Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3397 1233189 1213375 2026-06-27T15:20:35Z Drewes 2754 taal 1233189 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = Piterwilkens.jpg | ôfbyldingstekst = Piter Wilkens mei de [[Fryske Jeugd Brassband]] op [[Helgolân]] [[2001]] | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = [[Nederlân|Nederlânsk]] | berne = [[26 augustus]] [[1959]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[Friezen|Frysk]] | sjenre = | ynstrumint = [[Gitaar]] | sjongtaal = [[Frysk]] | grutste hit(s) = | jierren aktyf = [[1979]]-no | prizen = | webside = }} '''Piter Wilkens''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 augustus]] [[1959]]) is in Frysk [[sjonger]] en [[tekstskriuwer]], dy't meast yn it [[Frysk]] sjongt, mei út en troch in [[Ljouwertersk]] ferske. Hy wennet yn [[Marsum]] mei frou en twa bern. Wilkens syn [[repertoire]] is in mjuks fan harksankjes, meisjongers, libbenslieten en ienmâns [[rock 'n roll]]. Fan 'willepunk' oant [[folkfers]], fan [[jankfodden]] oant [[ballades]]. Hy skriuwt it measte sels. Wilkens is ien fan de meast súksesfolle artysten yn de [[Fryske Top 100]]. Hy is de sjonger mei de measte notearrings yn de list fan Fryske ferskes alle tiden. Yn [[2009]] stie er mei tsien nûmers yn de list, wêrfan't syn liet ''It paad werom'' it heechste kaam mei it 8e plak. == Libbensrin == Piter Wilkens waard berne yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] as soan fan Harm en Ymkje Wilkens. Hy waard opbrocht yn [[Marsum]], dêr't de húshâlding yn [[1963]] hinne ferhuze. Begûn yn 1979 as bassist yn de punkrockeftige band [[Okke Hel (band)|Okke Hel]]. As Fryske [[trûbadoer]] hat er sa stadichoan de hiele wrâld oer west ([[Feriene Steaten]], [[Belgje]], [[Poalen]], [[Litouwen]], [[Eastenryk]], [[Frankryk]], [[Ierlân]] en [[Dútslân]]). Piter is ek warber as skriuwer en producer foar ferskate oare artysten. In pear fan syn ferskes hat er ek songen yn it [[Noard-Frysk]] of it [[Stedsk]]. Mei [[Simmer 2000]] wie er te sjen yn it muzykspektakel [[SimmerTime]], in produksje fan [[De Kast]], dêr 't ek [[Maaike Schuurmans]] en [[Rients Gratama]] oan mei dienen. Op 19 en 21 april 2001 joech er mei in begeliedingsband twa folslein útferkochte konserten yn de Harmonie fan Ljouwert. Lykas yn 2002 mei de Lawei fan Drachten der noch by. Yn 2001 wie er te gast op [[Helgolân]] by it trijejierliks Friezetreffen ([[It Friesen-Droapen]]) op Helgolân. Dêr brocht er mei de [[Fryske Jeugd Brassband]] parten út it program Greideroas. Ek jout Piter wol meiwurking oan benefytkonserten lykas op [[27 april]] [[2007]] by de [[Stifting Anak]] (foar in projekt mei bern op de [[Filipinen]]). [[Ofbyld:trubadoers.jpg|thumb|260px|Piter Wilkens mei syn kollega-trûbadoers yn [[Bitgummole]] by it jubileum fan de Kristlike Fryske Krite [[Karel Roarda (Fryske Krite)|Karel Roarda]], [[2003]].]] Piter treedt solo op, mar ek mei pleatslike korpsen, mei in eigen begeliedingsband en op saneamde Trûbadoersjûnen mei kollega's [[Jaap Louwes]], [[Gurbe Douwstra]] en [[Doede Veeman]]. Mei [[Marcel Smit]] en Gurbe Douwstra trede er earst op ûnder de namme Douwstra, Smit & Wilkens mar yn 2017 ek mei it teäterprogramma Frisicana dat yn 2019 in ferfolch krije sil mei Frisicana II.<ref>[https://www.lawei.nl/theater/6750/Piter_Wilkens_Marcel_Smit_Gurbe_/Frisicana_2 Webside De Lawei]</ref> Yn dit programma binne se yn harren ferline dûkt en bringe se ferskes oer en fan Amerikaanske - Americana artysten dy har ynspirearre ha, dat yn it Frysk en it Ingelsk. Hy toerde meardere kearen yn it bûtenlân en mei it teaterprogramma ‘De Fleanende Hollanner’, dêr't er it Sweedske rippertwaar fan [[Cornelis Vreeswijk]] yn it Frysk oersette, krijt er ek lanlik omtinken. Yn [[2010]] wûn er de provinsjale [[Bernlefpriis]]. == Diskografy == Albums en singles * Sjongerbloed, 1993 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 001 * Timmermantsjoender, 1996 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 002 * Knoopkes, 1997 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 003 * it Pompeblêdhert / Greideroas / Knoopkes, CD-single 1998 - Pink Records - PRCS 98005 * De Bearenburch is myn Sjirurch, CD-single 1999 - Achterdyk Produksjes/Marista - SKIIF 004/MCD 8480 * Nocht & Wilkens, CD 2000 - Achterdyk Produksjes/Marista - SKIIF 005/MCD 5800 * Greideroas (mei de [[Fryske Jeugd Brassband]]), CD 2001 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 006 * Romtefyts, CD 2002 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 008 * Der tuskenút, CD 2004 - Achterdyk Produksjes - Trûb 004 (mei Jaap Louwes, Gurbe Douwstra en Doede Veeman) * Brutsen snaren, CD 2005 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 009 * It fûgeltsje yn myn gitaar, CD 2006 - Achterdyk Produksjes - SKIIF 010 (mei ferskes fan Cornelis Vreeswijk) * De Fleanende Hollanner, CD 2010 (noch in CD mei ferskes fan Cornelis Vreeswijk) * It geheim fan 'e kânselier - as Bline Arend, de sjongende cowboy * Bêst genoch, 2012 (sammelalbum) * Libbene stiennen, 2016 * De laitsjende feniks, 2021 Oare CD's dêr't Piter Wilkens op te hearren is: * Skodzje foar it brûken - De Rayonhaden, 1995 - Frigram - FGCD541 * Trochstrings & ko - Ferskate Fryske artysten, 1998 - Maura Music - MM 039 * Simmertime 1 - De Kast, [[Rients Gratama]], [[Maaike Schuurmans]] en Piter Wilkens Proacts - pro cd 2010 * Simmertime 2 - De Kast, Rients Gratama, Maaike Schuurmans en Piter Wilkens Proacts - pro cd 2012 * Fryske ferskes foar Sinteklaas - Warber Fryslân, 2008 - Eigen behear - AM-WF-08 == Keppeling om utens == * [https://www.piterwilkens.frl Webstee fan Piter Wilkens]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wilkens, Piter}} [[Kategory:Frysk sjonger]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk muzikant]] [[Kategory:Frysk gitarist]] [[Kategory:Frysk komponist]] [[Kategory:Frysk lietsjeskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1959]] r53lfjzu3l56wiuetaiouqesdg42ohx 0 3451 1233193 1031631 2026-06-27T17:01:31Z ~2026-37056-34 58681 /* N */ 1233193 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Feldsperling.jpg|right|thumb|[[Fjildmosk]] (Passer montanus)|225px]] '''List fan [[fûgels]]''' __NOTOC__ {{Register ABD}} ---- == A == * [[alk]] (''Alca torda'') * [[Alpenka]] (''Pyrrhocorax graculus'') * apelfretter, appelfretter ([[kersebiter]]) == B == * [[Baleärenmok]] (''Puffinus mauretanicus'') * beamfalk ([[blauwe wikel]]) * [[beamkrûper]] (ek: beamkekladder, reinwetterke; ''Certhia brachydactyla'') * beamwikel ([[blauwe wikel]]) * beflyster ([[dominylyster]]) * [[berchein]] * [[bijefretter]] (''Merops apiaster'') * [[blauboarstke]] (''Luscinia svecica'') * [[blaumies]] (ek: blaukopke, blaumûtske; ''Parus caeruleus'') * blausyske ** ([[blaumies]]) ** ([[blokmies]]) * [[blauspjocht]] (''Sitta europaea'') * [[blaustirns]]) (ek blausterns, blaustarring; ''Chlidonias niger'') * [[blaupoatsje]] (''Anser brachyrhynchus'') * [[blauwe ekster]] (''Cyanopica cyanus'') * [[blauwe hoanskrobber]] (''Circus cyaneus'') * blauwe weesjonge ([[skierroek]]) * [[blauwe wikel]] (''Falco subbuteo'') * blêsein ([[markol]]) * [[blesgoes]] (''Anser albifrons'') * blêskop ** ([[markol]]) ** ([[reidhintsje]]) * bletterlamke ([[waarlamke]]) * [[blokmies]] (ek: blokfink; ''Parus major'') * [[boereswel]] (ek: boeresweal; ''Hirundo rustica'') * [[bosktsjirk]] (''Tringa glareola'') * [[boumantsje]] (''Motacilla alba'') * [[brune hoanskrobber]] (''Circus aeruginosus'') * brune reager ([[sompereager]]) * [[bûnte gril]] (''Calidris alpina'') * [[bûnte lyster]] (''Turdus philomelos'') * [[bûnte miggesnapper]] (''Ficedula hypoleuca'') * [[bûnte seedûker]] (''Gavia arctica'') * [[bûnt seemokje]] (''Pelagodroma marina'') * [[bûnte wilster]] (''Charadrius hiaticula'') * [[burdmantsje]] (''Panurus biarmicus'') * bijbiter ([[blokmies]]) == D == * [[dominylyster]] (ek: dominy; ''Turdus torquatus'') * [[draainekke]] (''Jynx torquilla'') * [[dûkelmantsje]] (''Charadrius alexandrinus'') * [[dûkerke]] (''Tachybaptus ruficollis'') * dûkhintsje ([[reidhintsje]]) * dûmnylyster ([[dominylyster]]) * dútser ([[markol]]) == E == * [[earrebarre]] (''Ciconia ciconia'') * [[eastein (fûgel)|eastein]] (ek: Easterske ein; ''Mareca strepera'') * eiber, Eibert ([[earrebarre]]) * [[eider (fûgel)|eider]] (''Somateria mollissima'') * [[ekster]] (''Pica pica'') * [[ekstergoes]] ('' Anseranas semipalmata'') * [[eksterspjocht]] (''Dendrocopos medius'') * [[elfûle]] (''Micrathene whitneyi'') == F == * [[feale miggesnapper]] (''Muscicapa striata'') * feale swel ([[ierdswel]]) * [[feereager]] (''Bubulcus ibis'') * [[fiskearn]] (''Pandion haliaetus'') * fiskmiuw ([[kob]]) * fjildbok ([[fjildlyster]]) * [[fjildlyster]] (''Turdus pilaris'') * fjildmantsje ([[fjildlyster]]) * [[fjildmosk]] (''Passer montanus'') * [[fjoertoefke]] (''Regulus ignicapilla'') * foddebosk ([[hoants]]) == G == * [[geal]] (''Luscinia megarhynchos'') * gielboarstje ([[giel boumantsje]]) * gielboarstke ([[blokmies]]) * [[giel boumantsje]] (ek: giele wipsturt;''Motacilla flava'') * [[gielegou]] (''Oriolus oriolus'') * [[gielfink]] (''Emberiza citrinella'') * [[gielsnaffeldûker]] (''Gavia adamsii'') * [[gielsnaffelmok]] (''Calonectris borealis'') * [[Gongonmok]] (''Pterodroma feae'') * gongswel ([[ierdswel]]) * [[goudeachje]] (''Anser erythropus'') * [[goudfink]] (''Pyrrhula pyrrhula'') * [[goudlyster]] (''Zoothera aurea'') * [[goudtoefke]] (''Regulus regulus'') * [[goudûle]] (''Tyto alba'') * [[griene spjocht]] (''Picus viridis'') * [[grienfink]] (''Chloris chloris'') * griet, gryffûgel ([[eastein (fûgel)|eastein]]) * [[griiskopspjocht]] (''Picus canus'') * grypfûgel ([[eastein (fûgel)|eastein]]) * grito ([[skries]]) * [[grienskonk]] (''Tringa nebularia'') * grûnswel ([[ierdswel]]) * [[grutte alk]] (''Pinguinus impennis'') * [[grutte bûnte wilster]] (''Charadrius morinellus'') * [[grutte eksterspjocht]] (''Dendrocopos major'') * grutte ieldûker ([[hjerringslynder]]) * [[grutte flamingo]] (''Phoenicopterus roseus'') * [[grutte gielskonk]] (''Tringa melanoleuca'') * [[grutte mok]] (''Puffinus gravis'') * [[grutte seachbek]] (''Mergus merganser'') * [[grutte wite reager]] (''Ardea alba'') * grutte wytgat ([[skiere goes]]) == H == * [[hagekrûper]] (''Sylvia communis'') * [[hauk]] (''Accipiter gentilis'') * [[heidehipper]] (''Oenanthe oenanthe'') * [[heideljurk]] (''Lullula arborea'') * himelgeit ([[waarlamke]]) * [[hjerringslynder]] (''Podiceps cristatus'') * [[hoants]] (''Philomachus pugnax'') * [[hoarnûle]] (''Asio otus'') * [[houtekster]] (''Garrulus glandarius'') * húsmosk ([[mosk]]) * hússwel ([[wytgatswel]]) == I == * [[ielgoes]] (''Phalacrocorax carbo'') * [[ielreager]] (''Ardea cinerea'') * ielslynder ([[hjerringslynder]]) * [[ierdswel]] (''Riparia riparia'') * [[iisdûker]] (''Gavia immer'') * [[iisein]] (''Clangula hyemalis'') * [[iisfink]] (''Calcarius lapponicus'') * [[iisfûgel]] (''Alcedo atthis'') * [[ivoarsnaffelspjocht]] (''Campephilus principalis'') == J == * [[jachtfalk]] (''Falco rusticolus'') * [[jolling]] (''Aythya marila'') == K == * [[ka]] (''Corvus monedula'') * [[Kanadeeske goes]] (''Branta canadensis'') * [[karein]] (''Aythya ferina'') * [[keizergoes]] (''Anser canagicus'') * [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') * [[keningseider]] (''Somateria spectabilis'') * [[kersebiter]] (''Coccothraustes coccothraustes'') * kivyt ([[ljip]]) * [[kloekswan]] (''Cygnus cygnus'') * [[klút]] (''Recurvirostra avosetta'') * [[klyster]] (''Turdus merula'') * [[knobbelswan]] (''Cygnus olor'') * [[koarnmosk]] (''Milaria calandra'') * [[kob]] (ek: kôb, kobbe, kôbel(er), ''Larus ridibundus'') * kol ([[blesgoes]]) * kolgoes ** ([[blesgoes]]) ** ([[goudeachje]]) * [[kraan (fûgel)|kraan]] (''Grus grus'') * krânslyster ([[dominylyster]]) * [[kreaklyster]] (''Turdus viscivorus'') * krik, krikeintsje ([[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]]) * kroandûker ([[hjerringslynder]]) * kûgelsyske ([[blaumies]]) * [[kwak]] (''Nycticorax nycticorax'') * [[kwekfink]] (''Fringilla monitfringilla'') == L == * leep ([[ljip]]) * [[leppelbek]] (''Platalea leucorodia'') * liip, lip, lyp ([[ljip]]) * [[lytse bûnte wilster]] (''Charadrius dubius'') * lytse dûkein ([[lytse seachbek]]) * [[lytse eksterspjocht]] (''Dendrocopos minor'') * [[lytse gielskonk]] (''Tringa flavipes'') * [[lytse gril]] (''Calidris minuta'') * lytse kolgoes ([[goudeachje]]) * lytse reiddomp ([[woffer]]) * [[lytse seachbek]] (''Mergellus albellus'') * [[lytse seedûker]] (''Gavia stellata'') * [[lytse swan]] (''Cygnus columbianus'') * [[lytse wite reager]] (''Egretta garzetta'') * lytse tjilling, lytse tsjilling ([[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]]) * [[lytse wite reager]] (''Egretta garzetta'') * [[ljip]] (''Vanellus vanellus'') == M == * maaisnip ([[hoants]]) * [[Madearamok]] (''Bulweria bulwerii'') * [[mallemok]] (''Fulmaris glaciallis'') * [[markol]] (ek: merkel of merkol; ''Fulica atra'') * modderswel ([[ierdswel]]) * [[mosk]] (''Passer domesticus'') * mûske, múske ([[tomke (fûgel)|tomke]]) * [[mûzefalk]] (ek: mûzebiter; ''Buteo buteo'') == N == * nachtreager ([[kwak]]) * [[nettelkrûper]] (''Silvia atricapilla'') * [[Noardske geal]] (''Luscinia luscinia'') * [[Noardske falk]] (''Falco peregrinus'') * [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana'') * [[Nutekreaker (fûgel)|nutekreaker]] (''Nucifraga caryocatactes'') == O == * [[oehoe]] (''Bubo bubo'') == P == * [[paugoes]] (''Branta leucopsis'') * [[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]] (ek: piiptjilling; ''Anas crecca'') * [[pylksturt (fûgel)|pylksturt]] (''Anas acuta'') * pyptjilling, pyptsjilling, poepetjilling, poepetsjilling ([[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]]) * [[pongmies]] (''Remiz pendulinus'') * prikkedief ([[earrebarre]]) * [[protter]] (''Sturnus vulgaris'') * [[putter]] (''Carduelis carduelis'') == R == * [[raven]] (''Corvus corax'') * readbarkje ([[readboarstke]]) * [[readboarstgoes]] (''Branta ruficollis'') * [[readboarstke]] (ek: readboarstje; ''Erithacus rubecula'') * [[reade glee]] (''Milvus milvus'') * [[reade reager]] (''Ardea purpurea'') * [[reade rotslyster]] (''Monticola saxatilis'') * [[reade wikel]] (''Falco tinnunculus'') * [[readhalsdûker]] (''Podiceps grisegena'') * [[readkopein]] (''Netta rufina'') * [[readsturtsje]] (''Phoenicurus phoenicurus'') * [[readwjuk]] (''Turdus iliacus'') * [[reiddomp]] (''Botaurus stellaris'') * [[reidhintsje]] (ek: reidhoantsje; ''Gallinula chloropus'') * [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') * ringlyster ([[dominylyster]]) * [[robyntsje]] (''Carduelis cannabina'') * [[roek]] (''Corvus frugilegus'') * ropein ([[eastein (fûgel)|eastein]]) == S == * [[sângril]] (''Calidris alba'') * [[see-earn]] (''Haliaeetus albacilla'') * [[seemokje]] (''Hydrobates pelagricus'') * [[seepappegaai]] (''Fratercula arctica'') * [[seerotsje]] (''Alle alle'') * [[sewyt]] (''Tringa erythropys'') * [[Súdamerikaanske ljip]] (''Vanellus chilensis'') * [[syske]] (''Carduelis spinus'') * skaarlyster ([[fjildlyster]]) * [[skelfink]] (''Fringilla coelebs'') * [[skiere goes]] (''Anser anser'') * [[skiere hoanskrobber]] (''Circus pygargus'') * [[skiere mok]] (''Puffinus griseus'') * skiere swel ([[ierdswel]]) * [[skierroek]], ek skiere krie, skierkert (''Corvus cornix'') * [[skiertsjilling]] (''Anas querquedula'') * skierstirns ([[blaustirns]]) * [[skoet]] (''Uria aalge'') * [[skries]] (ek: skrie; ''Limosa limosa'') * [[slob]] (''Anas clypeata'') * [[slykwilster]] (''Pluvialis squatarola'') * [[smjunt]] (''Mareca penelope'') * [[sniefink]] (''Plectrophenax nivalis'') * [[sniemosk]] (''Montifringilla nivalis'') * [[snie-ûle]] (''Bubo scandiacus'') * [[sompereager]] (''Ardeola ralloides'') * [[sompetsjirk]] (''Tringa stagnatilis'') * [[sparwer]] (''Accipiter nisus'') * staar, staring, stark, starring ([[protter]]) * [[steltklút]] (''Himantopus himantopus'') * [[stienûle]] (''Athene noctua'') * stiselkopke ([[blokmies]]) * [[stoarmswel]] (''Oceanodroma leucorhoa'') * stoarmmiuw ([[ûnwaarsfûgel]]) * [[strânljip]] (''Haematopus Ostralegus'') * [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus'') * [[swart boumantsje]] (''Motacilla yarrellii'') * [[swarte earrebarre]] (''Ciconia nigra'') * [[swarte glee]] (''Milvus migrans'') * [[swarte krie]] (''Corvus corone'') * swarte lyster ([[klyster]]) * swarte mies ([[wâldmies]]) * [[swarte skoet]] (''Cepphus grylle'') * [[swarte spjocht]] (''Dryocopus martius'') * [[swarte swan]] (''Cygnus atratus'') * swarte tjirk, swarte tsjirk ([[sewyt]]) * [[swarthalsdûker]] (''Podiceps nigricollis'') * swartkop ([[nettelkrûper]]) * swartkopke ([[blokmies]]) * [[swart readsturtsje]] (''Phoenicurus ochruros'') * [[swartsnaffelmok]] (''Puffinus puffinus'') == T == * [[taigawink]] (''Anser fabalis'') * [[Terektjirk]] (ek Terektsjirk; ''Xenus cinereus'') * toerfalk ([[reade wikel]]) * [[toerswel]] (''Apus apus'') * [[tomke (fûgel)|tomke]] (ek tommelid; ''Troglodytes troglodytes'') * [[trompetswan]] (''Cygnus buccinator'') * [[tjirk]] (ek tsjirk; ''Tringa totanus'') * [[tsjoksnaffeldûker]] (''Podilymbus podiceps'') * [[tsjoksnaffelskoet]] (''Uria lomvia'') * [[toefdûker]] (''Podiceps auritus'') * [[toefein]] (''Aythya fuligula'') == U == * [[ûnwaarsfûgel]] (''Larus canus'') == W == * [[waarlamke]] (''Gallinago gallinago'') * [[wâldmies]] (''Parus Ater'') * [[wâldûle]] (''Strix aluco'') * wâldspjocht ([[swarte spjocht]]) * [[wapseglee]] (''Pernis apivorus'') * wettersnip ([[waarlamke]]) * wetterswel ([[blaustirns]]) * [[wylde ein]] (''Anas platyrhynchos'') * [[wylde kanarje]] (''Serinus serinus'') * [[wylp]] (''Numenius arquata'') * [[wylpreager]] (''Plegadis falcinellus'') * wylsterhoanne ([[hoants]]) * [[wytbânearn]] (''Haliaeetus leucoryhus'') * [[wytgatswel]] (''Delichon urbica'') * [[wytgattjirk]] (ek wytgattsjirk, ''Tringa ochropus'') * [[wytkopsee-earn]] (''Haliaeetus leucocephalus'') * [[wilster]] (''Pluvialis apricaria'') * [[winterboumantsje]] (''Motacilla cinerea'') * winterkeninkje ([[tomke (fûgel)|tomke]]) * [[woffer]] (''Ixobrynchus minutus'') [[Kategory:Fûgel]] ex4maepghsyr30uulol29dcva4gdish 0 3516 1233194 1177194 2026-06-27T18:47:06Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide, + kategory bedrige fûgel tafoege. 1233194 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=skries |Ofbyld= [[File:Black-tailed Godwit Uferschnepfe.jpg|250px]] |lûd=[[File:Limosa limosa - Black-tailed Godwit XC129138.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa limosa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|250px]]<small>{{Color box|#69AF5E}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF64}} [[simmerfûgel]]<br> {{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''skries''' (''Limosa limosa'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (Charadriiformes).. De skries is ien fan 'e meast bekende [[greidefûgel|greidefûgels]]. Wol hâldt de skries fan wat sompiger greiden. Op 'e hjoeddeistige greiden mei in leech wetterpeil fielt er him net thús. De skries is dêrom de lêste tiid yn tal hurd efterútbuorke. De skriezen sykje harren iten mei harren lange snaffel yn 'e grûn, it leafst yn ûndjip wetter. De skries wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''skrie'' of ''grito''. == Skaaimerken == De skries is 37 oant 42 sm lang, hat in spanwiidte fan 63 oant 74 sm en weaget 280 oant 500 gram. Dêrmei is de soarte grutter as de besibbe [[heawylp]], dy't by ús oerwinteret. Wyfkes binne likernôch 20% swierder as mantsjes. Trochstrings wurde skriezen 10 oant jier âld, mei útsjitters oant wol 29 jier. De âldste skries waard yn april by [[Krommenie]] fûn. Troch de ring om 'e poat koe de âldens fan 'e fûgel fêststeld wurde op 29 jier, 9 moanne en 8 dagen. Syn lange, rjochte snaffel is oranje by de basis en einiget yn in swarte punt. It folwoeksen mantsje is yn it briedkleed readbrún op 'e kop, nekke en it boarst. De boppekant is brúngriis en de ûnderkant is wyt mei donkere markearrings. It wyfke is wat bleker fan kleur. yn 'e flecht is in dúdlike wite wjukbân sichtber. De stút is wyt en de sturt is swart. Winterdeis oerhearskje brúngrize kleuren. Juvenilen ha in kanielbrune gloed oer it boarst <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden skries.</div> <gallery mode="packed" heights="130px" style="margin: 0; padding: 0;"> Black-tailed godwit (Limosa limosa) in flight 2.jpg|Flecht. Black-tailed Godwit (Limosa limosa), Uitkerkse Polders, Belgium (13972419269).jpg|Briedkleed. Black-tailed Godwit AMSM6789 BlTGO.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == It briedgebiet fan 'e skries rint fan [[Yslân]] oant it easten fan [[Sibearje]]. De oerwinteringsgebieten lizze yn Súd-Jeropa, Afrika en sels Austraalje. Mei de fûgeltrek binne de skriezen ek in protte yn 'e waadgebieten te sjen. De soarte waard [[taksonomy]]sk foar it earst beskreaun as ''Scolopax limosa'' troch [[Linnaeus]] yn 1758. De wittenskiplike namme stamt ôf fan it [[Latyn]]ske ''limus'', wat "klaai" betsjut. Hjoed-de-dei wurdt de soarte yn it skaai ''Limosa'' yndield. De skries wurdt hjoed-de-dei meastentiids opdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n: [[Ofbyld:Limosa limosa subspecies breeding distribution.png|thumb|250px|Briedgebiet ûndersoarten.]] * Yslânske skries (''L. l. islandica'' (C. L. Brehm, 1831)) – briedt op [[Yslân]], de [[Shetland-eilannen]], de [[Orkney-eilannen]] en by de [[Lofoten]]. De soarte briedt ek ûnregelmjittich op de [[Fêreu-eilannen]]. De fûgels dy't winterdeis yn Nederlân sjoen wurde (benammen yn [[Seelân]]) binne fan dizze ûndersoarte. * Jeropeeske skries (''L. l. limosa'') – de nominaatfoarm briedt yn Jeropa en westlik Aazje. * ''L. l. melanuroides'' (Gould, 1846) – briedt yn isolearre gebieten yn [[Sibearje]] beëasten de [[Jenisej (rivier)|Jenisej]], yn eastlik [[Mongoalje]] en yn noardeastlik [[Sina]] (populaasjes yn noardeastlik Sibearje binne nei alle gedachten ''bohaii''); oerwinteret fan [[Yndia]], [[Yndo-Sina]], [[Taiwan]] en de [[Filipinen]] nei it suden ta oant [[Yndoneezje]], [[Nij-Guineä]], [[Melaneezje (lân)|Melaneezje]], [[Austraalje]] en wierskynlik [[Nij-Seelân]]. * ''L. l. bohaii'' (Zhu m.fl. 2020) – it krekte briedgebiet is ûndúdlik mar wierskynlik yn noardeastlik Sibearje; it ferspriedingsgebiet winterdeis is likemin folslein bekend, mar de soarte is waarnommen fan [[Hongkong]] en [[Fjetnam]] oant Tailân en Maleizje. === Nederlân === [[Ofbyld:61A0169 Uferschnepfe Osterfeiner-Moor 24April2023-wiki.jpg|thumb|Skries op 'e hikke.]] De fûgel komt yn 'e legere dielen fan ús lân foar. Bolwurken binne de fochtige, wiete klaai- en feangrûn mei konsintraasjes yn [[Fryslân]], de [[Kop fan Oerisel]], [[Noard-Hollân]] benoarden it [[Noardseekanaal]] en it [[Griene Hert]]. Op 'e hege grûnen is de soarte net algemien en oan 'e rivieren allinnich lokaal frij talryk. Om 1975 hinne waarden der noch 120.000 briedpearen yn Nederlân teld, al wie der doe ek al in tebekgong. Dy delgong hat trochset, wêrby't de fûgel út de hegere dielen fan Nederlân ferdwûn en de soarte him yn legere dielen allinnich noch mei in behearsoerienkomst hanthavenet. Alhoewol't ûntwikkelingen lykas it legere wetterpeil, ier meanen en de jacht lykas yn Frankryk in rol spilen by de delgong fan 'e fûgel, is ek predaasje in grutte bedriging. In grut tal piken ferdwynt yn 'e mage fan rôfdieren. In protte nêsten wurde troch [[seefûgels]] of [[krieën]] leechrôve. De skriezen meie dan ek graach yn 'e buert fan [[Ljip|ljippen]] en [[Tsjirk|tsjirken]] briede,sadat de nêsten mei syn allen ferdigene wurde kinne. == Ekology == === Briedgedrach === [[Ofbyld:KuikenInNest.jpg|thumb|left|Aai mei pykje.]] As de fûgels yn maart fan 'e wintergebieten weromkomme, bliuwe se earste yn ûndjip wetter of wiet gerslân noch in skoft byinoar. De groep falt yn april út inoar en dan begjint it brieden. In lechsel bestiet trochstrings út fjouwer aaien. De fûgels briede om bar op 'e [[Aai (bist)|aaien]]. Wylst it gers langer wurdt ûnder it brieden, wurdt it nêst geandewei better kamûflearre. Nei it útkommen fan 'e aaien passe de âlden noch sa'n fjouwer wike op 'e piken. Dit meie se graach dwaan troch op in hikkepealtsje de jongen te opstrewearjen. === Iten === De skries yt wjirms, ynsekten, larven. Yn 'e oerwinteringsgebieten ite se ek rys op rysfjilden. == Status == De skries is de lêste tsien jier yn grutte parten fan Jeropa bot yn oantal ôfnommen. De Jeropeeske populaasje fan 'e nominaatfoarm ''L. l. limosa'' wurdt rûsd op 99.000–140.000 pear. Dêrfoaroer groeide de populaasje fan 'e ûndersoarte ''L. l. islandica'' sûnt de midden fan 'e jierren 1980 en hjoed-de-dei wurdt dy populaasje op 15.000 oant 25.000 pearen rûsd. Dochs nimt de wrâldpopulaasje ôf en in ûndersyk hat útwiisd dat de globale populaasje de lêste 15 jier mei 30% ôfnommen is. Fanwegen dy delgong wurdt de soarte op 'e [[Reade List]] fan 'e IUCN as kwetsber (VU) klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt yn totaal rûsd op 450.000–585.000 folwoeksen yndividuen. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] qm1biz7ppxz2gteluvyzud2sdni3m5e 1233196 1233194 2026-06-27T20:02:34Z RomkeHoekstra 10582 1233196 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=skries |Ofbyld= [[File:Black-tailed Godwit Uferschnepfe.jpg|250px]] |lûd=[[File:Limosa limosa - Black-tailed Godwit XC129138.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa limosa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|250px]]<small>{{Color box|#69AF5E}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF64}} [[simmerfûgel]]<br> {{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''skries''' (''Limosa limosa'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (Charadriiformes).. De skries is ien fan 'e meast bekende [[greidefûgel|greidefûgels]]. Wol hâldt de skries fan wat sompiger greiden. Op 'e hjoeddeistige greiden mei in leech wetterpeil fielt er him net thús. De skries is dêrom de lêste tiid yn tal hurd efterútbuorke. De skriezen sykje harren iten mei harren lange snaffel yn 'e grûn, it leafst yn ûndjip wetter. De skries wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''skrie'' of ''grito''. == Skaaimerken == De skries is 37 oant 42 sm lang, hat in spanwiidte fan 63 oant 74 sm en weaget 280 oant 500 gram. Dêrmei is de soarte grutter as de besibbe [[heawylp]], dy't by ús oerwinteret. Wyfkes binne likernôch 20% swierder as mantsjes. Trochstrings wurde skriezen 10 oant 15 jier âld, mei útsjitters oant wol 29 jier. De âldste skries waard yn april by [[Krommenie]] fûn. Troch de ring om 'e poat koe de âldens fan 'e fûgel fêststeld wurde op 29 jier, 9 moanne en 8 dagen. Syn lange, rjochte snaffel is oranje by de basis en einiget yn in swarte punt. It folwoeksen mantsje is yn it briedkleed readbrún op 'e kop, nekke en it boarst. De boppekant is brúngriis en de ûnderkant is wyt mei donkere markearrings. It wyfke is wat bleker fan kleur. yn 'e flecht is in dúdlike wite wjukbân sichtber. De stút is wyt en de sturt is swart. Winterdeis oerhearskje brúngrize kleuren. Juvenilen ha in kanielbrune gloed oer it boarst <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden skries.</div> <gallery mode="packed" heights="130px" style="margin: 0; padding: 0;"> Black-tailed godwit (Limosa limosa) in flight 2.jpg|Flecht. Black-tailed Godwit (Limosa limosa), Uitkerkse Polders, Belgium (13972419269).jpg|Briedkleed. Black-tailed Godwit AMSM6789 BlTGO.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == It briedgebiet fan 'e skries rint fan [[Yslân]] oant it easten fan [[Sibearje]]. De oerwinteringsgebieten lizze yn Súd-Jeropa, Afrika en sels Austraalje. Mei de fûgeltrek binne de skriezen ek in protte yn 'e waadgebieten te sjen. De soarte waard [[taksonomy]]sk foar it earst beskreaun as ''Scolopax limosa'' troch [[Linnaeus]] yn 1758. De wittenskiplike namme stamt ôf fan it [[Latyn]]ske ''limus'', wat "klaai" betsjut. Hjoed-de-dei wurdt de soarte yn it skaai ''Limosa'' yndield. De skries wurdt hjoed-de-dei meastentiids opdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n: [[Ofbyld:Limosa limosa subspecies breeding distribution.png|thumb|250px|Briedgebiet ûndersoarten.]] * Yslânske skries (''L. l. islandica'' (C. L. Brehm, 1831)) – briedt op [[Yslân]], de [[Shetland-eilannen]], de [[Orkney-eilannen]] en by de [[Lofoten]]. De soarte briedt ek ûnregelmjittich op de [[Fêreu-eilannen]]. De fûgels dy't winterdeis yn Nederlân sjoen wurde (benammen yn [[Seelân]]) binne fan dizze ûndersoarte. * Jeropeeske skries (''L. l. limosa'') – de nominaatfoarm briedt yn Jeropa en westlik Aazje. * ''L. l. melanuroides'' (Gould, 1846) – briedt yn isolearre gebieten yn [[Sibearje]] beëasten de [[Jenisej (rivier)|Jenisej]], yn eastlik [[Mongoalje]] en yn noardeastlik [[Sina]] (populaasjes yn noardeastlik Sibearje binne nei alle gedachten ''bohaii''); oerwinteret fan [[Yndia]], [[Yndo-Sina]], [[Taiwan]] en de [[Filipinen]] nei it suden ta oant [[Yndoneezje]], [[Nij-Guineä]], [[Melaneezje (lân)|Melaneezje]], [[Austraalje]] en wierskynlik [[Nij-Seelân]]. * ''L. l. bohaii'' (Zhu m.fl. 2020) – it krekte briedgebiet is ûndúdlik mar wierskynlik yn noardeastlik Sibearje; it ferspriedingsgebiet winterdeis is likemin folslein bekend, mar de soarte is waarnommen fan [[Hongkong]] en [[Fjetnam]] oant Tailân en Maleizje. === Nederlân === [[Ofbyld:61A0169 Uferschnepfe Osterfeiner-Moor 24April2023-wiki.jpg|thumb|Skries op 'e hikke.]] De fûgel komt yn 'e legere dielen fan ús lân foar. Bolwurken binne de fochtige, wiete klaai- en feangrûn mei konsintraasjes yn [[Fryslân]], de [[Kop fan Oerisel]], [[Noard-Hollân]] benoarden it [[Noardseekanaal]] en it [[Griene Hert]]. Op 'e hege grûnen is de soarte net algemien en oan 'e rivieren allinnich lokaal frij talryk. Om 1975 hinne waarden der noch 120.000 briedpearen yn Nederlân teld, al wie der doe ek al in tebekgong. Dy delgong hat trochset, wêrby't de fûgel út de hegere dielen fan Nederlân ferdwûn en de soarte him yn legere dielen allinnich noch mei in behearsoerienkomst hanthavenet. Alhoewol't ûntwikkelingen lykas it legere wetterpeil, ier meanen en de jacht lykas yn Frankryk in rol spilen by de delgong fan 'e fûgel, is ek predaasje in grutte bedriging. In grut tal piken ferdwynt yn 'e mage fan rôfdieren. In protte nêsten wurde troch [[seefûgels]] of [[krieën]] leechrôve. De skriezen meie dan ek graach yn 'e buert fan [[Ljip|ljippen]] en [[Tsjirk|tsjirken]] briede, sadat de nêsten mei syn allen ferdigene wurde kinne. == Ekology == === Briedgedrach === [[Ofbyld:KuikenInNest.jpg|thumb|left|Aai mei pykje.]] As de fûgels yn maart fan 'e wintergebieten weromkomme, bliuwe se earste yn ûndjip wetter of wiet gerslân noch in skoft byinoar. De groep falt yn april út inoar en dan begjint it brieden. In lechsel bestiet trochstrings út fjouwer aaien. De fûgels briede om bar op 'e [[Aai (bist)|aaien]]. Wylst it gers langer wurdt ûnder it brieden, wurdt it nêst geandewei better kamûflearre. Nei it útkommen fan 'e aaien passe de âlden noch sa'n fjouwer wike op 'e piken. Dit meie se graach dwaan troch op in hikkepealtsje de jongen te opstrewearjen. === Iten === De skries yt wjirms, ynsekten, larven. Yn 'e oerwinteringsgebieten ite se ek rys op rysfjilden. == Status == De skries is de lêste tsien jier yn grutte parten fan Jeropa bot yn oantal ôfnommen. De Jeropeeske populaasje fan 'e nominaatfoarm ''L. l. limosa'' wurdt rûsd op 99.000–140.000 pear. Dêrfoaroer groeide de populaasje fan 'e ûndersoarte ''L. l. islandica'' sûnt de midden fan 'e jierren 1980 en hjoed-de-dei wurdt dy populaasje op 15.000 oant 25.000 pearen rûsd. Dochs nimt de wrâldpopulaasje ôf en in ûndersyk hat útwiisd dat de globale populaasje de lêste 15 jier mei 30% ôfnommen is. Fanwegen dy delgong wurdt de soarte op 'e [[Reade List]] fan 'e IUCN as kwetsber (VU) klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt yn totaal rûsd op 450.000–585.000 folwoeksen yndividuen. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] mno58vf3scdx7qcxdj5c47jnx8cge94 0 7785 1233188 1131860 2026-06-27T15:11:23Z Drewes 2754 by de tiid brocht 1233188 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = Griet Wiersma 740719206 4 mXPK.jpeg | ôfbyldingstekst = ''Griet Wiersma yn 2009'' | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | nasjonaliteit = [[Nederlân|Nederlânsk]] | berne = [[2 maaie]] [[1950]] | berteplak = [[Driezum]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[Friezen|Frysk]] | sjenre = libbensliet | ynstrumint = [[Gitaar]] | sjongtaal = [[Frysk]] | grutste hit(s) = ''[[Frysk hynder (liet)|Frysk hynder]]'' | jierren aktyf = [[1989]]-no | prizen = | webside = }} '''Griet Wiersma''' ([[Driezum]], [[2 maaie]] [[1950]]), is in Fryske sjongster fan it libbensliet út [[Wâlterswâld]]. ==Biografy== [[Ofbyld:Griet Wiersma - 2021.jpg|thumb|left|150px|Griet Wiersma yn 2021]] Griet Wiersma is berne as jongste famke fan Wietse en Anna Bieringa. Hja boaske yn [[1979]] mei Leo Wiersma, en tegearre namen hja it bezinestasjon fan har âlden oer. Hja krigen twa bern, Durk en Anneke. Nei't hja yn [[1989]] nei [[Wâlterswâld]] ferfearen, begûn Griet op 'e taksy en ek begûn hja mei sjongen. Nei in audysje by [[De Happy Tuners]] wurdt Griet keazen út acht froulju. Neidat de band stoppe gie Griet fierder mei it duo "[[Challenge]]". By ien fan de optredens fan Challenge wie [[Teake van der Meer]] oanwêzich. Dit resultearre yn 2000 yn optredens mei Teake en [[Minze Dijksma]] yn hiel Fryslân. Hjirby kaam ek har toanieltalint foar it ljocht. Yn 2001 kaam de show "40 jier Lytse Teake" wêrfoar't nije nûmers skreaun wurde moasten. Ien fan de nûmers wie it troch harsels skreaune "Frysk Hynder". Dit nûmer waard sa ûntfongen dat der in mini cd fan Frysk Hynder opnomd waard. Dy waard goed ferkocht en tegearre mei producer Fred van Vugt waard it album "Frijheid" makke. Troch it súkses fan de cd’s stoppe Griet as taksysjauffeur, omdat it net mear te kombinearjen wie mei de optredens. Yn 2004 waard "Werom yn'e tiid" opnomd, in cd mei Fryske lietsjes. Yn 2005 folge de cd "Sirkel fan’t libben" mei krektas op Frijheid allegear lietsjes út it libben sels. ''Lit my foar jim sjonge'' (2009) docht se mei [[Syb van der Ploeg]] en Nico Outhuise. Hjirop steane 14 eigen nûmers, wêrûnder duetten mei Kobus Algra fan [[De Wiko's]], [[Gurbe Douwstra]] en Syb van der Ploeg. Wierma wie ek ien fan de organisatoaren fan it yn Fryslân populêre [[Frysk Sjongers Gala]]. Fan 2012 oant 2019 hat sy dit tegearre mei kollega's Piter Wilkens, Gurbe Douwstra en [[Anneke Douma]] organisearre. Fansels hat sy lykas har kollega's har bydrage op de planken brocht, mei ek ferrassende duetten. Troch de jierren hinne kamen der ek in soad oare artysten op ôf. Nei in perioade fan sykte en ferlies fan har man yn 2025 ferskynde Griet Wiersma yn 2026 fannijs op it poadium. Op 16 maaie stie se foar it earst wer foar publyk. Ek fanwegen slimme sûnensproblemen by harsels moast Wiersma sûnt ein 2024 al har optredens ôfsizze, mar se fielde har yn april 2026 wer sterk genôch om de tried wer op te pakken. <ref>{{Citeer web |url=https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/18403080/griet-wiersma-gaat-weer-optreden-moedig-voorwaarts-de-kop-ervoor |titel=Griet Wiersma gaat weer optreden: "Moedig voorwaarts, de kop ervoor" |datum=2026-04-22 |bezochtdatum=2026-05-08 |werk=www.omropfryslan.nl |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.rtvnof.nl/griet-wiersma-keert-in-damwald-terug-op-het-podium/746472/ |titel=Griet Wiersma keert in Damwâld terug op het podium |datum=2026-05-17 |bezochtdatum=2026-05-19 |werk=RTV NOF Nieuws |taal=}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.rtvnof.nl/griet-wiersma-it-giet-de-goeie-kant-wer-op-de-kop-omheech/750593/ |titel=Griet Wiersma: “It giet de goeie kant wer op. De kop omheech” |datum=2026-06-16 |bezochtdatum=2026-06-21 |werk=RTV NOF Nieuws |taal=}}</ref> == CD-s == * 2002 - ''[[Frysk hynder (liet)|Frysk hynder]]'' * 2003 - ''Frijheid'' * 2004 – ''Werom yn 'e tiid'' * 2004 – ''Foppe Bedankt!'' * 2005 - ''Sirkel fan 't libben'' ;2007 - ''Wy binne Friezen'' # Wy binne Friezen (duet mei Rintje Kas) ;2010 - ''Lit mei foar jim sjonge'' # De Fryske Mar # Lit my foar jim sjonge # Op'e buhne (duet mei Kobus Algra) # It Fryske liet # Yn die eagen # Pije de strjitmusikant (duet mei Gurbe Douwstra) # Playa Blanca # Goude swan # Klompen fan Scherjon # Ik bliuw dyn freon (duet mei Syb v/d Ploeg) # Wat in pracht skilderij # Germ gean no fuort # W as dekbed # Op'e moanne # Het Friese Meer ;2012 - ''Opa en oma lied'' # Opa en oma lied # Pake en Beppe ferske ;2015 - ''Genietsje fan disse dei'' # Genietsje fan dizze dei ;2016 - ''Gouden Swan'' # Gouden Swan === CD's mei oaren === * ''Noflik van hûs'' (mei [[Teake van der Meer]]) * ''Efkes wat oars" (mei Teake van der Meer ) * ''Frysk hit festival , diel 3'' (200?) * ''It bêste út de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân''(2006) * ''Limburg ontmoet Friesland'' (2007) * ''Fryske Music Night 2007, It gie wer oan'' (2007) * ''Lit my foar jim sjonge'' (2009) === DVD === * ''Taeke set troch'' (2005), tegearre mei Taeke van der Meer * ''It bêste fan Griet Wiersma'' (2006) * ''Efkes wat oars'' (2007) mei Teake en Minze * ''Fryske Music Night 2007, It gie wer oan'' (2007) * ''Sa kin't ek '' (2008) mei Teake en Minze == Keppeling om utens == * [http://www.grietwiersma.nl/ Webstee Griet Wiersma] * [http://www.streektaalzang.nl/strk/frie/friegwin.htm Oer Griet Wiersma] * [[Fryskemp3.nl]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wiersma, Griet}} [[Kategory:Frysk sjonger]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Sjonger fan it libbensliet]] [[Kategory:Frysk kabaretier]] [[Kategory:Persoan berne yn Driezum]] [[Kategory:Wâlterswâld]] [[Kategory:Persoan berne yn 1950]] 2gg1t11hwgww3c74mca9erpw3jua7yc 0 16155 1233210 1172707 2026-06-28T07:29:19Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks 1233210 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Skries yn 'e Sweachermieden.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skries (''Limosa limosa'') yn 'e [[Sweagermieden]]. | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''skriezen''' (''Limosa'') | beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 }} De '''Skriezen''' (''Limosa'') binne in [[skaai (taksonomy)|skaai]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Snipfûgels]]. == Skaaimerken == Skriezen binne waadfûgels mei lange poaten en in lange snaffel. It binne echte [[trekfûgel]]s, in wyfke fan de gewoane skries hat it wrâldrekord fan 'e langste flecht sûnder stopjen fan 'e lânfûgels. == Klassifikaasje == * ''Famylje'': [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') ** ''Skaai'': '''skriezen''' (''Limosa'') *** ''Soarte'': [[skries]] (''Limosa limosa'') *** ''Soarte'': [[Hudsonskries]] (''Limosa haemastica'') *** ''Soarte'': [[heawylp]] of [[reade skries]] (''Limosa lapponica'') *** ''Soarte'': [[moarmerskries]] (''Limosa fedoa'') === Utstoarne soarten === Fierder binne der ek twa [[Fossyl|fossilen]] fûn fan útstoarne skriezen. By [[Lompoc]] yn 'e [[Feriene Steaten]] is ''Limosa vanrossemi'' fûn. Ek yn [[Frankryk]] is in fossyl fûn dy't de namme ''Limosa gypsorum'' krige hat, mar it is net dúdlik at dit no in skries as in [[wylp]] wie. Miskien is dit ek wol in mienskiplike foarâlder fan 'e skriezen en wylpen en miskien ek wol oare [[snipfûgels]]. {{CommonsBalke|Limosa|''Limosa''}} [[Kategory:Skries| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Snipfûgel]] a5kx9r3qz9o3tsxwwbwn6a3p6s712pe 0 23421 1233195 1233160 2026-06-27T19:44:32Z Drewes 2754 /* Skiednis */ + makker 1233195 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Arcen | ôfbylding =Netherlands, Arcen, castle (01), northwest side.jpg | ôfbyldingstekst = Kastiel Arcen | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|20px]] [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Fenlo]] | boargemaster = | ynwennertal = 2.911 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/arcen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,59 km² <br> wêrfan 1,53 km² wetter | befolkingstichtens = 231 ynw./km² | hichte = 16 m | stifting = 1176 (earste fermelding) | postkoade = 5944 | netnûmer = 077 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.venlo.nl www.venlo.nl] | mapname = Limburch (Nederlân) | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 10 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Arcen yn Limburch }} '''Arcen''' is in plak oan 'e [[Maas]] yn 'e gemeente [[Fenlo]] yn [[Limburch (Nederlân)]]. By Arcen leit it fierst eastlike punt fan 'e Maas; dêrwei giet de [[rivier]] stadichoan mear nei it westen ta. Arcen hearde fanâlds ta de gemeente Arcen en Velden. Dy is yn 2010 opgien yn 'e gemeente Fenlo. == Skiednis == Yn 'e iere [[midsiuwen]] hearde Arcen ta it grûngebiet fan [[Straelen]] en yn 1064 waard it troch grevinne Irmentrudis skonken oan 'e [[Abdij Sint-Michael|Abdij fan Siegburg]]. Yn 1330 skiede Arcen him ôf fan Straelen en waard it in selsstannige hearlikheid, dy't in lien wie fan [[Hartochdom Gelre|Gelre]]. Arcen easke doe al in [[steapelrjocht]] op 'e Maas op. De hearlikheid waard tawiisd oan 'e bruorren [[Fan Buren (skaai|Fan Buren]]. Yn 'e 14e iuw hie Arcen al in omwâling mei trije poarten, alhoewol't it plak gjin [[stedsrjochten]] hie. De omwâling moast it plak tsjin strafekspedysjes fan konkurrearjende stêden, lykas [[Fenlo]], ferdigenje. Yn 1503 krige Arcen it merkerjocht. Arcen waard nettsjinsteande de omwâling yn 1586 troch [[Steatsen|Steatske]] troepen út Fenlo platbaarnd, ynklusyf it yn 1452 stifte Sint-Barbarakleaster, dat bûten de wâlen lei. Yn 1635 en 1646 waard Arcen troch oarlochsgeweld ferneatige en yn 1681 folge dêr in grutte brân. [[Ofbyld:View of Arcen by Jan de Beijer Limburgs Museum G11181.jpg|thumb|left|Arcen yn 'e 18e iuw. <small> ([[Jan de Beijer]])</small>]] Nei 1648 hearde Arcen by [[Spaanske Nederlannen|Spaansk]] Opper-Gelre. Yn 'e [[Spaanske Súksesjeoarloch]] waard Arcen troch [[Keninkryk Prusen|Prusyske]] troepen beset, en sa bleau it as diel fan Prusysk Opper-Gelre likernôch in iuw lang [[Dútslân|Dútsk]] gebiet (oant 1814). De hjoeddeiske kearn ûntstie yn 'e rin fan 'e 19e ieu en yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw waarden oan 'e noardkant in pear wenwiken byboud. Yn 1993 en 1995 waard Arcen troffen troch oerstreamingen fan 'e Maas. By de oerstreamingsramp yn Limburch yn 2021 waard de befolking fan Arcen evakuëarre, mar it doarp bleau frij fan grutte swierrichheden. == It besjen wurdich == * It Kastiel Arcen mei de kastieltunen. * De Petrus en Paulustsjerke út 1958. * Fan 'e eardere festingwurken is de skânstoer oan 'e súdwestkant fan it doarp oerbleaun. * Oan it Riedhûsplein stiet in wenhûs út 1666 en it eardere gemeentehûs út 1950. * De pleats Kloosterhof oan 'e Ryksstrjitwei 1 is in sletten pleats út 1883. * De Wymarse Mûne is in wettermûne út it jier 1677. * Yn 'e 17e iuw waard ûnder it Spaansk bewâld in kanaal oanlein, bekend ûnder de namme Fossa Eugeniana. It kanaal moast de Maas mei de Ryn ferbine. By it buorskip Lingsfort lizze de ûnbidich grutte ierden wâlen fan it Fort Lingsfort, dat it kanaal en it slúskompleks beskermje moast. * Yn it doarpsgebiet leit sûnt 1989 it Thermaalbad Arcen dat troch in soad minsken besocht wurdt. * Tige bekend is de Hertog Jan Brouwerij. * De bûlevard is it plak dêr't it doarp oan 'e Maas leit, dêr't in soad toeristyske drokte is. == Ofbylden == <gallery> Arcen, voormalig stadhuis in straatzicht foto2 2010-06-21 17.29.JPG|Earder riedshûs Overzicht van een gedeelte van de resten van het nimmer door de Spanjaarden, 1626, voltooid kanaal, ten oosten van de weg naar Straelen - Venlo - 20396291 - RCE.jpg|It nea foltôge Spaanske kanaal Fossa Eugeniana. Veldkruis, Klein Vink-Rijksweg (Arcen).jpg|Fjildkrús. </gallery> <gallery> Arcen, kerk foto6 2010-06-21 17.35.JPG|Petrus- en Paulustsjerke. Arcen-Wymarse Molen (1).jpg|Wymarse Mûne Arcen – NL - De Schanstoren - panoramio.jpg|Skânstoer </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Arcen}} }} [[Kategory:Plak yn Fenlo]] 2g3tf9whdh86jcr3x2hx0ixnhd9bhre 0 29360 1233211 1213002 2026-06-28T09:02:22Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, tekst útwreide. 1233211 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Wylp |Ofbyld = [[File:Eurasian Curlew.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:XN Numenius arquata.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius arquata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:NumeniusArquata.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#008000}} stânfûgel<br>{{Color box|#00FFFF}} trekfûgel<br>{{Color box|#007FFF}} wintergast</small> }} De '''wylp''' (''Numenius arquata'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Chiurlo Maggiore (Numenius arquata) DSC7954.jpg|thumb|left|Wylp meiiepen wjukken.]] Mei in lingte fan 50 oant 60 sintimeter en in gewicht fan 450 oant 1500 gram is de wylp de grutste steltrinner fan West-Jeropa. De nei ûnderen bûge snaffel is 9 oant 15 sm lang, dy't by de wyfkes langer is as by de mantsjes. It fearrekleed is ljocht fan kleur mei donkerbrune fertikale strepen oer it hiele lichem. Hy liket op 'e [[reinwylp]], mar is grutter en hat net folle tekening op 'e kop, allinnich in skiere ljochte eachstreek. De reinwylp hat in donkere eachstreek en in krúnstreek. De lange wjukken binne oan 'e ûnderkant hast wyt. De reinwylp is 10 sm lytser en hat in snaffel fan 6 oant 9 sm. It lûd fan de wylp ûnderskiedt him ek fan dat fan 'e reinwylp. De rop is tige karakteristyk en kin yn 'e moarn- of jûntiid fier drage. It is in mysterieus, jodeljend lûd, mei oanboazjende fluittoanen en lange trillers, klinkend as koer-líe." <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil wylp en reinwylp.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> A curlew (Numenius arquata) at Fisherman’s Haven - geograph.org.uk - 5930278.jpg|Wylp. Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|Reinwylp. </gallery> </div> == Fersprieding == De wylp briedt fan 'e noardlike helte fan Europa nei [[Ruslân]] oant sa fier eastlik as [[Kazachstan]], [[Mongoalje]] en [[Sina]]. De measten binne [[trekfûgel]]s, dy't oerwinterje yn [[Noard-Afrika]], [[Súd-Europa]], de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan Europa, om 'e [[Middellânske See]] hinne, yn [[Turkije]] en yn [[Aazje]]. Hy bliuwt it hiele jier troch op 'e [[Britske Eilannen]]. De soarte wurdt no meastentiids ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Numenius arquata arquata'' (Jeropeeske wylp) - de nominaatfoarm briedt yn West-, Noard- en Sintraal-Europa en oerwinteret yn West- en Súd-Europa en yn West-Afrika * ''Numenius arquata orientalis'' - briedt fan West- en Sintraal-[[Sibearje]] oant [[Mantsjoerije]], oerwinteret yn Afrika en [[Súdeast-Aazje]] * ''Numenius arquata suschkini'' - briedt fan West-Kazachstan oant Súdwest-Sibearje, oerwinteret yn Súdwest-Aazje en Subsaharaansk Afrika === Nederlân === Yn [[Nederlân]] binne wylpen it hiele jier troch te finen. Oant de jierren 1980 briede wylpen yn 'e natuer lykas heide, heechfean en dunen. Al earder keazen hieltiten mear wylpen foar agrarysk gebiet as briedgebiet en sûnt de jierren 1980 briedt de mearderheid fan 'e wylpen op boerelân. De natuergebieten binne de fûgel as briedfûgel kwytrekke. Fûgels dy't yn Nederlân briede, oerwinterje súdliker, bygelyks yn [[Belgje]], [[Frankryk]], [[Dútslân]], [[Ierlân]], [[Spanje]] en it [[Feriene Keninkryk]]. Yn 'e winter hâlde hjir fûgels yn gruttere oantallen ta út [[Ruslân]] en [[Skandinaavje]] en mooglik in lyts oantal dat hjir ek briedt. As briedfûgel komt de wylp it meast yn 'e eastlike dielen fan it lân foar, wylst de fûgel winterdeis in foarkar hat foar it westen fan it lân. == Ekology == De wylp is frij skou foar de minske oer. Bûten it briedseizoen om is it in tige sosjale fûgel en wurdt er faak yn groepen sjoen. Hy wurdt faak op hegere dielen fan ikkers en greiden sjoen as in soad oare wilstereftigen. [[Ofbyld:Curlew's nest - geograph.org.uk - 802280.jpg|thumb|Nêst.]] De wylp siket mei syn lange, bûge snaffel nei wringeleaze dieren yn sêfte boaiems. De snaffel wurket treflik om waadwjirms út harren U-foarmige nêsten te heljen. De wylp kin by gelegenheid ek krabben en dauwjirms pakke. It nêst is ienfâldich en flak oerflak op 'e taiga, greide of in ferlykber plak. In lechsel bestiet yn 'e regel út fjouwer aaien. De aaien wurde yn likernôch in moanne útbret. De âldste bekende wylp is in wyfke fan 33 jier en 8-9 moannen. De fûgel waard yn 1992 op [[Brownsea Island]] ringe en waard noch begjin maart 2026 libben waarnommen. == Status == Sûnt 2008 kategorisearret de ynternasjonale natuerbeskermingsuny IUCN de soarte as gefoelich (''Near Threatened''). Nettsjinsteande dat er yn guon gebieten noch gewoan is, nimt de soarte sterk yn oantal ôf. De wrâldpopulaasje waard yn 2016 tusken 835.000 en goed 1,3 miljoen fûgels rûsd, wêrfan't der yn Jeropa nei alle gedachten 212.000–292.000 pear briede. De wylp stiet sûnt 2017 yn Nederlân op 'e [[Nederlânske Reade List fan fûgels]] as kwetsber. Sûnt 1990 is it oantal briedpearen mei mear as de helte sakke. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e Reade List as gefoelich (''Near Threatened''). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-curlew-numenius-arquata BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/eurcur eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius arquata}} }} {{DEFAULTSORT:Wilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ascension]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 72flhakye0mwr6pu2rqteau1ezt049y 0 42347 1233186 1214162 2026-06-27T14:31:53Z Vysotsky 12896 sterfdatum 28 maart 1967 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000034108:mpeg21:a0046 1233186 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Darja Collin.jpg|thumb|Darja Collin<br><small>Reproduksje troch Winfried Walta, [[Blessum]]</small>]] '''Maria Louisa Frederika (Darja) Collin''' ([[Amsterdam]]<ref>[http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article749326.ece/Keizerin_Sisi_in_het_Amstel_Hotel Volkskrant] ''Keizerin Sisi in het Amstel Hotel''</ref>, [[19 novimber]] [[1902]] - [[Florâns]], [[28 maart]] [[1967]]) wie in [[Nederlân]]sk [[ballet]]dûnseresse en -learares yn klassyk ballettechnyk. == Libben en wurk == Darja Collin wie in dochter fan fioelist Robert Johan Carl Collin (1863-1904) en Wilhelmina Frederika Christina van Dijk. Pake en beppe fan heitekant wiene [[dirigint]] [[Robert Collin]] en sjongster [[Anna Collin-Tobisch]]. Collin wie yn de jierren '20 in ferneamd dûnseresse en hie bynammen sa as 'de [[Mata Hari]] fan de dûns' en 'moannegoadinne'. Dy lêste kaam fan de skilder [[Christiaan de Moor]], ien fan in protte feinten fan har (û.o. ek de skriuwers [[A. den Doolaard]] en [[J.W.F. Werumeus Buning]]. Tagelyk hie hja ek in relaasje mei de dûnser [[Alexeï d’Ormesson]]. Collin wie fan [[3 septimber]] [[1930]] oant en mei [[30 april]] [[1935]] troud mei dichter [[Jan Jacob Slauerhoff]]. Se krigen in bern, mar dat stoar koart nei de berte al. Collin har trochbrekken yn Nederlân wie yn [[1928]]. Sy wie bekend as de earste aktrise mei 'stjer-allueres'.<ref>Eva van Schaik. ''Op gespannen voet. Geschiedenis van de Nederlandse theaterdans''</ref> Yn [[1935]] hie hja in gastoptreden yn de film ''Het mysterie van de Mondscheinsonate'', in film dêr't sy yn te sjen wie as dûnspartner fan [[Egon Karter]]. Yn de jierren '30 hie Collin in dûnsskoalle yn [[De Haach]]; de iepening wie op [[15 july]] [[1933]]. Yn de simmer fan 1937 makke se mei ûnder oaren Edmée Monod de Froideville, Alexander von Swaine en [[Eberhard Rebling]] in reis nei [[Nederlânsk-Ynje]] dy't Rebling sekuer beskriuwt yn it boek ''Lied van verzet'', dat er tegearre mei syn frou [[Lin Jaldati]] skreau en dat yn 2024 yn it Nederlânsk ferskynde (oarspronklike útjefte: ''Sag nie, du gehst den letzten Weg,''). <gallery widths="250" heights="250"> DarjaCollin.jpg|Darja Collin <br>(foto [[Franz Ziegler]], om 1925) Collin and Slauerhoff 1934.jpg|Darja Collin en [[Jan Jacob Slauerhoff]] </gallery> ==Gedicht== Jan Slauerhoff skreau it folgjende [[sonnet]] foar syn frou Darja Collin.<ref>[https://www.gedichten.nl/nedermap/poezie/poezie/127580.html gedichten.nl Tabblad: poezie (nr. 5230): ''Kon ik eenmaal toch...''. Sjoen 17 augustus 2019.]</ref> <br><br> ''Kon ik eenmaal toch...''<br> <br> Kon ik eenmaal toch jouw dans weergeven<br> In een van het woord bevrijd gedicht,<br> Eenmaal even vrij en lenig zweven<br> Als jij in de lucht en in het licht<br> <br> Met je lichaam doet, dat toch niet even<br> Los van de aarde is als wat ik dicht,<br> Zich met moeite van de grond opricht,<br> Zwaarder dan mijn geest, en toch kan zweven.<br> <br> Jij kunt met een wending, een gebaar<br> Woede, == Keppeling om utens == * [http://theaterencyclopedie.nl/wiki/Darja_Collin Biografy yn de theaterencyclopedie.nl] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Collin, Darja}} [[Kategory:Nederlânsk dûnser]] [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk stomme-filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1902]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1967]] 1s8fyjo8wzqj6rnfvyb8ki6a21w13a5 0 55579 1233187 1198354 2026-06-27T14:33:01Z Drewes 2754 + mear titels 1233187 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Martin Ros.jpg|thumb|Martin Ros, makker fan de rige]] '''Privee-domein''' (''Privé domein''), is in [[Nederlân]]ske autobiografyske boekerige fan Utjouwerij [[De Arbeiderspers]], foar it meastepart gearstald troch [[Martin Ros]]. De rige dêr't mei úteinset waard yn [[1966]], hat [[autobiografy]]en en [[egodokumint]]en fan literêre [[auteur]]s út tal fan lannen. Sa binne der [[deiboek|deiboeken]], briefwikselingen, persoanlike notysjes en [[aforisme]]n, autobiografyen en [[memoires]]. Alle jierren ferskynden nije dielen. De aparte [[omslach|omslaggen]] fan de boeken, yn alle gefallen oant nûmer 200, binne in ûntwerp fan [[Kees Kelfkens]] ([[1919]]-[[1986]]). De namme fan de rige komt fan in lytse Frânske útjouwerij, ''Editions du Cap'', alias ''Domaine privé''. Produksjesjef Wim Mol fan De Arbeiderspers woe in moai apart formaat hawwe, fan 11,5 by 19,5 sm en fersoarge de [[typografy]]. == Titels == *1 [[Mary McCarthy]], ''Herinneringen aan mijn roomse jeugd'' *2 [[Paul Léautaud]], ''Onvoltooid verleden tijd'' *3 Victor Alexandrov, ''Adder onder adders'' *4 Majbritt Morrison, ''Jungle west 11'' *5 [[Konstantin Paustovsky]], ''Begin van een onbekend tijdperk'' (diel 3) *6 Zoe Progl, ''Koningin van de onderwereld'' *7 [[Maurice Sachs]], ''Heksensabbat'' *8 [[Paul Léautaud]], ''Particulier dagboek 1917-1924'' *9 [[August Strindberg]], ''Inferno'' *10 [[Hendrik Werkman]], ''Brieven van H.N. Werkman 1940-1945'' *11 [[Salvador Dali]], ''Mijn leven als genie'' *12 [[Paul Léautaud]], ''Lichtzinnige herinneringen'' *13 [[Friedrich Nietzsche]], ''Ecce Homo'' *14 [[Brendan Behan]], ''Bekentenissen van een Ierse rebel'' *15 [[August Strindberg]], ''De zoon van een dienstbode'' *16 [[Konstantin Paustovsky]], ''Verre Jaren'' (diel 1) *17 [[Annie Romein-Verschoor]], ''Omzien in verwondering'' (2 dielen) *18 [[Belle van Zuylen]], ''Rebels en beminnelijk'' *19 [[Giacomo Casanova]], ''Memoires'' *20 [[Paul Léautaud]], ''Literair dagboek 1893-1921'' *21 [[Hermann Hesse]], ''Zinnig eigenzinnig'' *22 [[August Strindberg]], ''Tijd van gisting'' *23 [[George Orwell]], ''Een olifant omleggen'' *24 [[Raoul Hynckes]], ''De vrienden van middernacht'' *25 [[Walter Benjamin]], ''Berlijnse jeugd'' *26 [[Ivan Toergenjev]], ''Herinneringen'' *27 [[F. Scott Fitzgerald]], ''De namiddag van een schrijver'' *28 [[Pablo Neruda]], ''Ik beken ik heb geleefd'' (2 dielen) *29 [[Heinrich Heine]], ''De Harzreis'' *30 [[Arthur Schopenhauer]], ''Er is geen vrouw die deugt'' *31 [[Elias Canetti]], ''Wat de mens betreft'' *32 [[Konstantin Paustovsky]], ''Onrustige jeugd'' (diel 2) *33 [[Anna Dostojevskaja|A.G. Dostojevskaja]], ''Herinneringen'' *34 [[Paul Léautaud]], ''Particulier dagboek 1925-1950'' *35 Athur Power, ''Gesprekken met [[James Joyce]]'' *36 [[Michael Bakoenin]], ''Bakoenin’s biecht'' *37 [[Virginia Woolf]], ''Schrijversdagboek'' (2 dielen) *38 [[Robert Craft]], ''[[Igor Strawinsky]]'' *39 [[Giacomo Leopardi]], ''Gedachten'' *40 [[Valentin Boelgakov]], ''Het laatste levensjaar van [[L.N. Tolstoj]]'' *41 [[Knut Hamsun]], ''Langs overwoekerde paden'' *42 [[Julien Green]], ''Journaal 1926-1945'' *43 [[Martin Ros]] en Th.A. Sontrop, ''Privé-Domein Schrijvers over zichzelf'' *44 [[Claire Goll]], ''Alles is ijdelheid'' *45 [[J.J. Peereboom]], ''Ik ben niets veranderd'' *46 [[Peter Handke]], ''Last van de wereld'' *47 [[Jeroen Brouwers]], ''Mijn Vlaamse Jaren'' *48 [[Astolphe de Custine|Astolphe Marquis de Custine]], ''Brieven uit Rusland'' *49 [[George Grosz]], ''Een klein ja, een groot nee'' *50 [[Elias Canetti]], ''De behouden tong'' *51 [[Lodewijk van Deyssel]], ''Het ik'' *52 [[Henriëtte Roland Holst]], ''Het vuur brandde voort'' *53 [[Samuel Pepys]], ''Geheim dagboek van een puritein'' *54 [[Multatuli]], ''Liefdesbrieven'' *55 [[Louis-Ferdinand Céline]], ''Van de ene dood naar de andere'' *56 [[Gustave Flaubert]], ''Haat is een deugd'' *57 [[Lou Andreas-Salomé]], ''Terugblik op mijn leven'' *58 [[A. Roland Holst]], ''Brieven aan Marius Brinkgreve'' *59 [[Gerrit Komrij]], ''Verwoest arcadië'' *60 [[Viktor Sjklovski]], ''Sentimentele reis'' *61 [[Konstantin Paustovsky]], ''De tijd van de grote verwachtingen'' (diel 4) *62 [[Albert Helman]], ''Het eind van de kaart'' *63 [[Bertolt Brecht]], ''Dagboeken 1920-1922'' *64 [[Dmitri Sjostakovitsj]]/[[Solomon Volkov]], ''Getuigenis'' *65 [[Stendhal]], ''Brieven'' *66 [[Henry de Montherlant]], ''Spelen met stof'' *67 [[Robert Graves]], ''Dat hebben we gehad'' *68 [[Patrick Modiano]]/[[Emmanuel Berl]], ''Verhoor'' *69 [[Julien Green]], ''Journaal 1946-1967'' *70 [[Michel Leiris]], ''Arena'' *71 [[Friedrich Nietzsche]], ''Uit mijn leven'' *72 [[Alfred Döblin]], ''Fatale reis'' *73 [[Marina Tsvetajeva]], ''Herinneringen en portretten'' *74 [[Elias Canetti]], ''De fakkel yn het oor'' *75 [[Maxim Gorki]], ''Portretten'' *76 [[Graham Greene (skriuwer)|Graham Greene]], ''Vluchtwegen'' *77 [[Czeslaw Milosz]], ''Geboortegrond'' *78 [[Joyce & Co]], ''Venetiaanse brieven en Calabrese dagboeken'' *79 [[Graham Greene (skriuwer)|Graham Greene]], ''Een soort leven'' *80 [[George Sand]]/[[Alfred de Musset]], ''Een moeilijke liefde'' *81 [[Cyril Connolly|Palinurus]], ''Het rusteloze graf'' *82 [[Lidija Tsjoekovskaja]], ''Ontmoetingen met [[Anna Achmatova]]'' *83 [[Konstantin Paustovskij]], ''De sprong naar het Zuiden'' (diel5) *84 [[Aegidius Willem Timmerman|Aegidius W. Timmerman]], ''Tim’s Herinneringen'' *85 [[Botho Strauss]], ''Paren, passanten'' *86 [[Marcellus Emants]], ''Op reis door Zweden'' *87 [[Klaus Mann]], ''Het keerpunt'' *88 [[Louis-Ferdinand Céline]], ''Brieven aan vriendinnen'' *89 [[Cees Nooteboom]], ''Waar je gevallen bent, blijf je'' *90 [[Alexander Herzen]], ''Feiten en gedachten 1812-1838'' (diel 1) *91 [[J. Slauerhoff]], ''Brieven aan Hans Feriz'' *92 [[V.S. Naipaul]], ''Proloog voor een autobiografie'' *93 [[Gustave Flaubert]], ''De kluizenaar en zijn muze'' *94 [[Zinaida Hippius]], ''De schittering van woorden'' *95 [[Loadewyk Napoleon]], ''Gedenkschriften'' *96 [[L.E.J. Brouwer]]/[[Carel Steven Adama van Scheltema|C.S. Adama van Scheltema]] ''Droeve snaar, vriend van mij'' *97 [[Walter Benjamin]], ''Dagboek uit Moskou'' *98 [[Sofia Tolstaja|Sofia Tolstoj]], ''Dagboek'' *99 [[Annie Salomons]], ''Herinneringen uit de oude tijd'' *100 [[Maarten ’t Hart]], ''Het roer kan nog zesmaal om'' *101 [[Peter Handke]], ''De geschiedenis van het potlood'' *102 [[Norman Douglas]], ''Terugblik'' *103 [[Konstantin Paustovsky]], ''Boek der omzwervingen'' (diel 6) *104 [[Alexander Herzen]], ''Feiten en gedachten 1838-1847'' (diel 2) *105 [[Marcel Proust]], ''Brieven 1885-1906'' *106 [[Victor Hugo]], ''Zelf gezien'' *107 [[Jean-Paul Sartre]], ''Schemeroorlog'' *108 [[Martin Ros]] en Emile Brugman, ''Privé-domein 1966-1984'' *109 [[August Willemsen]], ''Braziliaanse brieven'' *110 [[Thomas Bernhard]], ''Een kind'' *111 [[William Butler Yeats]], ''Autobiografieën'' (2 dielen) *112 [[Jacques Presser]], ''Louter verwachting'' *113 [[Ivan Toergenjev]], ''Brieven'' *114 [[Isaac Bashevis Singer]], ''Op zoek'' *115 [[Alexander Herzen]], ''Feiten en gedachten 1847-1852'' (diel 3) *116 [[Nathalie Sarraute]], ''Kindertijd'' *117 [[Edmond de Goncourt]] en [[Jules de Goncourt]], ''Dagboek'' *118 [[Willem Kloos]], ''Zelfportret'' *119 [[Françoise Sagan]], ''Dierbare herinneringen'' *120 [[Jean-Paul Sartre]], ''Brieven aan Castor 1926-1939'' *121 [[Elias Canetti]], ''Het ogenspel'' *122 [[Elias Canetti]], ''Het geheime hart van het uurwerk'' *123 [[Ernst Jünger]], ''Parijs dagboek 1941-1943'' (diel 1) *124 [[Jean-Paul Sartre]], ''Brieven aan Castor 1940-1963'' *125 [[Lord Byron]], ''Brieven en dagboeken'' *126 [[Gottfried Benn]], ''Dubbelleven'' *127 [[Hector Berlioz]], ''Mijn leven 1803-1834'' (diel 1) *128 [[Vladislav Chodasevitsj]], ''Necropolis'' *129 [[Thomas Mann]], ''Dagboeken 1918-1939'' *130 [[Paul Léautaud]], ''Particulier dagboek 1933'' *131 [[Alexander Herzen]], ''Feiten en gedachten 1852-1864'' (diel4) *132 [[Benno Barnard]], ''Uitgesteld paradijs'' *133 [[Hans van Straten]], ''De omgevallen boekenkast'' *134 [[Hector Berlioz]], ''Mijn leven 1834-1865'' (diel 2) *135 [[Ivan Gontsjarov]], ''Reis om de wereld'' *136 [[Paul Morand]], ''Venetiës'' *137 [[Konstantin Paustovsky]], ''De gouden roos'' *138 [[Louis Paul Boon]], ''Memoires van Boontje'' *139 [[Sergej Aksakov]], ''Een jeugd in Rusland'' *140 [[Jules Renard]], ''Dagboek 1887-1910'' (2 dielen) *141 [[Paul Auster]], ''Het spinsel van de eenzaamheid'' *142 [[Boris Pasternak]]/[[Olga Freidenberg]], ''Contradans in brieven 1910-1954'' *143 [[Anthony Trollope]], ''Een autobiografie'' *144 [[J.J. Peereboom]], ''Vraag niet waarom'' *145 [[Adriaan Morriën]], ''Plantage Muidergracht'' *146 [[Michail Tsjechov]], ''Rondom [[Anton Tsjechov|Tsjechov]]'' *147 [[Italo Svevo]], ''Autobiografisch profiel'' *148 [[Marie Wassiltchikoff]], ''Berlijns dagboek 1940-1945'' *149 [[Ernst Jünger]], ''Parijs dagboek 1943-1944'' (diel 2) *150 [[Koos van Zomeren]], ''Een jaar in scherven'' *151 [[Martin Ros]]/Emile Brugman, ''Ik herinner mij'' *152 [[Alexander Herzen]], ''Feiten en gedachten 1864-1868'' (diel 5) *153 [[A. Roland Holst]], ''Briefwisseling met R.N. Roland Holst en H. Roland Holst-van der Schalk'' *154 [[Frans Erens]], ''Vervlogen jaren'' *155 [[George Gissing]], ''Intieme geschriften van Henry Reyecroft'' *156 [[Pitirim Sorokin]], ''Bladen uit een dagboek'' *157 [[Marcel Jouhandeau]], ''Dagboeken'' *158 [[Botho Strauss]], ''Niemand anders'' *159 [[Tibor Déry]], ''Geen oordeel'' *160 [[Louis Paul Boon]], ''Brieven aan literaire vrienden'' *161 [[Alma Mahler-Werfel|Alma Mahler]], ''Mijn leven'' *162 [[Boris Pasternak]], ''Autobiografische geschriften'' *163 [[Friedrich Hölderlin]], ''Onder een ijzeren hemel'' *164 [[August Strindberg]], ''Verslag van twee huwelijken'' *165 [[Vladimir Petsjerin]], ''Van over het graf'' *166 [[Fernando Pessoa]], ''Het boek der rusteloosheid'' *167 [[Johann Peter Eckermann]], ''Gesprekken met [[Goethe]]'' *168 [[Stefan Zweig]], ''De wereld van gisteren'' *169 [[Emmanuel Berl]], ''Rachel en andere gratiën'' *170 [[Georges Perros]], ''Plakboek'' *171 [[Giuseppe Verdi]], ''Autobiografie in brieven'' *172 [[Theodor Fontane]], ''Brieven'' *173 [[Georges Perec]], ''W of de jeugdherinnering'' *174 [[Søren Kierkegaard]], ''Dagboeken'' *175 [[E.B. de Bruyn]], ''Uit een leven'' *176 [[Madame de Sévigné]], ''Brieven'' *177 [[August Willemsen]], ''De val'' *178 [[Matthieu Galey]], ''Dagboek'' *179 [[Paul de Wispelaere]], ''Het verkoolde alfabet'' *180 [[Isaac Bashevis Singer]], ''Het hof van mijn vader'' *181 [[Arthur Schopenhauer]], ''De wereld deugt niet'' *182 [[Gustave Flaubert]]/[[George Sand]], ''Wij moeten lachen en huilen'' *183 [[Jeroen Brouwers]], ''Kroniek van een karakter'' *184 [[Vladimir Nabokov]], ''Zuivere kleuren'' *185 [[Vasili Rozanov]], ''Roem is een slang'' *186 [[Josep Pla|Joseph Pla]], ''Het grijze schrift'' *187 [[Franz Kafka]]/Max Brod, ''Een vriendschap in brieven'' *188 [[Adriaan Morriën]], ''Ik heb nu weer de tijd'' *189 [[Günter de Bruyn]], ''Verschoven stad'' *190 [[Golo Mann]], ''In de schaduw van de tovenaar'' *191 [[John Cheever]], ''Verscheurde stilte'' *192 [[Anna Larina Boecharina]], ''De revolutie ging in het rood gekleed'' *193 [[Misia Sert]], ''Misia'' *194 [[Friedrich Nietzsche]], ''Nietzsche contra Wagner'' *195 [[Ursula von Kardorff]], ''Gebombardeerd dagboek 1942-1945'' *196 [[Louis-Ferdinand Céline]], ''Sterven of liegen'' *197 [[Theo Thijssen]], I''n de ochtend van het leven'' *198 [[Friedrich Hebbel]], ''Een blinde bij zonsopgang'' *199 [[Bergman (dichter)|Bergman]], ''De tijd te lijf'' *200 [[Gerrit Komrij]], ''De buitenkant'' *201 [[Denis Diderot]], ''Brieven aan Sophie'' *202 [[Elias Canetti]], ''Het pantheon van vergeten dingen'' *203 [[Thomas Mann]], ''Duitsland heeft me nooit met rust gelaten'' *204 [[Fernando Pessoa]], ''Mijn droom is van mij'' *205 [[Klaus Mann]], ''Opgejaagd, gedoemd, verloren'' *206 [[Maxime du Camp]], ''Uren met [[Flaubert]]'' *207 [[Man Ray]], ''Belicht geheugen'' *208 [[Edmond de Goncourt]] en [[Jules de Goncourt]], ''God, geld en seks'' *209 [[Danièle Sallenave]], ''Gepasseerd station'' *210 [[W.N.P. Barbellion]], ''Dagboek van een teleurgesteld man'' *211 [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Bekentenissen'' *212 [[Louis de Rouvroy|Saint-Simon]], ''Memoires'' *213 [[Jean-Paul Franssens]], ''Zuiderkerkhof I'' *214 [[Frank Meyrink]], ''Gottliebs dood'' *215 [[Marie Bashkirtseff]], ''Waarom zou ik liegen'' *216 [[Michel Leiris]], ''In de tegenwoordige tijd'' *217 [[Willem Bilderdijk]], ''Liefde en ballingschap'' *218 [[Junichiro Tanizaki]], ''Kinderjaren'' *219 [[Paul Auster]], ''Van de hand in de tand'' *220 [[August Willemsen]], ''Vrienden, vreemden, vrouwen'' *221 [[Rogi Wieg]], ''Liefde is een zwaar beroep'' *222 [[Ilja Erenburg|Ilja Ehrenburg]], ''Ik ben nooit onverschillig geweest'' *223 [[Jean Schalekamp]], ''Dr. Freud heeft hier gewoond'' *224 [[Rudolf Bakker]], ''Hoe komt het dat ik nog leef'' *225 [[Hans Christian Andersen]], ''Nooit rijk, nooit tevreden, nooit verliefd'' *226 [[Luuk Gruwez]], ''Het land van de wangen'' *227 [[Jean-Paul Franssens]], ''De wereld wil bedrogen worden'' *228 [[Friedrich Nietzsche]], ''Afgemat als een eendagsvlieg bij avond'' *229 [[Thomas Mann]], ''Roem en verliefdheid'' *230 [[Jean Cocteau]], ''Dagboek van een duizendkunstenaar 1942-1954'' *231 [[Boudewijn Büch]], ''Een boekenkast op reis'' *232 [[Raymond Queneau]], ''Mijn moeder zong'' *233 [[Elias Canetti]], ''Slotsom'' *234 [[Emily Brontë|Emily]], [[Charlotte Brontë|Charlotte]] en [[Anne Brontë]], ''Verwoeste levens'' *235 [[Sébastien Mercier|Louis Sébastien Mercier]], ''Niemand ontbijt meer met een glas wijn'' *236 [[Maarten ’t Hart]], ''Een deerne in lokkend postuur'' *237 [[Félix Nadar]], ''Toen ik fotograaf was'' *238 [[Alma Mahler-Werfel|Alma Mahler]], ''Het is een vloek een meisje te zijn'' *239 [[Arthur Rimbaud]], ''Afrikaanse brieven'' *240 [[Marguerite Yourcenar]], ''Nauwkeurig, met verbeten hartstocht'' *241 [[António Vieira|Padre António Vieira]], ''Een natte hel'' *242 [[Matsuo Basho|Matsuo Bashō]], ''De herfstwind dringt door merg en been'' *243 [[Erika Mann]], ''Mijn vader, de tovenaar'' *244 [[Michel Onfray]], ''Vulkanisch verlangen'' *245 [[Isaac Bashevis Singer]], ''Meer verhalen van het hof van mijn vade''r *246 [[Günter de Bruyn]], ''Veertig jaar'' *247 [[Ronald Giphart]], ''Het leukste jaar uit de geschiedenis van de mensheid'' *248 [[Harry graaf Kessler]], ''De dans op de vulkaan'' *249 [[Anna Achmatova]], ''De echte twintigste eeuw'' *250 [[A.F.Th. van der Heijden]], ''Engelenplaque'' *251 [[Georges Perec]], ''Ik ben geboren'' *252 [[Ryszard Kapuściński]], ''Lapidarium'' *253 [[Victor Segalen]], ''Brieven uit China'' *254 [[Gérard de Nerval]], ''Het treurige beroep van schrijver'' *255 [[Sylvia Plath]], ''De dagboeken 1950-1962'' *256 [[Matsuo Basho|Matsuo Bashō]], ''De smalle weg naar het verre noorden'' *257 [[Georg Christoph Lichtenberg]], ''Gekleurde schaduwen'' *258 [[Elias Canetti]], ''Party tijdens de blitz'' *259 [[André Gide]], ''Het innerlijk blauw'' *260 [[Julien Weverbergh]], ''Weverbergh '30-'70'' *261 [[Koos van Zomeren]], ''Nog in morgens gemeten'' *262 [[Gustave Flaubert]], ''Geluk is onmogelijk'' *263 [[Eugène Delacroix]], ''Ik heb het niet over middelmatige mensen'' *264 [[Sergej Prokofjev]], ''Dagboek 1907-1933'' *265 [[Graciliano Ramos]], ''Kinderjaren'' *266 [[Atte Jongstra]], ''Klinkende ikken'' *267 [[Arthur Japin]], ''Zoals dat gaat met wonderen, Dagboeken 2000-2007'' *268 (gjin auteur), ''Dagboek van een lezer'' *269 [[Paul Léautaud]], ''Brieven aan mijn moeder'' *270 [[Edward W. Said]], ''Ontheemd'' *271 [[Claude Debussy]], ''Hartstochtelijk houd ik van muziek'' *272 [[Maarten 't Hart]], ''Dienstreizen van een thuisblijver'' *273 [[Henrik Ibsen]], ''De zomer beschrijf je het best op een winterdag'' *274 [[Maxim Gorki]], ''Jeugdherinneringen'' *275 [[Ted Hughes]], ''Ik wil nooit vergeven worden'' *276 Ferskate auteurs: ''Schrijvers op reis; Privé-domein gaat op vakantie'' *277 [[George Orwell]], ''Dagboeken 1931-1949'' *278 [[Adèle d'Osmond]], ''Verhalen van een tante'' *279 [[Curzio Malaparte]], ''Dagboek van een vreemdeling in Parijs'' *280 [[August Willemsen]], ''Bewaar deze brieven als je eigen tekeningen'' *281 [[Doeschka Meijsing]], ''En liefde in mindere mate'' *282 [[Ilja Leonard Pfeijffer]], ''Brieven uit Genua'' *283 [[Fernando Pessoa]], ''Boek der rusteloosheid'' (Op 'e nij besjoene fertaling en útwreide edysje ferlike mei Privé-domein No. 166) *284 [[Heere Heeresma]], ''Bleib gesund!'' *285 [[Elias Canetti]], ''Boek tegen de dood'' *286 [[Clarice Lispector]], ''De ontdekking van de wereld'' *287 [[Gerbrand Bakker]], ''Jasper en zijn knecht'' *288 [[J. Slauerhoff]], ''Een varend eiland'' *289 [[Arnon Grunberg]], ''Aan nederlagen geen gebrek'' *290 [[Ernest Hemingway]], ''Parijs is een feest'' *291 [[Colette]], ''De eerste keer dat ik mijn hoed verloor'' *292 [[Laurie Langenbach]], ''Brieven, dagboeken en een geheime liefde'' *293 [[Georges Perec]], ''De duistere winkel'' *294 [[Anna Enquist]], ''Een tuin in de winter'' *295 [[Roald Dahl]], ''Liefs van Boy'' *296 [[Gabriele D'Annunzio]], ''De schoonheid van de nacht'' *297 [[Margo Jefferson]], ''Negroland'' *298 [[A.H.J. Dautzenberg]], ''Ik bestaat uit twee letters'' *299 [[Onno Blom]], ''Memoires van een biograaf'' *300 [[Joseph Roth]] en [[Stefan Zweig]], ''Elke vriendschap met mij is verderfelijk'' *301 [[Beryl Markham]], ''Westwaarts met de nacht'' *302 [[Cyrille Offermans]], ''Een iets beschuttere plek misschien'' *303 [[Alfred Birney]], ''Niemand bleef'' *304 [[Heinrich Heine]], ''Memoires en bekentenissen'' *305 [[Willem Pijper]], ''In het licht van de eeuwigheid'' *306 [[Arthur Japin]], ''Geluk, een geheimtaal'' *307 [[Ischa Meijer]], ''Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan'' *308 [[Luuk Gruwez]], ''Het land van de handen'' *309 [[Gerbrand Bakker (skriuwer)|Gerbrand Bakker]], ''Knecht, alleen'' *310 [[Danilo Kiš]], ''Homo poëticus'' *311 [[Alice Schwarz]], ''Zo'n genie ben je nu ook weer niet'' *312 [[Renate Rubinstein]], ''Bange mensen stellen geen vragen'' *313 [[Ilja Leonard Pfeijffer]], ''Quarantaine'' *314 [[Charles Baudelaire]], ''Mijn hoofd is een zieke vulkaan'' *315 [[Douwe Draaisma]], ''De ivoren cel'' *317 [[Stijn Streuvels]], ''Ingooigem'' *318 [[Clarice Lispector]], ''Mijn lievelingen'' *319 [[Eriek Verpale]], ''Beminde vriend'' *320 [[Roger Martin du Gard]], ''Kijken door een sleutelgat'' *321 [[Anatoli Marienhof|Anatoli Mariëngof]], ''Mijn eeuw, mijn vrienden en vriendinnen'' *322 [[Andreas Burnier]], ''Elk boek is een gevaar'' *323 [[Alice Walker]], ''Bloesem plukken onder vuur'' *324 [[Gerbrand Bakker (skriuwer)|Gerbrand Bakker]], ''Moeder, na vader'' *325 [[Louis Spohr]], ''Levensherinneringen'' *326 [[Natalia Ginzburg]], ''Familielexicon'' *327 [[Geerten Meijsing]], ''Het gewicht van woorden'' *328 [[Bart Moeyaert]], ''Een ander leven'' *329 [[Albert Camus]], ''Laatste cahiers 1951-1959'' *330 [[Brigitte Reimann]], ''Groeten aan Amsterdam'' *331 [[George Sand]] en [[Pauline Viardot-García|Pauline Viardot]], ''De schrijfster en de nachtegaal'' *332 [[Federico García Lorca]], ''Ik houd nog veel verborgen'' *333 [[Renate Dorrestein]] en [[Alex Boogers]], ''Buitenstaanders in brieven'' *334 [[Gerbrand Bakker]], ''Aan mij heb je niks'' *335 [[Koos van Zomeren]], ''We gaan zo'' *336 [[Mary MacLane]], ''Ik wacht op de komst van de duivel'' *337 [[E. du Perron]] en [[Elisabeth de Roos]], ''Het strijdperk van de liefde'' *338 [[Els Pelgrom]], ''Alles gebeurt'' *339 Mijn privé-domein, notitieboek *340 [[Annie Ernaux]], ''Het werkelijke leven'' == Keppeling om utens == *[http://www.privedomein.info/catalogus/ Privedomein.info] [[Kategory:Autobiografy|Prive-Domein]] [[Kategory:Nederlânsktalige literatuer|Prive-Domein]] 65ykf65bgjf2or5klakdvzcvk1cog69 0 61462 1233199 1124933 2026-06-27T21:56:25Z Redaktor GLAM 52898 Higher resolution version of image 1233199 wikitext text/x-wiki {{Stobbe|keunstner}} [[Ofbyld:AubreyBeardsley-Hollyer1.jpg|thumb|right| Aubrey Beardsley]] '''Aubrey Vincent Beardsley''' ([[Brighton]] ([[Ingelân]]), [[21 augustus]] [[1872]] – [[Menton]] ([[Frankryk]]), [[16 maart]] [[1898]]) wie in Ingelsk [[yllustrator]], waans wurk rekkene wurdt ta de keunststreaming [[jugendstil]] of [[art nouveau]]. Beardsley syn tekeningen yn swarte inket lizze de klam op it [[groteske]], it dekadinte en it [[Erotyk|eroatyske]]. Hy wie in foaroansteand persoan yn de [[Estetyk|estetyske]] beweging dêr't ek [[Oscar Wilde]] en [[James A. McNeill Whistler]] ta rekkene wurde. Beardsley's ynfloed wie grut nettsjinsteande syn koarte karriêre dy't einige mei syn foartiidske dea troch [[tuberkuloaze]]. ==Galery== <gallery> File:Aubrey Beardsley, Ali Baba.jpg|Omslach fan ''"One Thousand and One Nights"'' File:Le morte d-arthur-201.gif|Yllustraasje út ''"Le Morte d'Arthur"'' File:Aubrey Beardsley - Edgar Poe 4.jpg|Yllustraasje út ''"Short stories by Edgar Allan Poe"'' File:Aubrey Beardsley - Masquerade.jpg|Maskerade File:Salomé- a tragedy in one act pg 79.jpg|''The Dancers Reward'' File:Venus between Terminal Gods by by Aubrey Beardsley (143494465).jpg|''Venus between Terminal Gods'' File:Aubrey-beardsley-lysistrata-01.jpg|''[[Lysistrata]], yllustraasje (1896) File:Aubrey Beardsley Beardsley - Isolde.jpg|Isolde, yllustraasje yn Pan magazine </gallery> == Literatuer == *J. Pennell: ‘A New Illustrator: Aubrey Beardsley', The Studio, i (april 1893), sd. 14–19 *A. E. Gallatin: ''Aubrey Beardsley: Catalogue of Drawings and Bibliography'' ([[New York (stêd)|New York]], 1945) *B. Reade: ''Beardsley'' ([[Londen]], 1967) *S. Weintraub: ''Beardsley: A Biography'' (Londen, 1967, rev. University Park, 1976) *H. Maas, T. L. Duncan and W. G. Good, eds: ''The Letters of Aubrey Beardsley'' (Londen, 1971) *B. Brophy: ''Beardsley and his World'' (Londen, 1976) *M. Benkovitz: ''Aubrey Beardsley: An Account of his Life'' (Londen, 1981) *I. Fletcher: ''Aubrey Beardsley'' ([[Boston]], 1988) *R. Langenfeld, ed.: ''Reconsidering Aubrey Beardsley'' ([[Ann Arbor]], 1989) *L. G. Zatlin: ''Aubrey Beardsley and Victorian Sexual Politics'' ([[Oxford]], 1990) == Keppelings om utens == [http://www.glyphs.com/art/beardsley/ Wurk fan Beardsley] {{commonscat|Aubrey Beardsley}} {{DEFAULTSORT:Beardsley Aubrey}} [[Kategory:Ingelsk yllustrator]] [[Kategory:Eroatysk keunstner]] [[Kategory:Persoan berne yn 1872]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1898]] sa3459qwh151gyjvwdygh80fczykdxd 0 147694 1233200 1184830 2026-06-27T23:41:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Klassifikaasje */ typfl 1233200 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Grashoppsangare-070512.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = reidimerke (''Locustella naevia''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[sjongfûgels]] (''Passeri'') | takson12 = [[lytsskift]]: | namme12 = [[sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylviida'') | takson13 = [[boppefamylje]]: | namme13 = [[echte sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylvioidea'') | takson14 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme14 = '''imerkesjongerfûgels''' (''Locustellidae'') | beskriuwer, jier = [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1844 }} De '''imerkesjongerfûgels''' (''Locustellidae''), ek wol '''imerkes''', '''strûksjongerfûgels''' of '''sprinkhoansjongerfûgels''' neamd, foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] yn it skift fan de [[moskeftigen]]. Foarhinne waarden de imerkesjongers ta de grutte famylje fan de [[sjongers]] (''Sylviidae'') rekkene. As synonym foar ''Locustellidae'' wurdt ek wol ''Megaluridae'' brûkt. De 68 soarten imerkesjongers komme yn Jeropa, Aazje, Austraalje en Afrika foar, mei it swiertepunt yn Midden- en Súdeast-Aazje. De imerkesjongers binne lytse ûnopfallende brúneftige fûgeltsjes fan 12-20 cm, dy 't meast yn strûken of sompen tahâlde. De bekendste soarten yn Fryslân binne it [[reidimerke]] en de [[snilekrûper]]. == Klassifikaasje == De skaaien yn de famylje fan de '''imerkesjongerfûgels''' (''Locustellidae'') binne: * ''Skaai'': (''Robsonius''), 3 soarten * ''Skaai'': [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes''), 6 soarten, oant koartlyn ta it skaai ''Locustella'' rekkene: ** [[grutte snilekrûper]] (''Helopsaltes fasciolatus'') ** [[Koreaansk reidimerke]] (''Helopsaltes pleskei'') ** [[Ochotsk reidimerke]] (''Helopsaltes ochotensis'') ** [[Sachalinreidimerke]] (''Helopsaltes amnicola'') ** [[Sibearysk reidimerke]] (''Helopsaltes certhiola'') ** [[Japansk reidimerke]] (''Helopsaltes pryeri'') * ''Skaai'': [[strûksjongers]] (''Locustella''), 24 soarten, dêrûnder: ** [[lyts reidimerke]] (''Locustella lanceolata'') ** [[wekkerke]] (''Locustella fluviatilis'') ** [[snilekrûper]] (''Locustella luscinioides'') ** [[reidimerke]] (''Locustella naevia'') ** [[Sineeske strûksjonger]] (''Locustella tacsanowskia'') ** [[Baikalstrûksjonger]] (''Locustella davidi'') ** [[Westhimalaja-strûksjonger]] (''Locustella kashmirensis'') ** [[bûnte strûksjonger]] (''Locustella thoracica'') * ''Skaai'': (''Poodytes''), 5 soarten * ''Skaai'': (''Malia''), 1 soarte * ''Skaai'': (''Cincloramphus''), 11 soarten * ''Skaai'': (''Megalurus''), 1 soarte * ''Skaai'': (''Elaphrornis''), 1 soarte * ''Skaai'': (''Schoenicola''), 2 soarten * ''Skaai'': (''Elaphrornis''), 1 soarte * ''Skaai'': (''Catriscus''), 1 soarte * ''Skaai'': (''Bradypterus''), 12 soarten [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Fûgelfamylje]] [[Kategory:Imerkesjongerfûgel| ]] 564my7qytxg4b7agovmdyp73v4p2obz 0 179429 1233201 1181404 2026-06-27T23:47:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Soarten */ typfl 1233201 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Locustellaluscinioides.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Snilekrûper | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[sjongfûgels]] (''Passeri'') | takson12 = [[lytsskift]]: | namme12 = [[sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylviida'') | takson13 = [[boppefamylje]]: | namme13 = [[echte sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylvioidea'') | takson14 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme14 = [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') | takson15 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme15 = '''strûksjongers''' (''Locustella'') | beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 | lânkaart = Locustella distribution map.png | lânkaarttekst = ferspriedingskaart fan it skaai. }} '''Strûksjongers''' foarmje in [[Skaai (taksonomy)|fûgelskaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae''). It skaai bestiet út 23 soarten, dat yn grutte dielen fan [[Europa]] en [[Aazje]] oant yn it noardeasten fan [[Sibearje]] en it skiereilân [[Kamtsjatka]] oant en mei [[East-Timor|Timor]] en dielen fan [[Afrika]] foarkomt. It binne yn 'e regel brune [[sjongfûgel]]s, dy't meast op iepen reid- en yn gerslân, strewellen en sompige gebieten libje. Guon soarten binne effen, oaren ha dreech waar te nimmen streekpatroanen. Se ite ynsekten. De fûgels dy't yn in tuskenbeide klimaat libje binne [[trekfûgel]]s. Yn 2018 ferhûzen seis soarten nei molekulêr fylogenetysk ûndersyk nei it nije skaai [[imerkesjongerfûgels]] (''Helopsaltes''). == Soarten == *[[Kinabalustrûksjonger]] ''Locustella accentor'' *[[bamboestrûksjonger]] ''Locustella alfredi'' *[[Taiwanstrûksjonger]] ''Locustella alishanensis'' *[[Sulawesistrûksjonger]] ''Locustella castanea'' *[[langsturtstrûksjonger]] ''Locustella caudata'' *[[Sichuanstrûksjonger]] ''Locustella chengi'' *[[Baikalstrûksjonger]] ''Locustella davidi'' *[[Burusstrûksjonger]] ''Locustella disturbans'' *[[wekkerke]] ''Locustella fluviatilis'' *[[Dalatstrûksjonger]] ''Locustella idonea'' *[[westlike Himalayastrûksjonger]] ''Locustella kashmirensis'' *[[lyts reidimerke]] ''Locustella lanceolata'' *[[snilekrûper]] ''Locustella luscinioides'' *[[brune strûksjonger]] ''Locustella luteoventris'' *[[langsnaffelstrûksjonger]] ''Locustella major'' *[[readbrún imerke]] ''Locustella mandelli'' *[[Javaansk imerke]] ''Locustella montis'' *[[Ceramstrûksjonger]] ''Locustella musculus'' *[[reidimerke]] ''Locustella naevia'' *[[Taliabustrûksjonger]] ''Locustella portenta'' *[[Benguetstrûksjonger]] ''Locustella seebohmi'' *[[Sineeske strûksjonger]] ''Locustella tacsanowskia'' *[[bûnte strûksjonger]] ''Locustella thoracica'' {{CommonsBalke|Locustella}} [[Kategory:Strûksjonger| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Imerkesjongerfûgel]] gykealh3zue8ae8tor726aa61j35cc5 1 192759 1233198 1233180 2026-06-27T21:49:27Z Ruurd Jorritsma 38557 /* Nammen */ Antwurd 1233198 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Yndied, in kompleks probleem. De gearstalling fan 'e Locustellidae, Cettidae, Scotocercidae en Cisticolidae is koartlyn aardich feroare. De Cettidae foarmje no in grutte famylje (31 soarten), dus it neamen fan se allegear nei ien persoan (Francesco Cetti), dy't wierskynlik allinnich de Cettisjonger sels (Cettia cetti) seach (en bestudearre), giet wat fier. De namme 'strewelsjonger(fûgel)s' past goed by alle Cettidae, dus dat is myn foarkar. Blykber wolle wy yn it Frysk - oars as yn in protte oare talen - de skaaien ek in unike groepsnamme jaan, en dat makket de saken net makliker. Dit jildt ek binnen de Locustellidae-famylje. Foar de Locustella-soarten dy't earder as Bradypterus klassifisearre waarden, soe ik by 'strúksjongers' bliuwe. De fjouwer ‘bekende’ Locustella-soarten (reidimerke, lytse reidimerke, snielekrûper en wekkerke) moatte fansels har nammen behâlde. ‘Sompesjonger’ as skaainamme foar Helopsaltes liket my prima; oft de yndividuele soarten ek omneamd wurde moatte, wit ik net wis. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 27 jun 2026, 23.49 (CEST) 940qcr05nrekbp88yioqawse62h4e7o 1233202 1233198 2026-06-28T00:27:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Nammen */ Antwurd 1233202 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Yndied, in kompleks probleem. De gearstalling fan 'e Locustellidae, Cettidae, Scotocercidae en Cisticolidae is koartlyn aardich feroare. De Cettidae foarmje no in grutte famylje (31 soarten), dus it neamen fan se allegear nei ien persoan (Francesco Cetti), dy't wierskynlik allinnich de Cettisjonger sels (Cettia cetti) seach (en bestudearre), giet wat fier. De namme 'strewelsjonger(fûgel)s' past goed by alle Cettidae, dus dat is myn foarkar. Blykber wolle wy yn it Frysk - oars as yn in protte oare talen - de skaaien ek in unike groepsnamme jaan, en dat makket de saken net makliker. Dit jildt ek binnen de Locustellidae-famylje. Foar de Locustella-soarten dy't earder as Bradypterus klassifisearre waarden, soe ik by 'strúksjongers' bliuwe. De fjouwer ‘bekende’ Locustella-soarten (reidimerke, lytse reidimerke, snielekrûper en wekkerke) moatte fansels har nammen behâlde. ‘Sompesjonger’ as skaainamme foar Helopsaltes liket my prima; oft de yndividuele soarten ek omneamd wurde moatte, wit ik net wis. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 27 jun 2026, 23.49 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik kin jo gerêststelle: jo binne net de iennichste dy't it betiizjend fynt! Ruurd, dit giet allinnich mar oer de skaainammen, de soartenammen komme wy net oan, of ik moat Romke al raar misbegrepen hawwe. ::- Locustella - no strûksjongers --> imerkesjongers: gjin beswier ::- Helopsaltes - no imerkesjongers --> sompesjongers: gjin beswier ::Fierders woe ik foar de oare skaaien yn 'e famylje Locustellidae de folgjende nammen foarstelle: ::- Robsonius: slûptimalia's ::- Poodytes: gersfûgels ::- Malia: malia's ::- Cincloramphus: lystersnaffelsjongers (fan Cincloramphus: kinklos meaning "thrush" with rhamphos meaning "bill") ::- Elaphromis: Seylonstrûksjongers ::- Catriscus: waaiersturtsjongers ::- Megalurus: streekte gersfûgels ::- Bradypterus: Afrikaanske strûksjongers ::- Schoenicola: Yndyske reidsjongers ::Wat de famylje Cettiidae oangiet, bin ik it mei Ruurd iens dat it wat apart is om in hiele famylje nei ien persoan te neamen. Ik bin it lykwols mei Romke iens dat der semantysk gjin ferskil bestiet tusken strûksjongers en strewelsjongers en dat soks ta betizing liede kin. Mar as de Locustella (no strûksjongers) omneamd wurde ta imerkesjongers, dan komt de namme strûksjongers frij. Wat my oangiet neame we de Cettiidae dan strûksjongerfûgels en it skaai Cettia strûksjongers (of oars hâlde we it by strewelsjongerfûgels, resp. strewelsjongers). ::Foar de oare skaaien yn 'e famylje Cettiidae stel ik de folgjende nammen foar: ::- Scotocerca: maquissjongers (fan ''[[:nl:Maquis (vegetatievorm)]]'') ::- Hemitesia: beneitesia's ::- Tesia: tesia's ::- Urosphena: stompsturtstrûksjongers (of stompsturtstrewelsjongers, ôfhinklik fan hokker famyljenamme foar keazen wurdt) ::- Abroscopus: Súdeastaziatyske bosksjongers ::- Phyllergates: ûnechte skroarfûgels (skroarfûgel fan En. ''tailorbird'', Ned. ''snijdervogel'') ::- Tickellia: breedbekbosksjongers ::- Horornis: heuvelsjongers (fan Horornis: ορος/oros meaning "hill" and ορνις/ornis meaning "bird") ::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 jun 2026, 02.27 (CEST) 3yo8e40k3ziix18fgjqikapd5v9xsue 1233207 1233202 2026-06-28T06:46:36Z RomkeHoekstra 10582 1233207 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Yndied, in kompleks probleem. De gearstalling fan 'e Locustellidae, Cettidae, Scotocercidae en Cisticolidae is koartlyn aardich feroare. De Cettidae foarmje no in grutte famylje (31 soarten), dus it neamen fan se allegear nei ien persoan (Francesco Cetti), dy't wierskynlik allinnich de Cettisjonger sels (Cettia cetti) seach (en bestudearre), giet wat fier. De namme 'strewelsjonger(fûgel)s' past goed by alle Cettidae, dus dat is myn foarkar. Blykber wolle wy yn it Frysk - oars as yn in protte oare talen - de skaaien ek in unike groepsnamme jaan, en dat makket de saken net makliker. Dit jildt ek binnen de Locustellidae-famylje. Foar de Locustella-soarten dy't earder as Bradypterus klassifisearre waarden, soe ik by 'strúksjongers' bliuwe. De fjouwer ‘bekende’ Locustella-soarten (reidimerke, lytse reidimerke, snielekrûper en wekkerke) moatte fansels har nammen behâlde. ‘Sompesjonger’ as skaainamme foar Helopsaltes liket my prima; oft de yndividuele soarten ek omneamd wurde moatte, wit ik net wis. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 27 jun 2026, 23.49 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik kin jo gerêststelle: jo binne net de iennichste dy't it betiizjend fynt! Ruurd, dit giet allinnich mar oer de skaainammen, de soartenammen komme wy net oan, of ik moat Romke al raar misbegrepen hawwe. ::- Locustella - no strûksjongers --> imerkesjongers: gjin beswier ::- Helopsaltes - no imerkesjongers --> sompesjongers: gjin beswier ::Fierders woe ik foar de oare skaaien yn 'e famylje Locustellidae de folgjende nammen foarstelle: ::- Robsonius: slûptimalia's ::- Poodytes: gersfûgels ::- Malia: malia's ::- Cincloramphus: lystersnaffelsjongers (fan Cincloramphus: kinklos meaning "thrush" with rhamphos meaning "bill") ::- Elaphromis: Seylonstrûksjongers ::- Catriscus: waaiersturtsjongers ::- Megalurus: streekte gersfûgels ::- Bradypterus: Afrikaanske strûksjongers ::- Schoenicola: Yndyske reidsjongers ::Wat de famylje Cettiidae oangiet, bin ik it mei Ruurd iens dat it wat apart is om in hiele famylje nei ien persoan te neamen. Ik bin it lykwols mei Romke iens dat der semantysk gjin ferskil bestiet tusken strûksjongers en strewelsjongers en dat soks ta betizing liede kin. Mar as de Locustella (no strûksjongers) omneamd wurde ta imerkesjongers, dan komt de namme strûksjongers frij. Wat my oangiet neame we de Cettiidae dan strûksjongerfûgels en it skaai Cettia strûksjongers (of oars hâlde we it by strewelsjongerfûgels, resp. strewelsjongers). ::Foar de oare skaaien yn 'e famylje Cettiidae stel ik de folgjende nammen foar: ::- Scotocerca: maquissjongers (fan ''[[:nl:Maquis (vegetatievorm)]]'') ::- Hemitesia: beneitesia's ::- Tesia: tesia's ::- Urosphena: stompsturtstrûksjongers (of stompsturtstrewelsjongers, ôfhinklik fan hokker famyljenamme foar keazen wurdt) ::- Abroscopus: Súdeastaziatyske bosksjongers ::- Phyllergates: ûnechte skroarfûgels (skroarfûgel fan En. ''tailorbird'', Ned. ''snijdervogel'') ::- Tickellia: breedbekbosksjongers ::- Horornis: heuvelsjongers (fan Horornis: ορος/oros meaning "hill" and ορνις/ornis meaning "bird") ::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 jun 2026, 02.27 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} It giet my allinnich om 'e skaainammen en de famyljenamme, de soartenammen bliuwe sa't se binne. As ik earlik bin fyn ik it koartere strûkjonger better as strewelsjonger. Kinne jo jo yn it boppesteande fine Ruurd? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 28 jun 2026, 08.46 (CEST) iauwjojpg8ybifalpk4i14aszyw2a6n 0 192760 1233203 1233183 2026-06-28T00:31:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1233203 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF0000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heawylp''' (''Limosa lapponica'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') fan it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De heawylp liket op 'e [[skries]] (''Limosa limosa'') en hat lykas de skries in tige lange snaffel. It ferskil mei de skries is dat de snaffel oan 'e ein swak nei boppe bûget, donker en wat koarter is. De heawylp hat ek koartere poaten en gjin wite wjukbannen. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten en de sturt is bandearre. Simmerdeis binne de nekke, it boarst en de búk effen brúnread; wylst de skries op 'e búk en flanken dêr in bûnter patroan hat. Lykas by de [[wylp]] rint it wyt fan 'e stút fierder kylfoarmich troch oer de rêch. Nijsgjirrich is dat mantsjes lytser binne as wyfkes, in wat koartere snaffel hawwe en simmerdeis oant yn 'e punt fan harren sturt readbrún binne. Wyfkes binne yn kleur bleker as mantsjes. De heawylp is 33–41 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 62 oant 72 sm. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil briedkleed heawylp mei skries.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Heawylp. Limosa limosa (Uitkerke).jpg|Skries. </gallery> </div> Winterdeis is de heawylp boppe griisbrún mei in donker strekepatroan. De ûnderkant is mear wyteftich, sûnder bêzje en oranje tinten mei wat skiere streken op 'e siden. Jonge fûgels lykje op harren âlden yn 'e winter, mar se binne wat donkerder fan boppe mei gielbrune rânen oan 'e skouderfearren en de earmtakkepinnen. == Fersprieding en systematyk == De heawylp briedt yn it hege noarden fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oer [[Sibearje]] oant [[Alaska]]. It it in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei waarmere gebieten migrearret lykas de [[Waadsee]] en fierder nei it suden nei [[Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Limosa lapponica lapponica.jpg|thumb|250px|Fûgel yn winterkleed.]] Heawylpen komme it hiele jier yn Nederlân foar, mei in pyk as se trekke yn augustus en septimber en as se yn maaie weromkomme. Dan rinne de oantallen op oant wol 180.000 fûgels. Winterdeis binne de oantallen leger en ôfhinklik fan it waar. It bolwurk fan 'e heawylp yn Nederlân is it Waadgebiet. Se oerwinterje ek yn 'e [[Seelân|Siuwske delta]], mar yn minder grutte oantallen. Ynlânsk komt de soarte folle minder foar. Der binne twa ferskillende [[ûndersoarte]]n dy't yn Nederlân te sjen binne. De Sibearyske ûndersoarte ''taymyrensis'' trekt oer Nederlân fierder nei it suden, wylst de Skandinavyske ûndersoarte ''lapponica'' de winter hjir bliuwt. Der wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Limosa lapponica lapponica'' – briedt fan noardlik Skandinaavje eastlik oant noardwestlik Ruslân; oerwinteret oan 'e [[Noardsee]], it westlike [[Ibearysk Skiereilân]], noardwestlik [[Afrika]] oant de westlike kust fan [[Súd-Afrika]]. * ''Limosa lapponica yamalensis'' (Bom et al., 2021) – briedt op it noardlik [[West-Sibearysk Leechlân]], ynklusyf it [[Jamal-skiereilân]] en de legere [[Ob|Obdelling]]; it oerwinteringsgebiet is min bekend mar tocht wurdt oan it gebiet tusken [[Oman]] en [[Yndia]] en nei alle gedachten de eastlike kust fan Afrika, mooglik súdlik oant Súd-Afrika ta. * ''Limosa lapponica taymyrensis'' (Engelmoer & Roselar, 1998) – briedt yn noard-sintraal Sibearje, rûchwei fan 'e legere [[Jenisej (rivier)|Jenisej-delling]] eastlik oant de legere [[Naurû|Anabar]]delling; tocht wurdt dat de fûgel benammen oerwinteret oan 'e kusten fan westlik Afrika. * ''Limosa lapponica menzbieri'' (Portenko, 1936) – briedt yn noardlik Sibearje; oerwinteret fan [[Súdeast-Aazje]] oant de kust fan [[Austraalje]] ynklusyf [[Tasmaanje]]. * ''Limosa lapponica baueri'' (Naumann, 1836) – briedt yn noardeastlik Sibearje en westlik [[Alaska]]; oerwinteret yn [[Australaazje]]. == Migraasje == [[Ofbyld:Flock of bar-tailed godwits flying past.jpg|thumb|left|Migrearjende fûgels.]] De heawylp is ien fan 'e fûgelsoarten dy't de langste non-stop flecht makket mei fûgels dy't flechten fan wol 11.000 kilometer makke hawwe. De fûgels fan Alaska fleane bygelyks oant Nij-Seelân ta, in reis dy't oant tsien dagen duorje kin. Yn oktober 2022 waard in nij rekord metten mei in non-stop flecht fan Alaska nei Tasmaanje, in ôfstân fan 13.560 km, de flecht duorre alve dagen. == Ekology == === Iten === De heawylp yt benammen ynvertebraten lykas ynsekten, weakdieren, kreefteftigen en wjirms. Hy kin út en troch ek lytse fiskjes en plantemateriaal ite. It haaddieet bestiet út seeboarstelwjirms, benammen út 'e famylje ''Nereididae'', lykas ''Alitta virens'' en ''Alitta succinea'', tegearre mei soarten sânwjirms lykas ''Arenicola marina'' en ''Scoloplos armiger''. Mei oare waadfûgels siket er yn mingde kloften op waard- en sânstrannen en yn wiete gebieten nei iten, meast oerdei mar ek by ljochtmoannewaar. Dêrby brûkt er syn lange snaffel troch yn 'e grûn te stekken wylst er de kop fan kan nei kant beweecht. Mei help fan bepaalde senuwreseptoren yn syn snaffel kin er lytse feroaringen yn druk yn 'e modder waarnimme en sa syn proai fine. Wyfkes hawwe de oanstriid om yn wat djipper wetter te foerazjearjen om't se langere snaffels hawwe. === Habitat en hâlden en dragen === [[Ofbyld:Bar-tailed Godwit Nest (15423531242).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De heawylp briedt op 'e [[tûndra]] yn sompen en fean. Yn it briedseizoen is er territoriaal en ferdigenet er aktyf it gebiet om it nêst hinne. Beide âlden, mar foaral it mantsje, brûke loftakrobatyk en warskôgingsroppen om rôfdieren lykas [[skraitsfûgels]] by it nêst wei te lokken. Soms wurkje ferskate folwoeksen fûgels gear om rôfdieren te ferdriuwen. Op 'e trek en yn wintergebieten foarmet er sosjale kloften fan beide skaaien. Ek hat er dan oanstriid om him mei oare soarten waadfûgels lykas [[stienpikker]]s, [[mients]]en, [[lytse gril]]len en [[strânljippen]] te groepearjen en se kinne dan kloften fan tûzenen fûgels foarmje dy't har dan ferspriede as se oankomme by de winterferbliuwen. Jonge fûgels dy't noch net briede kinne ek yn 'e briedtiid kloften foarmje en hâlde har op ôfstân fan briedende folwoeksen fûgels. === Brieden === Heawylp begjinne mei brieden as se twa jier binne en de briedtiid begjint meast mids maaie en duorret oant ein july. As de fûgel yn it briedgebiet oankomt wurde der pearen foarme, wêrby't mantjes in ritueel útfiere dat út in rige seremoaniële flechten bestiet om de oandacht fan wyfkes te lûken. It nêst leit op in water heger en drûch plak tusken lege begroeiïng yn in wiet gebiet by lytse rivierkes, dobben, ûndjippe lagunes of ûnderstrûpt lân. Wylst it wyfke tafersjoch hâld boud it mantsje it nêst, dat in lyts, 3 oant 4 sm djip gat yn 'e grûn is en beklaaid wurdt mei moas en lichenes. [[Ofbyld:Limosa lapponica MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De aaien wurde yn 'e regel healwei juny lein. It nêst bestiet meastentiids út fjouwer aaien en yn guon gefallen twa of trije. De ovale aaien binne ljocht glânsgjend oliifgrien of brúngrien mei fariabele donkerbrune oant ljochtgrize plakjes fral by de bredere poal fan it aai. Beide âlden nimme diel oan it brieden, alhoewol't it mantsje it grutste part fan 'e tiid op 'e aaien sit. De aaien komme nei 20-21 dagen út. De piken wurde mei dûns berne en de earste pear dagen troch beide âlden fuorre en beskerme. In pear dagen nei it útkommen meitsje de wyfkes harren op om te migrearjen nei de wintergebieten, wylst de mantsjes noch 30 dagen foar de piken soargje oant dy ek fleane kinne. De heawylp kin likernôch tritich jier âld wurde. Yn augustus 2004 waard yn [[Cambridgeshire]] in heawylp fongen dy't yn 'e selde moanne yn it jier 1974 yn Suffolkl ringe wie. Dat is mei in âldens fan 33 jier en 11 moanne de âldste bekende heawylp fan 'e wrâld. == Status == Heawylpen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de eastlike populaasjes nimme bot yn oantallen ôf. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei habitatferlies op wichtige rêstplakken oan 'e Giele See en yn it oerwinteringsgebiet. Ek de jacht en fersteuring kinne in rol spylje. Yn 'e takomst kin klimaatferoaring in rol spylje. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte sûnt 2015 as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje waard yn 2024 rûsd op 770.000 oant 880.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/batgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/batgod eBird, oproppen 27 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5340 SOVON, oproppen 27 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Limosa lapponica}} }} {{DEFAULTSORT:Heawilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] qvknokmg7ymuw9mmm3b937ki0kxrbdw 0 192762 1233184 2026-06-27T13:20:53Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = moarmerskries |Ofbyld = [[Ofbyld:GODWIT, MARBLED (8-22-08) stand, morro bay -02 (2788423100).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa fedoa |Beskriuw..." 1233184 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = moarmerskries |Ofbyld = [[Ofbyld:GODWIT, MARBLED (8-22-08) stand, morro bay -02 (2788423100).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa fedoa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa fedoa mapV2.svg|250px]]</small>{{Color box|#FF8025}} [[simmerfûgel]] (''fedoa'')<br>{{Color box|#7234C9}} [[simmerfûgel]] (''beringiae'')<br>{{Color box|#5F8ED4}} [[wintergast]]</small> }} De '''moarmerskries''' (''Limosa fedoa'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De fûgel briedt op 'e [[prêrje]] yn noardlik [[Noard-Amearika]] en oerwinteret by de kusten lâns oant yn [[Fenezuëla]]. De soarte is ien fan 'e pear Noard-Amearikaanske waadrinners dy't noch net yn Jeropa waarnommen is. De populaasje makket in delgong mei en wol sa bot, dat de fûgel sûnt 2024 fan 'e [[IUCN]] de status gefoelich krige. == Beskriuwing == [[OFbyld:Marbled godwit (16197070557).jpg|thumb|left|Simmerdracht]] De moarmerskries is de grutste fan 'e fjouwer [[Soarte (taksonomy)|soarten]] binnen it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Limosa'', mei in lingte fan likernôch 46 sintimeter, in spanwiidte fan 76 sintimeter en in gewicht fan 370 gram. It is de soarte binnen syn skaai dy't wat it fearrekleed oanbelanget it meast tinken docht oan 'e [[wylpen]] (''Numenius''). Hy hat in lange rjochte, nei de ein ta nei boppe bûge snaffel. De poaten binne donker. De holle, de nekke, it boarst en de ûnderkant fan 'e folwoeksen fûgel yn it briedkleed hawwe fine donkere streekjes op in ûndergrûn fan in ljochte sânkleur mei readbrune toanen. De snaffelkleur is rôze-oranje en de fûgel hat in wat donkere team en in sânkleurige wynbraustreek. De rêch, de stút en de sturt ha in weagjend patroan fan bêzje mei stikjes wyt. De wjukken binne boppe brúnbêzje bûnt mei in kanielkleurich part. De ûnderwjukken binne ljochte kanielkleurich. Folwoeksen fûgels yn winterkleed en jonge fûgels misse de donkere streken op it boarst en de ûnderkant en harren snaffelbasis is rôze. == Fersprieding == [[Ofbyld:Marbled Godwit548.JPG|thumb|left|Winterdracht.]] De moarmerskries briedt yn [[Kanada]] (yn [[Alberta]], [[Saskatchewan]] en [[Manitoba]]) en yn 'e [[Feriene Steaten]] yn 'e noardlike grinskriten by Kanada (yn [[Montana]] en [[Noard-Dakota]]). Hy briedt ek yn it gebiet súdwestlik fan 'e [[Jamesbaai]] yn [[Ontario]], Kanada. De moarmerskries is in [[trekfûgel]] en yn 'e hjerst lûke kloften nei de kust fan [[Kalifornje]], de [[Golf fan Meksiko]], [[Meksiko]] en it fierst nei it suden oant [[Fenezuëla]]. De measte autoriteiten (lykas de International Ornithological Congress of de IUCN) erkenne op it stuit twa [[ûndersoarte]]n: * ''Limosa fedoa fedoa'': Dit is de nominaatfoarm, dy't yn 'e binnenlannen fan Noard-Amearika (de prêrje) briedt. * ''Limosa fedoa beringiae'': Dizze foarm briedt yn Alaska en is wat lytser mei in koartere snaffel as de ''fedoa''. It grutste part fan 'e fûgel briedt op de prêrjes an it noarden fan 'e Feriene Steaten en súdlik Kanada, hoewol't der twa lytse aparte populaasjes yn it noarden binne dy't briede op tûndra fan Jamesbaai Alaska. == Ekology == It briedbiotoop fan 'e soarte is de prêrje tichteby puollen en wiete gebieten. Hy boud syn nêst fuort op 'e grûn yn koart gers. De nêsten binne dreech te finen om't de briedende fûgel him stiif tsjin de grûn drukt; sa stiif dat jo oant it nêst ta rinne kinne, sûnder dat de fûgel fuortfleant. De moarmerskries leit trije oant fiif aaien. Folwoeksen moarmerskriezen komme yn har briedgebieten tusken mids april en mids maaie oan en foarmje in [[Monogamy|monogaam]] pear. It wyfke leit ornaris fjouwer aaien, dy't troch beide âlden útbret wurde. De piken komme nei sawat 24 dagen út en sitte fuort yn it dûns. Deselde deis begjinne de piken te rinnen en te pikken nei iten. Se binne foar beskerming oanwiisd op 'e âlders, mar rêde harren sels mei it iten. 26 oant 30 dagen nei it útkommen kinne se fleane. Healwei juny begjinne de folwoeksen fûgels te migrearjen, wylst de jonge fûgel earst in moanne letter begjinne te migrearjen. == Status en bedrigingen == De populaasje naam yn 'e 19e iuw ôf troch de jacht, mar wist him letter wer wat te werstellen. Hjoed-de-dei nimt de moarmerskries wer ôf, sa bot dat er fan 'e IUCN sûnt 2024 de status gefoelich krige. Neffens in rûzing fan 2023 bestiet de hielepopulaasje út sa'n 270.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/margod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/margod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa fedoa}} }} {{DEFAULTSORT:Moarmerskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragua]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] dvh15prgvy77se21l7qwt6tcf2jptfn 1233204 1233184 2026-06-28T00:32:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigingen */ kt 1233204 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = moarmerskries |Ofbyld = [[Ofbyld:GODWIT, MARBLED (8-22-08) stand, morro bay -02 (2788423100).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa fedoa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa fedoa mapV2.svg|250px]]</small>{{Color box|#FF8025}} [[simmerfûgel]] (''fedoa'')<br>{{Color box|#7234C9}} [[simmerfûgel]] (''beringiae'')<br>{{Color box|#5F8ED4}} [[wintergast]]</small> }} De '''moarmerskries''' (''Limosa fedoa'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De fûgel briedt op 'e [[prêrje]] yn noardlik [[Noard-Amearika]] en oerwinteret by de kusten lâns oant yn [[Fenezuëla]]. De soarte is ien fan 'e pear Noard-Amearikaanske waadrinners dy't noch net yn Jeropa waarnommen is. De populaasje makket in delgong mei en wol sa bot, dat de fûgel sûnt 2024 fan 'e [[IUCN]] de status gefoelich krige. == Beskriuwing == [[OFbyld:Marbled godwit (16197070557).jpg|thumb|left|Simmerdracht]] De moarmerskries is de grutste fan 'e fjouwer [[Soarte (taksonomy)|soarten]] binnen it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Limosa'', mei in lingte fan likernôch 46 sintimeter, in spanwiidte fan 76 sintimeter en in gewicht fan 370 gram. It is de soarte binnen syn skaai dy't wat it fearrekleed oanbelanget it meast tinken docht oan 'e [[wylpen]] (''Numenius''). Hy hat in lange rjochte, nei de ein ta nei boppe bûge snaffel. De poaten binne donker. De holle, de nekke, it boarst en de ûnderkant fan 'e folwoeksen fûgel yn it briedkleed hawwe fine donkere streekjes op in ûndergrûn fan in ljochte sânkleur mei readbrune toanen. De snaffelkleur is rôze-oranje en de fûgel hat in wat donkere team en in sânkleurige wynbraustreek. De rêch, de stút en de sturt ha in weagjend patroan fan bêzje mei stikjes wyt. De wjukken binne boppe brúnbêzje bûnt mei in kanielkleurich part. De ûnderwjukken binne ljochte kanielkleurich. Folwoeksen fûgels yn winterkleed en jonge fûgels misse de donkere streken op it boarst en de ûnderkant en harren snaffelbasis is rôze. == Fersprieding == [[Ofbyld:Marbled Godwit548.JPG|thumb|left|Winterdracht.]] De moarmerskries briedt yn [[Kanada]] (yn [[Alberta]], [[Saskatchewan]] en [[Manitoba]]) en yn 'e [[Feriene Steaten]] yn 'e noardlike grinskriten by Kanada (yn [[Montana]] en [[Noard-Dakota]]). Hy briedt ek yn it gebiet súdwestlik fan 'e [[Jamesbaai]] yn [[Ontario]], Kanada. De moarmerskries is in [[trekfûgel]] en yn 'e hjerst lûke kloften nei de kust fan [[Kalifornje]], de [[Golf fan Meksiko]], [[Meksiko]] en it fierst nei it suden oant [[Fenezuëla]]. De measte autoriteiten (lykas de International Ornithological Congress of de IUCN) erkenne op it stuit twa [[ûndersoarte]]n: * ''Limosa fedoa fedoa'': Dit is de nominaatfoarm, dy't yn 'e binnenlannen fan Noard-Amearika (de prêrje) briedt. * ''Limosa fedoa beringiae'': Dizze foarm briedt yn Alaska en is wat lytser mei in koartere snaffel as de ''fedoa''. It grutste part fan 'e fûgel briedt op de prêrjes an it noarden fan 'e Feriene Steaten en súdlik Kanada, hoewol't der twa lytse aparte populaasjes yn it noarden binne dy't briede op tûndra fan Jamesbaai Alaska. == Ekology == It briedbiotoop fan 'e soarte is de prêrje tichteby puollen en wiete gebieten. Hy boud syn nêst fuort op 'e grûn yn koart gers. De nêsten binne dreech te finen om't de briedende fûgel him stiif tsjin de grûn drukt; sa stiif dat jo oant it nêst ta rinne kinne, sûnder dat de fûgel fuortfleant. De moarmerskries leit trije oant fiif aaien. Folwoeksen moarmerskriezen komme yn har briedgebieten tusken mids april en mids maaie oan en foarmje in [[Monogamy|monogaam]] pear. It wyfke leit ornaris fjouwer aaien, dy't troch beide âlden útbret wurde. De piken komme nei sawat 24 dagen út en sitte fuort yn it dûns. Deselde deis begjinne de piken te rinnen en te pikken nei iten. Se binne foar beskerming oanwiisd op 'e âlders, mar rêde harren sels mei it iten. 26 oant 30 dagen nei it útkommen kinne se fleane. Healwei juny begjinne de folwoeksen fûgels te migrearjen, wylst de jonge fûgel earst in moanne letter begjinne te migrearjen. == Status en bedrigingen == De populaasje naam yn 'e 19e iuw ôf troch de jacht, mar wist him letter wer wat te werstellen. Hjoed-de-dei nimt de moarmerskries wer ôf, sa bot dat er fan 'e IUCN sûnt 2024 de status gefoelich krige. Neffens in rûzing fan 2023 bestiet de hielepopulaasje út sa'n 270.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/margod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/margod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa fedoa}} }} {{DEFAULTSORT:Moarmerskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 69aw9402ys2rzjjfofng5xle38d44jn 0 192763 1233185 2026-06-27T13:21:16Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Moarmerskries]] 1233185 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Moarmerskries]] fe9lb4isjyol2k5my4majkl2mfw9hrl 0 192764 1233190 2026-06-27T16:41:47Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Hudsonskries |Ofbyld = [[File:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|250px]]<br><small>brieddracht</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme=..." 1233190 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hudsonskries |Ofbyld = [[File:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|250px]]<br><small>brieddracht</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa haemastica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Limosa haemastica map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Hudsonskries''' (''Limosa haemastica'') is in [[Wilstereftigen|wilstereftige]] [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (Scolopacidae). == Skaaimerken == Yn alle kleden hat er lange, donkere poaten, in dúdlike wite eachstreek en in lange, swak nei boppe bûge snaffel dy't oan de ein donker is. Yn 'e flecht binne de wite wjukbannen, de swarte oksels en de donkere ûnderwjukdekfearren te sjen. De fûgel hat in wite stút, in swarte sturt en in puntige wjuk. De skaaien binne gelyk, al hawwe de wyfkes – krekt lykas by oare skriezen – in langere snaffel as de mantsjes en binne se wat grutter. [[Ofbyld:Limosa haemastica - Kogarah Bay.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De folwoeksen fûgel is tusken de 37 en 42 sintimeter lang en weaget likernôch 300 gram. Yn it briedkleed, dat er yn april begjint te krijen, hat er in donkerbrún, weagjend patroan op 'e boppekant, in readbrún boarst en ûnderkant, grize boppewjukdekfearren, in ljochtgrize nekke en wang, in brúne eachstreek en in brúne krún. De snaffel is rôze-oranje. Yn it winterkleed (tusken oktober en maart) is it measte fan it fearrekleed griis en is de snaffel rôze. De jonge fûgel is griis en bêzjekleurich en ljochter as de folwoeksen fûgels yn it winterkleed. Hy hat ek in dúdlike wite eachstreek. De Hudsonskries is in soarte fan tuskenfoarm fan 'e [[skries]] en de [[heawylp]]. It grutste ferskil is de swarte oksels fan 'e Hudsonskries. Wat grutte en foarm oanbelanget liket er op 'e heawylp, mar hy hat in dúdliker nei boppe bûge snaffel en langere poaten. Yn it fearrekleed liket er mear op 'e skries troch de wite wjukbân, de wite stút en de swarte sturt. == Fersprieding, biotoop en brieden == De Hudsonskries briedt tichteby de beamgrins yn it noardwesten fan [[Kanada]] en [[Alaska]] en op de strannen by de [[Hudsonbaai]]. Se bouwe it nêst fuort op 'e grûn, goed ferburgen yn sompige gebieten. It wyfke leit trochstrings fjouwer aaien. Nei it útkommen soargje beide âlden foar de jongen, dy't nei likernôch in moanne harren eigen iten sykje kinne en fleane. De Hudsonskries is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] ([[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]], [[Argentynje]], [[Perû]] en [[Sily]]). Foar de trek sammelje se har yn grutte kloften by de [[Jamesbaai]] yn Kanada. By geunstich waar fleane in soad fûgels de hiele ôfstân non-stop. === Foarkommen bûten Amearika === Yn Jeropa is de Hudsonskries in pear kear waarnommen yn [[Grut-Brittanje]] (foar it earst yn 1981) en ien kear yn [[Denemark]] (1986) en twa kear yn [[Sweden]] sjoen. De Hudsonskries is ek waarnommen yn bygelyks Súd-[[Austraalje]], [[Súd-Afrika]], op [[Hawaï]], de [[Galápagoseilannen]] en [[Nij-Seelân]]. == Iten == Dizze fûgels sykje harren iten troch de boaiem fan ûndjip wetter ôf te sykjen. Se ite benammen ynsekten en lytse kreefteftigen. == Status en bedrigingen == De Hudsonskries is in relatyf seldsume soarte mei in beheind ferspriedingsgebiet. Resinte stúdzjes litte sjen dat de populaasje bot ôfnimt, sa bot dat de [[IUCN]] de soarte sûnt 2024 as bedrige beskôget yn 'e kategory kwetsber (VU). De oarsaak fan 'e delgong is net alhiel dúdlik, mar nei alle gedachten spylje habitatferlies op rêst- en oerwinteringsplakken en de gefolgen fan klimaatferoaring in rol. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 41.000 en 70.000 folwoeksen yndividuen rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hudsonian-godwit-limosa-haemastica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hudgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/hudgod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa haemastica}} }} {{DEFAULTSORT:Hudsonskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] nxclag485e6faymzeulfq7pyijj8lmw 1233205 1233190 2026-06-28T00:34:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233205 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hudsonskries |Ofbyld = [[File:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|250px]]<br><small>brieddracht</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa haemastica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Limosa haemastica map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Hudsonskries''' (''Limosa haemastica'') is in [[Wilstereftigen|wilstereftige]] [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (Scolopacidae). De namme ferwiist nei de [[Hudsonbaai]], dêr't it eksimplaar weikaam dêr't de wittenskiplike beskriuwing op basearre waard. == Skaaimerken == Yn alle kleden hat er lange, donkere poaten, in dúdlike wite eachstreek en in lange, swak nei boppe bûge snaffel dy't oan de ein donker is. Yn 'e flecht binne de wite wjukbannen, de swarte oksels en de donkere ûnderwjukdekfearren te sjen. De fûgel hat in wite stút, in swarte sturt en in puntige wjuk. De skaaien binne gelyk, al hawwe de wyfkes – krekt lykas by oare skriezen – in langere snaffel as de mantsjes en binne se wat grutter. [[Ofbyld:Limosa haemastica - Kogarah Bay.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De folwoeksen fûgel is tusken de 37 en 42 sintimeter lang en weaget likernôch 300 gram. Yn it briedkleed, dat er yn april begjint te krijen, hat er in donkerbrún, weagjend patroan op 'e boppekant, in readbrún boarst en ûnderkant, grize boppewjukdekfearren, in ljochtgrize nekke en wang, in brúne eachstreek en in brúne krún. De snaffel is rôze-oranje. Yn it winterkleed (tusken oktober en maart) is it measte fan it fearrekleed griis en is de snaffel rôze. De jonge fûgel is griis en bêzjekleurich en ljochter as de folwoeksen fûgels yn it winterkleed. Hy hat ek in dúdlike wite eachstreek. De Hudsonskries is in soarte fan tuskenfoarm fan 'e [[skries]] en de [[heawylp]]. It grutste ferskil is de swarte oksels fan 'e Hudsonskries. Wat grutte en foarm oanbelanget liket er op 'e heawylp, mar hy hat in dúdliker nei boppe bûge snaffel en langere poaten. Yn it fearrekleed liket er mear op 'e skries troch de wite wjukbân, de wite stút en de swarte sturt. == Fersprieding, biotoop en brieden == De Hudsonskries briedt tichteby de beamgrins yn it noardwesten fan [[Kanada]] en [[Alaska]] en op de strannen by de [[Hudsonbaai]]. Se bouwe it nêst fuort op 'e grûn, goed ferburgen yn sompige gebieten. It wyfke leit trochstrings fjouwer aaien. Nei it útkommen soargje beide âlden foar de jongen, dy't nei likernôch in moanne harren eigen iten sykje kinne en fleane. De Hudsonskries is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] ([[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]], [[Argentynje]], [[Perû]] en [[Sily]]). Foar de trek sammelje se har yn grutte kloften by de [[Jamesbaai]] yn Kanada. By geunstich waar fleane in soad fûgels de hiele ôfstân non-stop. === Foarkommen bûten Amearika === Yn Jeropa is de Hudsonskries in pear kear waarnommen yn [[Grut-Brittanje]] (foar it earst yn 1981) en ien kear yn [[Denemark]] (1986) en twa kear yn [[Sweden]] sjoen. De Hudsonskries is ek waarnommen yn bygelyks Súd-[[Austraalje]], [[Súd-Afrika]], op [[Hawaï]], de [[Galápagoseilannen]] en [[Nij-Seelân]]. == Iten == Dizze fûgels sykje harren iten troch de boaiem fan ûndjip wetter ôf te sykjen. Se ite benammen ynsekten en lytse kreefteftigen. == Status en bedrigingen == De Hudsonskries is in relatyf seldsume soarte mei in beheind ferspriedingsgebiet. Resinte stúdzjes litte sjen dat de populaasje bot ôfnimt, sa bot dat de [[IUCN]] de soarte sûnt 2024 as bedrige beskôget yn 'e kategory kwetsber (VU). De oarsaak fan 'e delgong is net alhiel dúdlik, mar nei alle gedachten spylje habitatferlies op rêst- en oerwinteringsplakken en de gefolgen fan klimaatferoaring in rol. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 41.000 en 70.000 folwoeksen yndividuen rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hudsonian-godwit-limosa-haemastica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hudgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/hudgod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa haemastica}} }} {{DEFAULTSORT:Hudsonskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] k2lgid7st5q12ohk3za27f3o2az7kov 1233206 1233205 2026-06-28T00:34:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigingen */ kt 1233206 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hudsonskries |Ofbyld = [[File:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|250px]]<br><small>brieddracht</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa haemastica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Limosa haemastica map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Hudsonskries''' (''Limosa haemastica'') is in [[Wilstereftigen|wilstereftige]] [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (Scolopacidae). De namme ferwiist nei de [[Hudsonbaai]], dêr't it eksimplaar weikaam dêr't de wittenskiplike beskriuwing op basearre waard. == Skaaimerken == Yn alle kleden hat er lange, donkere poaten, in dúdlike wite eachstreek en in lange, swak nei boppe bûge snaffel dy't oan de ein donker is. Yn 'e flecht binne de wite wjukbannen, de swarte oksels en de donkere ûnderwjukdekfearren te sjen. De fûgel hat in wite stút, in swarte sturt en in puntige wjuk. De skaaien binne gelyk, al hawwe de wyfkes – krekt lykas by oare skriezen – in langere snaffel as de mantsjes en binne se wat grutter. [[Ofbyld:Limosa haemastica - Kogarah Bay.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De folwoeksen fûgel is tusken de 37 en 42 sintimeter lang en weaget likernôch 300 gram. Yn it briedkleed, dat er yn april begjint te krijen, hat er in donkerbrún, weagjend patroan op 'e boppekant, in readbrún boarst en ûnderkant, grize boppewjukdekfearren, in ljochtgrize nekke en wang, in brúne eachstreek en in brúne krún. De snaffel is rôze-oranje. Yn it winterkleed (tusken oktober en maart) is it measte fan it fearrekleed griis en is de snaffel rôze. De jonge fûgel is griis en bêzjekleurich en ljochter as de folwoeksen fûgels yn it winterkleed. Hy hat ek in dúdlike wite eachstreek. De Hudsonskries is in soarte fan tuskenfoarm fan 'e [[skries]] en de [[heawylp]]. It grutste ferskil is de swarte oksels fan 'e Hudsonskries. Wat grutte en foarm oanbelanget liket er op 'e heawylp, mar hy hat in dúdliker nei boppe bûge snaffel en langere poaten. Yn it fearrekleed liket er mear op 'e skries troch de wite wjukbân, de wite stút en de swarte sturt. == Fersprieding, biotoop en brieden == De Hudsonskries briedt tichteby de beamgrins yn it noardwesten fan [[Kanada]] en [[Alaska]] en op de strannen by de [[Hudsonbaai]]. Se bouwe it nêst fuort op 'e grûn, goed ferburgen yn sompige gebieten. It wyfke leit trochstrings fjouwer aaien. Nei it útkommen soargje beide âlden foar de jongen, dy't nei likernôch in moanne harren eigen iten sykje kinne en fleane. De Hudsonskries is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] ([[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]], [[Argentynje]], [[Perû]] en [[Sily]]). Foar de trek sammelje se har yn grutte kloften by de [[Jamesbaai]] yn Kanada. By geunstich waar fleane in soad fûgels de hiele ôfstân non-stop. === Foarkommen bûten Amearika === Yn Jeropa is de Hudsonskries in pear kear waarnommen yn [[Grut-Brittanje]] (foar it earst yn 1981) en ien kear yn [[Denemark]] (1986) en twa kear yn [[Sweden]] sjoen. De Hudsonskries is ek waarnommen yn bygelyks Súd-[[Austraalje]], [[Súd-Afrika]], op [[Hawaï]], de [[Galápagoseilannen]] en [[Nij-Seelân]]. == Iten == Dizze fûgels sykje harren iten troch de boaiem fan ûndjip wetter ôf te sykjen. Se ite benammen ynsekten en lytse kreefteftigen. == Status en bedrigingen == De Hudsonskries is in relatyf seldsume soarte mei in beheind ferspriedingsgebiet. Resinte stúdzjes litte sjen dat de populaasje bot ôfnimt, sa bot dat de [[IUCN]] de soarte sûnt 2024 as bedrige beskôget yn 'e kategory kwetsber (VU). De oarsaak fan 'e delgong is net alhiel dúdlik, mar nei alle gedachten spylje habitatferlies op rêst- en oerwinteringsplakken en de gefolgen fan klimaatferoaring in rol. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 41.000 en 70.000 folwoeksen yndividuen rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hudsonian-godwit-limosa-haemastica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hudgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/hudgod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa haemastica}} }} {{DEFAULTSORT:Hudsonskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] pnvjhh95i4109ob4fxqes5ak5ym6j6x 0 192765 1233191 2026-06-27T16:42:11Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Hudsonskries]] 1233191 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hudsonskries]] 1h3o2jskr0ir947jnxw8yyvadq806fi 0 192766 1233192 2026-06-27T16:43:49Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Heawylp]] 1233192 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Heawylp]] 32d59hreqbj3v2kp79rdfje7mihsthe 0 192767 1233197 2026-06-27T20:52:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Jan Douwe van der Ploeg | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NL}} | berne = 1950 | berteplak = [[Ikkerwâld]] (Damwâld) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regi..." 1233197 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Jan Douwe van der Ploeg | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NL}} | berne = 1950 | berteplak = [[Ikkerwâld]] (Damwâld) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = | aktyf as = 1976- | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = [https://www.jandouwevanderploeg.com/NL/ www.jandouwevanderploeg.com] }} '''Jan Douwe van der Ploeg''' (berne yn 1950 yn [[Ikkerwâld]]) is in agrarysk [[sosjolooch]] dy't as heechlearaar Rurale Sosjology oan 'e [[Universiteit fan Wageningen]] mei syn krityske blik op [[yndustrialisaasje]] en syn pleit foar nije ûntwikkelingspatroanen in grutte ynfloed hat op sawol de wittenskip as it publike debat. Van der Ploeg set him benammen yn foar in better begryp fan 'e lânbou en it plattelân. == Wurkpaad == Jan Douwe van der Ploeg folge it middelbere ûnderwiis yn [[Snits]] en studearre dêrnei yn Wageningen. Yn 1976 studearre Van der Ploeg ôf mei de spesjalisaasjes yn 'e Net Westerske Agraryske Sosjology, Untwikkelingsekonomy en Metoades en Techniken fan ûndersyk. Nei syn stúdzje socht Van der Ploeg de ferbining mei de praktyk yn [[Perû]], [[Kolombia]] en [[Guinee-Bissau]]. Yn Perû waard Van der Ploeg konfrontearre mei it konflikt tusken boeremienskippen dy't agraryske wurkgelegenheid befoarderen, en de steat, dy't in lânherfoarmingsmodel oplei dat ta wurkleazens late. Syn ûnderfiningen beskreau Van der Ploeg yn syn earste boek "De Gestolen Toekomst". De ûnderfiningen yn [[Súd-Amearika]] en letter yn [[Afrika]] ([[Guinee-Bissau]]) foarmen de basis foar syn lettere tinken: de lânbou is net in iensidich proses fan groei, mar in kompleks krúspunt fan sosjale, kulturele en natuerlike faktoaren. Mei syn kollega Eppo Bolhuis skreau Van der Ploeg in mienskiplik proefskrift dat yn 1985 yn [[Leien]] ferdigene waard ûnder de titel "Boerenarbeid en Stijlen van landbouwbeoefening". Yn dat ûndersyk waard oantoand dat in tanimmende ôfhinklikens fan 'e merk liedt ta in omslach yn it untwikkelingspatroan fan it bedriuw fan in stadige, op kwantiteit en kwaliteit basearre, ûntwikkeling nei in patroan dat draait om in akselearjende skaalfergrutting en in relative eksinsivearing. Yn Wageningen wurke Van der Ploeg nau gear mei de [[antropolooch]] [[Norman Long]]. Tegearre wisten hja de rurale sosjology (rjochte op 'e yndustrialisearre wrâld) en de ûntwikkelingssosjology (rjochte op 'e [[Tredde Wrâld]]) te ferienigjen. Binnen dy benadering waard lânbou begrepen as in foarm fan "ko-produksje": de konstante wikselwurking tusken it sosjale en it natuerlike. Yn 1992 waard Van der Ploeg beneamd ta heechlearaar Rurale Sosjology yn Wageningen. As heechlearaar lei Van der Ploeg de klam op plattelânsûntwikkeling. Neffens syn ûndersyk is dat net allinnich in kwestje fan politike programma's of politike retoryk, mar in breed gehiel fan mei inoar gearhingjende praktiken, dy't folgje út de lânbou en dy't in plattelân foarmje dat past by de hjoeddeiske maatskippij. Dat waard ûnder mear yn byld brocht yn 'e "Atlas van het Vernieuwende Platteland" (dat yn it Ingelsk ferskynde ûnder de titel "Renewing the Countryside"). Ien fan syn meast bekende stellingen is dat de "ekspert-systemen" fan hjoed-de-dei hieltyd fierder ôfsteane fan 'e realiteit fan 'e boer. Dat brocht hy nei foaren yn syn ferneamde wurk "De Virtuele Boer" (1999). It boek soarge foar in soad debat, om't hy dêryn krityk levere op 'e bline fokus op skaalfergrutting en yndustrialisaasje. == Belangrike publikaasjes en konsepten == Van der Ploeg syn wurk is wiidweidich. Njonken "De Virtuele Boer" (yn 2003 ek yn it [[Ingelsk]] ferskynd) is "The New Peasantries" (2008) in belangrike bydrage. Dêryn makket Van der Ploeg de analyse dat boeren net gewoane ûndernimmers binne, mar in eigen romte opeaskje tusken [[Kapitalisme|kapitalistyske]] lânbou en tradysjes. It boek krige in grut berik en waard oerset yn ûnder oaren it [[Spaansk]], [[Sineesk]], [[Portegeesk]] en [[Koreaansk]]. Syn wurk makket in dúdlik ûnderskie tusken ûndernimmerslânbou, dat rjochte is op maksimale groei en skaalfergrutting, en boerelânbou, wêrby't selsstannigens, lokale boarnen en in oare relaasje mei de natoer sintraal steane. == Rol yn it publike debat == Jan Douwe van der Ploeg is warber yn it publike debat oer de takomst fan it plattelân. Hy hat as adviseur en lid fan ferskate kommisjes in grutte rol spile by it foarmjaan fan it begryp plattelânsûntwikkeling en pleitet derfoar dat plattelânsbelied net allinnich in kwestje fan politike retoryk is, mar dat it ferankere wurde moat yn 'e praktyske fernijing troch de boeren sels. Van der Ploeg is ek bestjoerlik belusten by organisaasjes lykas de [[Fryske Akademy]] en de Stifting Waddengroep. Syn ûndersyk nei temas as it wer opkommen fan boerelânbou (''re-peasantization''), duorsume molkfeehâlders en de sosjaal-ekonomyske ynfloed fan plattelânsbelied lit sjen dat Van der Ploeg omtinken hâldt foar de agraryske realiteit. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.jandouwevanderploeg.com/NL/ Hiemside Jan Douwe van der Ploeg] * [https://openjournals.ugent.be/ts/article/89631/galley/207353/view/ Tijdschrift Sociologie 3: 294-298, ''De empirie uit de periferie: een interview met Jan Douwe van der Ploeg''.] ---- }} [[Kategory:Persoan berne yn 1950]] [[Kategory:Frysk sosjolooch]] [[Kategory:Frysk publisist]] c8brnordyun0yutt8a5i2jvzfjzdr2o 1233208 1233197 2026-06-28T06:53:48Z RomkeHoekstra 10582 Wurk ferwidere. 1233208 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Jan Douwe van der Ploeg | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NL}} | berne = 1950 | berteplak = [[Ikkerwâld]] (Damwâld) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = | aktyf as = 1976- | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = [https://www.jandouwevanderploeg.com/NL/ www.jandouwevanderploeg.com] }} '''Jan Douwe van der Ploeg''' (berne yn 1950 yn [[Ikkerwâld]]) is in agrarysk [[sosjolooch]] dy't as heechlearaar Rurale Sosjology oan 'e [[Universiteit fan Wageningen]] mei syn krityske blik op [[yndustrialisaasje]] en syn pleit foar nije ûntwikkelingspatroanen in grutte ynfloed hat op sawol de wittenskip as it publike debat. Van der Ploeg set him benammen yn foar in better begryp fan 'e lânbou en it plattelân. == Wurkpaad == Jan Douwe van der Ploeg folge it middelbere ûnderwiis yn [[Snits]] en studearre dêrnei yn [[Wageningen]]. Yn 1976 studearre Van der Ploeg ôf mei de spesjalisaasjes yn 'e Net-Westerske Agraryske Sosjology, Untwikkelingsekonomy en Metoades en Techniken fan ûndersyk. Nei syn stúdzje socht Van der Ploeg de ferbining mei de praktyk yn [[Perû]], [[Kolombia]] en [[Guinee-Bissau]]. Yn Perû waard Van der Ploeg konfrontearre mei it konflikt tusken boeremienskippen dy't agraryske wurkgelegenheid befoarderen, en de steat, dy't in lânherfoarmingsmodel oplei dat ta wurkleazens late. Syn ûnderfiningen beskreau Van der Ploeg yn syn earste boek "De Gestolen Toekomst". De ûnderfiningen yn [[Súd-Amearika]] en letter yn [[Afrika]] ([[Guinee-Bissau]]) foarmen de basis foar syn lettere tinken: de lânbou is net in iensidich proses fan groei, mar in kompleks krúspunt fan sosjale, kulturele en natuerlike faktoaren. Mei syn kollega Eppo Bolhuis skreau Van der Ploeg in mienskiplik proefskrift dat yn 1985 yn [[Leien]] ferdigene waard ûnder de titel "Boerenarbeid en Stijlen van landbouwbeoefening". Yn dat ûndersyk waard oantoand dat in tanimmende ôfhinklikens fan 'e merk liedt ta in omslach yn it untwikkelingspatroan fan it bedriuw fan in stadige, op kwantiteit en kwaliteit basearre, ûntwikkeling nei in patroan dat draait om in akselearjende skaalfergrutting en in relative eksinsivearing. Yn Wageningen wurke Van der Ploeg nau gear mei de [[antropolooch]] [[Norman Long]]. Tegearre wisten hja de rurale sosjology (rjochte op 'e yndustrialisearre wrâld) en de ûntwikkelingssosjology (rjochte op 'e [[Tredde Wrâld]]) te ferienigjen. Binnen dy benadering waard lânbou begrepen as in foarm fan "ko-produksje": de konstante wikselwurking tusken it sosjale en it natuerlike. Yn 1992 waard Van der Ploeg beneamd ta heechlearaar Rurale Sosjology yn Wageningen. As heechlearaar lei Van der Ploeg de klam op plattelânsûntwikkeling. Neffens syn ûndersyk is dat net allinnich in kwestje fan politike programma's of politike retoryk, mar in breed gehiel fan mei inoar gearhingjende praktiken, dy't folgje út de lânbou en dy't in plattelân foarmje dat past by de hjoeddeiske maatskippij. Dat waard ûnder mear yn byld brocht yn 'e "Atlas van het Vernieuwende Platteland" (dat yn it Ingelsk ferskynde ûnder de titel "Renewing the Countryside"). Ien fan syn meast bekende stellingen is dat de "ekspert-systemen" fan hjoed-de-dei hieltyd fierder ôfsteane fan 'e realiteit fan 'e boer. Dat brocht hy nei foaren yn syn wurk "De Virtuele Boer" (1999). It boek soarge foar in soad debat, om't hy dêryn krityk levere op 'e bline fokus op skaalfergrutting en yndustrialisaasje. == Belangrike publikaasjes en konsepten == Van der Ploeg syn wurk is wiidweidich. Njonken "De Virtuele Boer" (yn 2003 ek yn it [[Ingelsk]] ferskynd) is "The New Peasantries" (2008) in belangrike bydrage. Dêryn makket Van der Ploeg de analyse dat boeren net gewoane ûndernimmers binne, mar in eigen romte opeaskje tusken [[Kapitalisme|kapitalistyske]] lânbou en tradysjes. It boek krige in grut berik en waard oerset yn ûnder oaren it [[Spaansk]], [[Sineesk]], [[Portegeesk]] en [[Koreäansk]]. Syn wurk makket in dúdlik ûnderskie tusken ûndernimmerslânbou, dat rjochte is op maksimale groei en skaalfergrutting, en boerelânbou, wêrby't selsstannigens, lokale boarnen en in oare relaasje mei de natoer sintraal steane. == Rol yn it publike debat == Jan Douwe van der Ploeg is warber yn it publike debat oer de takomst fan it plattelân. Hy hat as adviseur en lid fan ferskate kommisjes in grutte rol spile by it foarmjaan fan it begryp plattelânsûntwikkeling en pleitet derfoar dat plattelânsbelied net allinnich in kwestje fan politike retoryk is, mar dat it ferankere wurde moat yn 'e praktyske fernijing troch de boeren sels. Van der Ploeg is ek bestjoerlik belusten by organisaasjes lykas de [[Fryske Akademy]] en de Stifting Waddengroep. Syn ûndersyk nei temas as it wer opkommen fan boerelânbou (''re-peasantization''), duorsume molkfeehâlders en de sosjaal-ekonomyske ynfloed fan plattelânsbelied lit sjen dat Van der Ploeg omtinken hâldt foar de agraryske realiteit. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.jandouwevanderploeg.com/NL/ Hiemside Jan Douwe van der Ploeg] * [https://openjournals.ugent.be/ts/article/89631/galley/207353/view/ Tijdschrift Sociologie 3: 294-298, ''De empirie uit de periferie: een interview met Jan Douwe van der Ploeg''.] ---- }} {{DEFAULTSORT:Ploeg, Jan Douwe van der}} [[Kategory:Persoan berne yn 1950]] [[Kategory:Frysk sosjolooch]] [[Kategory:Frysk publisist]] 4laxpu5b8826ak2nvtgkqgx37m35uiy 6 192768 1233209 2026-06-28T07:07:47Z RomkeHoekstra 10582 1233209 wikitext text/x-wiki == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 8ouwdb7s76mvyt7d2kojyipek29z4hl