z Drewes 2754 /* De sitewaasje fan no */ † 1229407 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Russia - Spitsbergen - Amsterdam.PNG|thumb|It reade stipke yn it noardwesten is Amsterdam]] [[Ofbyld:Amsterdamer eiland.jpg|thumb|Kaart fan Amsterdam en de omlizzende eilannen út 1720]] [[Ofbyld:Smeerenburg-blubberovens.JPG|thumb|Oerbliuwsels fan de blabberûnen]] '''Amsterdam''' (Noarsk: ''Amsterdamøya'') is in lyts ûnbewenne eilân foar de noardwest kust fan [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]]. Lykas de rest fan Spitsbergen stiet Amsterdam sûnt [[1920]], doe’t it [[Spitsbergen ferdrach]] tekene waard, ûnder tafersjoch fan it keninkryk [[Noarwegen]], mar offisjeel is it gjin part fan Noarwegen. It eilân is hast it heule jier troch omfieme troch [[pakiis]]. == Skiednis == It eilân waard nei alle gedachten foar it earste betrêde troch [[Willem Cornelis. Van Muyden]] yn [[1614]], dy’t mei [[Jan Jacobs. May]] yn tsjinst fan de Amsterdamske keamer fan de [[Noardske Kompanjy]] de mooglikheden fan de walfiskfeart yn dizze kontreien ûndersocht. Op it eilân waard yn [[1619]] troch de Amsterdamske keamer de delsetting [[Smeerenburch]] stifte, dy’t útgroeie soe ta it sintrum fan de Nederlânske walfiskfeart by Spitsbergen. Fan [[1623]] ôf waard it ek de oare keamer fan de Noardske Kompanjy tastien yn Smeerenburch te kommen. De delsetting wie allinnich yn de [[simmer]]moannen bewenne. Yn de winter fan [[1633]] oant [[1634]] waard der foar it earst in groep oerwinterders yn Smeerenburg efterlitten. De bedoeling wie dat de trienkôkerijen te beskermjen tsjin de plonderijen fan benammen [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskyske]] en [[Denemark|Deenske]] konkurrinten. Dizze oerwintering slagge troch grutte ynspannings fan de oerwinterders, mar dy fan in jier letter rûn út op in ûnk: alle oerwinterders kamen om fan de honger en de kjeld. De traansiederijen fan Smeerenburch rekken nei [[1640]] stadichoan yn ûnbrûk en waarden earne foar [[1660]] ferlitten. Dêrnei is de delsetting yn ferfal rekke. == De sitewaasje fan no == Op 't heden docht de Nederlânske oanwêzigens fan doe allinnich noch bliken út de oerbliuwsels fan blabberûnen. Der binne no noch de resten fan sân ûnen te sjen. Benoarden it eardere Smeerenburch leit in begraafplak út dy tiid. Wichtich archeologysk ûndersyk op Amsterdamøya is de lêste desinnia troch [[Louwrens Hacquebord]] (1947-2026) fan it [[Arktysk Sintrum]] fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] dien. == Literatuer == * {{aut|Conway, W. M.}} (1906). ''No Man’s Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country''. Cambridge: At the University Press. == Keppelings om utens == * [http://www.elsevier.nl/web/Artikel/Nederlandse-plaatsnamen-op-Svalbard.htm Nederlandse plaatsnamen op Svalbard], Elsevier.nl * [http://www.archive.org/stream/nomanslandhistor00conwuoft/nomanslandhistor00conwuoft_djvu.txt No Man's Land : a history of Spitsbergen from its discovery in 1596 to the beginning of the scientific exploration of the country (1906)] [[Kategory:Eilân yn Spitsbergen]] [[Kategory:Eilân yn de Noardlike Iissee]] m0sijyos3s47n66n7cclv34bzb4adib 0 30964 1229402 1135679 2026-05-07T06:51:40Z CommonsDelinker 353 Gen-commons.jpg ferfongen troch [[c:File:1954_Geneva_Conference.jpg|1954_Geneva_Conference.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 1229402 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:DakToVietnam1966.jpg|thumb|right|300px|Amerikaanske soldaten yn aksje yn Fjetnam]] De '''Fjetnamoarloch''' of '''Fjetnamkriich''', wie in wapene konflikt yn it tiidrek fan de [[Kâlde Oarloch]]. It konflikt foel foar yn [[Fjetnam]], [[Laos]], en [[Kambodja]] fan [[26 septimber]] [[1959]] ôf oant [[30 april]] [[1975]]. De oarloch waard útfjochte troch it [[kommunisme|kommunistyske]] [[Noard-Fjetnam]], stipe troch har kommunistyske bûnsmaten, en de regearing fan [[Súd-Fjetnam]], stipe troch de [[Feriene Steaten]] en oare anti-kommunistyske naasjes. De Fjetnamoarloch wie de earste oarloch dy't op de tillefyzje te sjen wie. It wie ek de earste oarloch dêr't oer de hiele wrâld mânsk tsjin protestearre waard. == Oanlieding == [[Ofbyld:1954 Geneva Conference.jpg|thumb|left|Geneefske fredesbesprekkings]] It eardere [[Yndo-Sina]] (Fjetnam, Laos en Kambodja) wie sûnt healwei de [[19e iuw]] ûnder [[Frankryk|Frânsk]] bestjoer oant de [[Twadde Wrâldoarloch]] dêr in ein oan makke. Yndo-Sina waard troch de [[Japan]]ners beset en yn dy tiid ûntstie in fersetsbeweging, de ''"Fietminh"'' neamd, besteande út nasjonalistyske kloften dy't harren krêften bondelen. Dizze beweging dêr't [[Ho Tsji-Minh]] de grutte lieder fan wie, rjochte harren ynearsten tsjin de Japanners en letter ek tsjin de Frânsken doe't dy nei de Japanske kapitulaasje werom kamen (sjoch: de [[Earste Yndosineeske Oarloch]]). De [[Feriene Steaten]] waard yn dizze oarloch belutsen doe't sy de Frânsken militêre stipe joegen. De akkoarden fan Geneve, in fredesferdrach, makke yn july [[1954]] in ein oan dizze oarloch. De koloniale hearskippij fan Frankryk oer Yndo-Sina einige, Laos en Kambodja waarden selsstannich en Fjetnam ferparte yn twa tiidlike sônes (skiedsline de 17e breedtegraad). Ek wie der ôfpraat dat yn [[1956]] yn hiel Fjetnam ferkiezings hâlden wurde soene. Al gau die bliken dat de Feriene Steaten gjin fertrouwen hienen yn it fermogen fan de regearings yn Kambodja, Laos en Súd-Fjetnam om op eigen krêft it fierder opkringen fan de kommunisten tsjin te hâlden. Dêrom waard de [[SEATO]] oprjochte mei as doel de ûnôfhinklikens fan dizze lannen garandearje te kinnen. Wylst de Amerikanen oan Súd-Fjetnam stipe taseinen, beloofde [[Sina]] it noarden help by it werstel fan de ynfrastruktuer. Yn oktober 1955 waard yn it suden in [[referindum]] hâlden dêr't de befolking har yn útspruts foar ferfanging fan it regear fan [[Bao Dai]] troch syn premier [[Ngo Dinh Diem]], dy't in diktatuer festige. It Noardfjetnameeske regear stie oan op útfiering fan de yn de ''Geneefske akkoarden'' bepaalde ferkiezings, sadat Fjetnam wer ferienige wurde koe. Troch Ngo Dinh Diem waarden de Noardfjetnameeske foarstellen lykwols hieltyd ôfwiisd ûnder it mom dat frije ferkiezings yn it noarden ûnder de kommunisten net mooglik wie. == Ferrin fan de oarloch == Fan [[1959]] ôf besiket Noard-Fjetnam it rezjym yn Súd-Fjetnam te fal te bringen troch it suden yn tanimmende mjitte te ynfiltrearen. It rezjym fan Diem ropt lykwols sels ek in protte ferset op by de befolking. Boeren fersette harren tsjin twongen ferhuzings nei fersterke doarpen, dêr't sy tsjin kommunistyske ynfiltraasje beskerme wêze soenen, mar ek better kontroleare wurde kinne. De ûnrêst yn Súd-Fjetnam nimt hieltyd fierder ta. Op [[20 desimber]] [[1960]] rjochtsje Súdfjetnameeske gueriljastriders it Fjetnameeske Nasjonale Befrijingsfront ([[Fjetnameeske Nasjonale Befrijdingsfront|NLF]]) op, dat meastentiids de ''Fietkong'' neamd wurde en dat troch de Noardfjetnameeske kommunisten stipe waard. Troch de Amerikaanske presidint [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhouwer]] wurdt dêrom noch mear help stjoerd yn de foarm fan militêre en ekonomyske stipe. Dizze situaasje hie in oantal ynsidinten as gefolch, wêrûnder de foarfallen rûn de [[Golf fan Tonkin]], dy't úteinlik de direkte oanlieding foar de oarloch wurde soe. [[Ofbyld:Boeing B-52 dropping bombs.jpg|thumb|right|250px|Amerikaanske [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]] oan 't bombardearjen]] Nei in kommunistyske mortieroanfal op de Amerikaanske loftmachtbasis yn it Súdfjetnameeske [[Pleikû]], joech presidint [[Lyndon B. Johnson|Johnson]] yn febrewaris [[1965]] it befel Noard-Fjetnam te bombardearjen. Yn maaie arrivearren de earste grûntroepen yn Súd-Fjetnam, dêr't it tal tsjin de ein fan it jier fan oanwaakse wie ta 180.000. It meastepart fan de soldaten die mei as frijwilliger, mar dat oandiel soe gau ferminderje doe't de oarloch eskalearre. It optreden fan de Amerikaanske presidint wie wifeljend. Hy woe de oarloch winne, mar sûnder neidielige politike gefolgen. De bombardeminten dêr't hy opdracht foar joech (sawol yn Noard- as Súd-Fjetnam), kostje in protte slachtoffers ûnder de boargers. Fierder spile mei dat de Fietkong hieltyd hurder werom begûn te fjochtsjen neigeraden dat it tal bombardeminten tanomd. It die bliken dat in loftoarloch allinnich net genôch wie. Tsjin in fijân dy't oeral oanwêzich is en himsels sûnder probleem fermomme koe as boarger is it dreech fjochtsje. Tusken [[1965]] en [[1968]] waard de Amerikaanske oanwêzigens hieltyd fierder opboud en begûn de oarloch oare foarmen oan te nimmen. Behalve offinsive bombardeminten moasten de hieltyd swierder wurdende oanfallen fan de Fietkong tsjin hâlden wurde. Dêrfoar moast it oantal soldaten noch fierder útwreide wurden. It tal rûn op oant 536.000 troepen yn 1968. Wienen de Amerikaanske slachtoffers yn 1965 noch mar 636, dat oantal wie yn 1968 oprûn ta goed 30.600 Amerikaanske deaden. De Amerikaanske media wie ynearsten posityf west oer de Fjetnamoarloch, mar rûn 1966 en 1967 begûn sy in krityske toan oan te slaan, doe't sy yn de gaten krigen dat de oarloch eskalearre. Meardere kranten en de grutte tv-senders begûn fragen te stellen oer de Fjetnam-polityk. Dêrneist waard harren berjochtjouwing hieltyd minder sekuer, wêrtroch de yndruk waard wekt dat Amerikaanske soldaten grouwélige moarden pligen, en gjin oerwinnings mear behelle koenen, en dat Amearika yn hopeleaze oarloch fersyld rekke wie. It publyk reageare ûntset op it grutte tal deaden en wûnen. Hieltyd gruttere oantallen manlju wegeren yn militêre tsjinst te gean. Dêrtroch waard de Amerikaanske regearing twongen om mear minsken, fral earmen en swarten sûnder konneksjes, yn tsjinst te gean; de riken koenen makliker de tsjinst ûntrinnen. Dat sette in soad kwea bloed. Tusken 1967 en 1971 stige it persintaazje minsken dat tsjinst wegere op morele grûn fan 8% nei 43%. De resultaten wienen min en ein 1968 begûn it saneamde [[Tet-offinsyf]] fan de NLF en Noardfjetnameeske troepen op de ferneamste stêden en bases yn Súd-Fjetnam. De Amerikaanske ferliessifers rûnen op. It Tet-offinsyf soe it kearpunt yn de oarloch wurde. Foar dat offinsyf foarfoel hienen de Amerikanen it idee dat in oerwinning op de Noardfjetnamezen mooglik wie, dêrnei waard allinnich noch mar neitocht op hokker wize weromlûken sûnder gesichtsferlies mooglik wie. Het Tet Offinsyf makke in ein oan de eskalaasje fan de Fjetnamoarloch en foarme it begjin fan de besikings fan Amearika om har werom te loken út de oarloch. Presidint Johnson ferkleare dat hy ree wie om fredesbesprekkings te hâlden mei de Fietkong en dat er him net wer ferkiesber stelle soe foar de presidintsferkiezings fan dat jier. [[Ofbyld:Vietnam peace agreement signing.jpg|thumb|right|250px|Undertekening fan it fredesakkoard yn Parys]] Yn juny 1969 makke de nije presidint [[Nixon]] bekend dat gau in begjin makke wurde soe mei it weromlûken fan de Amerikaanske troepen út Súd-Fjetnam en mei 'fjetnamisearing' fan de oarloch (feitlik in weromkear ta de boargeroarloch). Yn maart 1972 wienen der noch 60.000 man Amerikaanske grûntroepen oerbleaun dy't net mear oan de gefjochtshannelingen meidienen. Wol waarden de bombardeminten op Noard-Fjetnam yn desimber 1971 troch de Amerikanen ferfette en yn april 1972 útwreide. Yn opdracht fan Nixon wiene der fan 18 oant 30 desimber mânske bombardeminten op de grutte Noardfjetnameeske stêden. Op [[23 jannewaris]] [[1973]] waarden troch [[Henry Kissinger]] en troch de Noardfjetnameeske ôffurdige [[Le Duc Tho]] de saneamde ''Akkoarden fan Parys'' sletten, dêr't offisjeel in ein mei kaam oan de Fjetnamoarloch. It weromlûken fan de lêste Amerikaanske troepen einige yn maart 1973. == Neisleep == Yn Noard-Fjetnam begûn de regearing-Pham Fan Dong, neidat de frede sletten wie, oan de weropbou fan it lân. De Súdfjetnameeske presidint [[Thieu]], dy't him allinnich tanksij Amerikaanske finansjele stipe hanthavenje koe, negeare lykwols de ''Paryske akkoarden'' en wegere oer te gean ta it frijlitten fan de politike finzenen en meiwurking te jaan by it ta stân kommen fan frije ferkiezings, in nij parlemint en in koalysjeregearing. De striid tusken de regearing fan Thieu en de Fietkong gie dan ek troch. Yn de maaitiid fan 1975 twong in grutskipske oanfal troch de Fietkong, mei stipe fan Noard-Fjetnam, Thieu ta it oerjaan fan it Sintrale Heechlân, itjinge dat late ta de ynstoarting fan de Súdfjetnameeske definsje. Op 30 april naam de Fietkong de macht oer yn [[Saigon]] wêrmei in ein kaam oan de boargeroarloch. == Keppeling om utens == * [http://www.collegenet.nl/index_mainframe.php?mainframe=http%3A%2F%2Fwww.collegenet.nl%2Fstudiemateriaal%2Fverslagen.php%3Fverslag_id%3D5302 Amearika yn Fjetnam] * [http://geschiedenis.vpro.nl/dossiers/24214898/ dossier skiednis] * [http://www.iisg.nl/edu/vietnamoorlog/posters.php propagandaposters út de Fjetnamoarloch] [[Kategory:Fjetnamoarloch| ]] [[Kategory:Oarloch yn Aazje]] [[Kategory:Oarloch yn de 20e iuw]] [[Kategory:Oarloch fan Austraalje]] [[Kategory:Oarloch fan de Feriene Steaten]] [[Kategory:Oarloch fan de Filipinen]] [[Kategory:Oarloch fan Fjetnam]] [[Kategory:Oarloch fan Kambodja]] [[Kategory:Oarloch fan Laos]] [[Kategory:Oarloch fan Nij-Seelân]] [[Kategory:Oarloch fan Noard-Koreä]] [[Kategory:Oarloch fan Sina]] [[Kategory:Oarloch fan Súd-Koreä]] [[Kategory:Oarloch fan Tailân]] [[Kategory:Kâlde Kriich]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1959]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1960]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1961]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1962]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1963]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1964]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1965]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1966]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1967]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1968]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1969]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1970]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1971]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1972]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1973]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1974]] [[Kategory:Militêr treffen yn 1975]] qiqycut472woe0nm5sg4qykje7rtogv 0 31295 1229362 1227159 2026-05-06T12:27:29Z Drewes 2754 nij wurk 1229362 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Willem Schoorstra Tresoar 47.jpg|thumb|right|''Willem Schoorstra.'']] '''Willem Schoorstra''' ([[Ternaard]], [[22 july]] [[1959]]) is in [[muzikant]], [[dichter]] en [[skriuwer]]. Syn belangstelling lei yn it earstoan yn de muzyk, dêr't er ynspiraasje fan krige foar it skriuwen fan dichtwurk. Willem Schoorstra publisearret geregeld yn literêre tydskriften en op ynternet. == Wurk == Yn [[1998]] krige er de [[Ruurd Wiersma]] Poëzijpriis foar it fers ''Neffens it ynderlik bern''. In jier letter wûn er in [[Rely Jorritsmapriis]] mei it ferhaal ''Trettjin dagen''. Yn [[2001]] ferskynde de dichtbondel ''Ynwijing'', en yn [[2002]] de ferhalebondel ''Berjochten út Babel''. De haadpersoanen út de ferhalen fan Schoorstra binne minsken dy't skansearre binne troch opfieding, miljeu en leafdeleazens dy't wrakselje mei har libben. De roman ''Swarte ingels'' (2004) beskriuwt in ûnmooglike leafde tusken in broer en in suster. It oardiel fan de kritisy oer it boek wie tige posityf. Yn 2005 wûn Schoorstra mei ''Swarte ingels'' de [[Fedde Schurerpriis]] fan de provinsje Fryslân foar debutanten. Yn 2007 ferskynde in Nederlânske oersetting fan ''Swarte ingels''. Yn 2007 ferskynde ek ''De ôfrekken'', in boek oer it libben fan in studint yn it homolibben fan Brussel dy't siket nei syn identiteit. Sawol ''Swarte ingels'' as ''De ôfrekken'' beskriuwe kontroversiële tema's lykas ynsest, homoseksualiteit en moslimproblematyk. Yn it ramt fan 'Fryslân Lêst Syn Toppers' waard 17 febrewaris 2011 in literêre jûn holden dêr't ''Swarte ingels'' sintraal stie. Hille Stellingwerf makke by it boek ''Swarte ingels'' it nûmer 'Noait genôch'. Yn april 2011 folge de boekpresintaasje fan de roman ''Rêdbâd – kronyk fan in kening''. De roman giet oer it libbensferhaal fan de ier-midsiuwske Fryske kening [[Redbad|Rêdbâd]]. Sawol by de jûn oer de ûnmooglike leafde as ek by de boekpresintaasje fan Rêdbâd luts Schoorstra sa'n 100 minsken nei [[Dokkum]].<ref>[http://itnijs.nl/2011/04/boekpresintaasje-redbad/ Boekpresintaasje Rêdbâd] op It Nijs</ref><ref>[http://www.flst.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=158:swarte-ingels-yn-dokkum-lukt-goed-100-minsken-publyk&catid=40:nieuws-tweede-boek&Itemid=78 Swarte ingels yn Dokkum lûkt goed 100 minsken publyk ] by de webside fan 'Fryslân Lêst Syn Toppers'</ref> Yn 2012 die er foar de boargemaster oer de wetlike ‘Ferklearring fan ôfstân’ fan de Nederlânske Nasjonaliteit foar de Fryske Nasjonaliteit yn de gemeenteseal te Dokkum. Syn talint om as dichter, romanskriuwer, koarteferhaleskriuwer, histoarysk-, polityk- en taalaktivist it Fryske fjoer by in soad minsken te ûntstekken wie foar de [[Jongfryske Mienskip]] reden om him de [[Gouden Kneppel]] 2024 út te rikken.<ref>[https://goeie.frl/fryske-beweging/gouden-kneppel-foar-willem-schoorstra/ ‘Gouden Kneppel’ foar Willem Schoorstra], www.goeie.frl</ref> == Bibliografy == ;Romans: *2004: ''Swarte Ingels'' (3e pr. 2011) *2007: ''De ôfrekken'' *2011: ''Rêdbâd – kronyk fan in kening'' *2017: ''De Nacht fan Mare'' ;Oar: * ''Ynwijing'' (poëzij, 2001) * ''Berjochten út Babel'' (ferhalebondel, 2002) * ''Zwarte Engelen'' (Nederlânske oersetting fan ''Swarte ingels'', 2007) * ''Ferburgen Fryslân/Hidden Frisia''; In reis troch myte, magy en religy''. (2026) == Prizen == * [[1998]] - Ruurd Wiersma Poëzypriis foar it fers ''Neffens it ynderlik bern'' * [[1999]] - [[Rely Jorritsmapriis]] foar it ferhaal ''Trettjin dagen'' * [[2005]] - [[Fedde Schurerpriis]] foar de roman ''Swarte ingels'' * [[2024]] - [[Obe Postmapriis]] foar de oersetting fan de [[Edda]] nei it Frysk * [[2024]] - [[Gouden Kneppel]] foar syn Frysk aktivisme {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.tresoar.nl/ Skriuwersynformaasje op Tresoar] <references/> }} {{DEFAULTSORT:Schoorstra, Willem}} [[Kategory:Frysk muzikant]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Frysk romanskriuwer]] [[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk polityk aktivist]] [[Kategory:Frysk taalaktivist]] [[Kategory:Persoan berne yn Ternaard]] [[Kategory:Persoan berne yn 1959]] 537uohb72kfxeo6p89xmzgj6un5dp0r 0 32557 1229405 1227429 2026-05-07T07:53:35Z RomkeHoekstra 10582 Ynfoboks ferfongen, pear flaters. Der binne gjin greefskippen yn Poalen, wol distrikten. "Der wenje 32 hûshâldings" ferwidere, sûnder fierdere kontekst en jiertal in bytsje te detailearre. 1229405 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Nowy Dwór Królewski | ôfbylding = Figurka Maryjna w Nowym Dworze Królewskim.JPG | ôfbyldingstekst = Marijeskryn yn Nowy Dwór Królewski | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Koejaavje-Pommeren (woidwodskip)|Koejaavje-Pommeren]] | bestjoerlike ienheid 2 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Papowo Biskupie (gemeente)|Papowo Biskupie]] | boargemaster = | ynwennertal = ± 170 | oerflak = 3,5 km² | befolkingstichtens = 48/km² | hichte = 90 m | stifting = midsiuwen | postkoade = 86-221 | net nûmer = +48 56 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.papowobiskupie.pl www.papowobiskupie.pl] | mapname = Poalen | lat_deg = 53 | lat_min = 16 | lat_sec = 04 | lat_dir = N | lon_deg = 18 | lon_min = 35 | lon_sec = 20 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Nowy Dwór Królewski yn Poalen }} '''Nowy Dwór Królewski''' is in doarp yn [[Poalen]] mei likernôch 170 oant 190 ynwenners en in oerflak fan sa'n 370 ha (3,7 km²) yn 'e gemeente Papowo Biskupie.<ref>[https://www.stat.gov.pl/broker/access/prefile/listPreFiles.jspa, ''Central Statistical Office (GUS)''] – TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal); 2008-06-01</ref> It heart ta it distrikt Chełmno, yn it woiwodskip [[Koejaavje-Pommeren (woiwodskip)|Koejaavje-Pommeren]]. Yn it doarp stiet in lânshûs út likernôch 1875.<ref>Waldemar Rodzynkowski, ''Zarys Dziejów Gminy Papowo Biskupie'', 1996.</ref> == Skiednis == It plak wurdt foar it earst neamd yn [[1398]]. Yn dat jier wurdt der skreaun dat Nowy Dwór Królewski 32 [[hynder]]s, 20 [[Ko|kij]], 215 [[skiep]] en 90 [[Baarch|bargen]] hat. Yn Dútske dokuminten en [[Kronyk|kroaniken]] komt it plak foar as Nuwenhof, Nuwenhuf, Nuwemhoff en Koenigliche Neuhof. Fan 1398-1421 wie it in doarp fan de [[Dútske Oarder|Teutoanske Oarder]]. Yn 1505 wie it doarp besit fan de biskop fan Chełmno. Yn [[1772]] by de [[Poalske Dielings]] (1772, 1793 en 1795) kaam it oan West-[[Prusen]], yn it departemint Kwidzyn. De earste telling fan de befolking wie yn [[1773]]. Yn [[1900]] is it doarp besit fan Zuzanna Witte. Fan [[1910]] oant [[1945]] wie it fan Gerhard Witte. Koart foar it útbrekken fan de [[Twadde Wrâldkriich]] ferlieten de measte ynwenners it plak út eangst foar de Dútskers.<ref>Waldemar Rodzynkowski, Zarys Dziejów Gminy Papowo Biskupie, 1996</ref> It plak waard rillegau nei it begjin fan de oarloch ynnaam en foar in part ferneatige.<ref>Waldemar Rodzynkowski, Zarys Dziejów Gminy Papowo Biskupie, 1996</ref> Earst yn [[1996]] krige it plak oansluting op it telefoannet (gebietskoade ''56''). [[Ofbyld:Mapa Nowego Dworu Królewskiego.PNG|thumb|left|Kaartsje fan it doarp]] {| class="wikitable" |+ Plakken yn de omkriten ! Doarp ! km |- | Niemczyk | 1 |- | Folgowo | 2 |- | Staw | 2 |- | Wrocławki | 2 |- | Bartlewo | 3 |- | Firlus | 3 |- | Papowo Biskupie | 3 |- | Błachta | 4 |- | Tytlewo | 4 |- | Lipienek | 4 |- | Łyniec | 9 |- | Piątkowo | 9 |- | Napole | 9 |- | Zakrzewo | 9 |- | Zelgno-Bezdół | 9 |- | Wabcz | 9 |- | Malankowo | 9 |- | Rybieniec | 9 |- | Witkowo | 9 |- | Wabcz Kolonia | 9 |} == Gallery == <gallery widths="180" heights="180"> File:Koniec Nowego Dworu Królewskiego.JPG|Komboerd. File:Nowy Dwór Królewski i Niemczyk.JPG|Nowy Dwór Królewski en Niemczyk File:Park w Nowym Dworze Królewskim.JPG|Park File:Pałac w Nowym Dworze Królewskim.JPG|Lânhûs yn Nowy Dwór Królewski File:Początek Niemczyka.JPG File:Przystanek - Nowy Dwór Kólewski.JPG File:Boisko Nowy Dwór Królewski.JPG </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * Oerset fan Wikipedia en:. NB: it artikel is foar in part yn striemin Ingelsk skreaun ---- {{Commonscat|Nowy Dwór Królewski}} }} [[Kategory:Plak yn Poalen]] 5wk0rs58nlpsvpwbm3cdbnv4nvc0k57 0 61504 1229361 1228467 2026-05-06T12:11:27Z Mysha 254 /* De 100 boeken fan de iuw */ 97: seemarkeringen 1229361 wikitext text/x-wiki De '''100 boeken fan de iuw''' is in ranglist fan boeken dy't beskôge wurde as de hûndert bêste fan de [[20e iuw]]. De list waard yn 'e maityd fan 1999 mei in opinypeiling gearstald troch de Frânske boekhannelskeatling ''Fnac'' en de Paryske krante ''[[Le Monde]]''. Der waard úteinset mei in list fan twahûndert titels dy't opsteld wie troch boekwinkels en [[sjoernalist]]en; dêrop waard oan 17,000 Frânsen frege op 'e boeken te stimmen, útgeande fan 'e fraach: "Hokker boeken binne jo yn it ûnthâld stykjen bleaun?" (''Quels livres sont restés dans votre mémoire?'').<ref>[http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 Écrivains et choix sentimentaux], [[Josyane Savigneau]], ''Le Monde'', 15 October 1999. {{fr}}</ref> De list fan ferneamde titels is in mjuks fan grutte [[roman]]s mei [[poëzij]] en [[toanielstik]]ken, en teffens [[stripferhaal|stripferhalen]]. De earste fyftich wurken op 'e list wiene it ûnderwerp fan in [[essay]] troch [[Frédéric Beigbeder]], ''The Last Inventory Before Liquidation'', wêryn't er de oandacht fêstige op it [[Frankryk|Frânske]] karakter fan 'e list. ==De 100 boeken fan de iuw== {| class="wikitable sortable centre" ! scope=col | nr. ! scope=col class="unsortable" | Titel ! scope=col class="unsortable" | Auteur ! scope=col | Jier |---------------------------------- | align="right" | 1 | ''[[L'Étranger]]'' ("De Fjemdling") | [[Albert Camus]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1942]] |---------------------------------- | align="right" | 2 | ''[[À la recherche du temps perdu]]'' ("Op syk nei ferlerne tiid") | [[Marcel Proust]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 3 | ''[[Der Process]]'' ("It proses") | [[Franz Kafka]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 4 | ''Le Petit Prince''<br />{{Flagge FY}} ''[[De Lytse Prins]]'' | [[Antoine de Saint-Exupéry]] | [[1943]] |---------------------------------- | align="right" | 5 | ''[[La Condition humaine]]'' ("De minsklike kondysje") | [[André Malraux]] | [[1933]] |---------------------------------- | align="right" | 6 | ''[[Voyage au bout de la nuit]]'' ("Reis nei de ein fan 'e nacht")‎ | [[Louis-Ferdinand Céline]] | [[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 7 | ''[[The Grapes of Wrath]]'' ("De druven fan 'e grime") | [[John Steinbeck]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 8 | ''[[For Whom the Bell Tolls (roman)|For Whom the Bell Tolls]]'' ("Foar wa't de klok liedt") | [[Ernest Hemingway]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1940]] |---------------------------------- | align="right" | 9 | ''[[Le Grand Meaulnes]]'' ("De Grutte Meaulnes") | [[Alain-Fournier]] | [[1913]] |---------------------------------- | align="right" | 10 | ''[[L'Écume des jours]]'' ("It Skom fan de Dagen") | [[Boris Vian]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 11 | ''[[Le Deuxième Sexe]]'' ("It twadde geslacht"; non-fiksje) | [[Simone de Beauvoir]] | [[1949]] |---------------------------------- | align="right" | 12 | ''[[En attendant Godot]]'' ("Wachtsjend op Godot"; toanielstik) | [[Samuel Beckett]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1952]] |---------------------------------- | align="right" | 13 | ''[[L'être et le néant]]'' ("It wêzen en it neat"; filosofy) | [[Jean-Paul Sartre]] <nowiki>[</nowiki>[[File:Nobel prize medal mod.png|15px]]] | [[1943]] |---------------------------------- | align="right" | 14 | ''[[Il nome della rosa]]'' ("De namme fan de roas") | [[Umberto Eco]] | [[1980]] |---------------------------------- | align="right" | 15 | ''[[Archipelag GULAG]]'' | [[Aleksander Solzjenitsyn]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1973]] |---------------------------------- | align="right" | 16 | ''[[Paroles]]'' ("Wurden"; gedichten) | [[Jacques Prévert]] | [[1946]] |---------------------------------- | align="right" | 17 | ''[[Alcools]]'' (gedichten) | [[Guillaume Apollinaire]] | [[1913]] |---------------------------------- | align="right" | 18 | ''[[Túfke]] - [[Le Lotus bleu]]'' ("De Blauwe lotus"; tekenteltsje) | [[Hergé]] | [[1936]] |---------------------------------- | align="right" | 19 | ''Het Achterhuis'' (deiboek)<br />{{Flagge FY}} ''[[It Achterhûs (deiboek)|It Achterhûs]]'' | [[Anne Frank]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 20 | ''[[Tristes tropiques]]'' ("Trieste tropen"; memoires) | [[Claude Lévi-Strauss]] | [[1955]] |- |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 21 | ''[[Brave New World]]'' | [[Aldous Huxley]] | [[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 22 | ''Nineteen Eighty-Four''<br />{{Flagge FY}} ''[[1984 (boek)|1984]]'' | [[George Orwell]] | [[1949]] |---------------------------------- | align="right" | 23 | ''Astérix le Gaulois'' (strip)<br />{{Flagge FY}} ''[[Asterix de Galjer]]''<ref>[http://www.asterix-obelix.nl/index.php?page=manylanguages/album.inc&book_nr=1 Album 1 at Asterix around the World] {{en}}</ref> | [[René Goscinny]] / [[Albert Uderzo]] | [[1959]] |---------------------------------- | align="right" | 24 |''La Cantatrice Chauve''<br> {{Flagge FY}} ''[[De Keale Sjongeres]]'' (toanielstik) | [[Eugène Ionesco]] | [[1952]] |---------------------------------- | align="right" | 25 | ''[[Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie]]'' ("Trije essays oer seksuele teory"; non-fiksje) | [[Sigmund Freud]] | [[1905]] |---------------------------------- | align="right" | 26 | ''[[L'Œuvre au noir]]'' ("It wurk yn swart") | [[Marguerite Yourcenar]] | [[1968]] |---------------------------------- | align="right" | 27 | ''[[Lolita (roman)|Lolita]]'' | [[Vladimir Nabokov]] | [[1955]] |---------------------------------- | align="right" | 28 | ''[[Ulysses]]'' | [[James Joyce]] | [[1922]] |---------------------------------- | align="right" | 29 | ''[[Il deserto dei Tartari]]'' ("De Woastyn fan 'e Tataren") | [[Dino Buzzati]] | [[1940]] |---------------------------------- | align="right" | 30 | ''[[Les faux-monnayeurs]]'' ("De falskemunters") | [[André Gide]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 31 | ''[[Le Hussard sur le toit]]'' ("De Huzaar op it dak") | [[Jean Giono]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 32 | ''[[Belle du Seigneur]]'' ("De skientme fan 'e Hear") | [[Albert Cohen]] | [[1968]] |---------------------------------- | align="right" | 33 | ''[[Cien años de soledad]]'' ("Hûndert jier iensumens") | [[Gabriel García Márquez]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 34 | ''[[The Sound and the Fury]]'' ("It Lûd en de Lilkens") | [[William Faulkner]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 35 | ''[[Thérèse Desqueyroux]]'' | [[François Mauriac]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 36 | ''[[Zazie dans le métro]]'' ("Zazie yn de metro") | [[Raymond Queneau]] | [[1959]] |---------------------------------- | align="right" | 37 | ''[[Verwirrung der Gefühle]]'' ("Ferwarring fan gefoelens"; novelle) | [[Stefan Zweig]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 38 | ''[[Gone with the Wind (roman)|Gone with the Wind]]'' ("Ferdwûn mei de wyn") | [[Margaret Mitchell]] | [[1936]] |---------------------------------- | align="right" | 39 | ''[[Lady Chatterley's Lover]]'' ("De leafste fan dame Chatterley") | [[D.H. Lawrence]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 40 | ''[[Der Zauberberg]]'' ("De Tsjoenberch") | [[Thomas Mann]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1924]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 41 | ''[[Bonjour tristesse]]'' ("Goendei fertriet") | [[Françoise Sagan]] | [[1954]] |---------------------------------- | align="right" | 42 | ''Le silence de la mer''<br />{{Flagge FY}} ''[[In see fan stilte]]'' | [[Jean Bruller|Vercors]] | [[1942]] |---------------------------------- | align="right" | 43 | ''[[La Vie mode d'emploi]]'' ("It libben: gebrûkshantlieding") | [[Georges Perec]] | [[1978]] |---------------------------------- | align="right" | 44 | ''[[De Hûn fan de Baskervilles]]'' | [[Arthur Conan Doyle]] | [[1901]]-[[1902]] |---------------------------------- | align="right" | 45 | ''[[Sous le soleil de Satan]]'' ("Under de sinne fan Satan") | [[Georges Bernanos]] | [[1926]] |---------------------------------- | align="right" | 46 | ''[[The Great Gatsby]]'' ("De Grutte Gatsby") | [[F. Scott Fitzgerald]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 47 | ''[[Žert]]'' ("De grap") | [[Milan Kundera]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 48 | ''[[Gli indifferenti]]'' ("De ûnferskilligen") | [[Alberto Moravia]] | [[1954]] |---------------------------------- | align="right" | 49 | ''[[The Murder of Roger Ackroyd]]'' ("De moard op Roger Ackroyd") | [[Agatha Christie]] | [[1926]] |---------------------------------- | align="right" | 50 | ''[[Nadja]]'' | [[André Breton]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 51 | ''[[Aurélien]]'' | [[Louis Aragon]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 52 | ''[[Le Soulier de satin]]'' ("De satinen pantoffel") | [[Paul Claudel]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 53 |''Sei personaggi in cerca d'autore''<br> {{Flagge FY}} ''[[Seis personaazjes om in skriuwer út]]'' (toanielstik) | [[Luigi Pirandello]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1921]] |---------------------------------- | align="right" | 54 | ''[[Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui]]'' ("De tsjinkearbere opkomst fan Arturo Ui"; toanielstik) | [[Bertolt Brecht]] | [[1958]] |---------------------------------- | align="right" | 55 | ''[[Vendredi ou les Limbes du Pacifique]]'' ( "Freed of de Limbo fan 'e Stille Oseaan") | [[Michel Tournier]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 56 | ''[[The War of the Worlds]]'' ( "De oarloch fan 'e wrâlden") | [[Herbert George Wells]] | [[1898]] |---------------------------------- | align="right" | 57 | ''[[Se questo è un uomo]]'' ("As dit in man is"; memoires) | [[Primo Levi]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 58 | ''In de Ban van de Ring''<br />{{Flagge FY}} ''[[Master fan Alle Ringen]]'' | [[J. R. R. Tolkien]] | [[1954]]-[[1955]] |---------------------------------- | align="right" | 59 | ''[[Les Vrilles de la vigne]]'' ("De ranken fan de wynstôk"; koarte ferhalen) | [[Colette (schrijfster)|Colette]] | [[1908]] |---------------------------------- | align="right" | 60 | ''[[Capitale de la douleur]]'' ("Haadstêd fan fertriet": gedichten) | [[Paul Éluard]] | [[1926]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 61 | ''[[Martin Eden]]'' | [[Jack London (skriuwer)|Jack London]] | [[1909]] |---------------------------------- | align="right" | 62 | ''Corto Maltese (strip)<br />{{Flagge FY}} ''[[Corto Maltese|De Ballade fan de Sâlte See]]'' | [[Hugo Pratt]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 63 | ''[[Le Degré zéro de l'écriture]]'' ("De nulgraad fan it skriuwen": essay) | [[Roland Barthes]] | [[1953]] |---------------------------------- | align="right" | 64 | ''[[Die verlorene Ehre der Katharina Blum]]'' ("De ferlerne eare fan Katharina Blum") | [[Heinrich Böll]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1974]] |---------------------------------- | align="right" | 65 | ''[[Le rivage des Syrtes]]'' ("De kust fan Syrtes") | [[Julien Gracq]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 66 | ''[[Les mots et les choses]]'' (filosofy) | [[Michel Foucault]] | [[1966]] |---------------------------------- | align="right" | 67 | ''[[On the Road]]'' ("Op 'e dyk") | [[Jack Kerouac]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 68 | ''[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]]'' ("Nils Holgerssons wûnderbaarlike reis troch Sweden") | [[Selma Lagerlöf]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1906]]-[[1907]] |---------------------------------- | align="right" | 69 | ''[[A Room of One's Own]]'' ('In eigen keamer', essay) | [[Virginia Woolf]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 70 | ''[[The Martian Chronicles]]'' ("De Marsiaanske Kroniken") | [[Ray Bradbury]] | [[1950]] |---------------------------------- | align="right" | 71 | ''[[Le Ravissement de Lol V. Stein]]'' ("De útskroevenens fan Lol V. Stein") | [[Marguerite Duras]] | [[1964]] |---------------------------------- | align="right" | 72 | ''[[Le Procès-verbal]]'' ("It proses-ferbaal") | [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1963]] |---------------------------------- | align="right" | 73 | ''[[Tropismes]]'' | [[Nathalie Sarraute]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 74 | ''[[Journal (1887-1910)]]'' (deiboek) | [[Jules Renard]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 75 | ''[[It Geheim fan Lord Jim]] (''Lord Jim'') | [[Joseph Conrad]] | [[1900]] |---------------------------------- | align="right" | 76 | ''[[Écrits]]'' ("Geskriften", non-fiksje) | [[Jacques Lacan]] | [[1966]] |---------------------------------- | align="right" | 77 | ''[[Le Théâtre et son double]]'' ("It teäter en syn tsjinhinger", essays) | [[Antonin Artaud]] | [[1938]] |---------------------------------- | align="right" | 78 | ''[[Manhattan Transfer (roman)|Manhattan Transfer]]'' | [[John Dos Passos]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 79 | ''[[Ficciones]]'' | [[Jorge Luis Borges]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 80 | ''[[Moravagine]]'' | [[Blaise Cendrars]] | [[1926]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 81 | ''[[Gjenerali i ushtrisë së vdeku]] ("De Generaal fan it Deade Leger") | [[Ismail Kadare]] | [[1963]] |---------------------------------- | align="right" | 82 | ''[[Sophie's Choice]]'' ("Sophie's kar") | [[William Styron]] | [[1979]] |---------------------------------- | align="right" | 83 | ''[[Romancero Gitano]]'' ("Sigeunerballade", gedichten) | [[Federico García Lorca]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 84 | ''[[Pietr-le-Letton]]'' ("Pietr de Let") | [[Georges Simenon]] | [[1931]] |---------------------------------- | align="right" | 85 | ''[[Notre-Dame-des-Fleurs]]'' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') | [[Jean Genet]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 86 | ''[[Der Mann ohne Eigenschaften]]'' ("De Man Sûnder Eigenskippen") | [[Robert Musil]] | [[1930]]-[[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 87 | ''[[Fureur et mystère]]'' ("Fury en mystearje", gedichten) | [[René Char]] | [[1948]] |---------------------------------- | align="right" | 88 | ''[[The Catcher in the Rye]]'' ("De fanger yn it roggefjild") | [[Jerome David Salinger]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 89 | ''[[No Orchids for Miss Blandish]]'' ("Gjin orgideeën foar juffer Blandish") | [[James Hadley Chase]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 90 | ''[[Les aventures de Blake et Mortimer]]'' ("De aventoeren fan Blake en Mortimer", strip) | [[Edgar P. Jacobs]] | [[1950]] |---------------------------------- | align="right" | 91 | ''[[Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge]]'' | [[Rainer Maria Rilke]] | [[1910]] |---------------------------------- | align="right" | 92 | ''[[La Modification]]'' ('De modifikaasje') | [[Michel Butor]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 93 | ''[[The Origins of Totalitarianism]]'', non-fiksje. ('De oarsprong fan totalitarisme') | [[Hannah Arendt]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 94 | ''[[Master i Margarita]]'' ((Russysk: Мастер и Маргарита) | [[Michail Boelgakov]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 95 | ''[[The Rosy Crucifixion]]'' ("De Roaze Krusiging") | [[Henry Miller]] | [[1949]]-[[1960]] |---------------------------------- | align="right" | 96 | ''[[The Big Sleep]]'' ("De Grutte Sliep") | [[Raymond Chandler]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 97 | ''[[Amers]]'' ("Seemarkeringen", gedichten) | [[Saint-John Perse]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 98 | ''[[Guust Flater]]'' (strip) | [[André Franquin]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 99 | ''[[Under the Volcano]]'' | [[Malcolm Lowry]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 100 | ''[[Midnight’s Children]]'' | [[Salman Rushdie]] | [[1981]] |} ==Sjoch ek== *[[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] [[Nobelpriis foar de Literatuer]] *[[Pulitzerpriis (literatuer)]] *[[Prometheus Award]] – <small>Orwell, Tolkien, Bradbury</small> ==Keppelings om utens== {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} [[Kategory:Bibliografy]] [[Kategory:Kultuer yn Frankryk]] m22ikgvs5vmhwrph4yj0b99s1l74owy 0 122720 1229383 1157535 2026-05-06T19:03:08Z Niegodzisie 32947 /* Studio-albums */ 1229383 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Deep Purple | ôfbylding = DEEP PURPLE LIVE AT BOSPOP 2004.jpg | ûnderskrift = Deep Purple yn 2004 | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | sjongtaal = [[Ingelsk]] | sjenre = Hardrock,<br>Metal | bestean = [[1968]] - [[1976]],<br>[[1984]] - no | record label = Tetragrammaton,<br>Warner Bros.,<br>Polydor,<br>BMG,<br>EMI,<br>Edel | manager = | prizen = | webside = | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = [[Jon Lord]] <small>''(toetsen)'' (1968-2002) †</small><br>[[Ritchie Blackmore]] <small>''(gitaar)'' (1968–1975), (1984–1993)</small><br>[[Nick Simper]] <small>''(bas)'' (1968–1969)</small><br>[[Rod Evans]] <small>''(sang)'' (1968–1969)</small><br>[[Glenn Hughes]] <small>''(bas)'' (1973–1976)</small><br>[[David Coverdale]] <small>''(sang)'' (1973–1976)</small><br>[[Tommy Bolin]] <small>''(gitaar)'' (1975–1976) †</small><br>[[Joe Lynn Turner]] <small>''(sang)'' (1989–1992)</small> | funksje1 = Sang | lid1 = [[Ian Gillan]] | funksje2 = Gitaar | lid2 = [[Steve Morse]] | funksje3 = Drums | lid3 = [[Ian Paice]] | funksje4 = Oargel & Toetsen | lid4 = [[Don Airey]] | funksje5 = Bas | lid5 = [[Roger Glover]] | funksje6 = | lid6 = | âldfunksje1 = | âldlid1 = }} '''Deep Purple''' is in [[rockband]] dy’t yn 1968 oprjochte is troch [[Jon Lord]] (oargel en piano) en [[Ritchie Blackmore]] (gitaar). It wie ien fan de meast ynfloedrike hardrockbands fan de jierren santich. Hoewol’t der in grut tal wikselingen west hawwe yn de besetting, bestiet de band noch hieltyd. ==Skiednis== [[Ofbyld:Deep Purple (1985).jpg|thumb|Deep Purple by in optreden yn ''Cow Palace'', [[San Fransisko]] (1985)]] Jon Lord en Ritchie Blackmore gongen yn 1968 gearwurkjen mei [[Ian Paice]] (drums), Nick Simper (bas) en Rod Evans (sang). Hja feroaren de namme fan Roundabout yn Deep Purple. Under dy namme brochten hja twa albums út, “Shades of Deep Purple” en “The Book of Taliesyn”. Op dy albums steane sawol eigen komposysjes as [[cover (muzyk)|cover]]s fan oaren, dêr’t hja in hiel eigen ynterpretaasje oan joegen, sa as ''Hush'' (fan Joe South), ''Kentucky Woman'' (skreaun troch Neil Diamond), ''River Deep Mountain High'', ''Help'' en "''We can work it out'' (Lennon en McCartney). Yn 1969 kamen [[Roger Glover]] (bassist) en [[Ian Gillan]] (sjonger) by de band. It earste album dat hja yn dy besetting opnamen, wie “Concerto for Grop en Orchestra”, in komposysje fan Jon Lord dy’t útfierd waard mei it Royal Philharmonic Orchestra. Dêrnei brochten sy it earste hardrock album út, “Deep Purple in Rock”. Dêrmei krigen hja sawol kommersjeel as artistyk in soad sukses. Op dit album steane in oantal swingende rocklieten, sa as ''Speed King'', ''Into the Fire'' en ''Hard Lovin’ Man''. It bekendste liet fan dit album is ''Child in Time'', dat lang alle jierren by de boppeste fiif stie fan de Top 2000 fan Alle Tiden. Nei it folgjende album “Fireball” waard in live-album opnaam yn Japan, dêr’t hja ek in soad sukses hienen. It album “Machine Head” wie ek hiel suksesfol, mei ûnder oaren de grutte hit ''Smoke on the water''. Dat giet oer in brân yn Montreux. De band wie dwaande om dêr in nij album op te nimmen, doe’t der brân útbruts tidens in konsert fan [[Frank Zappa]] troch dat in taskôger in fjoerpylk ôfskeat. Nei de opnames fan it album “Who Do We Think We Are” (1973) stapten Ian Gillan en Roger Glover út de band. Hja waarden ferfongen troch sjonger [[David Coverdale]] en bassist/sjonger [[Glenn Hughes]]. Yn dy besetting naam de band twa albums op, “Burn” en “Stormbringer”. Mei dy muzikanten gong Deep Purple wat mear yn de rjochting fan de blues en soul. Op it folgjende album “Come Taste the Band” wie Ritchie Blackmore der ek net mear by. Foar him yn it plak spile de gitarist Tommy Bolin mei. Nei al dizze feroaringen hienen de oerbleaune bandleden der gjin nocht mear oan en stoppe de band. Yn 1980 kamen hja wer by elkoar en namen it album “Perfect Strangers” op. Nei in skoftsje stapte Ian Gillan wer op, mar letter kaam hy dochs wer werom. Sa gong it noch in skoftsje troch mei ferskate wikselingen. Ritchie Blackmore is yn 1993 út de band stapt en spilet no tegearre mei syn frou Candice Night yn de groep Blackmore’s Night dy’t foaral Middeliuwske muzyk makket. Jon Lord woe him mear dwaande hâlde mei klassike muzyk. Hy is nei in sykte ferstoarn yn 2012. De band bestiet noch hieltyd en hat yn 2017 noch in nij album “Infinite” útbrocht. De hjoeddeiske besetting fan de band is Ian Gillan (sjonger), [[Steve Morse]] (gitaar), [[Don Airey]] (toetsynstruminten), Roger Glover (bas) en Ian Paice (drums). == Diskografy == ===Studio-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label !! Single(s) |- |Shades of Deep Purple |[[17 july]] [[1968]] |Parlophone |Hush |- |The Book of Taliesyn |oktober [[1968]] |rowspan=4|Harvest |Kentucky Woman,<br>River Deep – Mountain High <small>''(Ike & [[Tina Turner]] cover)''</small> |- |Deep Purple |[[21 juny]] [[1969]] | |- |Deep Purple in Rock |[[5 juny]] [[1970]] |Speed King,<br>Black Night<br>Child in Time |- |Fireball |[[9 july]] [[1971]] |Strange Kind of Woman,<br>Fireball |- |Machine Head |[[25 maart]] [[1972]] |rowspan=5|Purple |Never Before,<br>Lazy,<br>Highway Star,<br>Smoke on the Water |- |Who Do We Think We Are |[[13 jannewaris]] [[1973]] |Woman from Tokyo,<br>Super Trouper |- |Burn |[[15 febrewaris]] [[1974]] |Might Just Take Your Life,<br>Burn |- |Stormbringer |[[10 desimber]] [[1974]] |You Can't Do It Right,<br>Lady Double Dealer,<br>Stormbringer |- |Come Taste the Band |[[10 oktober]] [[1975]] |Gettin' Tighter,<br>You Keep On Moving |- |Perfect Strangers |[[29 oktober]] [[1984]] |rowspan=2|Polydor |Knocking at Your Back Door,<br>Perfect Strangers |- |The House of Blue Light |[[12 jannewaris]] [[1987]] |Call of the Wild,<br>Bad Attitude |- |Slaves and Masters |[[5 oktober]] [[1990]] |RCA |King of Dreams,<br>Love Conquers All |- |The Battle Rages On... |[[2 july]] [[1993]] |rowspan=2|BMG |Anya / One Man's Meat,<br>Time to Kill / Nasty Piece of Work |- |Purpendicular |[[17 febrewaris]] [[1996]] |Sometimes I Feel Like Screaming,<br>The Aviator |- |Abandon |[[2 juny]] [[1998]] |rowspan=2|EMI | |- |Bananas |[[9 septimber]] [[2003]] |Haunted |- |Rapture of the Deep |[[1 novimber]] [[2005]] |Edel | |- |Now What?! |[[26 april]] [[2013]] |Ear Music |All the Time in the World,<br>Hell to Pay,<br>Vincent Price,<br>Above and Beyond,<br>Out of Hand |- |Infinite |[[7 april]] [[2017]] |Edel |Time for Bedlam,<br>All I Got Is You,<br>Johnny's Band,<br>The Surprising |- |Whoosh! |[[7 augustus]] [[2020]] |Ear Music |Throw My Bones,<br>Man Alive,<br>Nothing at All |- |Turning to Crime |[[2021]] | | |- |=1 |[[2024]] | | |- |SPLAT! |[[2026]] | | |} ===Live-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! !!Album !! Utbrocht op !! Label |- !1 | Concerto for Group and Orchestra |desimber [[1969]] |Harvest |- !2 |Made in Japan |desimber [[1972]] |rowspan=3|Purple |- !3 |Made in Europe |oktober [[1967]] |- !4 |Last Concert in Japan |maart [[1977]] |- !5 |Deep Purple in Concert |desimber [[1980]] |rowspan=2|Harvest |- !6 |Live in London | augustus [[1982]] |- !7 |Nobody's Perfect |juny [[1988]] |Polydor |- !8 |Scandinavian Nights |oktober [[1988]] |rowspan=2|Connoisseur |- !90 |In the Absence of Pink |april [[1991]] |- !10 |Gemini Suite Live |[[1993]] |RPM |- !11 |King Biscuit Flower Hour Presents: Deep Purple in Concert |[[1995]] |King Biscuit Flower Hour |- !12 |Come Hell or High Water |[[7 novimber]] [[1994]] |BMG |- !13 |California Jamming |1996 |Eagle |- !14 |Live at the Olympia '96 |[[9 juny]] [[1997]] |EMI |- !15 |Total Abandon: Australia '99 |septimber [[1999]] |rowspan=2|Eagle |- !16 |In Concert with The London Symphony Orchestra | [[8 febrewaris]] [[2000]] |- !17 |The Bootleg Series |[[2000]] |rowspan=2|Thames Thompson |- !18 |The Soundboard Series |[[2001]] |- !19 |Live in Paris 1975 |april [[2001]] |rowspan=3|Purple |- !20 |This Time Around: Live in Tokyo |septimber [[2001]] |- !21 |Inglewood - Live in California |[[2002]] |- !22 |The Best of Deep Purple: Live in Europe |[[2003]] |Twin Pack Music |- !23 |Space Vol 1 & 2 |rowspan=2|septimber [[2004]] |rowspan=3|BMG |- !24 |Perks and Tit |- !25 |Live in Europe 1993 |[[7 novimber]] [[2006]] |- !26 |Live at Montreux 1996 |maaie [[2006]] |Eagle |- !27 |Live in Montreux 69 |augusstus [[2006]] |Sonic Zoom |- !28 |Live at Montreux 2006 |[[12 juny]] [[2007]] |Eagle |- !29 |Phoenix Rising |[[11 maaie]] [[2011]] |Edel |- !30 |BBC Sessions 1968–1970 |rowspan=2| [[7 novimber]] [[2011]] |EMI |- !31 |Live at Montreux 2011 |Eagle |- !32 |Paris 1975 |oktober [[2012]] |Ear music |- !33 |Copenhagen 1972 | april [[2013]] |Ear music |- !34 |Perfect Strangers Live |[[2013]] |Eagle |- !35 |Stockholm 1970 |maart [[2014]] |rowspan=3|Ear music |- !36 |Graz 1975 |septimber [[2014]] |- !37 |Long Beach 1971 |febrewaris [[2015]] |- !38 |From the Setting Sun... (In Wacken) |rowspan=2|april [[2015]] |rowspan=3|Edel |- !39 |...To the Rising Sun (In Tokyo) |- !40 |Long Beach 1976 |maaie [[2016]] |- !41 |The Infinite Live Recordings, Vol. 1 |[[17 novimber]] [[2017]] |rowspan=5|Ear music |- !42 |Live in Newcastle 2001 |[[5 july]] [[2019]] |- !43 |Live in Rome 2013 |[[6 desimber]] [[2019]] |- !44 |Win Entertainment Centre Wollongong,<br>Australia 2001/03/13 –<br>Live In Wollongong 2001 |rowspan=2|[[13 augustus]] [[2021]] |- !45 |Hammersmith Apollo London,<br>England 2002/02/22 –<br>Live in London 2002 |} ===Kompilaasje-albums*=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op |- |Purple Passages | novimber [[1972]] |- |Mark I & II |desimber [[1973]] |- |24 Carat Purple |juny [[1975]] |- |Powerhouse |[[9 novimber]] [[1977]] |- |When We Rock,<br>We Rock,<br>and When We Roll,<br>We Roll |[[21 septimber]] [[1978]] |- |Singles A's and B's |oktober [[1978]] |- |The Mark II Purple Singles |april [[1979]] |- |Deepest Purple:<br>The Very Best of Deep Purple |july [[1980]] |- |Greatest Purple |jannewaris [[1985]] |- |The Anthology |maaie [[1985]] |- |The Best of Deep Purple |[[1987]] |- |Knocking at Your Back Door:<br>The Best of Deep Purple in the 80's |[[1992]] |- |Smoke on the Water:<br>The Best Of | [[9 desimber]] [[1994]] |- |30: Very Best of Deep Purple |[[3 novimber]] [[1998]] |- |Shades 1968-1998 |[[16 maart]] [[1999]] |- |Under the Gun |[[1999]] |- |Days May Come<br>and Days May Go |[[14 maart]] [[2000]] |- |The Very Best of Deep Purple |maaie [[2000]] |- |Smoke on the Water<br>& Other Hits |[[2001]] |- |Listen, Learn, Read On |[[8 oktober]] [[2002]] |- |Winning Combinations:<br>Deep Purple and Rainbow |[[17 juny]] [[2003]] |- |Purple hits |juny [[2003]] |- |The Early Years |[[1 maart]] [[2004]] |- |Deep Purple Forever -<br> The Very Best Of |[[17 maart]] [[2005]] |- |The Platinum Collection |[[21 maart]] [[2005]] |- |Singles & E.P.<br>Anthology '68 - '80 |maart [[2010]] |- |The Vinyl Collection |[[29 jannewaris]] [[2016]] |- |A Fire in the Sky |[[15 septimber]] [[2017]] |- |colspan=2|<small>*Der binne mooglik mear as 150 kompilaasje albums fan Deep Purple útbrocht.<br>Boppe steande list is net folslein.</small> |} == Keppelings om utens == * [http://www.deeppurple.com Deep Purple - Offisjeel webstee] * [https://web.archive.org/web/20100130093829/http://www.jugi3.ch/homepage/deeppurple.htm Classic Deep Purple 1970-1974] [[Kategory:Ingelske rockband]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1968]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1976]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1984]] 1mclnoeftec0ku7yqsj498wwaqdarzs 0 151543 1229365 1228463 2026-05-06T13:48:21Z Susanne Wolbersen 57962 1229365 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Kampus Fryslân is fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk. De [[biblioteek]] dy't der jierren lang yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadketier foar e Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de Ryksuniversiteit Grins en de gemeente [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] it oerdragen fan de eigendom ûndertekene.<ref>[https://www.rug.nl/cf/over-campus-fryslan/newbuilding/building_and_location Gebou en lokaasje] rug.nl</ref> It ûntwerp foar de renovaasje is fan J. O. N. G. arsjitekten.<ref>[https://www.rug.nl/news/2017/11/design-of-the-ug-campus-fryslan-faculty-building-announced Untwerp fakulteitsgebou Kampus Fryslân] rug.nl 3 novimber 2017</ref> Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.<ref>[https://www.lc.nl/friesland/Grote-letters-op-Leeuwarder-Beurs-university-of-groningen-campus-frysl%C3%A2n-24192192.html ''Grote letters op Leeuwarder Beurs "university of groningen campus fryslân"''] [[Ljouwerter Krante]] 19 febrewaris 2019</ref> Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei it slute fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]], hat Fryslân folslein universitêr ûnderrjocht werom.<ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> Der wie earder ek al ris besocht om dizze campus fan de grûnte krijen. Yn 1976 waard der yn itselde gebou in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dy universitêre oplieding bleau oant 1985 bestean en levere guon tsientallen studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan grutte besunigings yn de [[1980-er jierren]] stjitte RUG de oplieding ôf en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf it twadde sûnt it opheffen fan de Universiteit fan Frjentsjer. De offisjele iepning fûn plak op 31 oktober 2019.<ref>[https://www.lc.nl/friesland/leeuwarden/Campus-Frysl%C3%A2n-gaat-nu-echt-open-hoe-ziet-het-gebouw-er-van-binnen-uit-24975195.html ''Campus Fryslân gaat nu echt open, hoe ziet het gebouw er van binnen uit?''] Ljouwerter Krante 31 oktober 2019</ref> == Underrjocht == Kampus Fryslân bestiet út trije parten: in ''[[University College]]'', in ''Master College'' en in ''Graduate School''. Mei it úteinsetten fan de [[bachelor]] ''Global Responsibility & Leadership'' en de [[Master (akademyske graad)|master]] ''Sustainable Entrepreneurship'' in ''Graduate School'' en in ''Research Institute'' is kampus Fryslân sûnt septimber 2018 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. It hjoeddeistich oanbod: ;Bachelor * ''BSc Global Responsibility & Leadership'' * LLB Rjochtsgeleardens BA'' (allinnich propedeuse) ;Master * ''Sustainable Entrepreneurship'' (MSc) * ''Governance and Law in Digital Society'' (LLM) * ''Tourism Geography and Planning'' (MSc) * ''Multilingualism'' (MA) * ''Water Technology'' (joint degree) * ''voice Technology'' (MSc) == Undersyk == De promoasjetrajekten fan Kampus Fryslân falle ûnder de ''Graduate School''. It ûndersykswurk fan de akademyske meiwurkers falle ûnder it ''Research Institute''. It ûndersyk jout benammen omtinken op it mêd fan ''Health & Food'' (sûnens & iten), ''Sustainable Economy'' (duorsume ekonomy), ''Culture, Language & Technology'' (kultuer, taal & technology) en ''Governance'' (bestjoer). == Organisaasje == Op 1 oktober 2018 naam eardere dekaan prof. dr. [[Jouke de Vries]] de posysje fan foarsitter Kolleezje fan Bestjoer fan de Ryksuniversiteit Grins<ref>[https://lc.nl/friesland/Jouke de Vries-grondlegger-van-de-University-Campus-Frysl%C3%A2n-23628129.html ''Jouke-de-Vries grondlegger van de University Campus Fryslân''] Ljouwerter Krante 5 oktober 2018</ref>. Prof. dr. Andrej Zwitter folge Jouke de Vries op as dekaan fan Kampus Fryslân. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr't Kampus Fryslân him foar ynset. Dat bart troch it organisearjen fan iepenbiere eveneminten sa as bygelyks in Wittenskipskafee, Museum Universiteit lêzings en it meidwaan oan Studium Generale Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] 5v3oqa0ce1eqdouipgf0p6mlifkbb3x 1229366 1229365 2026-05-06T13:58:55Z Susanne Wolbersen 57962 /* Skiednis */ 1229366 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underrjocht == Kampus Fryslân bestiet út trije parten: in ''[[University College]]'', in ''Master College'' en in ''Graduate School''. Mei it úteinsetten fan de [[bachelor]] ''Global Responsibility & Leadership'' en de [[Master (akademyske graad)|master]] ''Sustainable Entrepreneurship'' in ''Graduate School'' en in ''Research Institute'' is kampus Fryslân sûnt septimber 2018 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. It hjoeddeistich oanbod: ;Bachelor * ''BSc Global Responsibility & Leadership'' * LLB Rjochtsgeleardens BA'' (allinnich propedeuse) ;Master * ''Sustainable Entrepreneurship'' (MSc) * ''Governance and Law in Digital Society'' (LLM) * ''Tourism Geography and Planning'' (MSc) * ''Multilingualism'' (MA) * ''Water Technology'' (joint degree) * ''voice Technology'' (MSc) == Undersyk == De promoasjetrajekten fan Kampus Fryslân falle ûnder de ''Graduate School''. It ûndersykswurk fan de akademyske meiwurkers falle ûnder it ''Research Institute''. It ûndersyk jout benammen omtinken op it mêd fan ''Health & Food'' (sûnens & iten), ''Sustainable Economy'' (duorsume ekonomy), ''Culture, Language & Technology'' (kultuer, taal & technology) en ''Governance'' (bestjoer). == Organisaasje == Op 1 oktober 2018 naam eardere dekaan prof. dr. [[Jouke de Vries]] de posysje fan foarsitter Kolleezje fan Bestjoer fan de Ryksuniversiteit Grins<ref>[https://lc.nl/friesland/Jouke de Vries-grondlegger-van-de-University-Campus-Frysl%C3%A2n-23628129.html ''Jouke-de-Vries grondlegger van de University Campus Fryslân''] Ljouwerter Krante 5 oktober 2018</ref>. Prof. dr. Andrej Zwitter folge Jouke de Vries op as dekaan fan Kampus Fryslân. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr't Kampus Fryslân him foar ynset. Dat bart troch it organisearjen fan iepenbiere eveneminten sa as bygelyks in Wittenskipskafee, Museum Universiteit lêzings en it meidwaan oan Studium Generale Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] 08zri11qwvwwf16tyovx2x8mosjflff 1229367 1229366 2026-05-06T14:04:47Z Susanne Wolbersen 57962 /* Underrjocht */ 1229367 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == De promoasjetrajekten fan Kampus Fryslân falle ûnder de ''Graduate School''. It ûndersykswurk fan de akademyske meiwurkers falle ûnder it ''Research Institute''. It ûndersyk jout benammen omtinken op it mêd fan ''Health & Food'' (sûnens & iten), ''Sustainable Economy'' (duorsume ekonomy), ''Culture, Language & Technology'' (kultuer, taal & technology) en ''Governance'' (bestjoer). == Organisaasje == Op 1 oktober 2018 naam eardere dekaan prof. dr. [[Jouke de Vries]] de posysje fan foarsitter Kolleezje fan Bestjoer fan de Ryksuniversiteit Grins<ref>[https://lc.nl/friesland/Jouke de Vries-grondlegger-van-de-University-Campus-Frysl%C3%A2n-23628129.html ''Jouke-de-Vries grondlegger van de University Campus Fryslân''] Ljouwerter Krante 5 oktober 2018</ref>. Prof. dr. Andrej Zwitter folge Jouke de Vries op as dekaan fan Kampus Fryslân. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr't Kampus Fryslân him foar ynset. Dat bart troch it organisearjen fan iepenbiere eveneminten sa as bygelyks in Wittenskipskafee, Museum Universiteit lêzings en it meidwaan oan Studium Generale Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] ssxozzm2kia29yyb7ng6cfvgq71moik 1229368 1229367 2026-05-06T14:07:22Z Susanne Wolbersen 57962 /* Undersyk */ 1229368 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Organisaasje == Op 1 oktober 2018 naam eardere dekaan prof. dr. [[Jouke de Vries]] de posysje fan foarsitter Kolleezje fan Bestjoer fan de Ryksuniversiteit Grins<ref>[https://lc.nl/friesland/Jouke de Vries-grondlegger-van-de-University-Campus-Frysl%C3%A2n-23628129.html ''Jouke-de-Vries grondlegger van de University Campus Fryslân''] Ljouwerter Krante 5 oktober 2018</ref>. Prof. dr. Andrej Zwitter folge Jouke de Vries op as dekaan fan Kampus Fryslân. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr't Kampus Fryslân him foar ynset. Dat bart troch it organisearjen fan iepenbiere eveneminten sa as bygelyks in Wittenskipskafee, Museum Universiteit lêzings en it meidwaan oan Studium Generale Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] djarmudzxy69h30qedt9lpy418m0fdx 1229369 1229368 2026-05-06T14:10:22Z Susanne Wolbersen 57962 /* Organisaasje */ 1229369 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). ---- [JD1]evt: Studium Generale Ljouwert [JD2]evt: Wykein fan de Wittenskip == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] ljyc9gdods1chbpcywl7cq5llj6jfwa 1229370 1229369 2026-05-06T14:12:51Z Susanne Wolbersen 57962 /* Organisaasje */ 1229370 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] mx1bbzxj5cgkcdzwg5b65k6nkg20eto 1229371 1229370 2026-05-06T14:20:10Z Susanne Wolbersen 57962 /* Undersyk */ 1229371 wikitext text/x-wiki '''Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking''' {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking == De RUG Campus Fryslân wurket gear mei regionale partners, lykas bedriuwen, hegeskoallen, net-gûvernemintele organisaasjes en oerheden, mei oare Nederlânske universiteiten binnen de koepel Universiteiten fan Nederlân (Universiteiten van Nederland) en oare Nederlânske ûndersyksynstellings. Dêrneist wurket Campus Fryslân gear mei ferskate ynternasjonale netwurken en partners. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] 7ewx5mnbnqgpg4pqrtc4hy1gyh30rpp 1229373 1229371 2026-05-06T15:22:22Z Drewes 2754 red. 1229373 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking == De RUG Campus Fryslân wurket gear mei regionale partners, lykas bedriuwen, hegeskoallen, net-gûvernemintele organisaasjes en oerheden, mei oare Nederlânske universiteiten binnen de koepel Universiteiten fan Nederlân (Universiteiten van Nederland) en oare Nederlânske ûndersyksynstellings. Dêrneist wurket Campus Fryslân gear mei ferskate ynternasjonale netwurken en partners. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] lrtqg8ucgofic5cl8je2zxtixme5bwr 1229384 1229373 2026-05-06T19:04:46Z Drewes 2754 red. 1229384 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de [[Wurdumerdyk]] (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene. It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten). Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''. Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom. Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019 . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (''societal transitions''). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking == De RUG Campus Fryslân wurket gear mei regionale partners, lykas bedriuwen, hegeskoallen, net-gûvernemintele organisaasjes en oerheden, mei oare Nederlânske universiteiten binnen de koepel Universiteiten fan Nederlân (Universiteiten van Nederland) en oare Nederlânske ûndersyksynstellings. Dêrneist wurket Campus Fryslân gear mei ferskate ynternasjonale netwurken en partners. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre er de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. [[Andrej Zwitter]] folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:nl:Campus Fryslân]] {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] ok7s35q5qo7u2dsxy2qijv3j5duzk0b 1229387 1229384 2026-05-06T19:36:14Z Drewes 2754 1229387 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking == De RUG Campus Fryslân wurket gear mei regionale partners, lykas bedriuwen, hegeskoallen, net-gûvernemintele organisaasjes en oerheden, mei oare Nederlânske universiteiten binnen de koepel Universiteiten fan Nederlân (Universiteiten van Nederland) en oare Nederlânske ûndersyksynstellings. Dêrneist wurket Campus Fryslân gear mei ferskate ynternasjonale netwurken en partners. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] lrtqg8ucgofic5cl8je2zxtixme5bwr 1229388 1229387 2026-05-06T19:36:30Z Drewes 2754 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Drewes|Drewes]]" ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Susanne Wolbersen". 1229371 wikitext text/x-wiki '''Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking''' {{Ynfoboks universiteit | namme = Kampus Fryslân <br> (Ryksuniversiteit Grins) | ôfbylding = De_Beurs,_Campus_Fryslan,_Rijksuniversiteit_Groningen_(2019).jpg | ôfbyldingsbreedte = 250px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = University of Groningen Campus Fryslân | latynske namme = | motto = | plak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | lân = [[Nederlân]] | oprjochting = [[2018]] | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 100 (2018) <ref>[https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/campus-fryslan-begint-klein-maar-is-vol-ambitie ''Campus Fryslân begint klein maar is vol ambitie''] [[Frysk Deiblêd]] 14 septimber 2018</ref> | meiwurkers = | netwurken = | webside = [https://www.rug.nl/cf/ www.rug.nl/cf] }} [[Fakulteit]] Campus Fryslân is de regionale festiging fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en rjochtet him op maatskiplike transysjes. Underwiis, ûndersyk en gearwurking komme hjir by-inoar om de grutte feroaringen hinne dy’t ús maatskippij foarmjouwe, fan klimaat en sirkulêre ekonomy oant digitalisearring, wolwêzen, feiligens en bestjoer. == Skiednis == Campus Fryslân wie by de oprjochting fêstige oan de Sophialeane (Sophialaan). Fan 2017 ôf is de fakulteit fêstige yn it eardere [[Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)|Beurs- en Waachgebou]] oan de Wurdumerdyk (Wirdumerdijk). De [[biblioteek]] dy’t der jierren yn fêstige wie, ferhuze nei de [[Blokhûspoarte]]. Yn juny 2016 waard it gebou oanwiisd as nij haadkertier foar de Fryske fakulteit en yn novimber 2017 hawwe de RUG en de gemeente de eigendomsoerdracht fan it gebou ûndertekene.^[1] It ûntwerp foar de renovaasjeplannen is fan J.O.N.G arsjitekten (J.O.N.G. architecten).^[2] Op de foargevel fan it gebou stiet de [[Ingelsk|Ingelsktstalig]]e namme ''university of groningen campus fryslân''.^[3] Op 13 septimber 2018, goed twahûndert jier nei sluting fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] (Universiteit van Franeker), hat Fryslân folslein universitêr ûnderwiis werom.^[4] Foar dizze kampus wie nammers in earder inisjatyf. Yn 1976 waard mei it brûken fan deselde lokaasje ek al in Subfakulteit Sosjale Wittenskippen (Subfaculteit Sociale Wetenschappen) yn Ljouwert (SSWL) troch de Ryksuniversiteit Grins (RUG) oprjochte mei as stêf fiif heechleararen en in tsiental dosinten. Dizze universitêre oplieding funksjonearre oant 1985 en levere sa’n 200 studinten mei in doktoraaldiploma ôf. Yn it ramt fan de grutte besunigings yn de[[1980-er jierren]] jierren levere de RUG dizze oplieding yn en waarden de studinten oan fakulteiten yn [[Grins (stêd)|Grins]] oerdroegen. Nei tritich jier is dit nije universitêre inisjatyf dêrom it twadde sûnt it opheffen fan de Frjentsjerter Akademy (Franeker Academie). De offisjele iepening fûn plak op 31 oktober 2019.^[5] . == Underwijs == Campus Fryslân is de fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins dy’t him rjochtet op maatskiplike transysjes (societal transitions). De bachelor- en masteropliedingen en it ûndersyk bringe meardere dissiplinen by-inoar, mei as doel studinten op te lieden dy’t dy transysjes helpe te realisearjen en kennis te ûntwikkeljen dy’t drekt bydraacht oan maatskiplike feroaring. Campus Fryslân is sûnt septimber 2017 offisjeel de alfde fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins. Hjoeddeistich oanbod: ;[[Bachelor]] * BSc Global Responsibility & Leadership * BSc Data Science & Society ;[[Master (akademyske graad)|Master]] * MSc Speech Technology * MSc Sustainable Entrepreneurship * MSc Sustainable Futures == Undersyk == It ûndersyk oan de fakulteit Campus Fryslân is opboud om ien kearnfraach hinne: hoe feroarje maatskippijen, en hoe kin dy feroaring stjoerd wurde? It ûndersyk is ferdield oer trije ûnderling ferbûne wittenskiplike teams ''Circular Economy'', ''Governance & Technology'' en ''Sustainability & Wellbeing''. Yn de fakulteit binne der trije Research Centers: it Centre of Innovation, Technology and Ethics, it Centre for Transformative Education en it Centrum voor Duurzame Landbouw Transitie. De promoasjetrajekten fan Campus Fryslân falle ûnder de Graduate School. == Regionale, nasjonale en ynternasjonale gearwurking == De RUG Campus Fryslân wurket gear mei regionale partners, lykas bedriuwen, hegeskoallen, net-gûvernemintele organisaasjes en oerheden, mei oare Nederlânske universiteiten binnen de koepel Universiteiten fan Nederlân (Universiteiten van Nederland) en oare Nederlânske ûndersyksynstellings. Dêrneist wurket Campus Fryslân gear mei ferskate ynternasjonale netwurken en partners. == Organisaasje == De earste dekaan fan Campus Fryslân wie prof. dr. [[Jouke de Vries]]. Begjin oktober 2018 akseptearre hy de posysje fan foarsitter College van Bestuur fan de Ryksuniversiteit Grins. Prof. dr. Andrej Zwitter folge him op as dekaan fan Campus Fryslân, wêrnei’t yn 2023 professor Caspar van den Berg ta dekaan beneamd waard. Fan juny 2024 ôf beklaait prof. dr. mr. Tjalling Halbertsma dy funksje, mei dr. Indira van der Zande as vice-dekaan sûnt jannewaris 2025. Njonken ûndersyk en ûnderwiis is it Akademysk Klimaat yn Fryslân in tema dêr’t Campus Fryslân him foar ynset. Wittenskip wurdt fergees tagonklik makke foar in breed publyk. Dit bart troch it organisearjen fan publykseveneminten lykas de lêzings fan Studium Generale Ljouwert (Studium Generale Leeuwarden), en it Wykein fan de Wittenskip (Weekend van de Wetenschap). == Keppeling om utens == * [https://www.rug.nl/cf/ Webside fan Kampus Fryslân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Heger ûnderwiis yn Fryslân]] [[Kategory:Skoalle yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2018]] 7ewx5mnbnqgpg4pqrtc4hy1gyh30rpp 0 191199 1229364 1229357 2026-05-06T13:11:28Z Drewes 2754 1229364 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = The Reluctant Dragon | regisseur = | produsint = [[Walt Disney]] | útfierend produsint = | senario = | basearre op = | kamerarezjy = | muzyk = [[Frank Churchill]]<br />[[Larry Morey]] | filmstudio = [[Walt Disney Pictures|Walt Disney Productions]] | distribúsje = [[RKO Pictures|RKO Radio Pictures]] | haadrollen = [[Robert Benchley]]<br />[[Frances Gifford]]<br />[[Buddy Pepper]]<br />[[Nana Bryant]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = Feriene Steaten | premiêre = 27 juni 1941 | direkt op fideo = | foarm = [[tekenfilm]] en [[spile film]] | sjenre = | taal = (Amerikaansk) Ingelsk | spyltiid = 74 minuten | budget = $600,000 | opbringst = $960.000 (wrâldwide ferhier) | prizen = }} Kategoryen: {{Universele ynfoboks film | caption = Original theatrical poster | director = [[Alfred Werker]] (live action)<br />[[Hamilton Luske]] (animation)<br />[[Jack Cutting (animator)|Jack Cutting]], [[Ub Iwerks]], [[Jack Kinney]] (sequence directors) | writer = ''Live-action:''<br />[[Ted Sears]]<br />[[Al Perkins]]<br />[[Larry Clemmons]]<br />[[William Cottrell|Bill Cottrell]]<br />[[Harry Clork]]<br />[[Robert Benchley]] <br />''The Reluctant Dragon'' segment:<br />[[Kenneth Grahame]] (original book)<br />[[Erdman Penner]]<br />[[T. Hee]]<br />''Baby Weems'' segment:<br />[[Joe Grant]]<br />[[Dick Huemer]]<br />John Miller | cinematography = [[Bert Glennon]] | editing = [[Paul Weatherwax]] | released = {{Film date|1941|06|27}} | language = }} The Reluctant Dragon is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]], yn part in [[tekenfilm]] en yn part in [[spile film]], út [[1941]]. {{stobbe|film}} [[Kategory:Amerikaanske tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Walt Disney Animation Studios]] [[Kategory:Film út 1941]] ltvt8b31j3wxdzfoswc3w0k1b5sqx5d 1229376 1229364 2026-05-06T15:43:49Z Drewes 2754 [[]] better 1229376 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = The Reluctant Dragon | regisseur = | produsint = [[Walt Disney]] | útfierend produsint = | senario = | basearre op = | kamerarezjy = | muzyk = [[Frank Churchill]]<br />[[Larry Morey]] | filmstudio = [[Walt Disney Pictures|Walt Disney Productions]] | distribúsje = [[RKO Pictures|RKO Radio Pictures]] | haadrollen = [[Robert Benchley]]<br />[[Frances Gifford]]<br />[[Buddy Pepper]]<br />[[Nana Bryant]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = Feriene Steaten | premiêre = 27 juni 1941 | direkt op fideo = | foarm = [[tekenfilm]] en [[spylfilm]] | sjenre = | taal = (Amerikaansk) Ingelsk | spyltiid = 74 minuten | budget = $600,000 | opbringst = $960.000 (wrâldwide ferhier) | prizen = }} Kategoryen: {{Universele ynfoboks film | caption = Original theatrical poster | director = [[Alfred Werker]] (live action)<br />[[Hamilton Luske]] (animation)<br />[[Jack Cutting (animator)|Jack Cutting]], [[Ub Iwerks]], [[Jack Kinney]] (sequence directors) | writer = ''Live-action:''<br />[[Ted Sears]]<br />[[Al Perkins]]<br />[[Larry Clemmons]]<br />[[William Cottrell|Bill Cottrell]]<br />[[Harry Clork]]<br />[[Robert Benchley]] <br />''The Reluctant Dragon'' segment:<br />[[Kenneth Grahame]] (original book)<br />[[Erdman Penner]]<br />[[T. Hee]]<br />''Baby Weems'' segment:<br />[[Joe Grant]]<br />[[Dick Huemer]]<br />John Miller | cinematography = [[Bert Glennon]] | editing = [[Paul Weatherwax]] | released = {{Film date|1941|06|27}} | language = }} The Reluctant Dragon is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]], yn part in [[tekenfilm]] en yn part in [[Spylfilm|spile film]], út [[1941]]. {{stobbe|film}} [[Kategory:Amerikaanske tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Walt Disney Animation Studios]] [[Kategory:Film út 1941]] kq4374dcj31jijc4th0ugy49dhy2jmb 1229398 1229376 2026-05-06T23:28:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1229398 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = The Reluctant Dragon | regisseur = [[Alfred Werker]] <small>(live-action)</small><br>[[Hamilton Luske]] <small>(animaasje)</small> | produsint = [[Walt Disney]] | útfierend produsint = | senario = ferskaat | basearre op = | kamerarezjy = [[Bert Glennon]] | muzyk = [[Frank Churchill]]<br />[[Larry Morey]] | filmstudio = [[Walt Disney Pictures|Walt Disney Productions]] | distribúsje = [[RKO Pictures|RKO Radio Pictures]] | haadrollen = [[Robert Benchley]]<br />[[Frances Gifford]]<br />[[Buddy Pepper]]<br />[[Nana Bryant]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = {{US}} | premiêre = 27 juny 1941 | direkt op fideo = | foarm = [[tekenfilm]] en [[spylfilm]] | sjenre = | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 74 minuten | budget = $600.000 | opbringst = $960.000 </small>(wrâldwiid)</small> | prizen = }} '''''The Reluctant Dragon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]] út [[1941]], foar in part [[tekenfilm]] en foar in part [[Spylfilm|live-actionfilm]]. {{stobbe|film}} {{DEFAULTSORT:Reluctant Dragon, The}} [[Kategory:Amerikaanske tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Walt Disney Animation Studios]] [[Kategory:Film út 1941]] 0twzousfgca7ah0sl9l53kg8kxh7r2t 1229409 1229398 2026-05-07T11:53:27Z Mysha 254 small iepen moat net in small ticht wêze. 1229409 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = The Reluctant Dragon | regisseur = [[Alfred Werker]] <small>(live-action)</small><br>[[Hamilton Luske]] <small>(animaasje)</small> | produsint = [[Walt Disney]] | útfierend produsint = | senario = ferskaat | basearre op = | kamerarezjy = [[Bert Glennon]] | muzyk = [[Frank Churchill]]<br />[[Larry Morey]] | filmstudio = [[Walt Disney Pictures|Walt Disney Productions]] | distribúsje = [[RKO Pictures|RKO Radio Pictures]] | haadrollen = [[Robert Benchley]]<br />[[Frances Gifford]]<br />[[Buddy Pepper]]<br />[[Nana Bryant]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = {{US}} | premiêre = 27 juny 1941 | direkt op fideo = | foarm = [[tekenfilm]] en [[spylfilm]] | sjenre = | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 74 minuten | budget = $600.000 | opbringst = $960.000 <small>(wrâldwiid)</small> | prizen = }} '''''The Reluctant Dragon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]] út [[1941]], foar in part [[tekenfilm]] en foar in part [[Spylfilm|live-actionfilm]]. {{stobbe|film}} {{DEFAULTSORT:Reluctant Dragon, The}} [[Kategory:Amerikaanske tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Walt Disney Animation Studios]] [[Kategory:Film út 1941]] szgcdllfkv5rmq66kfpj94qm3tpu3xo 0 191246 1229363 1229359 2026-05-06T12:43:50Z Drewes 2754 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Mysha|Mysha]]" ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Drewes". 1228465 wikitext text/x-wiki [[File:Saint-John Perse 1960.jpg|thumb|upright|''Saint-John Perse'' ([[1960]])]] '''''Amers''''' is in samling [[poëzij]] fan 'e Frânske skriuwer [[Saint-John Perse]], [[Skûlnamme|skriuwersnamme]] fan [[Alexis Saint-Léger]]. De samling is yn [[1957]] útjûn troch [[La Nouvelle Revue française]] yn [[Parys]]. Lykwols begûn er al yn [[1948]] mei de bondel, mei parten dy't útkamen by [[Gallimard]]. De titel betsjut "seemarkeringen" (punten dy't brûkt wurde om op see te navigearjen, sawol keunstmjittich as natuerlik); it is mooglik wurdboarterij op it Frânske ''amer(s)'', 'bitter', <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mjcN9Kra_90C&dq=Amers+seamarks&pg=PA142|title=Poem and Symbol: A Brief History of French Symbolism|first=Wallace|last=Fowlie|date=1 novomber 2010|publisher=Penn State Press|via=Google Books|isbn=978-0271038131}}</ref> dat hjir miskien 'sâlt' betsjut, en docht ek tinken oan ''mer'', 'see'. <ref>Little, Roger. "The Image of the Threshold in the Poetry of Saint-John Perse." The Modern Language Review 64, no. 4 (1969): 777-92. Accessed 4 febrewaris 2020. doi:10.2307/3723920.</ref> De seemarkeringen yn de titel tsjutte dan wer it lân oan, dan wer de rûte. Der is gjin Fryske oersetting fan it wurk. Trije jieren letter krige Saint-John Perse de [[Nobelpriis foar de Literatuer]] takend. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1960/perse/speech/|title=The Nobel Prize in Literature 1960|website=NobelPrize.org}}</ref>''Amers'' waard yn [[1999]] opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Literatuer fan Saint-John Perse]] [[Kategory:Frânsktalige dichtbondel]] [[Kategory:Dichtbondel út 1957]] a5gdhoxfsbi00y4eldwkfhvx52gtb7r 0 191600 1229397 1229352 2026-05-06T23:21:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1229397 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Chelictinia riocourii -Far North Region, Cameroon -flying-8.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In swelleglee (''Chelictinia riocourii'') | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') | takson11 = [[famylje]]: | namme11 = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') | takson13 = [[ûnderfamylje]]: | namme13 = [[grize gleeën]] (''Elaninae'') | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme14 = '''swellegleeën''' (''Chelictinia'') | beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], [[1843]] }} De '''swellegleeën''' (''Chelictinia'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dit skaai bestiet út mar ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[swelleglee]] (''Chelictinia riocourii''). De [[taksonomy]]ske skiednis fan it skaai is nijsgjirrich. Fanwegen syn slanke bou en de foarke sturt waard de fûgel yn it ferline wolris by de "echte" gleeën (lykas de [[reade glee]]) pleatst. Resint [[DNA]]-ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de swelleglee yn 'e [[ûnderfamylje]] fan 'e [[grize gleeën]] (''Elaninae'') heart. == Skaaimerken == De swelleglee hat in slank oansjen en syn meast opfallende skaaimerk is de lange, djip foarke sturt, dy't tinken docht oan dy fan in [[Swelfûgels|swel]]. Hy hat relatyf lange, smelle wjukken, wat him in hiele flugge en linige fleaner makket. De kleur is benammen ljochtgriis oan 'e boppekant en wyt oan 'e ûnderkant, mei opfallend reade eagen. == Soarte == {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Chelictinia riocouriiEYP09A.jpg|100px]] || [[Swelleglee]] || ''Chelictinia riocourii'' || [[Sahel]]-regio (Afrika) || <span style="color:orange;">'''kwetsber'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pearl-kite-gampsonyx-swainsonii ''Chelictinia riocourii'' op ''BirdLife.]</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chelictinia riocourii|''Chelictinia''}} }} [[Kategory:Swelleglee| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]] 3aoonqjccwa45u2nz976w4xj5n22ica 1 191605 1229360 2026-05-06T11:59:49Z Mysha 254 /* Skoalle */ nije seksje 1229360 wikitext text/x-wiki == Skoalle == Hat it fanke in jier oerdien of is se al fan skoalle ôf? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 6 mai 2026, 13.59 (CEST) 4hocvzw7ujuynwgfxfhtriw6w5g2agm 0 191606 1229372 2026-05-06T15:19:38Z Drewes 2754 wurk 1229372 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Christian Ludwig Brehm 1787-1864.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[24 jannewaris]] [[1787]] | berteplak = Schönau vor dem Walde | stoarn = [[23 juny]] [[1864]] (77 jier) | stjerplak = [[Renthendorf]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Dûmny, ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Christian Ludwig Brehm.jpg|thumb|Fiktive ôfbylding fan Brehm by syn wittenskiplik wurk yn 'e pastorije. <br><small> (Carl Werner, 1859)</small>]] '''Christian Ludwig Brehm''' (Schönau vor dem Walde (Leinatal, [[Thüringen]]), [[24 jannewaris]] [[1787]] - [[Renthendorf]] by Neustadt an der Orla, [[23 juny]] [[1864]]) wie in Dútske [[predikant]] en [[natuerûndersiker]] (foaral [[fûgelkundige]]). == Libben en wurk == Brehm stamme ôf fan in Saksyske famylje fan dûmnys. Syn heit Carl August Brehm wie predikant yn syn bertestêd en syn mem hiet Sophia Christiana Philippa Heimberger. Hy trochrûn it gymnasium yn de stêd [[Gotha]] en folge yn 1809 kolleezjes yn de teology oan de [[Universiteit fan Jena]]. Dêrnei wurke er as privaatdosint yn Lausnitz/Neustadt en waard er op 8 maart 1812 beroppen as predikant nei Drakenburg. Dy posysje ferliet er mei de krystdagen fan dat jier en wurke dêrnei as plakferfangend predikant yn Renthendorf. Dêr ûntwikkele er syn kennis en feardichheden op it mêd fan de [[ornitology]]. Hy krige de reputaasje fan de bêste saakkundige fan syn tiid op it mêd fan de fûgels. Christian Ludwig Brehm krige by syn libben ferskate ûnderskiedingen. Sa waard er yn 1822 opnommen yn de ''Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina'' en krige er yn 1858 in [[earedoktoraat]] fan de medyske fakulteit fan de Universiteit van Jena. Syn soan [[Alfred Edmund Brehm]] krige ek namme as fertsjinstlik biolooch. == Wurk == Brehm ûntduts dat der twa soarten swartkopmezen yn Europa foarkamen, de matkop en de glânskop. Ek ûntduts er it ferskil tusken de gewoane beamkrûper en de koartsnaffelkrûper en it [[goudtúfke]] en it [[fjoertúfke]]. Hy lei in kolleksje oan fan 15.000 goed dokumintearre soölogyske spesimen, wêrby't er net allinnich moai kleure folwoeksen fûgels yn syn samling opnaam, mar ek fûgels yn jeugdkleed. === Publikaasjes === * C.L. Brehm: ''Beiträge zur Vögelkunde'' 3 Bde, ab Bd. 3 in Zusammenarbeit mit W. Schilling. - Neustadt a. Orla 1820-1822. * C.L. Brehm: ''Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel'', 2 Bde. - Jena 1823-1824 * C.L. Brehm: ''Ornis oder das neueste und Wichtigste der Vögelkunde'' - Jena 1824-1827, erste ornithologische Zeitschrift der Welt. * C.L. Brehm: ''Handbuch der Naturgeschichte alle Vögel Deutschlands'' - Ilmenau 1831. * C.L. Brehm: ''Handbuch für den Liebhaber der Stuben-, Haus- und aller der Zähmung werthen Vögel'' - Ilmenau 1832. * C.L. Brehm: ''Der Vogelfang'' - Leipzig 1836. * C.L. Brehm: ''Der vollständige Vogelfang'' - Weimar 1855. * C.L. Brehm: ''Die Kunst, Vögel als Bälge zu bereiten'' - Weimar 1842. * C.L. Brehm: ''Die Wartung, Pflege und Fortpflanzung der Canarienvögel'' - Weimar 1855, 2. Aufl. Weimar 1865, 3. Aufl. Weimar 1872, 4. Auflage Weimar 1883, 5. Aufl. Weimar 1893. * C.L. Brehm: ''Die Naturgeschichte und Zucht der Tauben''- Weimar 1857. * E. Baldamus, C.L. Brehm, John Wilhelm von Müller & J.F. Naumann: ''Verzeichnis der Vögel Europa's. als Tausch-Catalog eingerichtet''. - Stuttgart 1852 * C.L. Brehm: ''Monographie der Papageien oder vollständige Naturgeschichte aller bis jetzt bekannten Papageien mit getreuen und ausgemalten Abbildungen, im Vereine mit anderen Naturforscher herausgegeben von C.L. Brehm''. - Jena & Paris 1842-1855 {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Brehm, Christian Ludwig}} [[Kategory:Dútsk predikant]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1787]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1864]] sd8yq1e2249pki7wip1qa1oplicypff 1229374 1229372 2026-05-06T15:30:08Z Drewes 2754 1229374 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Christian Ludwig Brehm 1787-1864.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[24 jannewaris]] [[1787]] | berteplak = Schönau vor dem Walde | stoarn = [[23 juny]] [[1864]] (77 jier) | stjerplak = [[Renthendorf]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Dûmny, ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Christian Ludwig Brehm.jpg|thumb|Fiktive ôfbylding fan Brehm by syn wittenskiplik wurk yn 'e pastorije. <br><small> (Carl Werner, 1859)</small>]] '''Christian Ludwig Brehm''' (Schönau vor dem Walde (Leinatal, [[Thüringen]]), [[24 jannewaris]] [[1787]] - [[Renthendorf]] by Neustadt an der Orla, [[23 juny]] [[1864]]) wie in Dútske [[predikant]] en [[natuerûndersiker]] (foaral [[fûgelkundige]]). == Libben en wurk == Brehm stamme ôf fan in Saksyske famylje fan dûmnys. Syn heit Carl August Brehm wie predikant yn syn bertestêd en syn mem hiet Sophia Christiana Philippa Heimberger. Hy trochrûn it gymnasium yn de stêd [[Gotha]] en folge yn 1809 kolleezjes yn de teology oan de [[Universiteit fan Jena]]. Dêrnei wurke er as privaatdosint yn Lausnitz/Neustadt en waard er op 8 maart 1812 beroppen as predikant nei Drakenburg. Dy posysje ferliet er mei de krystdagen fan dat jier en wurke dêrnei as plakferfangend predikant yn Renthendorf. Dêr ûntwikkele er syn kennis en feardichheden op it mêd fan de [[ornitology]]. Hy krige de reputaasje fan de bêste saakkundige fan syn tiid op it mêd fan de fûgels. Christian Ludwig Brehm krige by syn libben ferskate ûnderskiedingen. Sa waard er yn 1822 opnommen yn de ''Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina'' en krige er yn 1858 in [[earedoktoraat]] fan de medyske fakulteit fan de Universiteit van Jena. Syn soan [[Alfred Edmund Brehm]] krige ek namme as fertsjinstlik biolooch. == Wurk == Brehm ûntduts dat der twa soarten swartkopmezen yn Europa foarkamen, de matkop en de glânskop. Ek ûntduts er it ferskil tusken de gewoane beamkrûper en de koartsnaffelkrûper en it [[goudtúfke]] en it [[fjoertúfke]]. Hy lei in kolleksje oan fan 15.000 goed dokumintearre soölogyske spesimen, wêrby't er net allinnich moai kleure folwoeksen fûgels yn syn samling opnaam, mar ek fûgels yn jeugdkleed. === Publikaasjes === * C.L. Brehm: ''Beiträge zur Vögelkunde'' 3 Bde, ab Bd. 3 in Zusammenarbeit mit W. Schilling. - Neustadt a. Orla 1820-1822. * C.L. Brehm: ''Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel'', 2 Bde. - Jena 1823-1824 * C.L. Brehm: ''Ornis oder das neueste und Wichtigste der Vögelkunde'' - Jena 1824-1827, erste ornithologische Zeitschrift der Welt. * C.L. Brehm: ''Handbuch der Naturgeschichte alle Vögel Deutschlands'' - Ilmenau 1831. * C.L. Brehm: ''Handbuch für den Liebhaber der Stuben-, Haus- und aller der Zähmung werthen Vögel'' - Ilmenau 1832. * C.L. Brehm: ''Der Vogelfang'' - Leipzig 1836. * C.L. Brehm: ''Der vollständige Vogelfang'' - Weimar 1855. * C.L. Brehm: ''Die Kunst, Vögel als Bälge zu bereiten'' - Weimar 1842. * C.L. Brehm: ''Die Wartung, Pflege und Fortpflanzung der Canarienvögel'' - Weimar 1855, 2. Aufl. Weimar 1865, 3. Aufl. Weimar 1872, 4. Auflage Weimar 1883, 5. Aufl. Weimar 1893. * C.L. Brehm: ''Die Naturgeschichte und Zucht der Tauben''- Weimar 1857. * E. Baldamus, C.L. Brehm, John Wilhelm von Müller & J.F. Naumann: ''Verzeichnis der Vögel Europa's. als Tausch-Catalog eingerichtet''. - Stuttgart 1852 * C.L. Brehm: ''Monographie der Papageien oder vollständige Naturgeschichte aller bis jetzt bekannten Papageien mit getreuen und ausgemalten Abbildungen, im Vereine mit anderen Naturforscher herausgegeben von C.L. Brehm''. - Jena & Paris 1842-1855 {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Brehm, Christian Ludwig}} [[Kategory:Dútsk predikant]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1787]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1864]] 02spunpig8de1upzl2wh3m2lxxmdoub 1229379 1229374 2026-05-06T17:30:15Z RomkeHoekstra 10582 Fûgeltsjenammen oanpast sa't se by de miesfûgels en de beamkrûpers neamd wurde. 1229379 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Christian Ludwig Brehm 1787-1864.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[24 jannewaris]] [[1787]] | berteplak = Schönau vor dem Walde | stoarn = [[23 juny]] [[1864]] (77 jier) | stjerplak = [[Renthendorf]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Dûmny, ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Christian Ludwig Brehm.jpg|thumb|Fiktive ôfbylding fan Brehm by syn wittenskiplik wurk yn 'e pastorije. <br><small> (Carl Werner, 1859)</small>]] '''Christian Ludwig Brehm''' (Schönau vor dem Walde (Leinatal, [[Thüringen]]), [[24 jannewaris]] [[1787]] - [[Renthendorf]] by Neustadt an der Orla, [[23 juny]] [[1864]]) wie in Dútske [[predikant]] en [[natuerûndersiker]] (foaral [[fûgelkundige]]). == Libben en wurk == Brehm stamme ôf fan in Saksyske famylje fan dûmnys. Syn heit Carl August Brehm wie predikant yn syn bertestêd en syn mem hiet Sophia Christiana Philippa Heimberger. Hy trochrûn it gymnasium yn de stêd [[Gotha]] en folge yn 1809 kolleezjes yn de teology oan de [[Universiteit fan Jena]]. Dêrnei wurke er as privaatdosint yn Lausnitz/Neustadt en waard er op 8 maart 1812 beroppen as predikant nei Drakenburg. Dy posysje ferliet er mei de krystdagen fan dat jier en dêrnei wurke er as plakferfangend predikant yn Renthendorf. Dêr ûntwikkele er syn kennis en feardichheden op it mêd fan de [[ornitology]]. Hy krige de reputaasje fan de bêste saakkundige fan syn tiid op it mêd fan fûgels. Christian Ludwig Brehm krige by syn libben ferskate ûnderskiedingen. Sa waard er yn 1822 opnommen yn de ''Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina'' en krige er yn 1858 in [[earedoktoraat]] fan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Jena. Syn soan [[Alfred Edmund Brehm]] krige ek namme as fertsjinstlik biolooch. == Wurk == Brehm ûntduts dat der twa soarten swartkopmiezen yn Europa foarkamen, de [[reidmies]] (''Poecile montanus'') en de [[swartkopmies]] (''Poecile palustris''). Ek ûntduts er it ferskil tusken de gewoane [[beamkrûper]] (''Certhia brachydactyla'') en de [[waldbeamkrûper]] (''Certhia familiaris'') en tusken it [[goudtúfke]] en it [[fjoertúfke]]. Hy lei in kolleksje oan fan 15.000 goed dokumintearre soölogyske spesimen, wêrby't er net allinnich moai kleure folwoeksen fûgels yn syn samling opnaam, mar ek fûgels yn jeugdkleed. === Publikaasjes === * C.L. Brehm: ''Beiträge zur Vögelkunde'' 3 Bde, ab Bd. 3 in Zusammenarbeit mit W. Schilling. - Neustadt a. Orla 1820-1822. * C.L. Brehm: ''Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel'', 2 Bde. - Jena 1823-1824 * C.L. Brehm: ''Ornis oder das neueste und Wichtigste der Vögelkunde'' - Jena 1824-1827, erste ornithologische Zeitschrift der Welt. * C.L. Brehm: ''Handbuch der Naturgeschichte alle Vögel Deutschlands'' - Ilmenau 1831. * C.L. Brehm: ''Handbuch für den Liebhaber der Stuben-, Haus- und aller der Zähmung werthen Vögel'' - Ilmenau 1832. * C.L. Brehm: ''Der Vogelfang'' - Leipzig 1836. * C.L. Brehm: ''Der vollständige Vogelfang'' - Weimar 1855. * C.L. Brehm: ''Die Kunst, Vögel als Bälge zu bereiten'' - Weimar 1842. * C.L. Brehm: ''Die Wartung, Pflege und Fortpflanzung der Canarienvögel'' - Weimar 1855, 2. Aufl. Weimar 1865, 3. Aufl. Weimar 1872, 4. Auflage Weimar 1883, 5. Aufl. Weimar 1893. * C.L. Brehm: ''Die Naturgeschichte und Zucht der Tauben''- Weimar 1857. * E. Baldamus, C.L. Brehm, John Wilhelm von Müller & J.F. Naumann: ''Verzeichnis der Vögel Europa's. als Tausch-Catalog eingerichtet''. - Stuttgart 1852 * C.L. Brehm: ''Monographie der Papageien oder vollständige Naturgeschichte aller bis jetzt bekannten Papageien mit getreuen und ausgemalten Abbildungen, im Vereine mit anderen Naturforscher herausgegeben von C.L. Brehm''. - Jena & Paris 1842-1855 {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Brehm, Christian Ludwig}} [[Kategory:Dútsk predikant]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1787]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1864]] abj2qpcy9qszxd8l1kljkesxwwqlzo3 1229394 1229379 2026-05-06T23:13:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Wurk */ -typfl 1229394 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Christian Ludwig Brehm 1787-1864.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[24 jannewaris]] [[1787]] | berteplak = Schönau vor dem Walde | stoarn = [[23 juny]] [[1864]] (77 jier) | stjerplak = [[Renthendorf]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Dûmny, ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Christian Ludwig Brehm.jpg|thumb|Fiktive ôfbylding fan Brehm by syn wittenskiplik wurk yn 'e pastorije. <br><small> (Carl Werner, 1859)</small>]] '''Christian Ludwig Brehm''' (Schönau vor dem Walde (Leinatal, [[Thüringen]]), [[24 jannewaris]] [[1787]] - [[Renthendorf]] by Neustadt an der Orla, [[23 juny]] [[1864]]) wie in Dútske [[predikant]] en [[natuerûndersiker]] (foaral [[fûgelkundige]]). == Libben en wurk == Brehm stamme ôf fan in Saksyske famylje fan dûmnys. Syn heit Carl August Brehm wie predikant yn syn bertestêd en syn mem hiet Sophia Christiana Philippa Heimberger. Hy trochrûn it gymnasium yn de stêd [[Gotha]] en folge yn 1809 kolleezjes yn de teology oan de [[Universiteit fan Jena]]. Dêrnei wurke er as privaatdosint yn Lausnitz/Neustadt en waard er op 8 maart 1812 beroppen as predikant nei Drakenburg. Dy posysje ferliet er mei de krystdagen fan dat jier en dêrnei wurke er as plakferfangend predikant yn Renthendorf. Dêr ûntwikkele er syn kennis en feardichheden op it mêd fan de [[ornitology]]. Hy krige de reputaasje fan de bêste saakkundige fan syn tiid op it mêd fan fûgels. Christian Ludwig Brehm krige by syn libben ferskate ûnderskiedingen. Sa waard er yn 1822 opnommen yn de ''Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina'' en krige er yn 1858 in [[earedoktoraat]] fan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Jena. Syn soan [[Alfred Edmund Brehm]] krige ek namme as fertsjinstlik biolooch. == Wurk == Brehm ûntduts dat der twa soarten swartkopmiezen yn Europa foarkamen, de [[reidmies]] (''Poecile montanus'') en de [[swartkopmies]] (''Poecile palustris''). Ek ûntduts er it ferskil tusken de gewoane [[beamkrûper]] (''Certhia brachydactyla'') en de [[wâldbeamkrûper]] (''Certhia familiaris'') en tusken it [[goudtúfke]] en it [[fjoertúfke]]. Hy lei in kolleksje oan fan 15.000 goed dokumintearre soölogyske spesimen, wêrby't er net allinnich moai kleure folwoeksen fûgels yn syn samling opnaam, mar ek fûgels yn jeugdkleed. === Publikaasjes === * C.L. Brehm: ''Beiträge zur Vögelkunde'' 3 Bde, ab Bd. 3 in Zusammenarbeit mit W. Schilling. - Neustadt a. Orla 1820-1822. * C.L. Brehm: ''Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel'', 2 Bde. - Jena 1823-1824 * C.L. Brehm: ''Ornis oder das neueste und Wichtigste der Vögelkunde'' - Jena 1824-1827, erste ornithologische Zeitschrift der Welt. * C.L. Brehm: ''Handbuch der Naturgeschichte alle Vögel Deutschlands'' - Ilmenau 1831. * C.L. Brehm: ''Handbuch für den Liebhaber der Stuben-, Haus- und aller der Zähmung werthen Vögel'' - Ilmenau 1832. * C.L. Brehm: ''Der Vogelfang'' - Leipzig 1836. * C.L. Brehm: ''Der vollständige Vogelfang'' - Weimar 1855. * C.L. Brehm: ''Die Kunst, Vögel als Bälge zu bereiten'' - Weimar 1842. * C.L. Brehm: ''Die Wartung, Pflege und Fortpflanzung der Canarienvögel'' - Weimar 1855, 2. Aufl. Weimar 1865, 3. Aufl. Weimar 1872, 4. Auflage Weimar 1883, 5. Aufl. Weimar 1893. * C.L. Brehm: ''Die Naturgeschichte und Zucht der Tauben''- Weimar 1857. * E. Baldamus, C.L. Brehm, John Wilhelm von Müller & J.F. Naumann: ''Verzeichnis der Vögel Europa's. als Tausch-Catalog eingerichtet''. - Stuttgart 1852 * C.L. Brehm: ''Monographie der Papageien oder vollständige Naturgeschichte aller bis jetzt bekannten Papageien mit getreuen und ausgemalten Abbildungen, im Vereine mit anderen Naturforscher herausgegeben von C.L. Brehm''. - Jena & Paris 1842-1855 {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Brehm, Christian Ludwig}} [[Kategory:Dútsk predikant]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1787]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1864]] csmhuwx0ilpv0uq2a48u9fhyaospks2 1229395 1229394 2026-05-06T23:14:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Publikaasjes */ kt 1229395 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Christian Ludwig Brehm 1787-1864.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[24 jannewaris]] [[1787]] | berteplak = Schönau vor dem Walde | stoarn = [[23 juny]] [[1864]] (77 jier) | stjerplak = [[Renthendorf]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Dûmny, ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Christian Ludwig Brehm.jpg|thumb|Fiktive ôfbylding fan Brehm by syn wittenskiplik wurk yn 'e pastorije. <br><small> (Carl Werner, 1859)</small>]] '''Christian Ludwig Brehm''' (Schönau vor dem Walde (Leinatal, [[Thüringen]]), [[24 jannewaris]] [[1787]] - [[Renthendorf]] by Neustadt an der Orla, [[23 juny]] [[1864]]) wie in Dútske [[predikant]] en [[natuerûndersiker]] (foaral [[fûgelkundige]]). == Libben en wurk == Brehm stamme ôf fan in Saksyske famylje fan dûmnys. Syn heit Carl August Brehm wie predikant yn syn bertestêd en syn mem hiet Sophia Christiana Philippa Heimberger. Hy trochrûn it gymnasium yn de stêd [[Gotha]] en folge yn 1809 kolleezjes yn de teology oan de [[Universiteit fan Jena]]. Dêrnei wurke er as privaatdosint yn Lausnitz/Neustadt en waard er op 8 maart 1812 beroppen as predikant nei Drakenburg. Dy posysje ferliet er mei de krystdagen fan dat jier en dêrnei wurke er as plakferfangend predikant yn Renthendorf. Dêr ûntwikkele er syn kennis en feardichheden op it mêd fan de [[ornitology]]. Hy krige de reputaasje fan de bêste saakkundige fan syn tiid op it mêd fan fûgels. Christian Ludwig Brehm krige by syn libben ferskate ûnderskiedingen. Sa waard er yn 1822 opnommen yn de ''Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina'' en krige er yn 1858 in [[earedoktoraat]] fan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Jena. Syn soan [[Alfred Edmund Brehm]] krige ek namme as fertsjinstlik biolooch. == Wurk == Brehm ûntduts dat der twa soarten swartkopmiezen yn Europa foarkamen, de [[reidmies]] (''Poecile montanus'') en de [[swartkopmies]] (''Poecile palustris''). Ek ûntduts er it ferskil tusken de gewoane [[beamkrûper]] (''Certhia brachydactyla'') en de [[wâldbeamkrûper]] (''Certhia familiaris'') en tusken it [[goudtúfke]] en it [[fjoertúfke]]. Hy lei in kolleksje oan fan 15.000 goed dokumintearre soölogyske spesimen, wêrby't er net allinnich moai kleure folwoeksen fûgels yn syn samling opnaam, mar ek fûgels yn jeugdkleed. === Publikaasjes === * C.L. Brehm: ''Beiträge zur Vögelkunde'' 3 Bde, ab Bd. 3 in Zusammenarbeit mit W. Schilling. - Neustadt a. Orla 1820-1822. * C.L. Brehm: ''Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel'', 2 Bde. - Jena 1823-1824 * C.L. Brehm: ''Ornis oder das neueste und Wichtigste der Vögelkunde'' - Jena 1824-1827, erste ornithologische Zeitschrift der Welt. * C.L. Brehm: ''Handbuch der Naturgeschichte alle Vögel Deutschlands'' - Ilmenau 1831. * C.L. Brehm: ''Handbuch für den Liebhaber der Stuben-, Haus- und aller der Zähmung werthen Vögel'' - Ilmenau 1832. * C.L. Brehm: ''Der Vogelfang'' - Leipzig 1836. * C.L. Brehm: ''Der vollständige Vogelfang'' - Weimar 1855. * C.L. Brehm: ''Die Kunst, Vögel als Bälge zu bereiten'' - Weimar 1842. * C.L. Brehm: ''Die Wartung, Pflege und Fortpflanzung der Canarienvögel'' - Weimar 1855, 2. Aufl. Weimar 1865, 3. Aufl. Weimar 1872, 4. Auflage Weimar 1883, 5. Aufl. Weimar 1893. * C.L. Brehm: ''Die Naturgeschichte und Zucht der Tauben''- Weimar 1857. * E. Baldamus, C.L. Brehm, John Wilhelm von Müller & J.F. Naumann: ''Verzeichnis der Vögel Europa's. als Tausch-Catalog eingerichtet''. - Stuttgart 1852 * C.L. Brehm: ''Monographie der Papageien oder vollständige Naturgeschichte aller bis jetzt bekannten Papageien mit getreuen und ausgemalten Abbildungen, im Vereine mit anderen Naturforscher herausgegeben von C.L. Brehm''. - Jena & Paris 1842-1855 {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Brehm, Christian Ludwig}} [[Kategory:Dútsk predikant]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1787]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1864]] d746psb3hatsb3vkn3umiutpqsbexf3 1 191607 1229375 2026-05-06T15:32:52Z Drewes 2754 /* Fûgelnamme */ nije seksje 1229375 wikitext text/x-wiki == Fûgelnamme == {{Ping|RomkeHoekstra|Ieneach fan 'e Esk}} Goeie. Soene jimme noch efkes de fûgelnammen ûnder it kopke 'wurk' ferbetterje wolle? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 6 mai 2026, 17.32 (CEST) kofkjoy2wn9granddm4n202aku6juoo 1229380 1229375 2026-05-06T17:33:30Z RomkeHoekstra 10582 1229380 wikitext text/x-wiki == Fûgelnamme == {{Ping|RomkeHoekstra|Ieneach fan 'e Esk}} Goeie. Soene jimme noch efkes de fûgelnammen ûnder it kopke 'wurk' ferbetterje wolle? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 6 mai 2026, 17.32 (CEST) *{{Ping|Drewes}} Se binne oanpast hear, faak binne se wol mei de wittenskiplike nammen te finen by it skaai.[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 mai 2026, 19.32 (CEST) 5o30zn5sn6jnpgnm749qvnoy9ss3i7r 1229381 1229380 2026-05-06T18:30:13Z Drewes 2754 /* Fûgelnamme */ Antwurd 1229381 wikitext text/x-wiki == Fûgelnamme == {{Ping|RomkeHoekstra|Ieneach fan 'e Esk}} Goeie. Soene jimme noch efkes de fûgelnammen ûnder it kopke 'wurk' ferbetterje wolle? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 6 mai 2026, 17.32 (CEST) *{{Ping|Drewes}} Se binne oanpast hear, faak binne se wol mei de wittenskiplike nammen te finen by it skaai.[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 mai 2026, 19.32 (CEST) *:Tige! [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 6 mai 2026, 20.30 (CEST) tox9rj7p0dsq9wpiej0gycslgbqn659 0 191608 1229378 2026-05-06T17:13:26Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Zamość | ôfbylding = Ratusz Zamosc.jpg | ôfbyldingstekst = It riedshûs op de Grutte Merk | flagge = POL Zamość flag.svg | wapen = POL Zamość COA.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]] | boargemaster = | ynwennertal = 57.924 <small>(30.06.2024)</small><ref>[https://stat.gov.pl/en/topics/populatio..." 1229378 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Zamość | ôfbylding = Ratusz Zamosc.jpg | ôfbyldingstekst = It riedshûs op de Grutte Merk | flagge = POL Zamość flag.svg | wapen = POL Zamość COA.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]] | boargemaster = | ynwennertal = 57.924 <small>(30.06.2024)</small><ref>[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2024,4,18.html Statistics Poland]</ref> | oerflak = 30,33 km² | befolkingstichtens = 1.909,8 ynw./km² | hichte = 212 m | stifting = 1580 | postkoade = 22-400 | netnûmer = +48 84 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = https://www.zamosc.pl | mapname = Poalen | lat_deg = 50 | lat_min = 43 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Zamość yn Poalen }} '''Zamość''' is in stêd yn it súdeasten fan [[Poalen]], yn it [[woiwodskip]] [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]]. De stêd stiet bekend as in foarbyld fan in [[renêssânse]]stêd dy't neffens it foarbyld fan 'e ideale stêd ûntwurpen is. Fanwegen de arsjitektuer en it histoaryske karakter stiet de binnenstêd sûnt 1992 op 'e [[Wrâlderfgoedlist fan UNESCO]]. De stêd wurdt ek wol de "Pearel fan 'e Renêssânse" of it "Padûa fan it Noarden" neamd. == Geografy == Zamość leit yn 'e regio Lublin, tichtby de Roztocze-heechflakte, in gebiet dat bekend stiet om syn natoer. De stêd leit sa'n 60 kilometer fan 'e grins mei [[Oekraïne]]. It klimaat is kontinintaal mei dúdlike seizoenen: waarme simmers en faak snierike winters. == Skiednis == [[Ofbyld:Zamosc by Braun and Hogenberg (middle size) (97694183).jpg|thumb|left|De fêsting yn 1618.]] De stêd waard yn 1580 stifte troch de machtige Poalske kânsler en kroan[[hetman]] Jan Zamoyski. Hy woe in stêd dy't net allinnich it sintrum fan syn rykdom wêze soe, mar ek in net te oerwinnen fêsting. Hy hierde de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt Bernardo Morando yn om de stêd fan 'e grûn ôf op te bouwen neffens de Italjaanske renêssânse-idealen. Zamość wie in multykultureel sintrum dêr't Poalen, Joaden, Armenen, Griken en Dútsers njonken inoar wennen. De stêd hie in eigen akademy en wie in bolwurk fan wittenskip en kultuer. Yn 'e 17e iuw wist de stêd ferskate belegeringen te wjerstean, wêrûnder dy fan de [[Sweden]] en de [[Kozakken]]. [[Ofbyld:Deportacja Żydów z Zamościa do obozu zagłady w Bełżcu.jpg|thumb|left|Deportaasje fan 'e Joaden fan Zamość nei it ferneatigingskamp [[Bełżec (ferneatigingskamp)|Bełżec]] (1942).]] Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] (1939–1944) foel de regio ûnder it Dútske [[Generaal-gûvernemint]]. Under lieding fan Kreishauptmann Helmut Weihenmaier waard de Joadske befolking fan 'e stêd, tegearre mei deportearre Joaden út oare gebieten, opsletten yn it Getto fan Zamość. De measten fan har waarden deportearre en yn 'e ferneatigingskampen fermoarde. Zamość hie in spesjale betsjutting foar de [[SS]]-lieding. Under de namme [[Aktion Zamość]] besochten de nazy's de regio te "germanisearjen". It doel wie om de Poalske befolking te ferfangen troch Dútske kolonisten (de saneamde ''Wehrbauern''), dy't benammen út [[Bessaraabje]] en [[Kroaasje]] kamen. Yn dy tiid wiene der ferskate nammewizigingen foar de stêd: yn 'e planningen waard de stêd Himmlerstadt neamd en letter ek wol Pflugstadt. Yn 1944 waard de stêd befrijd troch it [[Reade Leger]]. Fan 1945 oant augustus 1991 wie de regio in grinsgebiet mei de [[Sovjet-Uny]], en sûnt it útinoar fallen fan de Sovjet-Uny leit de stêd yn it grinsgebiet mei de [[Oekraïne]]. == Befolking == De befolking groeide flink nei de oarloch troch yndustrialisaasje, mar de lêste tweintich jier rint it ynwennertal stadichoan wat tebek, lykas yn mear middelgrutte Poalske stêden, troch migraasje nei gruttere stêden lykas Warsjau. == Toerisme en it besjen wurdich == Toerisme is in wichtige pylder foar de ekonomy yn Zamość. De wichtichste besjenswaardichheden binne: [[Ofbyld:Kamienice na Starym Mieście w Zamościu 02.jpg|thumb|Armeenske hûzen oan 'e Grutte Merk.]] * Rynek Wielki (De Grutte Merk): In plein fan 100 by 100 meter mei kleurrike Armeenske huzen mei arkades. Under it plein rint in rûte troch de kelders fan 'e histoaryske huzen dy't foar toeristen iepensteld is. * It Riedshûs is mei syn karakteristike hege toer en de waaierfoarmige treppen is dit it symboal fan 'e stêd. * De Katedraal fan 'e Opstanning is ien fan 'e moaiste renêssânsetsjerken fan Poalen, dêr't ek de famylje Zamoyski begroeven leit. * De fêstingwurken binne foar in grut part restaurearre en no tagonklik foar besikers. * De Rotunda is in earder ferdigeningswurk dat yn 'e oarloch troch de nazy's as plak foar eksekúsjes brûkt waard, no in yndrukwekkend monumint. [[Ofbyld:Jewish Synagogue - Built 1620 - Zamosc - Poland (9224544954).jpg|thumb|Synagoge.]] * De Alde Synagoge (Dawna Synagoga) is in renêssânse-synagoge út it begjin fan 'e 17e iuw. Ek de joadske wyk bleau bewarre. === Oars === * Alle simmers fynt it "Zamość Simmer Teater" plak op 'e Grutte Merk * De stêd hat ien fan de âldste en meast populêre dieretunen fan East-Poalen. == Ekonomy == De ekonomy fan Zamość is foar in grut part rjochte op tsjinstferliening, hannel en toerisme. Fanwegen de lokaasje yn in fruchtbere lânbouregio is ek de fiedselyndustry (lykas de ferwurking fan nôt en fruit) goed fertsjintwurdige. Der binne ferskate bedriuweterreinen dy't lichte yndustry en bedriuwen yn 'e logistyk oanlûke, profitearjend fan 'e ferbinings nei it easten. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zamość}} }} {{DEFAULTSORT:Zamosc}} [[Kategory:Plak yn Poalen]] [[Kategory:Plak stifte yn 1580]] 6f5l2zlkejii9smima5w1bmvjyt7wlr 1229400 1229378 2026-05-06T23:32:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + útspr. 1229400 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Zamość | ôfbylding = Ratusz Zamosc.jpg | ôfbyldingstekst = It riedshûs op de Grutte Merk | flagge = POL Zamość flag.svg | wapen = POL Zamość COA.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]] | boargemaster = | ynwennertal = 57.924 <small>(30.06.2024)</small><ref>[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2024,4,18.html Statistics Poland]</ref> | oerflak = 30,33 km² | befolkingstichtens = 1.909,8 ynw./km² | hichte = 212 m | stifting = 1580 | postkoade = 22-400 | netnûmer = +48 84 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = https://www.zamosc.pl | mapname = Poalen | lat_deg = 50 | lat_min = 43 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Zamość yn Poalen }} '''Zamość''' ([[útspr.]]: [ˈzamɔɕt͡ɕ], likernôch: "<u>zam</u>-mòsjtsj", {{Audio|Pl-Zamość.ogg|beharkje}}) is in stêd yn it súdeasten fan [[Poalen]], yn it [[woiwodskip]] [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]]. De stêd stiet bekend as in foarbyld fan in [[renêssânse]]stêd dy't neffens it foarbyld fan 'e ideale stêd ûntwurpen is. Fanwegen de arsjitektuer en it histoaryske karakter stiet de binnenstêd sûnt 1992 op 'e [[Wrâlderfgoedlist fan UNESCO]]. De stêd wurdt ek wol de "Pearel fan 'e Renêssânse" of it "Padûa fan it Noarden" neamd. == Geografy == Zamość leit yn 'e regio Lublin, tichtby de Roztocze-heechflakte, in gebiet dat bekend stiet om syn natoer. De stêd leit sa'n 60 kilometer fan 'e grins mei [[Oekraïne]]. It klimaat is kontinintaal mei dúdlike seizoenen: waarme simmers en faak snierike winters. == Skiednis == [[Ofbyld:Zamosc by Braun and Hogenberg (middle size) (97694183).jpg|thumb|left|De fêsting yn 1618.]] De stêd waard yn 1580 stifte troch de machtige Poalske kânsler en kroan[[hetman]] Jan Zamoyski. Hy woe in stêd dy't net allinnich it sintrum fan syn rykdom wêze soe, mar ek in net te oerwinnen fêsting. Hy hierde de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt Bernardo Morando yn om de stêd fan 'e grûn ôf op te bouwen neffens de Italjaanske renêssânse-idealen. Zamość wie in multykultureel sintrum dêr't Poalen, Joaden, Armenen, Griken en Dútsers njonken inoar wennen. De stêd hie in eigen akademy en wie in bolwurk fan wittenskip en kultuer. Yn 'e 17e iuw wist de stêd ferskate belegeringen te wjerstean, wêrûnder dy fan de [[Sweden]] en de [[Kozakken]]. [[Ofbyld:Deportacja Żydów z Zamościa do obozu zagłady w Bełżcu.jpg|thumb|left|Deportaasje fan 'e Joaden fan Zamość nei it ferneatigingskamp [[Bełżec (ferneatigingskamp)|Bełżec]] (1942).]] Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] (1939–1944) foel de regio ûnder it Dútske [[Generaal-gûvernemint]]. Under lieding fan Kreishauptmann Helmut Weihenmaier waard de Joadske befolking fan 'e stêd, tegearre mei deportearre Joaden út oare gebieten, opsletten yn it Getto fan Zamość. De measten fan har waarden deportearre en yn 'e ferneatigingskampen fermoarde. Zamość hie in spesjale betsjutting foar de [[SS]]-lieding. Under de namme [[Aktion Zamość]] besochten de nazy's de regio te "germanisearjen". It doel wie om de Poalske befolking te ferfangen troch Dútske kolonisten (de saneamde ''Wehrbauern''), dy't benammen út [[Bessaraabje]] en [[Kroaasje]] kamen. Yn dy tiid wiene der ferskate nammewizigingen foar de stêd: yn 'e planningen waard de stêd Himmlerstadt neamd en letter ek wol Pflugstadt. Yn 1944 waard de stêd befrijd troch it [[Reade Leger]]. Fan 1945 oant augustus 1991 wie de regio in grinsgebiet mei de [[Sovjet-Uny]], en sûnt it útinoar fallen fan de Sovjet-Uny leit de stêd yn it grinsgebiet mei de [[Oekraïne]]. == Befolking == De befolking groeide flink nei de oarloch troch yndustrialisaasje, mar de lêste tweintich jier rint it ynwennertal stadichoan wat tebek, lykas yn mear middelgrutte Poalske stêden, troch migraasje nei gruttere stêden lykas Warsjau. == Toerisme en it besjen wurdich == Toerisme is in wichtige pylder foar de ekonomy yn Zamość. De wichtichste besjenswaardichheden binne: [[Ofbyld:Kamienice na Starym Mieście w Zamościu 02.jpg|thumb|Armeenske hûzen oan 'e Grutte Merk.]] * Rynek Wielki (De Grutte Merk): In plein fan 100 by 100 meter mei kleurrike Armeenske huzen mei arkades. Under it plein rint in rûte troch de kelders fan 'e histoaryske huzen dy't foar toeristen iepensteld is. * It Riedshûs is mei syn karakteristike hege toer en de waaierfoarmige treppen is dit it symboal fan 'e stêd. * De Katedraal fan 'e Opstanning is ien fan 'e moaiste renêssânsetsjerken fan Poalen, dêr't ek de famylje Zamoyski begroeven leit. * De fêstingwurken binne foar in grut part restaurearre en no tagonklik foar besikers. * De Rotunda is in earder ferdigeningswurk dat yn 'e oarloch troch de nazy's as plak foar eksekúsjes brûkt waard, no in yndrukwekkend monumint. [[Ofbyld:Jewish Synagogue - Built 1620 - Zamosc - Poland (9224544954).jpg|thumb|Synagoge.]] * De Alde Synagoge (Dawna Synagoga) is in renêssânse-synagoge út it begjin fan 'e 17e iuw. Ek de joadske wyk bleau bewarre. === Oars === * Alle simmers fynt it "Zamość Simmer Teater" plak op 'e Grutte Merk * De stêd hat ien fan de âldste en meast populêre dieretunen fan East-Poalen. == Ekonomy == De ekonomy fan Zamość is foar in grut part rjochte op tsjinstferliening, hannel en toerisme. Fanwegen de lokaasje yn in fruchtbere lânbouregio is ek de fiedselyndustry (lykas de ferwurking fan nôt en fruit) goed fertsjintwurdige. Der binne ferskate bedriuweterreinen dy't lichte yndustry en bedriuwen yn 'e logistyk oanlûke, profitearjend fan 'e ferbinings nei it easten. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zamość}} }} {{DEFAULTSORT:Zamosc}} [[Kategory:Plak yn Poalen]] [[Kategory:Plak stifte yn 1580]] s0g2yqzq1z1m4al55f3xfyqc39u7bau 0 191609 1229382 2026-05-06T19:00:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = gielsnaffelglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-billed Kite (6608140277).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gleeën]] (''Milvus'') |Wittenskiplike namme= Milvus aegyptius |Beskriuwer, jier= Jo..." 1229382 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielsnaffelglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-billed Kite (6608140277).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gleeën]] (''Milvus'') |Wittenskiplike namme= Milvus aegyptius |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1788]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = }} De '''gielsnaffelglee''' (''Milvus aegyptius'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze fûgel is nau besibbe oan 'e [[swarte glee]] (''Milvus migrans''), mar wurdt hjoed-de-dei meastentiids as in aparte soarte beskôge. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Yellow-billed kite, Milvus aegyptius, at Elephant Sands Lodge, Botswana (31438220183).jpg|thumb|left|Gielsnaffelglee.]] De gielsnaffelglee liket in soad op 'e swarte glee, mar it meast opfallende ferskil by folwoeksen fûgels is de snaffel: dy is folslein giel, wylst de swarte glee in donkere snaffel hat mei in giele waakshûd. De fearren binne brún oant donkerbrún en de sturt is justjesfoarke, al is dy minder djip ynsnien as by de [[reade glee]]. De fûgel hat in spanwiidte fan likernôch 140 oant 150 sm. == Fersprieding == De soarte komt foar yn hast hiel Afrika súdlik fan 'e [[Sahara]], yn it noardeasten fan Afrika (ynklusyf [[Egypte]]) en op it súdwestlike part fan it [[Arabysk Skiereilân]]. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''M. a. aegyptius'': [[Egypte]], it noardeasten fan Afrika en súdwestlik Araabje. * ''M. a. parasitus'': Afrika súdlik fan 'e Sahara, ynklusyf de [[Kaapverdje|Kaapverdyske Eilannen]] en [[Madagaskar]]. == Hâlden en dragen == De gielsnaffelglee is in opportunistyske jager en in echte allesiter. Hy fret lytse sûchdieren, fûgels, reptilen en ynsekten, mar hy skarrelt ek op jiskebulten om by doarpen, stêden en slachthuzen. Se binne tige betûft yn 'e loft en kinne sels iten út de hannen fan minsken of fan 'e hannel fan merklju "stelle". De fûgel is monogaam en briedt yn in nêst fan tûken, dat faak beklaaid wurdt mei allerhanne materiaal dat se fine, lykas papier, plestik of stikken tekstyl. Se lizze meastentiids twa oant trije aaien. == Status == De gielsnaffelglee hat in tige grut ferspriedingsgebiet, mar de soarte liket ôf te nimmen. De soarte op de [[Reade list]] fan de [[IUCN]] de status net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/yebkit1 eBird, oproppen 6 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kite-milvus-aegyptius BirdLife, oproppen 6 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blakit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 6 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Milvus aegyptius}} }} {{DEFAULTSORT:Gielsnaffelglee}} [[Kategory:Glee]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] msfxy66378yi34x5wqudwndbg0z2i8n 0 191610 1229385 2026-05-06T19:21:15Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "#REDIRCT [[Gielsnaffelglee]]" 1229385 wikitext text/x-wiki #REDIRCT [[Gielsnaffelglee]] fb4u8baebh6yw93ymp4mniiho1opcoa 1229386 1229385 2026-05-06T19:21:46Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielsnaffelglee]] 1229386 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielsnaffelglee]] mb2ogos2igitq8s72myxtyk4vimb3fu 0 191611 1229389 2026-05-06T20:06:26Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red Kite - Catalonia - Spain MG 5333 (24587338854).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In reade glee (''Milvus milvus''), de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = klasse (..." 1229389 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red Kite - Catalonia - Spain MG 5333 (24587338854).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In reade glee (''Milvus milvus''), de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') | takson11 = [[famylje]]: | namme11 = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') | takson13 = | namme13 = | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme14 = '''gleeën''' (''Milvus'') | beskriuwer, jier = [[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], [[1799]] }} De '''gleeën''' (''Milvus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De fûgels yn it skaai steane bekend om harren lange, faak licht foarke sturten en harren grutte linigens yn 'e loft. Se wurde faak sjoen as opportunistyske jagers en binne faak by jiskebulten te sjen. == Taksonomy == Hiel lang waarden der mar twa soarten erkend, mar troch nij [[DNA]]-ûndersyk en geografyske ferskillen wurdt de gielsnaffelglee hjoed-de-dei meastentiids as de tredde soarte sjoen. Earder waard dy soarte mei de [[swarte glee]] ta ien soarte rekkene. == Skaaimerken == De fûgels yn dit skaai hawwe in slanke bou en relatyf lange wjukken. Se binne masters yn it brûken fan 'e termyk en kinne oerenlang sweve sûnder in soad enerzjy te brûken. In typysk skaaimerk fan 'e ''Milvus''-soarten is de sturt dy't as in soarte fan roer brûkt wurdt; troch de sturt hieltyd in bytsje te draaien, kinne se tige krekt stjoere. De sturt fan 'e reade glee is djip ynsnien, by de swarte glee en de gielsnaffelglee is dat minder útsprutsen. == Soarten == {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Yellow-billed Kite (Milvus parasitus) (32114917032).jpg|120px]] || [[Gielsnaffelglee]] || ''Milvus aegyptius'' || [[Afrika]] en súdwestlik [[Araabje]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kite-milvus-aegyptius ''Milvus aegyptius'' op ''BirdLife International'']</ref> |- | [[Ofbyld:Milvus milvus (portrait).jpg|120px]] || [[Reade glee]] || ''Milvus milvus'' || [[Jeropa]] en Noard-[[Afrika]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-kite-milvus-milvus ''Milvus milvus'' op ''BirdLife International'']</ref> |- | [[Ofbyld:Black Kite (Milvus migrans) in Nepal.jpg|120px]] || [[Swarte glee]] || ''Milvus migrans'' || [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Austraalje]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-kite-milvus-migrans ''Milvus migrans'' op ''BirdLife International'']</ref> |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Milvus}} }} {{DEFAULTSORT:Gleeen}} [[Kategory:Glee]] [[Kategory:Haukfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]] dhjzg08zdyhvsaenbqqhkxx73znbp1n 1229390 1229389 2026-05-06T20:07:48Z RomkeHoekstra 10582 1229390 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red Kite - Catalonia - Spain MG 5333 (24587338854).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In reade glee (''Milvus milvus''), de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') | takson11 = [[famylje]]: | namme11 = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') | takson13 = | namme13 = | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme14 = '''gleeën''' (''Milvus'') | beskriuwer, jier = [[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], [[1799]] }} De '''gleeën''' (''Milvus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De fûgels yn it skaai steane bekend om harren lange, faak licht foarke sturten en harren grutte linigens yn 'e loft. Se wurde faak sjoen as opportunistyske jagers en binne faak by jiskebulten te sjen. == Taksonomy == Hiel lang waarden der mar twa soarten erkend, mar troch nij [[DNA]]-ûndersyk en geografyske ferskillen wurdt de gielsnaffelglee hjoed-de-dei meastentiids as de tredde soarte sjoen. Earder waard dy soarte mei de [[swarte glee]] ta ien soarte rekkene. == Skaaimerken == De fûgels yn dit skaai hawwe in slanke bou en relatyf lange wjukken. Se binne masters yn it brûken fan 'e termyk en kinne oerenlang sweve sûnder in soad enerzjy te brûken. In typysk skaaimerk fan 'e ''Milvus''-soarten is de sturt dy't as in soarte fan roer brûkt wurdt; troch de sturt hieltyd in bytsje te draaien, kinne se tige krekt stjoere. De sturt fan 'e reade glee is djip ynsnien, by de swarte glee en de gielsnaffelglee is dat minder útsprutsen. == Soarten == {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Yellow-billed Kite (Milvus parasitus) (32114917032).jpg|120px]] || [[Gielsnaffelglee]] || ''Milvus aegyptius'' || [[Afrika]] en súdwestlik [[Araabje]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kite-milvus-aegyptius ''Milvus aegyptius'' op ''BirdLife International'']</ref> |- | [[Ofbyld:Milvus milvus (portrait).jpg|120px]] || [[Reade glee]] || ''Milvus milvus'' || [[Jeropa]] en Noard-[[Afrika]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-kite-milvus-milvus ''Milvus milvus'' op ''BirdLife International'']</ref> |- | [[Ofbyld:Black Kite (Milvus migrans) in Nepal.jpg|120px]] || [[Swarte glee]] || ''Milvus migrans'' || [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Austraalje]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-kite-milvus-migrans ''Milvus migrans'' op ''BirdLife International'']</ref> |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Milvus}} }} {{DEFAULTSORT:Gleeen}} [[Kategory:Glee| ]] [[Kategory:Haukfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]] b2j263rnzvgyvrdyqdsxyym97l9goou 1 191612 1229391 2026-05-06T20:15:58Z RomkeHoekstra 10582 /* namme ûnderfamylje / skaai */ nije seksje 1229391 wikitext text/x-wiki == namme ûnderfamylje / skaai == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha it skaai mar gleeën neamd om't it sa ek by de reade en swarte glee stie. By it artikel oer de [[haukfûgels]] wurdt lykwols de ûnderfamylje sa neamd. Wolle jo dêr eefkes nei sjen. Mooglik moat der wat feroare wurde oan de namme fan it skaai of de namme fan 'e ûnderfamylje. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 mai 2026, 22.15 (CEST) h62rts0zt3yf1luli9n44w4ctfvj7l6 1229396 1229391 2026-05-06T23:19:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* namme ûnderfamylje / skaai */ Antwurd 1229396 wikitext text/x-wiki == namme ûnderfamylje / skaai == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha it skaai mar gleeën neamd om't it sa ek by de reade en swarte glee stie. By it artikel oer de [[haukfûgels]] wurdt lykwols de ûnderfamylje sa neamd. Wolle jo dêr eefkes nei sjen. Mooglik moat der wat feroare wurde oan de namme fan it skaai of de namme fan 'e ûnderfamylje. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 mai 2026, 22.15 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien kinne we dy ûnderfamylje (''Milvinae'') de echte gleeën of gewoane gleeën neame, ta ûnderskie fan 'e ûnderfamylje grize gleeën (''Elaninae'') en sa, en om't de gleeën dy't yn Fryslân foarkomme (reade glee, swarte glee) ta dizze groep hearre. Hoe liket dat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 7 mai 2026, 01.19 (CEST) b6x8urxzl6yv7e7lg99x9nil5nt723y 1229404 1229396 2026-05-07T07:13:06Z RomkeHoekstra 10582 1229404 wikitext text/x-wiki == namme ûnderfamylje / skaai == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha it skaai mar gleeën neamd om't it sa ek by de reade en swarte glee stie. By it artikel oer de [[haukfûgels]] wurdt lykwols de ûnderfamylje sa neamd. Wolle jo dêr eefkes nei sjen. Mooglik moat der wat feroare wurde oan de namme fan it skaai of de namme fan 'e ûnderfamylje. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 mai 2026, 22.15 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien kinne we dy ûnderfamylje (''Milvinae'') de echte gleeën of gewoane gleeën neame, ta ûnderskie fan 'e ûnderfamylje grize gleeën (''Elaninae'') en sa, en om't de gleeën dy't yn Fryslân foarkomme (reade glee, swarte glee) ta dizze groep hearre. Hoe liket dat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 7 mai 2026, 01.19 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Echte gleeën hie ik sels ek al in bytsje yn my omgean litten, mar gewoane gleeën fyn ik ek bêst. Jo moatte it mar sizze.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 7 mai 2026, 09.13 (CEST) koiqmdgs6p06t76qstvhc0sy26f0bgq 0 191613 1229392 2026-05-06T21:50:14Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Terborg | ôfbylding = Overzicht van de zijgevel - Terborg - 20424410 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel Wisch yn Terborg | flagge = | wapen = Coat of arms of Terborg.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Alde Iselstreek]] | boargemaster..." 1229392 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Terborg | ôfbylding = Overzicht van de zijgevel - Terborg - 20424410 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel Wisch yn Terborg | flagge = | wapen = Coat of arms of Terborg.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Alde Iselstreek]] | boargemaster = | ynwennertal = 4.769 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/terborg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 7,81 km² | befolkingstichtens = 611 ynw./km² | hichte = 16 m | stifting = 1419 (stedsrjochten) | postkoade = 7060–7061 | netnûmer = 0315 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.oude-ijsselstreek.nl www.oude-ijsselstreek.nl] | mapname = Gelderlân | lat_deg = 51 | lat_min = 55 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 21 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Terborg yn Gelderlân }} '''Terborg'' is in lytse stêd yn 'e gemeente [[Alde Iselstreek]] yn 'e provinsje [[Gelderlân]]. De stêd leit yn 'e [[Achterhoek]], likernôch sân kilometer súdlik fan [[Doetinchem]]. Terborg grinzget fuort oan 'e doarpen [[Gaanderen]] yn it noarden, [[Etten (Gelderlân)|Etten]] yn it westen en [[Silvolde]] yn it suden. De stêd hat in eigen treinstasjon oan it spoar fan [[Winterswyk]] nei [[Zevenaar]] en leit oan 'e rivier de [[Alde Isel]], dy't fanâlds in wichtige rol spile hat yn 'e ûntwikkeling fan it plak. == Bestjoer == Histoarysk sjoen foel Terborg eartiids ûnder de Hearlikheid Wisch. Yn 'e [[Frânske tiid]] feroare de bestjoerlike yndieling fan Nederlân ferskate kearen. Op 1 jannewaris 1812 waard Terborg in selsstannige gemeente, los fan [[Varsseveld]]. Dit wie lykwols fan koarte doer; al op 1 jannewaris 1818 waard de splitsing weromdraaid en gie Terborg op yn 'e nije gemeente Wisch. Hoewol't Terborg it karakter fan in stêd hie, stie it gemeentehûs fan Wisch letter yn Varsseveld. Sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2005 makket Terborg diel út fan de gemeente Alde Iselstreek. == Skiednis == [[Ofbyld:Terborg 1666.png|thumb|left|Terborg bestie eartiids út ien strjitte mei oan eltse kant in poarte (kart út 1666).]] De oarsprong fan Terborg leit by de bou fan Kastiel Wisch oan 'e eastlike igge fan 'e Alde Isel yn 'e 13e iuw. Dirk I fan Wisch boude dit nije kastiel omdat de meänderjende rivier syn gebiet yn twaën snie. It plak lei strategysk geunstich op in hege sânrêch, tichteby de hannelswei fan [[Anholt]] nei [[Doetinchem]]. Om it kastiel hinne ûntstie it doarpke "Toe Borch" (by de boarch). === Stedsrjochten en Patroanhillige === Op 23 april 1419 op 'e de nammedei fan 'e hillige [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]] (Georgius), krige Terborg [[stedsrjochten]] fan 'e hearen Hendrik III en Dirk IV fan Wisch. Sint-Joaris waard de [[patroanhillige|beskermhillige]] fan 'e stêd; hy stiet ek op it wapen fan Terborg, dêr't er op in hynder de draak deadet. De stêd krige it rjocht op eigen rjochtspraak, tol en merken. Om 1400 hinne wennen der sa'n 300 minsken. === Omwâling en de ''Papklok'' === Terborg hie twa stedspoarten: de Mûnepoarte (west) en de Berchpoarte (east). Hoewol't de poarten en grêften om 1860 hinne ferdwûn binne, binne de grêften noch te werkennen yn strjitnammen lykas de Walstraat. In bysûndere tradysje is de ''Papklok'': noch altiten liedt de klok fan 'e protestantske tsjerke alle jûnen om 21:00 oere. Dat wie eartiids it teken dat de poarten slute soene en de minsken thús harren jûnsmiel (faak brij) ite moasten. === Slach by Terborg === [[Ofbyld:Slag bij Terborg 31 maart 1584 - Battle near Terborg in 1584 (Frans Hogenberg).jpg|thumb|left|Slach om Terborg.]] Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] waard op 31 maart 1584 by de stêd de Slach by Terborg útfochten. Dit wie in treffen tusken it Spaanske en it Keulske leger (yn 'e saneamde Keulske Oarloch), wêrby't de Keulske ienheid ferslein waard. === 19e iuw === Yn de 19e iuw waard de famylje Van Schuylenburch (yn 1849) eigner fan it kastiel. Yn dy selde tiid krige Terborg grutte bekendheid troch de opkomst fan 'e izerjitterijen, dy't profitearren fan 'e lizzing oan 'e Alde Isel foar it ferfier fan grûnstoffen en produkten. === Twadde Wrâldkriich === [[Ofbyld:2025-05-07 Oorlogsmonument, Terborg 01.jpg|thumb|Oarlochsmonumint fan Terborg.]] Yn 'e Twadde Wrâldkriich spile Kastiel Wisch in koarte mar opmerklike rol. De Dútske generaal-fjildmaarskalk Walter Model brûkte it kastiel as syn haadkertier fan 17 oant 22 septimber 1944 doe't der fûleindich om Arnhim fochten waard.It stedsje hie it dreech oan 'e ein fan 'e oarloch; yn 1944 rjochten twa Alliearde bombardeminten swiere skea oan yn Terborg. == Monuminten == Terborg hat ferskate histoaryske gebouwen dy't it besjen wurdich binne: [[Ofbyld:2024-08-26 Nederlands hervormde kerk Terborg 01.jpg|thumb|left|Protestantske (of de âlde Sint-Joaris) tsjerke.]] * It Kastiel Wischis hat in lange bouhistoarje dy't weromgiet op 'e 13e iuw. It wurdt noch jimmeroan bewenne. * De protestantske tsjerke fan it stedsje is in letgoatysk gebou yn it sintrum, dat foar in part út de 14e iuw stamt. Yn 1372 liet Hendrik fan Wisch hjir al in alter foar [[Marije (mem fan Jezus)|Sinte-Marij]] en Sint-Joaris sette. * De Sint-Georgiustsjerke is de [[neogotyk|neogoatyske]], eardere roomsk-katolike tsjerke. De tsjerke waard yn 1914 nei it ûntwerp fan [[Jan Stuyt]] boud mei behâld fan 'e toer út 1877. De tsjerke is yn 2018 ferkocht en wurdt net mear as tsjerke brûkt. * Ta neitins oan 'e jitizer-yndustry yn 'e regio binne der ferskate âlde fabrykjes en wenten, dy't as yndustrieel erfgoed beskôge wurde. * Hotel De Roode Leeuw is in hotel op it plak dêr't sûnt de 17e iuw al in herberch stie foar reizgers dy't nei it sluten fan 'e stedspoarten de stêd net mear yn koene. == Ferkear == Terborg hat in eigen stasjon oan it spoar fan Arnhim nei Winterwyk. De wichtichste ferbiningswei is de N317, dy't Terborg ferbynt mei Doetinchem en de Dútske grins. Hoewol't de Alde Isel net mear foar grutte beropsfeart brûkt wurdt, is de rivier wol fan grut belang foar de rekreaasjefeart en toerisme. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terborg}} }} [[Kategory:Plak yn Gelderlân]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Gelderlân]] cuc9g9lu3c44oyidyzhxw31jhu52vqe 1229401 1229392 2026-05-06T23:33:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferkear */ kt 1229401 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Terborg | ôfbylding = Overzicht van de zijgevel - Terborg - 20424410 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel Wisch yn Terborg | flagge = | wapen = Coat of arms of Terborg.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Alde Iselstreek]] | boargemaster = | ynwennertal = 4.769 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/terborg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 7,81 km² | befolkingstichtens = 611 ynw./km² | hichte = 16 m | stifting = 1419 (stedsrjochten) | postkoade = 7060–7061 | netnûmer = 0315 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.oude-ijsselstreek.nl www.oude-ijsselstreek.nl] | mapname = Gelderlân | lat_deg = 51 | lat_min = 55 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 21 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Terborg yn Gelderlân }} '''Terborg'' is in lytse stêd yn 'e gemeente [[Alde Iselstreek]] yn 'e provinsje [[Gelderlân]]. De stêd leit yn 'e [[Achterhoek]], likernôch sân kilometer súdlik fan [[Doetinchem]]. Terborg grinzget fuort oan 'e doarpen [[Gaanderen]] yn it noarden, [[Etten (Gelderlân)|Etten]] yn it westen en [[Silvolde]] yn it suden. De stêd hat in eigen treinstasjon oan it spoar fan [[Winterswyk]] nei [[Zevenaar]] en leit oan 'e rivier de [[Alde Isel]], dy't fanâlds in wichtige rol spile hat yn 'e ûntwikkeling fan it plak. == Bestjoer == Histoarysk sjoen foel Terborg eartiids ûnder de Hearlikheid Wisch. Yn 'e [[Frânske tiid]] feroare de bestjoerlike yndieling fan Nederlân ferskate kearen. Op 1 jannewaris 1812 waard Terborg in selsstannige gemeente, los fan [[Varsseveld]]. Dit wie lykwols fan koarte doer; al op 1 jannewaris 1818 waard de splitsing weromdraaid en gie Terborg op yn 'e nije gemeente Wisch. Hoewol't Terborg it karakter fan in stêd hie, stie it gemeentehûs fan Wisch letter yn Varsseveld. Sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2005 makket Terborg diel út fan de gemeente Alde Iselstreek. == Skiednis == [[Ofbyld:Terborg 1666.png|thumb|left|Terborg bestie eartiids út ien strjitte mei oan eltse kant in poarte (kart út 1666).]] De oarsprong fan Terborg leit by de bou fan Kastiel Wisch oan 'e eastlike igge fan 'e Alde Isel yn 'e 13e iuw. Dirk I fan Wisch boude dit nije kastiel omdat de meänderjende rivier syn gebiet yn twaën snie. It plak lei strategysk geunstich op in hege sânrêch, tichteby de hannelswei fan [[Anholt]] nei [[Doetinchem]]. Om it kastiel hinne ûntstie it doarpke "Toe Borch" (by de boarch). === Stedsrjochten en Patroanhillige === Op 23 april 1419 op 'e de nammedei fan 'e hillige [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]] (Georgius), krige Terborg [[stedsrjochten]] fan 'e hearen Hendrik III en Dirk IV fan Wisch. Sint-Joaris waard de [[patroanhillige|beskermhillige]] fan 'e stêd; hy stiet ek op it wapen fan Terborg, dêr't er op in hynder de draak deadet. De stêd krige it rjocht op eigen rjochtspraak, tol en merken. Om 1400 hinne wennen der sa'n 300 minsken. === Omwâling en de ''Papklok'' === Terborg hie twa stedspoarten: de Mûnepoarte (west) en de Berchpoarte (east). Hoewol't de poarten en grêften om 1860 hinne ferdwûn binne, binne de grêften noch te werkennen yn strjitnammen lykas de Walstraat. In bysûndere tradysje is de ''Papklok'': noch altiten liedt de klok fan 'e protestantske tsjerke alle jûnen om 21:00 oere. Dat wie eartiids it teken dat de poarten slute soene en de minsken thús harren jûnsmiel (faak brij) ite moasten. === Slach by Terborg === [[Ofbyld:Slag bij Terborg 31 maart 1584 - Battle near Terborg in 1584 (Frans Hogenberg).jpg|thumb|left|Slach om Terborg.]] Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] waard op 31 maart 1584 by de stêd de Slach by Terborg útfochten. Dit wie in treffen tusken it Spaanske en it Keulske leger (yn 'e saneamde Keulske Oarloch), wêrby't de Keulske ienheid ferslein waard. === 19e iuw === Yn de 19e iuw waard de famylje Van Schuylenburch (yn 1849) eigner fan it kastiel. Yn dy selde tiid krige Terborg grutte bekendheid troch de opkomst fan 'e izerjitterijen, dy't profitearren fan 'e lizzing oan 'e Alde Isel foar it ferfier fan grûnstoffen en produkten. === Twadde Wrâldkriich === [[Ofbyld:2025-05-07 Oorlogsmonument, Terborg 01.jpg|thumb|Oarlochsmonumint fan Terborg.]] Yn 'e Twadde Wrâldkriich spile Kastiel Wisch in koarte mar opmerklike rol. De Dútske generaal-fjildmaarskalk Walter Model brûkte it kastiel as syn haadkertier fan 17 oant 22 septimber 1944 doe't der fûleindich om Arnhim fochten waard.It stedsje hie it dreech oan 'e ein fan 'e oarloch; yn 1944 rjochten twa Alliearde bombardeminten swiere skea oan yn Terborg. == Monuminten == Terborg hat ferskate histoaryske gebouwen dy't it besjen wurdich binne: [[Ofbyld:2024-08-26 Nederlands hervormde kerk Terborg 01.jpg|thumb|left|Protestantske (of de âlde Sint-Joaris) tsjerke.]] * It Kastiel Wischis hat in lange bouhistoarje dy't weromgiet op 'e 13e iuw. It wurdt noch jimmeroan bewenne. * De protestantske tsjerke fan it stedsje is in letgoatysk gebou yn it sintrum, dat foar in part út de 14e iuw stamt. Yn 1372 liet Hendrik fan Wisch hjir al in alter foar [[Marije (mem fan Jezus)|Sinte-Marij]] en Sint-Joaris sette. * De Sint-Georgiustsjerke is de [[neogotyk|neogoatyske]], eardere roomsk-katolike tsjerke. De tsjerke waard yn 1914 nei it ûntwerp fan [[Jan Stuyt]] boud mei behâld fan 'e toer út 1877. De tsjerke is yn 2018 ferkocht en wurdt net mear as tsjerke brûkt. * Ta neitins oan 'e jitizer-yndustry yn 'e regio binne der ferskate âlde fabrykjes en wenten, dy't as yndustrieel erfgoed beskôge wurde. * Hotel De Roode Leeuw is in hotel op it plak dêr't sûnt de 17e iuw al in herberch stie foar reizgers dy't nei it sluten fan 'e stedspoarten de stêd net mear yn koene. == Ferkear == Terborg hat in eigen stasjon oan it spoar fan Arnhim nei Winterwyk. De wichtichste ferbiningswei is de N317, dy't Terborg ferbynt mei Doetinchem en de Dútske grins. Hoewol't de Alde Isel net mear foar grutte beropsfeart brûkt wurdt, is de rivier wol fan grut belang foar de rekreaasjefeart en toerisme. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terborg}} }} [[Kategory:Plak yn Gelderlân]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Gelderlân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1812]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1818]] t1pwsa4hcvz8usobtj3nwea6wgrtr64 0 191614 1229393 2026-05-06T21:58:21Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{tfs}} * [[Terborg (Gelderlân)]], in stedsje yn 'e [[Achterhoek]], [[Nederlân]]. * [[Terborg (Moormerland)]], in ''[[Ortschaft]]'' yn 'e gemeente [[Moormerland]] yn 'e [[Nedersaksen|Nedersaksyske]] lânkring [[Lier (Landkreis)|Lier]], [[Dútslân]]." 1229393 wikitext text/x-wiki {{tfs}} * [[Terborg (Gelderlân)]], in stedsje yn 'e [[Achterhoek]], [[Nederlân]]. * [[Terborg (Moormerland)]], in ''[[Ortschaft]]'' yn 'e gemeente [[Moormerland]] yn 'e [[Nedersaksen|Nedersaksyske]] lânkring [[Lier (Landkreis)|Lier]], [[Dútslân]]. 305r2goyrgl6x7n84q9z8un5j53qbb6 0 191615 1229406 2026-05-07T09:14:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalwaria Zebrzydowska | ôfbylding = Kalwaria Zebrzydowska 014.jpg | ôfbyldingstekst = It kleasterkompleks fan Kalwaria Zebrzydowska | flagge = | wapen = POL Kalwaria Zebrzydowska COA.svg | lân = [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lyts-Poalen (woiwodskip)|Lyts-Poalen]] | boargemaster = | ynwennertal = 4.300 (01.01.2024)<ref>[https://stat.gov.p..." 1229406 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalwaria Zebrzydowska | ôfbylding = Kalwaria Zebrzydowska 014.jpg | ôfbyldingstekst = It kleasterkompleks fan Kalwaria Zebrzydowska | flagge = | wapen = POL Kalwaria Zebrzydowska COA.svg | lân = [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lyts-Poalen (woiwodskip)|Lyts-Poalen]] | boargemaster = | ynwennertal = 4.300 (01.01.2024)<ref>[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-roku,7,21.html Poalsk SBS]</ref> | oerflak = 5,5 km² | befolkingstichtens = 801/km² | hichte = 335–400 m | stifting = 1617 (stedsrjochten) | postkoade = 34-130 | netnûmer = +48 33 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = https://www.kalwaria-zebrzydowska.pl | mapname = Poalen | lat_deg = 49 | lat_min = 52 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 19 | lon_min = 41 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Kalwaria Zebrzydowska yn Poalen }} {{Ynfoboks wrâlderfgoed | soarte = Kultuer | namme = Kalwaria Zebrzydowska: maniëristysk arsjitekteur- en parklânskipskompleks en beafeartspark | kritearia = ii, iv | ûnderdiel fan = | UNESCO-regio = Europa en Noard-Amearika | UNESCO-folchnû. = 905 | ynskriuwing = 1999 | útwreiding = | gebiet = 6,2 km² | buffersône = 12,0 km² | bedrige = Nee }} '''Kalwaria Zebrzydowska''' is in stêd yn it suden fan [[Poalen]], yn it [[woiwodskip]] [[Lyts-Poalen (woiwodskip)|Lyts-Poalen]]. De stêd leit yn it skaad fan 'e [[Beskiden]] en is bekend om syn [[Maniërisme|maniëristysk]] arsjitektuerkompleks en [[beafeart]]spark. It is ien fan 'e meast besochte beafeartsplakken fan Poalen dat sûnt 1999 op 'e [[Wrâlderfgoedlist fan UNESCO]] stiet. De stêd kombinearret religieuze betsjutting mei in lânskip dat de [[krúswei]] fan [[Jeruzalim]] neiboatst. == Skiednis == De skiednis fan 'e stêd begûn yn 1602, doe't Mikołaj Zebrzydowski, de [[woiwode]] fan [[Krakau]], in kleaster en in rige kapellen stifte op 'e heuvel fan Żarek. Hy woe in lânskip fan 'e Hillige Stêd Jeruzalim neiboatse, wêrby't de omlizzende bergen en rivierkes de lokaasjes út de [[Bibel]] symbolisearje. De stêd dy't om it kleaster hinne groeide, krige yn 1617 [[stedsrjochten]] ûnder de namme Zebrzydów. Letter waard de namme feroare yn Kalwaria Zebrzydowska, om it religieuze karakter (kalvary) en de stifter te earjen. Troch de iuwen hinne is it kompleks beheard troch de [[Bernardinen]] (in tûke fan 'e [[Fransiskanen]]). De stêd ûntwikkele him ek ta in wichtich sintrum foar it meitsjen fan meubilêr, in ambacht dat hjoed-de-dei noch altiten in grutte rol spilet yn 'e lokale ekonomy. == Befolking == Kalwaria Zebrzydowska is in lytse stêd mei likernôch 4.400 ynwenners. It ynwennertal is de lêste desennia frij stabyl bleaun. De stêd driuwt ekonomysk op it toerisme en de meubelyndustry. De measte ynwenners binne roomsk-katolyk, en it deistich libben wurdt sterk beynfloede troch de beafeart, benammen yn 'e [[Goede Wike]] en om de [[Marije-Himelfeart]] hinne, as de stêd troch tsientûzenen [[pylger]]s besocht wurdt. == It besjen wurdich == It hiele kompleks wurdt as in masterwurk fan 'e lânskipsarsjitektuer beskôge. * De Basilyk fan 'e Hillige Faam is in barokke tsjerke mei in ryk ynterieur. Yn 'e tsjerke stiet in [[genedebyld]] fan "Us-Leaffrou fan Kalwaria". * It Bernardinekleaster is in grut maniëristysk gebou, dat it hert fan it kompleks foarmet. * De "Kalvary-paden" (Kalwaryjskie dróżki) foarmje in netwurk fan 42 kapellen en tsjerken dy't oer in oerflak fan seis kilometer ferspraat lizze. De paden binne ûntwurpen om de passy fan Kristus en it libben fan Marije te betinken. De gebouwen fertsjintwurdigje de oergong fan 'e lette [[renêssânse]] nei de [[Barok (styl)|barok]] (maniërisme). De stêd hie in spesjale bân mei de Poalske paus [[Jehannes Paulus II]], dy't hjir as jonge en as biskop fan Krakau faak kaam. Der stiet in monumint fan 'e paus by de basilyk. == Oars == Njonken syn religieuze status is Kalwaria Zebrzydowska ek bekend om syn fakskoallen foar houtbewurking. De stêd organisearret geregeldwei grutte meubelmerken, dêr't keapers út hiel Poalen op ôfkomme. == Keppeling om utens == * [https://kalwaria.eu/ kalwaria.eu] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poznań}} }} [[Kategory:Plak yn Poalen]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Poalen]] ksdawtj45xwks3v5j8ow4hqn48wbclc 1 191616 1229408 2026-05-07T11:47:17Z Mysha 254 /* wurdeat */ nije seksje 1229408 wikitext text/x-wiki == wurdeat == welles, neates [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 7 mai 2026, 13.47 (CEST) n6byktu3atpyvhh4yp7jud5s8q8n650