Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 481 1233287 1168808 2026-06-30T00:22:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1233287 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Skûtsjesilen Earnewâld.jpg|thumb|SKS skûtsjesilen yn Earnewâld]] [[Ofbyld:Skûtsjesilen op de Aldegeaster Brekken.JPG|thumb|Skûtsjesilen op de [[Aldegeaster Brekken]].]] It '''skûtsjesilen''' is it hurdsilen mei [[skûtsje]]s, spesjaal de wedstriden dy't útskreaun wurde troch de [[SKS]] en de [[IFKS]]. == Skiednis == Al yn de [[19e iuw]] waard der Skûtsjesilen hâlden. lykas yn [[1820]] yn [[Snits (stêd)|Snits]]. Yn dy tiid waard der fral syld as de boeren gjin fracht hiene en de skippers op dy wize faaks in jildpriis fertsjinje koenen. It wienen faak kastleins dy't in wedstriid útskreaunen, bygelyks as der merke wie, sadat nei ôfrin de priisútrikking yn it kafee hâlden wurde koe. Mar yn de twadde helte fan de iuw kamen der klubs dy't it silen organisearren. Doe kaam ek it idee fan [[amateursport]] op, dat der waarden hast gjin wedstriden mear om jild útskreaun. Om't de skippers dan de tiid net misse koenen begûn it tal fan meidoggers werom te rinnen. Doe't yn de earste helte fan de [[20e iuw]] de [[frachtfeart]] motorisearre rekke, begûn ek it tal skûtsjes werom te rinnen. Yn de [[Twadde Wrâldkriich|oarloch]] wie der al wer mear te dwaan foar skûtsjeskippers, om't der te min brânstof wie. Sa kaam der wer mear silerij en mei dêrtroch waard yn [[1945]] in [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen]] (SKS) oprjochte. Mar wêr't it tal fan wedstriidkommisjes woeks nei de oarloch, rûn it tal fan skûtsjes werom. It wie yn de jierren fyftich net mear goed mooglik foar in beropsskipper en hâld in skûtsje yn 'e feart. Dêrom binne der doe stiftings kaam dy't foar harren rekken in skûtsje oan it Skûtsjesilen dielnimme lieten. Sa is it hjoeddeiske SKS-kampioenskip ûntstien, mei skûtsjes dy't útkomme foar in stêd of doarp (ienige útsûndering hjirop is d' Halve Maen, oarspronklik it skûtsje fan ([[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]]) (Drachten). Oan [[Lodewijk Meeter]] hawwe wy te tankjen dat de wedstrydrige noch bestiet. Yn 1953, doe't it silen ôflast wurde soe troch te min dielnimmers, regele Meeter genôch boaten om de wedstriid troch dwaan te litten kinnen. Hy wie ek de earste skipper dy't in skûtsje allinnich foar wedstriden kocht. Yn de santiger en tachtiger jierren die bliken dat it al wer mooglik wie foar ien eigner en besit in eigen skûtsje. Om't dizze skûtsjes net pasten yn it stramyn fan de SKS, hawwe harren skippers in eigen organisaasje opset, dy't de [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen]] (IFKS) útskriuwt. Op dy manier binne der no yn [[Fryslân]] twa kampioenskippen Skûtsjesilen. ==Literatuer== * {{Aut|G. Blom}} - ''Om priis en eare. Utslaggen fan it skûtsjesilen.'', [[2004]], {{ISBN| 90-6171-601-2}}. * {{aut|[[Klaas Jansma]]}} - ''Met geveegde kont. Skûtsjes, schippers en wedstrijden'', 2004. {{ISBN| 90-806550-1-5}} * {{aut|Rienk Wegener Sleeswijk, [[Eelke Lok]], Gosse Blom}}, ''SKS skûtsjesilen''. {{ISBN| 90-74541-08-9}}. == Keppeling om utens == *[http://www.skutsjehistorie.nl Skûtsjehistorie.nl] {{DEFAULTSORT:Skutsjesilen}} [[Kategory:Skûtsjesilen| ]] [[Kategory:Toerisme yn Fryslân]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] [[Kategory:Sport yn Fryslân]] [[Kategory:Fryske sport]] g5mulc1x2q4xwh3ox1p2dmacn9q7a26 0 3981 1233290 1020794 2026-06-30T00:23:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1233290 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gorredijk 01.JPG|thumb|right|300px|Opsterlânske Kompanjonsfeart op De Gordyk]] De '''Turfrûte''' is in toeristyske farrûte yn súdeast [[Fryslân]] en oanbuorjend [[Drinte]] en [[Oerisel]]. == Rûte == De turfrûte giet troch in part fan de fearten dy't troch [[turf (brânstof)|turfwinning]] ûntstean binne, benammen dy fearten dy't noch yn orizjinele steat binne, en dêrtroch beskikber foar de plezierfeart. De rûte hat trije farianten. === Koarte rûte === * Fan [[Meppel]] fia it [[Meppelske Djip]] en de [[Beukers Grêft]] nei it [[Belter Wiid]], en dan troch it [[Beukers Kanaal]] nei [[Stienwyk]]. * Fan Stienwyk fia it [[Oksensylster Kanaal]] nei [[Oksensyl]]. * Fan Oksensyl troch de [[Oksensylster Sleat]] en oer de [[Linde]] nei de [[Trijehoeksslûs]], en dan troch de [[Jonkersfeart (Fryslân)|Jonkersfeart]] en oer de Tsjonger nei [[Mildaam]]. * Fan Mildaam oer [[De Tsjonger]] fierder nei [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]]. * Fan [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] oer de [[Opsterlânske Kompanjonsfeart]] nei [[Appelskea]]. * Fan [[Appelskea]] fierder oer de Opsterlânske Kompanjonsfeart en de [[Wite Wyk]] nei de [[Drintske Haadfeart]] en sa werom nei Meppel. === Lange rûte === De lange rûte begjint krekt as de koarte, mar folget De Tsjonger mar oant it begjin fan de [[Engelenfeart]]. * Fia de Engelenfeart nei [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]. * Fan It Hearrenfean fia it Nije [[Hearrenfeanster Kanaal]] nei de [[Hearresleat]], of fan It Hearrenfean út daalks fia de Hearresleat, en dan fia de [[Nije Pompsleat]], de [[Heafeart]] en de [[Nije Feart (De Ulesprong)|Nije Feart]] nei [[Terwispel]]. * Fan Terwispel fierder oer de Nije Feart nei de [[Gordyk]]. * Fan De Gordyk fierder oer de Nije Feart, en dan fia de [[Lange Wyk]] en de [[Koarte Wyk (De Gordyk)|Koarte Wyk]] nei de Opsterlânske Kompanjonsfeart, en dy fierder folgje nei Appelskea dêr't fierder wer de koarte rûte folge wurde kin. === Noardwest-rûte === Oan de lange rûte kin noch in stik tafoege wurde. Yn dat gefal moat net de Nije Pompsleat naam wurde. * Fierder oer it [[Hearrenfeanster Kanaal]] en dan fia de [[Meinesleat]] nei [[Akkrum]]. * Fan Akkrum oer [[De Boarn]] nei [[Nes (Boarnsterhim)|Nes]]. * Fan Nes fierder oer De Boarn nei [[Aldeboarn]]. * Fan Aldeboarn fierder oar De Boarn en fia it [[Nijdjip (Easterboarn)|Nijdjip]] nei de Nije Feart, dy't neffens de lange rûte folge wurdt nei Terwispel. <gallery> Ofbyld:Engelenvaart 09.JPG|[[Engelenfeart]] by de wyk De Greiden op It Hearrenfean Ofbyld: Jousterbrug 10.JPG|Jousterbrêge yn it Nije [[Hearrenfeanster Kanaal]] Ofbyld:Gorredijk brug 04.JPG|Gordykbrêge Ofbyld:Appelscha vaart 01.JPG|Slûs yn de feart by [[Appelskea]] Ofbyld:De Tjongermolen Mildam 07.JPG|"Tsjongermole" oan de [[Tsjonger]] by [[Mildaam]] </gallery> ==Sjoch ek== *[[Slûzen en keardamen yn Fryslân|Slûzen en keardammen yn Fryslân]] == Keppeling om utens == * [http://www.turfroute.nl/ Webstee fan part fan de Turfrûte] (Nederlânsk). [[Kategory:Toerisme yn Fryslân]] [[Kategory:Toerisme yn Nederlân]] [[Kategory:Wetter yn Fryslân]] [[Kategory:Wetter yn Grinslân]] [[Kategory:Wetter yn Drinte]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] 65jcg063mxfwjejjn1ufeinkm153aeh 0 6965 1233249 1213634 2026-06-29T12:17:33Z Hurkonides 5270 1233249 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Arum | ôfbylding = Arum 2012- De Gekroonde Leeuw Sytzamaweg 15.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''De Gekroonde Leeuw'' Sytzamawei 15 - [[herberch]] út 1867 - wie in halte oan de tramline Harns - Boalsert | wapen = [[Ofbyld:Arum vlag.svg|border|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Arum wapen.svg|70px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Arum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small></small><ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/11/kerncijfers-wijken-en-buurten-2023 Tabel: Befolking; moannesifers de gemeente en oaree regionale yndieling], 1 jannewaris 2023, Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen</ref> | oerflak = 9,77 km² (9,62 km² lân, 0,15 km² wetter) | befolkingstichtens = 109 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NLf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FYf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge_fan_Súdwest-Fryslân.png|20px|border]] [[Súdwest-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8822 | netnûmer = 0517 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_7_47_N_5_28_31_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 7' 47" NB, 5° 28' 31" EL}} | webside = [https://www.dorpsbelangarum.nl/ Side Arum] | ôfbylding2 = Map NL Wûnseradiel Arum.png | ôfbyldingstekst2 = Himrik fan Arum yn de eardere gemeente Wûnseradiel | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 7 | lat_sec = 47 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 28 | lon_sec = 31 | lon_dir = E }} [[Ofbyld:Arum een dorp in Friesland. Fryslân.jpg|thumb|300px|''Arum yn ‎2016'']] '''Arum''' is in [[Fryslân|Frysk]] [[doarp]] yn it uterste [[noarden]] fan 'e [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Súdwest-Fryslân]]. It doarp leit yn 'e [[Greidhoeke]], [[noard]]lik fan [[Wytmarsum]] en hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Arum}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). Under it doarp falle ek de buorskippen [[Baarderbuorren (Arum)|Baarderbuorren]] en de [[Grauwe Kat]]. == Namme == De âldste boarne dy't oer Arum skriuwt is fan [[1275]] as ''Aldenum''. Yn 'e iere 15e iuw komt ''Aeldrum'' en letter ek ''Alderum''. De fariant ''Arum'' komt sûnt [[1466]] foar. Ferskate kaarten út de 16e iuw neame ''Alt Arum''. In kaart mei Fryske farianten út [[1595]] neamt ''Arom''. Yn 'e 19e iuw ferskine ''Arum'' en ''Aarum''. De namme is nei alle gedachten ôflaat fan "hiem" fan 'e persoanenamme "Alder", dat de grûnbetsjutting "eal" hat. == Skiednis == Yn in stik lân op Baarderbuorren is in skelet fûn fan in bern, dat dêr om likernôch 100 jier foar de jiertelling begroeven wêze moat. Dêrom wurdt tocht dat Arum doe ûntstien is, op it plak fan Baarderbuorren. Op [[4 july]] [[1380]] waard tichtby Arum in [[Slach by Arum|fjildslach]] levere tusken de muontsen fan de [[Lúntsjerk]] en dy fan [[Kleaster Blomkamp|Aldekleaster]], wêrby't mear as 130 man omkamen. Goed 50 jier letter yn [[1420]] waard dêr fannijs slach levere. De eallju [[Sicke Gratinga]] en [[Gale Hania]], swier ferwûne, waarden doe nei Lúntsjerk werombrocht. Hania soe stjerre oan syn ferwûnings. Yn [[1895]] waard by de ôfgraving fan in terp in lyts houten swurd fûn út it jier [[600]]. Foarname famyljes dy't it foar it sizzen hienen yn Arum wiene: Beijma (Baaiemerleane); [[Van Sytzama]] (Sytzamawei) en Fan Cammingha (Fan Camminghawei). It measte ferfier yn Arum gie earder oer it wetter. Yn [[1890]] komt der yn Arum in tramstasjon. Oant de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[2011]] wie it part fan 'e gemeente [[Wûnseradiel]]. == Doarpswapen == It wapen fan Arum bestiet út trije flieëkamen. Om't de boeren eartiids bekend stiene om harren flieëpleach. Hja fûnen dêrom de flieëkaam út. De Arumer boeren binne der nea folle better fan wurden, want se ha der nea in oktroai op hân. == Mienskip == [[Ofbyld:Arum 2012- Voormalige dokterswoning uit 1882.JPG|300px|thumb|''Eardere dokterswente út 1882'']] [[Ofbyld:Arum 2012- Boerderij Camminghastate uit 1886 - van Camminghaweg 34.JPG|300px|thumb|''Kammingastate út 1886'']] [[Ofbyld:Arum, Lambertuskerk 02.jpg|300px|thumb|Utsjoch fan 'e tsjerketoer ôf]] De [https://www.dorpsbelangarum.nl/ feriening foar Doarpsbelang] behertiget de belangen foar it doarp. It âldste doarpshûs fan Fryslân waard yn [[1926]] yn Arum oprjochte. It wie in houten geboutsje dat mei in foarskot fan de doarpsdokter oankocht waard troch it Departemint fan de [[Maatskippij ta Nut fan 't Algemien]]. It kontaktbledsje hjit De Skille. === Underrjocht === Oant 2017 hie it doarp twa skoallen; de iepenbiere skoalle ''De Opslach'' en de kristlike skoalle ''De Hoekstien''. Dêrnei binne de ta skoallen gearfoege ta de moetingskoalle [https://deoanrin.nl/ De Oanrin]. === Ferienings === * [[Fuotbalferiening Arum]] * Tennisferiening Arum * GF Sparta - gymnastyk * [[Keatsferiening Willem Westra]] * ''Thrium'' - foljebal * [https://www.facebook.com/people/Kulturele-Kommisje-Arum-KKA/100067677672003/ Kulturele Kommisje] * Frysk Selskip Arum * Teater Selskip Arum * iisklup Arum * CMV Wubbenus Jacobs (fanfare) === Tsjerke=== * [https://www.tsjerkearumkimswert.nl/ Protestantske tsjerke Hitsum-Achlum-Arum-Kimswert] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2004 !! 2013 !! 2025 |- | 1.269 || 1.202 || 1.134 || 1.061 || 971 || 1.044 || 1.105<ref name=AlleCijfers>[https://allecijfers.nl/woonplaats/arum/ Alle Cijfers]</ref> || 1.040<ref name=AlleCijfers/> |} == Tsjerken == <gallery widths="180" heights="180"> Arum hervormde kerk 2009.jpg|[[Herfoarme tsjerke (Arum)|Herfoarme tsjerke]] Overzicht westgevel met geveltoren - Arum - 20345764 - RCE.jpg|[[Grifformearde tsjerke (Arum)|Grifformearde tsjerke]] </gallery> ==Ferneamde Arumers== === Berne yn Arum === <!-- OARDERE NEI BERTEJIER --> * [[Pieter Baukes Yetsenga]] (1865-1943), [[keatser]] * [[Seakle Greijdanus]] (1871-1948), [[teolooch]] * [[Jacob Wijngaard]] (1944), [[wiskundige]] en [[heechlearaar]] === Stoarn yn Arum === <!-- OARDERE NEI STJERJIER --> * [[Pieter Baukes Yetsenga]] (1865-1943), keatser == Ferskaat == *Yn de eardere slachterij sit no it [[Rock&Roll museum]] == Strjitten == Alle [[strjitten yn Arum]] == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Slach by Arum]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.dorpsbelangarum.nl/ webstee fan Arum] -------- <references/> }} {{koördinaten|53_7_47_N_5_28_31_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 8' NB, 5° 29' EL}} {{Súdwest-Fryslân}} [[Kategory:Arum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Wûnseradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân]] 46fkqbw1ytv5z1bj2agboswm81xdezi 0 7475 1233288 1226892 2026-06-30T00:22:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1233288 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks evenemint | ôfbylding = Sneekweeklogo.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Snitswike <br><small>''Sneekweek''</small> | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid2 = [[File:Flagge fan Súdwest-Fryslân.png|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | plak = [[File:Flagge fan Snits.png|border|20px]] [[Snits]] | holden yn = | datum = | tiid fan it jier = begjin [[augustus]] | oare namme = | ôfkoarting = | oanlieding = | gelegenheid = | soarte evenemint = [[sport]]evenemint <small>([[silen]])</small> | sjenre = | bestean = [[1934]] – no | oprjochter = | organisearre troch = [[Keninklike Wettersportferiening Snits|KWS]]<br>[[Gemeente Súdwest-Fryslân|Gem. Súdwest-Fryslân]] | webside = [https://www.sneekweek.nl/ www.sneekweek.nl] }} De '''Snitswike''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Sneekweek'') is in [[evenemint]] yn 'e [[Fryslân|Fryske]] [[stêd]] [[Snits]] en omkriten, dat folslein yn it teken fan 'e [[silen|sylsport]] stiet. It duorret in [[wike]] en wurdt alle [[jier]]ren holden fanôf de [[freed]] foarôfgeande oan 'e earste [[sneon]] fan [[augustus]]. It is it grutste [[sport]]evenemint op de [[oerflaktewetter|binnenwetters]] fan [[Jeropa]]. De organisaasje fan 'e Snitswike is yn 'e hannen fan 'e [[Keninklike Wettersportferiening Snits]] (KWS) y.g.m. de [[Gemeente Súdwest-Fryslân]]. Yn dizze wike wurde alle dagen hurdsylwedstriden holden op 'e [[Snitsermar]] en de [[Goaiïngarypster Puollen]]. Tagelyk wurde ferskate festiviteiten organisearre op it saneamde [[Starteilân]] yn 'e Snitsermar, en yn 'e [[binnenstêd]] fan Snits, lykas in [[merke]] en in [[floatskou]] dêr't hûnderten [[boat]]en oan meidogge. == Skiednis == De oarsprong fan 'e Snitswike is [[Hurdsyldei]], wêrfan't de earste edysje al yn [[1814]] holden waard. Earst yn [[1934]] waard de Snitswike dêromhinne organisearre. It hurdsilen is ûntstien út it [[admiraalsilen]], wedstriden dy't yn 'e tiid fan 'e [[Republyk fan 'e Feriene Nederlannen]] opdroegen waarden oan 'e [[steedhâlder]] fan [[Fryslân]]. Troch de [[Frânske Tiid|besetting fan Nederlân troch de Frânsen]] yn [[1795]] waarden dy [[tradysje]]s ûnderbrutsen. Nei de befrijing fan 'e Frânsen yn [[1813]] griepen de Snitsers de earste de bêste gelegenheid oan om wer in [[feest]]like [[silen|sylpartij]] te hâlden. Dy gelegenheid die him foar doe't yn Snits it blide berjocht ûntfongen waard dat de deawaande stedsgenoat [[Jacob Sjoukes Visser]] út Frânske [[tsjinstplicht|kriichstsjinst]] [[desersje|desertearre]] en sûn en wol op [[De Jouwer]] oankomd wie. Nei de oprjochting fan 'e (letter Keninklike) [[Keninklike Syl Feriening Snits|Syl Feriening Snits]] (KZVS), yn [[1851]], waard soms op 'e [[tongersdei]] nei Hurdsyldei it admiraalsilen holden. Nei [[1917]] groeide dy tongersdei út ta in jierlikse syldei. De yn [[1902]] oprjochte [[Snitser Syl Klub]] (SZC) wie doe al begûn mei it hâlden fan wedstriden op 'e snein foar Hurdsyldei. Om [[1930]] hinne begûn de SZC ek op [[sneon]] wedstriden te organisearjen. Yn dy dagen kamen Fryske silers yn 'e kunde mei de [[Kaachwike]], op 'e [[Kagerplassen]] yn [[Súd-Hollân]], dy't yn [[1918]] foar de earste kear holden waard. De Friezen wurdearren it farren fan in rige wedstriden en teffens fansels de [[gesellichheid]]. Oarsom dienen ek hieltiten mear silers út it Westen mei oan Hurdsyldei en de wedstriden dêromhinne. Harren boaten waarden mei in [[frachtskip]] nei Snits ta brocht. [[File:Zeilwedstrijden_Weeknummer_65-35_-_Open_Beelden_-_80339.ogv|left|thumb|250px|In [[bioskoop]]sjoernaal út [[1965]] oer sylwedstriden yn it ramt fan 'e Snitswike.]] Op [[1 maart]] [[1934]] stelde [[Johannes Olij]], doedestiden de gongmakker fan it silen yn 'e Wetterpoartestêd, oan 'e SZC foar om 'e wedstriden op sneon te skrassen en ynstee dêrfan op [[snein]], [[moandei]] en [[tiisdei]] te farren. Mei oanslutend de KZVS-wedstriden op Hurdsyldei en tongersdei koe dan in ''Sneeker Zeilweek'' útskreaun wurde. Op [[26&nbsp;april]] fan dat jier waard dit foarstel fannijs besprutsen. Nettsjinsteande de eangst foar finansjele skea (fan ynskriuwjild wie noch gjin sprake) doarden de Snitser sylferienings it oan, mar pas healwei [[juny]], amper twa moanne foar de start, waard de knoop einlings en te'n lêsten trochhakke. De earste ''Sneek-Week'' waard fan [[18 augustus|18]] ^{<small>o</small>}/_{<small>m</small>} [[23&nbsp;augustus]] [[1934]] holden. Om't it dy wyks op 'e tiisdeis merke wie yn Snits, waard der dy deis net syld. Ut dy tafallichheid kaam letter it gebrûk fuort dat op Hurdsyldei yn 'e Snitser [[binnenstêd]] de Hurdsyldei-merke holden wurdt, oanfolle mei alle eveneminten om 'e Snitswike hinne. De earste Snitswike waard in grut súkses, ek al giene de SZC en de KZVS doe noch yn in soad saken harren eigen gong; sa moast de ynskriuwing fia twa [[adres]]sen, waarden der twa [[programma]]boekjes útjûn, wiene der ferskillende banekaarten yn gebrûk en hiene beide klubs harren eigen [[boei]]en. Der diene hast 200 silers mei, wat doedestiden in flink oantal wie. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard de Snitswike twaris net holden: yn [[1943]] en [[1944]]. Fan [[1970]] ôf fynt yn 'e dagen nei [[Himelfeartsdei]] de [[Lytse Snitswike]] plak. Yn [[1981]] [[fúzje]]arren de KZVS en de SZC ta ien nije organisaasje: de [[Keninklike Wettersportferiening Snits]] (KWS). Der diene alve kear mear as tûzen silers oan 'e Snitswike mei. De earste kears dat dat barde, wie yn [[1977]], doe't der 1.142 dielnimmers wiene. It rekôrjier is noch altyd [[1985]], doe't der 1.224 silers wiene, mei dêrûnder 157 [[wynsurfen|wynsurfers]]. Yn [[2010]], doe't de 75e edysje fan 'e Snitswike besocht waard troch [[keninginne]] [[Beatrix fan de Nederlannen|Beatrix]] op ''[[De Groene Draeck]]'', diene der sa'n 900 silers mei. Yn 75 edysjes fan 'e Snitswike hiene doe yn totaal mear as 50.000 silers oan it evenemint dielnommen. [[File:Kolmeersland.jpg|thumb|right|250px|It [[Starteilân]] yn 'e [[Snitsermar]].]] Underwilens wie it [[feest]] om 'e Snitswike hinne almar grutter wurden. Yn [[2009]] wie it safier kommen dat der yn 'e Snitser binnenstêd minsken letterlik yn 'e [[ferdrukking]] kamen. Nei oanlieding fan dat ynsidint waard de [[befeiling]] en it [[crowd management]] om 'e Snitswike hinne oanskerpe, wêrby't de KWS advizen ynwûn by de organisaasje fan 'e [[Nimweechske Fjouwerdagetocht]]. == Aktiviteiten == De Snitswike begjint op 'e [[freed]] foar de earste [[sneon]] yn [[augustus]] (as dy sneon op [[1&nbsp;augustus]] falt, kin de freeds derfoar dus noch ta [[july]] hearre). It [[silen|hurdsilen]] en de aktiviteiten dêromhinne duorje oant en mei de folgjende [[tongersdei]]. De beide hichtepunten fan 'e Snitswike binne de [[floatskou]] en [[Hurdsyldei]]. It silen wurdt dien yn mear as tritich [[sylklasse|klassen]]. Alle dagen wurdt troch ferskate klassen op 'e [[Snitsermar]] en/of de [[Goaiïngarypster Puollen]] in wedstryd fersyld. Yn alle klassen wurdt dan nei in tal deiwedstriden in klassemintswinner oanwiisd. Om it silen hinne wurde der withoefolle oare aktiviteiten organisearre op it saneamde [[Starteilân]] (Kolmarslân) yn 'e Snitsermar en om 'e [[mar]] hinne, mar ek yn 'e [[binnenstêd]] fan Snits, û.m. yn 'e [[Merkstrjitte (Snits)|Merkstrjitte]], de [[Wide Noarderhoarne]], it [[Fiskmerkplein (Snits)|Fiskmerkplein]] en de [[Liuweburch (Snits)|Liuweburch]]. [[Jûn]]s wurde yn Snits de oerwinnings by it hurdsilen fierd, en dêrta ferpleatst it swiertepunt fan 'e aktiviteiten him dan fan 'e Snitsermar nei de [[útgeansgelegeheid|útgeansgelegenheiden]] yn 'e binnenstêd. [[File:Valkeninplanecrayon.jpg|left|thumb|250px|[[Falk (boat)|Falken]] yn aksje ûnder in Snitswike yn 'e [[1970-er jierren]].]] ===Freed=== Op 'e [[freed]]tejûn fynt de offisjele iepening fan 'e Snitswike plak yn 'e [[Stedhûs fan Snits|Stedhûstún]]. Dêr binne in protte [[pommerant]]en by oanwêzich en ek [[eareboarger]]s fan [[Snits]] wurde derfoar útnûge. Dêrnei wurdt fan 22.00&nbsp;[[oere]] ôf de iepening foar it [[publyk]] holden, dy't sûnt [[1974]] de foarm oannimt fan in [[show]]programma yn 'e [[De Kolk (Snits)|Kolk]] foar de [[Wetterpoarte (Snits)|Wetterpoarte]], en yn 'e Snitser [[grêft|greften]]. De jûn begjint mei it bekend meitsjen fan 'e '[[Sneker Pan (skûtsje)|Panskipper]]' fan dat jier, wêrnei't de beneaming folget fan 'e 'Boat fan it Jier'. Dêrnei begjint de [[floatskou]], in [[tradysje]] dy't yn [[1974]] ûntstie. Dêrby farre fan alle klassen dy't meidogge twa boaten fan 'e Kolk ôf troch de Snitser greften, mei foarop de earste fjouwer [[skûtsje]]s fan it [[SKS-skûtsjesilen]], alteast, as dat foar dy tiid beslist is. De floatskou wurdt ôfnommen troch de [[kommissaris fan de kening]] yn [[Fryslân]] en/of de [[boargemaster]] fan [[Súdwest-Fryslân]]. Dêrnei fart de hiele float tusken de taskôgers troch, dêrby begelaat troch [[muzyk]]. Nei de floatskou foarmje tsien [[salútskot]]ten en it oanheffen fan it [[Frysk folksliet]] it startsein foar de Snitswike. It iepeningsprogramma wurdt ôfsletten mei in grutte [[fjoerwurk]]show. ===Sneon en snein=== Ier op 'e [[sneon]]temoarn begjinne de sylwedstriden op 'e [[Snitsermar]]. It [[Kolmarslân]], better bekend as it Starteilân, is it plak dêr't de wedstriden wei koördinearre wurde. Dêr is ek de hiele wike in grutte [[feesttinte]] te finen foar de taskôgers dy't op it silen ôf komme en foar de silers dy't noch net oan bar binne of dy't al syld hawwe. Underwilens fine yn 'e Snitser binnenstêd ferskate [[muzyk]]eveneminten plak, benammen op 'e sneontejûn. De [[snein]]s is it boppedat [[keapsnein]] yn Snits. ===Moandei=== Yn [[2011]] waard de [[moandei]] fan 'e Snitswike útroppen ta 'Rôze Moandei'. Dy dei wurdt der oandacht bestege oan 'e [[emansipaasje]] fan [[homoseksuëlen]], [[lesbiënne]]s, [[biseksuëlen]] en [[transseksuëlen]]. Dy oanpassing fan it programma fan 'e Snitswike folge op eardere soartgelikense inisjativen ûnder bgl. de [[Nimweechske Fjouwerdagetocht]] en de [[Tilburchster Merke]]. 'Rôze Moandei' kaam út 'e koker fan 'e út Snits ôfkomstige [[tillefyzje]][[presintatrise]] [[Manon Thomas]]. Njonken aktiviteiten mei in 'rôs' tema, binne der op 'e moandei ek muzykoptredens yn 'e binnenstêd en op it Starteilân, wylst op 'e Snitsermar it silen oanhâldt. [[File:Houkesloot_boulevard_Sneekweek.jpg|right|thumb|250px|[[Snits]] ûnder de Snitswike fan [[2006]].]] ===Tiisdei=== Ek op 'e [[tiisdei]] fan 'e Snitswike geane de sylwedstriden troch. Yn 'e binnenstêd is it dy jûns Snitsers Stappersjûn, wêrby't de stedsjers tradisjoneel de [[strjitte]]n en [[plein]]en opgeane. [[Hurdsyldei]] wie nammentlik fan âlds in frije dei foar de Snitsers, dy't sadwaande de tiisdeitejûns wol wat letter op [[bêd]] koene, en der dan foar keazen om te genietsjen fan 'e sfear yn 'e stêd. ===Woansdei=== De [[woansdei]] fan 'e Snitswike is [[Hurdsyldei]], de dei dat it silen op 'e Snitsermar syn hichtepunt berikt. Dan wurdt û.m. de Fryslân-Hollân-race holden, dêr't de [[Fryslân|Friezen]] it by op nimme tsjin 'e [[Hollân|Hollanners]]. Yn de stêd is it de woansdeis [[merke]], der wurdt in [[bradery]] organisearre en ek is der wer muzyk op 'e ûnderskate [[poadium|poadia]] dy't yn 'e binnenstêd opsteld steane. Foarhinne giene in soad Snitsers dy deis nei [[Kafee]] 't Ouwe Vat, dêr't de [[Blauhúster Dakkapel]] tradisjoneel in optreden hold. ===Tongersdei=== [[Tongersdei]] is de lêste dei fan 'e Snitswike (dy't dus eins gjin hiele wike duorret). Op 'e Snitsermar wurde de lêste sylwedstriden holden, en op it Starteilân wurdt it feestprogramma ôfsletten. De jûns fine yn 'e binnenstêd de lêste muzykoptredens yn it ramt fan 'e Snitswike plak, wylst op it Starteilân in feest fierd wurdt dat bedoeld is foar de silers. Dêr fynt dan ek de [[priis (ûnderskieding)|priisútrikking]] plak. ===Oanslutend=== Oanslutend wurdt op 'e freed nei de Snitswike in [[keunst]]- en [[boekemerk]] op it [[Grutsân (Snits)|Grutsân]] holden. Sûnt [[2014]] geane fierders de muzykaktiviteiten bûten de Snitswike om troch op 'e jûnen fan dy freed en fan 'e twadde sneon fan [[augustus]]. ==Ferfier en oernachting== Under de Snitswike stelle ferskate regionale [[ferfiersmaatskippij]]en spesjale tsjinsten yn. Sa is der in [[Snitsermarbus]], dy't feestgongers en silers fan it [[binnenstêd|sintrum]] fan Snits nei it [[Starteilân]] bringt en werom. Fan 'e [[Earste Easterkade (Snits)|Earste Easterkade]] ôf fart dêrnjonken ek in [[fearboat|fear]] nei it Starteilân, de saneamde [[Poieszboat]]. Ek fan 'e [[Paviljoenswei]] ôf fart nei it eilân in fear, dat yn 'e folksmûle gewoan "''ut pontsje''" neamd wurdt, mar eins de ''MS Albatros'' hjit.<ref>{{Aut|Altena, Stef}}, ''Sneekweek Opent Grenzeloos'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 4 augustus 2018, s. 14.</ref> De Snitswike is de drokste tiid fan it jier yn [[Snits]]. Dat is dúdlik te fernimmen foar [[toeristen]] dy't sels net foar de Snitswike komme: ek bûten de wedstriden om is it tige drok op it wetter, alle hierboaten binne ferhierd en [[hotel]]s en [[camping]]s binne fol. It is sels sa dat de [[Gemeente Súdwest-Fryslân]] (en foarhinne de [[Gemeente Snits]]) sûnt [[2004]] spesjaal foar de Snitswike in ekstra camping by [[rekreaasje]]terrein [[De Potten]] opset, sadat eltsenien in [[sliep]]plak hat. ==De Snitswike yn muzyk en film== Ferskate [[muzikant|artysten]], wêrûnder de [[Blauhúster Dakkapel]], de [[Swiere Jonges (sjongersduo)|Swiere Jonges]], [[Johan Vlemmix]] en [[Douwe Ka]], hawwe yn it [[ferline]] spesjale [[liet|nûmers]] skreaun foar de Snitswike. Yn 'e folksmûle wurde sokke ferskes 'Snitswikehits' neamd. Yn [[1996]] waard dêrfan in earste [[album (muzyk)|sammelalbum]] útbrocht ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Sneek Waterpoortstad''. Yn [[2010]] ferskynde ta gelegenheid fan 'e 75e edysje fan 'e Snitswike in nij sammelalbum mei Snitswikehits. Yn [[2016]] makken [[regisseur]] [[Martin Heijne]] en [[filmprodusint]] [[Klaas de Jong (produsint)|Klaas de Jong]] de [[film]] ''[[SneekWeek (film)|SneekWeek]]'', oer in [[searjemoardner]] dy't ûnder de Snitswike efter in groepke [[jongerein]] oan sit. ==Keppelings om utens== *{{nl}}[https://www.sneekweek.nl/ Offisjele webside fan 'e Snitswike] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Sneekweek ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Sneekweek}} }} [[Kategory:Silen yn Nederlân]] [[Kategory:Evenemint yn Snits]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1934]] 4q8ow8p5mbk27l50g0xewj2qv4ghfei 0 9049 1233280 1084156 2026-06-30T00:18:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1233280 wikitext text/x-wiki De '''Strontrace''' is in sylwedstryd dy't sûnt [[1974]] alle jierren holden wurdt. De start is yn [[Warkum]], dêr't de stront laden wurdt, dy't dan ôflevere wurde moat yn [[Warmond]] yn [[Súd-Hollân]]. Dêr wurde dan [[blombol]]len laden, dêr't mei weromfarre wurdt nei Warkum. Oan de strontrace meie allinnich historyske skippen meidwaan fanwegen it histoaryske karakter fan de race; dêrom wurdt der benammen mei [[skûtsje]]s en [[tsjalk]]en syld. De bedoeling fan de strontrace is om sa fluch mooglik in pear sekken stront nei Warmond te ferfieren mei allinnich sylkrêft en hankrêft. By ûngeunstige wyn kin der op de fearten net syld wurde, dat dan moat it skip lutsen troch te [[jeie]]n, of der moat [[boomkjen|boomkje]] wurde. De rûte giet fan Warkum oer de [[Iselmar]] nei [[Amsterdam]]. Dêrby kin keazen wurde om by [[Inkhuzen]] om te gean of by [[Lelystêd]]. Op it [[Bûten IJ]], it [[IJ (Amsterdam)|IJ]] en it [[Noardseekanaal]] moat op 'e motor fearn wurde ("op steam"). Dêrfoarby kin de rûte ek wer op twa manieren ôflein wurde. De earste opsje is oer Amsterdam troch de [[Kostverloren Feart]] nei de [[Nije Mar]] en fierder de [[Ringfeart Haarlimmermarpolder]] ôf nei Warmond ta. De oare opsje is oer [[Spaarndam]] en [[Haarlim]] en dan de Ringfeart ôf nei Warmond. Nei it kearpunt yn Warmond moat weromfearn wurde oer de rûtes dy't de earste kear net keazen binne. De race wurdt troch in soad minsken sjoen as de swierste race mei histoaryske skippen. Der wurdt nammentlik non-stop, dus dei en nacht, fearn. It mei ûngeunstige wyn boomkjen en jeien ferget benammen in soad úthâldingsfermogen en fakmanskip. De race wurdt alle jierren holden yn de [[hjerstfakânsje]], tagelyk mei it [[Beurtfear]] en de [[Fiskerijdagen]]. == Sjoch ek == * [[Pieperrace]] == Keppeling om utens == * [https://web.archive.org/web/20170728222656/http://www.strontraceworkum.nl/ www.strontraceworkum.nl] (argyf) [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Evenemint yn Warkum]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Sportevenemint yn Nederlân]] [[Kategory:Evenemint yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Evenemint yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1974]] [[Kategory:Dong]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] laco98q4doczyqdp5y7tpbdzmf1jz8a 0 22790 1233260 1228912 2026-06-29T15:52:23Z Drewes 2754 namme folút 1233260 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Jakobus W Zantema achter syn buro, 1975 ca. signatuur Zantema, Jakobus W. F-0002.jpg|thumb|Zantema achter syn buro, om 1975 hinne]] '''Jacobus Wisses Zantema''' ([[Dearsum (Súdwest-Fryslân)|Dearsum]], [[3 maart]] [[1918]]- [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[1 desimber]] [[2008]]) wie de redakteur fan it [[Frysk]] [[wurdboek fan Zantema]]. Hy skreau ek de Fryske bernebibel ‘Bliid boadskip’ (1965), mei 43 bibelferhalen. It earste eksimplaar fan dit troch de [[KFFB]] útjûne boek waard yn septimber 1965 oanbean oan [[Juliana fan de Nederlannen|Keninginne Juliana]] op Paleis Soestdijk. Zantema wie skoalmaster yn [[Jelsum]]-[[Koarnjum]], dêr’t er jierrenlang wenne hat. Hy wie frijwilliger by de [[Fryske Akademy]] dêr't er meiwurke oan de tarieding fan it Fryske wurdboek. Fan ein 1977 oant maart 1981 wie er offisjeel yn tsjinst as redakteur fan it wurdboek dat yn 1984 útkaam. Zantema waard njoggentich jier en stoar yn syn wenplak Ljouwert. {{DEFAULTSORT:Zantema, Jacobus}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Wurdboekskriuwer]] [[Kategory:Frysk taalkundige]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk oersetter]] [[Kategory:Bibeloersetter]] [[Kategory:Oersetter nei it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Dearsum]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1918]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2008]] qvztj850c1feznvus6kuvq73jlanztv 0 24374 1233265 1217411 2026-06-29T17:25:31Z Sauvage301 28006 1233265 wikitext text/x-wiki It '''tiidwurd''' ([[Latynsk]]: ''verbum'') is in [[wurdsoarte]] dy't suver yn elke taal brûkt wurdt. Yn it [[Frysk]] binne der eins gjin sinnen sûnder tiidwurd. Tiidwurden drukke in tastân, hanneling of proses út dy't tiidsôfhinklik is en kinne ferbûn wurde mei beskate oare wurden en dan yn syn foarm ek dêrmei in ôfhinklikheidsrelaasje oangean. Yn natuerlike talen wurde der ornaris ferskate foarmen fan itselde tiidwurd brûkt. De foarm fan it tiidwurd dy't ôfhinklik is fan 'e tiid en fan de deroan ferbûne persoan, hyt de ''persoansfoarm''. De persoan of saak dêr't de persoansfoarm fan ôfhinklik is, ferfollet yn de sin de funksje fan ûnderwerp. Dy wjersidige ôfhinklikens tusken ûnderwerp en persoansfoarm drukke wy út troch te sizzen dat der oerienstimming is tusken dy beide. == Kearn- en helptiidwurd == By mear tiidwurden yn in sin wurdt in ûnderskie makke tusken [[kearntiidwurd]]en en [[helptiidwurd]]en. Foarbyld: * It famke ''sjocht'' de jonge oan. * It famke ''hat'' de jonge ''oansjoen''. * It famke ''kin'' de jonge ''oansjen''. * It famke ''liket'' de jonge ''oan te sjen''. * It famke ''liket'' de jonge ''oansjoen te hawwen''. * It famke ''soe'' de jonge ''oansjoen hawwe kinne''. It giet yn boppesteand foarbyld hieltyd om it oansjen; it oansjen is it kearntiidwurd dat hieltyd weromkomt. Help helptiidwurden wurdt brûk om beskate nuânses of fariaasjes mei oan te jaan. Yn in sin mei mear tiidwurden stiet it kearntiidwurd nei it lêste wurd dat gjin tiidwurd is. Dat wol sizze dat it, yn gefal fan in tiidwurdgroep mei mear as ien tiidwurd, foaroan stiet yn dy tiidwurdgroep. == Tiidwurdlike begripen == * nammefoarm / ynfinityf: ''rinne'' * persoansfoarm: ''do rinst, wy rûnen'' * ôfslutend mulwurd: ''rûn'' * fuortsettend mulwurd: ''rinnend'' * doelfoarm of n-foarm: ''(te) rinnen'' * hjittende wize: ''rin'' * notiid: ''wy rinne'' * doetiid: ''wy rûnen'' == Tiid == Yn hast alle talen kinne tiidwurden yn in notiid of in doetiid stean: * Unfolsleine notiid: ''ik rin'' * Folsleine notiid: ''ik ha rûn'' * Unfolsleine doetiid: ''ik rûn'' * Folsleine doetiid: ''ik ha rûn * Unfolsleine kommende dantiid: ''ik sil rinne'' * Folsleine kommende dantiid: ''ik soe rûn ha'' * Unfolsleine diene dantiid: ''ik soe rinne'' * Folsleine diene dantiid: ''ik soe rûn ha'' == Keppeling om utens == * {{WikiwurdboekLyts|tiidwurd}} * [https://tiidwurden.frl/ Fryske Tiidwurden] [[Kategory:Sinlear]] [[Kategory:Tiidwurd| ]] aub09soue3mx6ug9z3teags73fwt0qj 0 27989 1233257 1008032 2026-06-29T15:21:36Z Drewes 2754 [[]] 1233257 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Atom of Atheism-Zanaq.svg|thumb|''Ateïstysk symboal'']] [[Ofbyld:Europe-atheism-2005-blues.svg|thumb|''Persintaazje minsken yn Jeropa dy't sizze dat se ateïst binne (2005)'']] '''Ateïsme''' is de ôfwêzichheid fan leauwen yn ien of meardere (persoanlike) [[god|goaden]], of de oanname dat er gjin god of goaden bestean kinne. Yn de [[19e iuw]] wie de (herfoarme) folkstsjerke ferstive. It moraalpreekjen fan de moderne prekers as [[Hendrik Algra|Algra]] en it net ferstean fan de sosjale need (M. Staverman) ferfrjemde in soad arbeiders fan de tsjerke. Ek oare faktoaren spilen dêryn mei (J.P. Kruyt). De bûtentsjerklikens groeide, benammen yn [[It Bilt]] en de feanstreken. Dy arbeiders waarden fetber foar it ateïsme dat propagearre waard troch de frijtinkers fan de [[Dagerea]] (1856 - 1957, fuortset ûnder namme ''De Vrije Gedachte''). De Fryske arbeider seach de earmoede om him hinne en koe net leauwe dat in god dêr de hân yn hawwe soe. In soad leden fan de [[Folkspartij]] wiene militant ateïst, ûnder oare [[Vitus Bruinsma]]. Sosjalist en ateïst waarden ien begryp. De lettere [[SDAP]] stie alteast yn it begjin, praktysk op histoarysk-materialistysk stânpunt en wurke sa it ateïsme yn de hân. Hy wantroude elk kristlik begjinsel. Nei de [[Earste Wrâldoarloch]] sloech dat om. It wie net mear in striidber ateïsme mar folsleine ûnferskillichheid foar it kristendom oer. It [[Humanisme]] fong dêrfan in lyts, yntellektueel diel op. De Dagereagroep hie noch ynfloed ûnder de arbeiders dy't net trochleard hienen en guon yntellektuelen. == Literatuer == * {{Aut|[[Richard Dawkins]]}} (2006), ''God als misvatting''. Nieuw Amsterdam. == Keppeling om utens == * [http://www.kb.nl/dossiers/dageraad/dageraad.html Dossier De Dageraad by de Keninklike Bibleteek] {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Brouwer, J.H., J.J. Kalma , W. Kok en M. Wiegersma , red.}}, Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), ''Atheïsme''. * {{Aut|[[O. Noordenbos]]}} - Het atheïsme in Nederland in de 19e eeuw (Rotterdam, 1931) * {{Aut|M. Staverman}} - O.F.M., Buitenkerkelijkheid in Friesland (Assen, 1954) }} {{DEFAULTSORT:Ateisme}} [[Kategory:Ateïsme| ]] [[Kategory:Godstsjinstfilosofy]] [[Kategory:Libbensbeskôging]] [[Kategory:Krityk op religy]] 9soga70h3dncvq1ueaxa5t3ntypzi7t 0 40378 1233281 986257 2026-06-30T00:19:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* NKZ */ kt 1233281 wikitext text/x-wiki {{By de tiid}} [[Ofbyld:Poster Bearenburchcup 11.jpg|thumb|left|''Bearenburchkup'']] [[Ofbyld:Bearenburchcup-09-10-2 048.jpg|thumb|Knobbelige Sleattemer Mar <small>(2009)</small>'']] [[Ofbyld:De Ulepanne winners 2009.jpg||thumb|''Winners 2009'']] De '''Bearenburchkup''' is in hurdsylwedstryd op de [[Sleattemer Mar]] tusken ynstrukteurs fan Balkster sylskoalle De Ulepanne. De earste wedstryd yn de poly-Falkklasse waard yn [[1998]] hâlden foar de grap. Letter waard it serieus oanpakt. De Kup wurdt fersyld yn trije wykeinen. Yn 2006 dienen sa'n 60 ynstrukteurs mei. Op de earste beide wykeinen yn novimber en desimber wurdt op sneon treend en wurde sneins wedstriden syld. Yn it finalewykein yn jannewaris wurdt op beide dagen wedstriden syld. Jûns jouwe erfaren wedtrydsilers ynstrukteurs nuttige teorylessen en jûns is der tiid foar in [[bearenburch]]je. == NKZ == De Bearenburchkup jildt as in seleksjewedstryd foar de Nederlânske Sylskoalle Kampioenskippen (NZK), dy't alle jierren yn oktober op de [[Langwarder Wielen]] fersyld wurdt. De earste fjouwer fan de Bearenburchkup dogge mei oan it NKZ. Yn 2001 wûn de Ulepanne, as earste sylskoalle út Fryslân, de NKZ. Der diene doe 21 teams mei. Yn 2006 foar de twadde kear. <gallery> Ofbyld:Bearenburchcup-09-10-2 041.jpg| Ofbyld:Bearenburchcup 09-10-2 060.jpg| Ofbyld:Bearenburchcup 09-10-2 053.jpg| Ofbyld:Bearenburchcup 09-10-2 050.jpg| </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.ulepanne.nl/ Webstee De Ulepanne] * [http://www.berenburgcup.nl/ Webstee Bearenburchcup] }} [[Kategory:Balk]] [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1998]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] hxf4xeddaz3msoulww57v0olmg18ml3 0 48487 1233286 919528 2026-06-30T00:21:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233286 wikitext text/x-wiki De '''Lytse Snitswike''' (of ''Lytske Snitswike'') is in jierliks barren dat organisearre wurdt troch de [[Keninklike Wettersportferiening Snits]] en Horeka Snits. By dit evenemint binne der alle dagen [[Sylsport|sylwedstriden]], yn alle erkende ienheidsklassen, op de [[Snitser Mar]]. Yn de [[Binnenstêd (Snits)|binnenstêd]] fan [[Snits (stêd)|Snits]] is in [[Muzykfestival|muzykevenemint]]. Lytse Snitswike wurdt sûnt [[1970]] elk jier hâlden fan [[Himelfeartsdei]] oant en mei de snei dêrnei. De freed fan Lytse Snitswike stiet bekend as ''Snitser Stappersjûn''. It evenemint is ôflaat fan de ''grutte'' [[Snitswike]], dy't jierliks fan de freed foar de earste sneon yn augustus bart. Drok besochte lokaasjes yn de Lytse Snitswike binne it [[Kolmarslân]], better bekend as it ''[[Starteilân]]'', en de binnenstêd fan Snits ([[Merkstrjitte (Snits)|Merkstrjitte]] en omkriten). {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.sneekweek.nl Offisjele website] }} {{DEFAULTSORT:Litse Snitswike}} [[Kategory:Silen yn Nederlân]] [[Kategory:Evenemint yn Snits]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1970]] 7xmhcezcn4qewknmspv5ei4mu0q9gnz 0 48651 1233284 998020 2026-06-30T00:20:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Aktiviteiten */ kt 1233284 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks evenemint | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Hurdsyldei <br><small>''Hardzeildag''</small> | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid2 = [[File:Flagge fan Súdwest-Fryslân.png|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | plak = [[File:Flagge fan Snits.png|border|20px]] [[Snits]] | holden yn = [[Snitsermar]] | datum = 1e [[woansdei]] yn [[augustus]] | tiid fan it jier = | oare namme = | ôfkoarting = | oanlieding = | gelegenheid = [[Snitswike]] | soarte evenemint = [[sport]]evenemint <small>([[silen]])</small> | sjenre = | bestean = [[1814]] – no | oprjochter = | organisearre troch = [[Keninklike Wettersportferiening Snits|KWS]] | webside = [http://www.sneekweek.nl/ www.sneekweek.nl] }} '''Hurdsyldei''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Hardzeildag'') is de [[namme]] foar de [[woansdei]] fan 'e [[Snitswike]]. Om't de Snitswike begjint op 'e [[freed]] foar de earste [[sneon]] yn [[augustus]], falt Hurdsyldei dus elts [[jier]] op 'e earste woansdei fan [[augustus]]. ==Skiednis== Hurdsyldei giet werom op it saneamde [[admiraalsilen]], in [[tradysje]] dy't koart nei [[1750]] ûntstie yn 'e foarm fan wedstriden dy't doedestiden (yn 'e tiid fan 'e [[Republyk fan 'e Feriene Nederlannen]]) opdroegen waarden oan 'e [[steedhâlder]] fan [[Fryslân]]. Troch de [[Frânske Tiid|besetting fan Nederlân troch de Frânsen]], yn [[1795]], kaam dêr in ein oan. Mar nei de befrijing fan 'e Frânsen yn [[1813]] griepen de Snitsers de earste de bêste gelegenheid oan om wer in [[feest]]like [[silen|sylpartij]] te hâlden. Dy gelegenheid die him foar doe't yn Snits it blide berjocht ûntfongen waard dat de deawaande stedsgenoat [[Jacob Sjoukes Visser]] út Frânske [[tsjinstplicht|kriichstsjinst]] [[desersje|desertearre]] en sûn en wol op [[De Jouwer]] oankomd wie. Dy 'Hurdsyldei' waard tenei alle jierren holden op 'e [[woansdei]] dy't it tichtst by de [[jierdei]] fan 'e nije [[kening]] [[Willem I fan de Nederlannen|Willem&nbsp;I]] lei. Tusken [[1851]] en [[1934]] groeide Hurdsyldei út ta wat úteinlik de [[Snitswike]] waard. ==Aktiviteiten== Op Hurdsyldei berikke de sylwedstriden fan 'e [[Snitswike]], holden op 'e [[Snitsermar]] en de [[Goaiïngarypster Puollen]], in hichtepunt. Dan wurdt û.m. de Fryslân-Hollân-race holden, dêr't de [[Fryslân|Friezen]] it by op nimme tsjin 'e [[Hollân|Hollanners]]. Yn 'e [[binnenstêd]] fan [[Snits]] is it dy deis [[merke]]. Fierders wurdt der in [[bradery]] organisearre en ek is der, lykas yn 'e hiele Snitswike, [[muzyk]] op 'e ûnderskate [[poadium|poadia]] dy't yn 'e binnenstêd opsteld steane. In soad Snitsers geane op Hurdsyldei oan 'e ein fan 'e [[middei (deidiel)|middei]] nei [[Kafee]] 't Ouwe Vat, dêr't in [[optreden]] holden wurdt dat foarhinne tradisjoneel fersoarge waard troch de [[Blauhúster Dakkapel]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.grootsneek.nl/2018/08/08/sneekweek-hardzeildag-2018/ {{Aut|Walda, Wim}}, ''Sneekweek Hardzeildag 2018'', yn: ''GrootSneek'', 8 augustus 2018.] }} [[Kategory:Evenemint yn Snits]] [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1814]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] ab8xaz09dcy12e10dpej7lstvucki2u 0 53825 1233282 1000079 2026-06-30T00:19:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Handicap */ kt 1233282 wikitext text/x-wiki De '''Brio Sylmaraton''' is in jierlikse sylwedstryd foar iepen sylboaten dy't organisearre wurdt troch wettersportferiening Onder Ons út (kameleondoarp)[[Terherne]]. De 25ste Brio Sylmaraton waard hâlden op sneon 12 maaie 2012. Brio wie in brêgerop om eartiids troch de brêge te wollen. Yn [[1988]] waard begûn mei 30 boaten, letter groeide it út nei it maksimum fan 150 boaten. De rûte hat in lingte fan 60 km, en giet troch it súdwesten fan Fryslân. Fan de [[Snitser Mar]] oer de [[Goaiingarypster Puollen]], [[Noarder Alde Wei]], [[Langwarder Wielen]], [[Tsjûkemar]] en Follegea nei [[Sleat (stêd)|Sleat]]. Dêrnei giet de rûte fierder yn noardlike rjochting oer de [[Sleattemer Mar]] nei [[Wâldsein]], [[Oazingahuzen]] en [[Drylts]]. Fia de Swarte-en Wite Brekken en wer oer de Goaiingarypster Puollen, troch de Hearrensylbrêge oer de [[Terkaplester Puollen]] komme de dielnimmers wer yn Terherne. De rûte moatte binnen tolve oeren werom wêze. == Handicap == It type boat is frij. Dat kin omdat de syltiden omrekkene wurde mei de ynternasjonale handikapformule: (berekkene tiid = syltiid x 100 : SW) SW, Snelheidsfaktor Wettersport, is in systeem dat it mooglik makket om in soad ferskillende types boat earlik tsjin elkoar sile te litten. It handikapsifer jout in yndikaasje fan de snelheidsferwachting fan elk skip fergelike mei in skip mei handicap 100. As in sylboat in handicap hat fan bygelyks 80, dan betsjut dat, dat fergelike mei in sifer fan 105 mar leafst 25 minuten hurder fard wurde moat yn 100 minuten. Sa wurde de tiden korrizjearre. De faktor is bepaald middels basisgegevens as gewicht, lingte wetterline en seiloerflak. Der wurdt ek rekken hâlden mei histoaryske prestaasjes, wêrby't de sifers jierliks bepaald wurde troch it KNWV. [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Terherne]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1988]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] 116up7gnzehiltp6v5vqnrqrawm7qyj 0 109972 1233269 1043786 2026-06-29T20:04:42Z ~2026-37437-74 58697 /* */ 1233269 wikitext text/x-wiki {{FoarbyldYnterpunksje|„ ”}} '''Klammerkes''' (faaks better bekend as '''oanhellingstekens''', hoewol't dat eins in [[hollanisme|hollanistyske]] [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsje]] is) binne [[lêsteken]]s dy’t, meast yn pearen, brûkt wurde om oan te jaan dat in útspraak, [[sitaat]] of sin letterlik werjûn binne. Ofhinklik fan de taal en it medium kinne klammerkes ferskate foarmen oannimme. By in tal is der in iepenjend klammerke en in slutend klammerke. Ofhinklik fan nasjonale konfinsjes kinne dy bygelyks sjen litten wurde as '''<nowiki>'</nowiki>'''O'''<nowiki>'</nowiki>''', '''<nowiki>"</nowiki>'''O'''<nowiki>"</nowiki>''', ‘O’, '''„'''O'''”''' , '''“'''O'''”''' of '''「'''O'''」.''' == Gebrûk == === Spraak === Yn it Frysk wurde foar spraak en dialooch yn skreaune en printe tekst dûbelde klammerkes brûkt (mar wat langer wat mear ek inkelde): :Jan sei: „Goeie.” De iepenjende klammerkes steane leech, mar kinne ek heech stean. Dit is tradisjoneel de standertnotaasje yn it [[Ingelsk]]: :Jan sei: “Goeie.” By it brûken fan in skriuwmasine (en yn mindere mjitte in kompjûter) binne lege klammerkes meast net mooglik en boppedat kin men net kieze út iepenjende en slutende klammerkes: :Jan sei: "Goeie." As in útspraak ûnderbrutsen wurdt, bygelyks troch „sei er”, dan wurdt in slutend klammerke brûkt foar de ûnderbrekking, en in iepenjend klammerke dêrnei. Skrapkes kinne dêr noch oan tafoege wurde: :“Goeie,” sei Jan, “wêr silst hinne?” As yn it earste part fan de útspraak gjin skrapke foarkomt, wurdt nei it slutende klammerke in skrapke set: :“Juster”, sei Jan, “wie it aardich moaier waar.” As yn in tekst in oare tekst oanhelle wurdt, dan kinne inkelde klammerkes brûkt wurde: :Jan sei: ”Antsje sei ‘Goeie’.” It inkeldfâldige klammerke moat net betize wurde mei de [[apostrof (lêsteken)|apostrof]] ('), hoewol’t dêrfoar gauris itselde symboal brûkt wurdt. It brûken fan [[guillemet]]s is yn it Frysk seldsum: :Jan sei: «Antsje sei ‹Goeie›.» Rint in sitaat oer mear as ien alinea, dan kinne jo by eltse alinea mei in iepenjend klammerke begjinne. Dat sjogge jo yn it Frânske foarbyld hjirûnder. === Frânsk === Yn it Frânsk is it wenst om de hiele konveraasje as gehiel tusken klammerkes (guillemets) te setten, ynklusyf de pear wurden dy’t oanjouwe wa’t oan it wurd is. Nimt in oar it wurd dan begjinne jo mei in streek. Yn ûndersteande konversaasje is dat dúdlik makke troch mei kleuren oan te jaan wat troch wa sein wurdt: :« <span style="color:red;">Maintenant</span>, continua Debray, compulsant son carnet avec la méthode et la tranquillité d’un agent de change, <span style="color:red;">nous trouvons quatre-vingt mille francs pour les intérêts composés de cette somme restée entre mes mains.</span> :— <span style="color:green;">Mais,</span> interrompit la baronne, <span style="color:green;">que veulent dire ces intérêts, puisque jamais vous n’avez fait valoir cet argent ?</span> :— <span style="color:red;">Je vous demande pardon, madame,</span> dit froidement Debray ; <span style="color:red;">j’avais vos pouvoirs pour le faire valoir, et j’ai usé de vos pouvoirs.</span> :« <span style="color:red;">C’est donc quarante mille francs d’intérêts pour votre moitié, plus les cent mille francs de mise de fonds première, c’est-à-dire treize cent quarante mille francs pour votre part.</span> » == Ironyske útdrukkings == Klammerkes wurde ek wol brûkt by [[irony]] of yn stee fan it wurd ‘’saneamd’’. :Troch syn „sykte” hoegde er net te arbeidzjen. De klammerkes jouwe dêr oan dat de persoan sei dat er siik wie. Yn wêzen tsjutte de klammerkes op in wurd dat de persoan sei. De Nederlânske Taalunie jout oan dat sok brûken tastien is mar ôfret wurdt mei’t klammerkes gewoanwei in sitaat oanjouwe. == Selsferwizing == Klammerkes kinne brûkt wurde om te ferwizen nei it wurd sels: :de letter „a” :it wurd „beta” komt fan … == Ferkeard brûken klammerkes == Inkelde en dûbele klammerkes wurde wolris ferkeard brûkt foar: *respektyflik bôgeminuten en bôgsekonden (bygelyks 40° 20’ 50”) *respektyflik [[foet (lingtemjitte)|foet]] en [[tomme (lingtemjitte)|tomme]] Yn beide boppesteande gefallen brûke jo it klamteken yn stee fan klammerkes: 40° 20′50″. Op it each is der net folle ferskil. Foarhinne brûkten se ôfkoartings: 40 h 20&nbsp;m 50 s. Inkeld wurdt net rjochtlik it klamteken (`) brûkt yn stee fan it klammerke of de apostrof. Dat komt meastentiids om’t op in [[qwerty]]-toetseboerd dat teken daliks op it boerd te finen is en de klammerkes allinnich mei in toetskombinaasje op te roppen binne. Om dat foar te kommen is de funksje ''SmartQuotes'' realisearre, dy’t yn in soad opmaak- en tekstbewurkingsprogramma’s foar hannen is. Dy ''Smart Quotes'' liede lykwols ek ta flaters. Och sa faak binne ferkearde klammerkes te finen yn teksten as (Nederlânsk) „‘s morgens”. Yn dy gefallen tinkt de software te krijen te hawwen mei in inkeld iepenjend klammerke, wylst it hjir giet om in [[Apostrof (lêsteken)|apostrof]]. It Frysk hat dêr benammen lêst fan yn kombinaasjes as ''yn ‘e'', ''op ‘e'' ensfh. == Unikoade == [[Unikoade]] hat de klammerkes sa’t se yn it Frysk brûkt wurde. Se ha skaaimerk 201E (iepenjend, ''Double Low-9 Quotation Mark'') en 201D (slutend, ''Right Double Quotation Mark''). Op Windows-kompjIuters kinne de tekens makke wurde troch respektivelik Alt+0132 en Alt+0148 te gebruiken, op Linux-kompjûters mei <[[compose (toets)|compose]]>, <komma>, " en <compose>, >, ". Op de Mac binne de kombinaasjes <shift–option–[> en <shift–option–]> en <option–{> en <option–}>. De [[HTML-entiteit|HTML-entiteiten]] foar beide binne: &amp;bdquo; en &amp;rdquo; (demonstraasje: „ ”). [[Kategory:Lêsteken]] jod5vos2mum784dr8m9fxcs9jfoljv3 14 112661 1233278 945974 2026-06-30T00:18:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233278 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Nederlânske sportferiening|Silen]] [[Kategory:Sylferiening]] [[Kategory:Silen yn Nederlân|silferiening]] os4qvdfh3lnmkj2yd3wo3r4mp26xqs6 0 112722 1233285 910578 2026-06-30T00:21:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233285 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Klompkesilen#Iepen Frysk Kampioenskip Klompkesilen]] [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2002]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] qxd7r5ns0zt6wnpuip5zfcymjunuzwz 0 120600 1233289 1224601 2026-06-30T00:23:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1233289 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Staande mast route north and south.PNG|thumb|De Steande Mêstrûte]] De '''Steande Mêstrûte''' is in rûte foar [[Sylskip|sylskippen]] mei in mêst fan maksimaal tritich meter fan de [[Seelân|Siuwsk]]-[[Súd-Hollân]]ske [[Delta (rivier)|delta]] oer de [[Iselmar]] nei de [[Iems]] yn de provinsje [[Grinslân]]. It súdlik part giet fan it [[Hollânsk Djip]] oer [[Doardt]], [[Gouda]] en [[Alfen oan de Ryn]] nei [[Amsterdam]]. Troch [[Amsterdam]] wurdt yn konvoai fearn. It noardlik part fan de rûte giet fan de Iselmar oer [[De Lemmer]], [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Dokkum]] de [[Lauwersmar]] en [[Grins (stêd)|Grins]] nei [[Delfsyl]]. {{clear}} == Keppeling om utens == * [https://www.rijkswaterstaat.nl/water/feiten_en_cijfers/staandemastroute/ Rykswettersteat oer de Steande Mêstrûte] [[Kategory:Wetter yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Wetter yn Seelân]] [[Kategory:Toerisme yn Nederlân]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] jt06yzmpdb9o2sa2d45xgr8icm94sfv 0 125932 1233283 1224673 2026-06-30T00:20:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1233283 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks evenemint | ôfbylding = HT Race logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = HT Race | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid2 = [[File:Flagge fan Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] <br>[[File:Flagge fan Skylge.png|border|20px]] [[Skylge]] | plak = | holden yn = [[Harns (stêd)]], [[West-Skylge]] | datum = | tiid fan it jier = ein [[maaie]] | oare namme = Harns-Skylge Race | ôfkoarting = | oanlieding = | gelegenheid = | soarte evenemint = [[wettersport]] <small>([[hurdsilen]])</small> | sjenre = | bestean = [[1946]] – no | oprjochter = | organisearre troch = [[Harnzer Wettersportferiening]] | webside = [https://www.htrace.nl/ www.htrace.nl] }} {{Of|de sylwedstryd fan Harns nei Skylge|de roeiwedstryd tusken dy beide plakken|Harns-Skylge Roeirace}} De '''HT Race''' of de '''Harns-Skylge Race''' is in [[hurdsilen|sylwedstryd]] dy't elts [[jier]] oan 'e ein fan [[maaie]] organisearre wurdt troch de [[Harnzer Wettersportferiening]] (HWSV). De [[wedstryd]] giet fan [[Harns (stêd)|Harns]] nei [[West-Skylge]], en waard foar it earst holden yn [[1946]]. De bedoeling fan 'e HWSV is om mei it [[evenemint]] in bydrage te leverjen oan 'e ûntjouwing fan 'e [[Nederlân]]ske [[wettersport]]. Neffens de eigen [[webside]] fan 'e HT Race is de wedstryd "in begryp yn de Nederlânske sylwrâld". It evenemint is unyk trochdat sawol [[hurdsilen|hurdsilers]] mei ûnderfining meidwaan kinne, as [[silen|toersilers]] dy't der aardichheid oan hawwe om ris oan in wedstryd mei te dwaan of dy't (foar it earst) ûnder begelieding de oerstek oer [[It Waad]] weagje wolle. De HT Race wurdt fersyld yn ferskate klassen, fan grutte [[aak|aken]] oant lytse [[syljacht]]en en [[platboaiem|platboaiem skûten]]. De begelieding bestiet út [[motor]]isearre folchboaten, dy't de [[sylskip]]pen oer it hiele trajekt yn 'e rekken hâlde. Sa wol de HWSV wedstrydsilen tagonklik meitsje foar in gruttere groep silers. Tsjintwurdich is silen op 'e [[Waadsee]] trouwens folle minder nuodlik as yn 'e begjinjierren fan 'e HT Race, sa fermeldt de webside fan it evenemint noch, mei't de [[boat]]en no folle grutter binne. ==Keppelings om utens== *{{nl}}[https://www.htrace.nl/ Offisjele webside fan 'e HT Race] {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.htrace.nl/ Ynformaasje oer de HT Race fan 'e eigen webside.] }} [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1946]] [[Kategory:Evenemint yn Harns]] [[Kategory:West-Skylge]] [[Kategory:Waadsee]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] fd2geqqtd0io73t3s93amxy7vzxt5jg 0 132311 1233252 1224105 2026-06-29T12:29:22Z Hurkonides 5270 1233252 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Van Burmania wapen.svg|thumb|Famyljewapen fan Fan Burmania]] '''Fan Burmania''' is in [[Nederlân]]ske famylje fan [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]] komôf dêr't de leden fan sûnt 1814 ta de Nederlânske adel hearre. == Skiednis == De stamrige begjint mei Upke (Wopke) Riencks fan Burmania fan [[Hitsum]] dy't yn 1420 neamd wurdt. Hy libbe fan om 1370 oant 1426. Neikommelingen wiene [[skepen]] en [[grytman]] yn Fryslân. Twa fan harren waarden op 14 novimber 1520 troch [[keizer Karel V]] lid fan 'e ryksadel makke. Leden fan it skaai waarden by Sûverein Beslút fan 28 augustus 1814 erkend ûnder de Ealju fan Fryslân en sadwaande opnaam yn de Nederlânske adel. Twa oare leden waarden op 22 oktober 1814 talitten. It laach stoar yn 1825 út. == Bekende Fan Burmania's == * Upcke Riencks († [[Hitsum]] [[1426]]) is de stamheit fan it laach Fan Burmania. Yn 1408 waard hy neamd as ''Ocko'' op in state yn Hitsum, yn 1420 as ''Upcke op Birdingaterp'' ûnder Hitsum. Op 5 augustus 1420 segele er mei ''Upke in den Beddgaryp'' it fredesferdrach tusken Friezen en Grinslanners. Upke wie troud mei Geel Lollesdr fan Ockinga dy't fan Burchwert kaam en ferstoar yn1420. Hja wie in dochter fan Lolle fan Ockinga en Bauck Takesdr fan Camstra. Se krigen ien soan, Rienck Upckes ** Rienck Upckes († [[1434]]) wie de soan fan Upcke Riencks en Geel Lollesdr fan Ockinga. Hy wenne op Birdingaterp ûnder Hitsum. Hy wie nei alle gedachten troud mei Eeck Douwesdr fan Glins fan [[Dronryp]], dochter fan Douwe (Doede) fan Glins en Both fan Epinga. Hja krigen twa bern: Upcke Riencks en Rienck Riencks. * [[Rienck Upckes fan Burmania]], († Ljouwert, [[1494]]), Ljouwerter haadling. * [[Tjaert fan Burmania]] († [[1541]]) * [[Gemme van Burmania]] (± [[1523]] - [[1602]]), politikus en ealman; soan fan Douwe fan Burmania en Saapke fan Idsma. * [[Oepke fan Burmania (1538-1615)|Oepke fan Burmania]], meastentiids skreaun as ''Upcke van Burmania'' (± 1538 - [[1615]], Frysk [[histoarikus]]. Ien fan de earste protestanten ûnder de Fryske adel. Hy is in neef fan preester Upke fan Burmania * [[Douwe fan Burmania]] († 1551), grytman fan Ferwerderadiel en Wûnseradiel * [[Carel Georg fan Burmania]] (± [[1570]] - [[1634]]), Frysk ealman * [[Poppo fan Burmania]] (1603 - 1676), Frysk militêr yn it Steatske leger. * [[Bocko fan Burmania]] (†[[1628]] of [[1629]]), [[grytman]] fan [[Hinnaarderadiel]] * [[Idzert fan Burmania (1594-1632)]], grytman fan It Bilt tusken 1622 en 1632 * [[Rienk fan Burmania]], grytman fan [[Ferwerderadiel]] tusken 1614 - 1636 * [[Sjuck fan Burmania]] ([[1597]] - [[1650]]), grytman fan [[Wymbritseradiel (gritenij)|Wymbritseradiel]] fan [[1626]] oant [[1647]] * [[Oepke fan Burmania (1629-1673)]], ek: Upcke fan Burmania, grytman fan Wûnseradiel * [[Doecke Martena fan Burmania‎]] ([[1627]]-[[1692]]), grytman fan Wymbritseradiel * [[Sjuck Gerold Juckema fan Burmania]], [[1652]] - [[1720]], soan fan Edwert Juckema (†1672) en Doecke Martena fan Burmania (1627-1692) * [[Idzert fan Burmania (1655-1708)]], grytman fan Ferwerderadiel en Raerderhim * [[Ulbo Aylva fan Burmania]] ([[1680]] - [[1762]]), [[grytman]] fan [[Ljouwerteradiel]] dy't wenne op [[Dekemastate (Jelsum)|Dekemastate]] * [[Laes fan Burmania]] ([[1638]] - [[1691]]), [[grytman]] en deputearre * [[Barthold Douma fan Burmania]] ([[1695]] - [[1766]]), Nederlânsk steatsman en ambassadeur oan it hof fan [[Wenen]] * [[Epo Sjuck fan Burmania]] ([[1698]] - [[1775]]), regint * [[Hobbe fan Burmania]], grytman fan Ljouwerteradiel * [[Sjuck fan Burmania Rengers]] (''Lange Sjuck''), [[1713]] - [[1784]], [[grytman]], [[dykgraaf]], kurator fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] en [[deputearre]] * [[Ulbe fan Burmania]] (1737-1816), grytman fan Ljouwerteradiel * [[Egbert fan Burmania Rengers]] ([[1745]] - [[1806]]), politikus * [[Epo Sjuck Burmania Vegelin van Claerbergen]] ([[1790]] - [[1831]]), belestingûntfanger yn [[Jelsum]], letter kontroleur fan belestingen yn Assen en lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân {{Boarnen|boarnefernijing= *''Nederlâns Adelsboek'' 80 (1989), s. 566-574. * [https://www.simonwierstra.nl/Burmania.htm Genealogy fan Burmania] }} {{DEFAULTSORT:Burmania}} [[Kategory:Frysk aadlik laach]] mlzsb3nvd6206yfw8uw3p65j33tbhix 0 134288 1233279 1043632 2026-06-30T00:18:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1233279 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Pieperrace.JPG|thumb|250px|De haven fan Volendam by de Pieperrace]] De '''Pieperrace''' ('ierdappelrace') is in sylwedstriid fan twa dagen foar tradisjonele Nederlânske [[platboaiem]]s dy't alle jierren út Volendam wei holden wurdt. It evenemint wurdt organisearre sûnt [[1985]], meastal yn it earste wykein fan april. De race wurdt syld mei ûnder oare klippers, [[tsjalk]]en, [[Aak|aken]], [[botter]]s en [[Kwak (boat)|kwakken]]. Yn 2008 die in rekordoantal fan 79 skippen mei. De wedstriid jildt as ynformeel begjin fan it sjarterseizoen. It evenemint wol de gefaarlike (mei fanwegen loftoanfallen) [[ierdappel]]transporten út [[Fryslân]] wei oer de [[Iselmar]], dy't Volendammer fiskers yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] útfierden mei harren skippen, yn oantins hâlde. Mei dy transporten waarden ûnder oare Amsterdamske sikehuzen befoarriede. == Sjoch ek == * [[Strontrace]] == Keppeling om utens == * [https://www.pieperrace.nl/ Webstee Pieperrace] [[Kategory:Sylwedstryd]] [[Kategory:Evenemint yn Fryslân]] [[Kategory:Evenemint yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1985]] [[Kategory:Ierdappel]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] 8r9837c3x49yo31d9b833vqtpme9bm8 0 149266 1233251 1073299 2026-06-29T12:26:38Z Hurkonides 5270 1233251 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Van Heemstra wapen.svg|thumb|Famyljewapen (1814 en 1826)]] '''Van Heemstra''' is in Fryske aadlike famylje. De stamheit fan it laach is Taecke Obbema Heemstra, dy't yn 1492 neamd waard by de stimmen fan [[Eastergoa]]. De leden fan de famylje wiere militêren, bestjoerders en politisy. Yn [[1814]] waarden leden fan it laach [[Adel|eallju]] fan Fryslân en behearden sy en harren neikommelingen ta de Nederlânske adel mei it predikaat [[jonkhear]]; yn [[1826]] waard de titel [[baron (titel)|baron]] of [[baron (titel)|barones]] foar alle leden fan it laach erkend. Telgen út it geslacht wiene generaasjes lang eigener en bewenner fan [[Heemstrastate (Oentsjerk)|Heemstrastate]] yn [[Oentsjerk]] en fan [[Fogelsanghstate]] yn [[Feankleaster]]. == Guon telgen == * Feije van Heemstra (1630-1690), kommandeur fan Ravenstein, Breda en [[Emden]] ** Schelto van Heemstra (1665-1733)<ref>[http://archieven.tresoar.nl/maisinternet.php?miview=inv2&mivast=36&mizig=210&miadt=36&miaet=1&micode=7-12&minr=950093&milang=nl#inv3t1 Tresoar]</ref>, boargemaster fan Boalsert, deputearre *** [[Willem Hendrik fan Heemstra (1696-1775)|Willem Hendrik fan Heemstra]] (1696-1775), dykgraaf en grytman fan Kollumerlân; syn broer Georg Sigismund fan Hiemstra (1699-1782) wie boargemaster fan Boalsert, fan 1733 oant 1748,<ref>[https://www.tresoar.nl/Pages/OnderZoeken.aspx#/?q=Georg%20Sigismund%20van%20Heemstra Tresoar]</ref> en fan 1756<ref>[https://issuu.com/dijkstj/docs/bolswards_historie_magazine_lr_-_nu Bolswards Historie]</ref> oant en mei 1769. **** Schelto van Heemstra (1738-1803), wenne yn Oentsjerk; yn 1770 beneamd, krige as Oranjes oanhingje boargemaster fan Boalsert swierrichheden yn de [[De Patriottetiid yn Boalsert|Patriottetiid]]; waard yn 1783 net fannijs beneamd; koe syn funksje as boargemaster fan 1784 ôf fuortsette oant 1795; doe flechte er mei syn soan nei Emden ***** Jhr. [[Cornelis Scheltinga fan Heemstra]] (1767-1820), [[maire (boargemaster)|maire]] fan Oentsjerk, lid fan [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]; boaske yn 1795 oan Anna Agatha Geertruida van Sixma (1777-1855), wêrnei't it neiteam de namme ''Sixma van Heemstra'' fiere soe ******Mr. [[Age Tjepke Ruurd Sixma van Heemstra|Age Tjepke Ruurd Sixma baron van Heemstra]] (1801-1862), grytman en boargemaster, lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân *******Mr. [[Cornelis Schelte Sixma van Heemstra|Cornelis Schelte Sixma baron van Heemstra]] (1826-1859), boargemaster fan Frjentsjer, lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân *******Mr. [[Daniel Adriaan Sixma van Heemstra|Daniel Adriaan Sixma baron van Heemstra]] 1830-1859), boargemaster fan Oldekerk *******Mr. Henri Denis François Sixma baron van Heemstra (1837-1900) ********Mr. [[Hector Livius Sixma van Heemstra (1877-1933)|Hector Livius Sixma baron van Heemstra]] (1877-1933), boargemaster fan Doanjwerstâl ********Cornelis Schelto Sixma baron van Heemstra (1879-1942), ofsier en hoftsjinner *********Dr. [[Feyo Schelto Sixma van Heemstra|Feyo Schelto Sixma baron van Heemstra]] (1916-1999), fertaler en skriuwer mei de skûlnamme ''Homme Eernstma'' *********[[Hector Livius Sixma van Heemstra (1921-2001)|Hector Livius Sixma baron van Heemstra]] (1921-2001), boargemaster ***** [[Willem Hendrik van Heemstra (1779-1826)|Willem Hendrik baron van Heemstra]] (1779-1826), [[grytman]] fan [[Kollumerlân|Kollumerlân en Nijkrúslân]], [[Twadde Keamerlid]] ****** [[Schelto van Heemstra (1807-1864)|Schelto baron van Heemstra]] (1807-1864), kommissaris fan de Kening, minister-presidint, Twadde Keamerlid ****** Balthazar Theodorus baron van Heemstra (1809-1870), advokaat en genealooch.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa002187901_01/_jaa002187901_01_0026.php DBNL]</ref> ******* [[Willem Hendrik Feije van Heemstra|Willem Hendrik Feije baron van Heemstra]] (1842-1920), boargemaster fan Dimter en Harns, lid fan de Provinsjale Steaten fan Oerisel ******* [[Vitus Valerius Ruurdericus Carolus Radboud van Heemstra|Vitus Valerius Ruurdericus Carolus Radboud baron van Heemstra]] (1854-1920), boargemaster ****** [[Frans Julius Johan fan Heemstra|Frans Julius Johan baron van Heemstra]] (1811-1878), Twadde Keamerlid ******* [[Willem Hendrik Johan van Heemstra|Willem Hendrik Johan baron van Heemstra]] (1841-1909), boargemaster fan Jutphaas, Vreeland, Nigtevecht, Driebergen en Rijsenburg ******** Hendrik Philip Jacob baron van Heemstra (1867-1931), boargemaster fan Harmelen en De Bilt ******** [[Aarnoud van Heemstra|Aarnoud Jan Anne Aleid baron van Heemstra]] (1871-1957), baorgemaster fan Arnhim en Gûverneur fan Suriname; heit fan Ella (1900-1984), pake fan [[Audrey Hepburn]] ******* [[Schelto van Heemstra (1842-1911)|Schelto baron van Heemstra]] (1842-1911), boargemaster fan Hillegom, baorgemaster fan Sassenheim en Twadde Keamerlid. ******** Mr. [[Schelto van Heemstra (1879-1960)|Schelto baron van Heemstra]] (1879-1960), [[kommissaris fan de Keningin]] fan Gelderlân ********* Mr. Schelto baron van Heemstra (1912-1990), [[ambassadeur]] ********** Mr. Schelte baron van Heemstra (1941), Nederlânske ambassadeur ********** André René baron van Heemstra (1946) *********** [[Alwine van Heemstra|Alwine barones van Heemstra]] (1969), dokumintêremakster; troude mei [[Berend Strik]] (1960), byldzjend keunstner ********* Mr. [[Jan Matthieu Henri van Heemstra|Jan Matthieu Henri baron van Heemstra]] (1916-1959), boargemaster fan Ferwerderadiel ******** Ir. Theodore Willem Lodewijk baron van Heemstra (1883-1945), haadyngenier Nederlandse Spoorwegen, fusillearre fersetsstrider ********* Mr. Theodore Willem Lodewijk baron van Heemstra (1918-2010), sekretaris Ried bernebeskerming yn Utert ********** Diederik Jan Maurits baron van Heemstra (1950), bernedokter *********** [[Marjolijn van Heemstra|Marjolijn barones van Heemstra]] (1981), dichteres, teätermakster, kollumniste, skriuwster ******* [[Philip Jacob Anne van Heemstra (1845-1926)|Philip Jacob Anne baron van Heemstra]] (1845-1926), boargemaster fan Hattem ==Literatuer== * T. Voerman, ''Van Heemstra, genealogische aanteekeningen betreffende het geslacht van Heemstra tot het eind der 19e eeuw''. 's-Gravenhage, 1949. * ''[[Nederlands Adelsboek]]'' 84 (1995), s.&nbsp;363-422. * Ko van Geemert, ''Van Heemstra. Friese adel''. 2017. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Van Heemstra| ]] [[Kategory:Frysk aadlik laach|Heemstra]] 0sqmch4knpepeqepp11jqnjkfoill0z 0 149842 1233248 1039022 2026-06-29T12:13:23Z Hurkonides 5270 1233248 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Van Sytzama wapen.svg|thumb|Wapen fan Van Sytzama]] '''Van Sytzama''' is in [[laach]] út [[Arum]] dêr't leden fan sûnt 1814 ta de Nederlânske adel behearre.<ref>Y. Brouwers, 'Sytzama', yn: ''De Nederlandsche Leeuw'' 117 (2000), k. 89-113.</ref><ref>''Nederland's Adelsboek'' 94 (2009), s. 457-476.</ref> == Skiednis == De stamrige begjint mei de [[eigenerfde]] Peer Sytzazin dy't yn Arum op it [[Sytzamastins (Arum)|Sytzamagoed]] wenne en foar 14 july 1492 stoar. In ferfalske oarkonde moast útwize dat er in "echte" Sytzama wie, troch te stellen dat er in broer fan de ealman Jelmer Sytzama wie, wat net wier wie.<ref>Y. Brouwers, P.N. Noomen en O. Vries, "De âldste generaasjes Van Sytzama: nei oanlieding fan Oudfriese Oorkonden IV, 13 en 159", yn: ''Ferslach fan de 154e gearkomste fan de Oarkonderûnte fan de Fryske Akademy'', 18 des. 1998.</ref> By [[Sûverein Beslút]] fan 28 augustus 1814 waarden twa neikommelingen fan him erkend as eallju fan Fryslân; yn 1822 waard de titel fan baron offisjeel talitten. == Telgen <small>(in kar)</small>== * [[Maurits Pico Diederik van Sytzama (1731-1795)]], bestjoerder * [[Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama]] (1729-1807), dichteresse * Mr. [[Willem Hendrik van Sytzama|Willem Hendrik baron fan Sytzama]] (1763-1848), jurist en lid fan de [[Twadde Keamer]] * [[Johannes Galenus van Sytzama|Johannes Galenus baron fan Sytzama]] (1767-1839), luitenant-generaal * [[Maurits Pico Diederik van Sytzama (1789-1848)|Maurits Pico Diederik baron fan Sytzama]] (1789-1848), lid en foarsitter fan de Twadde Keamer * [[Douwe Jan Vincent van Sytzama|Douwe Jan Vincent baron van Sytzama]] (1816-1886), boargemaster *Mr. [[Johannes Galenus Willem Hendrik van Sytzama|Johannes Galenus Willem Hendrik baron van Sytzama]] (1830-1907), boargemaster {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sitzama, van}} [[Kategory:Van Sytzama| ]] [[Kategory:Frysk aadlik laach]] [[Kategory:Arum]] 74v8rlckqmr6d4p7ynh5344fv6z2ln4 0 186242 1233270 1233244 2026-06-29T20:34:15Z FreyaSport 40716 /* Knock-outfase */ bywurke 1233270 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= | RD1-seed02 = | RD1-team02 = {{PARf}} | RD1-score02= | RD1-seed03 = | RD1-team03 = {{FRAf}} | RD1-score03= | RD1-seed04 = | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= | RD1-seed05 = | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-seed06 = | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-seed07 = | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= | RD1-seed08 = | RD1-team08 = {{MARf}} | RD1-score08= | RD1-seed09 = | RD1-team09 = {{PORf}} | RD1-score09= | RD1-seed10 = | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= | RD1-seed11 = | RD1-team11 = {{ESPf}} | RD1-score11= | RD1-seed12 = | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= | RD1-seed13 = | RD1-team13 = {{USAf}} | RD1-score13= | RD1-seed14 = | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= | RD1-seed15 = | RD1-team15 = {{BELf}} | RD1-score15= | RD1-seed16 = | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= | RD1-seed17 = | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-seed18 = | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-seed19 = | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= | RD1-seed20 = | RD1-team20 = {{NORf}} | RD1-score20= | RD1-seed21 = | RD1-team21 = {{MEXf}} | RD1-score21= | RD1-seed22 = | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= | RD1-seed23 = | RD1-team23 = {{ENGf}} | RD1-score23= | RD1-seed24 = | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= | RD1-seed25 = | RD1-team25 = {{ARGf}} | RD1-score25= | RD1-seed26 = | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= | RD1-seed27 = | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= | RD1-seed28 = | RD1-team28 = {{EGYf}} | RD1-score28= | RD1-seed29 = | RD1-team29 = {{SUIf}} | RD1-score29= | RD1-seed30 = | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= | RD1-seed31 = | RD1-team31 = {{COLf}} | RD1-score31= | RD1-seed32 = | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = | RD2-score01= | RD2-seed02 = | RD2-team02 = | RD2-score02= | RD2-seed03 = | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= | RD2-seed04 = | RD2-team04 = | RD2-score04= | RD2-seed05 = | RD2-team05 = | RD2-score05= | RD2-seed06 = | RD2-team06 = | RD2-score06= | RD2-seed07 = | RD2-team07 = | RD2-score07= | RD2-seed08 = | RD2-team08 = | RD2-score08= | RD2-seed09 = | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= | RD2-seed10 = | RD2-team10 = | RD2-score10= | RD2-seed11 = | RD2-team11 = | RD2-score11= | RD2-seed12 = | RD2-team12 = | RD2-score12= | RD2-seed13 = | RD2-team13 = | RD2-score13= | RD2-seed14 = | RD2-team14 = | RD2-score14= | RD2-seed15 = | RD2-team15 = | RD2-score15= | RD2-seed16 = | RD2-team16 = | RD2-score16= <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = | RD3-score01= | RD3-seed02 = | RD3-team02 = | RD3-score02= | RD3-seed03 = | RD3-team03 = | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] fczwzr87ce6sgmw3pz87ytlsle4vh4h 1233315 1233270 2026-06-30T09:38:22Z FreyaSport 40716 /* Knock-outfase */ bywurke 1233315 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-seed02 = | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-seed03 = | RD1-team03 = {{FRAf}} | RD1-score03= | RD1-seed04 = | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= | RD1-seed05 = | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-seed06 = | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-seed07 = | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-seed08 = | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-seed09 = | RD1-team09 = {{PORf}} | RD1-score09= | RD1-seed10 = | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= | RD1-seed11 = | RD1-team11 = {{ESPf}} | RD1-score11= | RD1-seed12 = | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= | RD1-seed13 = | RD1-team13 = {{USAf}} | RD1-score13= | RD1-seed14 = | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= | RD1-seed15 = | RD1-team15 = {{BELf}} | RD1-score15= | RD1-seed16 = | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= | RD1-seed17 = | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-seed18 = | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-seed19 = | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= | RD1-seed20 = | RD1-team20 = {{NORf}} | RD1-score20= | RD1-seed21 = | RD1-team21 = {{MEXf}} | RD1-score21= | RD1-seed22 = | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= | RD1-seed23 = | RD1-team23 = {{ENGf}} | RD1-score23= | RD1-seed24 = | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= | RD1-seed25 = | RD1-team25 = {{ARGf}} | RD1-score25= | RD1-seed26 = | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= | RD1-seed27 = | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= | RD1-seed28 = | RD1-team28 = {{EGYf}} | RD1-score28= | RD1-seed29 = | RD1-team29 = {{SUIf}} | RD1-score29= | RD1-seed30 = | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= | RD1-seed31 = | RD1-team31 = {{COLf}} | RD1-score31= | RD1-seed32 = | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= | RD2-seed02 = | RD2-team02 = | RD2-score02= | RD2-seed03 = | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= | RD2-seed04 = | RD2-team04 = {{MARf}} | RD2-score04= | RD2-seed05 = | RD2-team05 = | RD2-score05= | RD2-seed06 = | RD2-team06 = | RD2-score06= | RD2-seed07 = | RD2-team07 = | RD2-score07= | RD2-seed08 = | RD2-team08 = | RD2-score08= | RD2-seed09 = | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= | RD2-seed10 = | RD2-team10 = | RD2-score10= | RD2-seed11 = | RD2-team11 = | RD2-score11= | RD2-seed12 = | RD2-team12 = | RD2-score12= | RD2-seed13 = | RD2-team13 = | RD2-score13= | RD2-seed14 = | RD2-team14 = | RD2-score14= | RD2-seed15 = | RD2-team15 = | RD2-score15= | RD2-seed16 = | RD2-team16 = | RD2-score16= <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = | RD3-score01= | RD3-seed02 = | RD3-team02 = | RD3-score02= | RD3-seed03 = | RD3-team03 = | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] mz7kkxeixt92y42nbsmm64l1bk514m7 0 190168 1233250 1219583 2026-06-29T12:24:36Z Hurkonides 5270 1233250 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = net bekend | berteplak = | stoarn = [[1617]] | stjerplak = [[Harns (stêd)|Harns]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F360906 RKD-profyl] }} [[Ofbyld:20200612 stadhuisbeeld Vrouwe Justitia Dokkum.jpg|thumb|''Frouwe Justitia'' (1610), Dokkum]] '''Jacob Lous''', ek '''Jacobus Laurentius''' (? - [[Harns (stêd)|Harns]], 1617) wie mitseler, [[Byldhouwer|stienbyldhouwer]], [[boumaster]] en [[Kartograaf|kaarttekener]] yn de [[noardlike Nederlannen]]. == Biografy == [[Ofbyld:Kaart van Harlingen (ca. 1610).jpg|thumb|left|150px|Kaart fan Harns, tekene troch Jacob Lous en gravearre troch [[Robert de Baudous]]]] Jacob Lous wie in soan fan Lou Ripperts, hurdstienhouwer en stedsmitseler yn Harns. De famylje wie katolyk en nei alle gedachten ôfkomstich út [[Dútslân]]: ferskate neikommelingen fan Lou Ripperts, ûnder wa bern fan Jacob Lous, fierden de namme Forssenburg (letter Vossenberg). <ref>W. Dolk (1959) [https://www.fryske-akademy.nl/fileadmin/inhoud/beelden/homepage/Kennis/Gen_Jierboek/GJ_1959.pdf "Van Fürsten - tot.Vossenberg : De Harlinger steenhouwer Jacob Lous Forssenburg en zijn familie"], ''Jierboekje fan it Genealogysk Wurkforbân'' ('Genealogysk Jierboekje'), 1959, s. 51-73. Ljouwert: Fryske Akademy. [https://web.archive.org/web/20221027130013/https://www.fryske-akademy.nl/fileadmin/inhoud/beelden/homepage/Kennis/Gen_Jierboek/GJ_1959.pdf Argivearre] op 27 oktober 2022.</ref> <br>Lous wie as boumaster sa goed as wis ferantwurdlik foar de bou fan it stedhûs fan Harns en de Harnzer stedspoarten: Tsjerkepoarte (1597), Frjentsjerterpoarte (1608), Suderpoarte, Bildtpoarte en de Frjentsjerter piip (wetterpoarte). <ref name="PK">[[Peter Karstkarel]] (2013) [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2020/12/Fryslan_sept_2013_GoudenEeuw.pdf "Burgertrots in steen : Stedelijke bouwglorie"], ''Historisch tijdschrift Fryslân'', septimber 2013 (Gouden Eeuw-nummer), s. 44-46. [https://web.archive.org/web/20221027130012/https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2020/12/Fryslan_sept_2013_GoudenEeuw.pdf Argivearre] op 27 oktober 2022.</ref> De poarten waarden yn de 19e iuw sloopt. <br>Om 1610 hinne makke er op fersyk fan it Harnzer stedsbestjoer in plattegrûn yn fûgelflechtperspektyf van de havenstêd.<ref>[https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/60d5b4e4e4b3391018839c31 "Bijzondere kaart van Harlingen uit 1610"], ''[[Tresoar]]'', 25 juny 2021.</ref> Lous ferboude de 16e-iuwske [[Mockema-Blauhússtins]] yn [[Dokkum]] ta [[Stedhûs fan Dokkum|stedhûs]] (1607-1610). It stedhûs is dêrnei ferboud en útwreide, wat rest fan syn wurk is it byld fan Frouwe Justitia (1610) op it fronton.<ref>Ronald Stenvert et al. (2000) [https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu06_01/sten009monu06_01.pdf ''Monumenten in Nederland. Fryslân.]'' Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Swol: Waanders Uitgevers. [https://web.archive.org/web/20221027130010/https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu06_01/sten009monu06_01.pdf Argivearre] op 27 oktober 2022. </ref> Lous wurke yn de styl fan it Flaamsk [[maniërisme]].<ref name="PK" /> Der binne ferskate troch him ryk fersierde grêfstiennen bewarre bleaun, dy't er makke foar de Fryske hegerein. <ref>[https://www.mpaginae.nl/Ligtenberg/artVFaantWD.htm#205 "Gesigneerde grafstenen - Friesland, 16e en 17e eeuw i.h.b. Leeuwarder zerkhouwers"]</ref><ref>[http://collections.tresoar.nl/digital/collection/TRLfotokars/search/searchterm/Lous Fotokolleksje Karstkarel], Tresoar. [https://web.archive.org/web/20221027130012/http://collections.tresoar.nl/digital/collection/TRLfotokars/search/searchterm/Lous Argivearre] op 27 oktober 2022.</ref> Foarbylden dêrfan binne de twa sarken foar de famylje [[Van Heemstra]] yn de [[Sint-Laurentiustsjerke]] yn [[Kimswert]], wêrby't er foar de stien fan Taecke fan Heemstra en syn frou Jeltsje fan Bonga tolve famyljewapens hakke en op de oare yn de ûnderste helte in paleistún mei pyldergalery yn perspektyf ôfbylde, mooglik mei sicht op de eardere Heemstra State. <ref>Reinder Politiek (2018) [https://www.harlingercourant.nl/harlingercourant/nieuws/harlinger-kunstwerken-in-de-sint-laurentiuskerk-van-kimswerd "Harlinger kunstwerken in de Sint Laurentiuskerk van Kimswerd"], ''Harlinger courant'', 23 febrewaris 2018. [https://web.archive.org/web/20221027132213/https://www.harlingercourant.nl/harlingercourant/nieuws/harlinger-kunstwerken-in-de-sint-laurentiuskerk-van-kimswerd Argivearre] op 27 oktober 2022.</ref> Jacob Lous ferstoar yn 1617 en waard beïerdige yn de [[Grutte Tsjerke (Harns)|Grutte Tsjerke]] fan Harns. Neist de preekstoel leit in [[grêfstien]] mei in byldhouwurk dat oan him taskreaun wurdt; it ferbyldet in man mei in jakobsstêf, it mjitynstrumint fan boumasters. It is net wis oft er wier op dit plak begroeven leit. <ref>Jeanine Otten (2020) [https://cdn.wpklik.nl/wp-content/uploads/sites/119/2021/03/De_boedelinventaris_van_het_sterfhuis_van_wijlen_Jacob_Lous_november_1617.pdf "De boedelinventaris van het sterfhuis van wijlen Jacob Lous, stads mr metselaar, steenhouwer, bouwmeester, kaarttekenaar te Harlingen , 6 november-16 november 1617"], Vergetenharlingers.nl, 5 july 2020. [https://web.archive.org/web/20221027130011/https://cdn.wpklik.nl/wp-content/uploads/sites/119/2021/03/De_boedelinventaris_van_het_sterfhuis_van_wijlen_Jacob_Lous_november_1617.pdf Argivearre] op 27 oktober 2022.</ref> {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lous, Jacob}} [[Kategory:Frysk arsjitekt]] [[Kategory:Frysk byldhouwer]] [[Kategory:Frysk kartograaf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Harns]] [[Kategory:Persoan berne yn de 16e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1617]] 2jdy3xg4s29h9020wf9i3a9x6nzj5c9 0 190862 1233302 1223769 2026-06-30T00:40:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr kat 1233302 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Wylde kanarje |Ofbyld = [[Ofbyld:Щедрик, Київська обл..jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:European serin (Serinus serinus) female.jpg|250px]]<br></small> |lûd = [[Ofbyld:Serinus serinus - European Serin XC483089.mp3|220px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[kanarjes]] (''Serinus'') |Wittenskiplike namme= Serinus serinus |Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]], 1766) |IUCN-status= net bedrige |lânkaart = [[Ofbyld:SerinusSerinusIUCN.svg|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br> {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''wylde kanarje''' (''Serinus serinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is ien fan 'e lytste Europeeske finkefûgels en hy is nau besibbe oan 'e [[kanarje]] fan 'e [[Kanaryske Eilannen]], dêr't ús hûskanarje fan ôfstamt. == Ferskining == De wylde kanarje is in knobsk fûgeltsje fan likernôch 11 oant 12 sm lang. Hy hat in koarte, tsjokke snavel en in opfallende giele stút. It mantsje hat in heldergiel boarst, kiel en foarholle, mei donkere streekjes op 'e fanken en rêch. De rest fan it fearrekleed is griengiel mei brune streken. It wyfke en de jonge fûgels binne folle bleker en grizer fan kleur, mei folle minder giel en mear streken oer it hiele lichem. De sang fan it mantsje is in tige flugge, kwetterjende rige fan hege toanen. == Fersprieding en systematyk == Oarspronklik kaam de wylde kanarje allinnich foar yn it gebiet om de [[Middellânske See]], mar yn 'e rin fan 'e 20e iuw hat de soarte him stadichoan nei it noarden ta útwreide. Hjoed-de-dei briedt de fûgel yn it grutste part fan Europa, fan [[Spanje]] oant de [[Baltyske steaten]] en [[Wyt-Ruslân]]. Se oerwinterje meastentiids yn Súd-Europa of Noard-Afrika, al bliuwe yn sêfte winters guon fûgels hingjen. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. == Nederlân == Nederlân leit oan 'e noardwestlike kant fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte. Yn [[Nederlân]] is de wylde kanarje in seldsume briedfûgel, dy't foaral yn it suden en easten fan it lân fûn wurde kin. Sûnt de jierren 1990 is de soarte nei in skoft fan opgong wer yn oantallen ôfnommen. It oantal briedpearkes wurdt tsjintwurdich op 10 oant 20 briedpearkes rûsd. == Hâlden en dragen == De wylde kanarje libbet leafst yn iepen lânskippen mei ferspreide beammen, lykas parken, tunen, begraafplakken en wyngerds. It binne tige beweechlike fûgels dy't faak boppe yn 'e beammen of op elektrisiteitstried sitte te sjongen. [[Ofbyld:Serinus serinus Nest with eggs.jpg|thumb|left|Nêst mei aaikes.]] It iten bestiet benammen út lytse sied fan krûden en gers, mar yn 'e briedtiid wurde der ek wol ynsekten oan 'e jongen fuorre. It nêst is in tige lyts, kreas bousel fan moas en gers, faak goed ferstoppe oan 'e útein fan in tûke. De fûgel briedt yn Nederlân fan april oant july by ien lechsel en oant augustus by twa lechsels, dat meastentiids út 3 oant 5 aaikes witige aaikes mei brune puntsjes bestiet. De [[ynkubaasjetiid]] duorret 12 oant 13 dagen en nei 15 oant 18 dagen nei it útkommen fan 'e aaikes ferlitte de fûgels it nêst. == Status == De wylde kanarje stiet as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Hoewol't de oantallen yn guon regio's wat skommelje, is de totale populaasje yn Europa grut en it ferspriedingsgebiet noch altiten grut. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-serin-serinus-serinus, BirdLife oproppen 30 maart 2026.] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/16400 Sovon, oproppen 30 maart 2026.] *[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/europese-kanarie#:~:text=Deze%20Zuid%2DEuropese%20soort%20is,van%20rinkelende%20en%20trillende%20klanken Fûgelbeskerming, oproppen 30 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Serinus serinus|Wylde kanarje}} }} {{DEFAULTSORT:wilde kanarje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kanarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] q3o65ep8hz9i1ocizqinuicopmsqx7v 0 191567 1233301 1229281 2026-06-30T00:40:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr kat 1233301 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sparwer |Ofbyld = [[Ofbyld:Accipiter nisus, male, Scotland (50668986272).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Female Sparrowhawk in the rain! (49557947612).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small><br> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[sparwers]] (''Accipiter'') |Wittenskiplike namme= Accipiter nisus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = [[Ofbyld:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#008000}} stânfûgel |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} trekfûgel<br>{{Color box|#007FFF}} wintergast }}</small> }} De '''sparwer''' (''Accipiter nisus'') is in lytse [[rôffûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De soarte is wiidferspraat oer de [[Alde Wrâld]] en stiet bekend om syn spesjalisearre jachttechniken op lytse [[sjongfûgel]]s. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sparrowhawk - Accipiter nisus2.jpg|thumb|left|Sparwer.]] Sparwers ha koarte, rûne wjukken en in lange sturt, wat him tige manûvrearber makket tusken de beammen. Der is in grut ferskil yn it formaat tusken de geslachten ([[seksuele dimorfy]]): it wyfke is oant 25% grutter as it mantsje en kin wol twa kear sa swier wêze. It mantsje hat in wjukspanne fan 59 oant 64 sm, in wyfke hat in wjukspanne fan 67 oant 80 sm. It mantsje hat in laai-eftige blau-grize boppekant en in ûnderkant mei fine, oranje-brune dwersstreken. It wyfke is oan 'e boppekant griisbrún en hat op 'e ljochte ûnderkant donkergrize oant brune streken. Beide geslachten hawwe opfallende giele eagen en lange, tinne giele poaten mei skerpe klauwen. == Fersprieding en ûndersoarten == De sparwer komt foar yn grutte dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en it noarden fan [[Afrika]]. Ofhinklik fan it leefgebiet wurde der sân [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''A. n. nisus'': De nominaatfoarm dy't yn Jeropa en West-Aazje oant de [[Jenisej]] foarkomt. * ''A. n. nisorius'': Komt foar yn [[Ierlân]] en [[Grut-Brittanje]]. * ''A. n. wolterstorffi'': In lytsere en donkerder foarm op [[Sardynje]] en [[Korsika]]. * ''A. n. punicus'': De grutste ûndersoarte dy't yn it noardwesten fan Afrika libbet. * ''A. n. granti'': In lytse ûndersoarte fan [[Madeira]] en de [[Kanaryske Eilannen]]. * ''A. n. melanschistos'': Komt foar yn 'e [[Himalaya]] en it Tibetaansk Heechlân. * ''A. n. nisosimilis'': De eastlike foarm dy't yn Sintraal- en East-Aazje libbet. == Nederlân == Yn Nederlân is de sparwer tsjintwurdich in algemiene fûgel, mar dat hat net altyd sa west. Om 1970 hinne wie de stân yn Nederlân sakke nei mar 250 briedpearen troch it fergiftige bestridingsmiddels (lykas [[DDT]]) yn 'e lânbou. Nei it ferbod op dy middels folge in rap werstel. De fûgel wreide syn briedgebiet út fan 'e sângrûn nei de leechlizzende klaaigebieten en sels nei de grutte stêden. Dochs is der sûnt it jier 2000 wer in delgong te sjen, benammen op 'e hegere grûn. Yn Nederlân sakke it oantal fan sa'n 5.000 pearen yn 2000 nei likernôch 2.500 yn 2020. Redenen hjirfoar binne ûnder oare: * Predaasje: De weromkomst fan 'e [[hauk]], dy't de nêsten fan sparwers plonderet. * boskbehear: It omsetten fan jonge produksjebosken yn iepen natoergebieten, wêrtroch't habitat ferlern giet. * Iten: In tekoart oan proaifûgels op earme grûn. == Fergeliking mei de hauk == De sparwer wurdt faak betiizge mei de hauk (''Accipiter gentilis''). De wichtichste ferskillen binne: * Grutte: De sparwer is in stik lytser; in wyfke-sparwer is likernôch sa grut as in hauk-mantsje. * Silhûet: De sparwer hat in rjochtere sturt mei skerpe hoeken, wylst de hauk in rûne sturt hat. * Poaten: De sparwer hat tinne, giele poaten ("potleadpoaten"), de hauk hat folle dikkere en krêftiger poaten. == Ekology == [[Ofbyld:Accipiter nisus Forst Jungfernheide 080610.jpg|thumb|Nêst mei jonge sparwers.]] Sparwers binne spesjalisearre yn it fangen fan lytse fûgels, lykas [[mosken]], [[miezen]] en [[finken]]. Se jeie faak mei in ferrassingsoanfal, wêrby't se leech by de grûn of oer hagen hinne fleane om harren proai oer it mad te kommen. Tunen binne populêre jachtgebieten, benammen dêr't fûgelfoerplanken steane. Se bouwe harren nêst meastentiids yn beammen yn in ticht stikje bosk. It wyfke leit trije oant seis aaien. It mantsje soarget yn 'e briedtiid foar it iten, wylst it wyfke op it nêst bliuwt om de jongen te beskermjen. == Status en bedrigingen == [[Ofbyld:Accipiter nisus 2 (Martin Mecnarowski).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tsjechje.]] Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de sparwer de status net bedrige. Dochs hat de populaasje yn 'e 20e iuw in swiere klap krigen troch it gebrûk fan bestridingsmiddels lykas [[DDT]]. Dizze gifstoffen soargen derfoar dat de aaiskalen sa tin waarden, dat se ûnder it brieden brutsen. Sûnt it ferbod op dizze middels is de stân wer flink tanommen. Hjoed-de-dei binne botsingen tsjin glês en it ferlies fan gaadlik briedgebiet de grutste bedrigingen. De IUCN beskôget de populaasje as stabyl. == Etymology == De namme sparwer is ôflaat fan it Aldheechdútske ''Sparwâri'', in gearstalling fan ''sparo'' (mosk) en ''aro'' (earn). De betsjutting is dus letterlik "moskearn". Dat ferwiist nei de spesjalisearre jacht fan dizze rôffûgel op lytse sjongfûgels. Yn it Ingelsk is de namme ''Sparrowhawk'' op 'e selde wize opboud. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-sparrowhawk-accipiter-nisus BirdLife International, oproppen 3 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/eurspa1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 3 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurspa1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Accipiter nisus}} }} [[Kategory:Sparwer]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] sungw6is8bfmz94ce9elhajoy9w1r3c 0 191778 1233300 1229951 2026-06-30T00:39:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr kat 1233300 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = pongmies |Ofbyld = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]] |lûd = Europeeske pongmies |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[pongmiezen]] (''Remizidae'') |Skaai = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') |Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus |IUCN-status = <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 ---- |lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige. == Fersprieding == De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. === Nederlân === Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. <ref>[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]</ref> == Systematyk == De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten: * Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]]. * ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]]. * ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]]. * ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan. Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies. == Skaaimerken == De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant. [[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle. == Ekology == Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet. [[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]] [[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]] De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Remiz pendulinus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte pongmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] izmi1zic79h4zrtzjjvrf4cbfqsxcm3 0 191784 1233299 1229953 2026-06-30T00:39:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr kat 1233299 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = hûpe |Ofbyld = [[Ofbyld:Upupa epops Madrid 01.jpg|260px]] |260px]] |lûd = [[Ofbyld:Upupa epops · XC135728.ogg|260px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[noashoarnfûgeleftigen]] (''Bucerotiformes'') |Famylje = [[hûpefûgels]] (''Upupidae'') |Skaai = [[hûpen]] (''Upupa'') |Wittenskiplike namme = Upupa epops |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], [[1758]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Upupa distribution.png|center|260px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1=''epops- & senegalensis/waibeli'':<br>{{Color box|#FF8000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]] |Kolom2= <br>''africana'':<br>{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]]<br>ferspriedingsgebiet [[Madagaskarhûpe]]<br>{{Color box|#808000}} }}</small> }} De '''hûpe''' (''Upupa epops'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hûpefûgels]] (''Upupidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard yn 1758 publisearre troch [[Carolus Linnaeus]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Botbotik.jpg|thumb|left|Fûgel yn súdeast Turkije.]] De hûpe is maklik te werkennen oan it readbrune fearrekleed en de lange túf mei swarte punten, dy't opset wurde kin as de fûgel him opwynt. De sturt en de wjukken binne swart en tekene mei brede wite streken. De snaffel is lang en tin. In opfallend skaaimerk is de sterke stank dy't it bist ferspriedt; dat komt oan 'e iene kant om't it nêst nea skjinmakke wurdt (itensresten en dong bliuwe efter) en oan 'e oare kant om't it wyfke in klier hat oan 'e basis fan har sturt (de stútklier), dy't yn 'e briedtiid in swiere stank ferspriedt. De fûgel hat dêrfandinne de bynamme drekhoanne. De rop fan 'e hûpe klinkt as hûp, hûp, en hoewol't de rop net lûd is, is dy dochs op grutte ôfstân te hearren. De lingte bedraacht 26 oant 28 sm en it gewicht is sa'n 75 gram. == Fersprieding == De hûpe komt foaral foar yn it tuskenbeide en subtropyske diel fan Europa, fan iepen bosk oant gerssteppes en woastyneftich biotoop. It [[Ibearysk Skiereilân]] is fierwei it wichtichste briedgebiet. Hûpen wurde fral yn stienrike gebieten oantroffen, op muorren en om ruïnes hinne. Se oerwinterje yn Súd-Jeropa en [[Afrika]]. Der wurde acht ûndersoarten ûnderskieden: * ''U. e. epops'': fan noardwestlik Afrika en Europa oant it súdlike diel fan Sintraal-[[Ruslân]], noardwestlik [[Sina]] en noardwestlik [[Yndia]]. * ''U. e. saturata'': fan eastlik Ruslân oant [[Koreä]], [[Japan]], sintraal Sina en [[Tibet]]. * ''U. e. ceylonensis'': sintraal en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]. * ''U. e. longirostris'': fan noardeastlik Yndia oant súdlik Sina, [[Yndosina]] en noardlik [[Malakka]]. * ''U. e. major'': [[Egypte]]. * ''U. e. senegalensis'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Somaalje]]. * ''U. e. waibeli'': fan [[Kameroen]] oant noardwestlik [[Kenia]] en noardlik [[Uganda]]. * ''U. e. africana'': fan [[Kongo-Kinsjasa]] oant yn Kenia en súdlik oant yn [[Súd-Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Wiedehopf im Flug.jpg|thumb|left|De hûpe by it nêst.]] Oant it begjin fan 'e 20e iuw briede de hûpe ek yn Nederlân. Dêrnei folge in tiid fan delgong, oant yn 'e jierren 1940 en 1950 de oantallen wer tanamen. Om 1974 hinne wie de fûgel lykwols as briedfûgel op 'e ferdwûn en folgen der allinnich noch waarnimmingen. Sûnt 2012 briedt de hûpe wer yn Nederlân, earst yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en letter ek op 'e [[Feluwe]]. De oantallen binne stadichoan ta, mar binne lykwols noch lyts.<ref>[https://www.gld.nl/nieuws/8181004/terugkeer-van-de-bijna-uitgestorven-hop Gelderland,nl: ''Terugkeer van de bijna uitgestorven hop''.]</reF> == Libbenswize == Syn iten bestiet foaral út grutte ynsekten, regenwjirms, (neakene) slakken en spinnen, mar ek hagedissen steane op it menu. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|thumb|left|Aaien.]] It nêst wurdt boud yn in holte fan in âlde beam, dêr't it wyfke likernôch 5 aaien yn leit. It wyfke en de jongen ferdigenje har tsjin fijannen troch dy mei in stjonkende floeistof te bespuitsjen. It aai fan 'e hûpe is blau-griis oant grien-brún fan kleur. De kleur is ôfhinklik fan it wyfke: troch fet út de stútklier op it aai oer te bringen, wurdt it oarspronklik blau-grize aai mear grien-brún. Dat fet wurdt by it brieden streekrjocht oerbrocht of troch de fearren op it boarst. De stof hat troch syn bakteariële gearstalling in anty-mikrobiële wurking, dy't it aai beskermet tsjin ynfeksjes. Hoe donkerder de stof, wat mear "goede" baktearjes de stof befettet en wat better it wurket. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard troch [[BirdLife International]] yn 2015 rûst op 5-10 miljoen fûgels, wêrfan't de Europeeske populaasje sa'n 1,3 miljoen oant 2,76 miljoen pearkes telde. Op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''), mar der wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne, fral troch jacht en ferneatiging fan habitat. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoopoe/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/hoopoe?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-hoopoe-upupa-epops BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Upupa epops}} }} {{DEFAULTSORT:Hupe}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hûpe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] 32fzdao4c5uhk13qzegn8n89616ofjc 0 192274 1233297 1232596 2026-06-30T00:38:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr kat 1233297 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blaumuntgoudhoantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blau muntgoudhoantsje.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift = [[krobben]] (''Coleoptera'') |Famylje= [[blêdhoantsjes]] (''Chrysomelidae'') |Skaai = [[goudhoantsjes]] (''Leptinotarsa'') |Wittenskiplike namme = Chrysolina coerulans |Beskriuwer, jier= [[Ludwig Gottlieb Scriba|Scriba]], 1791 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: '''net bedrige''' |lânkaart= }} It '''blaumuntgoudhoantsje''' (''Chrysolina coerulans'') is in krobbe yn it skaai goudhoantsjes (''Chrysomelidae'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[blêdhoantsjes]] (''Chrysomelidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1791 publisearre troch [[Ludwig Gottlieb Scriba]]. == Beskriuwing == De kevers binne 6,5 oant 9 millimeter lang. De dekskylden binne meastentiids fariabel kleure en hawwe in metaaleftige glâns. De kleuren fariearje fan blau, blau-fiolet, blau-grien, blau-swart, oant koper en kopergrien. De antennes en de poaten hawwe deselde kleur as it liif. De sydkanten fan it halsskyld (''pronotum'') rinne hast parallel. De puntsjes oan it boarststik binne yn it midden finer as oan 'e râne. == Fersprieding == Oarspronklik kaam dizze krobbe foaral foar yn [[Sintraal-Europa|Sintraal-]], [[Súd-Europa|Súd-]] en [[East-Europa]] (lykas yn 'e [[Balkan]], [[Frankryk]], [[Itaalje]]). De lêste tweintich jier hat de soarte it ferspriedingsgebiet lykwols útwreide nei it noardwesten. Sa waard de krobbe om 2011 hinne foar it earst ek yn it [[Feriene Keninkryk]] ([[Kent]]) fûn. De earste offisjele en dokumintearre waarnimming fan dizze krobbe yn [[Nederlân]] fûn plak yn 1969. Ek yn [[Fryslân]] is de krobbe yntusken in bekende ferskining. De wichtichste reden foar de fersprieding oer grutte ôfstannen is de minske. Munt (''Mentha'') is in tige populêre túnplant. Troch it transport en de ferkeap fan 'e planten ferhúzje ek de aaikes, larven of folwoeksen krobben mei nei nije gebieten. Troch sêftere winters en waarmere simmers yn West- en Noard-Europa kin de krobbe tsjintwurdich folle makliker oerwinterje en populaasjes opbouwe. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.gbif.org/species/4460196 GBIF.] * Heijnsbergen, S. van (1970). Chrysolina coerulans (Scriba) nieuw voor de Nederlandse fauna (Col., Chrysomelidae). Entomologische Berichten, 30(11), s. 211. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chrysolina coerulans|Blaumuntgoudhoantsje}} }} [[Kategory:Ynsektesoarte]] [[Kategory:Blêdhoantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] gosd69pj6ntq8hlcc6wx3zm64y0galj 1 192759 1233259 1233235 2026-06-29T15:43:57Z Ruurd Jorritsma 38557 /* Nammen */ Antwurd 1233259 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Yndied, in kompleks probleem. De gearstalling fan 'e Locustellidae, Cettidae, Scotocercidae en Cisticolidae is koartlyn aardich feroare. De Cettidae foarmje no in grutte famylje (31 soarten), dus it neamen fan se allegear nei ien persoan (Francesco Cetti), dy't wierskynlik allinnich de Cettisjonger sels (Cettia cetti) seach (en bestudearre), giet wat fier. De namme 'strewelsjonger(fûgel)s' past goed by alle Cettidae, dus dat is myn foarkar. Blykber wolle wy yn it Frysk - oars as yn in protte oare talen - de skaaien ek in unike groepsnamme jaan, en dat makket de saken net makliker. Dit jildt ek binnen de Locustellidae-famylje. Foar de Locustella-soarten dy't earder as Bradypterus klassifisearre waarden, soe ik by 'strúksjongers' bliuwe. De fjouwer ‘bekende’ Locustella-soarten (reidimerke, lytse reidimerke, snielekrûper en wekkerke) moatte fansels har nammen behâlde. ‘Sompesjonger’ as skaainamme foar Helopsaltes liket my prima; oft de yndividuele soarten ek omneamd wurde moatte, wit ik net wis. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 27 jun 2026, 23.49 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik kin jo gerêststelle: jo binne net de iennichste dy't it betiizjend fynt! Ruurd, dit giet allinnich mar oer de skaainammen, de soartenammen komme wy net oan, of ik moat Romke al raar misbegrepen hawwe. ::- Locustella - no strûksjongers --> imerkesjongers: gjin beswier ::- Helopsaltes - no imerkesjongers --> sompesjongers: gjin beswier ::Fierders woe ik foar de oare skaaien yn 'e famylje Locustellidae de folgjende nammen foarstelle: ::- Robsonius: slûptimalia's ::- Poodytes: gersfûgels ::- Malia: malia's ::- Cincloramphus: lystersnaffelsjongers (fan Cincloramphus: kinklos meaning "thrush" with rhamphos meaning "bill") ::- Elaphromis: Seylonstrûksjongers ::- Catriscus: waaiersturtsjongers ::- Megalurus: streekte gersfûgels ::- Bradypterus: Afrikaanske strûksjongers ::- Schoenicola: Yndyske reidsjongers ::Wat de famylje Cettiidae oangiet, bin ik it mei Ruurd iens dat it wat apart is om in hiele famylje nei ien persoan te neamen. Ik bin it lykwols mei Romke iens dat der semantysk gjin ferskil bestiet tusken strûksjongers en strewelsjongers en dat soks ta betizing liede kin. Mar as de Locustella (no strûksjongers) omneamd wurde ta imerkesjongers, dan komt de namme strûksjongers frij. Wat my oangiet neame we de Cettiidae dan strûksjongerfûgels en it skaai Cettia strûksjongers (of oars hâlde we it by strewelsjongerfûgels, resp. strewelsjongers). ::Foar de oare skaaien yn 'e famylje Cettiidae stel ik de folgjende nammen foar: ::- Scotocerca: maquissjongers (fan ''[[:nl:Maquis (vegetatievorm)]]'') ::- Hemitesia: beneitesia's ::- Tesia: tesia's ::- Urosphena: stompsturtstrûksjongers (of stompsturtstrewelsjongers, ôfhinklik fan hokker famyljenamme foar keazen wurdt) ::- Abroscopus: Súdeastaziatyske bosksjongers ::- Phyllergates: ûnechte skroarfûgels (skroarfûgel fan En. ''tailorbird'', Ned. ''snijdervogel'') ::- Tickellia: breedbekbosksjongers ::- Horornis: heuvelsjongers (fan Horornis: ορος/oros meaning "hill" and ορνις/ornis meaning "bird") ::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 jun 2026, 02.27 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} It giet my allinnich om 'e skaainammen en de famyljenamme, de soartenammen bliuwe sa't se binne. As ik earlik bin fyn ik it koartere strûkjonger better as strewelsjonger. Kinne jo jo yn it boppesteande fine Ruurd? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 28 jun 2026, 08.46 (CEST) ::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik haw gjin beswier tsjin de foarstellen, hoewol ik de geskiktheid fan 'e skaainammen net daliks beoardielje kin. En ik tink dat skaainammen ek gefolgen hawwe moatte foar de soartenammen (Helopsaltes, Scotocerca, Horornis ...). Robsonius: slûpsjongers? grûnsjongers? (binne gjin timalia's) [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.43 (CEST) :::::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Dat bin ik net mei Ruurd iens. Ik fyn dat skaainammen yn prinsipe los steane fan 'e soartenammen. Wat Robsonius oangiet, ik haw de beneaming 'slûptimalia's' oernommen út it Nederlânsk, sjoch de soartenammen op [[:nl:Robsonius]]. Dat it gjin timalia's binne, blykt al út 'e namme slûptimalia's. In jachtloaihoars is ek in hiel oar bist as in loaihoars. Ik sjoch gjin inkeld probleem om 'e Nederlânske soartenammen by Robsonius te ferfryskjen, en dan komme je neffens my logyskerwize by de skaainamme 'slûptimalia's' út. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 29 jun 2026, 00.27 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]: Ik akseptearje de ûnôfhinklikens fan soarte- en skaainammen, wat foar my de betsjutting fan 'e Fryske skaainammen fierder relativearret. Wat Robsonius oangiet: yn praktysk gjin oare taal (útsein it Deensk) komt mear 'timalia' foar yn 'e namme. Sels net yn it Nederlânsk neffens Avilist/eBird (sjoch explore.avilist.org, selektearje Nederlands). Net hiel wichtich, mar dochs. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 29 jun 2026, 17.43 (CEST) py2i3yr8i4gg0n34lkapnujmmjvw6cb 1233312 1233259 2026-06-30T06:59:33Z RomkeHoekstra 10582 1233312 wikitext text/x-wiki == Nammen == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Graach eefkes jim omtinken foar de nammen. It skaai Locustella (Locusta betsjut: imerke) wurdt hjir [[strûksjongers]] neamd (Ned.: sprinkhaanzangers). De Helopsaltes (letterlik sompesjongers) wurde [[imerkesjongers]] neamd. Ik woe no mei it skaai Cettiidae útein en ha de soarte [[Cettisjonger]] yntusken skreaun. Ik sit no wat mei de nammen en fyn it sa't it no is wat betiizgjend (mar dat kin him ek oan my lizze). Dêrom eefkes dit oerlis. Ik woe jim útstelle om de famylje Cettiidae (dat yn it Nederlânsk struikzangers neamd wurdt en by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] yn it Frysk strewelsjongerfûgels neamd wurdt) om te neamen yn Cettistrûksjongers. De Helopsaltes woe ik dan sompesjongers neame en de Locusta de imerkesjongers. Sa slút it tink ik wat better oan by de wittenskiplike nammen. Graach eefkes wat jim tinken is. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 jun 2026, 09.02 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Yndied, in kompleks probleem. De gearstalling fan 'e Locustellidae, Cettidae, Scotocercidae en Cisticolidae is koartlyn aardich feroare. De Cettidae foarmje no in grutte famylje (31 soarten), dus it neamen fan se allegear nei ien persoan (Francesco Cetti), dy't wierskynlik allinnich de Cettisjonger sels (Cettia cetti) seach (en bestudearre), giet wat fier. De namme 'strewelsjonger(fûgel)s' past goed by alle Cettidae, dus dat is myn foarkar. Blykber wolle wy yn it Frysk - oars as yn in protte oare talen - de skaaien ek in unike groepsnamme jaan, en dat makket de saken net makliker. Dit jildt ek binnen de Locustellidae-famylje. Foar de Locustella-soarten dy't earder as Bradypterus klassifisearre waarden, soe ik by 'strúksjongers' bliuwe. De fjouwer ‘bekende’ Locustella-soarten (reidimerke, lytse reidimerke, snielekrûper en wekkerke) moatte fansels har nammen behâlde. ‘Sompesjonger’ as skaainamme foar Helopsaltes liket my prima; oft de yndividuele soarten ek omneamd wurde moatte, wit ik net wis. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 27 jun 2026, 23.49 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik kin jo gerêststelle: jo binne net de iennichste dy't it betiizjend fynt! Ruurd, dit giet allinnich mar oer de skaainammen, de soartenammen komme wy net oan, of ik moat Romke al raar misbegrepen hawwe. ::- Locustella - no strûksjongers --> imerkesjongers: gjin beswier ::- Helopsaltes - no imerkesjongers --> sompesjongers: gjin beswier ::Fierders woe ik foar de oare skaaien yn 'e famylje Locustellidae de folgjende nammen foarstelle: ::- Robsonius: slûptimalia's ::- Poodytes: gersfûgels ::- Malia: malia's ::- Cincloramphus: lystersnaffelsjongers (fan Cincloramphus: kinklos meaning "thrush" with rhamphos meaning "bill") ::- Elaphromis: Seylonstrûksjongers ::- Catriscus: waaiersturtsjongers ::- Megalurus: streekte gersfûgels ::- Bradypterus: Afrikaanske strûksjongers ::- Schoenicola: Yndyske reidsjongers ::Wat de famylje Cettiidae oangiet, bin ik it mei Ruurd iens dat it wat apart is om in hiele famylje nei ien persoan te neamen. Ik bin it lykwols mei Romke iens dat der semantysk gjin ferskil bestiet tusken strûksjongers en strewelsjongers en dat soks ta betizing liede kin. Mar as de Locustella (no strûksjongers) omneamd wurde ta imerkesjongers, dan komt de namme strûksjongers frij. Wat my oangiet neame we de Cettiidae dan strûksjongerfûgels en it skaai Cettia strûksjongers (of oars hâlde we it by strewelsjongerfûgels, resp. strewelsjongers). ::Foar de oare skaaien yn 'e famylje Cettiidae stel ik de folgjende nammen foar: ::- Scotocerca: maquissjongers (fan ''[[:nl:Maquis (vegetatievorm)]]'') ::- Hemitesia: beneitesia's ::- Tesia: tesia's ::- Urosphena: stompsturtstrûksjongers (of stompsturtstrewelsjongers, ôfhinklik fan hokker famyljenamme foar keazen wurdt) ::- Abroscopus: Súdeastaziatyske bosksjongers ::- Phyllergates: ûnechte skroarfûgels (skroarfûgel fan En. ''tailorbird'', Ned. ''snijdervogel'') ::- Tickellia: breedbekbosksjongers ::- Horornis: heuvelsjongers (fan Horornis: ορος/oros meaning "hill" and ορνις/ornis meaning "bird") ::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 jun 2026, 02.27 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} It giet my allinnich om 'e skaainammen en de famyljenamme, de soartenammen bliuwe sa't se binne. As ik earlik bin fyn ik it koartere strûkjonger better as strewelsjonger. Kinne jo jo yn it boppesteande fine Ruurd? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 28 jun 2026, 08.46 (CEST) ::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik haw gjin beswier tsjin de foarstellen, hoewol ik de geskiktheid fan 'e skaainammen net daliks beoardielje kin. En ik tink dat skaainammen ek gefolgen hawwe moatte foar de soartenammen (Helopsaltes, Scotocerca, Horornis ...). Robsonius: slûpsjongers? grûnsjongers? (binne gjin timalia's) [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.43 (CEST) :::::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Dat bin ik net mei Ruurd iens. Ik fyn dat skaainammen yn prinsipe los steane fan 'e soartenammen. Wat Robsonius oangiet, ik haw de beneaming 'slûptimalia's' oernommen út it Nederlânsk, sjoch de soartenammen op [[:nl:Robsonius]]. Dat it gjin timalia's binne, blykt al út 'e namme slûptimalia's. In jachtloaihoars is ek in hiel oar bist as in loaihoars. Ik sjoch gjin inkeld probleem om 'e Nederlânske soartenammen by Robsonius te ferfryskjen, en dan komme je neffens my logyskerwize by de skaainamme 'slûptimalia's' út. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 29 jun 2026, 00.27 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]: Ik akseptearje de ûnôfhinklikens fan soarte- en skaainammen, wat foar my de betsjutting fan 'e Fryske skaainammen fierder relativearret. Wat Robsonius oangiet: yn praktysk gjin oare taal (útsein it Deensk) komt mear 'timalia' foar yn 'e namme. Sels net yn it Nederlânsk neffens Avilist/eBird (sjoch explore.avilist.org, selektearje Nederlands). Net hiel wichtich, mar dochs. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 29 jun 2026, 17.43 (CEST) :::::::{{Ping|Ruurd Jorritsma}} Wat soe jo útstel foar it skaai Robsonius wêze? gwx3681xyow7w8zhz4pvb347kewbpr8 0 192760 1233298 1233203 2026-06-30T00:39:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1233298 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF0000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heawylp''' (''Limosa lapponica'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') fan it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De heawylp liket op 'e [[skries]] (''Limosa limosa'') en hat lykas de skries in tige lange snaffel. It ferskil mei de skries is dat de snaffel oan 'e ein swak nei boppe bûget, donker en wat koarter is. De heawylp hat ek koartere poaten en gjin wite wjukbannen. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten en de sturt is bandearre. Simmerdeis binne de nekke, it boarst en de búk effen brúnread; wylst de skries op 'e búk en flanken dêr in bûnter patroan hat. Lykas by de [[wylp]] rint it wyt fan 'e stút fierder kylfoarmich troch oer de rêch. Nijsgjirrich is dat mantsjes lytser binne as wyfkes, in wat koartere snaffel hawwe en simmerdeis oant yn 'e punt fan harren sturt readbrún binne. Wyfkes binne yn kleur bleker as mantsjes. De heawylp is 33–41 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 62 oant 72 sm. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil briedkleed heawylp mei skries.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Heawylp. Limosa limosa (Uitkerke).jpg|Skries. </gallery> </div> Winterdeis is de heawylp boppe griisbrún mei in donker strekepatroan. De ûnderkant is mear wyteftich, sûnder bêzje en oranje tinten mei wat skiere streken op 'e siden. Jonge fûgels lykje op harren âlden yn 'e winter, mar se binne wat donkerder fan boppe mei gielbrune rânen oan 'e skouderfearren en de earmtakkepinnen. == Fersprieding en systematyk == De heawylp briedt yn it hege noarden fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oer [[Sibearje]] oant [[Alaska]]. It it in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei waarmere gebieten migrearret lykas de [[Waadsee]] en fierder nei it suden nei [[Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Limosa lapponica lapponica.jpg|thumb|250px|Fûgel yn winterkleed.]] Heawylpen komme it hiele jier yn Nederlân foar, mei in pyk as se trekke yn augustus en septimber en as se yn maaie weromkomme. Dan rinne de oantallen op oant wol 180.000 fûgels. Winterdeis binne de oantallen leger en ôfhinklik fan it waar. It bolwurk fan 'e heawylp yn Nederlân is it Waadgebiet. Se oerwinterje ek yn 'e [[Seelân|Siuwske delta]], mar yn minder grutte oantallen. Ynlânsk komt de soarte folle minder foar. Der binne twa ferskillende [[ûndersoarte]]n dy't yn Nederlân te sjen binne. De Sibearyske ûndersoarte ''taymyrensis'' trekt oer Nederlân fierder nei it suden, wylst de Skandinavyske ûndersoarte ''lapponica'' de winter hjir bliuwt. Der wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Limosa lapponica lapponica'' – briedt fan noardlik Skandinaavje eastlik oant noardwestlik Ruslân; oerwinteret oan 'e [[Noardsee]], it westlike [[Ibearysk Skiereilân]], noardwestlik [[Afrika]] oant de westlike kust fan [[Súd-Afrika]]. * ''Limosa lapponica yamalensis'' (Bom et al., 2021) – briedt op it noardlik [[West-Sibearysk Leechlân]], ynklusyf it [[Jamal-skiereilân]] en de legere [[Ob|Obdelling]]; it oerwinteringsgebiet is min bekend mar tocht wurdt oan it gebiet tusken [[Oman]] en [[Yndia]] en nei alle gedachten de eastlike kust fan Afrika, mooglik súdlik oant Súd-Afrika ta. * ''Limosa lapponica taymyrensis'' (Engelmoer & Roselar, 1998) – briedt yn noard-sintraal Sibearje, rûchwei fan 'e legere [[Jenisej (rivier)|Jenisej-delling]] eastlik oant de legere [[Naurû|Anabar]]delling; tocht wurdt dat de fûgel benammen oerwinteret oan 'e kusten fan westlik Afrika. * ''Limosa lapponica menzbieri'' (Portenko, 1936) – briedt yn noardlik Sibearje; oerwinteret fan [[Súdeast-Aazje]] oant de kust fan [[Austraalje]] ynklusyf [[Tasmaanje]]. * ''Limosa lapponica baueri'' (Naumann, 1836) – briedt yn noardeastlik Sibearje en westlik [[Alaska]]; oerwinteret yn [[Australaazje]]. == Migraasje == [[Ofbyld:Flock of bar-tailed godwits flying past.jpg|thumb|left|Migrearjende fûgels.]] De heawylp is ien fan 'e fûgelsoarten dy't de langste non-stop flecht makket mei fûgels dy't flechten fan wol 11.000 kilometer makke hawwe. De fûgels fan Alaska fleane bygelyks oant Nij-Seelân ta, in reis dy't oant tsien dagen duorje kin. Yn oktober 2022 waard in nij rekord metten mei in non-stop flecht fan Alaska nei Tasmaanje, in ôfstân fan 13.560 km, de flecht duorre alve dagen. == Ekology == === Iten === De heawylp yt benammen ynvertebraten lykas ynsekten, weakdieren, kreefteftigen en wjirms. Hy kin út en troch ek lytse fiskjes en plantemateriaal ite. It haaddieet bestiet út seeboarstelwjirms, benammen út 'e famylje ''Nereididae'', lykas ''Alitta virens'' en ''Alitta succinea'', tegearre mei soarten sânwjirms lykas ''Arenicola marina'' en ''Scoloplos armiger''. Mei oare waadfûgels siket er yn mingde kloften op waard- en sânstrannen en yn wiete gebieten nei iten, meast oerdei mar ek by ljochtmoannewaar. Dêrby brûkt er syn lange snaffel troch yn 'e grûn te stekken wylst er de kop fan kan nei kant beweecht. Mei help fan bepaalde senuwreseptoren yn syn snaffel kin er lytse feroaringen yn druk yn 'e modder waarnimme en sa syn proai fine. Wyfkes hawwe de oanstriid om yn wat djipper wetter te foerazjearjen om't se langere snaffels hawwe. === Habitat en hâlden en dragen === [[Ofbyld:Bar-tailed Godwit Nest (15423531242).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De heawylp briedt op 'e [[tûndra]] yn sompen en fean. Yn it briedseizoen is er territoriaal en ferdigenet er aktyf it gebiet om it nêst hinne. Beide âlden, mar foaral it mantsje, brûke loftakrobatyk en warskôgingsroppen om rôfdieren lykas [[skraitsfûgels]] by it nêst wei te lokken. Soms wurkje ferskate folwoeksen fûgels gear om rôfdieren te ferdriuwen. Op 'e trek en yn wintergebieten foarmet er sosjale kloften fan beide skaaien. Ek hat er dan oanstriid om him mei oare soarten waadfûgels lykas [[stienpikker]]s, [[mients]]en, [[lytse gril]]len en [[strânljippen]] te groepearjen en se kinne dan kloften fan tûzenen fûgels foarmje dy't har dan ferspriede as se oankomme by de winterferbliuwen. Jonge fûgels dy't noch net briede kinne ek yn 'e briedtiid kloften foarmje en hâlde har op ôfstân fan briedende folwoeksen fûgels. === Brieden === Heawylp begjinne mei brieden as se twa jier binne en de briedtiid begjint meast mids maaie en duorret oant ein july. As de fûgel yn it briedgebiet oankomt wurde der pearen foarme, wêrby't mantjes in ritueel útfiere dat út in rige seremoaniële flechten bestiet om de oandacht fan wyfkes te lûken. It nêst leit op in water heger en drûch plak tusken lege begroeiïng yn in wiet gebiet by lytse rivierkes, dobben, ûndjippe lagunes of ûnderstrûpt lân. Wylst it wyfke tafersjoch hâld boud it mantsje it nêst, dat in lyts, 3 oant 4 sm djip gat yn 'e grûn is en beklaaid wurdt mei moas en lichenes. [[Ofbyld:Limosa lapponica MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De aaien wurde yn 'e regel healwei juny lein. It nêst bestiet meastentiids út fjouwer aaien en yn guon gefallen twa of trije. De ovale aaien binne ljocht glânsgjend oliifgrien of brúngrien mei fariabele donkerbrune oant ljochtgrize plakjes fral by de bredere poal fan it aai. Beide âlden nimme diel oan it brieden, alhoewol't it mantsje it grutste part fan 'e tiid op 'e aaien sit. De aaien komme nei 20-21 dagen út. De piken wurde mei dûns berne en de earste pear dagen troch beide âlden fuorre en beskerme. In pear dagen nei it útkommen meitsje de wyfkes harren op om te migrearjen nei de wintergebieten, wylst de mantsjes noch 30 dagen foar de piken soargje oant dy ek fleane kinne. De heawylp kin likernôch tritich jier âld wurde. Yn augustus 2004 waard yn [[Cambridgeshire]] in heawylp fongen dy't yn 'e selde moanne yn it jier 1974 yn Suffolkl ringe wie. Dat is mei in âldens fan 33 jier en 11 moanne de âldste bekende heawylp fan 'e wrâld. == Status == Heawylpen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de eastlike populaasjes nimme bot yn oantallen ôf. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei habitatferlies op wichtige rêstplakken oan 'e Giele See en yn it oerwinteringsgebiet. Ek de jacht en fersteuring kinne in rol spylje. Yn 'e takomst kin klimaatferoaring in rol spylje. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte sûnt 2015 as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje waard yn 2024 rûsd op 770.000 oant 880.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/batgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/batgod eBird, oproppen 27 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5340 SOVON, oproppen 27 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Limosa lapponica}} }} {{DEFAULTSORT:Heawilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] i24rvhu3mo4xdqtk24yyxt8tua3ktv4 0 192769 1233295 1233238 2026-06-30T00:36:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ minus fersprieding yn 'e Nije Wrâld --> dy is ôfspjalten yn 'e foarm fan 'e Amerikaanske wetterwylp 1233295 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wetterwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Whimbrel (Numenius phaeopus) Dalvikurbyggd.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Regenbrachvogel (Numenius phaeopus) -Blábjörg (Krákhamar Apartments) 2022-07-14 00 01 58.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius phaeopus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart =[[File:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''wetterwylp''' (''Numenius phaeopus'') is in fûgel yn it skaai [[wylpen]] (''Numenius'') út de [[famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Oare Fryske nammen foar de wetterwylp binne reinwylp, wettergulp en lytse wylp (De Vries 1912). De Fryske namme fan 'e fûgel ferwiist nei it waar. == Skaaimerken == De wetterwylp wurdt likernôch 40 sintimeter grut en is dêrmei sa'n 10 sm lytser as de (gewoane) [[wylp]]. De kop is gielbrún mei in bêzje wynbraustreek en in donkere eachstreek. De 6 oant 9 sm lange, nei ûnder bûge, snaffel is in stik koarter as de 9 oant 15 sm lange snaffel fan 'e wylp en it langste by de wyfkes. It fearrekleed is oan 'e boppekant gielbrún mei donkere plakken; de hals en it boarst binne gielbrún mei donkere fine streken. De ûnderkant en de kiel hawwe in ljochte kleur, wylst de flanken dwersstreken ha. De ûnderwjukken binne meast donkerder as dy fan 'e wylp. De griisgriene poaten binne lang. Om't de jonge wylp ek in koartere snaffel hat, is de jonge wylp lestich fan 'e jonge wetterwylp te ûnderskieden. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil wetterwylp en gewoane wylp.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|Wetterwylp. Eurasian Curlew(युरेशियन कोरल).jpg|Wylp. </gallery> </div> == Fersprieding == De wetterwylp briedt yn noardeastlik [[Grienlân]], Noard-Jeropa ([[Yslân]], [[Skotlân]], [[Skandinaavje]] en [[Ruslân]]) en [[Sibearje]], [[Alaska]] en Noard-[[Kanada]]. De Jeropeeske populaasje oerwinteret op rotsige kusten fan [[West-Afrika]]; briedfûgels út oare gebieten oerwinterje yn [[Súd-Aazje]] en [[Austraalje]]. De soarte telt fiif [[ûndersoarte]]n: * ''N. p. islandicus'': Grienlân, Yslân, de [[Fêreu-eilannen]] en [[Skotlân]]. * ''N. p. phaeopus'': fan [[Noarwegen]] oant Sintraal-Sibearje. * ''N. p. alboaxillaris'': fan westlik [[Kazachstan]] oant súdwestlik Sibearje. * ''N. p. rogachevae'': noardlik Sintraal-Sibearje. * ''N. p. variegatus'': noardeastlik Sibearje. === Nederlân === Wetterwylpen komme yn Nederlân allinnich foar by de trek yn 'e maitiid en hjerst. It hichtepunt fan de maitiidstrek falt ein april. De hjersttrek is minder opfallend, fynt simmerdeis plak en is heal septimber foarby. De trekrûte fan 'e reinwylp oer Nederlân leit boppe in gebiet dat westlik fan 'e line Tilburg-Emmen leit. == Ekology == === Iten === It iten bestiet út ynsekten, spinnen, wjirms, slakken, kikkerts, sied, beien en gers. === Briedgedrach === [[Ofbyld:Numenius arquata MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De soarte briedt op heechfean yn 'e [[taiga]], boppe de beamgrins yn berchheide en op 'e [[tûndra]]. Se trekke solitêr of yn lytse kloften. It lechsel bestiet út fjouwer parfoarmige, griisgriene oant griisbrune aaien mei grize ûnderplakken en brune plakken. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2015 rûsd op 1,0-2,3 miljoen fûgels. Op de [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern'', 2025), mar de oantallen nimme ôf. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whimbrel-numenius-phaeopus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr5 eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius phaeopus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 50gplf1ep59640jbf7kuk1nynnm7amw 1233296 1233295 2026-06-30T00:36:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ korr 1233296 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wetterwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Whimbrel (Numenius phaeopus) Dalvikurbyggd.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Regenbrachvogel (Numenius phaeopus) -Blábjörg (Krákhamar Apartments) 2022-07-14 00 01 58.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius phaeopus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart =[[File:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''wetterwylp''' (''Numenius phaeopus'') is in fûgel yn it skaai [[wylpen]] (''Numenius'') út de [[famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Oare Fryske nammen foar de wetterwylp binne reinwylp, wettergulp en lytse wylp (De Vries 1912). De Fryske namme fan 'e fûgel ferwiist nei it waar. == Skaaimerken == De wetterwylp wurdt likernôch 40 sintimeter grut en is dêrmei sa'n 10 sm lytser as de (gewoane) [[wylp]]. De kop is gielbrún mei in bêzje wynbraustreek en in donkere eachstreek. De 6 oant 9 sm lange, nei ûnder bûge, snaffel is in stik koarter as de 9 oant 15 sm lange snaffel fan 'e wylp en it langste by de wyfkes. It fearrekleed is oan 'e boppekant gielbrún mei donkere plakken; de hals en it boarst binne gielbrún mei donkere fine streken. De ûnderkant en de kiel hawwe in ljochte kleur, wylst de flanken dwersstreken ha. De ûnderwjukken binne meast donkerder as dy fan 'e wylp. De griisgriene poaten binne lang. Om't de jonge wylp ek in koartere snaffel hat, is de jonge wylp lestich fan 'e jonge wetterwylp te ûnderskieden. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil wetterwylp en gewoane wylp.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|Wetterwylp. Eurasian Curlew(युरेशियन कोरल).jpg|Wylp. </gallery> </div> == Fersprieding == De wetterwylp briedt yn noardeastlik [[Grienlân]], Noard-Jeropa ([[Yslân]], [[Skotlân]], [[Skandinaavje]] en [[Ruslân]]) en [[Sibearje]], [[Alaska]] en Noard-[[Kanada]]. De Jeropeeske populaasje oerwinteret op rotsige kusten fan [[West-Afrika]]; briedfûgels út oare gebieten oerwinterje yn [[Súd-Aazje]] en [[Austraalje]]. De soarte telt fiif [[ûndersoarte]]n: * ''N. p. islandicus'': Grienlân, Yslân, de [[Fêreu-eilannen]] en [[Skotlân]]. * ''N. p. phaeopus'': fan [[Noarwegen]] oant Sintraal-Sibearje. * ''N. p. alboaxillaris'': fan westlik [[Kazachstan]] oant súdwestlik Sibearje. * ''N. p. rogachevae'': noardlik Sintraal-Sibearje. * ''N. p. variegatus'': noardeastlik Sibearje. === Nederlân === Wetterwylpen komme yn Nederlân allinnich foar by de trek yn 'e maitiid en hjerst. It hichtepunt fan de maitiidstrek falt ein april. De hjersttrek is minder opfallend, fynt simmerdeis plak en is heal septimber foarby. De trekrûte fan 'e reinwylp oer Nederlân leit boppe in gebiet dat westlik fan 'e line Tilburg-Emmen leit. == Ekology == === Iten === It iten bestiet út ynsekten, spinnen, wjirms, slakken, kikkerts, sied, beien en gers. === Briedgedrach === [[Ofbyld:Numenius arquata MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De soarte briedt op heechfean yn 'e [[taiga]], boppe de beamgrins yn berchheide en op 'e [[tûndra]]. Se trekke solitêr of yn lytse kloften. It lechsel bestiet út fjouwer parfoarmige, griisgriene oant griisbrune aaien mei grize ûnderplakken en brune plakken. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2015 rûsd op 1,0-2,3 miljoen fûgels. Op de [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern'', 2025), mar de oantallen nimme ôf. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whimbrel-numenius-phaeopus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr5 eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius phaeopus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] n7861la52bj37u8yh3x8p92j43ljz14 1233303 1233296 2026-06-30T00:45:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Amerikaanske wetterwylp neamd 1233303 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wetterwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Whimbrel (Numenius phaeopus) Dalvikurbyggd.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Regenbrachvogel (Numenius phaeopus) -Blábjörg (Krákhamar Apartments) 2022-07-14 00 01 58.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius phaeopus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart =[[File:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''wetterwylp''' (''Numenius phaeopus'') is in fûgel yn it skaai [[wylpen]] (''Numenius'') út de [[famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Oare Fryske nammen foar de wetterwylp binne reinwylp, wettergulp en lytse wylp (De Vries 1912). De Fryske namme fan 'e fûgel ferwiist nei it waar. == Skaaimerken == De wetterwylp wurdt likernôch 40 sintimeter grut en is dêrmei sa'n 10 sm lytser as de (gewoane) [[wylp]]. De kop is gielbrún mei in bêzje wynbraustreek en in donkere eachstreek. De 6 oant 9 sm lange, nei ûnder bûge, snaffel is in stik koarter as de 9 oant 15 sm lange snaffel fan 'e wylp en it langste by de wyfkes. It fearrekleed is oan 'e boppekant gielbrún mei donkere plakken; de hals en it boarst binne gielbrún mei donkere fine streken. De ûnderkant en de kiel hawwe in ljochte kleur, wylst de flanken dwersstreken ha. De ûnderwjukken binne meast donkerder as dy fan 'e wylp. De griisgriene poaten binne lang. Om't de jonge wylp ek in koartere snaffel hat, is de jonge wylp lestich fan 'e jonge wetterwylp te ûnderskieden. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil wetterwylp en gewoane wylp.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|Wetterwylp. Eurasian Curlew(युरेशियन कोरल).jpg|Wylp. </gallery> </div> == Fersprieding == De wetterwylp briedt yn noardeastlik [[Grienlân]], Noard-Jeropa ([[Yslân]], [[Skotlân]], [[Skandinaavje]] en [[Ruslân]]) en [[Sibearje]]. De Jeropeeske populaasje oerwinteret op rotsige kusten fan [[West-Afrika]]; briedfûgels út oare gebieten oerwinterje yn [[Súd-Aazje]] en [[Austraalje]]. De soarte telt fiif [[ûndersoarte]]n: * ''N. p. islandicus'': Grienlân, Yslân, de [[Fêreu-eilannen]] en [[Skotlân]]. * ''N. p. phaeopus'': fan [[Noarwegen]] oant Sintraal-Sibearje. * ''N. p. alboaxillaris'': fan westlik [[Kazachstan]] oant súdwestlik Sibearje. * ''N. p. rogachevae'': noardlik Sintraal-Sibearje. * ''N. p. variegatus'': noardeastlik Sibearje. De [[Amerikaanske wetterwylp]] (''N. hudsonicus'') waard foarhinne ek sjoen as in ûndersoarte fan 'e wetterwylp, mar wurdt no as in selsstannige soarte beskôge. === Nederlân === Wetterwylpen komme yn Nederlân allinnich foar by de trek yn 'e maitiid en hjerst. It hichtepunt fan de maitiidstrek falt ein april. De hjersttrek is minder opfallend, fynt simmerdeis plak en is heal septimber foarby. De trekrûte fan 'e reinwylp oer Nederlân leit boppe in gebiet dat westlik fan 'e line Tilburg-Emmen leit. == Ekology == === Iten === It iten bestiet út ynsekten, spinnen, wjirms, slakken, kikkerts, sied, beien en gers. === Briedgedrach === [[Ofbyld:Numenius arquata MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De soarte briedt op heechfean yn 'e [[taiga]], boppe de beamgrins yn berchheide en op 'e [[tûndra]]. Se trekke solitêr of yn lytse kloften. It lechsel bestiet út fjouwer parfoarmige, griisgriene oant griisbrune aaien mei grize ûnderplakken en brune plakken. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2015 rûsd op 1,0-2,3 miljoen fûgels. Op de [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern'', 2025), mar de oantallen nimme ôf. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whimbrel-numenius-phaeopus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr5 eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius phaeopus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] s4c8vyemytdz2031kxhu0jd8ih3478f 1 192774 1233263 1233243 2026-06-29T16:13:20Z Ruurd Jorritsma 38557 /* lytse wylp (Numenius tenuirostris) */ Antwurd 1233263 wikitext text/x-wiki == lytse wylp (Numenius tenuirostris) == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Eefkes oer de lytse wylp (Numenius tenuirostris), in útstoarne soarte. De lytse wylp is ek in oare namme foar de wetterwylp. Der is boppedat al in dwerchwylp. Yn it Ned. is it dunbekwulp en in soad oare talen ferwize ek nei de tinne of smelle snaffel. Faaks is tinsnaffelwylp yn dit gefal better. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.30 (CEST) :`@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Iens! [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.47 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik begryp jo riddenearring, en ik hie der oars gjin beswier tsjin hân. Mar doe't ik by [[:nl:Dunbekwulp#Verspreiding_en_leefgebied]] lies dat dizze fûgel foarhinne ek foarkaam op 'e [[Boskplaat]], dy't de eastlike útein fan Skylge foarmet, begûnen der by myn alaarmbellen te rinkeljen. Ik haw ris eefkes yn 'e wurdboeken omsneupt en yn {{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|1189}} stiet by it lemma "wylp": "''wulp, Numenius arquata (L.)''; lytse wylp, ''dunbekwulp, Numenius tenuirostris Vieillot''." Ik nim oan dat dizze fûgel ek ûnder de namme 'lytse wylp' fermeld stiet yn it boekje ''It Wylde Fûgelt'', in útjefte fan 'e Fryske Akademy út 1981. Ik haw dat boekje sels net, dus ik kin it net checke. Miskien dat Ruurd it hat? Mar likegoed, it tinkt my dat wy yn dit gefal de Fryske namme net feroarje kinne. We binne hjir net oan it pionierjen, lykas mei fûgels yn Afrika of Aazje. Ynstee giet it hjir om in fûgel dy't foarhinne yn Fryslân bekend wie en dêr't sadwaande al in namme foar brûkt waard. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 29 jun 2026, 00.46 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} As de namme fêstleit dan is dat sa. Ik lit de fûgel iepen en as ik yn Ljouwert bin sil ik by de bibleteek del. Dêr sille se dat boekje wol ha. Yn Fûgelfjild fan H.F. de Boer (1972) koe ik fierder neat fine. Mar betizend is it wol. Want de regenwulp wurdt ek lytse wylp neamd. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 29 jun 2026, 08.33 (CEST) ::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik haw in kopie fan 'it wylde fûgelt' (1981) en dêr stiet yndie 'lytse wylp' foar N. tenuirostris; it wurdt ek sa neamd yn sekundêre boarnen lykas waarneming.nl. Dan liket it better om dy namme te behâlden, ek al is it betiizjend [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 29 jun 2026, 18.13 (CEST) gsp6cmeflr6r2hbm1rxfzu57lcra03y 1233264 1233263 2026-06-29T16:42:13Z RomkeHoekstra 10582 1233264 wikitext text/x-wiki == lytse wylp (Numenius tenuirostris) == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Eefkes oer de lytse wylp (Numenius tenuirostris), in útstoarne soarte. De lytse wylp is ek in oare namme foar de wetterwylp. Der is boppedat al in dwerchwylp. Yn it Ned. is it dunbekwulp en in soad oare talen ferwize ek nei de tinne of smelle snaffel. Faaks is tinsnaffelwylp yn dit gefal better. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.30 (CEST) :`@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Iens! [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 28 jun 2026, 22.47 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Romke, ik begryp jo riddenearring, en ik hie der oars gjin beswier tsjin hân. Mar doe't ik by [[:nl:Dunbekwulp#Verspreiding_en_leefgebied]] lies dat dizze fûgel foarhinne ek foarkaam op 'e [[Boskplaat]], dy't de eastlike útein fan Skylge foarmet, begûnen der by myn alaarmbellen te rinkeljen. Ik haw ris eefkes yn 'e wurdboeken omsneupt en yn {{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|1189}} stiet by it lemma "wylp": "''wulp, Numenius arquata (L.)''; lytse wylp, ''dunbekwulp, Numenius tenuirostris Vieillot''." Ik nim oan dat dizze fûgel ek ûnder de namme 'lytse wylp' fermeld stiet yn it boekje ''It Wylde Fûgelt'', in útjefte fan 'e Fryske Akademy út 1981. Ik haw dat boekje sels net, dus ik kin it net checke. Miskien dat Ruurd it hat? Mar likegoed, it tinkt my dat wy yn dit gefal de Fryske namme net feroarje kinne. We binne hjir net oan it pionierjen, lykas mei fûgels yn Afrika of Aazje. Ynstee giet it hjir om in fûgel dy't foarhinne yn Fryslân bekend wie en dêr't sadwaande al in namme foar brûkt waard. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 29 jun 2026, 00.46 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} As de namme fêstleit dan is dat sa. Ik lit de fûgel iepen en as ik yn Ljouwert bin sil ik by de bibleteek del. Dêr sille se dat boekje wol ha. Yn Fûgelfjild fan H.F. de Boer (1972) koe ik fierder neat fine. Mar betizend is it wol. Want de regenwulp wurdt ek lytse wylp neamd. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 29 jun 2026, 08.33 (CEST) ::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik haw in kopie fan 'it wylde fûgelt' (1981) en dêr stiet yndie 'lytse wylp' foar N. tenuirostris; it wurdt ek sa neamd yn sekundêre boarnen lykas waarneming.nl. Dan liket it better om dy namme te behâlden, ek al is it betiizjend [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 29 jun 2026, 18.13 (CEST) :::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} En ik wie yntusken ek by Tresoar en ha dêr it boekje ynsjoen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 29 jun 2026, 18.42 (CEST) 4fm75b9r8qx6r8syy27e5alph41sdwa 0 192776 1233273 1233245 2026-06-30T00:09:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Systematyk */ red 1233273 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Dwerchwylp |Ofbyld = [[File:Numenius minutus, Taoyuan, Taiwan 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius minutus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''dwerchwylp''' (''Numenius minutus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Beskriuwing == De dwerchwylp is, sa't de namme al seit, in hiel lytse wylp dy't mar 29 oant 32 sm mjit. De soarte hat in smelle hals en in lytse kop. Hy hat in foar wylpen koarte snaffel dy't nei ûnder bûge is. De fearren op de rêch en wjukken fan 'e dwerchwylp binne donker mei ljochte, bêzje seamen. De búk is ljocht en de koptekening liket op dy fan 'e [[wetterwylp]], mar de sintrale ljochte streek oer de fierders donkere krún fan 'e wetterwylp is folle minder dúdlike oanwêzich by de dwerchwylp. == Fersprieding en leefgebiet == De soarte komt foar yn it noardlike diel fan Sintraal- en noardeastlik [[Sibearje]] en oerwinteret op 'e [[Filipinen]], yn [[Yndoneezje]] en it noarden fan [[Austraalje]]. === Nederlân === De dwerchwylp is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]]. Yn Nederlân hat der in yn 2019 in skoft yn 'e [[Kop fan Noard-Hollân]] omflein. == Systematyk == De dwerchwylp is sustersoarte fan 'e nei alle gedachten útstoarne [[lytse wylp]] (''Numenius tenuirostris''). Tegearre foarmje se in sustergroep fan 'e oare wylpen yn Numenius. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Status == De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat er yn oantal ôfnimt, lykwols net sa slim dat de fûgel bedrige wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''LC'') op 'e [[Reade List]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 73.300 folwoeksen fûgels (2023). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-curlew-numenius-minutus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/litcur eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius minutus|Dwerchwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Dwerchwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] 5098wkfakz94fq75bj5iznbscu3cbk4 0 192778 1233253 2026-06-29T13:15:27Z Mysha 254 Nei <https://nl.wikipedia.org/wiki/Watersportverbond>, útsein it neamen fan it Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn 1233253 wikitext text/x-wiki It '''Wettersportbûn''', folút it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport-Bûn'' is it bûn wat meer as 400 ferienings ferbinet dy't harren dwaande hâlde mei [[seilen]], [[wynsurfen]], [[kano-en]] of [[motorboaten]]. == Oarsprong == Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn [[1890]] de ''Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België'', letter it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport-Bûn''. Yn [[1923]] ûntstie it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]]. Yn [[2004]] besletten de twa organisaasjes gear te gean, ûnder de namme ''It Wettersportbûn''. == Doel == It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorgniasasjes wêze, mar it kin ek wêze it stipen fan de underlizzende ferienings. Fansels heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de [[ienheidklasse]]n. It bûn is lykwols ek it oansprekput dêr't ik giet oer de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten. {{Ymport}} ive2iyvfii1ly1lefs2ai5kpgtjgn5j 1233255 1233253 2026-06-29T15:09:21Z Drewes 2754 red. 1233255 wikitext text/x-wiki It '''Wettersportbûn''', folút it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport-Bûn'' (offisjeel ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond'') is it bûn wat meer as 400 ferienings mei-inoar ferbynt dy't harren dwaande hâlde mei [[silen]], [[wynsurfen]], [[kanofarren]] en of [[motorboaten]]. == Oarsprong == Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn [[1890]] de ''Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België'', letter it ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond''. Yn [[1923]] ûntstie it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]]. Yn [[2004]] besleaten de twa organisaasjes te fusearjen ûnder de namme ''It Wettersportbûn''. == Doel == It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorganisaasjes wêze, mar it kin ek it stypjen fan de underlizzende ferienings wêze. Ek heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de [[ienheidklasse]]n. It bûn is lykwols ek it oansprekpunt dêr't it de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten oanbelanget. [[Kategory:Nederlânske wettersportferiening]] [[Kategory:Wettersport]] g5c4ifl2up5cpn93t8koounypubf9pw 1233256 1233255 2026-06-29T15:14:42Z Drewes 2754 /* Doel */ -- 1233256 wikitext text/x-wiki It '''Wettersportbûn''', folút it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport-Bûn'' (offisjeel ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond'') is it bûn wat meer as 400 ferienings mei-inoar ferbynt dy't harren dwaande hâlde mei [[silen]], [[wynsurfen]], [[kanofarren]] en of [[motorboaten]]. == Oarsprong == Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn [[1890]] de ''Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België'', letter it ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond''. Yn [[1923]] ûntstie it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]]. Yn [[2004]] besleaten de twa organisaasjes te fusearjen ûnder de namme ''It Wettersportbûn''. == Doel == It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorganisaasjes wêze, mar it kin ek it stypjen fan de underlizzende ferienings wêze. Ek heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de [[ienheidklasse]]n. It bûn is lykwols ek it oansprekpunt by de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten. [[Kategory:Nederlânske wettersportferiening]] [[Kategory:Wettersport]] 1ehcmayx1bohrdpmd5ox9kwxxpuc8r4 1233274 1233256 2026-06-30T00:12:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233274 wikitext text/x-wiki It '''Wettersportbûn''', folút it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport Bûn'' (offisjeel ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond'') is it bûn dat meer as 400 ferienings mei-inoar ferbynt dy't harren dwaande hâlde mei [[silen]], [[wynsurfen]], [[kanofarren]] en of [[motorboaten]]. == Oarsprong == Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn [[1890]] de ''Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België'', letter it ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond''. Yn [[1923]] ûntstie it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]]. Yn [[2004]] besleaten de twa organisaasjes te fusearjen ûnder de namme ''It Wettersportbûn''. == Doel == It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorganisaasjes wêze, mar it kin ek it stypjen fan de underlizzende ferienings wêze. Ek heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de [[ienheidklasse]]n. It bûn is lykwols ek it oansprekpunt by de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten. [[Kategory:Nederlânsk sportbûn]] [[Kategory:Wettersport yn Nederlân]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2004]] bxzeaudhntab3extjaq53qr5in8u0e3 1233276 1233274 2026-06-30T00:16:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233276 wikitext text/x-wiki It '''Wettersportbûn''', folút it ''Keninklik Nederlânsk Wettersport Bûn'' (offisjeel ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond'') is it bûn dat meer as 400 ferienings mei-inoar ferbynt dy't harren dwaande hâlde mei [[silen]], [[wynsurfen]], [[kanofarren]] en of [[motorboaten]]. == Oarsprong == Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn [[1890]] de ''Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België'', letter it ''Koninklijk Nederlands Watersport Verbond''. Yn [[1923]] ûntstie it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]]. Yn [[2004]] besleaten de twa organisaasjes te fusearjen ûnder de namme ''It Wettersportbûn''. == Doel == It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorganisaasjes wêze, mar it kin ek it stypjen fan de underlizzende ferienings wêze. Ek heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de [[ienheidklasse]]n. It bûn is lykwols ek it oansprekpunt by de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten. [[Kategory:Nederlânsk sportbûn]] [[Kategory:Silen yn Nederlân]] [[Kategory:Kanofarren]] [[Kategory:Wynsurfen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2004]] h6bngaypg7rua7kksx7wi9vx6mnexr1 0 192779 1233254 2026-06-29T13:46:30Z Mysha 254 Dit is genôch as begjin, mar ik moat der efkens in ekspert byhawwe. 1233254 wikitext text/x-wiki {{Sylboat | Boattype = Lark | Ofbyld = | Seilteken = L | Lingte = 4 m | Breedte = | Djipgong = | Gewicht = | Bemanning = 1 | Seiloerflak = 11 m² | Untwerp = [[Johannes Oly,L. van der Wey]] | Jier = Likernôch [[1924]] }} De '''Lark''' is in sylboat út de 20-er jierren, makke troch [[Snits]]ers Johannes Oly en L. van der Wey. It wie [[krisis]]tiid, en selsbou wie de ienichste manier om sels oan in boat. Dat de Lark is simpel boud: breedt en mei in fêste kiel. wat in grutte stabiliteit joech. Lykwols wie er mar 4 meter, mei 11 kwadraat seil, dat der siet wol faasje yn. Bierbrouwer [[Korthals Altes]] liet Larken bouwe as wurkferkskaffing, dat op it lêst wie de boat sa ferneamd dat it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]] it in ofsjele klasse makke. De boat hat in foar: Op binnenwetter is it in tige flugge boat. De boat hat lykwols ek in tsjin: by wyld wetter kin de boat it wetter skeppe, of sels hielendal ûnder gean. Mei it opkommen fan de [[plastik]] boaten rekke de Lark út de graasje. Yn de 21ste ieu, is der lykwols wer belangstelling foar de Lark. f4qxu47v0rpgm2a8n1e1vfkko8rvikh 1233291 1233254 2026-06-30T00:25:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233291 wikitext text/x-wiki {{Sylboat | Boattype = Lark | Ofbyld = | Seilteken = L | Lingte = 4 m | Breedte = | Djipgong = | Gewicht = | Bemanning = 1 | Seiloerflak = 11 m² | Untwerp = [[Johannes Oly,L. van der Wey]] | Jier = Likernôch [[1924]] }} De '''Lark''' is in sylboat út de 20-er jierren, makke troch [[Snits]]ers Johannes Oly en L. van der Wey. It wie [[krisis]]tiid, en selsbou wie de ienichste manier om sels oan in boat. Dat de Lark is simpel boud: breedt en mei in fêste kiel. wat in grutte stabiliteit joech. Lykwols wie er mar 4 meter, mei 11 kwadraat seil, dat der siet wol faasje yn. Bierbrouwer [[Korthals Altes]] liet Larken bouwe as wurkferkskaffing, dat op it lêst wie de boat sa ferneamd dat it [[Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn]] it in ofsjele klasse makke. De boat hat in foar: Op binnenwetter is it in tige flugge boat. De boat hat lykwols ek in tsjin: by wyld wetter kin de boat it wetter skeppe, of sels hielendal ûnder gean. Mei it opkommen fan de [[plastik]] boaten rekke de Lark út de graasje. Yn de 21ste ieu, is der lykwols wer belangstelling foar de Lark. [[Kategory:Nederlânsk sylskip]] [[Kategory:Skip út 1924]] [[Kategory:Snits]] q69h4hhv39nfv2g2akp0qa7o4ihgx5b 0 192780 1233258 2026-06-29T15:21:56Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Oene Noordenbos]] 1233258 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Oene Noordenbos]] hrhca06y1ho9ci0rxkvyka49p19atho 0 192781 1233261 2026-06-29T15:57:41Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Langsnaffelwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Long-billed Curlew eating sand crab.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius americanus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789..." 1233261 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Langsnaffelwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Long-billed Curlew eating sand crab.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius americanus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De langsnaffelwylp (''Numenius americanus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]]. Hy briedt op 'e [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[prêrje]] en oerwinteret oan 'e kusten yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]], [[Sintraal-Amearika]] en [[West-Ynje]]. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. == Skaaimerken == Lykas de namme seit hat dizze wylp in tige lange snaffel, benammen by folwoeksen wyfkes. Dochs kinne juvenilen in snaffellingte hawwe dy't ferlykber is mei dy fan de [[wetterwylp]]. Fan 'e nei ûnder bûge snaffel is de boppeste helte donker en de ûnderste helte by de basis rôze en nei de punt ta donker. Neffens foarm liket de soarte op 'e [[wylp]], mar hy is wat robúster en hat bredere wjukken. Hy mjit 58 sintimeter yn lingte, hat in wjukspanwiidte fan 88 sintimeter en weaget likernôch 590 gram. [[Ofbyld:Long-billed Curlew - Malheur NWR - Oregon.jpg|thumb|left|Fûgel mei iepen wjukken.]] It fearrekleed docht tinken oan dat fan 'e [[moarmerskries]]. De langsnaffelwylp hat in ljochte, sânkleurige búk en ûnderbúk; syn boarst, hals en kop binne griis en bêzje streke en syn boppedielen binne donkerder griisbrún mei gruttere ljochte plakken. Hy hat in swakke donkere eachstreek, in donkerbrún each en ljochtgrize poaten. De ûnderwjukken en dekfearren binne kaniel- oant rustkleurich; dit is iy hiele jier troch in opfallend kenmerk dat goed te sjen is yn 'e flecht. == Fersprieding en systematyk == De langsnaffelwylp briedt yn Noard-Amearika fan 'e sintrale dielen nei it westen ta. It is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân, dy't oerwinteret yn it suden fan 'e Feriene Steaten, [[Sintraal-Amearika]] en de West-Ynje. Oars as hast alle oare Amerikaanske steltrinners is er noch net yn Jeropa waarnommen. De soarte wurdt faak ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n: * ''Numenius americanus americanus'' – briedt fan [[Nevada]] eastlik nei [[Súd-Dakota]], en súdlik nei Noard-[[Teksas]]. * ''Numenius americanus parvus'' (foarhinne ''N. a. occidentalis'') – briedt fan [[Britsk-Kolumbia]] eastlik nei súdlik [[Manitoba]], en súdlik nei [[Kalifornje]] en Súd-Dakota. Oaren beskôgje de soarte as [[Monotypysk takson|monotypysk]], dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten wurde ûnderskieden. Genetyske stúdzjes litte sjen dat de langsnaffelwylp in sustersoarte is fan 'e (Jeropeeske) wylp en syn sibben, de [[dwerchwylp]] en de mooglik útstoarne ''[[Numenius tenuirostris]]''. == Ekology == === Brieden en biotoop === [[Ofbyld:Long-billed Curlew Nest and Eggs (14625838074).jpg|thumb|250px|Nêst.]] De fûgel bout syn nêst op 'e prêrje en leit fuort op 'e grûn. De langsnaffelwylp leit trochstrings fjouwer aaien en beide âlden fersoargje de piken. === Iten === De langsnaffelwylp wurdt faak op fjilden sjoen dêr't er nei iten siket; hy hapt nei ynsekten of siket iten yn 'e grûn troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken. Hy hâldt him ek op flakke kusten op, dêr't er benammen lytse kreefteftigen yt. == Status en bedrigings == De populaasje naam yn 'e 19e iuw sterk ôf troch de jacht, mar hat him sûnt de jierren 1980 wat wersteld. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Numenius%20americanus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lobcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/lobcur eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius americanus|Langsnaffelwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Langsnaffelwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] h63jly2vylikl3vu3tzonuaesb5cr0v 1233293 1233261 2026-06-30T00:27:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigings */ korr kepp 1233293 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Langsnaffelwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Long-billed Curlew eating sand crab.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius americanus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De langsnaffelwylp (''Numenius americanus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]]. Hy briedt op 'e [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[prêrje]] en oerwinteret oan 'e kusten yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]], [[Sintraal-Amearika]] en [[West-Ynje]]. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. == Skaaimerken == Lykas de namme seit hat dizze wylp in tige lange snaffel, benammen by folwoeksen wyfkes. Dochs kinne juvenilen in snaffellingte hawwe dy't ferlykber is mei dy fan de [[wetterwylp]]. Fan 'e nei ûnder bûge snaffel is de boppeste helte donker en de ûnderste helte by de basis rôze en nei de punt ta donker. Neffens foarm liket de soarte op 'e [[wylp]], mar hy is wat robúster en hat bredere wjukken. Hy mjit 58 sintimeter yn lingte, hat in wjukspanwiidte fan 88 sintimeter en weaget likernôch 590 gram. [[Ofbyld:Long-billed Curlew - Malheur NWR - Oregon.jpg|thumb|left|Fûgel mei iepen wjukken.]] It fearrekleed docht tinken oan dat fan 'e [[moarmerskries]]. De langsnaffelwylp hat in ljochte, sânkleurige búk en ûnderbúk; syn boarst, hals en kop binne griis en bêzje streke en syn boppedielen binne donkerder griisbrún mei gruttere ljochte plakken. Hy hat in swakke donkere eachstreek, in donkerbrún each en ljochtgrize poaten. De ûnderwjukken en dekfearren binne kaniel- oant rustkleurich; dit is iy hiele jier troch in opfallend kenmerk dat goed te sjen is yn 'e flecht. == Fersprieding en systematyk == De langsnaffelwylp briedt yn Noard-Amearika fan 'e sintrale dielen nei it westen ta. It is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân, dy't oerwinteret yn it suden fan 'e Feriene Steaten, [[Sintraal-Amearika]] en de West-Ynje. Oars as hast alle oare Amerikaanske steltrinners is er noch net yn Jeropa waarnommen. De soarte wurdt faak ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n: * ''Numenius americanus americanus'' – briedt fan [[Nevada]] eastlik nei [[Súd-Dakota]], en súdlik nei Noard-[[Teksas]]. * ''Numenius americanus parvus'' (foarhinne ''N. a. occidentalis'') – briedt fan [[Britsk-Kolumbia]] eastlik nei súdlik [[Manitoba]], en súdlik nei [[Kalifornje]] en Súd-Dakota. Oaren beskôgje de soarte as [[Monotypysk takson|monotypysk]], dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten wurde ûnderskieden. Genetyske stúdzjes litte sjen dat de langsnaffelwylp in sustersoarte is fan 'e (Jeropeeske) wylp en syn sibben, de [[dwerchwylp]] en de mooglik útstoarne ''[[Numenius tenuirostris]]''. == Ekology == === Brieden en biotoop === [[Ofbyld:Long-billed Curlew Nest and Eggs (14625838074).jpg|thumb|250px|Nêst.]] De fûgel bout syn nêst op 'e prêrje en leit fuort op 'e grûn. De langsnaffelwylp leit trochstrings fjouwer aaien en beide âlden fersoargje de piken. === Iten === De langsnaffelwylp wurdt faak op fjilden sjoen dêr't er nei iten siket; hy hapt nei ynsekten of siket iten yn 'e grûn troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken. Hy hâldt him ek op flakke kusten op, dêr't er benammen lytse kreefteftigen yt. == Status en bedrigings == De populaasje naam yn 'e 19e iuw sterk ôf troch de jacht, mar hat him sûnt de jierren 1980 wat wersteld. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-billed-curlew-numenius-americanus BirdLife, oproppen 28 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lobcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/lobcur eBird, oproppen 28 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius americanus|Langsnaffelwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Langsnaffelwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] gcud9ziq3kjfo0azcrudebmb1ochi86 0 192782 1233262 2026-06-29T15:58:04Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Langsnaffelwylp]] 1233262 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Langsnaffelwylp]] oat1bl4l1ib5k8u5szajkjg2jaevrkr 0 192783 1233266 2026-06-29T18:14:45Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske lytse reinwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Hudsonian Whimbrel (Numenius hudsonicus), Bodega Bay, California 12NOV2016.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius hudsonicus..." 1233266 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske lytse reinwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Hudsonian Whimbrel (Numenius hudsonicus), Bodega Bay, California 12NOV2016.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius hudsonicus |Beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = (Net beöardiele as soarte) |lânkaart = [[File:Numenius hudsonicus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Amerikaanske wetterwylp''' (''Numenius hudsonicus'') is in [[wylp]] dy't briedt yn [[Noard-Amearika]]. Hy wurdt tradisjoneel behannele as [[ûndersoarte]] fan 'e (Jeropeeske) [[wetterwylp]] (''Numenius phaeopus''), mar is resint, nei genetysk ûndersyk, as in aparte [[soarte (taksonomy)|soarte]] ôfspjalte. == Skaaimerken == De fûgel is 37–47 sm lang, hat in wjukspanwiidte fan 75–90 sm en weaget tusken de 270 en 493 gram. De soarte is foaral griiseftich brún, mei in stút dy't deselde kleur hat as de boppekant fan it lichem en in lange bûge snaffel (it langst by it folwoeksen wyfke). == Fersprieding en systematyk == De Amerikaanske wetterwylp briedt yn [[Alaska]] en [[Kanada]]. De fûgel wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Numenius hudsonicus rufiventris'' – Alaska en noardwestlik Kanada * ''Numenius hudsonicus hudsonicus'' – it gebiet om de [[Hudsonbaai]] hinne oant noardeastlik Kanada De soarte wurdt tafallich yn Jeropa waarnommen, mei in 50-tal fynsten op de [[Azoaren]], mar ek yn [[Grut-Brittanje]], [[Ierlân]], [[Madeara]], [[Noarwegen]], [[Yslân]] en [[Spanje]]. Tradisjoneel wurdt de Amerikaanske wetterwylp as in ûndersoarte fan 'e reinwylp beskôge, mar hy wykt uterlik en ek genetysk ôf. Dêrom wurdt er hieltyd faker as in selsstannige soarte behannele. == Ekology == Dizze soarte siket syn iten troch yn sêfte modder te sykjen nei lytse [[wringeleazen]] en troch lytse krabben en soartgelikense proaien fan it oerflak te pikken. Foar de trek wurde beien in wichtich ûnderdiel fan harren dieet. It nêst is in keal kûltsje op 'e [[tûndra]] of it Arktysk heidefjild. Der wurde trije oant fiif aaien lein. Folwoeksen fûgels ferdigenje it briedgebiet tige fûl en sille sels minsken oanfalle as dy tichteby komme. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw easke de jacht op harren trekrûtes in swiere tol fan it tal fan dizze fûgels; de populaasje is sûnt dy tiid wersteld, hoewol't se yn Noard-Amearika noch hieltyd klassifisearre wurde as soarte dy't grutte soarch nedich hat op it mêd fan natoerbeskerming. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) erkent de fûgel noch net as in eigen soarte, dêrom is de bedrigingsstatus noch net beoardiele. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr3 eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius hudsonicus|Amerikaanske wetterwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaanske wetterwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 0urc72xsjabmt9b3isebfeefvwhc8vs 1233268 1233266 2026-06-29T18:15:24Z RomkeHoekstra 10582 1233268 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske reinwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Hudsonian Whimbrel (Numenius hudsonicus), Bodega Bay, California 12NOV2016.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius hudsonicus |Beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = (Net beöardiele as soarte) |lânkaart = [[File:Numenius hudsonicus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Amerikaanske wetterwylp''' (''Numenius hudsonicus'') is in [[wylp]] dy't briedt yn [[Noard-Amearika]]. Hy wurdt tradisjoneel behannele as [[ûndersoarte]] fan 'e (Jeropeeske) [[wetterwylp]] (''Numenius phaeopus''), mar is resint, nei genetysk ûndersyk, as in aparte [[soarte (taksonomy)|soarte]] ôfspjalte. == Skaaimerken == De fûgel is 37–47 sm lang, hat in wjukspanwiidte fan 75–90 sm en weaget tusken de 270 en 493 gram. De soarte is foaral griiseftich brún, mei in stút dy't deselde kleur hat as de boppekant fan it lichem en in lange bûge snaffel (it langst by it folwoeksen wyfke). == Fersprieding en systematyk == De Amerikaanske wetterwylp briedt yn [[Alaska]] en [[Kanada]]. De fûgel wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Numenius hudsonicus rufiventris'' – Alaska en noardwestlik Kanada * ''Numenius hudsonicus hudsonicus'' – it gebiet om de [[Hudsonbaai]] hinne oant noardeastlik Kanada De soarte wurdt tafallich yn Jeropa waarnommen, mei in 50-tal fynsten op de [[Azoaren]], mar ek yn [[Grut-Brittanje]], [[Ierlân]], [[Madeara]], [[Noarwegen]], [[Yslân]] en [[Spanje]]. Tradisjoneel wurdt de Amerikaanske wetterwylp as in ûndersoarte fan 'e reinwylp beskôge, mar hy wykt uterlik en ek genetysk ôf. Dêrom wurdt er hieltyd faker as in selsstannige soarte behannele. == Ekology == Dizze soarte siket syn iten troch yn sêfte modder te sykjen nei lytse [[wringeleazen]] en troch lytse krabben en soartgelikense proaien fan it oerflak te pikken. Foar de trek wurde beien in wichtich ûnderdiel fan harren dieet. It nêst is in keal kûltsje op 'e [[tûndra]] of it Arktysk heidefjild. Der wurde trije oant fiif aaien lein. Folwoeksen fûgels ferdigenje it briedgebiet tige fûl en sille sels minsken oanfalle as dy tichteby komme. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw easke de jacht op harren trekrûtes in swiere tol fan it tal fan dizze fûgels; de populaasje is sûnt dy tiid wersteld, hoewol't se yn Noard-Amearika noch hieltyd klassifisearre wurde as soarte dy't grutte soarch nedich hat op it mêd fan natoerbeskerming. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) erkent de fûgel noch net as in eigen soarte, dêrom is de bedrigingsstatus noch net beoardiele. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr3 eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius hudsonicus|Amerikaanske wetterwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaanske wetterwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 37q67grkk71rgzgctjwjlj3a5pubywa 1233294 1233268 2026-06-30T00:29:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigings */ kt 1233294 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske reinwylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Hudsonian Whimbrel (Numenius hudsonicus), Bodega Bay, California 12NOV2016.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= Numenius hudsonicus |Beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = (Net beöardiele as soarte) |lânkaart = [[File:Numenius hudsonicus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedgebiet]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Amerikaanske wetterwylp''' (''Numenius hudsonicus'') is in [[wylp]] dy't briedt yn [[Noard-Amearika]]. Hy wurdt tradisjoneel behannele as [[ûndersoarte]] fan 'e (Jeropeeske) [[wetterwylp]] (''Numenius phaeopus''), mar is resint, nei genetysk ûndersyk, as in aparte [[soarte (taksonomy)|soarte]] ôfspjalte. == Skaaimerken == De fûgel is 37–47 sm lang, hat in wjukspanwiidte fan 75–90 sm en weaget tusken de 270 en 493 gram. De soarte is foaral griiseftich brún, mei in stút dy't deselde kleur hat as de boppekant fan it lichem en in lange bûge snaffel (it langst by it folwoeksen wyfke). == Fersprieding en systematyk == De Amerikaanske wetterwylp briedt yn [[Alaska]] en [[Kanada]]. De fûgel wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Numenius hudsonicus rufiventris'' – Alaska en noardwestlik Kanada * ''Numenius hudsonicus hudsonicus'' – it gebiet om de [[Hudsonbaai]] hinne oant noardeastlik Kanada De soarte wurdt tafallich yn Jeropa waarnommen, mei in 50-tal fynsten op de [[Azoaren]], mar ek yn [[Grut-Brittanje]], [[Ierlân]], [[Madeara]], [[Noarwegen]], [[Yslân]] en [[Spanje]]. Tradisjoneel wurdt de Amerikaanske wetterwylp as in ûndersoarte fan 'e reinwylp beskôge, mar hy wykt uterlik en ek genetysk ôf. Dêrom wurdt er hieltyd faker as in selsstannige soarte behannele. == Ekology == Dizze soarte siket syn iten troch yn sêfte modder te sykjen nei lytse [[wringeleazen]] en troch lytse krabben en soartgelikense proaien fan it oerflak te pikken. Foar de trek wurde beien in wichtich ûnderdiel fan harren dieet. It nêst is in keal kûltsje op 'e [[tûndra]] of it Arktysk heidefjild. Der wurde trije oant fiif aaien lein. Folwoeksen fûgels ferdigenje it briedgebiet tige fûl en sille sels minsken oanfalle as dy tichteby komme. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw easke de jacht op harren trekrûtes in swiere tol fan it tal fan dizze fûgels; de populaasje is sûnt dy tiid wersteld, hoewol't se yn Noard-Amearika noch hieltyd klassifisearre wurde as soarte dy't grutte soarch nedich hat op it mêd fan natoerbeskerming. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) erkent de fûgel noch net as in eigen soarte, dêrom is de bedrigingsstatus noch net beoardiele. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whimbr3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/whimbr3 eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius hudsonicus|Amerikaanske wetterwylp}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaanske wetterwilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] n5ch7kdabp4n7d6zhop5inifj169wn8 0 192784 1233267 2026-06-29T18:15:14Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Amerikaanske wetterwylp]] 1233267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Amerikaanske wetterwylp]] te4jima0nmfw2vrwe69gza4h9vvmka2 0 192785 1233271 2026-06-29T20:37:29Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Eskimowylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Numenius borealis ULaval 1.jpg|250px]]<br>Opstoppe eksimplaar. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme = Numenius borealis |Beskriuwer, jier = Johann Reinhold Fors..." 1233271 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eskimowylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Numenius borealis ULaval 1.jpg|250px]]<br>Opstoppe eksimplaar. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme = Numenius borealis |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1772 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] (Mooglik útstoarn) |lânkaart = [[Ofbyld:Numenius borealis map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#ff6600}} histoarysk briedgebiet<br>{{Color box|#5f8dd3}} histoarysk wintergebiet</small> }} De '''eskimowylp''' (''Numenius borealis'') is in [[wylp]] fan 'e [[Nije Wrâld]] dy't tige earnstich bedrige wurdt en mooglik al is útstoarn. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen wiene yn 'e jierren 1960. == Skaaimerken == De eskimowylp mjit 30,5 oant 33 sm. Folwoeksen eksimplaren hawwe lange donkergrize poaten en in lange nei ûnder bûge snaffel. De boppekant is brúnbûnt en de ûnderkant is ljochtbrún. De fûgel hat in soad fan 'e [[Amerikaanske wetterwylp]], mar is lytser fan formaat. It meast betroubere skaaimerk yn it fjild is dat de ûnderwjuk net streke is. Oars as de [[dwerchwylp]] is de eskimowylp wat grutter, hat er langere wjukken, koartere poaten en waarmere toanen yn it fearrekleed. Syn lûden binne min dokumintearre, mar besteane út dúdlike fluitsjende toanen. == Fersprieding en biotoop == De eskimowylp is in [[trekfûgel]] dy't briedt op de [[tûndra]] yn it westlike Arktyske [[Kanada]] en [[Alaska]]. Hy hie syn oerwinteringsgebieten yn [[Argentynje]] en benammen op 'e [[Pampa]]s, dêr't er oan 'e ein fan 'e simmer hinne luts. Yn febrewaris migrearre de fûgel werom nei de briedplakken yn it hege noarden. Der binne in pear histoaryske waarnimmingen fan 'e soarte yn West-Jeropa. Yn 'e 19e iuw folgden miljoenen eskimowylpen in trekrûte dy't eastlik fan [[Yukon]] en de [[Northwest Territories]] rûn, by de noardwestkust fan Kanada lâns en dêrnei súdlik oer de [[Atlantyske Oseaan]] nei [[Súd-Amearika]] en harren winterkertieren. Op 'e weromreis krústen se de [[Great Plains]]. == Ekology == De eskimowylp siket syn iten troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken nei [[wringeleazen]], mar pakt proaien ek fuort fan 'e grûn. By de hjersttrek yn Kanada libje se hast allinnich fan beien. De briedperioade falt nei alle gedachten yn juny. It nêst leit fuort op 'e grûn yn in iepen lânskip en bestiet fan drûch gers en blêden. De aaien binne grien mei brune plakken. In soad fan 'e briedbiology is ûnbekend. == Taksonomy == De soarte waard [[taksono]]mysk foar it earst yn 1772 beskreaun troch Johann Reinhold Forster. De eskimowylp is in steltrinner dy't ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e wylpen (''Numenius'') heart, mar waard earder yn it eigen skaai ''Mesoscolopax'' yndield. Syn tichtste sibbe is de [[dwerchwylp]] (''Numenius minutus''), dy't syn sustersoarte is. == Status en bedrigings == De eskimowylp kin ien fan 'e meast foarkommende steltrinners fan Noard-Amearika west hawwe, mei in populaasje fan miljoenen eksimplaren. Mar troch it oanmeitsjen fan 'e [[prêrje]] yn 'e 19e iuw ferdwûnen harren rêstplakken en tagelyk stoar de treksprinkhoanne (''Melanoplus spretus'') út, harren wichtichste basisfiedsel foar de lêste etappe fan 'e maitiidstrek. Dat yn kombinaasje mei habitatferlies yn 'e winterkertieren en in systematyske jacht op 'e maitiidstrek by it passearjen fan 'e Great Plains, hie grutte gefolgen foar de populaasje. Oan 'e ein fan 'e 19e iuw waarden alle jierren oant twa miljoen eskimowylpen sketten en yn mar in pear desennia wie de soarte sa seldsum wurden, dat yn 1916 in jachtferbod ynfierd waard. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen fan 'e soarte fûnen plak yn 1962 op [[Galveston Island]] yn [[Teksas]], doe't de soarte fotografearre waard, en yn 1963 op [[Barbados]], doe't in eksimplaar sammele waard. De lêste waarnimming yn 'e winterkertieren wie yn 1939. Betroubere waarnimmingen binne dêrnei noch wol foarkommen, ûnder oaren yn 'e jierren 1980. De lêste kear wie yn 2002 yn [[Massachusetts]], mar sûnder fotodokumintaasje wurdt dizze waarnimming net offisjeel erkend. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eskimo-curlew-numenius-borealis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eskcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/eskcur eBird, oproppen 29 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius borealis}} }} {{DEFAULTSORT:Eskimowilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] r1sc2hpiy8run8cw0okgghn2hb7b86b 1233304 1233271 2026-06-30T00:45:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigings */ kt 1233304 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eskimowylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Numenius borealis ULaval 1.jpg|250px]]<br>Opstoppe eksimplaar. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme = Numenius borealis |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1772 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] (Mooglik útstoarn) |lânkaart = [[Ofbyld:Numenius borealis map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#ff6600}} histoarysk briedgebiet<br>{{Color box|#5f8dd3}} histoarysk wintergebiet</small> }} De '''eskimowylp''' (''Numenius borealis'') is in [[wylp]] fan 'e [[Nije Wrâld]] dy't tige earnstich bedrige wurdt en mooglik al is útstoarn. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen wiene yn 'e jierren 1960. == Skaaimerken == De eskimowylp mjit 30,5 oant 33 sm. Folwoeksen eksimplaren hawwe lange donkergrize poaten en in lange nei ûnder bûge snaffel. De boppekant is brúnbûnt en de ûnderkant is ljochtbrún. De fûgel hat in soad fan 'e [[Amerikaanske wetterwylp]], mar is lytser fan formaat. It meast betroubere skaaimerk yn it fjild is dat de ûnderwjuk net streke is. Oars as de [[dwerchwylp]] is de eskimowylp wat grutter, hat er langere wjukken, koartere poaten en waarmere toanen yn it fearrekleed. Syn lûden binne min dokumintearre, mar besteane út dúdlike fluitsjende toanen. == Fersprieding en biotoop == De eskimowylp is in [[trekfûgel]] dy't briedt op de [[tûndra]] yn it westlike Arktyske [[Kanada]] en [[Alaska]]. Hy hie syn oerwinteringsgebieten yn [[Argentynje]] en benammen op 'e [[Pampa]]s, dêr't er oan 'e ein fan 'e simmer hinne luts. Yn febrewaris migrearre de fûgel werom nei de briedplakken yn it hege noarden. Der binne in pear histoaryske waarnimmingen fan 'e soarte yn West-Jeropa. Yn 'e 19e iuw folgden miljoenen eskimowylpen in trekrûte dy't eastlik fan [[Yukon]] en de [[Northwest Territories]] rûn, by de noardwestkust fan Kanada lâns en dêrnei súdlik oer de [[Atlantyske Oseaan]] nei [[Súd-Amearika]] en harren winterkertieren. Op 'e weromreis krústen se de [[Great Plains]]. == Ekology == De eskimowylp siket syn iten troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken nei [[wringeleazen]], mar pakt proaien ek fuort fan 'e grûn. By de hjersttrek yn Kanada libje se hast allinnich fan beien. De briedperioade falt nei alle gedachten yn juny. It nêst leit fuort op 'e grûn yn in iepen lânskip en bestiet fan drûch gers en blêden. De aaien binne grien mei brune plakken. In soad fan 'e briedbiology is ûnbekend. == Taksonomy == De soarte waard [[taksono]]mysk foar it earst yn 1772 beskreaun troch Johann Reinhold Forster. De eskimowylp is in steltrinner dy't ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e wylpen (''Numenius'') heart, mar waard earder yn it eigen skaai ''Mesoscolopax'' yndield. Syn tichtste sibbe is de [[dwerchwylp]] (''Numenius minutus''), dy't syn sustersoarte is. == Status en bedrigings == De eskimowylp kin ien fan 'e meast foarkommende steltrinners fan Noard-Amearika west hawwe, mei in populaasje fan miljoenen eksimplaren. Mar troch it oanmeitsjen fan 'e [[prêrje]] yn 'e 19e iuw ferdwûnen harren rêstplakken en tagelyk stoar de treksprinkhoanne (''Melanoplus spretus'') út, harren wichtichste basisfiedsel foar de lêste etappe fan 'e maitiidstrek. Dat yn kombinaasje mei habitatferlies yn 'e winterkertieren en in systematyske jacht op 'e maitiidstrek by it passearjen fan 'e Great Plains, hie grutte gefolgen foar de populaasje. Oan 'e ein fan 'e 19e iuw waarden alle jierren oant twa miljoen eskimowylpen sketten en yn mar in pear desennia wie de soarte sa seldsum wurden, dat yn 1916 in jachtferbod ynfierd waard. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen fan 'e soarte fûnen plak yn 1962 op [[Galveston Island]] yn [[Teksas]], doe't de soarte fotografearre waard, en yn 1963 op [[Barbados]], doe't in eksimplaar sammele waard. De lêste waarnimming yn 'e winterkertieren wie yn 1939. Betroubere waarnimmingen binne dêrnei noch wol foarkommen, ûnder oaren yn 'e jierren 1980. De lêste kear wie yn 2002 yn [[Massachusetts]], mar sûnder fotodokumintaasje wurdt dizze waarnimming net offisjeel erkend. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eskimo-curlew-numenius-borealis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eskcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/eskcur eBird, oproppen 29 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius borealis}} }} {{DEFAULTSORT:Eskimowilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] gg69uqwj9jrujalva9k337x2a1b59bz 1233305 1233304 2026-06-30T00:46:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigings */ kt 1233305 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eskimowylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Numenius borealis ULaval 1.jpg|250px]]<br>Opstoppe eksimplaar. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme = Numenius borealis |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1772 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] (Mooglik útstoarn) |lânkaart = [[Ofbyld:Numenius borealis map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#ff6600}} histoarysk briedgebiet<br>{{Color box|#5f8dd3}} histoarysk wintergebiet</small> }} De '''eskimowylp''' (''Numenius borealis'') is in [[wylp]] fan 'e [[Nije Wrâld]] dy't tige earnstich bedrige wurdt en mooglik al is útstoarn. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen wiene yn 'e jierren 1960. == Skaaimerken == De eskimowylp mjit 30,5 oant 33 sm. Folwoeksen eksimplaren hawwe lange donkergrize poaten en in lange nei ûnder bûge snaffel. De boppekant is brúnbûnt en de ûnderkant is ljochtbrún. De fûgel hat in soad fan 'e [[Amerikaanske wetterwylp]], mar is lytser fan formaat. It meast betroubere skaaimerk yn it fjild is dat de ûnderwjuk net streke is. Oars as de [[dwerchwylp]] is de eskimowylp wat grutter, hat er langere wjukken, koartere poaten en waarmere toanen yn it fearrekleed. Syn lûden binne min dokumintearre, mar besteane út dúdlike fluitsjende toanen. == Fersprieding en biotoop == De eskimowylp is in [[trekfûgel]] dy't briedt op de [[tûndra]] yn it westlike Arktyske [[Kanada]] en [[Alaska]]. Hy hie syn oerwinteringsgebieten yn [[Argentynje]] en benammen op 'e [[Pampa]]s, dêr't er oan 'e ein fan 'e simmer hinne luts. Yn febrewaris migrearre de fûgel werom nei de briedplakken yn it hege noarden. Der binne in pear histoaryske waarnimmingen fan 'e soarte yn West-Jeropa. Yn 'e 19e iuw folgden miljoenen eskimowylpen in trekrûte dy't eastlik fan [[Yukon]] en de [[Northwest Territories]] rûn, by de noardwestkust fan Kanada lâns en dêrnei súdlik oer de [[Atlantyske Oseaan]] nei [[Súd-Amearika]] en harren winterkertieren. Op 'e weromreis krústen se de [[Great Plains]]. == Ekology == De eskimowylp siket syn iten troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken nei [[wringeleazen]], mar pakt proaien ek fuort fan 'e grûn. By de hjersttrek yn Kanada libje se hast allinnich fan beien. De briedperioade falt nei alle gedachten yn juny. It nêst leit fuort op 'e grûn yn in iepen lânskip en bestiet fan drûch gers en blêden. De aaien binne grien mei brune plakken. In soad fan 'e briedbiology is ûnbekend. == Taksonomy == De soarte waard [[taksono]]mysk foar it earst yn 1772 beskreaun troch Johann Reinhold Forster. De eskimowylp is in steltrinner dy't ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e wylpen (''Numenius'') heart, mar waard earder yn it eigen skaai ''Mesoscolopax'' yndield. Syn tichtste sibbe is de [[dwerchwylp]] (''Numenius minutus''), dy't syn sustersoarte is. == Status en bedrigings == De eskimowylp kin ien fan 'e meast foarkommende steltrinners fan Noard-Amearika west hawwe, mei in populaasje fan miljoenen eksimplaren. Mar troch it oanmeitsjen fan 'e [[prêrje]] yn 'e 19e iuw ferdwûnen harren rêstplakken en tagelyk stoar de treksprinkhoanne (''Melanoplus spretus'') út, harren wichtichste basisfiedsel foar de lêste etappe fan 'e maitiidstrek. Dat yn kombinaasje mei habitatferlies yn 'e winterkertieren en in systematyske jacht op 'e maitiidstrek by it passearjen fan 'e Great Plains, hie grutte gefolgen foar de populaasje. Oan 'e ein fan 'e 19e iuw waarden alle jierren oant twa miljoen eskimowylpen sketten en yn mar in pear desennia wie de soarte sa seldsum wurden, dat yn 1916 in jachtferbod ynfierd waard. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen fan 'e soarte fûnen plak yn 1962 op [[Galveston Island]] yn [[Teksas]], doe't de soarte fotografearre waard, en yn 1963 op [[Barbados]], doe't in eksimplaar sammele waard. De lêste waarnimming yn 'e winterkertieren wie yn 1939. Betroubere waarnimmingen binne dêrnei noch wol foarkommen, ûnder oaren yn 'e jierren 1980. De lêste kear wie yn 2002 yn [[Massachusetts]], mar sûnder fotodokumintaasje wurdt dizze waarnimming net offisjeel erkend. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eskimo-curlew-numenius-borealis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eskcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/eskcur eBird, oproppen 29 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius borealis}} }} {{DEFAULTSORT:Eskimowilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] tjhqoa8mgtbu3twz0trvvkcyn8e025z 1233306 1233305 2026-06-30T00:46:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Taksonomy */ - typfl 1233306 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eskimowylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Numenius borealis ULaval 1.jpg|250px]]<br>Opstoppe eksimplaar. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme = Numenius borealis |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1772 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] (Mooglik útstoarn) |lânkaart = [[Ofbyld:Numenius borealis map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#ff6600}} histoarysk briedgebiet<br>{{Color box|#5f8dd3}} histoarysk wintergebiet</small> }} De '''eskimowylp''' (''Numenius borealis'') is in [[wylp]] fan 'e [[Nije Wrâld]] dy't tige earnstich bedrige wurdt en mooglik al is útstoarn. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen wiene yn 'e jierren 1960. == Skaaimerken == De eskimowylp mjit 30,5 oant 33 sm. Folwoeksen eksimplaren hawwe lange donkergrize poaten en in lange nei ûnder bûge snaffel. De boppekant is brúnbûnt en de ûnderkant is ljochtbrún. De fûgel hat in soad fan 'e [[Amerikaanske wetterwylp]], mar is lytser fan formaat. It meast betroubere skaaimerk yn it fjild is dat de ûnderwjuk net streke is. Oars as de [[dwerchwylp]] is de eskimowylp wat grutter, hat er langere wjukken, koartere poaten en waarmere toanen yn it fearrekleed. Syn lûden binne min dokumintearre, mar besteane út dúdlike fluitsjende toanen. == Fersprieding en biotoop == De eskimowylp is in [[trekfûgel]] dy't briedt op de [[tûndra]] yn it westlike Arktyske [[Kanada]] en [[Alaska]]. Hy hie syn oerwinteringsgebieten yn [[Argentynje]] en benammen op 'e [[Pampa]]s, dêr't er oan 'e ein fan 'e simmer hinne luts. Yn febrewaris migrearre de fûgel werom nei de briedplakken yn it hege noarden. Der binne in pear histoaryske waarnimmingen fan 'e soarte yn West-Jeropa. Yn 'e 19e iuw folgden miljoenen eskimowylpen in trekrûte dy't eastlik fan [[Yukon]] en de [[Northwest Territories]] rûn, by de noardwestkust fan Kanada lâns en dêrnei súdlik oer de [[Atlantyske Oseaan]] nei [[Súd-Amearika]] en harren winterkertieren. Op 'e weromreis krústen se de [[Great Plains]]. == Ekology == De eskimowylp siket syn iten troch syn lange snaffel yn 'e grûn te stekken nei [[wringeleazen]], mar pakt proaien ek fuort fan 'e grûn. By de hjersttrek yn Kanada libje se hast allinnich fan beien. De briedperioade falt nei alle gedachten yn juny. It nêst leit fuort op 'e grûn yn in iepen lânskip en bestiet fan drûch gers en blêden. De aaien binne grien mei brune plakken. In soad fan 'e briedbiology is ûnbekend. == Taksonomy == De soarte waard [[taksonomy]]sk foar it earst yn 1772 beskreaun troch Johann Reinhold Forster. De eskimowylp is in steltrinner dy't ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e wylpen (''Numenius'') heart, mar waard earder yn it eigen skaai ''Mesoscolopax'' yndield. Syn tichtste sibbe is de [[dwerchwylp]] (''Numenius minutus''), dy't syn sustersoarte is. == Status en bedrigings == De eskimowylp kin ien fan 'e meast foarkommende steltrinners fan Noard-Amearika west hawwe, mei in populaasje fan miljoenen eksimplaren. Mar troch it oanmeitsjen fan 'e [[prêrje]] yn 'e 19e iuw ferdwûnen harren rêstplakken en tagelyk stoar de treksprinkhoanne (''Melanoplus spretus'') út, harren wichtichste basisfiedsel foar de lêste etappe fan 'e maitiidstrek. Dat yn kombinaasje mei habitatferlies yn 'e winterkertieren en in systematyske jacht op 'e maitiidstrek by it passearjen fan 'e Great Plains, hie grutte gefolgen foar de populaasje. Oan 'e ein fan 'e 19e iuw waarden alle jierren oant twa miljoen eskimowylpen sketten en yn mar in pear desennia wie de soarte sa seldsum wurden, dat yn 1916 in jachtferbod ynfierd waard. De lêste goed dokumintearre waarnimmingen fan 'e soarte fûnen plak yn 1962 op [[Galveston Island]] yn [[Teksas]], doe't de soarte fotografearre waard, en yn 1963 op [[Barbados]], doe't in eksimplaar sammele waard. De lêste waarnimming yn 'e winterkertieren wie yn 1939. Betroubere waarnimmingen binne dêrnei noch wol foarkommen, ûnder oaren yn 'e jierren 1980. De lêste kear wie yn 2002 yn [[Massachusetts]], mar sûnder fotodokumintaasje wurdt dizze waarnimming net offisjeel erkend. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eskimo-curlew-numenius-borealis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eskcur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/eskcur eBird, oproppen 29 juny 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5410 SOVON, oproppen 28 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius borealis}} }} {{DEFAULTSORT:Eskimowilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] g4duwvurztgprb92dr9n5uj2nxq5lli 0 192786 1233272 2026-06-29T20:37:54Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Eskimowylp]] 1233272 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Eskimowylp]] l84dshllb936x6t3kkc7ovfltkcld3o 14 192788 1233277 2026-06-30T00:17:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1233277 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Nederlân]] [[Kategory:Silen nei lân|Nederlan]] sajq31b0m2ag0z7bg4qmrslv5dy6viz 14 192789 1233292 2026-06-30T00:26:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1233292 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Skip út de 20e iuw|1924]] [[Kategory:1924]] axpdwvz5pbat9mipqxbbnfsgez36bxl 0 192790 1233307 2026-06-30T05:56:02Z Ruurd Jorritsma 38557 Nije side 1233307 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Zitting cisticola 2024 04 19 (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = gerssjonger (''Cisticola juncidis'') | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[sjongfûgels]] (''Passeri'') | takson12 = [[lytsskift]]: | namme12 = [[sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylviida'') | takson13 = [[boppefamylje]]: | namme13 = [[echte sjongers fan de Alde Wrâld]] (''Sylvioidea'') | takson14 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme14 = '''gerssjongerfûgels''' (''Cisticolidae'') | beskriuwer, jier = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1872 }} De [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan ‘e '''gerssjongerfûgels''' (''Cisticolidae'') is in groep fan sawat 160 [[sjongfûgels]], dy't benammen fûn wurde yn waarmere súdlike regio's fan 'e Alde Wrâld. Se waarden earder opnommen yn 'e famylje fan 'e sjongfûgels fan 'e Alde Wrâld (''Sylviidae''). De famylje ûntstie wierskynlik yn Afrika, dat de mearderheid fan 'e soarten hat, mar d'r binne fertsjintwurdigers fan 'e famylje yn tropysk Aazje oant Australaazje, en ien soarte, de [[gerssjonger]], briedt yn Jeropa. Dit binne oer it algemien heul lytse fûgels mei in dofbrún of griis uterlik dy't fûn wurde yn iepen lân lykas greidlân of strûken. Se binne faak lestich te sjen en in protte soarten binne ferlykber yn uterlik, dus it liet is faak de bêste identifikaasjegids. It binne ynsektenetende fûgels dy't leech yn fegetaasje nêstje. == Klassifikaasje == De skaaien yn de famylje fan de '''gerssjongerfûgels''' (''Cisticolidae'') binne: * ''Skaai'': (''Neomixis''), 3 soarten yn Madagaskar * ''Skaai'': (''Micromacronus''), 2 soarten yn de Filipinen * ''Skaai'': [[eremomela’s]] (''Eremomela''), 10 soarten yn Afrika, derûnder: ** [[gielbúkeremomela]] (''Eremomela canescens'') ** [[griiskoperemomela]] (''Eremomela icteropygialis'') * ''Skaai'': (''Drymocichla''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': [[laaisjongers]] (''Schistolais''), 2 soarten yn Afrika * ''Skaai'': (''Oreophilais''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Phragmacia''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Urolais''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Oreolais''), 2 soarten yn Afrika * ''Skaai'': [[Afrikaanske skroarfûgels]] (''Artisornis''), 2 soarten yn Afrika: ** [[langsturtskroarfûgel]] (''Artisornis moreaui'') ** [[readkopskroarfûgel]] (''Artisornis metopias'') * ''Skaai'': (''Poliolais''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': [[savannasjongers]] (''Calamonastes''), 4 soarten yn Afrika * ''Skaai'': [[kwêkwêfûgels]] (''Camaroptera''), 4 soarten yn Afrika, derûnder: ** [[grienrêchkwêkwêfûgel]] (''Camaroptera brachyura'') * ''Skaai'': [[imerkeprinia's]] (''Spiloptila''), 1 soarte yn Afrika: ** [[imerkeprinia]] (''Spiloptila clamans'') * ''Skaai'': [[akasiasjongers]] (''Phyllolais''), 1 soarte yn Afrika: ** [[akasiasjonger]] (''Phyllolais pulchella'') * ''Skaai'': [[apalissen]] (''Apalis''), 25 soarten yn Afrika * ''Skaai'': [[skroarfûgels]] (''Orthotomus''), 13 soarten yn Afrika, derûnder: ** [[langsturtskroarfûgel]] ('Orthotomus sutorius'') * ''Skaai'': [[prinia’s]] (''Prinia''), 29 soarten yn Súd-Aazje en Afrika, derûnder: ** [[berchprinia]] (''Prinia crinigera'') ** [[streke prinia]] (''Prinia gracilis'') ** [[lytse prinia]] (''Prinia lepida'') ** [[okerflankprinia]] (''Prinia subflava'') * ''Skaai'': (''Euryptila''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Scepomycter''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': [[sokotrasjongers]] (''Incana''), 1 soarte yn Afrika: ** [[sokotrasjonger]] (''Incana incana'') * ''Skaai'': (''Malcorus''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Hypergerus''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Eminia''), 1 soarte yn Afrika * ''Skaai'': (''Bathmocercus''), 2 soarten yn Afrika * ''Skaai'': (''Cisticola''), 53 soarten yn Afrika, Súd-Aazje, Austraalje, derûnder: ** [[readkopgerssjonger]] (''Cisticola ruficeps'') ** [[wâlgerssjonger]] (''Cisticola marginatus'') ** [[gerssjonger]] (''Cisticola juncidis'') ** [[woastyngerssjonger]] (''Cisticola aridulus'') [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Fûgelfamylje]] [[Kategory:Gerssjongerfûgel| ]] 1fmbeahwkxwpdmcmx5vvwyr9577uxwf 1 192791 1233308 2026-06-30T06:01:31Z Ruurd Jorritsma 38557 /* Gerssjongerfûgels */ nije seksje 1233308 wikitext text/x-wiki == Gerssjongerfûgels == @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @ [[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk]]: Soene jo efkes sjen wolle oft jo it iens binne mei de yndieling foardat ik de rest fan 'e side ynfolje? [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 30 jun 2026, 08.01 (CEST) cg205mu3iuzblztdvnkoqw1k1ehtm5f 0 192792 1233309 2026-06-30T06:17:49Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sibearyske wylp |Ofbyld = [[File:Numenius madagascariensis 1 - Stockton Sandspit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme=Numenius madagascariensis |Beskriuwer, jier=Carl Li..." 1233309 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske wylp |Ofbyld = [[File:Numenius madagascariensis 1 - Stockton Sandspit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme=Numenius madagascariensis |Beskriuwer, jier=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sibearyske wylp''' (''Numenius madagascariensis'') is in grutte steltrinner dy't neffens uterlik it meast liket op 'e [[langsnaffelwylp]] (''Numenius americanus''), mar wat grutter is. Hy is foaral brún, en ûnderskiedt him fan oare wylpen troch syn effen, net-streke brune ûnderwjuk en brune stút. It is net allinnich de grutste [[Wylpen|wylp]], mar nei alle gedachten mei in lingte fan 60–66 sm en in wjukspanwiidte fan 110 sm ek de grutste [[Snipfûgels|snipfûgel]] fan 'e wrâld. It gewicht is 390 oant –1.350 gram, wat lyk is oan dat fan 'e Jeropeeske [[wetterwylp]]; wyfkes binne gemiddeld sawat 100 gram swierder as mantsjes. De tige lange snaffel, fan 12,8 oant 20,1 sm, konkurrearret mei de snaffelgrutte fan 'e nau besibbe langsnaffelwylp as de langste snaffel foar in snipfûgel. Syn ferspriedingsgebiet oerlapet dat fan 'e eastlike ûndersoarte fan 'e Jeropeeske wetterwylp (''Numenius arquata orientalis''), dêr't er it maklikst fan te ûnderskieden is troch syn brune stút en ûnderrêch, ynstee fan wyt. == Fersprieding en habitat == [[Ofbyld:Far Eastern Curlew - Lake Wollumboola.jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel yn Austraalje.]] De Sibearyske wylp briedt yn noardeastlik [[Aazje]], ynklusyf [[Sibearje]] oant [[Kamtsjatka]], en [[Mongoalje]]. Syn briedhabitat bestiet út sompich en wiet lân en by marren. De measte fûgels trekke bûten it briedseizoen nei kustgebieten fan [[Austraalje]], mei guon dy't oerwinterje yn [[Yndoneezje]], [[Tailân]], de [[Filipinen]] en [[Nij-Seelân]], dêr't se yn [[Estuarium|estuaria]], strannen en sâltsompen foarkomme; in pear oerwinterje sa fier nei it noarden as súdlik [[Sina]] en [[Taiwan]]. By de trek makket de Sibearyske wylp faak tuskenstops op 'e waadflakten fan 'e [[Giele See]] of oan 'e kusten fan [[Japan]]. == Taksonomy == Yn 1760 naam de Frânske [[soölooch]] [[Mathurin Jacques Brisson]] in beskriuwing fan 'e Sibearyske wylp op yn syn "Ornithologie". Hy brûkte de Frânske namme ''Le courly de Madagascar'' en de [[Latyn]]ske namme ''Numenius madagascariensis''. Hoewol't Brisson Latynske nammen betocht, foldogge dizze net oan it binêre systeem en wurde se net erkend troch de Ynternasjonale Kommisje foar Soölogyske Nomenklatuer. Doe't de Sweedske natuerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1766 syn "Systema Naturae" bywurkje liet foar de tolfte edysje, foege hy 240 soarten ta dy't earder troch Brisson beskreaun wiene. Ien dêrfan wie de Sibearyske wylp, dêr't Linnaeus de binêre namme ''Scolopax madagascariensis'' foar betocht. De namme ''madagascariensis'', ferwizend nei [[Madagaskar]], wie in flater fan Brisson; de type-lokaliteit is no bekend as [[Makassar]] op [[Selebes]], [[Yndoneezje]], dêr't de fûgel oerwinteret; de soarte is noch nea op Madagaskar waarnommen. == Iten == Op syn briedplakken yt de Sibearyke wylp ynsekten, lykas larven fan krobben en miggen, en [[amfipoaden]]. By de trek yt er ek beien. Yn it net-briedseizoen yt er [[wringeleazen]], wêrby't er de foarkar jout oan krabben en lytse [[weakdieren]], mar hy siket ek nei oare skaaldieren en boarstelwjirms. Hy brûkt syn lange, nei ûnder bûge snaffel om yn 'e dridze te sykjen nei [[wringeleazen]]. Hy foerazjearret faak allinnich, mar sammelet him meastentiids yn grutte kloften om te trekken of te rêsten. == Status en bedrigingen == Sûnt 2024 wurde der wrâldwiid sa'n 20.000 – 35.000 folwoeksen eksimplaren rûsd. Earder waard er troch de [[IUCN]] oant 2009 klassifisearre as net-bedrige, mar it die bliken dat de fûgel seldsumer is as earder oannommen waard. Dêrom waard syn status yn 2010 ferhege nei kwetsber en yn 2015 nei bedrige, wêr't er no noch jimmeroan stiet (2026). Yn Austraalje wurdt de fûgel ûnder de Environment Protection and Biodiversity Conservation Act as kritysk bedrige klassifisearre. De delgong fan 'e populaasje wurdt fral witen oan 'e massale ynpoldering fan waadflakten troch Sina, [[Noard-Koreä]] en [[Súd-Koreä]] oan 'e kusten fan 'e Giele See. Dat hat in ferlies fan mear as 65% fan 'e waadflakten feroarsake, dêr't de Sibearyske wylp op 'e trek syn tuskenstops makket. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/far-eastern-curlew-numenius-madagascariensis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/faecur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/faecur eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius madagascariensis}} }} {{DEFAULTSORT:Sibeariske eylp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] c89cci7njfmuafrjyb49ok42a4dj5sz 1233311 1233309 2026-06-30T06:36:27Z RomkeHoekstra 10582 1233311 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske wylp |Ofbyld = [[File:Numenius madagascariensis 1 - Stockton Sandspit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme=Numenius madagascariensis |Beskriuwer, jier=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sibearyske wylp''' (''Numenius madagascariensis'') is in grutte steltrinner dy't neffens uterlik it meast liket op 'e [[langsnaffelwylp]] (''Numenius americanus''), mar wat grutter is. Hy is foaral brún, en ûnderskiedt him fan oare wylpen troch syn effen, net-streke brune ûnderwjuk en brune stút. It is net allinnich de grutste [[Wylpen|wylp]], mar nei alle gedachten mei in lingte fan 60–66 sm en in wjukspanwiidte fan 110 sm ek de grutste [[Snipfûgels|snipfûgel]] fan 'e wrâld. It gewicht is 390 oant –1.350 gram, wat lyk is oan dat fan 'e Jeropeeske [[wetterwylp]]; wyfkes binne gemiddeld sawat 100 gram swierder as mantsjes. De tige lange snaffel, fan 12,8 oant 20,1 sm, konkurrearret mei de snaffelgrutte fan 'e nau besibbe langsnaffelwylp as de langste snaffel foar in snipfûgel. Syn ferspriedingsgebiet oerlapet dat fan 'e eastlike ûndersoarte fan 'e Jeropeeske wetterwylp (''Numenius arquata orientalis''), dêr't er it maklikst fan te ûnderskieden is troch syn brune stút en ûnderrêch, ynstee fan wyt. == Fersprieding en habitat == [[Ofbyld:Far Eastern Curlew - Lake Wollumboola.jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel yn Austraalje.]] De Sibearyske wylp briedt yn noardeastlik [[Aazje]], ynklusyf [[Sibearje]] oant [[Kamtsjatka]], en [[Mongoalje]]. Syn briedhabitat bestiet út sompich en wiet lân en by marren. De measte fûgels trekke bûten it briedseizoen nei kustgebieten fan [[Austraalje]], mei guon dy't oerwinterje yn [[Yndoneezje]], [[Tailân]], de [[Filipinen]] en [[Nij-Seelân]], dêr't se yn [[Estuarium|estuaria]], strannen en sâltsompen foarkomme; in pear oerwinterje sa fier nei it noarden as súdlik [[Sina]] en [[Taiwan]]. By de trek makket de Sibearyske wylp faak tuskenstops op 'e waadflakten fan 'e [[Giele See]] of oan 'e kusten fan [[Japan]]. == Taksonomy == Yn 1760 naam de Frânske [[soölooch]] [[Mathurin Jacques Brisson]] in beskriuwing fan 'e Sibearyske wylp op yn syn "Ornithologie". Hy brûkte de Frânske namme ''Le courly de Madagascar'' en de [[Latyn]]ske namme ''Numenius madagascariensis''. Hoewol't Brisson Latynske nammen betocht, foldogge dizze net oan it binêre systeem en wurde se net erkend troch de Ynternasjonale Kommisje foar Soölogyske Nomenklatuer. Doe't de Sweedske natuerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1766 syn "Systema Naturae" bywurkje liet foar de tolfte edysje, foege hy 240 soarten ta dy't earder troch Brisson beskreaun wiene. Ien dêrfan wie de Sibearyske wylp, dêr't Linnaeus de binêre namme ''Scolopax madagascariensis'' foar betocht. De namme ''madagascariensis'', ferwizend nei [[Madagaskar]], wie in flater fan Brisson; de type-lokaliteit is no bekend as [[Makassar]] op [[Selebes]], [[Yndoneezje]], dêr't de fûgel oerwinteret; de soarte is noch nea op Madagaskar waarnommen. == Iten == [[Ofbyld:Far Eastern Curlew (Numenius madagascariensis), Ola, Magadan Oblast, Russia 1.jpg|thumb|Fleanende Sibearyske wylp yn 'e [[oblast]] [[Magadan (oblast)|Magadan]].]] Op syn briedplakken yt de Sibearyke wylp ynsekten, lykas larven fan krobben en miggen, en [[amfipoaden]]. By de trek yt er ek beien. Yn it net-briedseizoen yt er [[wringeleazen]], wêrby't er de foarkar jout oan krabben en lytse [[weakdieren]], mar hy siket ek nei oare skaaldieren en boarstelwjirms. Hy brûkt syn lange, nei ûnder bûge snaffel om yn 'e dridze te sykjen nei [[wringeleazen]]. Hy foerazjearret faak allinnich, mar sammelet him meastentiids yn grutte kloften om te trekken of te rêsten. == Status en bedrigingen == Sûnt 2024 wurde der wrâldwiid sa'n 20.000 – 35.000 folwoeksen eksimplaren rûsd. Earder waard er troch de [[IUCN]] oant 2009 klassifisearre as net-bedrige, mar it die bliken dat de fûgel seldsumer is as earder oannommen waard. Dêrom waard syn status yn 2010 ferhege nei kwetsber en yn 2015 nei bedrige, wêr't er no noch jimmeroan stiet (2026). Yn Austraalje wurdt de fûgel ûnder de Environment Protection and Biodiversity Conservation Act as kritysk bedrige klassifisearre. De delgong fan 'e populaasje wurdt fral witen oan 'e massale ynpoldering fan waadflakten troch Sina, [[Noard-Koreä]] en [[Súd-Koreä]] oan 'e kusten fan 'e Giele See. Dat hat in ferlies fan mear as 65% fan 'e waadflakten feroarsake, dêr't de Sibearyske wylp op 'e trek syn tuskenstops makket. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/far-eastern-curlew-numenius-madagascariensis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/faecur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/faecur eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius madagascariensis}} }} {{DEFAULTSORT:Sibeariske eylp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] nl9bi5dmosm9v2e5vzi9tmeao4hzohy 0 192793 1233310 2026-06-30T06:18:16Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sibearyske wylp]] 1233310 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sibearyske wylp]] 571lurblz8y2sjqkco573eco891tw82 0 192794 1233313 2026-06-30T08:52:42Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Lytse wylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.1670 - Numenius tenuirostris Vieillot, 1817 - Scolopacidae - skin specimen.jpeg|250px]]<br><small>In opstoppe mantsje fan 'e lytse wylp yn it Naturalis Biodiversity Center (sammele troch J.H. Albarda by [[Hallum]]).</small> |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = wilstereft..." 1233313 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Lytse wylp |Ofbyld = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.1670 - Numenius tenuirostris Vieillot, 1817 - Scolopacidae - skin specimen.jpeg|250px]]<br><small>In opstoppe mantsje fan 'e lytse wylp yn it Naturalis Biodiversity Center (sammele troch J.H. Albarda by [[Hallum]]).</small> |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme= † Numenius tenuirostris |Beskriuwer, jier=[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''lytse wylp''' (''Numenius tenuirostris'') wie in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wylpen]] (''Numenius'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Yn 2024 publisearren ûndersikers in artikel wêryn't de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as útstoarn beoardiele waard. Yn oktober 2025 waard de fûgel ek formeel troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as útstoarn kategorisearre. It briedgebiet fan 'e soarte wie earder de [[Sibearje|Sibearyske]] [[taiga]]gurdle. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Numenius tenuirostris.jpg|thumb|left|Tekening lytse wylp; út Birds of Europa fan Elizabeth Gould & Edward Lear.]] De lytse wylp wie in middelgrutte wylp fan 36 oant 41 sm lang mei in wjukspanwiidte fan 77–88 sm. Hy wie dêrmei sawat like grut as de [[wetterwylp]] (''N. phaeopus''), mar like wat fearrekleed oanbelanget mear op 'e grutte [[wylp]] (''N. arquata''). Folwoeksen lytse wylpen yn briedkleed wiene foar it grutste part griiseftich brún oan 'e boppekant en mei in wite ûnderrêch en stút. De ûnderkant wie wyteftich mei donkere streken. Op 'e siden hie de lytse wylp rûne of hertfoarmige plakken. It winterkleed wie wakker itselde, mar mei minder plakken op 'e siden. Mantsjes en wyfkes hiene itselde fearrekleed, mar de wyfkes wienen mei in langere snaffel te ûnderskieden. It juvenile fearrekleed like in soad op dat fan 'e folwoeksen fûgel, mar de siden hiene brune streken. De hertfoarmige plakken ûnstiene earst oan 'e ein fan 'e earste winter. == Fersprieding == De iennige bekende briedgefallen fan 'e soarte stamme út de jierren 1909-1925 út in lyts gebiet mei heechfean noardlik fan [[Omsk]] ([[Ruslân]]). Isotopen-analyse wiisde der op dat it wichtichste briedgebiet fan 'e soarte lykwols yn in smelle stripe yn [[Kazachstsan]] lei om 'e 50e breedtegraad hinne. Dat gebiet bestiet foar it measte út steppe mei hjir en dêr bosksteppes. Yn resintere tiden migrearre de fûgel fral nei in [[Middellânske See]]gebiet en Súd-[[Araabje]]. Dêrnjonken binne der ek waarnimmingen yn it noardlik part fan 'e [[Perzyske Golf]], yn [[Koeweit]] en [[Irak]]. Der binne lykwols ek âldere waarnimmingen út oare kriten. Yn in [[ornitology]]sk wurdboek fan Gibraltar út 1895 wurdt yndirekt skreaun dat de soarte yn Málaga ([[Spanje]]) as trochtrekker waarnommen wie. === Nederlân === Yn Nederlân kaam de lytse wylp allinnich as [[dwaalgast]] foar. Der binne njoggen waarnimmingen bekend tusken 1856 en 1947 dy't delsketten of dea fûn waarden. De lêste waarnimming yn Nederlân wie yn 1947 yn 'e sâltsompe fan 'e [[Boskplaat]] op [[Skylge]]. == Ekology == Der is net in soad bekend oer it briedgedrach fan 'e soarte. De pear nêsten dy't fûn binne, hiene hieltiten fjouwer aaien. De lytse wylp socht syn iten fral troch mei de snaffel yn it slyk te prikken om lytse [Wringeleazen|wringeleaze dieren]] te finen, mar hy pikte ek lytse proaien fan it oerflak as dy der wiene. Bûten de briedtiid libbe de fûgel tige sosjaal mei oare besibbe soarten, lykas de gewoane [[wylp]]. == Delgong == Nei in lang skoft fan stadige delgong wie de soarte al tsjin 'e ein fan 'e 20e iuw tige seldsum. Doe waard it oantal fûgels op minder as 50 rûsd. De lêste wisse waarnimming wie yn 1995 yn Marokko. It lêste goed dokumintearre nêst waard yn 1924 by [[Tara (Ruslân)|Tara]] yn 'e [[oblast]] [[Omsk (oblast)|Omsk]] fûn. Sûnt bleaune de briedgebieten ûnbekend, ek al wiene der ferskillende sykaksjes organisearre. De efterútgong fan 'e fûgel waard benammen dúdlik trochdat de oerwinterjende fûgels op lokaasjes yn Marokko net mear kamen, wylst se der earder regelmjittich sjoen waarden. De oarsaken fan 'e ûndergong fan 'e soarte binne ûnwis. Sawol de jacht as habitatferlies wurde as oarsaken neamd. Der binne meldingen fan jacht op 'e fûgel oant yn 'e jierren 1980 yn 'e sompen fan Merja Zerga yn Marokko, ien fan 'e lêste wintergebieten fan 'e soarte. Mooglik waard de jachtdruk noch grutter doe't de fûgel seldsumer waard om sa de fûgelhûden te ferkeapjen. It is bekend dat de hûden op merken yn [[Itaalje]] en yn oare dielen fan Súd-Europa ferhannele waarden. It mooglike briedgebiet fan 'e fûgel op 'e Kazachske steppes waard yn 'e jierren 1950 grutskalich omset yn lânbougebiet foar de bou fan weet. Dat feroarsake in delgong foar in soad lânseigen fûgelsoarten lykas nei alle gedachten ek de lytse wylp, al liket it der op dat de ôfnamme fan 'e populaasje al tsientallen jierren foar dy lânboukampanje útein sette. De omsetting fan habitat yn lânbougrûn wie al sûnt de 19e iuw oan 'e gong, ek yn wiete gebieten yn oerwinteringsgebieten lykas Marokko of [[Hongarije]]. De lêste wisse waarnimming op 23 febrewaris 1995 by Merja Zerga yn Marokko wurdt algemien as de lêste offisjeel befêstige waarnimming fan in libbene fûgel beskôge. Hoewol't der yn 'e jierren dêrnei noch wolris mooglike waarnimmingen west ha, is der nea wer in foto of in oar bewiis levere. Dêrom hat de IUCN yn 2025 ek de formele status "útstoarn" (''Extinct'') takend: de soarte is no definityf fan 'e list fan libbene soarten helle. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/far-eastern-curlew-numenius-madagascariensis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/faecur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/faecur eBird, oproppen 29 juny 2026] * [https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/het-is-nu-zeker-de-dunbekwulp-is-uitgestorven Fûgelbeskerming, oproppen 29 juny 2026.] ---- {{Commonscat|Numenius tenuirostris}} }} {{DEFAULTSORT:Litse wilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] h3q4b26qlby7w6djchxbbv1neeshcjh 0 192795 1233314 2026-06-30T08:53:04Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse wylp]] 1233314 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse wylp]] 5zwx956gbbq4pp7jr1wq390b52zd1b4 6 192796 1233316 2026-06-30T11:39:16Z Mysha 254 Model fan de Lark "Jokeltje" - Lark 96. Makke yn 1983 troch Gerben Ferwerda. It Frysk Skipfeart Museum makket dit ôfbyld beskikber ûnder de betinksten fan de Creative Commons-licentie CC-BY-SA. 1233316 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == Model fan de Lark "Jokeltje" - Lark 96. Makke yn 1983 troch Gerben Ferwerda. It Frysk Skipfeart Museum makket dit ôfbyld beskikber ûnder de betinksten fan de Creative Commons-licentie CC-BY-SA. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} kj2zf7s1nin134x24unvdwod061l29t