Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3376 1233178 1221001 2026-06-27T05:37:11Z Sauvage301 28006 1233178 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = JetskeBilker2023.jpg | ôfbyldingstekst = Jetske Bilker (2023) | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = Jetske Bilker | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[16 april]] [[1960]] | berteplak = [[Seisbierrum]] ([[Fryslân]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]], [[Nederlânsk]] | sjenre = [[literatuer|lit.]] [[roman]]s & [[koart ferhaal|koarte ferhalen]], <br>[[non-fiksje]], [[oersetting]]s | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Imitaasjelear'' <br>''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen|Harry Potter en de Stien fan <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp; 'e Wizen]]'' (fert.) | útjouwer = [[Koperative Utjouwerij]] <br>[[Utjouwerij Bornmeer]] | prizen = [[Fedde Schurerpriis]] 1990 <br>[[Rely Jorritsmapriis]] 2019 <br>[[Gysbert Japicxpriis]] 2023 | jierren aktyf = [[1986]] – no | webside = ''gjint'' }} '''Jetske Bilker''' ([[Seisbierrum]], [[16 april]] [[1960]]) is in [[Fryske literatuer|Fryske skriuwster]]. == Libben en wurk == Jetske Bilker is 16 april 1960 berne yn [[Seisbierrum]]. Fan har sechsde jier ôf is se opgroeid yn [[Dimter]] en se folge dêr ek de [[HAVO]]. Yn [[1977]] folge se yn [[Almelo]] de kristlike [[Pedagogyske Akademy]]. Yn jannewaris [[1982]] ferhuze se nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en helle it twaddegraadsfoech [[Frysk]] oan de [[Noardlike Leargongen]]. Yn [[1986]] begûn se mei de stúdzje Algemiene Literatuerwittenskip yn [[Grins (stêd)|Grins]] dêr't se yn [[1990]] ek hinne gong te wenjen. Yn [[1986]] krige Bilker in opdracht om in Fryske [[roman]] te skriuwen. Dat waard ''Imitaasjelear'' dat yn [[1988]] by de [[Koperative Utjouwerij]] útkommen is. Yn [[1990]] krige se der de [[Fedde Schurerpriis]] foar. Yn [[1989]] kaam se yn de redaksje fan it tydskrift '[[Trotwaer]]' en waard letter einredakteur oant [[1995]]. Yntusken wenne se yn Grins en studearre ôf yn [[1992]]. Dernei folgen tydlike banen, lykas by it Frysk ynstitút fan de [[RUG]], by it [[NLMD]] yn [[De Haach]]. Nei tsien jier les jûn te hawwen yn de fakken Frysk en Nederlânsk oan de [[CSG Comenius]] yn Ljouwert, keas se yn [[2006]] folslein foar de literatuer om yn 2020 wer werom yn it basisûnderwiis te kearen. Yn [[1997]] kaam by [[Utjouwerij Bornmeer]] de ferhalebondel ''In nacht fan hûs'' út, mei ferhalen oer eigentiidske tema's as relaasjeproblematyk. Yn [[2004]] fersoarge Bilker it [[boekewikepresint]] dat de titel ''Oar plak oare tiid'' meikrige. Yn datselde jier folge de Nederlânske oersetting by útjouwerij [[Prometeus]] yn Amsterdam: ''Andere plaats, andere tijd'' Fan febrewaris [[2003]] oant july [[2005]] siet se yn 'e redaksje fan it Frysk ynternettiidskrift [[Farsk]], tegearre mei [[Marc Kooij]], [[Elske Schotanus]] en einredakteur [[Abe de Vries (skriuwer)|Abe de Vries]]. Se fersoarge it [[proaza]] en skreau kritiken. Fan 2006 oant 2011 wie se fêste kritikus foar de [[Ljouwerter Krante]] foar it [[Frysk proaza]]. Yn oktober 2011 folge [[Doeke Sijens]] har op as kritikus. Yn juny 2007 ferskynde it earste part fan de [[Harry Potter]]rige yn it Frysk yn in oersetting fan har hân. Ein augustus 2012 ferskynde har tredde roman: ''It libben fan in oar''. Bilker siet mei [[Goffe Jensma]] en [[Jantsje Post]] yn de advyskommisje foar de [[Gysbert Japicxpriis]] 2013, de priis waard takend oan dichter Jacobus Q Smink.<br> Yn 2018, 2019 en 2022 sette se it boekewikegeskink, skreaun troch efterelkoar [[Griet Op de Beeck]], [[Jan Siebelink]] en [[Ilja Leonard Pfeijffer]] yn it Frysk oer. Yn 2023 krige Bilker de [[Gysbert Japicxpriis]] foar har roman ''Spegel en sonde'' út 2021. == Bibliografy == === Romans === * 1988 - ''Imitaasjelear'' * 2004 - ''Oar plak oare tiid'' * 2012 - ''It libben fan in oar'' * 2021 - ''Spegel en sonde'' === Ferhalebondel === * 1997 - ''In nacht fan hûs'' === Ferskaat === * 2000 - ''Koartwei'' (ferhalebondel, mei oaren) * 2001 - ''Listen fan goaden en bisten'' (fiif fabels, mei oaren) * 2006 - ''De 100 mooiste Friese gedichten'' (blomlêzing Fryske poëzij, mei Babs Gezelle Meerburg) * 2009 - ''Fan Duveldrek nei Hoarnestreek'' (mei oaren) * 2013 - ''[[Schrijvers op Streek]]'' (koarte ferhalen yn [[streektaal|streektalen]]) === Oersettings === [[Ofbyld:Bornmeer-Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen.jpg|thumb|150px|''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]'']] * 1995 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''De Kameleon Fernimt Unrie'' (út it [[Nederlânsk]] nei [[Hotze de Roos|H. de Roos]]) * 1995 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Op Reis mei de Kameleon'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 1998 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Kameleon yn 'e Brâning'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 1999 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Goede Feart, Kameleon'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 2000 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Folksferhalen: fan Europeeske Minderheidsfolken'' (út it [[Ingelsk]] nei Wolfgang Greller) * 2004 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''De Kameleon Stekt fan Wâl'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 2004 - [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] ''Andere Plaats, Andere Tijd'' (oersetting nei it Nederlânsk fan ''Oar Plak, Oare Tiid'', fan [[Jantsje Post]]) * 2006 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''De Skippers fan de Kameleon'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 2007 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]'' (út it Ingelsk ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'', fan [[J.K. Rowling]]) * 2007 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''De Kameleon Fynt de Skat.'' (út it Nederlânsk nei H. de Roos) * 2014 - [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]]''Tsjitske's Dagboek'' (út it Frysk: ''Tjitske's Deiboek'', fan Tjitske Eisenga-de Groot) * 2016 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''[[De Spion (roman fan Paulo Coelho)|De Spion]]'' (út it Nederlânsk, nei it [[Portegeesk]]: ''[[A Espiã]]'' fan [[Paulo Coelho]], mei [[Jantsje Post]]) * 2018 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''[[Sa't it Lân Derhinne Leit]]'' (út it Nederlânsk ''[[Gezien de Feiten]]'' fan [[Griet Op de Beeck]]) * 2019 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Jas fan belofte'' ([[Jan Siebelink]]: ''Jas van belofte'') * 2022 - [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] ''Monterosso mon amour'' ([[Ilja Leonard Pfeijffer]]: ''Monterosso mon amour'') === Berneboek === * 2010 - ''Sjouke en Kevin'' ([[studio F]]: taalmetoade Frysk) * 2014 - ''De Rommelwike'' ([[studio F]]: taalmetoade Frysk) == Sjoch ek == * [[Harry Potter]] {{Boarnen|boarnefernijing= *{{nl}}[https://tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9b6 Tresoar, Fries Historisch en Letterkundig Centrum - Jetske Bilker] *{{fy}}<!--http://www.afuk.nl/kontentorganisaasje/9751_Afuk%20Boek%202003.pdf-->AFUK - BOEK, Frysk Tematydskrift, #5, 2003 - De ivige driuw om ferhalen te fertellen }} {{DEFAULTSORT:Bilker, Jetske}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk romanskriuwer]] [[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Frysk literatuerkritikus]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk oersetter]] [[Kategory:Oersetter nei it Frysk]] [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk literatuerkritikus]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Seisbierrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1960]] 1rw0vjb6xcb41fxhxp18jychmppkf43 0 3719 1233138 1172629 2026-06-26T13:33:30Z RomkeHoekstra 10582 Utwreide mei tekst, [[]] 1233138 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = strânljip |Ofbyld = [[File:Haematopus ostralegus He.jpg|250px]] |lûd = [[File:Eurasian Oystercatcher (Haematopus ostralegus) (W HAEMATOPUS OSTRALEGUS R4 C7).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme= Haematopus ostralegus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Haematopus ostralegus distr.png|center|250px]]<small>{{Color box|#147700}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFF400}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0C79F1}} [[wintergast]]</small> }} De '''strânljip''' (''Haematopus ostralegus'') is de meast foarkommende soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]]. De 43 sm grutte fûgel is goed te werkennen oan syn wat dûbele bou, syn swart-wite fearren en syn fel oranje snaffel en poaten. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Austernfischer (53785988271).jpg|thumb|left|Fleanende strânljip.]] De strânljip is in grutte en kompakte waadfûgel mei in lingte fan 39 oant 44 sm, wêrfan't de snaffel 6,5 oant 9 sm en de spanwiidte 72–83 sm is. De fûgel is foar it grutste part wyt oan 'e ûnderkant en swart oan 'e boppekant. Hy hat in lange oranje-reade oant reade snaffel, rôze-eftige poaten en reade eagen. Wyfkes en mantsjes binne allyk, útsein dat de snaffel fan it wyfke trochstrings wat langer is. Juvenile fûgels hawwe mear griiseftich rôze poaten en in mear brune rêch, en de snaffeltop is donker. De populaasje yn East-Aazje ûnderskiedt him fan 'e Jeropeeske strânljippen troch ûnder oaren in langere snaffel en in dúdlik oar juvenyl- en winterkleed. Karakteristyk foar de strânljip by it fleanen is, njonken de wite ûnderkant fan 'e rêch, de brede wite wjukbannen oan 'e boppekant fan 'e wjuk en de brede swarte râne op 'e sturt. Hy fljocht rjochtút en mei rappe wjukslach. == Oare nammen == De strânljip wurdt yn it Frysk ek wol fjildakster/ekster, bûnte liuw/ljip/pyt of Stynske ljip of liuw neamd. De namme bûnte liuw komt yn ferskate foarmen yn 'e noardlike dialekten foar. It [[Amelânsk]] hat it oer ''bonteluw'', it [[Tekselsk]] ''lieuw(e)'' en it [[Wieringsk]] jout neffens in strjitnamme yn 'e nijbou fan [[Hippolytushoef]] ''bonkte lieuw''. == Fersprieding en systematyk == De strânljip komt yn grutte dielen fan [[Euraazje]] foar, fan West-[[Jeropa]] troch [[Sintraal-Aazje]] oant [[Sina]]. Foar it grutste part is it in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn Súd-Jeropa of Súd-[[Aazje]]. Allinnich yn West-Jeropa bliuwt de strânljip it hiele jier op itselde plak. Der binne fjouwer [[ûndersoarte]]n fan 'e strânljip erkend: * ''H. o. ostralegus'' mei in fersprieding yn Jeropa en it westen fan [[Ruslân]]. * ''H. o. longipes'' yn it easten en suden fan Ruslân. * ''H. o. osculans'' yn it easten fan [[Aazje]]. * ''H. o. buturlini'' fan West-[[Kazakstan]] oant Noardwest-[[Sina]]. Eartiids waard de [[Nijseelânske bûnte strânljip]] ek as ûndersoarte fan 'e gewoane strânljip beskôge, oant genetysk ûndersyk útwiisde dat it om in aparte [[Soarte (taksonomy)|soarte]] giet. [[Ofbyld:Tiere 9032.jpg|thumb|250px|Jonge strânljip.]] De strânljip komt it hiele jier troch foar oan 'e kusten fan 'e [[Noardsee]] en fan 'e [[Ierske See]]. Briedfûgels út noardlike gebieten ([[Skandinaavje]] en [[Yslân]]) lûke winterdeis nei it suden. In soad fûgels oerwinterje oan 'e Noardsee en op 'e [[Britske Eilannen]]. Oaren lûke nei [[Spanje]] en [[Afrika]]. Om de [[Middellânske See]] hinne komme lytsere populaasjes foar. De strânljippen út it easten fan Aazje migrearje yn 'e winter nei it suden fan Sina. === Nederlân === De soarte ûntbrekt yn Nederlân allinnich yn boskrike kriten en op it lytsskalige kultuerlânskip. De fierweihinne heechste tichtheden sitte yn it westen en noarden fan it lân, fral op kwelders, mar ek yn iepen polders mei in ôfwikseling fan gers- en boulân. Bolwurken yn Nederlân binne it [[Waadgebiet]] en de [[Seelân|Siuwske delta]]. De strânljip wreide syn briedgebiet yn 'e 20e ieu sterk út nei it binnenlân. Sûnt likernôch 1985 hat der in delgong west, dy't nei 2000 wat belune. De oarsaken dêrfoar lizze sawol yn 'e briedtiid as yn 'e winter. Briedfûgels bringe foaral yn it yntinsyf brûkte boerelân te min jongen grut, wylst oerwinterjende fûgels mei krapte oan iten te krijen ha. De strânljip hat ek platte dakken ûntdutsen yn stedske gebieten om op te brieden. De strânljippen yn stêden sykje it iten op gersfjilden en sportfjilden. Neffens rûzings briede fan 'e Nederlânske populaasje yn 2023 15% fan 'e strânljippearen op dakken yn it binnenlân. De briedpopulaasje waard yn 2018-2020 op 30.000 oant 37.000 pearen rûsd. De oerwinterjende oantallen binne lykwols folle heger. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Broedcyclus van de scholekster-4961857.webm|thumb|250px|Fideo fan in Strânljip mei piken]] By't maaitiid begjinne de strânljippen inoar yn kloften it hof te meitsjen. Se rinne dan mei de [[snaffel]] nei ûnderen om inoar hinne, wylst se lûd roppe. De fûgels hawwe in ienfâldich nêst, in lyts kûltsje wêryn't se sa'n 2-4 aaien lizze. It nêst kin op it strân wêze, op it boulân, yn 'e greide of sels tusken grint op in plat dak. De aaien komme nei 4 wike út. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden </div> <gallery mode="packed" heights="120px" style="margin: 0; padding: 0;"> Austernfischer, Jungvögel und Ei.jpg|Aai mei pykje. Austernfischerküken.jpg|Pyk. Juveniler Austernfischer auf Norderney 06.jpg|Juvenyl. </gallery> </div> == Iten == De strânljippen ite meast [[wjirms]] of [[skulpdieren]]. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2012 troch Wetlands International rûsd op 1 oant 1,16 miljoen yndividuën en de Jeropeeske populaasje waard yn 2019 troch BirdLife International rûsd op 500.000 oant 1.000.000 folwoeksen fûgels rûsd. De oantallen nimme ôf troch in grut tal faktoaren, wêrûnder yntinsive fiskerij op skulpdieren en habitatferlies troch oantaasting en fersteuring fan 'e kustgebieten dy't foar de fûgels wichtich binne as briedgebiet, as tuskenstasjon by de trek of as oerwinteringsgebiet. Dêrfandinne stiet de soarte sûnt 2015 op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-oystercatcher-haematopus-ostralegus BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/euroys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/euroys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4500 SOVON, oproppen 26 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Haematopus ostralegus}} }} {{DEFAULTSORT:Stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] brken8v1nww0yl1wpbw8m53ncdzx0zq 0 11227 1233136 1184837 2026-06-26T12:13:45Z RomkeHoekstra 10582 De status fan 'e soarte is sûnt 2017 feroare (wie gefoelich, no: net bedrige), tf, tekst útwreide. De útstoarne Kanaryske swarte strânljip wurdt al in hiel skoft net mear as ûndersoarte beskôge fan 'e Afrikaanske swarte strânljip (mooglik ôfkomstich út in âld boek?). Dat oanpast. Fierder tekst útwreide. 1233136 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Afrikaanske swarte strânljip |Ofbyld= [[File:African Black Oystercatcher RWD1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai= [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme= Haematopus moquini |Beskriuwer, jier= [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1856 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Population and breeding range of the African Black Oystercatcher Haematopus moquini.jpg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF4500}} [[briedgebiet]] <br>{{Color box|#E9967A}} restearjende ferspriedingsgebiet</small> }} De '''Afrikaanske swarte strânljip''' (''Haematopus moquini'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]]. == Foarkommen == [[Ofbyld:African Oystercatcher or African Black Oystercatcher, Haematopus moquini (13171506544).jpg|thumb|left|Foerazjearjende Afrikaanske swarte strânljip.]] Oars as de Euraziatyske bûnte [[strânljip]] sit de Afrikaanske swarte strânljip hielendal yn 'e swarte fearren. De snaffel is read en hat in oranjegiele punt. De poaten binne fleiskleurich. == Fersprieding == De Afrikaanske swarte strânljip is in [[stânfûgel]] en briedt oan 'e kusten fan [[Angoala]] oant de [[Súd-Afrika|Súd-Afrikaanske]] provinsje [[East-Kaap]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. De hjoed-de-dei útstoarne [[Kanaryske swarte strânljip]] waard earder as ûndersoarte fan 'e Afrikaanske swarte strânljip behannele. == Hâlden en dragen == De Afrikaanske swarte strânljip libbet benammen fan skulpdieren lykas moksels en komskelpen, mar yt ek boarstelwjirms, ynsekten, en mooglik sels fisk. De fûgel briedt yn in kûle yn sân of stiennen, sa'n 30 meter boppe de wetterline. It wyfke leit twa en bytiden ien of trije aaien, dy't troch beide âlden yn 27 oant 39 dagen útbret wurde. Lykas by oare waadfûgels kinne de jongen it nêst fuort nei it útkommen ferlitte, mar se kinne pas nei 38 dagen fleane. It briedsukses is grutter op eilannen dy't fierder út de kust lizze, dêr't minder rôfdieren binne en minder fersteuring plakfynt. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Nêst en piken.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> African Black Oystercatcher incubating eggs.jpg|Briedende fûgel. Oystercatcher nest (4).jpg|Aaien. African Black Oystercatcher chicks.jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == Wylst de soarte earder as gefoelich (''Near Threatened'') kategorisearre waard, beoardielet de [[IUCN]] de populaasje sûnt 2017 as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is relatyf lyts en wurdt neffens in rûzing út 2014 op 6.670 fûgels rûsd (itjinge oerienkomst mei 4.450 folwoeksen fûgels). Troch natuerbeskermingsmaatregels liket de populaasje lykwols ta te nimmen. De grutste bedrigings foar de soarte binne oanfallen troch hûnen, fersteuring troch terreinweinen en it opiten fan jongen en aaien troch de [[kelpmiuw]] (''Larus dominicanus''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-oystercatcher-haematopus-moquini BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/afroys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/afroys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus moquini}} }} {{DEFAULTSORT:Afrikaanske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] gziuvxlwsm48peapc1c99hjmj59xhrh 1233146 1233136 2026-06-26T15:24:32Z Drewes 2754 /* Hâlden en dragen */ 1233146 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Afrikaanske swarte strânljip |Ofbyld= [[File:African Black Oystercatcher RWD1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai= [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme= Haematopus moquini |Beskriuwer, jier= [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1856 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Population and breeding range of the African Black Oystercatcher Haematopus moquini.jpg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF4500}} [[briedgebiet]] <br>{{Color box|#E9967A}} restearjende ferspriedingsgebiet</small> }} De '''Afrikaanske swarte strânljip''' (''Haematopus moquini'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]]. == Foarkommen == [[Ofbyld:African Oystercatcher or African Black Oystercatcher, Haematopus moquini (13171506544).jpg|thumb|left|Foerazjearjende Afrikaanske swarte strânljip.]] Oars as de Euraziatyske bûnte [[strânljip]] sit de Afrikaanske swarte strânljip hielendal yn 'e swarte fearren. De snaffel is read en hat in oranjegiele punt. De poaten binne fleiskleurich. == Fersprieding == De Afrikaanske swarte strânljip is in [[stânfûgel]] en briedt oan 'e kusten fan [[Angoala]] oant de [[Súd-Afrika|Súd-Afrikaanske]] provinsje [[East-Kaap]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. De hjoed-de-dei útstoarne [[Kanaryske swarte strânljip]] waard earder as ûndersoarte fan 'e Afrikaanske swarte strânljip behannele. == Hâlden en dragen == De Afrikaanske swarte strânljip libbet benammen fan skulpdieren lykas moksels en komskelpen, mar yt ek boarstelwjirms, ynsekten, en mooglik sels fisk. De fûgel briedt yn in kûle yn sân of stiennen, sa'n 30 meter boppe de wetterline. It wyfke leit twa en bytiden ien of trije aaien, dy't troch beide âlden yn 27 oant 39 dagen útbret wurde. Lykas by oare waadfûgels kinne de jongen it nêst fuort nei it útkommen ferlitte, mar se kinne pas nei 38 dagen fleane. It briedsukses is grutter op eilannen dy't fierder út de kust lizze, dêr't minder rôfdieren binne en minder fersteuring plakhat. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Nêst en piken.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> African Black Oystercatcher incubating eggs.jpg|Briedende fûgel. Oystercatcher nest (4).jpg|Aaien. African Black Oystercatcher chicks.jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == Wylst de soarte earder as gefoelich (''Near Threatened'') kategorisearre waard, beoardielet de [[IUCN]] de populaasje sûnt 2017 as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is relatyf lyts en wurdt neffens in rûzing út 2014 op 6.670 fûgels rûsd (itjinge oerienkomst mei 4.450 folwoeksen fûgels). Troch natuerbeskermingsmaatregels liket de populaasje lykwols ta te nimmen. De grutste bedrigings foar de soarte binne oanfallen troch hûnen, fersteuring troch terreinweinen en it opiten fan jongen en aaien troch de [[kelpmiuw]] (''Larus dominicanus''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-oystercatcher-haematopus-moquini BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/afroys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/afroys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus moquini}} }} {{DEFAULTSORT:Afrikaanske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] eoyzk3mx0efen41x3r3izynef61opbk 0 12482 1233147 1229455 2026-06-26T16:16:07Z Drewes 2754 [[]] 1233147 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Babsk | ôfbylding = Kosciół w Babsku290799.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Antoniustsjerke fan Babsk | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Łódź (woiwodskip)|Łódź]] | bestjoerlike ienheid 2 = [[Powiat]] | namme bestjoerlike ienheid 2 = Rawski | boargemaster = | ynwennertal = 690 <small>(2021)</small> | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = 150 m | stifting = 15e iuw | postkoade = 96-230 | net nûmer = +48 46 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = | mapname = Poalen | lat_deg = 51 | lat_min = 50 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 20 | lon_min = 21 | lon_sec = 08 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Babsk yn Poalen }} '''Babsk''' is in doarp yn [[Poalen]] dat heart by de gemeente [[Biała Rawska]] yn it distrikt (''powiat'') fan [[Rawa Mazowiecka]] (''powiat rawski''), lizzend yn it woiwodskip [[Łódź (woiwodskip)|Łódź]]. It plak leit yn it sintrum fan it lân, likernôch 80 kilometer súdwestlik fan 'e haadstêd [[Warsjau]]. It doarp hat om-ende-by 700 ynwenners. == Skiednis == De earste fermelding fan it doarp stammet út de earste helte fan 'e 15e iuw. Troch de iuwen hinne hat it altyd in lânboumienskip west yn it hert fan it histoaryske Mazoovje. == It besjen wurdich == In monumint yn it doarp is de parochytsjerke fan de Sint-Antonius fan Padua. Dizze tsjerke waard boud yn 1809 en is in moai foarbyld fan 'e [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] arsjitektuer op it Poalske plattelân. Njonken de tsjerke stiet in frijsteande houten klokketoer. Ek de omjouwing fan Babsk is neamen wurdich; it doarp leit tichtby it natoerreservaat ''Bukowiec'', dat bekend stiet om syn âlde bûkebosken. {{CommonsBalke|Babsk}} [[Kategory:Plak yn Poalen]] [[Kategory:Plak yn woiwodskip Łódź]] bblfsfm7q3zhh926z3vt8vuyd43c2k2 0 14529 1233137 1232923 2026-06-26T12:41:32Z Mysha 254 Amearikaansk Fuotbal, mar ik wit net at ik de namme goed skreaun haw. 1233137 wikitext text/x-wiki [[File:Sceptre Rugby Ball.jpg|thumb|Ovalen bal.]] '''Unyrugby''' (''Rugby Union'') is de sport dy't ornaris allinnich ''Rugby'' neamd wurdt, of ''Rugby Fuotbal''. It is in [[fuotsport]], ûntstean doe't de oarspronklike fuotbalsport him opdielde yn twa rjochtings: Yn de iene rjochting koe in gewoane spiler de bal nét mei de hân oanreitsje: [[fuotbal|Assosjaasje-fuotbal]]. Yn de oare rjochting wie dat ál tastien: ''Rugby fuotbal''. Alle oare fuotsporten dêr't de bal fêstholden wurde kin, binne fan de earste foarm, fan Unyrugby, ôflaat. Unyrugby wurdt spile mei in wat sylindryske bal, dy't troch de spiler fêstholden wurde mei wylst er rint. By Unnyrugby sels, mei de bal lykwols net nei foaren goaid wurde, wat it spul syn karakteristyk beweging jout fan ferskate spilers op in rige. Dat is lykwols net itselde foar alle sporten út de ruby-famylje; bygelyks mei yn [[Amearikaansk Fuotbal]] de bal al foarút spile wurde. [[File:General Rugby Union backplay.JPG|400px|thumb|Hoe't ''uny-rugby'' der ornaris útsjocht.]] [[Kategory:Rugby]] 76xdcd7lraycwakm37zupkkzhqf16id 1233139 1233137 2026-06-26T14:17:32Z Drewes 2754 - tikfl. 1233139 wikitext text/x-wiki [[File:Sceptre Rugby Ball.jpg|thumb|Ovalen bal.]] '''Unyrugby''' (''Rugby Union'') is de sport dy't ornaris allinnich ''Rugby'' neamd wurdt, of ''Rugby Fuotbal''. It is in [[fuotsport]], ûntstean doe't de oarspronklike fuotbalsport him opdielde yn twa rjochtings: Yn de iene rjochting koe in gewoane spiler de bal nét mei de hân oanreitsje: [[fuotbal|Assosjaasje-fuotbal]]. Yn de oare rjochting wie dat ál tastien: ''Rugby fuotbal''. Alle oare fuotsporten dêr't de bal fêstholden wurde kin, binne fan de earste foarm, fan Unyrugby, ôflaat. Unyrugby wurdt spile mei in wat sylindryske bal, dy't troch de spiler fêstholden wurde mei wylst er rint. By Unnyrugby sels, mei de bal lykwols net nei foaren goaid wurde, wat it spul syn karakteristyk beweging jout fan ferskate spilers op in rige. Dat is lykwols net itselde foar alle sporten út de ruby-famylje; bygelyks mei yn [[Amerikaansk Fuotbal]] de bal al foarút spile wurde. [[File:General Rugby Union backplay.JPG|400px|thumb|Hoe't ''uny-rugby'' der ornaris útsjocht.]] [[Kategory:Rugby]] 2ch79f2lksibrh9vi9cu4vvlk8jnwbx 0 18922 1233152 1153636 2026-06-26T17:40:55Z Niegodzisie 32947 /* Diskografy */ 1233152 wikitext text/x-wiki {{stobbe|muzikant}} [[Ofbyld:MadonnaO2171023 (97 of 133) (53269593787) (cropped).jpg|thumb|200px|Madonna (2023)]] '''Madonna''', folút '''Madonna Louise Ciccone''' ([[16 augustus]] [[1958]], [[Bay City (Michigan)|Bay City]], [[Michigan]]), is in Amerikaansk sjongster en aktrise. Madonna is op it stuit (2008) de bêst-ferkeapjende artiste ea. Neffens Warner Bros Records hat Madonna mear as 250 miljoen albums ferkocht. == Diskografy == * Madonna (1983) * Like a Virgin (1984) * True Blue (1986) * Like a Prayer (1989) * Erotica (1992) * Bedtime Stories (1994) * Ray of Light (1998) * Music (2000) * American Life (2003) * Confessions on a Dance Floor (2005) * Hard Candy (2008) * MDNA (2012) * Rebel Heart (2015) * Madame X (2019) * Confessions II (2026) == DVD's == * 1985: ''Virgin Tour - Live in Detroit'' * 1987: ''Who's That Girl - Live in Japan'' * 1988: ''Ciao Italia - Live From Italy'''' * 1990: ''The Immaculate Collection'' * 1993: ''[[The Girlie Show]] - Live From Down Under'' * 1999: ''Madonna: The Video Collection 93-99'' * 2000: ''The Ultimate Collection'' * 2000: ''[[Music]]'' * 2001: ''[[Drowned World Tour]] 2001'' * 2001: ''[[What It Feels Like for a Girl]]'' * 2006: ''[[I'm Going To Tell You A Secret]]'' * 2007: ''[[The Confessions Tour: Live From London]]'' * 2009: ''Celebration'' - Video Collection (2DVD) * 2009: ''[[The Sticky And Sweet Tour: Live From Argentinia]]'' [[Ofbyld:Madonna - Rebel Heart Tour 2015 - Paris 1 (23823482470).jpg|thumb|279x279px|Madonna yn Parys by de ''Rebel Heart Tour'' yn 2015]] == [[Toernee|Tours]] == * 1985 – The Virgin Tour (allinnich FS). * 1987 – Who's That Girl World Tour * 1990 – Blond Ambition Tour * 1993 – The Girlie Show * 2001 – Drowned World Tour * 2004 – Re-Invention Tour * 2006 – Confessions Tour * 2008-2009 – Sticky & Sweet Tour * 2012 - MDNA Tour * 2015-2016 - Rebel Heart Tour [[Kategory:Amerikaansk sjonger]] [[Kategory:Amerikaansk popartyst]] [[Kategory:Amerikaansk rockartyst]] [[Kategory:Amerikaansk dance-artyst]] [[Kategory:Amerikaansk muzikant]] [[Kategory:Amerikaansk gitarist]] [[Kategory:Amerikaansk drummer]] [[Kategory:Amerikaansk dûnser]] [[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmregisseur]] [[Kategory:Amerikaansk filmprodusint]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk berneboekeskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]] [[Kategory:Amerikaansk moadeûntwerper]] [[Kategory:Amerikaansk feminist]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Sûnensaktivist]] [[Kategory:Homorjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk filantroop]] [[Kategory:Grammy-winner]] [[Kategory:Golden Globe-winner]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frânsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Italjaansk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1958]] hvy2l4xan1fvm64mvwpfkvwqpkmmyah 0 23421 1233157 1124344 2026-06-26T18:53:25Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Arsen]] omneamd ta [[Arcen]]: Offisjele namme (de namme Arsen stiet net op 'e list fan ferfryske plaknammen). 1124344 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gemeentehuis arcen.JPG|thumb|It earder gemeentehûs yn Arsen]] '''Arsen''' is in plak yn de gemeente [[Fenlo]] yn [[Limburch (Nederlân)]], oan de [[Maas]]. By Arsen leit it fierst eastlike punt fan de Maas; dêrwei giet de [[rivier]] stadichoan mear nei it westen ta. {{stobbe|plak en as gemeente‎}} [[Kategory:Plak yn Fenlo]] qdb16wm2q2l2k1a3q25cn2169jyl67d 1233160 1233157 2026-06-26T20:15:55Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, tekst útwreide. 1233160 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Arcen | ôfbylding =Netherlands, Arcen, castle (01), northwest side.jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel Arcen | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|20px]] [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Fenlo]] | boargemaster = | ynwennertal = 2.911 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/arcen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,59 km² <br> wêrfan 1,53 km² wetter | befolkingstichtens = 231 ynw./km² | hichte = 16 m | stifting = 1176 (earste fermelding) | postkoade = 5944 | netnûmer = 077 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.venlo.nl www.venlo.nl] | mapname = Limburch (Nederlân) | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 10 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Arcen yn Limburch }} '''Arcen''' is in plak oan 'e [[Maas]] yn 'e gemeente [[Fenlo]] yn [[Limburch (Nederlân)]]. By Arcen leit it fierst eastlike punt fan 'e Maas; dêrwei giet de [[rivier]] stadichoan mear nei it westen ta. Arcen hearde fanâlds ta de gemeente Arcen en Velden. Dy is yn 2010 opgien yn 'e gemeente Fenlo. == Skiednis == Yn 'e iere [[midsiuwen]] hearde Arcen ta it grûngebiet fan [[Straelen]] en yn 1064 waard it troch grevinne Irmentrudis skonken oan 'e [[Abdij Sint-Michael|Abdij fan Siegburg]]. Yn 1330 skiede Arcen him ôf fan Straelen en waard it in selsstannige hearlikheid, dy't in lien wie fan [[Hartochdom Gelre|Gelre]]. Arcen easke doe al in [[steapelrjocht]] op 'e Maas op. De hearlikheid waard tawiisd oan 'e bruorren [[Fan Buren (skaai|Fan Buren]]. Yn 'e 14e iuw hie Arcen al in omwâling mei trije poarten, alhoewol't it plak gjin [[stedsrjochten]] hie. De omwâling moast it plak tsjin strafekspedysjes fan konkurrearjende stêden, lykas [[Fenlo]], ferdigenje. Yn 1503 krige Arcen it merkerjocht. Arcen waard nettsjinsteande de omwâling yn 1586 troch [[Steatsen|Steatske]] troepen út Fenlo platbaarnd, ynklusyf it yn 1452 stifte Sint-Barbarakleaster, dat bûten de wâlen lei. Yn 1635 en 1646 waard Arcen troch oarlochsgeweld ferneatige en yn 1681 folge dêr in grutte brân. [[Ofbyld:View of Arcen by Jan de Beijer Limburgs Museum G11181.jpg|thumb|left|Arcen yn 'e 18e iuw.]] Nei 1648 hearde Arcen by [[Spaanske Nederlannen|Spaansk]] Opper-Gelre. Yn 'e [[Spaanske Súksesjeoarloch]] waard Arcen troch [[Keninkryk Prusen|Prusyske]] troepen beset, en sa bleau it as diel fan Prusysk Opper-Gelre likernôch in iuw lang [[Dútslân|Dútsk]] gebiet (oant 1814). De hjoeddeiske kearn ûntstie yn 'e rin fan 'e 19e ieu en yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw waarden oan 'e noardkant in pear wenwiken byboud. Yn 1993 en 1995 waard Arcen troffen troch oerstreamingen fan 'e Maas. By de oerstreamingsramp yn Limburch yn 2021 waard de befolking fan Arcen evakuëarre, mar it doarp bleau frij fan grutte swierrichheden. == It besjen wurdich == * It Kastiel Arcen mei de kastieltunen. * De Petrus en Paulustsjerke út 1958. * Fan 'e eardere festingwurken is de skânstoer oan 'e súdwestkant fan it doarp oerbleaun. * Oan it Riedhûsplein stiet in wenhûs út 1666 en it eardere gemeentehûs út 1950. * De pleats Kloosterhof oan 'e Ryksstrjitwei 1 is in sletten pleats út 1883. * De Wymarse Mûne is in wettermûne út it jier 1677. * Yn 'e 17e iuw waard ûnder it Spaansk bewâld in kanaal oanlein, bekend ûnder de namme Fossa Eugeniana. It kanaal moast de Maas mei de Ryn ferbine. By it buorskip Lingsfort lizze de ûnbidich grutte ierden wâlen fan it Fort Lingsfort, dat it kanaal en it slúskompleks beskermje moast. * Yn it doarpsgebiet leit sûnt 1989 it Thermaalbad Arcen dat troch in soad minsken besocht wurdt. * Tige bekend is de Hertog Jan Brouwerij. * De bûlevard is it plak dêr't it doarp oan 'e Maas leit, dêr't in soad toeristyske drokte is. == Ofbylden == <gallery> Arcen, voormalig stadhuis in straatzicht foto2 2010-06-21 17.29.JPG|Earder riedshûs Overzicht van een gedeelte van de resten van het nimmer door de Spanjaarden, 1626, voltooid kanaal, ten oosten van de weg naar Straelen - Venlo - 20396291 - RCE.jpg|It nea foltôge Spaanske kanaal Fossa Eugeniana. Veldkruis, Klein Vink-Rijksweg (Arcen).jpg|Fjildkrús. </gallery> <gallery> Arcen, kerk foto6 2010-06-21 17.35.JPG|Petrus- en Paulustsjerke. Arcen-Wymarse Molen (1).jpg|Wymarse Mûne Arcen – NL - De Schanstoren - panoramio.jpg|Skânstoer </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Arcen}} }} [[Kategory:Plak yn Fenlo]] 1iufpbgb2x35vblnq1jb2jzr2z4tx73 0 24327 1233162 1013525 2026-06-26T21:08:06Z Geoffrey F 17583 red 1233162 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Erhard Reuwich Sarazenen 1486.png|thumb|Sarasenen op in ôfbyld út 1486]] '''Sarasenen''' is in oare beneaming foar [[Arabieren]]. Dy beneaming waard al hiel ier yn de skiednis ([[1e iuw]]) brûkt troch klassike skriuwers om dat folk mei oan te tsjutten. Yn de [[8e iuw]] hawwen de Sarasenen harren bekeard ta de [[islam]] en yn de [[midsiuwen]] soe it de gewoante wurde om alle moslims en letter ek alle tsjinstanners fan de kristenen, oft sy no Arabysk, Perzysk of Turksk wienen Sarasenen te neamen. De Sarasenen wienen yn de midsiuwen ferneamd yn Jeropa as piraten en plonderers. In protte [[stêdswâlen]] om de stêden by de [[Midlânske See]] lâns waarden eartiids boud om har tsjin dizze oanfallen te beskermjen. Hjirtroch hat de term oer it generaal in minne byklank krigen. [[Kategory:Araabje]] [[Kategory:Islam]] 8yr7q0wqz018g0wm3j8850z2szxnd80 0 33507 1233149 1124373 2026-06-26T17:14:55Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst útwreide. 1233149 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Borssele | ôfbylding = Overzicht van de kerncentrale - Borssele - 20425805 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kearnsintrale Borssele | flagge = Flag of Borssele.svg | wapen = Borssele wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | boargemaster = | ynwennertal = 1.450 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/borssele/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,65 km²<br>wêrfan 0,17 km² wetter | befolkingstichtens = 117 ynw./km² | hichte = 0 m | stifting = 1616 (nije oanlis) | postkoade = 4454 | netnûmer = 0113 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.borsele.nl www.borsele.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 25 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 44 | lon_sec = 30 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Borssele yn Seelân }} '''Borssele''' is in doarp yn 'e gemeente Borsele op it [[skiereilân]] [[Súd-Bevelân]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1459 ynwenners (2010) en is dêrmei ien fan de middelgrutte kearnen fan de gemeente. == Skiednis en beskriuwing == [[Ofbyld:Vliedberg uit de late Middeleeuwen in het landschap--Archeoregio 14 - Borssele - 20427077 - RCE.jpg|thumb|left|Berg van Troje.]] It doarp is ien fan 'e santjin beskerme doarpssichten fan 'e provinsje. Yn it doarpsgebiet leit de terp Berg van Troje, dêr't ea in kastiel hat. De motte waard om 1100 hinne opsmiten. It kastiel rekke yn 'e 16e iuw troch de stoarmfloeden yn it neigean. It oarspronklike doarp dat bekend stie as Monster is yn 'e 16e ieu en benammen yn 'e jierren 1522, 1530 en 1532 folslein yn 'e see ferdwûn. Yn 1616 waard der úteinset mei it bedykjen fan 'e saneamde 'Borselse polder'. Borssele krige in rjochthoekich strjittepatroan, dat yn it ferline taskreaun waard oan Simon Stevin. Undersyk wiisde út dat Cornelis Soetwater it strjittepatroan ûntwurp. It is it iennige Nederlânske doarp dat sa oanlein waard. De noch jimmeroan besteande [[nôtmûne]] De Hoop & Verwachting waard yn 1714 boud. Alde nammen fan it doarp wiene eartiids Berselre, Brumsale, Brinsilla en Borsale. Yn 'e 19e iuw feroare de stavering nei Borsele of Borselen. == Tsjerklik libben == Borssele is in tige tsjerklik plak. In grut part fan 'e befolking is lid fan 'e [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]]. By de riedsferkiezings fan 2026 helle de [[SGP]] mei 66,4% de mearderheid fan stimmen yn it doarp.<ref>[https://www.borsele.nl/definitieve-uitslag Gemeente Borssele]</ref> == Kearnsintrale == Noardwestlik fan Borssele stiet de nei it doarp ferneamde kearnsintrale Borssele en de Centrale Opslag Voor Radioactief Afval (COVRA). Tichteby de kearnsintrale komme de elektrisiteitskabels fan Wynpark Borssele oan lân en giet de energy oer it heechspanningsstasjon it lanlik netwurk op. == Berne yn Borssele== * [[Hans Warren]] (20 oktober 1921), skriuwer en dichter == Ofbylden == <gallery widths="210" heights="210"> Overzicht voorgevel en linker zijgevel van het woongedeelte - Borssele - 20429162 - RCE.jpg Borssele - De Hoop en Verwachting.jpg </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Borssele}} }} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] g77zqlatjvkhpwkdr2vkpfoz5wdvxwq 1233153 1233149 2026-06-26T18:19:28Z Drewes 2754 red. 1233153 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Borssele | ôfbylding = Overzicht van de kerncentrale - Borssele - 20425805 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kearnsintrale Borssele | flagge = Flag of Borssele.svg | wapen = Borssele wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | boargemaster = | ynwennertal = 1.450 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/borssele/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,65 km²<br>wêrfan 0,17 km² wetter | befolkingstichtens = 117 ynw./km² | hichte = 0 m | stifting = 1616 (nije oanlis) | postkoade = 4454 | netnûmer = 0113 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.borsele.nl www.borsele.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 25 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 44 | lon_sec = 30 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Borssele yn Seelân }} '''Borssele''' is in doarp yn 'e gemeente Borsele op it [[skiereilân]] [[Súd-Bevelân]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1459 ynwenners (2010) en is dêrmei ien fan de middelgrutte kearnen fan de gemeente. == Skiednis en beskriuwing == [[Ofbyld:Vliedberg uit de late Middeleeuwen in het landschap--Archeoregio 14 - Borssele - 20427077 - RCE.jpg|thumb|left|Berg van Troje.]] It doarp is ien fan 'e santjin beskerme doarpssichten fan 'e provinsje. Yn it doarpsgebiet leit de terp Berg fan Troje, dêr't ea in kastiel stien hat. De motte waard om 1100 hinne opsmiten. It kastiel rekke yn 'e 16e iuw troch de stoarmfloeden yn it neigean. It oarspronklike doarp dat bekend stie as Monster is yn 'e 16e ieu en benammen yn 'e jierren 1522, 1530 en 1532 folslein yn 'e see ferdwûn. Yn 1616 waard der úteinset mei it bedykjen fan 'e saneamde 'Borselse polder'. Borssele krige in rjochthoekich strjittepatroan, dat yn it ferline taskreaun waard oan Simon Stevin. Undersyk wiisde út dat Cornelis Soetwater it strjittepatroan ûntwurp. It is it iennige Nederlânske doarp dat sa oanlein waard. De noch jimmeroan besteande [[nôtmûne]] De Hoop & Verwachting waard yn 1714 boud. Alde nammen fan it doarp wiene eartiids Berselre, Brumsale, Brinsilla en Borsale. Yn 'e 19e iuw feroare de stavering nei Borsele of Borselen. == Tsjerklik libben == Borssele is in tige tsjerklik plak. In grut part fan 'e befolking is lid fan 'e [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]]. By de riedsferkiezings fan 2026 helle de [[SGP]] mei 66,4% de mearderheid fan stimmen yn it doarp.<ref>[https://www.borsele.nl/definitieve-uitslag Gemeente Borssele]</ref> == Kearnsintrale == Noardwestlik fan Borssele stiet de nei it doarp ferneamde kearnsintrale Borssele en de Centrale Opslag Voor Radioactief Afval (COVRA). Tichteby de kearnsintrale komme de elektrisiteitskabels fan Wynpark Borssele oan lân en giet de energy oer it heechspanningsstasjon it lanlik netwurk op. == Berne yn Borssele== * [[Hans Warren]] (20 oktober 1921), skriuwer en dichter == Ofbylden == <gallery widths="210" heights="210"> Overzicht voorgevel en linker zijgevel van het woongedeelte - Borssele - 20429162 - RCE.jpg Borssele - De Hoop en Verwachting.jpg </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Borssele}} }} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 96nl768vbe2h2l2faw3inivw50kvn0s 0 41720 1233144 985814 2026-06-26T15:04:28Z Drewes 2754 deade kepp 1233144 wikitext text/x-wiki '''Ben Scheper''', ([[Midlaren]], [[Drinte]]) is foarsitter fan Jazzstichting Hothouse Redbad. De stichting Hothouse Redbad is oprjochte op [[31 desimber]] [[1975]] troch in oantal muzikanten. Yn [[1982]] waard Scheper as foarsitter beneamd. Mei syn frou Greetje en in grutte groep frijwilligers hawwe se mear en minder bekende nasjonale en ynternasjonale jazzmusisy nei Ljouwert helle. Foar syn fertsjinsten as promotor fan de jazzmuzyk hy [[2003]] in keninklike ridderoarder en yn [[2005]] de [[Fryske Anjer]] fan it [[Prins Bernhard Kultuerfûns]] Fryslân. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.marcomprint.nl/cms/upload/kohn/.../HeZjYjj88pAOZTi.pdf Ynterview mei Ben en Greetje Scheper] (deade kepp) * [http://www.redbad.nl/ Redhouse Redbad] (deade kepp) }} [[Kategory:Jazz]] g930gz2nsqnm3jxsne14eq9u0tbgz99 0 41947 1233148 1124362 2026-06-26T16:18:44Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks. 1233148 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Berbera | ôfbylding = Berbera Port.jpg | ôfbyldingstekst = Haven fan Berbera | flagge = | wapen = Berbera local council logo.svg | lân = [[Somaaljelân]] (ynternasjonaal erkend as diel fan [[Somaalje]]) | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Saaxil]] | bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 2 = Berbera | bestjoerlike ienheid 3 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 3= [[Woqooyi Galbeed]] | boargemaster = | ynwennertal = 263.000 (2026 rûzing) | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = 5 m | stifting = | postkoade = | netnûmer = +252 | tiidsône = UTC+3 | simmertiid = | webside = [https://www.berberacity.org www.berberacity.org] | mapname = Somaalje | lat_deg = 10 | lat_min = 25 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 45 | lon_min = 0 | lon_sec = 12 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Berbera yn Somaaljelân }} '''Berbera''' is de grutste havenstêd fan [[Somaaljelân]] (yn [[Somaalje]]). De stêd leit oan 'e [[Golf fan Aden]] en is de haadstêd fan 'e regio [[Saaxil]]. De tige rap groeiende befolking fan Berbera hie yn 2026 likernôch 263.000 ynwenners. De stêd leit oan in strategysk wichtige oaljerûte en hat in djippe seehaven dy't yn 1969 foltôge waard. == Befolkingsûntwikkeling stêdekloft Berbera<ref>[https://populationstat.com/somalia/berbera Berbera Urban Area Population History]</ref> == {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 95%;" |- style="background: #f2f2f2; font-weight: bold;" ! Jier | 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2000 |- ! style="background: #f2f2f2;" | Ynwenners | 10.000 || 19.000 || 35.000 || 65.000 || 112.000 || 185.000 |- |- style="background: #f2f2f2; font-weight: bold;" ! Jier | 2010 || 2020 || 2026 |- ! style="background: #f2f2f2;" | Ynwenners | 306.000 || 499.000 || 647.000 |} == Ofbylden == <gallery widths="210" heights="210"> Berbera, Somaliland (5819059139) (2).jpg|Haven fan Berbera, Berbera building.jpg|Ald gebou yn Berbera, </gallery> ==Keppeling om utens== * [http://independent-travellers.com/somaliland/berbera/ Ofbylden fan Berbera: febr. 2015] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Berbera}} }} [[Kategory:Plak yn Somaalje]] g4d7vlwhdjs1cc0hs6877as8a4mzihg 1233169 1233148 2026-06-26T23:01:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Somaaljelân --> Somalylân. De namme ferwiist net nei Somaalje, mar nei de Somaaljers as etnyske groep, ek wol bekend as de Somaly. Yn oare talen wurdt dat skreaun as "Somali", mar de y oan 'e ein basearje ik op 'e skriuwwize fan 'e ferlykbere namme "Swazylân". 1233169 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Berbera | ôfbylding = Berbera Port.jpg | ôfbyldingstekst = Haven fan Berbera | flagge = | wapen = Berbera local council logo.svg | lân = [[Somalylân]] (ynternasjonaal erkend as diel fan [[Somaalje]]) | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Saaxil]] | bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 2 = Berbera | bestjoerlike ienheid 3 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 3= [[Woqooyi Galbeed]] | boargemaster = | ynwennertal = 263.000 (2026 rûzing) | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = 5 m | stifting = | postkoade = | netnûmer = +252 | tiidsône = UTC+3 | simmertiid = | webside = [https://www.berberacity.org www.berberacity.org] | mapname = Somaalje | lat_deg = 10 | lat_min = 25 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 45 | lon_min = 0 | lon_sec = 12 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Berbera yn Somalylân }} '''Berbera''' is de grutste havenstêd fan [[Somalylân]] (yn [[Somaalje]]). De stêd leit oan 'e [[Golf fan Aden]] en is de haadstêd fan 'e regio [[Saaxil]]. De tige rap groeiende befolking fan Berbera hie yn 2026 likernôch 263.000 ynwenners. De stêd leit oan in strategysk wichtige oaljerûte en hat in djippe seehaven dy't yn 1969 foltôge waard. == Befolkingsûntwikkeling stêdekloft Berbera<ref>[https://populationstat.com/somalia/berbera Berbera Urban Area Population History]</ref> == {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 95%;" |- style="background: #f2f2f2; font-weight: bold;" ! Jier | 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2000 |- ! style="background: #f2f2f2;" | Ynwenners | 10.000 || 19.000 || 35.000 || 65.000 || 112.000 || 185.000 |- |- style="background: #f2f2f2; font-weight: bold;" ! Jier | 2010 || 2020 || 2026 |- ! style="background: #f2f2f2;" | Ynwenners | 306.000 || 499.000 || 647.000 |} == Ofbylden == <gallery widths="210" heights="210"> Berbera, Somaliland (5819059139) (2).jpg|Haven fan Berbera, Berbera building.jpg|Ald gebou yn Berbera, </gallery> ==Keppeling om utens== * [http://independent-travellers.com/somaliland/berbera/ Ofbylden fan Berbera: febr. 2015] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Berbera}} }} [[Kategory:Plak yn Somaalje]] l6yg5zzm8psjtutccofenm6ftqnbafj 0 42660 1233170 1130729 2026-06-26T23:15:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Filmografy */ + 1233170 wikitext text/x-wiki {{By de tiid}} [[Ofbyld:Natalie Portman at TIFF 2009.jpg|thumb|225px|''Natalie Portman'' op it filmfestival fan Toronto 2009]] [[Ofbyld:NataliePortmanTIFFSept10.jpg|thumb|225px|''Natalie Portman'' op de premiêre fan ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]'' op it Ynternasjonaal filmfestival fan Toronto]] '''Natalie Portman''', berne as '''Natalie Hershlag''', ([[Jeruzalim]], [[9 juny]] [[1981]]) is in [[Israel]]ysk-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[aktrise]]. Sy briek yn [[1999]] ynternasjonaal troch mei har rol as [[keninginne]] [[Padmé Amidala]] fan [[Naboo]] yn 'e ''[[Star Wars]]''-[[film]] ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]''. Portman kaam yn [[2005]] yn de beneaming foar in [[Oscar]] foar har rol yn de film ''[[Closer (film)|Closer]]'', dêr't se ûnder oaren in [[Golden Globe]] mei wûn. Yn [[2010]] wûn se in Oscar mei har haadrol yn it [[ballet]]drama ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]'' 'Portman' is har [[artystenamme]], nei har beppes achternamme. == Biografy == Portman is [[Joaden|Joadsk]], fan [[Poalen|Poalsk]] komôf en waard berne yn [[Jeruzalem]] ([[Israel]]). Har famylje ferhuze nei [[Maryland]], doe nei [[Konnetikut]] en festige har op [[Long Island (New York)|Long Island]]. Hja hat ek [[Hebriuwsk]] leard. Portman waard ûntdutsen yn in [[pizza|pizzeria]] doe't sy alve jier wie; in aginte fan [[Revlon]] woe har as model hawwe. Mei tolve makke sy har filmdebút yn [[Luc Besson]]s film ''Léon''; sy spile dêryn in famke dy't befreone rekket mei in moardner. Dy rol wie it begjin fan in patroan fan it spyljen fan karakters dy't meast tige yntelligint binne en folwoeksen neffens har âldens. Yn [[2004]] wûn se de [[Golden Globe Award|Golden Globe]] foar har byrol fan ''Alice'' yn ''Closer''. Portman krige goede kritiken foar har rol yn ''Beautiful Girls'' en spile in byrol yn ''Everyone Says I Love You''. ''[[Star Wars]]''-[[fan (persoan)|fans]] kenne har as [[Padmé Amidala]] yn de [[prequel]]s, ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]'', ''[[Star Wars: Episode II – Attack of the Clones]]'' en ''[[Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith]]''. Yn [[2007]] wie Portman te sjen yn de fideoclip fan de single ''Dance Tonight'' fan [[Paul McCartney]]<ref>{{en}}[http://www.people.com/people/article/0,,20040081,00.html People.com] - ''Natalie Portman Stars in New Paul McCartney Video'', Liz Corcoran (24 maaie 2007)</ref>. Natalie die ek mei oan de fideoclip fan [[Devendra Banhart]]. It lietsje hjitte 'Carmensita. Portman is fegetaarjer sûnt har achtste. Se is ôfstudearre oan de [[Universiteit fan Harvard]] yn psychology ([[2003]]). Sy is bekend om har sosjale belutsenens. Yn 2008 waard se útroppen ta de ‘meast miljeufreonlike stjer fan de wrâld’ troch de griene webside Grist.org en op it [[filmfestival fan Feneesje]] wûn se itselde jier noch de ‘Movie for Humanity’ award, in priis foar de akteur dy't him yn dat jier it meast posityf ynset hat foar goede doelen. De priis waard foar it earst útrikt yn 2008.<br /> Portman set har yn foar ûnder oaren de ‘Jane Goodall foundation’. Dat is in stifting dy't hat ynset foar it wolwêzen fan minsken yn [[Tanzania]]. De stichting bout skoallen en ûnderwiisfoarsjennings en wol op in ferantwurde wize mei de natuer omgean. Teffens is Natalie ambasatrise fan de kampanje fan FINCA Microfinance, in organisaasje dy't lytse jildbedraggen oan earme froulju lient foar it begjinnen fan lytse bedriuwen. Mear fan soksoarte miljeubeskermingsprojekten kinne op har stipe rekkenje. Yn maaie 2008 wie Portman it jongste lid fan de Sjuery fan it 61e Ynternasjonale [[Filmfestival Cannes]]. Nei in pear relaasjes dy't op de non roan binne hat Natalie no ferkearing mei koreograaf Benjamin Millepied dy't hja moete by it filmjen fan ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]''. Op 27 desimber 2010 waard bekend dat sy harren ferloofd hawwe en dat Portman in bern ferwachtet. Sy is fan doel har bern neffens de Joadske tradysje grut te bringen. == Filmografy == [[Ofbyld:Natalie Portman.jpg|thumb|225px|Portman moetet fans yn [[Berlyn]]]] * ''[[Léon (film)|Léon]]'' (1994) * ''[[Developing]]'' (korte film, 1994) * ''[[Heat (film)|Heat]]'' (1995) * ''[[Beautiful Girls (film)|Beautiful Girls]]'' (1996, regisseur [[Ted Demme]]) * ''[[Everyone Says I Love You]]'' (1996, skriuwer en regisseur [[Woody Allen]]) * ''[[Mars Attacks!]]'' (1996, regisseur [[Tim Burton]]) * ''[[Anywhere But Here]]'' (1999) * ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]'' (1999) * ''[[Where the Heart Is (2000)|Where the Heart Is]]'' (2000) * ''[[Star Wars: Episode II – Attack of the Clones]]'' (2002) * ''[[Cold Mountain]]'' (2003, skriuwer en regisseur [[Anthony Minghella]]) * ''[[Garden State]]'' (2004, skriuwer en regisseur [[Zach Braff]]) * ''[[True]]'' (2004, skriuwer en regisseur [[Tom Tykwer]]) * ''[[Closer (film)|Closer]]'' (2004, regisseur [[Mike Nichols]]) * ''[[Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith]]'' (2005) * ''[[V for Vendetta (film)|V for Vendetta]]'' - (2005, regisseur [[James McTeique]]) * ''[[Free Zone]]'' - (2005, regisseur [[Amos Gitaï]]) * ''[[Domino One]]'' (2005) * ''[[Goya's Ghosts]]'' - (2006,regisseur [[Milos Forman]]) * ''[[Paris, je t'aime]]'' (2006) * ''[[My Blueberry Nights]]'' (2007) * ''[[Mr. Magorium's Wonder Emporium]]'' (2007) * ''[[Hotel Chevalier]]'' (2007) * ''[[The Darjeeling Limited]]'' (2007) * ''[[The Other Boleyn Girl]]'' (2008) * ''[[Love & Other Impossible Pursuits]]'' (2009) * ''[[New York, I Love You]]'' (2009) * ''[[Brothers (film)|Brothers]]'' (2009) * ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]'' (2010) * ''[[No Strings Attached]]'' (2011) * ''[[Thor (film)|Thor]]'' (2011) * ''[[Your Highness (film)|Your Highness]]'' (2011) * ''[[Thor: The Dark World]]'' (2013) * ''[[Avengers: Endgame]]'' (2019) * ''[[Thor: Love and Thunder]]'' (2022) == Teaterrollen == * ''[[The Diary of Anne Frank (toanielstik)|The Diary of Anne Frank]]'' (1999) * ''The Seagull'' (2001) {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Portman, Natalie}} [[Kategory:Israelysk model]] [[Kategory:Israelysk toanielakteur]] [[Kategory:Israelysk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Israelysk filmakteur]] [[Kategory:Israelysk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk model]] [[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist]] [[Kategory:Homorjochte-aktivist]] [[Kategory:Bisterjochte-aktivist]] [[Kategory:Oscar-winner]] [[Kategory:Golden Globe-winner]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Eastenryksk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Moldavysk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Poalsk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Roemeensk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Russysk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Asjkenazysk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Eastenryksk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Eastenryksk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Moldavysk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Moldavysk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Poalsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Poalsk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Roemeensk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Roemeensk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Russysk komôf]] [[Kategory:Israelysk persoan fan Russysk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1981]] 5rqia7ks6i0y3qz19xzyxoog5sjk2t8 0 45316 1233150 1226334 2026-06-26T17:21:14Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Benetice]] omneamd ta [[Benetice (Světlá nad Sázavou)]]: Der binne mear plakken mei deselde namme. 1226334 wikitext text/x-wiki {{stobbe|plak en as gemeente‎}} [[Ofbyld:Benetice naves (duben2009).jpg|thumb|'''Benetice''']] '''Benetice''' is de doarp yn [[Tsjechje]] dêr't sa'n 37 minsken wenje. == Keppeling om utens == * [https://www.benetice.eu/ Webstee Benetice] [[Kategory:Plak yn Tsjechje]] 9xf46kn15vd1tgtqskd45g7chfaj4i2 1233155 1233150 2026-06-26T18:32:13Z RomkeHoekstra 10582 oanpassingen mei fersin by de ferkearede side opslein; 1233155 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Benetice | ôfbylding = Benetice prijezd od Ledce nad Sazavou.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Tsjechje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Kraj | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Vysocina Region.svg|20px]] [[Vysočina (regio)|Vysočina]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Světlá nad Sázavou]] | boargemaster = | ynwennertal = 15 <small>(2025)</small> | oerflak = 3,81 km² | befolkingstichtens = 4 ynw./km² | hichte = 555 m | stifting = 1375 (earste fermelding) | postkoade = 582 91 | netnûmer = +420 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.benetice.eu www.benetice.eu] | mapname = Tsjechje | lat_deg = 49 | lat_min = 42 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 15 | lon_min = 23 | lon_sec = 24 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Benetice yn Tsjechje }} '''Benetice''' is in doarp yn 'e regio [[Vysočina (regio)|Vysočina]] yn [[Tsjechje]]. It is in tige lyts doarp dat yn 2026 mear hûzen telde as ynwenners. It doarp waard foar it earst neamd yn 1375 en ferneamd nei Beňata, de stifter fan it plak. Oarspronklik lei it plak súdeastliker oan 'e beek foar it jachtslot fan Benice oer. Fynsten fan ierdewurkfragminten befestigje dat. Om't de fragminten in soad ha fan fynsten út de kastielen fan [[Lipnice nad Sázavou|Lipnice]] en Orlík by [[Humpolec]] wurdt dat ierdewurk op de 15e of 16e iuw datearre. Om 1752 waard yn it plakje in glêsfabryk stifte troch Vít Schindler. De glêsfabryk waard yn 1993 sluten. Nei de sluting yn 1993 bleau it gebou in skoft leechstean, mar letter binne guon fan 'e gebouwen brûkt foar oare doelen, lykas rekreaasje. Yn 1836 waard útein set mei de oanlis fan in wei dy't de stêd Světlá nad Sázavou ferbûn mei [[Ledeč nad Sázavou]]. Dy wei rint troch Benetice. Yn 1850 waarden distrikten oprjochte en Benetice hearde ta it distrikt [[Ledeč nad Sázavou]]. Noch net hiel lang lyn wiene al gebouwen yn it doarp fan hout. Op 29 novimber 1936 baarnden ferskillende houten gebouwen ôf en dêrûnder ek de herberch. Sûnt 1956 hat it doarp elektrisiteit. == Keppeling om utens == * [https://www.benetice.eu/ Webstee Benetice] {{CommonsBalke|Benetice (Světlá nad Sázavou)}} [[Kategory:Plak yn Tsjechje]] nn7drfpnbw0vxh9skfkxjuf6n3riq9l 0 49909 1233179 1162287 2026-06-27T06:30:59Z Raphael1256 30945 /* */ 1233179 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = São Paulo<br />''Município de São Paulo'' | ôfbylding = São Paulo Poster.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Boppe, lofts nei rjochts: São Paulo katedraal; Torre Norte: sakesintrum Feriene Naasjes; São Paulo Museum fan de Keunsten oan Paulista Avenue; Paulista Museum; Bandeiras Monumint; Octávio Frias de Oliveira-brêge; stedssilhûet sintrum. | ynwennertal = 11.316.150 <small>(2011)</small> | oerflak = 1.522,986 km² | befolkingstichtens = 7216,3 / km² | stêdekloft = 19.889.559<br />7.943,818 km² | hichte = 760 m | lân = [[Brazylje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1= Súdeast | bestjoerlike ienheid 2 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 2= [[São Paulo (steat)|São Paulo]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = [[1554]] | postkoade = | tiidsône = UTC-3 ([[UTC]]-3) | simmertiid = UTC-2 (UTC-2) | koördinaten = | webside = [http://www.capital.sp.gov.br/portalpmsp/homec.jsp Offisjele webside gemeente] }} {{Oar|de stêd yn Brazylje|São Paulo (betsjuttingsside)}} [[Ofbyld:SaoPaulo Municip SaoPaulo.svg|thumb|260px|Lizzing fan de gemeente São Paulo yn de steat São Paulo]] '''São Paulo''' is in gemeente en miljoenestêd yn [[Brazylje]]. It is stifte yn [[1554]] en bleau relatyf lyts oant sawat [[1870]]. Sûnttiids is de stêd troch [[urbanisaasje]] groeid ta de grutste stêd fan [[Súd-Amearika]]. == It besjen wurdich == It [[Museu de Arte de São Paulo]] is ien fan de grutste museums fan [[Latynsk-Amearika]] mei wurk fan ûnder oare [[Karel Appel]], [[Giovanni Bellini]], [[Hieronymus Bosch]], [[Sandro Botticelli]], [[Alexander Calder|Calder]], [[Paul Cézanne]], [[Lucas Cranach der Ältere]], [[Paul Gauguin]], [[El Greco]], [[Vincent van Gogh]], [[Frans Hals]], [[Pablo Picasso]] en in soad oaren. == Partnerstêden == * {{Flagge_AR}} [[Buenos Aires]] (Argentynje), sûnt 1999 * {{Flagge_KR}} [[Seoel]] (Súd-Korea), sûnt 1977 * {{Flagge_JP}} [[Tokio]] (Japan) * {{Flagge_RO}} [[Cluj-Napoca]] (Roemeenje) * {{Flagge_ES}} [[Barselona]] (Spanje) == Berne == * [[Mário de Andrade]] (9 oktober 1893 - 25 febrewaris 1945), skriuwer * [[Oswald de Andrade]] (11 jannewaris 1890 - 22 oktober 1954), skriuwer * [[Rubens Barrichello]] (23 maaie 1972), autokûreur * [[Alex Barros]] ([[18 oktober]] 1970), motorkûreur * [[Sebastien Bellin]] (14 maaie 1978), basketter BCoostende * [[Maria Bueno]] (11 oktober 1939), tennisspylster * [[Cafú]] (17 juny 1970), fuotballer * [[Carlos Castaneda]] ([[25 desimber]] 1931 - 27 april 1998), antropolooch * [[Denílson Pereira Neves|Denílson]] (16 febrewaris 1988), fuotballer * [[Pedro Diniz]] (22 maaie 1970), autokûreur * [[Emerson Fittipaldi]] ([[12 desimber]] 1946), autokûreur * [[Arthur Friedenreich]] (18 july 1892 - 6 septimber 1969), fuotballer * [[Maria Lenk]] (1915-2007), swimster * [[Anita Malfatti]] (2 desimber 1889 - 6 novimber 1964), skilderesse * [[Felipe Massa]] (25 april 1981), autokûreur * [[Fernando Meirelles]] (9 novimber 1955), regisseur * [[Nelson Motta]] (29 oktober 1944), produsint en skriuwer * [[David Neeleman]] (16 oktober 1959), sakeman * [[Carlos Pace]] (6 oktober 1944 - 18 maart 1977), autokûreur * [[Ricardo Luiz Pozzi Rodrigues|Ricardinho]] ([[23 maaie]] 1976), fuotballer * [[Roberto Rivellino]] ([[1 jannewaris]] 1946), fuotballer * [[Eduardo Saverin]] (19 maart 1982), mei-oprjochter fan Facebook * [[Ayrton Senna]] (21 maart 1960 - 1 mei 1994), autokûreur * [[Marcos Senna]] (17 july 1976), Spaansk fuotballer {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.prefeitura.sp.gov.br/ Portal da Prefeitura da Cidade de São Paulo] Gemeentelijke website * [http://www.diplomatie.be/saopaulonl/ Belgisch consulaat-generaal te São Paulo] * [http://www.mfa.nl/sao/homepage Nederlands consulaat-generaal te São Paulo] ----- {{Commonscat|São Paulo City}} ---- {{Koördinaten|23_30_0_S_46_37_0_W_type:city(10021437)_region:BR|23° 30′ Z, 46° 37′ W}} }} {{DEFAULTSORT:Sao Paulo}} [[Kategory:São Paulo| ]] [[Kategory:Plak yn Brazylje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1554]] 04fja0p9o4b2rirb0oi8busc5qqauxr 0 84050 1233177 948358 2026-06-27T00:07:45Z Daniel.9 43102 1233177 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks loftfeartmaatskippij | loftfeartmaatskippij = Transavia | logo = Transavia 2025 logo.svg | ôfbylding = PH-HZE Transavia Boeing 737-8K2(WL) takeoff from Polderbaan, Schiphol (AMS - EHAM) at sunset, pic2.JPG | ôfbyldingstekst = In [[Boeing 737]] yn it nije kleureskema | ôfbyldingsbreedte = | IATA = HV | ICAO = TRA | callsign = TRANSAVIA | oprjochte = 17 novimber 1966 | haadkertier = [[Haarlimmermar]] | hubs = [[Schiphol|Lofthaven Skiphol]]<br>[[Lofthaven Rotterdam-De Haach]]<br>[[Lofthaven Eindhoven]] | bestimmings = 88 | floatgrutte = 36 | frequentflyerprogram = [[Flying Blue]] | alliânsjes = | memmebedriuw = [[Air France-KLM]] | kaaifigueren = | omset = | winst = | wurknimmers = | webside = [http://www.transavia.com/ www.transavia.com] }} '''Transavia''' (offisjeel: '''Transavia Airlines C.V.''') is in [[Nederlân|Nederlânske]] [[loftfeartmaatskippij]] dy't yn [[1965]] oprjochte waard. It bedriuw makket diel út fan de [[Air France-KLM]]-groep en is nei de [[Keninklike Loftfeart Maatskippij|KLM]] de grutste maatskippij fan Nederlân. De wichtichste thúshaven fan Transavia is [[Lofthaven Skiphol|Skiphol]], mar ek op de lofthavens fan [[Lofthaven Rotterdam-De Haach|Rotterdam]] en [[Lofthaven Eindhoven|Eindhoven]] binne fleantugen stasjonearre. Fierders wurde fan [[Lofthaven Eelde|Eelde]] ôf ferskate fleanferbinings ûnderholden. De bestimmings fan Transavia lizze yn [[Jeropa]], [[Afrika]] en [[Aazje]]. Yn [[Frankryk]] hat Transavia in sustermaatskippij: [[Transavia France]]. ==Float== De float fan Transavia bestiet sûnt jannewaris 2019 út 42 fleanmasines fan it type [[Boeing 737]]: {| class="wikitable sortable" ! Fleanmasine ! Tal ! Stuollen |- | [[Boeing 737|Boeing 737-700]] | 7 | 149 |- | [[Boeing 737|Boeing 737-800]] | 35 | 189 |} Yn juny 2018 liet topman [[Mattijs ten Brink]] witte dat Transavia yn 2021 graach mei de nije Boeing 737 MAX fleane wol. Dy moatte de âldere tastellen yn de float dan ferfange. Yn it ferline fleach de maatskippij mei de [[Douglas DC-6]], de [[Sud Aviation SE 210 Caravelle|Caravelle]], de [[Boeing 707|Boeing 707-320]], de [[Boeing 737|Boeing 737-200]] en [[Boeing 737|-300]], de [[Boeing 757|Boeing 757-200]] en de [[Airbus A300|Airbus A300-B4]]. [[Kategory:Nederlânske loftfeartmaatskippij]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1966]] lkrx0o2ae6d913q748q6tt347q3pbgz 0 85635 1233171 1110669 2026-06-26T23:42:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Filmografy */ [[]] 1233171 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Jaimie_Alexander,_London,_2013_(tone).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Jaimie Alexander | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[12 maart]] [[1984]] | berteplak = [[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]] ([[Súd-Karolina]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&nbsp;Amerikaansk]] | regionale identiteit = | jierren aktyf = [[2001]] – no | prizen = | webside = [http://www.imdb.com/name/nm1526352/ Jaimie Alexander] yn 'e [[IMDb]] }} '''Jaimie Alexander''' ([[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]] ([[Súd-Karolina]]), [[12 maart]] [[1984]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[film]]- en [[tillefyzje]]-[[aktrise]]. Hja is benammen bekend wurden troch har [[rol]]len yn 'e [[tillefyzjesearje]]s ''Kyle XY'' en ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' en yn 'e [[film]]s ''[[Thor (film)|Thor]]'', it [[ferfolch]] dêrop ''[[Thor: The Dark World]]'', en ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]''. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Alexander waard yn [[1984]] [[berne]] yn [[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]], yn 'e [[Amerikaanske Suden|Súdlike]] [[Amerikaanske steat]] [[Súd-Karolina]], mar se [[jonkheid|groeide op]] yn it [[Teksas|Teksaanske]] [[Grapevine (Teksas)|Grapevine]], dêr't har [[âldelju]] hinne [[ferhuze]]n doe't se fjouwer jier wie. Hja wie it iennichste [[famke]] yn in [[húshâlding]] mei fiif [[bern (persoan)|bern]]. Op 'e [[legere skoalle]] sette Alexander foar it earst útein mei [[aktearjen]], mar op 'e [[middelbere skoalle]] waard se út 'e [[teäter (keunstfoarm)|teäter]]klub set om't se net [[sjongen|sjonge]] koe. Sadwaande lei hja har yn dy tiid benammen ta op [[sport]]. Mei santjin jier naam se it plak fan in [[freonskip|freon]] yn by in ôfspraak mei in [[talinteburo|talintescout]], en sa kaam se yn 'e kunde mei har lettere [[manager]] Randy James, dy't har in pear [[senario's]] tastjoerde. Nei't se slagge wie foar har [[eineksamen|middelbere-skoaleksamen]], ferfear se nei [[Los Angeles]] om in aktearkarriêre nei te stribjen. ===Karriêre=== Yn [[2003]] kaam dy [[karriêre]] fan 'e grûn, doe't Alexander [[cast]] waard yn 'e [[haadrol]] fan Hanna Thompson yn 'e [[lowbudgetfilm]] ''The Other Side'', dy't útkaam yn [[2006]] en ferskate [[priis (ûnderskieding)|prizen]] wûn. Neitiid ferfolle se lytsere rollen en [[gastrol]]len yn oare [[film]]s en yn ferskate [[tillefyzjesearje]]s, lykas de [[komeedzjesearje]] ''It's Always Sunny in Philadelphia'' en de [[plysjesearje]]s ''Bones'' en ''CSI: Miami''. Yn [[2006]]-[[2007]] fertolke Alexander de [[fêste rol]] fan Caitlin Porter yn 'e rige ''Watch over Me''. Teffens hie se de haadrol yn 'e [[horrorfilm]]s ''Rest Stop'' ([[2006]]) en ''Hallowed Ground'' ([[2007]]). [[File:Jaimie Alexander.jpg|left|thumb|250px|Alexander yn [[2008]], op 'e [[San Diego Comic-Con]].]] Har trochbraak kaam foar Alexander mei har rol fan Jessi yn 'e tillefyzjesearje ''Kyle XY'', dy't se fan [[2007]] oant [[2009]] fertolke. Dêryn spile se in [[boppenatuerlik|boppeminsklik]] [[talint|bejeftige]] mar [[emosjoneel]] betize famke, dat besiket har wei yn 'e wrâld te finen. In oare [[fêste rol]] hie Alexander fan [[2015]] oant [[2020]] yn 'e [[aksjesearje]] ''Blindspot''. Om utens krige Alexander yn [[2011]] bekendheid mei har rol as [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]], de [[Germaanske mytology|Germaanske]] [[goadinne]] fan [[nôt]] en [[wyn (drank)|wyn]], yn 'e [[superheldefilm]] ''[[Thor (film)|Thor]]'' fan 'e [[Marvel Studios]]. In oare bekende rol fan Alexander wie dy fan [[helpsheriff]] Sarah Torrance yn 'e [[aksjefilm]] ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]'', út [[2013]], mei [[Arnold Schwarzenegger]] yn 'e haadrol. Yn [[2013]] kroep Alexander ek foar de twadde kear yn 'e hûd fan Sif, foar in rol yn ''[[Thor: The Dark World]]'', it [[ferfolch]] op ''Thor''. Dyselde rol spile se dêrnei noch ferskate kearen, lykas twa kear yn in [[crossover (fiksje)|crossover]]-[[gastrol]] yn 'e [[fantasytillefyzjesearje]] ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' ([[2014]] en [[2015]]), in kear yn 'e searje ''Loki'' ([[2021]]) en as [[stimaktrise]] yn it [[fideospultsje]] ''Thor: God of Thunder'' ([[2011]]) en twa kear yn 'e searje ''Wat If…?'' ([[2021]]). Yn 'e twadde ferfolchfilm ''[[Thor: Ragnarok]]'' ([[2017]]) ûntbriek Alexander har Sif, mar yn ''Thor: Love and Thunder'' ([[2022]]) spile se wer mei. Njonken har aktearwurk is Jaimie Alexander ek belutsen by oare projekten. Sa wurke se yn [[2009]] mei oan 'e [[fideoklip]] fan it [[liet|nûmer]] ''Save You'', fan [[Matthew Perryman Jones]]. Ek hat se yn 'e [[sjuery (kompetysje)|sjuery]] sitten fan it [[realitytillefyzje]]programma ''Project Runway''. ===Priveelibben=== Yn [[2012]] rûn Alexander slimme [[ferwûning]]s oan 'e [[rêchbonke]] op doe't se op in [[rein (delslach)|reinige]] [[moarn (deidiel)|moarn]] op 'e [[filmset|set]] fan ''[[Thor (film)|Thor]]'' útglied op in [[metaal|metalen]] [[trep]] en op 'e [[rêch]] op 'e triemmen delkaam. Dat smiet har in [[hernia (rêchoandwaning)|hernia]] op en teffens rekke har [[lofterskouder]] út it [[potsje (knier)|potsje]]. It duorre in [[moanne (tiid)|moanne]] ear't se safierhinne opbettere wie dat se de [[opnamen (film)|opnamen]] fan 'e film ferfetsje koe. Yn [[2012]] begûn Alexander in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei de [[akteur]] [[Peter Facinelli]], nei't hja op 'e [[filmset]] fan ''Loosies'' mei-inoar yn 'e kunde kommen wiene. Yn [[maart]] [[2015]] ferseine se har oaninoar, mar yn [[febrewaris]] [[2016]] ferbrieken se de [[ferloving]]. By de opnamen fan 'e [[aksjesearje]] ''Blindspot'' ([[2015]]-[[2020]]) rûn Alexander in grut tal ferwûnings op, wêrûnder nije hernia's oan 'e rêch, in [[brutsen noas]], it [[rjochterskouder]] út it potsje, in [[brutsen bonke|brutsen]] [[rjochterwiisfinger]], in brutsen [[lofterfoet]], in brutsen rjochterfoet, trije kear brutsen [[tean]]nen oan 'e lofterfoet, ien kear brutsen teannen oan 'e rjochterfoet, de [[ûnderkaak]] út it potsje en ferskate oare ferwûnings dy't se omreden fan har [[kontrakt]] net iepenbier meitsje mocht. Yn [[maart]] [[2018]] waard Alexander yn it [[sikehûs]] opnommen foar in [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] om har barsten [[blineterm]] te ferwiderjen. ==Filmografy== {{Filmografy|as=aktrise}} |- {{Filmografy/Titel|titel=films}} |- |align="center"| 2004|| ''Squirrel Trap'' || Sara || |- |align="center"| 2006|| ''Rest Stop'' || Nicole Carrow || |- |align="center"| 2006|| ''The Other Side'' || Hanna Thompson || |- |align="center"| 2007|| ''Hallowed Ground'' || Liz Chambers || |- |align="center"| 2010|| ''Love & Other Drugs'' || Carol || net fermeld op 'e [[ôftiteling]] |- |align="center"| 2011|| ''The Birds of Anger'' || Annie || [[koarte film]] |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2011|| style="vertical-align:top"|''[[Thor (film)|Thor]]'' || style="vertical-align:top"| [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]] || nom. [[Scream Award]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]]<br>nom. [[Scream Award]] foar bêste trochbraakrol fan in aktrise |- |align="center"| 2012|| ''Loosies'' || Lucy Atwood || |- |align="center"| 2013|| ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]'' || [[helpsheriff]] Sarah Torrance || |- |align="center"| 2013|| ''Collision'' || Taylor Dolan || |- |align="center"| 2013|| ''Savannah'' || Lucy Stubbs || |- |align="center"| 2013|| ''[[Thor: The Dark World]]'' || Sif || |- |align="center"| 2016|| ''Broken Vows'' || Tara Bloom || |- |align="center"| 2018|| ''London Fields'' || Hope Clinch || |- |align="center"| 2022|| ''[[Thor: Love and Thunder]]'' || Sif || |- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}} |- |align="center"| 2005|| ''It's Always Sunny in Philadelphia''&nbsp;&nbsp;&nbsp; || Tammy || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''Underage Drinking: A National Concern'' |- |align="center"| 2006|| ''Standoff'' || Barrista || gastrol; ôfl. ''Pilot'' |- |align="center"| 2006–2007|| ''Watch over Me'' || Caitlin Porter || [[fêste rol]] |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2007–2009|| style="vertical-align:top"|''Kyle XY'' || style="vertical-align:top"|Jessi Hollander || fêste rol yn [[seizoen (omrop)|seizoen]] 2–3<br>nom. [[Saturn Award]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] op 'e [[tillefyzje]] |- |align="center"| 2009 || ''Bones'' || Molly Briggs || gastrol; ôfl. ''The Beaver in the Otter'' |- |align="center"| 2009|| ''CSI: Miami'' || Jenna York || gastrol; ôfl. ''Flight Risk'' |- |align="center"| 2011 || ''Nurse Jackie'' || Tunie Peyton || [[weromkearende rol]]; 3 ôfl. |- |align="center"| 2011|| ''Covert Affairs'' || Reva Kline || weromkearende rol; 2 ôfl. |- |align="center"| 2012|| ''Perception'' || Nikki Atkins || gastrol; ôfl. ''Messenger'' |- |align="center"| 2014|| ''Under the Gunn'' || harsels || as [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]]; ôfl. ''Superhero Fashion'' |- |align="center"| 2014–2015 || ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' || Sif || weromkearende rol; 2 ôfl. |- |align="center"| 2015–2020 || ''Blindspot'' || Jane Doe / Remi Briggs / Alice Kruger&nbsp;&nbsp;&nbsp; || fêste rol |- |align="center"| 2015 || ''The Brink'' || Gail Sweet || weromkearende rol |- |align="center"| 2021 || ''Loki'' || Sif || gastrol; ôfl. ''The Nexus Event'' |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2021 || style="vertical-align:top"|''What If...?'' || style="vertical-align:top"|Sif || as [[stimaktrise]]; weromkearende rol; ôfl. ''What If... the World Lost Its Mightiest Heroes?''<br> en ''What If... Thor Were an Only Child?'' |- {{Filmografy/Titel|titel=fideospultsjes}} |- |align="center"| 2011 || ''Thor: God of Thunder'' || Sif || as [[stimaktrise]] |- |} ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1526352/ Folsleine filmografy fan Jaimie Alexander yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Jaimie_Alexander ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Jaimie Alexander}} }} {{DEFAULTSORT:Alexander, Jaimie}} [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk stimakteur]] [[Kategory:Dielnimmer oan in Amerikaansk realitytelefyzjeprogramma]] [[Kategory:Persoan berne yn 1984]] n644glkrqbmhvmxf3ioqpmg52l9ytv1 1233172 1233171 2026-06-26T23:42:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Karriêre */ [[]] 1233172 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Jaimie_Alexander,_London,_2013_(tone).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Jaimie Alexander | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[12 maart]] [[1984]] | berteplak = [[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]] ([[Súd-Karolina]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&nbsp;Amerikaansk]] | regionale identiteit = | jierren aktyf = [[2001]] – no | prizen = | webside = [http://www.imdb.com/name/nm1526352/ Jaimie Alexander] yn 'e [[IMDb]] }} '''Jaimie Alexander''' ([[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]] ([[Súd-Karolina]]), [[12 maart]] [[1984]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[film]]- en [[tillefyzje]]-[[aktrise]]. Hja is benammen bekend wurden troch har [[rol]]len yn 'e [[tillefyzjesearje]]s ''Kyle XY'' en ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' en yn 'e [[film]]s ''[[Thor (film)|Thor]]'', it [[ferfolch]] dêrop ''[[Thor: The Dark World]]'', en ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]''. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Alexander waard yn [[1984]] [[berne]] yn [[Greenville (Súd-Karolina)|Greenville]], yn 'e [[Amerikaanske Suden|Súdlike]] [[Amerikaanske steat]] [[Súd-Karolina]], mar se [[jonkheid|groeide op]] yn it [[Teksas|Teksaanske]] [[Grapevine (Teksas)|Grapevine]], dêr't har [[âldelju]] hinne [[ferhuze]]n doe't se fjouwer jier wie. Hja wie it iennichste [[famke]] yn in [[húshâlding]] mei fiif [[bern (persoan)|bern]]. Op 'e [[legere skoalle]] sette Alexander foar it earst útein mei [[aktearjen]], mar op 'e [[middelbere skoalle]] waard se út 'e [[teäter (keunstfoarm)|teäter]]klub set om't se net [[sjongen|sjonge]] koe. Sadwaande lei hja har yn dy tiid benammen ta op [[sport]]. Mei santjin jier naam se it plak fan in [[freonskip|freon]] yn by in ôfspraak mei in [[talinteburo|talintescout]], en sa kaam se yn 'e kunde mei har lettere [[manager]] Randy James, dy't har in pear [[senario's]] tastjoerde. Nei't se slagge wie foar har [[eineksamen|middelbere-skoaleksamen]], ferfear se nei [[Los Angeles]] om in aktearkarriêre nei te stribjen. ===Karriêre=== Yn [[2003]] kaam dy [[karriêre]] fan 'e grûn, doe't Alexander [[cast]] waard yn 'e [[haadrol]] fan Hanna Thompson yn 'e [[lowbudgetfilm]] ''The Other Side'', dy't útkaam yn [[2006]] en ferskate [[priis (ûnderskieding)|prizen]] wûn. Neitiid ferfolle se lytsere rollen en [[gastrol]]len yn oare [[film]]s en yn ferskate [[tillefyzjesearje]]s, lykas de [[komeedzjesearje]] ''It's Always Sunny in Philadelphia'' en de [[plysjesearje]]s ''Bones'' en ''CSI: Miami''. Yn [[2006]]-[[2007]] fertolke Alexander de [[fêste rol]] fan Caitlin Porter yn 'e rige ''Watch over Me''. Teffens hie se de haadrol yn 'e [[horrorfilm]]s ''Rest Stop'' ([[2006]]) en ''Hallowed Ground'' ([[2007]]). [[File:Jaimie Alexander.jpg|left|thumb|250px|Alexander yn [[2008]], op 'e [[San Diego Comic-Con]].]] Har trochbraak kaam foar Alexander mei har rol fan Jessi yn 'e tillefyzjesearje ''Kyle XY'', dy't se fan [[2007]] oant [[2009]] fertolke. Dêryn spile se in [[boppenatuerlik|boppeminsklik]] [[talint|bejeftige]] mar [[emosjoneel]] betize famke, dat besiket har wei yn 'e wrâld te finen. In oare [[fêste rol]] hie Alexander fan [[2015]] oant [[2020]] yn 'e [[aksjesearje]] ''Blindspot''. Om utens krige Alexander yn [[2011]] bekendheid mei har rol as [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]], de [[Germaanske mytology|Germaanske]] [[goadinne]] fan [[nôt]] en [[wyn (drank)|wyn]], yn 'e [[superheldefilm]] ''[[Thor (film)|Thor]]'' fan 'e [[Marvel Studios]]. In oare bekende rol fan Alexander wie dy fan [[helpsheriff]] Sarah Torrance yn 'e [[aksjefilm]] ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]'', út [[2013]], mei [[Arnold Schwarzenegger]] yn 'e haadrol. Yn [[2013]] kroep Alexander ek foar de twadde kear yn 'e hûd fan Sif, foar in rol yn ''[[Thor: The Dark World]]'', it [[ferfolch]] op ''Thor''. Dyselde rol spile se dêrnei noch ferskate kearen, lykas twa kear yn in [[crossover (fiksje)|crossover]]-[[gastrol]] yn 'e [[fantasytillefyzjesearje]] ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' ([[2014]] en [[2015]]), in kear yn 'e searje ''Loki'' ([[2021]]) en as [[stimaktrise]] yn it [[fideospultsje]] ''Thor: God of Thunder'' ([[2011]]) en twa kear yn 'e searje ''Wat If…?'' ([[2021]]). Yn 'e twadde ferfolchfilm ''[[Thor: Ragnarok]]'' ([[2017]]) ûntbriek Alexander har Sif, mar yn ''[[Thor: Love and Thunder]]'' ([[2022]]) spile se wer mei. Njonken har aktearwurk is Jaimie Alexander ek belutsen by oare projekten. Sa wurke se yn [[2009]] mei oan 'e [[fideoklip]] fan it [[liet|nûmer]] ''Save You'', fan [[Matthew Perryman Jones]]. Ek hat se yn 'e [[sjuery (kompetysje)|sjuery]] sitten fan it [[realitytillefyzje]]programma ''Project Runway''. ===Priveelibben=== Yn [[2012]] rûn Alexander slimme [[ferwûning]]s oan 'e [[rêchbonke]] op doe't se op in [[rein (delslach)|reinige]] [[moarn (deidiel)|moarn]] op 'e [[filmset|set]] fan ''[[Thor (film)|Thor]]'' útglied op in [[metaal|metalen]] [[trep]] en op 'e [[rêch]] op 'e triemmen delkaam. Dat smiet har in [[hernia (rêchoandwaning)|hernia]] op en teffens rekke har [[lofterskouder]] út it [[potsje (knier)|potsje]]. It duorre in [[moanne (tiid)|moanne]] ear't se safierhinne opbettere wie dat se de [[opnamen (film)|opnamen]] fan 'e film ferfetsje koe. Yn [[2012]] begûn Alexander in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei de [[akteur]] [[Peter Facinelli]], nei't hja op 'e [[filmset]] fan ''Loosies'' mei-inoar yn 'e kunde kommen wiene. Yn [[maart]] [[2015]] ferseine se har oaninoar, mar yn [[febrewaris]] [[2016]] ferbrieken se de [[ferloving]]. By de opnamen fan 'e [[aksjesearje]] ''Blindspot'' ([[2015]]-[[2020]]) rûn Alexander in grut tal ferwûnings op, wêrûnder nije hernia's oan 'e rêch, in [[brutsen noas]], it [[rjochterskouder]] út it potsje, in [[brutsen bonke|brutsen]] [[rjochterwiisfinger]], in brutsen [[lofterfoet]], in brutsen rjochterfoet, trije kear brutsen [[tean]]nen oan 'e lofterfoet, ien kear brutsen teannen oan 'e rjochterfoet, de [[ûnderkaak]] út it potsje en ferskate oare ferwûnings dy't se omreden fan har [[kontrakt]] net iepenbier meitsje mocht. Yn [[maart]] [[2018]] waard Alexander yn it [[sikehûs]] opnommen foar in [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] om har barsten [[blineterm]] te ferwiderjen. ==Filmografy== {{Filmografy|as=aktrise}} |- {{Filmografy/Titel|titel=films}} |- |align="center"| 2004|| ''Squirrel Trap'' || Sara || |- |align="center"| 2006|| ''Rest Stop'' || Nicole Carrow || |- |align="center"| 2006|| ''The Other Side'' || Hanna Thompson || |- |align="center"| 2007|| ''Hallowed Ground'' || Liz Chambers || |- |align="center"| 2010|| ''Love & Other Drugs'' || Carol || net fermeld op 'e [[ôftiteling]] |- |align="center"| 2011|| ''The Birds of Anger'' || Annie || [[koarte film]] |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2011|| style="vertical-align:top"|''[[Thor (film)|Thor]]'' || style="vertical-align:top"| [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]] || nom. [[Scream Award]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]]<br>nom. [[Scream Award]] foar bêste trochbraakrol fan in aktrise |- |align="center"| 2012|| ''Loosies'' || Lucy Atwood || |- |align="center"| 2013|| ''[[The Last Stand (film út 2013)|The Last Stand]]'' || [[helpsheriff]] Sarah Torrance || |- |align="center"| 2013|| ''Collision'' || Taylor Dolan || |- |align="center"| 2013|| ''Savannah'' || Lucy Stubbs || |- |align="center"| 2013|| ''[[Thor: The Dark World]]'' || Sif || |- |align="center"| 2016|| ''Broken Vows'' || Tara Bloom || |- |align="center"| 2018|| ''London Fields'' || Hope Clinch || |- |align="center"| 2022|| ''[[Thor: Love and Thunder]]'' || Sif || |- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}} |- |align="center"| 2005|| ''It's Always Sunny in Philadelphia''&nbsp;&nbsp;&nbsp; || Tammy || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''Underage Drinking: A National Concern'' |- |align="center"| 2006|| ''Standoff'' || Barrista || gastrol; ôfl. ''Pilot'' |- |align="center"| 2006–2007|| ''Watch over Me'' || Caitlin Porter || [[fêste rol]] |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2007–2009|| style="vertical-align:top"|''Kyle XY'' || style="vertical-align:top"|Jessi Hollander || fêste rol yn [[seizoen (omrop)|seizoen]] 2–3<br>nom. [[Saturn Award]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] op 'e [[tillefyzje]] |- |align="center"| 2009 || ''Bones'' || Molly Briggs || gastrol; ôfl. ''The Beaver in the Otter'' |- |align="center"| 2009|| ''CSI: Miami'' || Jenna York || gastrol; ôfl. ''Flight Risk'' |- |align="center"| 2011 || ''Nurse Jackie'' || Tunie Peyton || [[weromkearende rol]]; 3 ôfl. |- |align="center"| 2011|| ''Covert Affairs'' || Reva Kline || weromkearende rol; 2 ôfl. |- |align="center"| 2012|| ''Perception'' || Nikki Atkins || gastrol; ôfl. ''Messenger'' |- |align="center"| 2014|| ''Under the Gunn'' || harsels || as [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]]; ôfl. ''Superhero Fashion'' |- |align="center"| 2014–2015 || ''Agents of S.H.I.E.L.D.'' || Sif || weromkearende rol; 2 ôfl. |- |align="center"| 2015–2020 || ''Blindspot'' || Jane Doe / Remi Briggs / Alice Kruger&nbsp;&nbsp;&nbsp; || fêste rol |- |align="center"| 2015 || ''The Brink'' || Gail Sweet || weromkearende rol |- |align="center"| 2021 || ''Loki'' || Sif || gastrol; ôfl. ''The Nexus Event'' |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2021 || style="vertical-align:top"|''What If...?'' || style="vertical-align:top"|Sif || as [[stimaktrise]]; weromkearende rol; ôfl. ''What If... the World Lost Its Mightiest Heroes?''<br> en ''What If... Thor Were an Only Child?'' |- {{Filmografy/Titel|titel=fideospultsjes}} |- |align="center"| 2011 || ''Thor: God of Thunder'' || Sif || as [[stimaktrise]] |- |} ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1526352/ Folsleine filmografy fan Jaimie Alexander yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Jaimie_Alexander ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Jaimie Alexander}} }} {{DEFAULTSORT:Alexander, Jaimie}} [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk stimakteur]] [[Kategory:Dielnimmer oan in Amerikaansk realitytelefyzjeprogramma]] [[Kategory:Persoan berne yn 1984]] j2sw894v72qyrarj9ovkj26pwlp6qc9 0 85829 1233143 1218394 2026-06-26T15:01:12Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, ynfoboks tafoege. 1233143 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Bamburgh | ôfbylding = 17 Bamburgh Castle (4).jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel fan Bamburgh | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Feriene Keninkryk]] | bestjoerlike ienheid 1 = Greefskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Northumberland]] | bestjoerlike ienheid 2 = Civil Parish | namme bestjoerlike ienheid 2 = Bamburgh | ynwennertal = 320 (rûzing) <small>30.06.2024</small><ref>[https://www.citypopulation.de/en/uk/northeastengland/admin/northumberland/E04010737__bamburgh/ City Population]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = 15 m | stifting = | postkoade = NE69 | netnûmer = 01668 | tiidsône = UTC+0 | simmertiid = UTC+1 | webside = [https://www.bamburgh-parish-council.org.uk www.bamburgh-parish-council.org.uk] | mapname = Northumberland | lat_deg = 55 | lat_min = 36 | lat_sec = 18 | lat_dir = N | lon_deg = 1 | lon_min = 42 | lon_sec = 22 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = Bamburgh yn Northumberland }} '''Bamburgh''' is in plak en ''[[civil parish]]'' oan 'e [[Noardsee]]kust yn it [[Ingelân|Ingelske]] greefskip [[Northumberland]]. Yn 2001 hie it plak 454 ynwenners en 414 by de folkstelling fan 2011. == Geografy == Bamburgh leit sawat 32 km súdeastlik fan [[Berwick-upon-Tweed]] en likernôch 120 km súdeasten fan [[Edinburgh]]. It eilân [[Lindisfarne]] (ek bekend as Holy Island) leit himelsbreed likernôch 10 km noardwestlik. == Skiednis == Bamburgh wie it sintrum fan in ûnôfhinklik Noard-Northumbriaansk territoarium tusken 867 en 954. It kastiel fan Bamburgh waard troch de [[Noarmannen]] boud op it plak fan in [[Angelsaksen|Angelsaksysk]] [[fort]]. De Fiktoariaanske heldin [[Grace Darling]] waard dêr beïerdige. == Persoanen ferbûn mei Bamburgh == * [[Grace Darling]] (1815–1842) rêde yn in stoarmnacht ferskate seelju op de [[Farne-eilannen]] nei in skipbrek. * [[William George Armstrong, 1e baron Armstrong]] (1810–1900) liet it kastiel fan Bamburgh restaurearje. De boarch is sûnt besit fan syn neiteam. * Kening [[Ida fan Bernicia]] * Kening [[Hindrik IV fan Ingelân|Hindrik IV]]<ref>[[:en:Bamburgh|''Notable Persons in Bamburg'']]</ref> * [[Prideaux John Selby]], ornitolooch, botanikus, yllustrator {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Bamburgh Castle}} }} [[Kategory:Plak yn Northumberland]] rmiz293f7saexnccyo87k47euqkh4zk 0 123052 1233175 1231598 2026-06-26T23:57:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1233175 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]]. *[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]]. *[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen. *[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]]. *10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre. *[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt. *[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt. *[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om. *[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset. * 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]]. *[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard. ;febrewaris *[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op. *1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is. *[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen. *3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]]. *[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden. *[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. *[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]]. *[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den. *[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. *[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]]. *[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan. *[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]]. *[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]]. *[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is. *[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]]. ;maart *[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean. *[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen. *[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan "[[nepnijs]]" oer de "[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]" yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân. *[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname. *[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]]. *[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners. *[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. *[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat "de earste faze" fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio. *[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne "struktureel werombrocht" wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen. ;april *[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân. *[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming. *[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]]. *[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]]. *[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht. *[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]]. *[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan. *[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].) *27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]]. ;maaie *[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]]. *[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]]. *[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]]. *9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] "Bongbong", keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân. *[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]]. *[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht. *12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]]. *[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes. *[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]]. *[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]]. *[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]]. *[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]]. *[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]]. *[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik. *[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten. ;juny * [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit. * [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]]. * [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]). *6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]]. * [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]]. * [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]]. * [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid. * 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen. * [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]]. * [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. * 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op. * [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat. ;july *[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf. *1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn. *1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]]. *[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne. *[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]</ref> * [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en. * [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn. * 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân. * [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta. * [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in "needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens". Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]]. * [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022 * 24 - De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]]. * [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los * [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]]. * 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022 ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje. * [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich. * [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht. * [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]]. * [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]]. * 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022. * [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los. * [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn. * [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]</ref> * [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings. * [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]]. * [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje. * [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022. * [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne * [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in "klimaatkatastrôfe" út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.) ;septimber * [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]]. * [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] * [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]]. * [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid. * [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf. * 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022 * [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om. * [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om. * [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen. * [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]] mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]]. * [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden. * [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân. * [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]]. * [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]]. * [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om. * [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend. * 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]]. ;oktober * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde. * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt. * [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje. * [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s. *[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]</ref> * [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]</ref> * [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger. * [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]</ref> ;novimber * [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]]. * [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden. * [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte "reade weach" fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]]. * [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen. * [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard. * [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]]. * [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]]. * [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben. * [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben. * [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne. ;desimber * [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is. * [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]]. * [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân. * [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]</ref> * [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om. * [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]. * [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân. * [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]]) * [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]]) * [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]]) * 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]]) * [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]]) * [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]]) * [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]]) * [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]]) ;maart * [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]]) * [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]]) * [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]]) ;april * [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]]) * [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]]) * [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]]) * [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]]) * [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]]) * [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]]) * [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]]) ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]]) * [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]]) * 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]]) * [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]]) * [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]]) * [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]] Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]]) * [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]]) * [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]]) * [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]]) * [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]]) * [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]]) * [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]]) * [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]]) * 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]]) * [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]]) * 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]]) * 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]]) * [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]]) * [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]]) * [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]]) ;juny * [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]]) * [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]]) * [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]]) * [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]]) * [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]]) * [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]]) * [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]]) * [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]]) * [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]]) * [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]]) ;july * [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]]) * [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]]) * [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]]) * [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]]) * [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]]) * 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]]) * 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]]) * 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]]) * 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]]) * [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]]) * [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]]) * [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]]) * 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]]) * [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]]) * [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]]) * [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]]) * [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]]) * [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]]) * [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]]) * [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]]) * [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]]) * 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]]) ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]]) * 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]]) * [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]]) * 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]]) * [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]]) * 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]]) * [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]]) * 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]]) * [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]]) * [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]]) * [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]]) * [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]]) * [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]]) * [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]]) ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]]) * [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]]) * [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]]) * [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]]) * [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]]) * [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]]) * [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]]) * [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]]) * [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]]) * 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]]) ;oktober * [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) * [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]]) * 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]]) * [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]]) * 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]]) * [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante (* [[1927]]) * [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]]) * 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]]) * [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]]) * [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) * 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]]) * [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]]) * [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]]) * [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]]) * 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]]) * [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]]) * [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]]) * [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]]) * [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]]) ;novimber * [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]]) * 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]]) * [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]]) * 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]]) * [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]]) * [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]]) * [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]]) * [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]]) * [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]]) * [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]]) * [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]]) * [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]]) * [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]]) * [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]]) * [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]]) * [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]]) * [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint (* [[1926]]) * 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]]) * [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]]) * [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]]) * 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]]) * [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]]) * [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]]) * [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]]) * [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]]) * 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]]) * [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]]) * [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]]) * [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]]) * [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]]) * [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]]) * 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]]) * 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]]) * 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]]) * 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]]) * [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]]) * 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]]) ===Bisten=== * [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]</ref> * Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> (* [[1994]]) ==Films== * ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' * ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]'' * ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' * ''[[Jurassic World: Dominion]]'' * ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]'' * ''[[Memory (film út 2022)|Memory]]'' * ''[[Minions: The Rise of Gru]]'' * ''[[Post Modern Minion]]'' * ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]'' * ''[[Ticket to Paradise (film út 2022)|Ticket to Paradise]]'' * ''[[Thor: Love and Thunder]]'' ==Literatuer== ;romans * [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]'' ;ferhalebondels * [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]'' ;koarte ferhalen * [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]'' ==Tillefyzje== * ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]'' * ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]'' * ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' * ''[[Star Wars: Galactic Pals]]'' * ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]'' ==Muzyk== ;singles *[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2022| ]] [[Kategory:21e iuw]] mmhwo9fzyeb0fbikyyekxw2qi9shfk0 1233176 1233175 2026-06-26T23:59:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ red 1233176 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]]. *[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]]. *[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen. *[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]]. *10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre. *[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt. *[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt. *[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om. *[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset. * 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]]. *[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard. ;febrewaris *[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op. *1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is. *[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen. *3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]]. *[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden. *[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. *[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]]. *[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den. *[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. *[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]]. *[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan. *[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]]. *[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]]. *[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is. *[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]]. ;maart *[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean. *[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen. *[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan "[[nepnijs]]" oer de "[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]" yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân. *[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname. *[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]]. *[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners. *[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. *[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat "de earste faze" fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio. *[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne "struktureel werombrocht" wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen. ;april *[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân. *[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming. *[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]]. *[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]]. *[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht. *[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]]. *[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan. *[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].) *27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]]. ;maaie *[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]]. *[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]]. *[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]]. *9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] "Bongbong", keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân. *[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]]. *[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht. *12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]]. *[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes. *[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]]. *[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]]. *[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]]. *[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]]. *[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]]. *[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik. *[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten. ;juny * [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit. * [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]]. * [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]). *6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]]. * [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]]. * [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]]. * [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid. * 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen. * [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]]. * [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. * 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op. * [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat. ;july *[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf. *1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn. *1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]]. *[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne. *[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]</ref> * [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en. * [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn. * 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân. * [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta. * [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in "needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens". Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]]. * [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022 * 24 - De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]]. * [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los * [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]]. * 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022 ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje. * [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich. * [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht. * [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]]. * [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]]. * 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022. * [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los. * [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn. * [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]</ref> * [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings. * [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]]. * [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje. * [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022. * [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne * [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in "klimaatkatastrôfe" út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.) ;septimber * [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]]. * [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] * [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]]. * [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid. * [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf. * 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022 * [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om. * [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om. * [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen. * [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]] mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]]. * [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden. * [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân. * [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]]. * [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]]. * [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om. * [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend. * 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]]. ;oktober * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde. * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt. * [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje. * [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s. *[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]</ref> * [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]</ref> * [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger. * [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]</ref> ;novimber * [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]]. * [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden. * [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte "reade weach" fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]]. * [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen. * [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard. * [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]]. * [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]]. * [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben. * [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben. * [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne. ;desimber * [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is. * [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]]. * [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân. * [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]</ref> * [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om. * [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]. * [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân. * [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]]) * [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]]) * [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]]) * 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]]) * [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]]) * [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]]) * [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]]) * [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]]) ;maart * [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]]) * [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]]) * [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]]) ;april * [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]]) * [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]]) * [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]]) * [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]]) * [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]]) * [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]]) * [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]]) ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]]) * [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]]) * 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]]) * [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]]) * [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]]) * [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]] Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]]) * [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]]) * [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]]) * [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]]) * [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]]) * [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]]) * [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]]) * [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]]) * 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]]) * [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]]) * 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]]) * 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]]) * [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]]) * [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]]) * [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]]) ;juny * [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]]) * [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]]) * [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]]) * [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]]) * [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]]) * [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]]) * [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]]) * [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]]) * [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]]) * [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]]) ;july * [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]]) * [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]]) * [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]]) * [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]]) * [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]]) * 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]]) * 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]]) * 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]]) * 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]]) * [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]]) * [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]]) * [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]]) * 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]]) * [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]]) * [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]]) * [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]]) * [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]]) * [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]]) * [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]]) * [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]]) * [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]]) * 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]]) ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]]) * 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]]) * [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]]) * 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]]) * [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]]) * 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]]) * [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]]) * 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]]) * [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]]) * [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]]) * [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]]) * [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]]) * [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]]) * [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]]) ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]]) * [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]]) * [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]]) * [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]]) * [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]]) * [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]]) * [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]]) * [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]]) * [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]]) * 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]]) ;oktober * [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) * [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]]) * 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]]) * [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]]) * 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]]) * [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante (* [[1927]]) * [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]]) * 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]]) * [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]]) * [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) * 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]]) * [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]]) * [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]]) * [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]]) * 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]]) * [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]]) * [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]]) * [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]]) * [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]]) ;novimber * [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]]) * 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]]) * [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]]) * 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]]) * [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]]) * [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]]) * [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]]) * [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]]) * [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]]) * [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]]) * [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]]) * [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]]) * [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]]) * [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]]) * [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]]) * [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]]) * [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint (* [[1926]]) * 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]]) * [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]]) * [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]]) * 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]]) * [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]]) * [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]]) * [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]]) * [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]]) * 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]]) * [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]]) * [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]]) * [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]]) * [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]]) * [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]]) * 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]]) * 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]]) * 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]]) * 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]]) * [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]]) * 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]]) ===Bisten=== * [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]</ref> * Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> (* [[1994]]) ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' * ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]'' * ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' * ''[[Jurassic World: Dominion]]'' |Kolom2= * ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]'' * ''[[Memory (film út 2022)|Memory]]'' * ''[[Minions: The Rise of Gru]]'' * ''[[Der Passfälscher]]'' |Kolom3= * ''[[Post Modern Minion]]'' * ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]'' * ''[[Ticket to Paradise (film út 2022)|Ticket to Paradise]]'' * ''[[Thor: Love and Thunder]]'' }} ==Literatuer== ;romans * [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]'' ;ferhalebondels * [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]'' ;koarte ferhalen * [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]'' ==Tillefyzje== * ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]'' * ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]'' * ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' * ''[[Star Wars: Galactic Pals]]'' * ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]'' ==Muzyk== ;singles *[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2022| ]] [[Kategory:21e iuw]] mvyu8mgokuo0p9idv4s9c4g2s6zpvnq 0 132169 1233141 1178916 2026-06-26T14:49:30Z Drewes 2754 + publ. 1233141 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:8th International Peter the Great Congress - Emmanuel Waegemans (2).jpg |thumb|Waegemans op it 8e Ynternasjonale Peter de Grutte-kongres, 10 juny 2016]] '''Emmanuel Waegemans''' ([[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]], [[East-Flaanderen]], [[23 maart]] [[1951]]) is in [[België|Belgysk]] [[slavist]], [[Emeritaat|emeritus]] [[heechlearaar]] oan de [[Katolike Universiteit Leuven|K.U.Leuven]] en gastheechlearaar oan de Lessius Hegeskoalle Antwerpen. Hy is teffens foarsitter fan it Filip De Pillecyncomité. Hy bestudearret al tsientallen jierren ûnder mear de [[Russyske taal- en letterkunde|Russyske literatuer]] en de bannen fan Ruslân mei it Westen en Ruslân mei Nederlân en België. Hy publisearret ûnder de namme '''E. Waegemans''' boeken en yn (fak)tydskriften. == Biografy == Emmanuel Vagemans waard berne yn Hamme yn [[East-Flaanderen]], dêr't er ek syn middelbere skoaldiploma helle. Yn 1969 sette er útein mei de stúdzje Slavyske filology oan de [[Katolike Universiteit Leuven]]. Fan 1973 oant 1974 folge er in ienjierrige kursus Slavistyk yn [[Bonn]]. Yn 1979 ferdigene er syn [[proefskrift]] ''"Russische reizigers van de zeventiende en achttiende eeuw in het Westen. Essays on the history of Russian-Western cultural relations"'' (yn 1991 ferskynde der in ferkoarte ferzje yn it Nederlânsk). Letter kaam E. Wagemans iderkear wer op dat ûnderwerp werom yn syn protte wittenskiplike publikaasjes. Fan 1976 ôf oan publisearre er tsientallen kritiken en artikelen oer hjoeddeiske Russyske literatuer yn kranten en [[tydskrift]]en yn België en Nederlân. Fan 1980 oant 1993 joech er Russyske taal- en letterkunde oan de Fertalersskoalle yn [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] (ûnderdiel fan de Katolike Flaamske Universiteit; de Antwerpske kampus fan de Fakulteit Filology fan de Katolike Universiteit Leuven fan no). Yn 1993 kaam er oan it departemint Slavistyk fan de Universiteit Leuven, dêr't er Russyske taal, literatuer en kultuerskiednis dosearre, earst as universitêr haaddosint en dêrnei as [[heechlearaar]]. Yn 1998 waard er haad fan it departemint Slavyske stúdzjes, in funksje dy't er besette oant syn pensjonearring yn 2016. Yn 1995 rjochte er de útjouwerij Benerus op, dy't boeken oer de Russyske skiednis en kultuer en de betrekkingen tusken Ruslân, Nederlân en België útjout. Hy publisearre oersettingen yn it Nederlânsk fan wurk fan [[Aleksander Poesjkin|Poesjkin]], [[Denis Fonvizin|Fonvizin]], Radisjtsjev, [[Katharina de Grutte]], [[Fjodor Sologoeb|V. Sollogoeb]], [[Aleksander Gribojedov|Gribojedov]], [[Michail Lermontov|Lermontov]] en [[Nikolaj Karamzin|Karamzin]]. Yn 'e mande mei V.K. Ronin publisearre er it Flaamsk-Russysk wurdboek. E. Waegemans syn wichtige wurk ''Geschiedenis van de Russische literatuur 1700-2000'' belibbe 5 edysjes yn it Nederlânsk en is ek yn it [[Dútsk]], [[Frânsk]], [[Spaansk]] en [[Russysk]] ferskynd. Yn 2004 stichte er de literêre feriening ferneamd nei Filip de Pillecyn (Flaamsk skriuwer, waans haadroman yn it Russysk oerset is - "De mensen achter de dam", Moskou: OGI, 2004) dy't fannijs omtinken freget foar dy skriuwer. Sûnt 2005 publisearret er yn it jierboek Filip De Pillecyn Studies. Ek is er sûnt 1987 meiredakteur fan it ''Tijdschrift voor Slavische Literatuur'', Amsterdam en fan 1990 ôf sekretaris fan de ''Vereniging van Belgische Slavisten''. Sûnt 2010 nimt Waegemans diel oan de "Ynternasjonale Petrovsky Kongressen" dy't alle jierren holden wurde yn Sint-Petersburch, Parys en Berlyn. Nei't er mei pensjoen gien wie syn yn 2016 bleau Wagemans kreatyf warber. Yn 1998 publisearre er syn monografy ''Peter de Grote in de Oostenrijkse Nederlanden'' oer dy syn reis troch de Súdlike Nederlannen yn 1717. Yn 2021 is er him oan it tarieden fan in histoaryske en kulturele gids oer memorabele plakken fan [[Peter de Grutte]] yn Nederlân. == Publikaasjes == De folsleine bibliografy fan E. Waegemans per 2016 waard publisearre yn ''I Love You, Peter's Creation'' (Amsterdam, 2016). In bywurke bibliografy fan 2020 ôf wurdt noch troch de skriuwer publisearre op Academia.edu. Kar-út: * E. Waegemans: ''Geschiedenis van de Russische literatuur 1700-2000''. Amsterdam, 2009. ISBN 978 90 5330 686 4 * E. Waegemans. ''Russische literatuur van de 18e eeuw''. [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], Benerus, 1996. * E. Waegemans & W. Coudenys. ''Reis van Petersburg naar Moskou''. Antwerpen, Benerus, 2011. * E. Waegemans. ''Bibliografie van Russische literatuur in Nederlandse vertaling. 1985—2015''. Antwerpen, Benerus, 2016. ISBN 9789081673853 * E. Waegemans & Ronin V.K.. ''Vlaams-Russisch woordenboek''. Atwerpen, Benerus, 2020. ISBN 9789464073317 * E. Waegemans. ''Sint-Petersburg. De droomstad van de tsaar''. Antwerpen, 2021. ISBN 9789022338414 * ''Filip De Pillecyn als journalist tijdens de Tweede Wereldoorlog'', Hamme, Filip De Pillecyncomité, 2021, 239 s. (ISBN 978-9082747553). * ''De Russische Krim. Geschiedenis van een betwist schiereiland'', Louvain, Davidsfonds, 2022, 144 s. (ISBN 978-9022339091). == Keppelingen om utens == * [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=waeg004 Wurk fan Waegemans yn de [[DBNL]]] * [https://nrce.nl/nl/auteurs/emmanuel-waegemans Emmanuel Waegemans by Nederland Rusland-Centrum] * [https://doorbraak.be/auteurs/emmanuel-waegemans/ Waegemans by doorbraak.be] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.davidsfonds.be/academie/courseteacher/detail.phtml?id=40 Davidsfonds academie] * [https://www.kuleuven.be/wieiswie/nl/person/00007333 ''K.U. Leuven wie is wie''] * [[:ru:Вагеманс, Эммануэль]] }} {{DEFAULTSORT:Waegemans, Emanuel}} [[Kategory:Slavist]] [[Kategory:Flaamsk heechlearaar]] [[Kategory:Flaamsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1951]] ts99ipz24uglfw4f2431tvq2hk7jidy 0 174396 1233145 1152686 2026-06-26T15:18:26Z Sauvage301 28006 1233145 wikitext text/x-wiki '''Frisia''' wie it literêre [[moanneblêd]] fan de [[Jongfryske Mienskip]]. It blêd wie wijd oan de 'ûnbehindere ûntntjowing fen 'e Fryske geast'. Oprjochter fan Frisia wie de destiidske lieder fan de Jongfryske beweging [[Douwe Kalma]] en syn meistanners. De redaksje bestie út Douwe Kalma en A. de Vries. Meiwurking waard ferliend troch [[Marten Baersma]]. [[Reinder Brolsma]], [[E.B. Folkertsma]], T. Hettinga, Wibe Klazema, [[Simke Kloosterman]], J.F.D. van der Mei, E. R. Regenbogen, [[Marten Hedzers Castelein|Marten H. Castelein]], Helte Reitsma, Ids Schaalsma, Bokke Simens, [[Pieter Sipma]], Hylke Sjonger, [[R.P. Sybesma]], [[Rinke Tolman]], G.R. Veendorp, [[Michiel Sjouke Elings Visser|M.S.E. Visser]], [[Theun de Vries]], [[Anders Minnes Wybenga]], [[Sjouke de Zee]] en G. Zeldenrust.<ref>LC, 21 desimber 1916</ref> It bled waard útjûn troch [[A.J. Osinga]] út Snits. It earste nûmer ferskynde yn april 1917. Dit nûmer hie as ûnderwerpen ''Jelmers jonge Libben'' fan Marten Baersma (ferfolch); ''Mem en Boi'' (út it Dútsk fan [[Multatuli]]) fan G. Postma; ''Fersen'' fan [[Jan Durks van der Mei|J.D. van der Mei]]; ''Fen it Soldatelibben'', fan [[J.P. Wiersma]]; ''In pear Sonnetten'', fan R.P.S.; ''It sjongende Fryslân'' (krityk fen S.D. de Jong); ''Myn stille Wylgebeammen'', fan Th. de Vries; ''Fryske Kronyk (IV)'', fan D. Kalma; ''Fryske les (III)'' fan P. Sipma en ''Boekbeskôging'', fan P. S. <ref>LC, 4 april 1917</ref> Yn 1920 besleat de Jongfryske Mienskip om it moannetydskrift ta [[wykblêd]] te ferheffen en fan dy datum ôf de stipe út de ferieningskas oan it wykblêd [[It Heitelân (tydskrift)|It Heitelân]] yn te lûken.<ref>De Nieuwe Courant, 19 febrewaris 1920</ref> It lêsjild wie doe ''f'' 4 (mienskipsleden ''f'' 3) Nei in rêst fan in jier ferskynde yn 1927 by de útjouwers fan '[[It Heitelân (tydskrift)|It Heitelân]]' (Brandenburgh & Co, te Snits) fannijs. It blêd stie dat jier ûnder lieding fan [[Rudolf Wilhelm Canne|R.W. Canne]], Douwe Kalma, [[Simke Kloosterman]], [[Fedde Schurer]] en S.R. Sipma. De reden dat 'Frisia' wer ferskynde lei neffens de redaksje yn har foaropwurd hjiryn, 'dat der fannijs in ienheid ûntstien is dy 't yn de gearstalling fan de tsjintwirdige redaksje ta utering komt, en dy 't mooglik, troch de herstifting fen dit mienskiplike tydskrift, goeds dwaan koe foar de mienskiplike saak fan Fryslán'.<ref>Dragtster courant, 14 jannewaris 1927</ref> Yn 1929 waard besluten om de Upstalbeam-meidielings tenei op te nimmen. It blêd Pompeblêden waard in byblêd fan Frisia. It ledetal rûn yn in pear ier op nei sa’n achthûndert. Kalma publisearre yn de earste ôfleverings syn gedicht 'Kening Aldgillis' en krige in soad bewûnderjende lêzers. It literêre peil sakke lykwols yn de lettere jiergongen. De Jongfryske Beweging makke hichte- en djiptepunten mei. Der kamen nije redakteuren en feroarings dêr ’t ek de jonge dichter Kalma in grutte rol yn spile. Op in stuit hie it lytse moanneblêd wol fiif redakteuren. It tal abonneminten sakke yn de krisisjierren hieltiten fierder oant it blêd yn 1936 opheft wurde moast. <ref>De Standaard, 16 febrewaris 1937</ref> Frisia soe yn 1952 fierder gean as orgaan fan de Jongfryske Mienskip ûnder de namme '[[Lyts Frisia]]' (1952 - 2002) == Fryske Bibleteek == Frisia gie út fan de Jongfryske Mienskip, mar yn 1922 waard it ek orgaan fan De Fryske Bibleteek. Yn 1937 waard it tydskrift Frisia omset yn de ''Frisia-rige'' fan op harsels steunde útjeften fan Frysk proaza en poëzij. As nûmer ien ferskynde yn dy rige de novelle: ''De wraek'' fan [[Ulbe van Houten]], oare titels wiene fersebondel ''Dagen'' ([[Obe Postma]]) de fersebondel ''Waerglês'' ([[Jan Piebenga]]), ''Noedlik doel'' ([[Ype Poortinga]]), [[Inne de Jong]] syn fersen ''Harstwiich'' en de bondel essays ''Swier lok'' fan E.B. Folkertsma.<ref>LC 16 novimber 1963</ref> De rige bleau bistean oant 1946. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} [[Kategory:Frysk literêr tydskrift]] [[Kategory:Frysktalich tydskrift]] [[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1917]] [[Kategory:Krante of tydskrift opheft yn 1936]] 0z3ilo5tgk5u04ggstwyz55io965140 0 192725 1233161 1233122 2026-06-26T20:38:18Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1233161 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Black variant of variable oystercatcher with two chicks on sand dune.jpg|250px]] |lûd = <small>swarte morf.</small> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus unicolor |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1844 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus unicolor dist.png|250px]] }} De '''Nijseelânske swarte strânljip''' (''Haematopus unicolor'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae''). == Beskriuwing == De Nijseelânske strânljip is in 47–49 sm lange strânljip dy't, unyk foar de famylje, yn trije kleurfoarmen (morfen) foarkomt: in swarte, in swart-wite en in tuskenfoarm. De swarte fûgel is roetswart of glânzgjend swart, mei in reade eachring en iris. Hy liket in hiel soad op 'e [[Súdamerikaanske swarte strânljip]], mar hat in koartere sturt dy't, as de fûgel stiet, net foarby de wjukpunten stekt. De hâlding is opfallend hoekich. De swart-wite kleurfoarm hat in brede en fariëarjende, ûndúdlike bân op it ûnderste diel fan it boarst. Hy mist de wite skouderpartij fan 'e [[Australyske bûnte strânljip]]. Yn 'e flecht hat er in wite wjukbân krekt lykas de Australyske bûnte strânljip, mar is allinnich wyt op 'e boppeste sturtdekfearren. De tuskenfoarm is foar it grutste part swart, mar ûnderskiedt him troch in bûnte ûnderkant. Wylst de boppekant en de kop faak in suver swart uterlik hawwe, binne it boarst, de búk en de flanken mingd mei wite fearkes, wat dêr soarget foar spikkelich patroan. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskillende morfen fan 'e Nijseelânske swarte strânljip.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Variable Oystercatcher - New Zealand (38491837684).jpg|Swarte morf. Variable oystercatcher standing on the sand.jpg|Tuskenfoarm. Variable Oystercatcher, Wellington Harbour, New Zealand 04.jpg|Swart-wite morf. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar by de kusten fan [[Nij-Seelân]] en op omlizzende eilannen. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. De Nijseelânske strânljip waard foarhinne as deselde soarte beskôge as de [[Chathamstrânljip]] en soms ek as de Jeropeeske en Aziatyske [[strânljip]]pen. De ferskillende kleurfoarmen waarden earder as ferskate ûndersoarten of sels as ôfsûnderlike soarten beskôge. De [[Nijseelânske bûnte strânljip]] waard foarhinne as in swart-wite fariant fan 'e Nijseelânske swarte strânljip behannele. Se wurde hjoed-de-dei as ferskillende soarten behannele, mar [[Hybride (biology)|hybridisaasje]] komt foar. == Hâlden en dragen == De Nijseelânske swarte strânljip liket yn syn gedrach mear op swarte strânljippen as op de swart-wite soarten. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt tocht dat it tal fûgels tanimt. Op basis fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blackish-oystercatcher-haematopus-ater BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4AF23A6FC575C6BA Avibase, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/blaoys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus unicolor}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanse swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] ooq4258lwax4v1du7rob23fe8dkiy16 0 192739 1233140 1233118 2026-06-26T14:29:50Z Drewes 2754 red. 1233140 wikitext text/x-wiki [[File:France-Islande Stade de France 03.jpg|thumb|220px|right]] It '''Stade de France''' ([[Frysk]]: ''Stadion fan Frankryk'') is it nasjonale stadion fan [[Frankryk]]. It leit noardlik fan Parys, yn de gemeente [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]. It is it grutste stadion fan Frankryk en ien fan de grutste fan Europa. It wurdt brûkt troch it [[Frânsk fuotbalalvetal|Frânske fuotbalalvetal]] en it [[Frânsk rugbyteam|Frânske rugbyteam]]. It waard brûkt foar de [[Olympyske Simmerspullen 2024]], it [[Wrâldkampioenskip fuotbal|WK fuotbal]], it [[Wrâldkampioenskip rugby|WK rugby]], it [[Europeesk kampioenskip fuotbal 2016]] en de [[UEFA Champions League]]. It stadion wurdt ek brûkt foar grutskalige muzykkonserten. De folgjende ynternasjonale artysten hawwe hjir optreden: [[The Rolling Stones]], [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]], [[Coldplay]], [[Metallica]], [[U2 (band)|U2]], [[Rihanna]], [[AC/DC]], [[Céline Dion]], [[Tina Turner]], [[Jay-Z]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Eminem]], [[Lady Gaga]], [[Paul McCartney]], [[Madonna]], [[The Police]], [[Rammstein]]. == Keppelings om utens == * [https://www.stadefrance.com/en (Ingelsk)] {{Commons}} [[Kategory:Fuotbalstadion yn Frankryk]] 1eyches7x04kb8cjf74bj8wipf44fsy 1233163 1233140 2026-06-26T22:47:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1233163 wikitext text/x-wiki [[File:France-Islande Stade de France 03.jpg|thumb|220px|right]] It '''Stade de France''' ([[Frysk]]: ''Stadion fan Frankryk'') is it nasjonale stadion fan [[Frankryk]]. It leit noardlik fan Parys, yn de gemeente [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]. It is it grutste stadion fan Frankryk en ien fan de grutste fan Europa. It wurdt brûkt troch it [[Frânsk fuotbalalvetal|Frânske fuotbalalvetal]] en it [[Frânsk rugbyteam|Frânske rugbyteam]]. It waard brûkt foar de [[Olympyske Simmerspullen 2024]], it [[Wrâldkampioenskip fuotbal|WK fuotbal]], it [[Wrâldkampioenskip rugby|WK rugby]], it [[Europeesk kampioenskip fuotbal 2016]] en de [[UEFA Champions League]]. It stadion wurdt ek brûkt foar grutskalige muzykkonserten. De folgjende ynternasjonale artysten hawwe hjir optreden: [[The Rolling Stones]], [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]], [[Coldplay]], [[Metallica]], [[U2 (band)|U2]], [[Rihanna]], [[AC/DC]], [[Céline Dion]], [[Tina Turner]], [[Jay-Z]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Eminem]], [[Lady Gaga]], [[Paul McCartney]], [[Madonna]], [[The Police]], [[Rammstein]]. == Keppelings om utens == * [https://www.stadefrance.com/en (Ingelsk)] {{CommonsBalke|Stade de France}} [[Kategory:Bouwurk yn Parys]] [[Kategory:Fuotbalstadion yn Frankryk]] [[Kategory:Bouwurk út 1998]] 2zyeba7wn0q53zh33x4msi4ozjvlq4b 0 192742 1233142 1233123 2026-06-26T14:55:56Z Drewes 2754 stikje red. 1233142 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sporter | namme = | ôfbylding = Handré Pollard 2019.jpg | ôfbyldingtekst = Pollard yn 2019. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Handré Pollard | bynamme = | nasjonaliteit = {{RSAf}} | bertedatum = [[11 maart]] [[1994]] | berteplak = [[Somerset West]] ([[Súd-Afrika]]) | stjerdatum = | stjerplak = | etnisiteit = | grutte = 1.89 m | gewicht = 98 kg | sport = [[Unyrugby|rugby]] | karriêre-ein = | prestaasjes = '''[[Wrâldkampioenskip rugby]]''': * [[File:Bronze medal icon (B initial).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip rugby 2015|2015]] * [[File:Gold medal icon (G initial).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] * [[File:Gold medal icon (G initial).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] }} '''Handré Pollard''' is in rugbyspiler dy’t foar it [[Súdafrikaansk rugbyteam]] en sûnt 2025 by de [[Bulls (unyrugby)|Bulls]] spilet. Hy wûn mei Súd-Afrika it [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|wrâldkampioenskip 2019]] en [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]]. Hy wie de iennige skoarder yn de finale fan it wrâldkampioenskip fan 2023.<ref>[https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888593/nzl-11-12-rsa-south-africa-win-tense-final-to-claim-fourth-rugby-world-cup NZL 11-12 RSA: South Africa win tense final to claim fourth men's Rugby World Cup]</ref> == Priveelibben == Hy is troud en hat twa bern.<ref>{{Cite web | title=Instagram | url=https://www.instagram.com/p/DI2_uB5tUP6/?img_index=1 | access-date=2025-08-25 | website=www.instagram.com}}</ref><ref>https://www.instagram.com/p/DQE7ouhDHly/</ref> == Keppelings om utens == * [https://itsrugby.fr/joueurs/handre-pollard-26423/#noir Handré Pollard] on itsRugby.fr ([[Frânsk]]) * [https://www.rugbydatabase.co.nz/player/index.php?playerId=10471 Handré Pollard] on rugbydatabase.co.nz ([[Ingelsk]]) {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} [[Kategory:Súdafrikaansk rugbyspiler]] [[Kategory:Persoan berne yn 1994]] k1r7y2ngrghc2km23i25biv68k5lthf 14 192743 1233164 1233125 2026-06-26T22:49:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233164 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Rugby yn Súd-Afrika|Rugbyspiler]] [[Kategory:Rugbyspiler|Sudafrikaansk]] [[Kategory:Súdafrikaansk sporter|Rugbyspiler]] a1vky76eqe9alhbym65ags8hsdmrr8m 0 192746 1233165 1233128 2026-06-26T22:50:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigings */ kt 1233165 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Chathamstrânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Haematopus chathamensis 488668981.jpg|250px]] |Lûd = [[Ofbyld:Song of Chatham oystercatcher (Haematopus chathamensis).mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus chathamensis |Beskriuwer, jier = [[Ernst Hartert|Hartert]], 1927 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[OFbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus chathamensis - map.svg|250px]] }} De '''Chathamstrânljip''' (''Haematopus chathamensis'') is in bedrige [[Wilstereftigen|waadfûgel]] út de [[famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] dy't allinnich foarkomt op 'e [[Nij-Seelân|Nijseelân]]ske [[Chathameilannen]]. == Beskriuwing == De Chathamstrânljip is in 48 sintimeter lange wilstereftige. Lykas oare bûnte strânljippen is er swart-wyt en hat er koarte, tsjokke poaten. De kop, hals, boppekant en it boppeste diel fan it boarst binne swart, wylst de ûnderkant wyt is mei in ûndúdlike grins mei it swart. De tsjokke en lange snaffel is read, de poaten binne rôze en om it each hinne sit in oranje eachring. De besibbe [[Australyske bûnte strânljip]] (''H. longirostris''), dy't wolris as [[dwaalgast]] op 'e Chathameilannen sjoen wurdt, hat in skerpere grins tusken de wite ûnderkant en it swarte boarst, en hat in langere snaffel en slankere poaten en fuotten. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden.</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Haematopus chathamensis 412538096.jpg|Ringe fûgel. Eggs of Chatham oystercatcher (Haematopus chathamensis).png|Nêst. Haematopus chathamensis 488669384.jpg|Yn 'e flecht. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op 'e Chathameilannen, bewesten Nij-Seelân en libbet dêr op 'e eilannen Chatham, Auckland, Rangatira en Pitt. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. == Hâlden en dragen == De Chathamstrânljip is te finen lâns de kusten fan sawol rotsige as sânige strannen, mar kin op Chatham-eilân en Pitt ek mear ynlânsk sjoen wurde as er iten siket op fochtige greiden. Hy libbet benammen fan wjirms en skulpdieren. De âldste fûgel dy't oant no ta fûn is, wie mear as 30 jier âld. De soarte briedt yn in kûle yn 'e grûn op it strân, soms tusken begroeiïng, dêr't er twa oant trije aaien leit. De fûgel begjint te brieden as er trije jier âld is. It briedsukses ferskilt sterk. == Status en bedrigings == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as bedrige (''Endangered'', 2026) fanwegen de tige beheinde wrâldpopulaasje. De populaasje is lykwols tanommen troch goede beskermingsmaatregels. Wylst de populaasje yn 1987-1988 noch op mar 100-110 eksimplaren rûsd waard, waarden yn 2014 teminsten 309 fûgels teld, wêrfan't 85% fan 'e populaasje op it haadeilân Chatham libje soe. De grutste bedriging foar de soarte is predaasje troch invasive bistesoarten, foaral katten. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-islands-oystercatcher-haematopus-chathamensis BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/chaoys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/chaoys1 eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus chathamensis}} }} {{DEFAULTSORT:Chathamstranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]] qobd13my2vljqoeojbfpn0i3mw6qrko 1233166 1233165 2026-06-26T22:53:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 leginda by kaartsje 1233166 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Chathamstrânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Haematopus chathamensis 488668981.jpg|250px]] |Lûd = [[Ofbyld:Song of Chatham oystercatcher (Haematopus chathamensis).mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus chathamensis |Beskriuwer, jier = [[Ernst Hartert|Hartert]], 1927 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[OFbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus chathamensis - map.svg|250px]]<br>{{legend|#0d8240|hjoeddeistich ferspriedingsgebiet}} {{legend|#f16a24|mooglik útstoarn}} }} De '''Chathamstrânljip''' (''Haematopus chathamensis'') is in bedrige [[Wilstereftigen|waadfûgel]] út de [[famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] dy't allinnich foarkomt op 'e [[Nij-Seelân|Nijseelân]]ske [[Chathameilannen]]. == Beskriuwing == De Chathamstrânljip is in 48 sintimeter lange wilstereftige. Lykas oare bûnte strânljippen is er swart-wyt en hat er koarte, tsjokke poaten. De kop, hals, boppekant en it boppeste diel fan it boarst binne swart, wylst de ûnderkant wyt is mei in ûndúdlike grins mei it swart. De tsjokke en lange snaffel is read, de poaten binne rôze en om it each hinne sit in oranje eachring. De besibbe [[Australyske bûnte strânljip]] (''H. longirostris''), dy't wolris as [[dwaalgast]] op 'e Chathameilannen sjoen wurdt, hat in skerpere grins tusken de wite ûnderkant en it swarte boarst, en hat in langere snaffel en slankere poaten en fuotten. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden.</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Haematopus chathamensis 412538096.jpg|Ringe fûgel. Eggs of Chatham oystercatcher (Haematopus chathamensis).png|Nêst. Haematopus chathamensis 488669384.jpg|Yn 'e flecht. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op 'e Chathameilannen, bewesten Nij-Seelân en libbet dêr op 'e eilannen Chatham, Auckland, Rangatira en Pitt. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. == Hâlden en dragen == De Chathamstrânljip is te finen lâns de kusten fan sawol rotsige as sânige strannen, mar kin op Chatham-eilân en Pitt ek mear ynlânsk sjoen wurde as er iten siket op fochtige greiden. Hy libbet benammen fan wjirms en skulpdieren. De âldste fûgel dy't oant no ta fûn is, wie mear as 30 jier âld. De soarte briedt yn in kûle yn 'e grûn op it strân, soms tusken begroeiïng, dêr't er twa oant trije aaien leit. De fûgel begjint te brieden as er trije jier âld is. It briedsukses ferskilt sterk. == Status en bedrigings == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as bedrige (''Endangered'', 2026) fanwegen de tige beheinde wrâldpopulaasje. De populaasje is lykwols tanommen troch goede beskermingsmaatregels. Wylst de populaasje yn 1987-1988 noch op mar 100-110 eksimplaren rûsd waard, waarden yn 2014 teminsten 309 fûgels teld, wêrfan't 85% fan 'e populaasje op it haadeilân Chatham libje soe. De grutste bedriging foar de soarte is predaasje troch invasive bistesoarten, foaral katten. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-islands-oystercatcher-haematopus-chathamensis BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/chaoys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/chaoys1 eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus chathamensis}} }} {{DEFAULTSORT:Chathamstranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]] nxl8vdbq2zyxge226rr4b6dcfl0a3ze 0 192751 1233167 1233134 2026-06-26T22:56:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Utstjerren */ kt 1233167 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kanaryske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Canarian Oystercatcher.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = † Haematopus meadewaldoi |Beskriuwer, jier = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1913 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]<br>(taksonomyske status yn diskusje) |lânkaart = }} De '''Kanaryske swarte strânljip''' (''Haematopus meadewaldoi'') is in útstoarne [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae''), dy't [[endemisme|endemysk]] wie op 'e [[Kanaryske Eilannen]]. == Beskriuwing == De Kanaryske swarte strânljip wie hielendal swart en hie allinnich in pear wite plakjes oan 'e ûnderkant fan 'e wjukken. Hy like in soad op syn nauwe sibbe, de [[Afrikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus moquini''), en wie sels yn 'e hân dreech te ûnderskieden. De snaffel wie lykwols langer en de wjukken wiene koarter. De Afrikaanske swarte strânljip komt lykwols net noardlik fan Lobito yn [[Angoala]] foar. == Fersprieding == De fûgel wie endemysk foar de eastlike Kanaryske Eilannen: [[Fuerteventura]], [[Lanzarote]] en de omlizzende eilannen ([[Isla de Lobos]] en de [[Chinijo-arsjipel]]). It wie in [[stânfûgel]] en dy't nea bûten de eastlike Kanaryske Eilannen sjoen waard. De lokale befolking wie goed mei de fûgel bekend en neamde him ''cuervo marino'' ("seekrie") op Fuerteventura, en ''grajo'' of ''corvino'' (lytse raven) op [[La Graciosa]]. De Kanaryske swarte strânljip libbe nei alle gedachten oan 'e rotsige kusten ynstee fan op sânstrannen. == Hâlden end dragen == Hy iet lytse skulpdieren en skaaldieren, foaral komskelpen (''patellidae'') en de moksel ''Perna perna''. Lykas oare strânljippen boude er gjin echt nêst, mar lei er de aaien fuort op 'e grûn. Wittenskippers hawwe lykwols nea aaien of nêsten sjoen. It pearingsritueel wie nei alle gedachten bysûnder, mei twa of trije mantsjes dy't in dûns foar in wyfke útfierden. As it wyfke ien kear in mantsjes útsocht hie, bleaune se nei alle gedachten har hiele libben by inoar. Nei alle gedachten lei de fûgel mar ienris yn 't jier in aai. It briedseizoen begûn nei alle gedachten yn april; yn juny waarden de fûgels wer sjoen yn mear befolke gebieten. De soarte waard nei alle gedachten relatyf âld, oant 20 of sels mear as 30 jier. == Systematyk == Foarhinne waard de Kanaryske swarte strânljip as ûndersoarte fan 'e Afrikaanske swarte strânljip kategorisearre. [[Phil Hockey]] (1982) toande lykwols oan dat it in folslein selsstannige soarte wie. Yn 2019 hat in ynternasjonaal wittenskiplik team (ûnder lieding fan 'e Universiteit fan Aberdeen) lykwols [[DNA]]-ûndersyk dien nei museumeksimplaren. Dat ûndersyk wiist út dat de fûgel genetysk folle nauwer besibbe is oan 'e Jeropeeske [[strânljip]] dan oan 'e Afrikaanske swarte strânljip. Dat soe betsjutte dat de taksonomyske status as selsstannige soarte op 'e nij besjoen wurde moat en dat er mooglik as in útstoarne ûndersoarte (''H. ostralegus meadewaldoi'') klassifisearre wurde moat.<ref>[https://www.birdguides.com/articles/taxonomy/canary-islands-oystercatcher-was-not-a-distinct-species/ BirdGuides: Canary Islands Oystercatcher was not a distinct species, 16 septimber 2019.]</ref> == Utstjerren == De lêste fûgel waard yn 1913 fongen. Lokale fiskers en fjoertoerwachters seine dat de soarte om 1940 hinne net mear sjoen waard. It liket der op dat de soarte earste fan Lanzarote ferdwûn. Yn it begjin fan 'e 20e iuw waard de soarte net mear sjoen bûten de Chinijo-eilannen en Islote de Lobos. As jier fan útstjerren wurdt 1950 oanholden. Wiidweidige sykaksjes tusken 1956 en de jierren 1980 leveren gjin bewiis dat de fûgel noch libbe. Yn 1994 waard de soarte troch de [[IUCN]] as útstoarn klassifisearre. Yn [[Senegal]] binne yn 1970 en 1975 noch trije meldingen dien, mar dy betroffen mooglik oerwinterjende [[melanisme|melanistyske]] foarmen fan 'e gewoane strânljip, om't de Kanaryske swarte strânljip noch nea bûten de Kanaryske eilannen sjoen binne. Twa relatyf oertsjûgjende waarnimmingen op Tenerife yn 1968 en 1981 soene der op wize dat de soarte yn alle gefallen noch op in pear ûnbewenne eilannen oant it begjin fan 'e jierren 1980 oerlibbe hat. Ferskillende faktoaren ha bydroegen oan it ferdwinen fan 'e soarte. Mooglik spile ek de predaasje troch katten en rotten in rol. Net duorsume lânboupraktyk en ûntbosking brochten yn 'e 19e iuw woastynfoarming yn it ferspriedingsgebiet, wat ek it tijgebiet beynfloede. Om de fermindere opbringst fan 'e rispinge te kompinsearjen sochten de minsken nei de aaien fan 'e fûgels en kokkels, de fiedselboarne fan 'e Kanaryske swarte strânljip. Mooglik hat it sammeljen fan 'e soarte foar museä de fûgel, werfan't de delgong doe al yn gong set wie, ien fan 'e genedeklappen west. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/canarian-oystercatcher-haematopus-meadewaldoi BirdLife, oproppen 26 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/canoys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 juny 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haematopus meadewaldoi}} }} {{DEFAULTSORT:Kanariske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1950]] co9jqyv3ingen0whwws8mupfxlw3guz 1 192754 1233156 2026-06-26T18:37:57Z RomkeHoekstra 10582 /* wiskje */ nije seksje 1233156 wikitext text/x-wiki == wiskje == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Wolle jo dizze wiskje. Ik ha mei dizze mei fersin opslein. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 26 jun 2026, 20.37 (CEST) clw3jtz2eybnrb5ojdy7by2seagofn4 1233159 1233156 2026-06-26T20:04:42Z Kneppelfreed 2013 /* wiskje */ Antwurd 1233159 wikitext text/x-wiki == wiskje == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Wolle jo dizze wiskje. Ik ha mei dizze mei fersin opslein. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 26 jun 2026, 20.37 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], al dien. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 26 jun 2026, 22.04 (CEST) 0k7v33bi5fsy15o0r089tny1y4lcdxo 0 192755 1233158 2026-06-26T18:53:25Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Arsen]] omneamd ta [[Arcen]]: Offisjele namme (de namme Arsen stiet net op 'e list fan ferfryske plaknammen). 1233158 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Arcen]] rcfz4149pzmdo6mj5ftjofirfhpyfb5 14 192756 1233168 2026-06-26T22:57:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1233168 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Bist útstoarn yn de 20e iuw|1950]] [[Kategory:1950]] 16kcx1rxzay1hlkjh11ekhbrzpf63dp 0 192757 1233173 2026-06-26T23:53:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1233173 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = ThorLoveandThunder.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Thor_Love_and_Thunder_poster.jpeg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Thor: Love and Thunder'' | regisseur = [[Taika Waititi]] | produsint = [[Kevin Feige]]<br>[[Brad Winderbaum]] | útfierend produsint = | senario = [[Taika Waititi]]<br>[[Jennifer Kaytin Robinson]] | basearre op = ''[[Thor (personaazje fan Marvel)|Thor]]'' fan [[Marvel Comics]] | kamerarezjy = [[Barry Idoine]] | muzyk = [[Michael Giacchino]]<br>[[Nami Melumad]] | filmstudio = [[Marvel Studios]] | distribúsje = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Motion Pictures]] | haadrollen = [[Chris Hemsworth]]<br> [[Natalie Portman]] | voice-over = | byrollen = [[Tessa Thompson]]<br> [[Taika Waititi]]<br> [[Christian Bale]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[23&nbsp;juny]] [[2022]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] <small>(diels [[swart-wyt]])</small> | sjenre = [[superheldefilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 119 minuten | budget = $250&nbsp;miljoen | opbringst = $760,9&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = ''[[Marvel Cinematic Universe]]'' | foarich diel = ''[[Doctor Srange in the Multiverse of Madness|Doctor Srange in the Multiverse <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;of Madness]]'' | folgjend diel = ''[[Black Panther: Wakanda Forever]]'' }} '''''Thor: Love and Thunder''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[superheldefilm]] út [[2022]] ûnder [[rezjy]] fan [[Taika Waititi]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Chris Hemsworth]] en [[Natalie Portman]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: "Thor: Leafde en Tonger". It [[plot|ferhaal]] folget de [[god]] [[Thor (personaazje fan Marvel)|Thor]] wannear't er de striid oanbynt mei Gorr de Goadeslachter, dy't alle [[goaden]] yn it [[hielal]] deadzje wol. Dêrby komt er syn âlde [[leafde]] Jane Foster wer tsjin, dy't no sels ek bejeftige is mei superkrêften. ''Thor: Love and Thunder'' makket diel út fan 'e [[Marvel Cinematic Universe|''Marvel Cinematic Universe''-filmsearje]]. De film folget as sadanich op ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' en giet foarôf oan ''[[Black Panther: Wakanda Forever]]'', beide ek út [[2022]]. De film pakt it ferhaal fan Thor wer op nei de foarfallen út ''[[Avengers: Endgame]]'' út [[2019]]. ''Thor: Love and Thunder'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie in reuseftich [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. ==Plot== Gorr en syn jonge [[dochter]] Love, de lêsten fan harren [[bûtenierdske wêzens|ras]], sykje yn in ûnherberchsume [[woastyn]] nei in manear om te oerlibjen. Nettsjinsteande Gorr syn [[gebed]]ens oan syn [[god]] Rapu om syn dochter te rêden, komt it [[famke]] te [[ferstjerren]] fan [[honger]], [[toarst]] en [[útputting]]. Neitiid wurdt in [[wanhoop|wanhopige]] Gorr nei in wielderige [[oäze (woastyn)|oäze]] ta laat trochdat dêr wat is dat him ropt. De oäze blykt it wenstee te wêzen fan Rapu, dy't feestfiert om syn oerwinning op 'e Goadeslachter, de drager fan it Nekroswurd dêr't sels goaden mei deade wurde kinne. Rapu blykt neat om syn eigen [[ferearing|ferearders]] te jaan. Hy driuwt de [[spot]] mei Gorr om syn [[naïviteit|naïve]] [[leauwe]] en om it [[lot (libbensrin)|lot]] fan Love. Dêrop swart Gorr Rapu ôf. Hy makket de god dêrmei sa [[lulk]] dat dy him begjint te [[wjirging|smoaren]]. It Nekroswurd, dat itjinge blykt te wêzen dat Gorr nei de oäze ta roppen hat, biedt himsels oan Gorr oan. Hy nimt it [[swurd]] op, deadet Rapu en docht in [[eed]] dat er alle goaden yn it [[hielal]] om hals bringe sil. Sa wurdt er Gorr de Goadeslachter. It Nekroswurd bejeftiget him mei it fermogen om [[skaad|skaden]] ta libben te bringen as reuseftige en ôfgryslike [[meunster (wêzen)|meunsters]], mar it taast tagelyk Gorr syn [[persoanlikheid]] oan en fret him stadichoan fan binnenút op. Underwilens hat de god [[Thor (personaazje fan Marvel)|Thor]] him nei de oerwinning op 'e Thanos (sjoch: ''[[Avengers: Endgame]]'') by de [[Guardians of the Galaxy (team út 2008)|Beskermers fan it Stjerrestelsel]] jûn. Hy hâldt him lykwols altyd wat op in distânsje fan syn selskipslju. Peter Quill, dy't syn grutte [[leafde]] Gamora kwytrekke is (sjoch: ''[[Avengers: Infinity War]]''), jout Thor goerie troch him foar te hâlden dat it better is om leafde kend te hawwen en jin troch it ferlies alderaaklikst te fielen, as om leafde út 'e wei te gean en hielendal neat te fielen. Thor nimt dat foar kennisjouwing oan. Wannear't de Beskermers ferskate berjochten tagelyk krije oer goaden dy't fermoarde binne, ken Thor yn ien fan 'e ferslaggen de [[Asgard (Marvel)|Asgardske]] [[kriichster]] [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]] werom. Hy en de Beskermers beslute útinoar te gean om op ferskillende plakken tagelyk regaad te meitsjen. Thor en syn [[freonskip|maat]] Korg reizgje mei in pear reuseftige, earferdôvjend gillende [[geit]]en dy't Thor earder [[kado]] krigen hat oer de [[Bifrǫst]] (de Reinbôgebrêge) dy't foarme wurdt troch Thor syn [[striidbile]] Stoarmbrekker. Se fine op in [[planeet]] mei in deade god in [[swierferwûne]] Sif werom, dy't de [[lofterearm]] ôfhoud is. Sy warskôget harren dat Gorr de Goadeslachter de god fan dy wrâld om hals brocht hat, en dat syn folgjende doelwyt Nij-Asgard is, de [[delsetting]] dy't de Asgardske [[flechtling]]en op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] stifte hawwe, oan 'e [[kust]] fan [[Noarwegen]]. Underwilens leit Thor syn eardere [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|freondinne]], de Ierdske [[natuerkundige]] Jane Foster, yn it [[sikehûs]] mei [[dea|terminale]] [[kanker]]. Wannear't de [[genêskunde]] har [[sykte]] net tsjinkeare kin, nimt Jane har taflecht ta de [[Noardske mytology|Noardske myten]]. Yn in boek lêst se dat [[Mjǫlnir (Marvel)|Mjǫlnir]], de [[striidhammer]] fan Thor, [[sûnens]] en in lang [[libben]] jout. Mjǫlnir wie oan gruzeleminten slein troch Thor syn [[kwea|boasaardige]] [[healsuster]] [[Hela (personaazje fan Marvel)|Hela]] (sjoch: ''[[Thor: Ragnarok]]''), mar de stâle en de brokstikken fan 'e kop wurde yn Nij-Asgard as in [[museum]]stik bewarre. Yn 'e [[hoop]] dat Mjǫlnir har genêze kin, reizget Jane ôf nei Nij-Asgard, dêr't Mjǫlnir yn har oanwêzigens ta libben komt, wer hiel wurdt en in bân mei har foarmet. Jane mient dat de myten gelyk hawwe, mar eins is der wat folslein oars oan 'e hân. Yn 'e tiid dat Thor en sy in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] hiene, sei Thor op in kear by wize fan [[grap]] tsjin Mjǫlnir dat de hammer tenei altyd it libben fan Jane beskermje moast. Hy hie it sels net troch, mar dêrmei leid er Mjǫlnir in [[betsjoening]] op, dy't no yn wurking trêdet. {{Plotbedjer film}} Thor arrivearret mei Korg, de ferwûne Sif en syn geiten yn Nij-Asgard, krekt as de oanfal fan Gorr en syn skaadmeunsters dêre begjint. Dat Jane in wer hiel makke Mjǫlnir brûkt en har ûnder ynfloed fan 'e striidhammer ûntjûn hat ta in soartemint [[froulik]]e wjergader fan Thor komt Thor raar oer it mad. It wersjen is dochs al ûnnoflik, mei't Thor en Jane útinoar gien binne om't se allebeide safolle ominoar joegen dat se deabenaud rekken ominoar te ferliezen. Dat betsjut dat alle âlde gefoelens dy't se foarinoar hiene, noch springlibben binne. Nettsjinsteande de skok fan it wersjen mei Jane jouwe Thor en Korg harren by har en de [[Walkuere]] (dy't as [[keninginne]] oer Nij-Asgard hearsket), en mei feriene krêften witte se Gorr werom te driuwen. Mar by syn ûntsnapping [[ûntfiering|ûntfiert]] Gorr alle [[bern (persoan)|bern]] fan Nij-Asgard, dy't er neitiid [[finzen]] set yn it Skaderyk. Yn Nij-Asgard beslute Thor-en-dy dat de oare goaden, dy't foar it meastepart tahâlde yn 'e Stêd fan Almacht, warskôge wurde moatte foar Gorr. Ek hopet Thor yn 'e Stêd fan Almacht bûnsmaten te winnen om 'e bern fan Nij-Asgard te befrijen. De beide reuseftige geiten ([[Tanngrisnir]] en [[Tanngnjóstr]]) wurde foar in [[fleanen]]d [[langskip]] út Nij-Asgard spand sadat Thor, Jane, Korg en de Walkuere yn komfôr oer de Bifrǫst reizgje kinne. Ienris op har bestimming oankommen, docht lykwols bliken dat de oare goaden net steane te springen om harren de helpende hân te rikken. [[Seus (personaazje fan Marvel)|Seus]], de kening fan 'e goaden, is fan miening dat se feilich wêze sille foar Gorr salang't se har yn 'e Stêd fan Almacht ferskûlje, in plak wêrfan't de lokaasje strang geheim holden wurdt foar eltsenien dy't gjin god is. Dat betsjut lykwols al dat Thor-en-dy no net mear fuort meie, want dan soe Gorr fan Thor ûntdekke kinne wêr't de Stêd fan Almacht is. Fierdersoan is Seus fan miening dat Gorr syn doel om it Ryk fan 'e Ivichheid besykjen, dat de kearn fan it hielal foarmet, net folbringe kinne sil, om't er de [[kaai]] net hat om dêr te kommen. (Gorr wol dêrhinne om't er dan ien [[winskeferfolling|winsk]] dwaan mei, nei't men oannimme mei dat alle goaden ferneatige wurde meie.) Mei't Gorr [[stjerlikens|stjerlik]] is, hoege de goaden inkeld ôf te wachtsjen oant er úteinlik deagean sil. Thor-en-dy wegerje lykwols mei te wurkjen oan it plan fan Seus, om't sy de bern fan Nij-Asgard befrije moatte. Dêrop besiket Seus harren finzen sette te litten, wat liedt ta in gefjocht. Korg wurdt troch Seus ferwûne, wêrnei't Thor Seus deadet mei syn eigen wjerljochtslach. Dat mytyske [[wapen]] wurdt neitiid [[dieverij|stellen]] troch de Walkuere ear't Thor-en-dy yn harren fleanend langskip oer de Bifrǫst ûntkomme. Ynstee fan fersterke is de groep ferswakke út 'e Stêd fan Almacht kommen, mei't Korg troch syn ferwûnings bûten gefjocht steld is. Nettsjinsteande dat hawwe Thor-en-dy gjin oare kar as om troch te setten. Underweis nei it Skaderyk ûntdekt Thor dat Jane kanker hat. Hy beslút de rie fan Peter Quill op te folgjen en foar de leafde te kiezen, ek al sil dat no hast wis liede ta ferlies en [[pine]]. Thor [[tút|tutet]] Jane en sy tutet him werom. Wannear't de groep yn it Skaderyk arrivearret, dêr't [[kleur]]en net besteane, slagget it net en fyn de bern werom. It docht bliken dat Gorr de bern ûnderwilens nei in oar sideplak brocht hat. Jane fynt oerâlde tekenings fan Stoarmbrekker werom en beseft dat se yn in [[mûklaach]] rûn binne: de Bifrǫst dy't fan Stoarmbrekker útgiet, is de kaai om it Ryk fan 'e Ivichheid te berikken, en de bern wiene it lokies dat Gorr brûkt hat om Thor (en Stoarmbrekker) te krijen wêr't er se hawwe woe. Want yn it Skaderyk binne syn skaadmeunsters nammenste sterker as yn 'e echte wrâld. Gorr falt de groep oan, mar Jane smyt Stoarmbrekker mei de goadekrêft dy't Mjǫlnir har jout fuort, de [[romte]] yn. Gorr oermasteret lykwols Thor, Jane en de Walkuere en easket fan Thor dat dy Stoarmbrekker weromropt as er net hawwe wol dat hy (Gorr) Jane fermoardet. Dêrmei hat er Thor syn swakke plak fûn. Thor ropt Stoarmbrekker werom en Gorr ûntkomt mei de striidbile nei't er de Walkuere ferwûne hat. Thor-en-dy reizgje werom nei Nij-Asgard om it libben fan 'e Walkuere te rêden. As se dêr oankomme, stoart in ferswakke Jane yn. De [[dokter]] yn it sikehûs seit dat der wat is dat tsjinkeart dat har [[minsklik lichem|lichem]] de kanker bestride kin. Thor en Jane begripe dat it Mjǫlnir wêze moat. As Jane har troch de hammer bejeftige Thor-foarm oannimt, fielt se har sterk, mar dy krêft komt mar foar in diel út 'e hammer. De rest wurdt as [[enerzjy]] út harsels sûgd, wêrmei't se rôfbou begiet op har troch [[sykte]] teheistere lichem. Thor lit Jane ûnthjitte dat se Mjǫlnir net wer opnimme sil, mei't dat har dea wurde soe. Om't de Walkuere troch har ferwûnings ek útskeakele is, giet er allinnich efter Gorr oan. Thor reizget nei it Ryk fan 'e Ivichheid, dêr't er de bern fan Nij-Asgard weromfynt. Troch gebrûk te meitsjen fan 'e wjerljochtslach fan Seus, skinkt er oan 'e bern tydlik syn eigen godlike krêften, sadat sy Gorr syn skaadmeunsters befjochtsje kinne. Sels giet Thor de striid mei Gorr oan, mar dat giet net goed. Wannear't Gorr op it punt stiet om Thor te deadzjen, fielt Jane dat yn har sikehûsbêd op 'e Ierde. Mjǫlnir komt njonken it bêd te sweven en biedt himsels dêrmei oan. Jane brekt har ûnthjit en nimt op 'e nij de striidhammer op. Se reizget yn in eachwink nei it Ryk fan 'e Ivichheid en arrivearret dêr krekt op 'e tiid om it libben fan Thor te rêden. Tegearre witte Thor en Jane Gorr yn it nau te driuwen. Se ferneatigje it Nekroswurd en befrije Gorr sa fan 'e ynfloed fan dat boasaardige wapen. Mar Gorr hat ûnderwilens mei Stoarmbrekker de wei nei de Ivichheid iepene en stiet op it punt om syn winsk te dwaan. Thor pleitet mei him om mei dy winsk syn dochter Love wer ta libben te wekjen ynstee fan 'e goaden te ferneatigjen. Nei't er syn sechje dien hat, jout er him by Jane, dy't yn it gefjocht mei Gorr alles jûn hat en no oan har sykte beswykt. Hy hâldt har fêst wylst se yn syn earms ferstjert. As Gorr sjocht hoe't Thor foar de leafde kiest, ek al liedt dat ta pine en fertriet, winsket er syn dochter wer yn libben. It famke ferskynt, en wylst Gorr ferstjert oan 'e [[flok (ûnheilsbeswarring)|flok]] fan it Nekroswurd, freget er Thor om foar syn dochter te soargjen, wat Thor taseit te dwaan. Neitiid bringt Thor de bern fan Nij-Asgard wer thús, dêr't se weriene wurde mei harren [[âldelju]]. Fan dat stuit ôf krije alle bern dêr gefjochtstraining fan 'e Walkuere en in no ienearmige Sif, dy't allebeide wer opbetterje fan harren ferwûnings. In reuseftich [[stânbyld]] fan Jane as in froulike Thor wurdt oprjochte op in [[klif]] by Nij-Asgard. Thor [[adopsje|nimt Love oan]] as syn eigen dochter, en it fanke beselskippet him tenei by al syn heldedieden, wêrby't Thor Mjǫlnir hantearret en Love Stoarmbrekker. Yn in [[sêne]] dy't healwei de [[ôftiteling]] folget, blykt Seus dochs net deade te wêzen troch Thor, mar stadichoan op te betterjen yn 'e Stêd fan 'e Almacht. Mar hy is [[razernij|poerlulk]] en jout út [[wraak]] syn [[soan]], de [[healgod]] [[Herkules (personaazje fan Marvel)|Herkules]], opdracht om Thor om hals te bringen. Yn in sêne oan 'e ein fan 'e ôftiteling arrivearret Jane Foster by de poarten fan it [[Walhalla]], dêr't Thor syn freon [[Heimdall (personaazje fan Marvel)|Heimdall]] har ferwolkommet. ==Rolferdieling== [[File:Chris Hemsworth - Crime 101.jpg|right|thumb|160px|[[Chris Hemsworth]].]] [[File:Natalie Portman 2023.jpg|right|thumb|140px|[[Natalie Portman]].]] [[File:Tessa Thompson by Gage Skidmore 3.jpg|right|thumb|140px|[[Tessa Thompson]].]] [[File:Christian Bale-7837.jpg|right|thumb|160px|[[Christian Bale]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | [[Thor (personaazje fan Marvel)|Thor]] | [[Chris Hemsworth]] |- | Jane Foster | [[Natalie Portman]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | de [[Walkuere]] | [[Tessa Thompson]] |- | Korg | [[Taika Waititi]] <small>([[stim]] en [[motion-capture]])</small> |- | Gorr de Goadeslachter | [[Christian Bale]] |- | [[Seus (personaazje fan Marvel)|Seus]] | [[Russell Crowe]] |- | Axl | [[Kieron L. Dyer]] |- | Rapu | [[Jonathan Brugh]] |- | Love, dochter fan Gorr | [[India Rose Hemsworth]] <small>(dochter fan Chris Hemsworth)</small> |- | [[kening]] Yakan fan Indigarr | [[Stephen Curry]] |- | [[Star-Lord]] / Peter Quill | [[Chris Pratt]] |- | style="vertical-align:top"| [[Rocket (personaazje fan Marvel Comics)|Rocket]] | [[Bradley Cooper]] <small>([[stim]])</small><br>[[Sean Gunn]] <small>([[motion-capture]])</small> |- | [[Nebula (personaazje fan Marvel Comics)|Nebula]] | [[Karen Gillan]] |- | [[Sif (personaazje fan Marvel)|Sif]] | [[Jaimie Alexander]] |- | Darcy Lewis | [[Kat Dennings]] <small>([[cameo]])</small> |- | Kraglin | [[Sean Gunn]] |- | Groot | [[Vin Diesel]] <small>(stim)</small> |- | Mantis | [[Pom Klementieff]] |- | [[Drax de Ferneatiger]] | [[Dave Bautista]] |- | [[dr.]] Erik Selvig | [[Stellan Skarsgård]] <small>(cameo)</small> |- | Odin yn [[toanielstik]] | [[Sam Neill]] <small>(cameo)</small> |- | Loki yn toanielstik | [[Matt Damon]] <small>(cameo)</small> |- | Thor yn toanielstik | [[Luke Hemsworth]] <small>(cameo)</small> |- | Hela yn toanielstik | [[Melissa McCarthy]] <small>(cameo)</small> |- | toanielmaster | [[Ben Falcone]] |- | style="vertical-align:top"| Miek | [[Stephen Murdoch]] <small>(stim)</small><br>[[Carly Rees]] <small>([[motion-capture]])</small> |- | [[toergids]] yn Nij-Asgard | [[Daley Pearson]] |- | [[Loki (personaazje fan Marvel)|Loki]] | [[Tom Hiddleston]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | [[Odin (personaazje fan Marvel)|Odin]] | [[sir]] [[Anthony Hopkins]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | [[Frigga (personaazje fan Marvel)|Frigga]] | [[René Russo]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | de jonge [[Frigga (personaazje fan Marvel)|Frigga]] | [[Chanique Greyling]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | [[Heimdall (personaazje fan Marvel)|Heimdall]] | [[Idris Elba]] |- | Volstagg | [[Ray Stevenson]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | Hogun | [[Tadanobu Asano]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | Fandral | [[Zachary Levi]] <small>(op argyfbylden)</small> |- | wolvefrou <small>(eks fan Thor)</small> | [[Elsa Pataky]] <small>(frou fan Chris Hemsworth; cameo)</small> |- | [[Herkules (personaazje fan Marvel)|Herkules]] | [[Brett Goldstein]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== Nei it súkses fan 'e foargeande film oer [[Thor (personaazje fan Marvel)|Thor]] (''[[Thor: Ragnarok]]'', dy't yn [[oktober]] [[2017]] útkaam) bepraten [[regisseur]] [[Taika Waititi]] en [[haadrolspiler]] [[Chris Hemsworth]] yn [[jannewaris]] [[2018]] in [[ferfolch]]. De produksje fan ''Thor: Love and Thunder'' waard yn [[july]] [[2019]] formeel oankundige troch de [[Marvel Studios]]. Waititi wurke op basis fan in [[senario]] dat skreaun wie troch himsels en [[Jennifer Kaytin Robinson]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Kevin Feige]] en [[Brad Winderbaum]] foar de Marvel Studios by it projekt belutsen. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan mar leafst [[$]]250&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Barry Idoine]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Michael Giacchino]] en [[Nami Melumad]]. [[File:Taika_Waititi_by_Gage_Skidmore_2.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Taika Waititi]].]] ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Thor: Love and Thunder'' soene oarspronklik yn [[augustus]] [[2020]] fan start gean, mar waarden fertrage en ek op oare manear behindere troch de [[lockdown]]maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]]. Op [[26&nbsp;jannewaris]] [[2021]] setten se dan úteinlings dochs útein. Se duorren oant en mei [[1&nbsp;juny]] fan dat jier. Foar de opnamen waard de mei opset sin misliedende [[wurktitel]] ''The Big Salad'' brûkt, om foar te kommen dat de [[filmset]]s bestoarme wurde soene troch [[entûsjast]]e [[fan (persoan)|fans]]. De measte [[sêne]]s waarden filme yn it [[studiokompleks]] fan 'e [[Disney Studios Australia]] yn [[Sydney]]. Dêrnjonken waard der op lokaasje filme yn it [[Centennial Park (Sydney)|Centennial Park]] yn Sydney. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Thor: Love and Thunder'' waard fersoarge troch [[Walt Disney Studios Motion Pictures]], de distribúsjedifyzje fan [[The Walt Disney Company]], dat de [[memme-ûndernimming]] is fan 'e [[Marvel Studios]]. De film gie op [[23&nbsp;juny]] [[2022]] yn [[premiêre]] yn it [[El Capitan Theatre]] yn [[Hollywood]], en iepene dêrnei op [[8&nbsp;july]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[6&nbsp;july]] by [[platemaatskippij]]en [[Hollywood Records]] en [[Marvel Music]]. ''Thor: Love and Thunder'' kaam op [[8&nbsp;septimber]] [[2022]] beskikber foar [[streaming media|streaming]] fia [[Disney+]] en waard op [[27&nbsp;septimber]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. [[File:Fox Studios Australia 1.JPG|right|thumb|250px|De [[Disney Studios Australia]], dêr't ''Thor: Love and Thunder'' foar it meastepart filme waard.]] ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Thor: Love and Thunder'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Foar [[Owen Gleiberman]] fan it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' wie de film "in yn it wyld groeiende blom", dy't syn "farskheid folhâldt" oan 'e ein ta. Hy skreau ek dat de ein fan 'e film him oprjocht [[oandienens|op it moed kaam]]. Op 'e [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' joech Nick Allen 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] oan ''Thor: Love and Thunder''. De film wie neffens him "min ofte mear in earerûntsje foar alles dat [Waititi mei ''[[Thor: Ragnarok]]''] berikt hat […]". Hy priizge benammen de [[aktearprestaasje]]s fan [[Natalie Portman]] as Jane Foster en [[Christian Bale]] as Gorr de Goadeslachter. Leah Greenblatt fan it blêd ''[[Entertainment Weekly]]'' neamde ''Thor: Love and Thunder'' "in fleurige grienmank fan [[cameo's]] troch filmstjerren, [[inside joke]]s en eftergrûnmytology". Hoewol't it neffens har oanfiele koe as de wurgens fan in âlde [[mediafranchise]], soe it ek "geregeldwei mominten fan ymprovisearre sjarme" hawwe. Dat wie neffens har benammen te tankjen oan [[regisseur]] [[Taika Waititi]]. Oaren wiene minder te sprekken oer ''Thor: Love and Thunder''. Sa skreau David Rooney fan ''[[The Hollywood Reporter]]'': "De film fielt oan as gewichtleas en ûnfoechsum spotsiik en ferjit jin fuortendaliks, sûnder leafde noch tonger te feroarsaakjen." Yn ''[[The Atlantic]]'' skreau David Sims dat de film "de gebrûklike wjerljochtaksje en weiwerpgrappen [bea] mar diskear is der in holte efter it opsichtige fertoan." Hy kwalifisearre de film as in "hastich oanfielend soadsje" en ek as "[[teloarstelling|teloarstellend]]" yn acht nommen dat er regissearre is troch [Waititi]". David Fear fan it blêd ''[[Rolling Stone]]'' fûn de film "nuveraardich ûnmeislepend". Hy skreau: "sels de leafdes- en ferstjerrensaspekten fiele oan as in kâlde útstrieling út in fiere boarne". Ek hied er [[krityk]] op 'e "botsing fan tsjinstelde toanen, [[subplot]]s […] en gaos dy't maskerearret as besieling". Yn 'e [[krante]] de ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte [[Richard Roeper]] oan ''Thor: Love and Thunder'' 2 fan 4 stjerren ta. Hy neamde de film "ien fan 'e flauste en minst wichtige films yn 'e skiednis fan it [[Marvel Cinematic Universe|MCU]]" en "in saneamd wyld en healwiis, mar eins teloarstellend en ûngearhingjend haadstik yn it trochgeande ferhaal fan 'e god fan 'e tonger, dy't yn eltse film hieltyd ûnnoazeler liket te wurden". [[File:Parkes Drive Centennial Park 2025-01-05.jpg|left|thumb|250px|[[Centennial Park (Sydney)|Centennial Park]] yn [[Sydney]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''Thor: Love and Thunder''.]] Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Thor: Love and Thunder'' in goedkarringspersintaazje fan 63%, basearre op 449 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Op guon manearen liket [dizze film] wol in werhelling fan ''[[Thor: Ragnarok|Ragnarok]]'', mar oer it algemien biedt er genôch [[wille]] mei in heech tempo om in weardige oanfolling op it [[Marvel Cinematic Universe|MCU]] te wêzen." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Thor: Love and Thunder'' in goedkarringspersintaazje fan 57%, basearre op 64 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Thor: Love and Thunder'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]343,3&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $417,7&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $760,9&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $250&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $510,9&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''Thor: Love and Thunder'' de op sân nei meast opbringende film fan [[2022]], nei ''[[Avatar: The Way of Water]]'', ''[[Top Gun: Maverick]]'', ''[[Jurassic World: Dominion]]'', ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'', ''[[Minions: The Rise of Gru]]'', ''[[Black Panther: Wakanda Forever]]'' en ''[[The Batman (film)|The Batman]]''. De [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' berekkene de skjinne winst fan ''Thor: Love and Thunder'' op $103&nbsp;miljoen. ===Prizen=== ''Thor: Love and Thunder'' wûn yn [[desimber]] [[2022]] de [[People's Choice Award]] foar manlike filmstjer fan it jier ([[Chris Hemsworth]]). By de [[Saturn Award]]s waard de film nominearre yn 'e kategoryen bêste [[superheldefilm]], bêste [[kostúm]]ûntwerp en bêste [[fisazjy]]. ''Thor: Love and Thunder'' waard ek nominearre foar 3 oare People's Choice Awards, 3 [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[AACTA Award]]s en 2 [[Nickelodeon Kids' Choice Award]]s. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.marvel.com/movies/thor-love-and-thunder Offisjele webside fan ''Thor: Love and Thunder''] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10648342/ Ynformaasje oer ''Thor: Love and Thunder'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Thor:_Love_and_Thunder ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} {{Marvel Cinematic Universe}} [[Kategory:Marvel Cinematic Universe-film]] [[Kategory:Amerikaanske superheldefilm]] [[Kategory:Amerikaanske aventoerekomeedzje]] [[Kategory:Fantasy-aventoerefilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Romte-aventoerefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Marvel Studios]] [[Kategory:Film fan Taika Waititi]] [[Kategory:Film út 2022]] [[Kategory:Film oer goaden]] [[Kategory:Film oer bûtenierdske wêzens]] [[Kategory:Film oer meunsters]] [[Kategory:Film oer heiten en dochters]] [[Kategory:Film oer wraak]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer ûntfiering]] [[Kategory:Film oer rouferwurking]] [[Kategory:Film oer ateïsme]] [[Kategory:Film oer kanker]] [[Kategory:Film oer in natuerkundige]] [[Kategory:Film oer winskferfolling]] [[Kategory:Film basearre op in strip]] [[Kategory:Film basearre op de Noardske mytology]] [[Kategory:Film basearre op de Grykske mytology]] 61l60auv6g6kcc5c10k8zluzupj033z 14 192758 1233174 2026-06-26T23:55:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1233174 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer religy|Ateisme]] [[Kategory:Ateïsme]] b2rffin1vqzlj43q33lvl6e2vivyayi 1 192759 1233180 2026-06-27T07:02:21Z RomkeHoekstra 10582 /* Nammen */ nije seksje 1233180 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) qq6ss1ifom188rcnfgi3lqpnwew8qik 0 192760 1233181 2026-06-27T11:06:16Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= Linnae..." 1233181 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF0000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heawylp''' (''Limosa lapponica'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') fan it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De heawylp liket op 'e [[skries]] (''Limosa limosa'') en hat lykas de skries in tige lange snaffel. It ferskil mei de skries is dat de snaffel oan 'e ein swak nei boppe bûget, donker en wat koarter is. De heawylp hat ek koartere poaten en gjin wite wjukbannen. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten en de sturt is bandearre. Simmerdeis binne de nekke, it boarst en de búk effen brúnread; wylst de skries op 'e búk en flanken dêr in bûnter patroan hat. Lykas by de [[wylp]] rint it wyt fan 'e stút fierder kylfoarmich troch oer de rêch. Nijsgjirrich is dat mantsjes lytser binne as wyfkes, in wat koartere snaffel hawwe en simmerdeis oant yn 'e punt fan harren sturt readbrún binne. Wyfkes binne yn kleur bleker as mantsjes. De heawylp is 33–41 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 62 oant 72 sm. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil briedkleed heawylp mei skries.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Heawylp. Limosa limosa (Uitkerke).jpg|Skries. </gallery> </div> Winterdeis is de heawylp boppe griisbrún mei in donker strekepatroan. De ûnderkant is mear wyteftich, sûnder bêzje en oranje tinten mei wat skiere streken op 'e siden. Jonge fûgels lykje op harren âlden yn 'e winter, mar se binne wat donkerder fan boppe mei gielbrune rânen oan 'e skouderfearren en de earmtakkepinnen. == Fersprieding en systematyk == De heawylp briedt yn it hege noarden fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oer [[Sibearje]] oant [[Alaska]]. It it in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei waarmere gebieten migrearret lykas de [[Waadsee]] en fierder nei it suden nei [[Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Limosa lapponica lapponica.jpg|thumb|250px|Fûgel yn winterkleed.]] Heawylpen komme it hiele jier yn Nederlân foar, mei in pyk as se trekke yn augustus en septimber en as se yn maaie weromkomme. Dan rinne de oantallen op oant wol 180.000 fûgels. Winterdeis binne de oantallen leger en ôfhinklik fan it waar. It bolwurk fan 'e heawylp yn Nederlân is it Waadgebiet. Se oerwinterje ek yn 'e [[Seelân|Siuwske delta]], mar yn minder grutte oantallen. Ynlânsk komt de soarte folle minder foar. Der binne twa ferskillende [[ûndersoarte]]n dy't yn Nederlân te sjen binne. De Sibearyske ûndersoarte ''taymyrensis'' trekt oer Nederlân fierder nei it suden, wylst de Skandinavyske ûndersoarte ''lapponica'' de winter hjir bliuwt. Der wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Limosa lapponica lapponica'' – briedt fan noardlik Skandinaavje eastlik oant noardwestlik Ruslân; oerwinteret oan 'e [[Noardsee]], it westlike [[Ibearysk Skiereilân]], noardwestlik [[Afrika]] oant de westlike kust fan [[Súd-Afrika]]. * ''Limosa lapponica yamalensis'' (Bom et al., 2021) – briedt op it noardlik [[West-Sibearysk Leechlân]], ynklusyf it [[Jamal-skiereilân]] en de legere [[Ob|Obdelling]]; it oerwinteringsgebiet is min bekend mar tocht wurdt oan it gebiet tusken [[Oman]] en [[Yndia]] en nei alle gedachten de eastlike kust fan Afrika, mooglik súdlik oant Súd-Afrika ta. * ''Limosa lapponica taymyrensis'' (Engelmoer & Roselar, 1998) – briedt yn noard-sintraal Sibearje, rûchwei fan 'e legere [[Jenisej (rivier)|Jenisej-delling]] eastlik oant de legere [[Naurû|Anabar]]delling; tocht wurdt dat de fûgel benammen oerwinteret oan 'e kusten fan westlik Afrika. * ''Limosa lapponica menzbieri'' (Portenko, 1936) – briedt yn noardlik Sibearje; oerwinteret fan [[Súdeast-Aazje]] oant de kust fan [[Austraalje]] ynklusyf [[Tasmaanje]]. * ''Limosa lapponica baueri'' (Naumann, 1836) – briedt yn noardeastlik Sibearje en westlik [[Alaska]]; oerwinteret yn [[Australaazje]]. == Migraasje == [[Ofbyld:Flock of bar-tailed godwits flying past.jpg|thumb|left|Migrearjende fûgels.]] De heawylp is ien fan 'e fûgelsoarten dy't de langste non-stop flecht makket mei fûgels dy't flechten fan wol 11.000 kilometer makke hawwe. De fûgels fan Alaska fleane bygelyks oant Nij-Seelân ta, in reis dy't oant tsien dagen duorje kin. Yn oktober 2022 waard in nij rekord metten mei in non-stop flecht fan Alaska nei Tasmaanje, in ôfstân fan 13.560 km, de flecht duorre alve dagen. == Ekology == === Iten === De heawylp yt benammen ynvertebraten lykas ynsekten, weakdieren, kreefteftigen en wjirms. Hy kin út en troch ek lytse fiskjes en plantemateriaal ite. It haaddieet bestiet út seeboarstelwjirms, benammen út 'e famylje ''Nereididae'', lykas ''Alitta virens'' en ''Alitta succinea'', tegearre mei soarten sânwjirms lykas ''Arenicola marina'' en ''Scoloplos armiger''. Mei oare waadfûgels siket er yn mingde kloften op waard- en sânstrannen en yn wiete gebieten nei iten, meast oerdei mar ek by ljochtmoannewaar. Dêrby brûkt er syn lange snaffel troch yn 'e grûn te stekken wylst er de kop fan kan nei kant beweecht. Mei help fan bepaalde senuwreseptoren yn syn snaffel kin er lytse feroaringen yn druk yn 'e modder waarnimme en sa syn proai fine. Wyfkes hawwe de oanstriid om yn wat djipper wetter te foerazjearjen om't se langere snaffels hawwe. === Habitat en hâlden en dragen === [[Ofbyld:Bar-tailed Godwit Nest (15423531242).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De heawylp briedt op 'e [[tûndra]] yn sompen en fean. Yn it briedseizoen is er territoriaal en ferdigenet er aktyf it gebiet om it nêst hinne. Beide âlden, mar foaral it mantsje, brûke loftakrobatyk en warskôgingsroppen om rôfdieren lykas [[skraitsfûgels]] by it nêst wei te lokken. Soms wurkje ferskate folwoeksen fûgels gear om rôfdieren te ferdriuwen. Op 'e trek en yn wintergebieten foarmet er sosjale kloften fan beide skaaien. Ek hat er dan oanstriid om him mei oare soarten waadfûgels lykas [[stienpikker]]s, [[mients]]en, [[lytse gril]]len en [[strânljippen]] te groepearjen en se kinne dan kloften fan tûzenen fûgels foarmje dy't har dan ferspriede as se oankomme by de winterferbliuwen. Jonge fûgels dy't noch net briede kinne ek yn 'e briedtiid kloften foarmje en hâlde har op ôfstân fan briedende folwoeksen fûgels. === Brieden === Heawylp begjinne mei brieden as se twa jier binne en de briedtiid begjint meast mids maaie en duorret oant ein july. As de fûgel yn it briedgebiet oankomt wurde der pearen foarme, wêrby't mantjes in ritueel útfiere dat út in rige seremoaniële flechten bestiet om de oandacht fan wyfkes te lûken. It nêst leit op in water heger en drûch plak tusken lege begroeiïng yn in wiet gebiet by lytse rivierkes, dobben, ûndjippe lagunes of ûnderstrûpt lân. Wylst it wyfke tafersjoch hâld boud it mantsje it nêst, dat in lyts, 3 oant 4 sm djip gat yn 'e grûn is en beklaaid wurdt mei moas en lichenes. [[Ofbyld:Limosa lapponica MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De aaien wurde yn 'e regel healwei juny lein. It nêst bestiet meastentiids út fjouwer aaien en yn guon gefallen twa of trije. De ovale aaien binne ljocht glânsgjend oliifgrien of brúngrien mei fariabele donkerbrune oant ljochtgrize plakjes fral by de bredere poal fan it aai. Beide âlden nimme diel oan it brieden, alhoewol't it mantsje it grutste part fan 'e tiid op 'e aaien sit. De aaien komme nei 20-21 dagen út. De piken wurde mei dûns berne en de earste pear dagen troch beide âlden fuorre en beskerme. In pear dagen nei it útkommen meitsje de wyfkes harren op om te migrearjen nei de wintergebieten, wylst de mantsjes noch 30 dagen foar de piken soargje oant dy ek fleane kinne. De heawylp kin likernôch tritich jier âld wurde. Yn augustus 2004 waard yn [[Cambridgeshire]] in heawylp fongen dy't yn 'e selde moanne yn it jier 1974 yn Suffolkl ringe wie. Dat is mei in âldens fan 33 jier en 11 moanne de âldste bekende heawylp fan 'e wrâld. == Status == Heawylpen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de eastlike populaasjes nimme bot yn oantallen ôf. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei habitatferlies op wichtige rêstplakken oan 'e Giele See en yn it oerwinteringsgebiet. Ek de jacht en fersteuring kinne in rol spylje. Yn 'e takomst kin klimaatferoaring in rol spylje. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte sûnt 2015 as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje waard yn 2024 rûsd op 770.000 oant 880.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/batgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/batgod eBird, oproppen 27 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5340 SOVON, oproppen 27 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Limosa lapponica}} }} {{DEFAULTSORT:Stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] 4uchcm5nzm49mncnf7hlt6awo19hdwd 1233183 1233181 2026-06-27T11:36:31Z RomkeHoekstra 10582 /* Status */ 1233183 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF0000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heawylp''' (''Limosa lapponica'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') fan it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De heawylp liket op 'e [[skries]] (''Limosa limosa'') en hat lykas de skries in tige lange snaffel. It ferskil mei de skries is dat de snaffel oan 'e ein swak nei boppe bûget, donker en wat koarter is. De heawylp hat ek koartere poaten en gjin wite wjukbannen. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten en de sturt is bandearre. Simmerdeis binne de nekke, it boarst en de búk effen brúnread; wylst de skries op 'e búk en flanken dêr in bûnter patroan hat. Lykas by de [[wylp]] rint it wyt fan 'e stút fierder kylfoarmich troch oer de rêch. Nijsgjirrich is dat mantsjes lytser binne as wyfkes, in wat koartere snaffel hawwe en simmerdeis oant yn 'e punt fan harren sturt readbrún binne. Wyfkes binne yn kleur bleker as mantsjes. De heawylp is 33–41 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 62 oant 72 sm. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil briedkleed heawylp mei skries.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Heawylp. Limosa limosa (Uitkerke).jpg|Skries. </gallery> </div> Winterdeis is de heawylp boppe griisbrún mei in donker strekepatroan. De ûnderkant is mear wyteftich, sûnder bêzje en oranje tinten mei wat skiere streken op 'e siden. Jonge fûgels lykje op harren âlden yn 'e winter, mar se binne wat donkerder fan boppe mei gielbrune rânen oan 'e skouderfearren en de earmtakkepinnen. == Fersprieding en systematyk == De heawylp briedt yn it hege noarden fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oer [[Sibearje]] oant [[Alaska]]. It it in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei waarmere gebieten migrearret lykas de [[Waadsee]] en fierder nei it suden nei [[Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Limosa lapponica lapponica.jpg|thumb|250px|Fûgel yn winterkleed.]] Heawylpen komme it hiele jier yn Nederlân foar, mei in pyk as se trekke yn augustus en septimber en as se yn maaie weromkomme. Dan rinne de oantallen op oant wol 180.000 fûgels. Winterdeis binne de oantallen leger en ôfhinklik fan it waar. It bolwurk fan 'e heawylp yn Nederlân is it Waadgebiet. Se oerwinterje ek yn 'e [[Seelân|Siuwske delta]], mar yn minder grutte oantallen. Ynlânsk komt de soarte folle minder foar. Der binne twa ferskillende [[ûndersoarte]]n dy't yn Nederlân te sjen binne. De Sibearyske ûndersoarte ''taymyrensis'' trekt oer Nederlân fierder nei it suden, wylst de Skandinavyske ûndersoarte ''lapponica'' de winter hjir bliuwt. Der wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Limosa lapponica lapponica'' – briedt fan noardlik Skandinaavje eastlik oant noardwestlik Ruslân; oerwinteret oan 'e [[Noardsee]], it westlike [[Ibearysk Skiereilân]], noardwestlik [[Afrika]] oant de westlike kust fan [[Súd-Afrika]]. * ''Limosa lapponica yamalensis'' (Bom et al., 2021) – briedt op it noardlik [[West-Sibearysk Leechlân]], ynklusyf it [[Jamal-skiereilân]] en de legere [[Ob|Obdelling]]; it oerwinteringsgebiet is min bekend mar tocht wurdt oan it gebiet tusken [[Oman]] en [[Yndia]] en nei alle gedachten de eastlike kust fan Afrika, mooglik súdlik oant Súd-Afrika ta. * ''Limosa lapponica taymyrensis'' (Engelmoer & Roselar, 1998) – briedt yn noard-sintraal Sibearje, rûchwei fan 'e legere [[Jenisej (rivier)|Jenisej-delling]] eastlik oant de legere [[Naurû|Anabar]]delling; tocht wurdt dat de fûgel benammen oerwinteret oan 'e kusten fan westlik Afrika. * ''Limosa lapponica menzbieri'' (Portenko, 1936) – briedt yn noardlik Sibearje; oerwinteret fan [[Súdeast-Aazje]] oant de kust fan [[Austraalje]] ynklusyf [[Tasmaanje]]. * ''Limosa lapponica baueri'' (Naumann, 1836) – briedt yn noardeastlik Sibearje en westlik [[Alaska]]; oerwinteret yn [[Australaazje]]. == Migraasje == [[Ofbyld:Flock of bar-tailed godwits flying past.jpg|thumb|left|Migrearjende fûgels.]] De heawylp is ien fan 'e fûgelsoarten dy't de langste non-stop flecht makket mei fûgels dy't flechten fan wol 11.000 kilometer makke hawwe. De fûgels fan Alaska fleane bygelyks oant Nij-Seelân ta, in reis dy't oant tsien dagen duorje kin. Yn oktober 2022 waard in nij rekord metten mei in non-stop flecht fan Alaska nei Tasmaanje, in ôfstân fan 13.560 km, de flecht duorre alve dagen. == Ekology == === Iten === De heawylp yt benammen ynvertebraten lykas ynsekten, weakdieren, kreefteftigen en wjirms. Hy kin út en troch ek lytse fiskjes en plantemateriaal ite. It haaddieet bestiet út seeboarstelwjirms, benammen út 'e famylje ''Nereididae'', lykas ''Alitta virens'' en ''Alitta succinea'', tegearre mei soarten sânwjirms lykas ''Arenicola marina'' en ''Scoloplos armiger''. Mei oare waadfûgels siket er yn mingde kloften op waard- en sânstrannen en yn wiete gebieten nei iten, meast oerdei mar ek by ljochtmoannewaar. Dêrby brûkt er syn lange snaffel troch yn 'e grûn te stekken wylst er de kop fan kan nei kant beweecht. Mei help fan bepaalde senuwreseptoren yn syn snaffel kin er lytse feroaringen yn druk yn 'e modder waarnimme en sa syn proai fine. Wyfkes hawwe de oanstriid om yn wat djipper wetter te foerazjearjen om't se langere snaffels hawwe. === Habitat en hâlden en dragen === [[Ofbyld:Bar-tailed Godwit Nest (15423531242).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De heawylp briedt op 'e [[tûndra]] yn sompen en fean. Yn it briedseizoen is er territoriaal en ferdigenet er aktyf it gebiet om it nêst hinne. Beide âlden, mar foaral it mantsje, brûke loftakrobatyk en warskôgingsroppen om rôfdieren lykas [[skraitsfûgels]] by it nêst wei te lokken. Soms wurkje ferskate folwoeksen fûgels gear om rôfdieren te ferdriuwen. Op 'e trek en yn wintergebieten foarmet er sosjale kloften fan beide skaaien. Ek hat er dan oanstriid om him mei oare soarten waadfûgels lykas [[stienpikker]]s, [[mients]]en, [[lytse gril]]len en [[strânljippen]] te groepearjen en se kinne dan kloften fan tûzenen fûgels foarmje dy't har dan ferspriede as se oankomme by de winterferbliuwen. Jonge fûgels dy't noch net briede kinne ek yn 'e briedtiid kloften foarmje en hâlde har op ôfstân fan briedende folwoeksen fûgels. === Brieden === Heawylp begjinne mei brieden as se twa jier binne en de briedtiid begjint meast mids maaie en duorret oant ein july. As de fûgel yn it briedgebiet oankomt wurde der pearen foarme, wêrby't mantjes in ritueel útfiere dat út in rige seremoaniële flechten bestiet om de oandacht fan wyfkes te lûken. It nêst leit op in water heger en drûch plak tusken lege begroeiïng yn in wiet gebiet by lytse rivierkes, dobben, ûndjippe lagunes of ûnderstrûpt lân. Wylst it wyfke tafersjoch hâld boud it mantsje it nêst, dat in lyts, 3 oant 4 sm djip gat yn 'e grûn is en beklaaid wurdt mei moas en lichenes. [[Ofbyld:Limosa lapponica MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De aaien wurde yn 'e regel healwei juny lein. It nêst bestiet meastentiids út fjouwer aaien en yn guon gefallen twa of trije. De ovale aaien binne ljocht glânsgjend oliifgrien of brúngrien mei fariabele donkerbrune oant ljochtgrize plakjes fral by de bredere poal fan it aai. Beide âlden nimme diel oan it brieden, alhoewol't it mantsje it grutste part fan 'e tiid op 'e aaien sit. De aaien komme nei 20-21 dagen út. De piken wurde mei dûns berne en de earste pear dagen troch beide âlden fuorre en beskerme. In pear dagen nei it útkommen meitsje de wyfkes harren op om te migrearjen nei de wintergebieten, wylst de mantsjes noch 30 dagen foar de piken soargje oant dy ek fleane kinne. De heawylp kin likernôch tritich jier âld wurde. Yn augustus 2004 waard yn [[Cambridgeshire]] in heawylp fongen dy't yn 'e selde moanne yn it jier 1974 yn Suffolkl ringe wie. Dat is mei in âldens fan 33 jier en 11 moanne de âldste bekende heawylp fan 'e wrâld. == Status == Heawylpen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de eastlike populaasjes nimme bot yn oantallen ôf. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei habitatferlies op wichtige rêstplakken oan 'e Giele See en yn it oerwinteringsgebiet. Ek de jacht en fersteuring kinne in rol spylje. Yn 'e takomst kin klimaatferoaring in rol spylje. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte sûnt 2015 as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje waard yn 2024 rûsd op 770.000 oant 880.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/batgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/batgod eBird, oproppen 27 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5340 SOVON, oproppen 27 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Limosa lapponica}} }} {{DEFAULTSORT:Heawilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] n7743kjxxoem73hw881t6ocftvggspz 0 192761 1233182 2026-06-27T11:06:41Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Heawylp]] 1233182 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Heawylp]] 32d59hreqbj3v2kp79rdfje7mihsthe